Жақыповтың ұсталуы неге әсер етеді: Сарапшылар "Самұрық-Қазына" төңірегіндегі жағдайға баға берді
Астанадағы "Атлант" тұрғын үй кешенінің маңында болған оқиға мен "Самұрық-Қазына" басшысы Нұрлан Жақыповтың ұсталуынан кейін бұл жағдайдың себептері қызу талқыланып жатыр. Бір сарапшы мұны Қазақстанда жемқорлықпен күрестің жаңа кезеңі басталғанының белгісі деп санаса, енді бірі мемлекеттік қаржы мен ірі инфрақұрылымдық жобаларды бақылауға қатысты ішкі саяси күрес күшеюі мүмкін екенін айтады. Сарапшылардың пікірінше, бұл оқиға қордың беделіне, инвесторлардың сеніміне және биыл жоспарланған IPO-ға да әсер етуі ықтимал. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.
“Талап” қолданбалы зерттеулер орталығының директоры Рахим Ошақбаев бұл жаңалықты үлкен саяси оқиға деп атады. Айтуынша Қазақстан тарихында "Самұрық-Қазына" ұлттық әл-ауқат қорының басшысы бұрын-соңды күдікті ретінде танылып, ұсталмаған.
“Бұл қызметтің маңызы өте жоғары. Өйткені "Самұрық-Қазына" – елдегі ең ірі активтерді басқаратын қор. Мемлекетке тікелей немесе жанама тиесілі көптеген ірі өнеркәсіптік компания осы қордың қарамағында. Сондықтан оның басшылығына әдетте биліктің сеніміне ие, саяси салмағы бар адамдар тағайындалады. Нұрлан Жақыповтың бұл қызметке келуі де ерекше жағдай болды. Ол шетелде білім алған, халықаралық Rothschild компаниясының құрылымдарында жұмыс істеген маман ретінде танылды. Оны қордың басқару жүйесін жақсартып, жұмысын жаңа деңгейге көтеретін жас әрі тәжірибелі технократ деп қабылдады”, – деді сарапшы.
Рахим Ошақбаев бұл оқиғаның "Самұрық-Қазына" қор басшылығының беделіне де кері әсер еткенін атап өтті. Себебі халықаралық инвесторлар үшін "Самұрық-Қазына" маңызды серіктестердің бірі.
“Алайда кінәсіздік презумпциясын естен шығармау керек. Қазір оларға сыбайлас жемқорлыққа қатысты күдік келтіріліп отыр. Бірақ сот шешімі шыққан жоқ, кінәлары да дәлелденген жоқ. Соған қарамастан, бұл оқиғаның қордың беделіне нұқсан келтіргені анық. Бұл жағдайға қатысты бірнеше болжам бар. Солардың бірін белгілі сарапшы Стас Притчин айтты. Тағы бір нұсқа Ұлттық қауіпсіздік комитетінің баспасөз хабарламасында айтылған. Онда операцияның "Заң және тәртіп" қағидаты аясында жүргізілгені көрсетілген. Яғни бұл – жемқорлықпен күресті күшейтуге бағытталған саясаттың бір бөлігі болуы мүмкін. Мұндай ұстаным жаңартылған Конституцияда да көрініс тапқан. Ол Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың саяси мұрасының маңызды бөлігіне айналуы ықтимал. Егер Қазақстанда адамның кіммен таныс екеніне немесе артында қандай саяси қолдаушысы барына қарамастан, жемқорлықпен күрес жүргізілсе, бұл елдегі үлкен саяси өзгерістің белгісі болар еді. Біз де осыған үміттенеміз”, – деп қосты ол..
Сарапшы Рахим Ошақбаевтың пікірінше, "Самұрық-Қазына" қорының беделіне нұқсан келуі инвесторлардың сеніміне әсер етіп, биыл жоспарланған IPO-ның сәтті өтуіне кедергі келтіруі мүмкін. Ал Қытай инвесторларының акция сатып алу арқылы Қазақстан инфрақұрылымына ықпалын күшейтуі мүмкін деген болжам шындыққа жанаспайды.
“Қайталап айтайын, қордың беделіне келген нұқсан орасан зор. Бұл инвесторлардың сенімін қатты әлсіретіп, IPO-ның сәтті өту мүмкіндігіне кері әсер етеді. Сонымен қатар Қазақстанда теміржол саласындағы жемқорлыққа қатысты түрлі ақпарат бар. Әзірге олардың құқықтық тұрғыдан дәлелі жоқ. Дегенмен теміржолдағы сыбайлас жемқорлық туралы әңгімелер жиі айтылады. Әсіресе белгілі оқиғалардан кейін Қазақстан арқылы өтетін транзит көлемі артып, оның маңызы күшейген кезде бұл мәселе өзекті бола түсті”, – деп түсіндірді ол.
