Қазақстанда ресейліктер, белорустар және қырғызстандықтар үшін азаматтық алудың жеңілдетілген тәртібі тоқтатылды

Ресейліктер, белорустар мен қырғызстандықтар үшін азаматтық алудың жеңілдетілген тәртібі уақытша тоқтатылды. Ал тұрақты тұруға ниеттілер қазақ тілінен тест тапсырып, ұпай жинап, арнайы тексеріс пен сұхбаттан өтуі керек. Ұпайы жетпесе, рәсімді жалғастыра алмайды. Stan.kz ішкі істер министрлігінен талаптардың не үшін енгізілгенін және жеңілдетілген тәртіптің неліктен тоқтатылғанын сұрап көрді.

"Азаматтық берудің жеңілдетілген тәртібі тоқтады"

Қазақстанда азаматтық пен тұрақты тұруға рұқсат алуға қатысты жаңа талаптар енгізілді. Ішкі істер министрлігі жеңілдетілген тәртіппен азаматтық қабылдаудың тоқтатылуына қатысты түсініктеме беріп, оның әзірге уақытша сипатта екенін және жыл соңына дейін жағдай өзгеруі мүмкін екенін айтты. Ал тұрақты тұруға рұқсат беру тоқтатылмағанымен, шетелдіктер мен этникалық қазақтар үшін алдын ала іріктеу және бағалау жүйесі енгізілген.

Ішкі істер министрлігінің мәліметінше, Қазақстан азаматтығына жеңілдетілген тәртіппен қабылдау 2026 жылғы 10 сәуірден бастап тоқтатылған. Бұл "Қазақстан Республикасының азаматтығы туралы" заңды Конституцияға сәйкестендіру аясында енгізілген өзгерістерге байланысты жүзеге асқан.

"Бұл пилоттық жоба жылдың соңына дейін болады. Жылдың соңында бір өзгеріс болып қалар. Өйткені заңға өзгерістер енгізу жұмыстары жүріп жатыр. Алдағы уақытта қосымша ақпарат береміз", – деп жауап берді ішкі істер министрлігі.

Министрлік жеңілдетілген тәртіптің болашағына қатысты нақты мерзім әзірге белгіленбегенін атап өтті. Сонымен қатар азаматтық алудың жалпы тәртібі тоқтатылмағанын да ескертті.

"Қазақстан Республикасының азаматтығына жалпы тәртіпте қабылдау заңнамада белгіленген тәртіппен президентінің жарлығына сәйкес жүзеге асырыла береді. Ал бұл жерде мәселе жеңілдетілген тәртіп бойынша ғана тоқтатылып тұр", – деп пікір білдірді ведомство.

Ал тұрақты тұруға рұқсат алу рәсімі (ықтиярхат) тоқтатылған жоқ. Алайда 2026 жылғы ақпаннан бастап Қазақстанға тұрақты тұру үшін келетін иммигранттарға, оның ішінде этникалық қазақтарға алдын ала талаптық іріктеу және кешенді бағалау жүйесі енгізілді дейді ішкі істер министрлігі.

Жаңа талаптарға сәйкес, шетел азаматтары бірнеше кезеңнен өтеді. Оның ішінде мемлекеттік тілді білу деңгейін анықтау бойынша тестілеу, сауалнама толтыру, құқық қорғау және арнайы мемлекеттік органдардың тексеруі, деректерді автоматты түрде өңдеу және жергілікті атқарушы органдар өткізетін қорытынды әңгімелесу бар.

"Бұйрыққа сәйкес шетелдіктер алдын ала іріктеуден сәтті өткен жағдайда ғана көші-қон қызметі бөлімшелеріне тұрақты тұруға рұқсат алу туралы өтініш бере алады", – дейді министрлік.

2026 жылдың басынан бері Қазақстанда 2,9 мыңға жуық Ресей азаматы тұрақты тұруға рұқсат (ВНЖ) алуға өтініш берген. Олардың басым бөлігіне рұқсат берілген. Ішкі істер министрлігінің мәліметінше, 2 897 ресейліктің өтінішінің 2 670-і мақұлданса, 227-сіне бас тартылған. Ресей азаматтары көбіне Алматы, Астана және Қарағанды, Ақтөбе, Ақмола, Қостанай, Павлодар және Шығыс Қазақстан облыстарын таңдаған.

Қазақстанда тұрақты тұруға ниетті шетелдіктер мен этникалық қазақтар енді алдын ала іріктеуден өтуі тиіс. Талаптан сүрінбей өткендер ғана ықтияр хат рәсімдеуге өтініш бере алады.

