Дос-Мұқасан мүшесіне "Халық әртісі" атағын беруді талап етіп, петиция жарияланды

Мәдениет және ақпарат министрлігіне “Дос-Мұқасан” мүшесі Мұрат Құсайынов “Қазақстанның халық әртісі” номинациясын алуға петиция тіркелді. Авторлар мұның 2027 жылғы марапаттау циклінде - Құсайынов негізін қалаған және жарты ғасырдан астам уақыт бойы басқарып келе жатқан "Дос-Мұқасан" ансамблінің 60 жылдығына орай болғанын қалайды. Бұл туралы Stan.kz ақпараттық агенттігі хабарлайды.

Бір қызығы петицияда Қазақстан Композиторлар одағы 2025 жылғы 23 маусымда қол қойған марапаттау парағы бар. Ал сол жылдың желтоқсанында Мәдениет министрлігі Құсайыновқа қатысты ұсыныс ведомствоға түспегенін көпшілік алдында мәлімдеген.

Кім және не сұрап отыр?

Петицияны Алматы қаласының тұрғыны, порталда Әсел С. деп көрсетілген азаматша жариялаған. Өтініш 2026 жылғы 26 қазанда кешке тіркелген. Қабылдаушы орган — Мәдениет және ақпарат министрлігі. Петицияны қарауға алу үшін 9 қарашаға дейін 50 қол жинау қажет. 26 қазанның кешіндегі жағдай бойынша оған бір адам қол қойған, он рет қаралған және жалғыз пікір қалдырылған. Ол — петиция авторының өзі.

Авторлардың пікірінше, Құсайынов заң талаптарына толық сәйкес келеді, ал оған атақ берілмеуінің жалғыз себебі — ешкімнің оны ресми түрде ұсынбағаны. Олар мұны әділетсіздік деп санайды. Сондай-ақ сахнада 60 жыл еңбек ету — мемлекет әртістің еңбегін "халық әлдеқашан берген" атақпен бағалауы үшін жеткілікті мерзім екенін атап өткен.

Петицияның негіздемесінде министрлікке мынадай ұсыныстар берілген:

• 2027 жылғы марапаттау науқаны аясында, ансамбльдің 60 жылдық мерейтойына орай, 2027 жылғы 1 тамызға дейін тиісті тәртіппен атақ беру туралы ұсыныс енгізу;

• марапаттау құжаттарын әзірлеуге Қазақстан Композиторлар одағын және басқа да шығармашылық ұйымдарды тарту;

• петицияны автор мен музыкалық қауымдастық өкілдерінің қатысуымен ашық талқылап, қабылданған шешім туралы ресми түрде хабарлау.

Министрлік "білмеген" марапаттау парағы

Петицияға орыс және қазақ тілдерінде әзірленген төрт беттік "марапаттау құжатының" сканерленген нұсқасы тіркелген. Құжаттан Құсайыновтың кандидатурасы "Қазақстан композиторлар қауымдастығы" қоғамдық бірлестігінің 2025 жылғы 23 маусымдағы №3 хаттамасына сәйкес талқыланып, ұсынылғаны көрінеді. Құжатқа ұйым жетекшісі Артық Тоқсанбаев қол қойып, мөр басқан. "Қандай атаққа ұсынылды" деген жолда "Қазақстанның халық әртісі" деп жазылған. Құсайыновтың жалпы еңбек өтілі, саладағы еңбек өтілі және бір ұжымдағы еңбек өтілі бірдей көрсетілген — 58 жыл.

Сол құжатта композитордың марапаттары да тізілген:

• 1993 жыл — "Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген әртісі" атағы;

• 1998 жыл — "Астана" медалі;

• 2002 жыл — "Құрмет" ордені;

• 2008 жыл — "Парасат" ордені;

• 2012 жыл — Жамбыл облысы Қордай ауданының құрметті азаматы;

• 2016 жыл — "Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері" құрметті атағы;

• 2023 жыл — Алматы қаласының құрметті азаматы.

Осы құжатқа қол қойылғаннан кейін бес ай өткен соң, 2025 жылғы 3 желтоқсанда Мәдениет министрлігі Tengri Life басылымына Құсайыновқа атақ беру туралы өтініштің министрлікке түспегенін хабарлаған. Ведомство сол жылғы құжат қабылдау мерзімі аяқталғанын, ал келесі жылы тиісті талаптарға сай рәсімделген құжаттарды қарауға дайын екенін айтқан. Композиторлар одағының маусым айында қол қойған марапаттау парағының қайда жіберілгені, қай органға жолданғаны және не себепті министрлікке жетпегені петиция материалдарынан белгісіз.

Неліктен дәл 2027 жыл?

Бұған ансамбльдің мерейтойы себеп болып отыр. Петицияның негіздемесіне сәйкес, "Дос-Мұқасан" ансамблінің алғашқы концерті 1967 жылғы 1 тамызда Баянауылда, Қазақ политехникалық институтының студенттік құрылыс жасағы кезінде өткен. Ансамбль атауындағы "Мұ" буыны Мұрат Құсайыновтың есімінен алынған. Ал композитордың өзі 2027 жылғы 10 тамызда 79 жасқа толады. Бұл туралы "ҚазАқпарат" мәліметінде жазылған.