Ошақбаев қазіргі оқиғалар теміржол саласындағы жемқорлықпен күресті күшейтуге бағытталған үлкен өзгерістердің бір бөлігі болуы мүмкін деп есептейді. Оның сөзінше, бұған бірнеше жағдай дәлел бола алады.
“Біріншіден, Мемлекет басшысы транзиттік әлеуетті толық пайдаланып, оны сенімді көлік-логистика жүйесіне айналдыру керегін бірнеше рет ашық айтты. Екіншіден, осыдан бір апта бұрын Президент Әкімшілігі басшысының орынбасары Асель Жанасова көлік және логистика мәселелеріне жауапты вице-премьер болып тағайындалды. Асель Жанасова – кәсіби маман. Оның қандай да бір ықпалды топтармен байланысы бар деген ақпарат жоқ. Сонымен қатар "Қазақстан темір жолы" басшылығы ауысты. Көлік логистикасына жауапты басшылық құрамда да өзгерістер болды. Соңғы уақытта ҚТЖ-да тек жоғары лауазымды қызметкерлер ғана емес, шешім қабылдауға тікелей қатысқан бірнеше департамент директоры мен басқарушы директор да ұсталып, оларға айып тағылды. Осылайша Қазақстанда теміржол саласындағы жемқорлық әрекеттерге қарсы нақты шаралар қолға алына бастаған сияқты. Сондықтан мен қазіргі оқиғалардың негізгі себебі – жемқорлықпен күрестің жаңа әрі қатаң кезеңі басталғаны деген болжамға көбірек сенемін”, – деп қорытты ол.
Ресей Ғылым академиясы Әлемдік экономика және халықаралық қатынастар институтының Орталық Азия секторының меңгерушісі Станислав Притчиннің пікірінше, "Самұрық-Қазына" мен теміржол саласындағы соңғы оқиғаларды мемлекеттік қаржы мен ірі инфрақұрылымдық жобаларды бақылауға қатысты ішкі саяси күреспен байланыстыруға болады.
Сарапшының айтуынша, Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың халыққа Жолдауында инфрақұрылымды дамытуға басымдық берілген. Қазір Қазақстанда жолдар, жылу электр орталықтары, мектептер мен ауруханалар салынып жатыр. Алдағы уақытта бұл жобаларға тағы да қомақты қаражат бөлінбек.
“Мұндай жағдайда мемлекеттік тапсырыстар мен бюджет қаражатының жұмсалуын кім бақылайтыны маңызды мәселеге айналады. Меніңше, қазіргі ұсталымдарды ел ішіндегі ықпалды топтардың осы қаржы мен стратегиялық жобаларды бақылауға қатысты күресінің күшеюі ретінде қарастыруға болады. Бұл жерде ішкі саяси жағдайдың маңызы зор”, – деді ол.
“Ауқатты отбасында дүниеге келіп, шетелде оқыған: Нұрлан Жақыпов кім және оның мансабы”
Нұрлан Жақыпов ауқатты отбасында дүниеге келген. Әкесі Қаршыға Жақыпов тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында мемлекеттік жүйеде қызмет еткен. Ол Байланыс министрлігіндегі басқармалардың бірін басқарған. Кейін "Қазақтелеком" құрамындағы Радиофикация орталығын басқарды. Қазір осы орталықтың Алматыдағы құрылтайшысы ретінде көрсетілген. Жақыповтың отбасы туралы ақпарат көпшілікке ашық жарияланбаған. Бастапқы материалда оның жұбайы ретінде Әсел Сапаринаның есімі аталады.
Жақыпов жоғары білімді Мәскеуде алған. Ол Халықаралық қатынастар мемлекеттік институтын (МГИМО) бітірген. Оның Ксения Собчакпен және кейін Ресей үкіметінде министрлік қызметтер атқарған адамдармен бір курста оқығаны туралы ақпарат бар.
МГИМО-ны бітіргеннен кейін Жақыпов Қазақстанның Сыртқы істер министрлігіне емес, жеке секторға жұмысқа орналасқан. Ол сол кезде Еуразиялық өнеркәсіп қауымдастығы деп аталған ENRC компаниясында қаржылық сарапшы болып еңбек жолын бастады. Одан соң Жақыповтың карьерасы мынадай хронологияда өрбиді:
- 2004 жылы Жақыпов Research, Investment and Development LTD жабық холдингінде қызмет еткен. Бұл құрылым Қазақстан мен Африкадағы өнеркәсіптік активтерді біріктірген. Осы кезеңнен кейін ол Мәскеудегі Credit Suisse банкінде бағалы қағаздар бойынша сарапшы болып жұмыс істеді. Жақыповтың сөзінше, бұл қызметте тау-кен өндірісі саласындағы компанияларға, соның ішінде алтын өндірушілерге инвестициялық талдау жасаған.
