1 миллион 200 мың теңге: Қазақстанның қай өңірінде мұғалімдер көп жалақы алады

24.10.26 / 09:00

Қазақстанда мұғалімдердің жалақысы қай өңірде жоғары, ал қай жерде төмен? Редакциямыз осы сұраққа жауап іздеп, еліміздің 20 өңіріндегі білім басқармаларынан ресми мәлімет сұратты. Нәтижесінде, мұғалімдердің ең төменгі айлығы 33 497 теңге болса, ең жоғары жалақы Алматы облысында 1 миллион 228 мың теңгеге жеткені анықталды. Ал өңірлердегі орташа жалақының өзі екі еседен астам айырмашылық көрсетеді. Педагогтердің табысы неге байланысты және еліміздің әр аймағында ұстаздар қанша жалақы алады? Stan.kz тілшісі зерттеу жүргізіп, өңірлер бойынша статистиканы жинақтады.

“Мұғалімдерге жалақы қалай тағайындалады?”

Мектеп мұғалімінің еңбекақысын есептеу кезінде бірнеше фактор ескеріледі. Ең алдымен, педагогтің білімі мен мамандығы бойынша еңбек өтіліне қарай лауазымдық жалақысы белгіленеді. Бұған қоса, "педагог-модератор", "педагог-сарапшы", "педагог-зерттеуші" және "педагог-шебер" сияқты біліктілік санаттары үшін қосымша ақы төленеді.

Жалақыға апталық оқу жүктемесі де тікелей әсер етеді. Мәселен, орта білім беру ұйымдарында қалыпты оқу жүктемесі аптасына 16 сағатты құрайды. Ал 24 сағат сабақ беретін мұғалімнің жалақысы, өзге жағдайлар бірдей болғанда, жоғары болуы мүмкін. Керісінше, апталық жүктемесі аз педагогтің айлығы да төмен болады.

Сонымен қатар:

сынып жетекшілігі;
дәптерлер;
жазба жұмыстарын тексеру;
оқу кабинетін меңгеру;
магистр дәрежесі;
ауылдық жерде жұмыс істеу секілді жағдайлар үшін қосымша төлемдер қарастырылған.

Олардың барлығы мұғалімнің нақты еңбек жағдайы мен белгіленген талаптарға сәйкес есептеледі. Осы себепті өңірлердегі орташа жалақыны салыстырғанда тек бір көрсеткішке сүйену жеткіліксіз. Бір жерде орташа айлық барлық педагог бойынша есептелсе, екінші өңірде нақты оқу жүктемесі бар мұғалімдердің жалақысы көрсетілуі мүмкін. Сондықтан орташа жалақымен қатар ең төменгі және ең жоғары көрсеткіштерге, сондай-ақ олардың қандай жүктеме мен еңбек өтіліне сәйкес есептелгеніне назар аудару қажет.

Қай өңірде мұғалімдердің орташа жалақысы жоғары?

2026 жылдың бірінші жартыжылдығындағы мәліметтерге сүйенсек, мұғалімдердің орташа айлық жалақысы өңірлер арасында айтарлықтай ерекшеленеді. Берілген деректер бойынша ең жоғары көрсеткіш Алматы облысында тіркелген — 545 061 теңге. Одан кейін Ұлытау облысы — 480 000 теңге, Абай облысы — 454 200 теңге және Атырау облысы — 424 595 теңге.

Ал орташа жалақысы 380 мың теңгеден асатын өңірлердің қатарына Батыс Қазақстан облысы (385 525 теңге) мен Павлодар облысы (379 000 теңге) кіреді. Қостанай облысында орташа айлық жалақы 364 000 теңге, ал Қарағанды облысында 362 365 теңге деп көрсетілген. Дегенмен Қарағанды облысындағы бұл сома барлық мұғалімдердің орташа жалақысы емес, еңбек өтілі мен қосымша төлемдері ескерілген белгілі бір санаттағы педагогтің есептік көрсеткіші екенін ескерген жөн.

Басқа өңірлерде көрсеткіштер төменірек. Мысалы, Жамбыл облысында орташа жалақы 336 698 теңге, Солтүстік Қазақстан облысында 331 000 теңге, Маңғыстау облысында 295 823 теңге болды. Алматы қаласында бұл көрсеткіш 352 000 теңгені, ал Шымкент қаласында 351 568 теңгені құрады. Астана қаласында мұғалімдердің орташа жалақысы 282 681 теңге деп көрсетілген.