2026 жылы Құсайыновтың есімі мемлекеттік марапаттау туралы жарлықтарда болған жоқ. Республика күні қарсаңында, 23 қазанда қол қойылған жарлық бойынша "Қазақстанның халық әртісі" атағын Т. Мұсабаев пен Н. Өтеулов алды. Сондықтан петиция авторлары атақ алуға ең жақын мүмкіндік ретінде 2027 жылды қарастырып отыр. Салыстыру үшін, 2025 жылғы мамырда Мәдениет және өнер қызметкерлерінің кәсіби мерекесіне орай Александр Беляков, Әлішер Кәрімов және Айгүл Қосановаға осы атақ берілген

Оқыңыз

"Сағыныш сазына" таласқан әнші мен сазгер келісімге келе алмай жүр Оқыңыз

Петиция авторларының пайымдауынша, атақ беруге ресми кедергі жоқ. "Қазақстанның халық әртісі" атағы театр, цирк, музыка өнері мен кино саласына ерекше үлес қосқан тұлғаларға беріледі. Үміткер бұған дейін Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі немесе еңбек сіңірген қайраткері атағын алуы керек. Құсайыновта аталған екі атақ та бар. Мұны министрліктің өзі де растаған. Мемлекеттік марапатқа ұсынуға Парламент, Үкімет, министрліктер, орталық және жергілікті органдар, шығармашылық одақтар мен еңбек ұжымдары құқылы. Петиция авторларының айтуынша, Мәдениет министрлігі басқа біреудің өтінішін күтпей-ақ, Құсайыновтың кандидатурасын өзі ұсына алады.

Петицияның негіздемесінде не айтылған?

Авторлар композитордың өмірі мен шығармашылығына қатысты ауқымды мәліметтер жинаған. Олардың негізгілері мыналар:

• Композитор. Құсайынов студент кезінде "Бетпақ дала" рок-композициясын жазған. Бұл шығарма ансамбльдің "Мелодия" фирмасында жарық көрген алғашқы альбомына енген. Альбом 1976 жылы жазылып, 2025 жылы винил күйінде қайта шығарылған. Композитор "Қуанышым менің", "Бойжеткен", "Туған жер", "Ғашықтар әні", "Далам менің", "Гүл қала", "Ты моя мечта", "Астана мен Алматы" және басқа да көптеген әндердің, сондай-ақ "Пір дастан" мен "Наурыз" күйлерінің авторы.

• Жаңашылдық. 1980 жылы ол Төлеген Мұхамеджановтың музыкасына жазылған "Жерұйық" рок-операсын аранжировкалаған. Бұл қазақ музыкасындағы жанрдың алғашқы тәжірибелерінің бірі болды. 1987 жылы Арал теңізінің қасіретіне арналған "Құстардың ұшуы" рок-бағдарламасын жасаған.

• Білімі. 1970 жылы Қазақ политехникалық институтының автоматика факультетін, ал 1983 жылы Алматы консерваториясын Ғазиза Жұбанованың композиция класы бойынша тәмамдаған. Композиторлар одағының мүшесі, Қазақстан өнер академиясының корреспондент-мүшесі.

• Кеңес дәуіріндегі және шетелдегі мойындалуы. 1971 жылы Ташкентте өткен "Халықтар достығы" фестивалінде бірінші орын алған. Минскіде өткен бүкілодақтық байқаудың лауреаты атанып, 1973 жылы Берлинде өткен Жастар мен студенттердің X дүниежүзілік фестивалінде алтын медаль иеленген. 1974 жылы Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығына ие болған. Венгрия, Польша, ГДР, Франция, Чехословакия, Түркия және Моңғолияда гастрольдік сапарларда болған. Ал 1970 жылдардың екінші жартысында АҚШ пен Кариб бассейні елдерінде жарты жыл өнер көрсеткен.

• Тоқсаныншы жылдар. Эстрада мемлекеттік тапсырыссыз қалған кезеңде Құсайынов 1991 жылы Қазақстандағы алғашқы жеке музыкалық орталық — "Әуенді" құрған. 2000 жылдан бастап ансамбльдің концерттік қызметін қайта жандандырған.

• Рекорд. Төрт құрлықта 5000-нан астам концерт берген. 2024 жылы ансамбльдің бұл жетістігі Қазақстанның Гиннес рекордтар кітабына енгізілген.

• Тойдың әнұраны. Петиция авторларының нұсқасы бойынша, музыкант достары "Той жыры" әнін Құсайыновтың үйлену тойына арнап жазған. Содан бері жарты ғасыр бойы бұл ән қазақ тойларында орындалып келеді.

• Естелік. 1997 жылы "Қазақ эстрадасының аңызы" атағын алған. Ансамбльге 2008 жылы Павлодарда, 2017 жылы Атырауда ескерткіш орнатылған, ал 2009 жылы Қарағандыда арнайы аллеяға жұлдызы қойылған. "Дос-Мұқасан" көркем фильмінде Құсайынов кеңесші болған. Фильм Бакуде көрсетілген. Петицияда оның Брюссель мен Венада да көрсетілгені жазылған. 2025 жылы Satbayev University студенттік жатақханалардың біріне "Дос-Мұқасан ұясы" атауын берген.

Петицияға 2026 жылғы 9 қарашаға дейін қол қоюға болады. Алайда ол 50 қол жинаған күннің өзінде, атақты тек Президент бере алады. Министрлік тек тиісті ұсыныс енгізуге құқылы.

Еске сала кетейік, "Халық әртісі" атағын иеленген әнші Әлішер Каримов әлеуметтік желіде жазба жариялады.