Қазақстан паспорты несімен тартымды: Еліміздің азаматтығын алған танымал тұлғалар кімдер
Қазақстан азаматтығын таңдаған әлемге танымал кәсіпкерлер мен спортшылардың қатары толығып келеді. Жақында жасанды интеллект саласындағы ірі компанияның негізін қалаушылардың бірі Алекс Машрабов қазақстандық паспорт алды. Бұған дейін миллиардерлер Тимур Турлов пен Арсен Томский, теннисші Елена Рыбакина, мәнерлеп сырғанаушы Софья Самоделкина және аралас жекпе-жек шебері Дамир Смағұлов та Қазақстан азаматтығын таңдаған. Оларды елімізге не қызықтырды? Қазақстан паспортын алуға не себеп болды және бұл шешімнен еліміз қандай пайда көрді? Stan.kz тілшісі шетелде туып, болашағын Қазақстанмен байланыстырған танымал тұлғалардың тарихына үңілді.
Алекс Машрабов: Қазақстан азаматтығын алған жасанды интеллект саласының кәсіпкері
Қазақстан азаматтығын алған танымал тұлғалардың бірі – Higgsfield жасанды интеллект компаниясының негізін қалаушы Алекс Машрабов. 2026 жылғы 30 қазанда президент Қасым-Жомарт Тоқаев кәсіпкерді Қазақстан азаматтығына қабылдау туралы жарлыққа қол қойды.
Мұны Премьер-министрдің орынбасары, жасанды интеллект және цифрлық даму министрі Жаслан Мәдиев әлеуметтік желіде жариялады. Ол елімізде бір миллиардерге көбейгенін айтып, кәсіпкердің технология саласындағы жетістіктеріне тоқталды.
Машрабов бұған дейін “Яндекс” компаниясында жұмыс істеген. Кейін жасанды интеллект саласындағы AI Factory стартапын құрып, оны америкалық Snap компаниясына сатқан. Ал 2023 жылы қазақстандық маман Ерзат Дулатпен бірге Higgsfield компаниясының негізін қалады.
Компания жасанды интеллект көмегімен бейнежазбалар мен визуалды контент жасауға мүмкіндік беретін технологияларды дамытады. Министрдің мәліметінше, бүгінде оның өнімдерін әлем бойынша 40 миллионнан астам адам пайдаланады.

Қазақстан үшін бұл оқиғаның маңызы тек танымал кәсіпкердің азаматтық алуында емес. Higgsfield секілді халықаралық компаниялардың қазақстандық мамандармен байланысы еліміздің жаһандық технология нарығындағы мүмкіндіктерін кеңейтуі ықтимал.
Дегенмен Машрабовтың азаматтық алуы компанияның бүкіл капиталы Қазақстанға көшті дегенді білдірмейді.

Тимур Турлов: Екі елдің азаматтығынан бас тартқан миллиардер
Қазақстан азаматтығын қабылдаған ең танымал кәсіпкерлердің бірі – Freedom Holding Corp. негізін қалаушы Тимур Турлов.
Ол 1987 жылы Мәскеуде дүниеге келген. Қазақстанға 2011 жылы отбасымен көшіп келіп, кейін қаржы саласындағы бизнесін дамыта бастады. 2022 жылғы маусымда Турлов Қазақстан азаматтығын алды. Ол үшін Ресей мен Сент-Китс және Невис азаматтықтарынан бас тартты.
Кәсіпкер бұған дейін Қазақстанда ұзақ уақыт өмір сүргенін, отбасы мен бизнесінің болашағын осы елмен байланыстыратынын айтқан.
Бүгінде Турловтың есімі елдегі қаржы және технология саласымен тығыз байланысты. Freedom Holding құрамындағы компаниялар банк, инвестиция, сақтандыру және цифрлық қызмет көрсету бағыттарында жұмыс істейді.
Оның азаматтық алу туралы шешімі Қазақстанның өзі үшін уақытша жұмыс орны ғана емес, ұзақмерзімді өмірлік таңдауына айналғанын көрсетті.

