Ғылым министрлігі латын әліпбиін тағы да мақұлдамады

Қазақстан әлі күнге дейін латын графикасына негізделген жаңа қазақ әліпбиін бекіткен жоқ. Ғылым және жоғары білім министрлігінің мәліметінше, латын әліпбиіне көшу туралы хабарландыруларға қарамастан, жоба бойынша жұмыс әлі де жалғасып жатыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Министрлік жаңа әліпбидің жобасы бұған дейін көпшілікке ұсынылғанын атап өтті. Дегенмен президенттің нұсқауы бойынша ол әлі де жетілдірілмек.

Ахмет Байтұрсынов атындағы тіл білімі институтының, "Тіл-Қазына" орталығының мамандары және қазақстандық университеттердің ғалымдары қазіргі уақытта әліпби мен емле ережелерін әзірлеуде.

Министрлік мамандар "и", "й", "ы" және "і" сияқты жеке әріптердің емлесін тексеру нәтижелерін зерттеуді жалғастырып жатқанын түсіндірді. Сондықтан әліпбиді түпкілікті бекіту мерзімі әлі белгісіз.

"Әліпбиді бекіту мерзімі және оны енгізу жоспарлары жобаны жетілдіру аяқталғаннан кейін анықталады", – деп хабарлады ғылым және жоғары білім министрлігі.

Дегенмен министрлік 2018 жылдан бері латын әліпбиін әзірлеуге жұмсалған бюджет қаражатының көлемін тағы да жарияламады. Агенттік бөлінген қаражаттың айтарлықтай бөлігі жұмыс жоспарларындағы өзгерістерге байланысты қайтарылғанын ғана атап өтті.

Бекітілген әліпбидің болмауына қарамастан, 2023–2029 жылдарға арналған тіл саясатын дамыту тұжырымдамасында латын әліпбиін қолдану бойынша мақсаттар бар. Құжатқа сәйкес, латын негізіндегі қазақ әліпбиін пайдаланушылардың үлесі 2027 жылға қарай 5%, 2028 жылға қарай 10% және 2029 жылға қарай 15%-ға жетуі керек. Министрлік бұл мақсаттарға әліпби мен емле ережелері ресми түрде бекітілгеннен кейін ғана жететінін мәлімдеді.

Еске сала кетейік, өткен аптада түркі академиясы ортақ түркі әліпбиі жөніндегі комиссия қазақ латын әліпбиінің ұсынылған нұсқасын мақұлдағанын хабарлады. Онда қазақ тілінің нақты дыбыстарын білдіру үшін ä, ï, ö, ü, ğ, ñ және ş сияқты таңбаларды пайдалану ұсынылады.

Қазақстанда латын әліпбиіне көшу ресми түрде 2017 жылы басталды. 2025 жылға қарай Қазақстанның кеңсе жұмыстары мен кітап басып шығаруы толығымен латын әліпбиіне көшіріледі деп жоспарланған. Алайда кейіннен мерзім бірнеше рет кейінге қалдырылды. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев реформаны дайындауда "өрескел қателіктер" жіберілгенін, сондықтан көшу теңгерімді тәсілді қажет ететінін мәлімдеді. Әліпби жобасына бірнеше рет түзетулер енгізілгеннен кейін билік реформа кестесін қайта қарады. 2021 жылы латын әліпбиіне толық көшуді 2031 жылға дейін аяқтау жоспарланғаны жарияланды.