Алматыда автобус рейстері қысқарды: Бюджет бұдан қанша үнемдейді
Алматыда 170-тен астам қоғамдық көлік маршруты бойынша автобустардың желіге шығу саны мен айналым рейстері қысқартылды. Өзгерістер тасымалдаушыларға берілетін субсидияларды есептеуге әсер етеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі BES.media порталына сілтеме жасап хабарлайды.
Алматы қаласында қалалық қатынастар тарифтері жөніндегі комиссия тасымалдаушылардың есептерін автобустардың желіге шығу саны мен айналым рейстерінің қысқаруын ескере отырып бекітті. Бұл туралы зерделеген комиссия отырысының хаттамасында жазылған. Шешім Алматының 170-тен астам автобус маршрутына қатысты.
Комиссия автобустардың желіге шығу саны мен айналым рейстеріне қатысты жоспарлы көрсеткіштерді төмендетуді мақұлдады. Айналым рейсі дегеніміз – автобустың маршрут бойымен жүріп, бастапқы нүктесіне қайта оралуы.
Құжатқа сәйкес, автобустардың желіге шығу саны:
- жұмыс күндері – 20%-ға;
- сенбіде – 10%-ға;
- жексенбіде – 25%-ға;
- мереке күндері – 35%-ға қысқартылды.
Ал айналым рейстерінің саны жұмыс күндері 10-20%-ға, сенбіде 5-10%-ға, жексенбіде 12,5-25%-ға, мереке күндері 17,5-35%-ға азайтылды. Осылайша, екі түрлі көрсеткіш өзгерді: желіге шығатын автобустар саны және олардың күні бойы орындайтын рейстері. Алайда хаттамада әр маршрут бойынша автобустар мен рейстердің нақты саны қаншаға азайғаны көрсетілмеген.
Комиссия жоспарлы көрсеткіштерді халықаралық тәжірибе мен кеңесшілердің ұсынымдарын ескере отырып қайта қараған. Бірақ құжатта әр маршруттың бұрынғы және жаңа көрсеткіштерін салыстыруға мүмкіндік беретін жеке кесте жоқ.
Хаттама жолаушылар мен багажды тасымалдау тарифтерін есептеуге арналған. Бұл көрсеткіштер әлеуметтік маңызы бар жолаушылар тасымалынан туындайтын шығындарды өтеу үшін бөлінетін бюджет субсидияларын анықтауда қолданылады. Құжатта жоспарлы көрсеткіштер халықаралық тәжірибе мен аудиторлық-консалтингтік компания жүргізген зерттеу негізінде өзгертілгені айтылған.
Хаттамаға №1 қосымша ретінде түсіндірме жазба көрсетілгенімен, басылым зерделеген құжаттар арасында ол болмаған. Тасымалдаушыларға берілетін субсидиялар маршруттарды күтіп ұстауға жұмсалатын шығындарды ескере отырып есептеледі. Олардың қатарына жанармай, автобус, шина, жүргізушілердің жалақысы, үстеме шығындар және электрондық төлем жүйесі операторының қызметтері кіреді.
Автобустар саны мен орындалатын рейстер көлемі осы шығындарды есептеуге тікелей әсер етеді. Сондықтан жоспарлы көрсеткіштер өзгерген кезде тасымалдаушылардың субсидия алу үшін ұсынатын шығындары да қайта есептелуге тиіс. Хаттамаға сәйкес, көлік басқармасы автобустардың желіге шығу санын, айналым рейстерін, негізгі және резервтік көліктер санын, маршрут ұзындығын немесе нөлдік жүріс қашықтығын өзгертсе, тарифтік есептер қайта қаралады.
Алайда құжатта рейстер санын қысқарту нәтижесінде субсидия көлемі қаншаға азайғаны және бюджет қанша қаражат үнемдейтіні көрсетілмеген.
Комиссия тарифтерді есептеу үшін бірқатар шығын көрсеткіштерін де бекітті.
- Дизель отынының бағасы қосымша құн салығын қоса алғанда литріне 344,54 теңге болып белгіленді.
- Газдың бағасы литріне 156 теңге деп бекітілді.
- Электр энергиясына жұмсалатын шығын нақты сатып алу құны бойынша есептеледі.
Сондай-ақ комиссия әртүрлі автобус модельдеріне арналған жанармай шығынының базалық нормаларын бекітті. Мысалы, Isuzu HC 40 автобусы үшін 100 шақырымға 18 литр, Isuzu LE 60 үшін 25 литр, ал кейбір дизельді Yutong және Zhong Tong автобустары үшін 40-45 литр мөлшері белгіленген.
Қалалық маршруттарда жанармай шығынының базалық нормасына қолданылатын жалпы үстеме коэффициент 27,63% болды. Ол Алматының климаттық жағдайын, жер бедерін, жол қозғалысының қарқындылығын, жиі тоқтауды және кондиционерлердің жұмысын ескереді.
Қала маңындағы маршруттар үшін 20,13% коэффициент қарастырылған. Дегенмен әр маршруттың ерекшеліктері жеке ескерілуге тиіс.
Комиссия тасымалдаушылардың шығындарын есептеу кезінде жүргізушілердің орташа айлық жалақысын 640 676 теңге деп белгіледі. Яғни құжат әр жүргізушіге міндетті түрде осындай жалақы төленуге тиіс дегенді білдірмейді.
Бұдан бөлек, бір автобусқа бекітілетін жүргізушілердің нормативтік санының ең төменгі коэффициенті 2,2 болып белгіленді. Бұл есептеу кезінде бір автобусқа орта есеппен кемінде 2,2 жүргізушіден қарастырылатынын білдіреді. Комиссия автобус пен троллейбустарға арналған шиналардың нормативтік жүрісін және есептік құнын да анықтады. Үстеме шығындар расталған соманың кемінде 10%-ы, ең көбі 15%-ы мөлшерінде белгіленді. Ал электрондық төлем жүйесі операторының сыйақысы есептеулер үшін 7% деңгейінде бекітілді.
Комиссия бекіткен шешім 2026 жылғы 1 қаңтардан 2028 жылдың соңына дейін қолданылады. Осы кезеңде Алматыда автобус рейстері қысқартылғанымен, №38 маршруттағыдай лық толы көлік мәселесі әлі шешілген жоқ. Көлік басқармасы мұны жолдардағы кептеліспен түсіндіреді. Ал рейстерді азайту нәтижесінде бюджет қанша қаражат үнемдейтіні құжатта көрсетілмеген.
Еске салайық, бұған дейін алматылықтар қарбалас уақытта автобустар мен метродағы адам көптігіне шағымданған еді. Тұрғындардың айтуынша, қоғамдық көлік лық толып, кейде бірнеше пойызды күтуге тура келеді. Қала әкімдігі мәселені автобустардың жетіспеушілігімен емес, жолдардағы кептеліспен байланыстырады. Қазір Алматыда күн сайын 3 200 автобус желіге шығады.
"Жарақатты үйде алдым деп айт": Жұмыс берушілер өндірістегі оқиғаны неге жасырады және қызметкер не істеуі керек