Арсен Томский: inDrive негізін қалаушы Қазақстан паспортын неге алды?
Әлемнің ондаған елінде қызмет көрсететін inDrive компаниясының негізін қалаушы Арсен Томский 2023 жылғы желтоқсанда Қазақстан азаматтығын алғанын жариялады.
Якутияда дүниеге келген кәсіпкер бұған дейін компаниясының негізгі халықаралық қызметтерінің бір бөлігін Алматыға көшірген еді.
Томский азаматтық алу туралы шешімін компаниясының жаһандық дамуымен байланыстырды. Оның айтуынша, халықаралық нарықта жұмыс істейтін компания басшысының бейтарап елдің азаматы болуы бизнесті дамытуға қолайлы жағдай жасайды. Кәсіпкер Қазақстан азаматтығын үкіметтің шақыруымен қабылдағанын да айтқан.
Алматының inDrive үшін маңызды орталыққа айналуының қала экономикасына да қатысы бар. Халықаралық технологиялық компаниялар жергілікті мамандарға жұмыс ұсынуға, тәжірибе алмасуға және жаңа жобалардың пайда болуына мүмкіндік береді.
Дегенмен мұндай компаниялардың ел экономикасына нақты әсерін бағалау үшін олардың Қазақстанда ашқан жұмыс орындары мен төлеген салықтары туралы деректер қажет.

Елена Рыбакина: Қазақстан атынан әлемнің бірінші ракеткасына айналды
Қазақстан азаматтығын қабылдаған спортшылар арасында Елена Рыбакинаның жетістігі ерекше.
Мәскеуде дүниеге келген теннисші 2018 жылы Қазақстан атынан өнер көрсетуді таңдады. Сол кезде ол небәрі 19 жаста еді. Спортшының бұл шешіміне кәсіби дамуына қажетті қолдау маңызды әсер етті. Қазақстан теннис федерациясы оған халықаралық жарыстарға қатысып, мансабын жалғастыруға мүмкіндік берді.
Арада төрт жыл өткенде Рыбакина Уимблдон турнирінде жеңіске жетіп, Қазақстан тарихындағы алғашқы “Үлкен дулыға” чемпионы атанды.
2026 жыл теннисші үшін тағы бір табысты кезең болды. Ол Australian Open және US Open турнирлерінде топ жарып, әлемдік WTA рейтингінде бірінші орынға көтерілді. Осылайша Рыбакина Қазақстан атынан әлемнің бірінші ракеткасы атанған алғашқы теннисші болды.

Оның жетістіктері азаматтық ауыстырудың спорттық мансапқа қалай әсер етуі мүмкін екенін көрсетеді. Дегенмен мұндай нәтижеге жету үшін қаржылық қолдаумен қатар спортшының жеке дайындығы, таланты мен көпжылдық еңбегі шешуші рөл атқарады.
Софья Самоделкина: Қазақстанға ауысып, Олимпиадада алғашқы ондыққа енді
Қазақстан азаматтығын алған тағы бір танымал спортшы – мәнерлеп сырғанаушы Софья Самоделкина.
Мәскеуде дүниеге келген спортшы 2023 жылы Қазақстан азаматтығын алды. Сол кезде ол 16 жаста еді. Кейінірек оның анасы Қазақстан азаматы болғаны белгілі болды. Ішкі істер министрлігінің мәліметінше, Самоделкина азаматтықты жалпы тәртіппен алған.
Спортшының Қазақстан атынан өнер көрсетуіне халықаралық жарыстарға қатысу мүмкіндігі де әсер еткен.
2026 жылы Самоделкина Италияда өткен қысқы Олимпиада ойындарында Қазақстан намысын қорғады. Ол қысқа бағдарламадан кейін 12-орында тұрды. Ал еркін бағдарламада көрсеткішін жақсартып, жалпы есепте 207,46 ұпай жинады. Нәтижесінде спортшы Олимпиада ойындарын оныншы орынмен аяқтап, жеке рекордын жаңартты.