- Жақыповтың кәсіби жолындағы маңызды кезеңдердің бірі – ENRC компаниясында жұмыс істеген уақыты. Ол компанияның қаржылық көрсеткіштерін талдап, 2007 жылы ENRC-нің Лондон қор биржасына шығуына дайындық жұмыстарына қатысқан. Сол жылы компания акцияларының бір бөлігін биржаға орналастырып, инвесторлардан 1,5 миллиард фунт стерлинг тартқан.
- 2009 жылы Жақыпов Қазақстанға оралып, жаңадан құрылған "Тау-Кен Самұрық" ұлттық тау-кен компаниясына жұмысқа орналасқан. Бұл ұйым мемлекеттің тау-кен саласындағы активтерін басқару үшін құрылған еді.
- 2010 жылы ол Шалқия және Солтүстік Ақбастай кен орындарына қатысты келіссөздерге қатысқан. Кейін Жақыпов Royal Bank of Scotland (RBS) банкіне ауысып, инвестициялық банкир болып жұмыс істеді. Бұл кезеңде квазимемлекеттік сектор компанияларына қатысты мәмілелермен айналысқан. Оның өзі сұхбатында сол келісімдердің бірі логистикалық "Жолаушылар" компаниясына қатысты болғанын айтқан. Қазір бұл компания Intergrain Construction KZ деп аталады.
- 2013 жылы Жақыпов UBS AG банкінің Астанадағы өкілдігін басқарды. Осы қызметте жүргенде "Қазатомөнеркәсіп" компаниясына қаржылық мәселелер бойынша кеңес берген. Кейін ұлттық компания басшылығы оны бизнесті дамыту жөніндегі басқарушы директор қызметіне шақырған. 2016 жылы Жақыпов "Қазатомөнеркәсіп" ұлттық компаниясында жұмыс істей бастады. Оның негізгі міндеттерінің бірі бизнесті дамыту бағытында жұмыс істеу болды. Жақыповтың айтуынша, компанияда басшылық ауысқаннан кейін негізгі назар уран өндірісіне және компанияны IPO-ға шығаруға аударылған.
- 2017 жылы Жақыпов "Астана" әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациясының басқарма төрағасы болып тағайындалды. Осылайша ол қаржы және ұлттық компаниялар саласындағы қызметтен кейін мемлекеттік басқару жүйесіне ауысты. Жақыповтың EXPO көрмесіне дайындық кезінде бірқатар жобаларға қатысқаны туралы да ақпарат бар. Атап айтқанда, көрме құрылысына қажетті металды жеткізу мәселесі сөз болады. Материалда Жақыповтың 2019 жылы Ротшильдтер әулетінің қаржылық құрылымдарының өкілі болып тағайындалғаны жазылған. Оның өзі бұл шешімді Қазақстанға қатысты инвестициялық жоспарлармен танысқаннан кейін қабылдағанын айтқан.
- 2020 жылы Жақыпов Kazakhstan Investment Development Fund (KIDF) қорын басқарды. Бұл қор Қазақстанға шетелдік инвестиция тартумен және түрлі жобаларды қаржыландырумен айналысады. Материалда қор қаржы бөлген жобалардың қатарында саябақтар, зауыттар, Астана мен Алматыдағы халықаралық қонақүйлер және Түркістандағы "Керуен Сарай" кешені аталады.
- 2023 жылдың сәуірінде Нұрлан Жақыпов "Самұрық-Қазына" ұлттық әл-ауқат қорының басқарма төрағасы болып тағайындалды. Ол бұл қызметке халықаралық қаржы ұйымдарында, ұлттық компанияларда және инвестициялық қорларда жинаған тәжірибесімен келді. Сондықтан оның басшысы елдегі маңызды экономикалық шешімдерге ықпал ететін лауазымдардың бірін иеленеді.
Еске салайық, бұған дейін 11 қарашада Астанадағы Atlant тұрғын үй кешенінің маңында шашылып жатқан долларға ұқсас банкноттар түсірілген видео әлеуметтік желіде тарады. Кадрларда ақша салынған чемодандар мен сөмкелер де байқалған. Кейін Ұлттық қауіпсіздік комитеті 11 қарашада Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл қызметі "Самұрық-Қазына" басшысы Нұрлан Жақыповты, "Қазақстан темір жолы" басшысы Елжас Отаншиевті және өзге де адамдарды ұстағанын хабарлады. Оларға сыбайлас жемқорлық қылмысын жасады деген күдік келтірілген.
Аспаннан ақша шашылса немесе көшеден ақша тауып алсаңыз, оны бірден иемденуге бола ма
