Қазақстанда банк жабылған жағдайда салымшылар қанша теңгесін қайтара алады

Қазақстандықтардың банктердегі депозиттері 30,6 триллион теңгеге жетті. Ал банк лицензиясынан айырылып, жабылған жағдайда салымшыларға ақша қайтаруға жауапты қордың арнайы резервінде 1,8 триллион теңгеге жуық қаражат жинақталған. Бұл сома депозиттердің жалпы көлемінің 5,9 пайызына тең. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Банктердегі салымдарды қорғаумен Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру қоры айналысады. Егер екінші деңгейлі банк лицензиясынан айырылса, қор сол банктің салымшыларына заңда белгіленген шектерде ақша төлейді. Маңыздысы, қордағы қаражат банкке қаржылай көмек көрсетуге емес, салымшылардың ақшасын қайтаруға арналған.

Оқыңыз

Қазақстанда депозит мөлшерлемелері төмендеді: Банктер қанша пайыз ұсынады Оқыңыз 

Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру қорының мәліметінше, 2026 жылғы қыркүйектің соңында арнайы резерв көлемі 1,8 триллион теңгеге жуықтаған. Бұл заңда белгіленген 5 пайыздық нормативтен жоғары. Қазір қордағы қаражат халық депозиттерінің жалпы сомасының 5,9 пайызына тең.

Банк жабылса, салымшы қанша ақша алады?

Қор барлық депозитті шектеусіз қайтармайды. Өтемақы мөлшері салымның түріне және валютаға байланысты белгіленген кепілдік шегінен аспайды.

Қолданыстағы тәртіп бойынша:

• теңгедегі мерзімсіз және мерзімді депозиттерге, сондай-ақ ағымдағы шоттар мен карталардағы ақшаға – 10 миллион теңгеге дейін;

• теңгедегі жинақ депозиттеріне – 20 миллион теңгеге дейін;

• шетел валютасындағы депозиттерге – теңгемен есептегенде 5 миллион теңгеге дейін кепілдік беріледі.

Егер адамның бір банкте бірнеше депозиті болса, өтемақы олардың түрі мен валютасына қарай есептеледі. Ал кепілдік әр банк бойынша жеке қолданылады. Яғни бірнеше банкте салымы бар адам әрқайсысынан белгіленген шек аясында өтемақы ала алады.  Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру қоры дерегіне сәйкес, Қазақстан банктеріндегі салымдардың 99,8 пайызы кепілдікпен толық қорғалған. Дегенмен бұл көрсеткіш әр салымшының ақшасы шектеусіз қайтарылады дегенді білдірмейді: төлем заңда бекітілген лимиттерге байланысты.

Қордағы ақша қайдан жиналады?

Депозиттерге кепілдік беру жүйесі мемлекеттік бюджет есебінен қаржыландырылмайды. Қордың негізгі кірісі – оған қатысатын екінші деңгейлі банктердің жарналары және жинақталған қаражатты инвестициялаудан түскен табыс.

2026 жылғы қыркүйектің соңындағы жағдай бойынша қордың инвестициялық табысы 1,1 триллион теңгеге жеткен. Ал банктерден түскен жарналардың жиынтық көлемі 700 миллиард теңге болған. Демек, инвестициядан түскен табыс банктердің жарналарынан асып отыр.

Қор қаражаты бірнеше қаржы құралына орналастырылған. Оның 74 пайызы Қазақстанның мемлекеттік және квазимемлекеттік секторындағы облигацияларға, 14 пайызы ақша нарығы құралдарына, 9 пайызы валюталық құралдарға, соның ішінде АҚШ қазынашылық облигацияларына, ал 3 пайызы халықаралық қаржы ұйымдарының облигацияларына салынған.

Қазақстандықтар ақшасын қандай депозитте сақтайды?

Қазір жеке тұлғалардың банктердегі депозиттерінің жалпы көлемі 30,6 триллион теңгеге жеткен. Бұл – бұрын-соңды болмаған көрсеткіш. Сонымен қатар салымдардың басым бөлігі шетел валютасында емес, теңгемен сақталады.

Теңгедегі депозиттер арасында ең үлкен үлес мерзімсіз салымдарға және банк карталары мен шоттарындағы ақшаға тиесілі – 49,3 пайыз. Мерзімді депозиттердің үлесі – 25,6 пайыз, ал жинақ салымдары 10,6 пайызды құрайды.

Бұдан бөлек, тұрғын үй құрылыс жинақ жүйесі мен мемлекеттік білім беру жинақ жүйесіндегі мақсатты депозиттер 13,6 пайызға, өзгермелі мөлшерлемесі бар салымдар 0,9 пайызға тең.

Осылайша, депозиттерге кепілдік беру қорының резерві 1,8 триллион теңгеге жуықтағанымен, бұл халықтың банктердегі барлық ақшасын толық жабуға арналған сома емес. Қордың міндеті – банк жабылған жағдайда салымшыларға заңда белгіленген кепілдік шегінде өтемақы төлеу.

Айта кетейік, бұған дейін депозиттерге 5%-дық салық салынады деген ақпарат жалған болып шыққаны белгілі болды.