Бұл Самоделкина үшін ғана емес, Қазақстанның әйелдер арасындағы мәнерлеп сырғанау спорты үшін де елеулі нәтиже болды.
Дамир Смағұлов: UFC-дің бұрынғы спортшысы да Қазақстан азаматы атанды
Қазақстан азаматтығын алған спортшылардың қатары 2026 жылы тағы бір танымал есіммен толықты. UFC ұйымында өнер көрсеткен аралас жекпе-жек шебері Дамир Смағұлов шілде айында Қазақстан азаматтығын алғанын мәлімдеді.
Ресейдің Орынбор облысында дүниеге келген этникалық қазақ бұған дейін UFC және M-1 Global ұйымдарындағы жекпе-жектері арқылы танылған. Ол азаматтық алғаны туралы Palm Athletes подкастында айтып, бұл шешімді ұзақ күткенін жеткізді. Спортшы келер уақытта Қазақстан атынан халықаралық жарыстарға қатысу мүмкіндігін де қарастыратынын мәлімдеген.
Смағұловтың Қазақстан азаматтығын алуы тарихи Отанына оралған этникалық қазақтардың да кәсіби болашағын елімізбен байланыстыратынын көрсетеді.

Иван Червинский: Қазақ мәдениетіне қызығушылығы азаматтық алуға ұласты
Қазақстан паспортын таңдағанның бәрі кәсіпкер немесе кәсіби спортшы емес. 2026 жылғы шілдеде ресейлік блогер Иван Червинский Қазақстан азаматтығын алғанын жариялады.
Санкт-Петербургтен шыққан блогер көпшілікке “Алға Петербург” жобасы арқылы танылды. Ол бірнеше жылдан бері Қазақстанның табиғаты, мәдениеті, тарихы мен салт-дәстүрі туралы контент жариялап келеді. Оның қазақ мәдениетіне қызығушылығы әнші Димаш Құдайбергеннің шығармашылығынан басталған. Кейін блогер Қазақстанға қоныс аударып, қазақ тілін үйренуге ден қойды.
Азаматтық алғанын хабарлаған бейнежазбасында Червинский ресейлік паспортын шетке қойып, қазақстандық құжатын көрсеткен.
Жазбасына “Сүйінші! Біз Қазақпыз! Алға Қазақстан!” деп жазды.

Оның оқиғасы Қазақстанды таңдауға тек табыс табу немесе кәсіби мүмкіндіктер ғана емес, елдің тілі мен мәдениетіне деген қызығушылық та әсер ететінін көрсетеді.
Александр Бублик: Қазақстаннан қолдау тапқан теннисші
Қазақстан азаматтығын таңдаған танымал спортшылардың бірі – Александр Бублик. Ол 1997 жылы Ресейдің Гатчина қаласында дүниеге келген. 2016 жылы 19 жасында Қазақстан азаматтығын алып, еліміздің атынан халықаралық жарыстарға қатыса бастады.
Бублик бұған дейін Ресейде кәсіби мансабын дамыту үшін жеткілікті қолдау көрмегенін ашық айтқан. Оның сөзінше, Қазақстан теннис федерациясы қаржылай көмек ұсынып қана қоймай, жаттығу мен халықаралық турнирлерге қатысуына қажетті жағдай жасаған.
Кейін теннисші ATP турнирлерінде бірнеше мәрте жеңіске жетіп, әлемдік рейтингтегі үздік ойыншылардың қатарына қосылды.
Бублик Қазақстан азаматтығын таңдағанына өкінбейтінін айтып, еліміздің намысын қорғауды мақтан тұтатынын да жеткізген.

Юлия Путинцева: 17 жасында Қазақстан азаматтығын алды
Мәскеуде дүниеге келген теннисші Юлия Путинцева да спорттық болашағын Қазақстанмен байланыстырған.
Ол 2012 жылы небәрі 17 жасында Қазақстан азаматтығын қабылдап, еліміздің ұлттық құрамасы сапында өнер көрсете бастады. Содан бері Путинцева халықаралық теннис жарыстарында Қазақстанның намысын қорғап келеді. Ол WTA турнирлерінде жеңіске жетіп, “Үлкен дулыға” жарыстарында бірнеше рет ширек финалға шықты.
Путинцева Қазақстан құрамасының сапында Билли Джин Кинг кубогы жарыстарына да қатысып жүр.
Оның мысалы Қазақстанның шетелде дайындықтан өткен жас спортшыларды ерте кезеңнен қолдап, халықаралық деңгейдегі кәсіби мансабын дамытуға мүмкіндік бергенін көрсетеді.