Ең төмен орташа көрсеткіштер Ақтөбе облысында (267 803 теңге) және Шығыс Қазақстан облысында (246 000 теңге) тіркелген.

Жалпы, берілген сандар бойынша Алматы облысындағы орташа жалақы Шығыс Қазақстан облысындағы көрсеткіштен шамамен 2,2 есе жоғары. Алайда өңірлерді салыстырғанда бір маңызды жайтты ескеру керек: барлық білім басқармасы деректерді бірдей шартпен ұсынбаған. Кейбірінде орташа жалақы көрсетілсе, басқаларында ауыл мен қаладағы көрсеткіштер немесе белгілі бір еңбек өтілі мен оқу жүктемесіне қарай есептелген жалақы берілген. Сондықтан бұл сандар өңірлер арасындағы айырмашылықты көрсеткенімен, оларды толықтай бірдей өлшеммен салыстыруға болмайды.

Республикалық маңызы бар үш қаланың ішінде мұғалімдердің орташа жалақысы Алматыда жоғары — 352 мың теңге. Шымкентте бұл көрсеткіш 351 568 теңге болып, Алматыдан небәрі 432 теңгеге төмен. Ал Астанадағы орташа айлық 282 681 теңгені құрайды.

Ал ең жоғары жалақы бойынша Шымкент алға шыққан: мұнда аптасына 24 сағат сабақ беретін мұғалімнің айлығы 618 172 теңгеге жеткен. Астанада ең жоғары көрсеткіш 610 027 теңге болса, Алматыда 577 мың теңге. Ал ең төменгі жалақы Астанада тіркелген — аптасына 3 сағат сабақ беретін мұғалімге 58 216 теңге есептелген.

Ауылда ма, қалада ма: Мұғалімдер қай жерде көп табыс алады?

Қазақстанда кейбір ауыл мұғалімдерінің жалақысы қаладағы әріптестерінен едәуір жоғары. Ал Алматы облысында бір мұғалімнің айлық жалақысы 1 миллион 228 мың теңгеге жеткен. Бұл — 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында тіркелген ең жоғары көрсеткіштердің бірі. Білім басқармасының мәліметінше, мұндай жалақы алған педагогтің апталық оқу жүктемесі 24 сағат болған. Алайда басқарма жауабында бұл мұғалімнің ауылда немесе қалада жұмыс істейтіні нақтыланбаған.

Ал ауыл мен қаладағы орташа жалақыны салыстырсақ, бірнеше өңірде ауыл мұғалімдері көбірек табыс табатыны байқалады. Мәселен, Абай облысында ауыл мұғалімдерінің орташа айлық жалақысы 336 350 теңге болса, қалада бұл көрсеткіш 269 250 теңгені құрайды. Айырмашылық — 67 100 теңге.

Жетісу облысында ауылдағы мұғалімдер орта есеппен 365 310 теңге алса, қаладағы педагогтердің жалақысы 292 283 теңге болған. Яғни ауыл мұғалімдері 73 мың теңгеден астам көп алады.

Павлодар облысында да осындай айырмашылық бар: ауыл мектептеріндегі мұғалімдердің орташа жалақысы 417 мың теңге, ал қалалық мектептерде 342 мың теңге. Айырмашылық — 75 мың теңге.

Ақмола облысында ұсынылған есеп бойынша ауыл мұғалімінің жалақысы 451 858 теңге, қаладағы педагогтікі 369 726 теңге болған. Дегенмен бұл сомалар нақты облыстық орташа жалақы емес, есеп бойынша көрсетілген мөлшерлер екенін ескерген жөн.

Ауыл мұғалімдерінің жалақысына әсер ететін факторлардың бірі — ауылдық жерде жұмыс істегені үшін төленетін үстемеақы. Қолданыстағы тәртіп бойынша мұндай педагогтерге лауазымдық айлықақыдан кемінде 25 пайыз мөлшерінде үстемеақы қарастырылған. Бұған қоса, еңбек өтілі, біліктілік санаты, сабақ жүктемесі және басқа да қосымша төлемдер жалақы көлемін өзгерте алады.

Осылайша, ауыл мұғалімдерінің табысы кей өңірлерде қаладағы әріптестерінен жоғары болғанымен, нақты жалақы әр педагогтің еңбек жағдайына байланысты.