“Бірлескен бұйрықпен Қазақстан Республикасына тұрақты тұруға көшіп келушілер, оның ішінде этникалық қазақтар алдын ала өлшемшарттық іріктеуден өткізу және бағалау жүйесі енгізілді. Бұйрыққа сәйкес шетелдіктер алдын ала іріктеуден сәтті өткен жағдайда ғана көші-қон қызметі бөлімшелеріне тұрақты тұруға рұқсат алу туралы өтініш бере алады (рұқсатты Әлеуметтік қорғау және халықты жұмыспен қамту мәселелері жөніндегі жергілікті атқарушы органдар береді)”, – деп министрлік қандастарға қатысты пікір білдірді.

Тесті қалай тапсырады?

Осы ретте тұрақты тұруға рұқсат беруді әлеуметтік қорғау және халықты жұмыспен қамту мәселелері жөніндегі жергілікті атқарушы органдар жүзеге асырады.

Айта кетейік, Қазақстанда тұрақты тұруға рұқсат алғысы келетін шетелдіктерге қойылатын талаптар күшейтілді. Енді үміткерлер қазақ тілін білу деңгейін дәлелдеп, қаржылық мүмкіндігін растауы, сондай-ақ мемлекет айқындаған өңірлерде тұруға тиіс. Сонымен қатар өтініш берушінің білімі, еңбек өтілі, шет тілдерін меңгеруі және сұранысқа ие мамандығы ескеріледі.

Егер қажетті балл жиналмаса, тесті 30 күн ішінде тағы екі рет тапсыруға болады. Бірақ әр талпыныс ақылы.

Қазақ тілінен өткен соң ғана келесі кезең басталады. Үміткер migration.enbek.kz порталында анкета толтырып, өзінің білімі, кәсібі, тілі, әлеуметтік жағдайы және басқа да көрсеткіштері туралы мәлімет береді. Осы ақпараттың негізінде иммиграциялық әлеует автоматты түрде балдық жүйемен бағаланады.

Яғни енді "құжатым түгел" дегеннің өзі жеткіліксіз. Өтініш берушінің жинаған ұпайы белгіленген шектен асуы керек.

Ұпай жетпесе, өтініш уәкілетті органға жіберілмейді. Қайта тапсыруға мүмкіндік бар, бірақ бірден емес:

• бірінші рет – 1 айдан кейін
• екінші рет – 3 айдан кейін
• одан кейінгі өтініштер кемінде 6 айдан соң қабылданады.

Бұдан бөлек, мемлекеттік органдар үміткерді тексереді. Ішкі істер органдары мен Ұлттық қауіпсіздік органдары оның құқық бұзушылықтары, соттылығы, террористік немесе экстремистік ұйымдарға, сондай-ақ деструктивті діни ағымдарға қатысы бар-жоғын қарайды.

Тексерістен өткен адам ғана сұхбатқа жіберіледі. Сұхбат онлайн немесе офлайн форматта өтуі мүмкін. Оған бару, тұру және байланыс шығындарының барлығын өтініш берушінің өзі төлейді.

Сұхбаттан да өте алмаса, одан әрі тұрақты тұруға немесе қандас мәртебесін алуға қатысты миграциялық рәсімдерге жол жабылады. Ең маңыздысы, осы бес кезеңнің барлығы 29 жұмыс күнінен аспауға тиіс. Пилоттық жоба 2026 жылғы 31 желтоқсанға дейін қолданылады.

Кімдерге жеңілдік бар?

Ведомствоаралық тексеру барысында ішкі істер және ұлттық қауіпсіздік органдары өтініш беруші туралы мәліметтерді тексереді. Скорингтен сәтті өтіп, белгіленген талаптарды орындағаннан кейін ғана тұрақты тұруға рұқсат алу үшін құжаттар заңнамада белгіленген тәртіппен қабылданады.

Осыған байланысты заңнамада жекелеген санаттағы тұлғаларға арнайы талаптар мен ерекшеліктер қарастырылған. Олардың қатарында:

• инвесторлар
• IT-директорлар
• инженерлер
• дәрігерлер
• қандастар және отбасы бірігуі сияқты заңда көрсетілген санаттар бар.

Талаптар Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі, Ішкі істер министрлігі және Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің бірлескен бұйрығымен енгізілген. Жаңа жүйе әзірге 2026 жылдың соңына дейін пилоттық режимде жұмыс істейді. Ішкі істер министрлігі шетел азаматтары мен азаматтығы жоқ тұлғаларды көші-қон заңнамасының талаптарын сақтауға, қажетті құжаттарды уақытылы рәсімдеуге және тұрақты тұруға рұқсат алу кезінде белгіленген тәртіпті сақтауға шақырады.