Нора Джеруто: Кениядан келіп, Қазақстанға тарихи алтын әкелді
Қазақстан азаматтығын алған спортшылардың арасында жеңіл атлет Нора Джеруто да бар.
Ол 1995 жылы Кенияда дүниеге келген. 2018 жылы Қазақстан азаматтығын алғанымен, халықаралық ережелерге байланысты еліміздің атынан ресми жарыстарға қатысу құқығын тек 2022 жылы иеленді. Ол сол жылы-ақ Қазақстан спортында тарихи жетістікке қол жеткізді.
АҚШ-тың Юджин қаласында өткен жеңіл атлетикадан әлем чемпионатында ол 3000 метрге кедергілер арқылы жүгіруден алтын медаль жеңіп алды. Спортшы 8 минут 53,02 секунд нәтиже көрсетіп, чемпионат рекордын жаңартты. Осылайша Нора Джеруто Қазақстанға жеңіл атлетикадан әлем чемпионатындағы алғашқы алтын медальді әкелді.

Оның жетістігі Қазақстанның халықаралық жеңіл атлетикадағы беделін арттырған маңызды оқиғалардың бірі болды.
Майя Манеза: Қытайдан келіп, Қазақстан атынан жарыстарға қатысты
Қазақстан азаматтығын алған спортшылардың қатарында ауыр атлет Майя Манеза да бар.
Ол Қытайда дүниеге келіп, кейін Қазақстанға қоныс аударды. 2007 жылы Қазақстан азаматтығын алып, ұлттық құрама сапында халықаралық жарыстарға қатыса бастады. Манеза 2012 жылы Лондон Олимпиадасында 63 келі салмақ дәрежесінде алтын медаль жеңіп алған еді. Алайда 2016 жылы допинг сынамаларын қайта тексеру нәтижесінде Халықаралық олимпиада комитеті оның Лондондағы нәтижесін жойып, алтын медалін қайтарып алды.

Манезаның тарихы Қазақстанның шетелден спортшылар тарту тәжірибесінің бұған дейін де болғанын көрсетеді.
Зүлфия Чиншанло: Қазақстан атынан әлемдік жарыстарға шыққан ауыр атлет
Қытайда дүниеге келген тағы бір спортшы – Зүлфия Чиншанло.
Ол да жас кезінде Қазақстан азаматтығын алып, ауыр атлетикадан ұлттық құрама сапына қосылды. Чиншанло 2012 жылғы Лондон Олимпиадасында 53 келі салмақ дәрежесінде алтын медаль жеңіп алған болатын. Алайда 2016 жылы Халықаралық олимпиада комитеті допинг сынамаларын қайта тексеріп, оның да Олимпиададағы нәтижесін жойды. Спортшы алтын медалінен айырылды.
Соған қарамастан Чиншанлоның Қазақстан атынан халықаралық жарыстарға қатысуы еліміздің шетелде дүниеге келген спортшыларды ұлттық құрамаға тарту тәжірибесінің бір бөлігі саналады.