Оқыңыз

Қазақстандық мұғалімдер жұмыстан тыс уақытта түнгі рейдке шығуға әлі де мәжбүр екенін айтты Оқыңыз

Бір мұғалім 1,2 миллион теңге алса, екіншісінің айлығы 33 мың теңге ғана...

Өңірлерден алынған деректердегі ең үлкен айырмашылық мұғалімдердің ең жоғары және ең төмен жалақысынан байқалады. Алматы облысында педагогтің айлығы 1 миллион 228 мың теңгеге жетсе, Батыс Қазақстан облысында аптасына небәрі 2 сағат сабақ беретін мұғалім 33 497 теңге алады. Алайда бұл екі көрсеткіш әртүрлі оқу жүктемесіне қатысты екенін ескерген жөн. Алматы облысындағы 1,2 миллион теңгеден асатын жалақы аптасына 24 сағат сабақ беретін мұғалімге есептелген. Батыс Қазақстан облысындағы ең төменгі көрсеткіш те аз оқу жүктемесіне байланысты. Сондықтан жекелеген ең жоғары және ең төмен сомалар барлық мұғалімнің табысын сипаттамайды.

Ал егер өңірлердің орташа жалақысын салыстырсақ, көрініс басқаша. Ең жоғары орташа көрсеткіш Алматы облысында — 545 061 теңге, ал ең төмені Шығыс Қазақстан облысында — 246 000 теңге. Яғни екі өңірдің орташа жалақысы арасындағы айырмашылық шамамен 299 мың теңге. Басқаша айтқанда, Алматы облысындағы көрсеткіш Шығыс Қазақстан облысындағыдан екі еседен де жоғары.

Бұл деректерден екі нәрсе байқалады: бір өңірдің өзінде мұғалімдердің жалақысы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін. Ал өңірлердің орташа көрсеткіштері де бір-бірінен едәуір алшақ. Дегенмен, салыстыру кезінде жалақының қандай оқу жүктемесі мен еңбек жағдайына сәйкес есептелгенін ескеру маңызды.

Қай пән мұғалімдерінің жалақысы жоғары?

Мұғалімнің табысы өзі сабақ беретін пәнге қарай да ерекшеленеді. Ұлттық статистика бюросының (БНС) деректерінде пән мұғалімдерінің орташа айлық жалақысы әртүрлі диапазонда көрсетілген.

Жаратылыстану пәндері бойынша биология мұғалімдерінің жалақысы 229 358–406 023 теңге, ал химия мұғалімдерінің жалақысы 257 350–422 111 теңге аралығында көрсетілген. Тарих пәні мұғалімдерінің орташа айлығы 300 781–440 325 теңгені құрайды. Бастауыш сынып мұғалімдерінің жалақысы 319 751–413 724 теңге аралығында. Ал орта мектептегі басқа пәндер мұғалімдерінің орташа айлығы 406 983 теңге болған.

Статистикада сирек кездесетін мамандықтар да бар. Мысалы, хореографтардың орташа жалақысы 314 314–377 336 теңге болса, мұғалім-логопедтердікі 299 367–318 008 теңге аралығында.

Ал білім беру саласындағы тағы бір қызық дерек — әйел мұғалімдердің орташа жалақысы ерлердікінен жоғары. 2026 жылғы мәлімет бойынша:

әйелдердің орташа айлығы 329 049 теңге болса,
ерлердікі 323 568 теңгені құраған.

Айырмашылық — 5 481 теңге.

Бұл сандар пәндер бойынша жалақының бірдей емес екенін көрсетеді. Дегенмен, көрсетілген аралықтарды мұғалімдердің табысы пәнге ғана байланысты деген қорытындымен түсіндіруге болмайды: нақты жалақыға басқа еңбек жағдайлары да әсер етуі мүмкін.

Жинақталған деректер мұғалімдердің жалақысы өңірге, қалаға және жеке еңбек жағдайларына қарай айтарлықтай өзгеретінін көрсетті. Сондықтан мұғалімдердің еңбекақысын бағалағанда тек орташа көрсеткішке емес, нақты оқу жүктемесі мен жалақының қалай есептелгеніне де назар аудару қажет.

Еске салсақ, бұған дейін қазақстандық мұғалімдер мектепке жұмысқа тұруға ақша сұрайтынына наразы болған еді. Олардан 300 мыңнан 2 миллион теңгеге дейін ақша сұраған.