Қазақстандық шенеуніктерге енді жемқорлық тәуекелдерін жасыру қиындайды
Қазақстанда мемлекеттік органдар мен ұлттық компаниялар сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін жойғанын құжатпен дәлелдеуге міндеттелуі мүмкін. Енді шенеуніктер атқарылған жұмыс туралы есеп беріп қана қоймай, қабылданған шаралардың нақты нәтижесін де көрсетуі керек. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.
Мемлекеттік қызмет істері агенттігі әзірлеген жаңа бұйрық жобасында шенеуніктер проблеманың жойылғанын дәлелдеуі керек екені айтылған.
Құжат 2026 жылғы 5 қарашада "Ашық НҚА" порталында жарияланды. Жоба 2023 жылғы қыркүйекте бекітілген сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне сыртқы талдау жүргізу қағидаларына өзгерістер енгізуді қарастырады.
Жобадағы басты өзгерістердің бірі мемлекеттік органдардың есептілігіне қатысты. Агенттік сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін жою жөніндегі ұсынымдардың орындалғанын бағалау талаптарын нақтылауды ұсынып отыр.
Оған сәйкес, мемлекеттік органдар ұсынымдардың орындалғанын растау үшін нақты нәтижелерді көрсетіп, тиісті құжаттарды ұсынуы қажет. Тек содан кейін ғана мұндай ұсынымдар бақылаудан алынуы мүмкін.
Яғни шенеуніктер қандай шара қабылдағанын айтып қана қоймай, оның анықталған мәселені шынымен шешкенін дәлелдеуге тиіс. Айта кетейік, жоба бұған дейін мемлекеттік органдарға ұсынымдарды ешқандай дәлелсіз орындады деп есептеуге рұқсат берілгенін білдірмейді. Жаңа өзгерістер оларды орындауды бағалау талаптарын нақтылауға бағытталған.
Мемлекеттік орган басшыларының жауапкершілігі артады
Өзгерістер жекелеген мемлекеттік қызметкерлерге ғана емес, мемлекеттік органдардың, ұйымдардың және квазимемлекеттік сектор компанияларының басшыларына да қатысты болмақ.
Жоба бойынша басшыларға сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін жою жөніндегі іс-шаралардың уақытылы әрі тиісті деңгейде орындалуын қамтамасыз ету міндеті жүктеледі. Сондай-ақ бір мәселені шешу үшін бірнеше мемлекеттік органның бірлесіп жұмыс істеу тәртібін нақтылау ұсынылған.
Атап айтқанда:
- іс-шаралардың негізгі орындаушылары мен бірлесіп орындаушыларын белгілеу;
- олардың міндеттері мен бірлескен жұмысты келісу тәртібін анықтау;
- қатысушылар арасында келіспеушілік туындаған жағдайда оны шешу тетігін қарастыру;
- ұсынымдарды орындау мерзімдерін өзгерту шарттарын нақтылау көзделген.
Бұл бір ұсынымды орындау бірнеше ведомствоға байланысты болған жағдайда туындайтын түсініспеушіліктерді азайтуға көмектесуі керек.
Жемқорлықпен күрес қалай бақыланады?
Мемлекеттік қызмет істері агенттігі сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне сыртқы талдау жүргізу қорытындысы бойынша берілетін ұсынымдарға қойылатын талаптарды да нақтылауды жоспарлап отыр.
Ұсынымдар анықталған мәселелерге сай келіп, сыбайлас жемқорлыққа жағдай жасайтын себептер мен факторларды жоюға бағытталуы керек.
Бұдан бөлек, іс-шаралар жоспарлары мен олардың орындалуы туралы есептердің нысандарын қайта қарау ұсынылған. Бұл мемлекеттік органдардың қандай шара қабылдағанын және оның нәтижесі қандай болғанын жан-жақты бағалауға мүмкіндік береді.
Сондай-ақ объективті жағдайларды ескере отырып, ұсынымдарды орындау мерзімдерін өзгерту және оларды қайта қарау мүмкіндігі қарастырылған. Жоба авторларының есебінше, жаңа талаптар орындаушылардың жауапкершілігін арттырып, сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін жоюды бақылауды күшейтуге тиіс.
Бұйрық жобасын қоғамдық талқылау 2026 жылғы 20 қарашаға дейін жалғасады.
Еске салайық, бұған дейін Қазақстанда жемқорлыққа қарсы заңнамаға бірқатар өзгеріс енгізілді. Енді параны тікелей алу немесе берумен қатар, оны ұсыну, беруге уәде ету және талап ету де қылмыстық жауапкершілікке әкеледі. Сонымен қатар мемлекеттік қызметкерлердің қызметтік өкілеттігін жеке мүддесіне пайдалануына және жақын туыстарының бір мекемеде бірге қызмет етуіне қатысты шектеулер күшейтіледі. Өзгерістер мемлекеттік және квазимемлекеттік сектордағы заңсыз сыйақыға да қатысты. Ал әкімшілік сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтары бойынша жауапқа тарту мерзімі бір жылдан үш жылға дейін ұзартылды.
Алматыдағы жол жөндеуге кім жауапты: Мердігер компаниялар қанша миллиард теңгеге келісімшарт жасаған