Қазақстан азаматтығын қалай алуға болады?
Танымал кәсіпкерлер мен спортшылардың Қазақстан азаматтығын алуы көпшілік арасында заң талаптарына қатысты сұрақтар тудыруы мүмкін. Шетел азаматы Қазақстан паспортын қалай алады? Ол үшін елімізде қанша жыл тұруы керек? Ал халықаралық деңгейде танылған тұлғаларға қандай жеңілдіктер қарастырылған?
Қазақстанның “Азаматтық туралы” заңына сәйкес, шетел азаматтары еліміздің азаматтығын жалпы немесе жеңілдетілген тәртіппен ала алады.
Жалпы тәртіп бойынша Қазақстан азаматтығын алу үшін адам ел аумағында кемінде бес жыл тұрақты әрі үздіксіз тұруы керек. Ал Қазақстан азаматымен кемінде үш жыл некеде тұрған адамдар үшін де азаматтыққа өтініш беру мүмкіндігі қарастырылған.
Алайда бұл талаптар барлық адамға бірдей қолданылмайды.
Қазақстан алдында ерекше еңбегі бар немесе Президент белгілеген тізімдегі кәсіби талаптарға сай келетін адамдар үшін бес жылдық тұру мерзімі міндетті емес. Мұндай ерекшелік олардың отбасы мүшелеріне де қолданылуы мүмкін.
Сонымен қатар қандастарға, заңда көрсетілген өзге де санаттарға және халықаралық келісімдерге сәйкес азаматтық алуға құқығы бар адамдарға арнайы тәртіп қарастырылған.
Азаматтық алу үшін үміткер тұрғылықты жеріндегі көші-қон қызметіне өтініш береді. Құжаттар тізіміне:
- өтініш-сауалнама;
- өмірбаян;
- фотосурет;
- жеке басын куәландыратын құжат;
- бұрынғы азаматтығына қатысты құжаттар және басқа да қажетті анықтамалар кіреді.
2026 жылы қолданыстағы талаптарға сәйкес, жалпы тәртіппен азаматтық алуға үміткерлер қазақ тілін, Қазақстан Конституциясының негіздерін және ел тарихын білу деңгейін растайтын тест тапсырады.
Тестілеу 100 сұрақтан тұрады. Оның:
- 30-ы қазақ тіліне;
- 40-ы Конституция негіздеріне;
- қалған 30-ы Қазақстан тарихына арналған.
Сынақтан өту үшін кемінде 50 балл жинау қажет. Сонымен қатар әр пән бойынша жеке белгіленген шекті балдан өту міндетті.
Дегенмен заңда көзделген кейбір санаттар, оның ішінде этникалық қазақтар мен Қазақстан алдында ерекше еңбегі бар адамдар тестілеуден босатылады.
Азаматтыққа қатысты өтініш жалпы тәртіппен алты айға дейін, ал жеңілдетілген тіркеу тәртібімен үш айға дейін қаралады.
Маңыздысы – Қазақстанда қос азаматтыққа жол берілмейді. Сондықтан Қазақстан азаматтығын қабылдайтын шетелдіктер бұрынғы азаматтығына қатысты заңда белгіленген талаптарды орындауға тиіс.
Қазақстан танымал тұлғаларды тартудан не ұтады?
Әлемдік тәжірибеде білікті мамандарды, табысты кәсіпкерлер мен кәсіби спортшыларды тарту мемлекеттердің бәсекеге қабілеттілігін арттырудың бір құралы саналады.
Қазақстан да бұл үдерістен тыс қалған жоқ.
Алекс Машрабов, Тимур Турлов және Арсен Томскийдің мысалы еліміздің халықаралық бизнес пен технология саласындағы мүмкіндіктерін көрсетсе, Елена Рыбакина мен Софья Самоделкинаның жетістіктері спортшыларға жасалған қолдаудың нәтижесін байқатады.
Ал Иван Червинскийдің таңдауы Қазақстан мәдениетінің өзге ел азаматтарына да қызықты бола алатынын аңғартады. Дегенмен танымал адамның азаматтық алуы мемлекетке міндетті түрде экономикалық пайда әкеледі деген сөз емес.
Кәсіпкердің нақты қанша инвестиция салғаны, қанша жұмыс орнын ашқаны, спортшының елдегі жас спортшылардың дамуына қандай үлес қосқаны маңызды. Өйткені Қазақстан паспортын алған танымал тұлғалардың саны ғана емес, олардың ел дамуына қосқан үлесі де назарда болуы керек.
Ал әлемге танымал адамдардың өз болашағын Қазақстанмен байланыстыруы еліміздің халықаралық ортадағы тартымдылығын бағалауға мүмкіндік беретін көрсеткіштердің бірі бола алады.
Қазақстан паспорты несімен тартымды: Еліміздің азаматтығын алған танымал тұлғалар кімдер