Ауғанстан, Нигерия және Филиппин азаматтары Қазақстан бюджетінен зейнетақы алып отырған

Ауғанстан, Вьетнам, Үндістан, Қытай, Нигерия, Пәкістан және Филиппин азаматтары Қазақстан бюджетінен зейнетақы алады. Жоғарғы аудит палатасының мәліметтері бойынша, 17 000-нан астам шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдар ұлттық бюджеттен төлемдер алған. Жоғарғы аудит палатасының үкіметтің 2025 жылға арналған бюджеттің орындалуы туралы есебіне қорытындысында айтылған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Аудиторлардың мәліметтері бойынша, төрт жыл ішінде 60 000 адам 21 миллиард теңге алған. Осы уақытқа дейін олардың кейбіреулері қайтыс болған, басқалары хабар-ошарсыз кеткен немесе елден кеткен. Жоғарғы аудит палатасы бұл қателіктер әлсіз автоматтандыру және ақпараттық жүйелер арасындағы интеграцияның болмауынан туындады деп санайды.

"Бұған алынған ақпаратты автоматтандырудың және Еңбек және әлеуметтік қорғау министрлігінің, Сыртқы істер министрлігінің, Ұлттық қауіпсіздік комитетінің және Бас прокуратураның ақпараттық жүйелерімен интеграцияның болмауы ықпал етті", – делінген құжатта.

Аудиторлар Қазақстанның ұлттық бюджетінен зейнетақы алатын 17 000-нан астам шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдарды анықтады. Бұл төлемдер жыл сайын 9 миллиард теңгеден асады. Оның ішінде 2818 шетелдік азамат 47 шет елде тұрады. Қазақстан бюджетінен зейнетақы алатындарға мыналар кіреді:

• Ауғанстан – 17;
• Вьетнам – бір;
• Үндістан – бес;
• Қытай – 1650;
• Нигерия – екі;
• Пәкістан – үш;
• Филиппин – екі.

Сондай-ақ Қазақстан бюджетінен 920 азаматтығы жоқ адамның зейнетақысына жыл сайын 3 миллиард теңге бөлінді.

Жоғарғы аудит палатасы Қазақстан шетелдіктердің өз елдерінде зейнетақы алып жатқанын және олардың қажетті жұмыс тәжірибесі бар-жоғын тексере алмайтынын атап өтті. Бұл халықаралық келісімдердің болмауына байланысты. Салдарынан бюджеттің негізсіз зейнетақы төлемдеріне ақша жұмсау қаупін тудырады.

Жоғарғы аудит палатасы кейбір елдерде барлық азамат зейнетақы ала бермейтінін атап өтті. Бұл Қазақстан азаматтарына өз бюджетінен зейнетақы төлейтін елдерге де қатысты.

Мысалы, Пәкістан мен Нигерияда зейнетақы тек мемлекеттік қызметкерлерге, әскери қызметкерлерге және мұнай секторының жұмысшыларына ғана қолжетімді. Үндістанда зейнетақы мемлекеттік қызметкерлер мен әскери қызметкерлерге қолжетімді. Қытайда зейнетақы қала тұрғындарына, мемлекеттік қызметкерлерге және әскери қызметкерлерге қолжетімді. Вьетнам мен Филиппинде зейнетақы мемлекеттік қызметкерлерге, қала тұрғындарына және ірі кәсіпорындардың қызметкерлеріне қолжетімді.

Неліктен Қазақстан шетелдіктерге зейнетақы төлейді?

Журналистер үкіметтік брифингте еңбек және әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаевтан Жоғарғы аудит палатасының деректері туралы сұрады. Ол 67 000 шетелдік азаматқа жалпы сомасы 20,8 миллиард теңге болатын зейнетақы төленгенін мәлімдеді. Олардың 57 000-ы мемлекетке шамамен 13,5 миллиард теңге қайтарған. Тағы 500 миллион теңге төлем алушылар қайтыс болғандықтан, сот шешімімен есептен шығарылды. Бұл шамамен 120 адамға қатысты.

"Қазір "Азаматтарға арналған үкімет" мемлекеттік корпорациясы 4400 шетелдік азаматтан қаражат алмақ, олардың қарызы шамамен 6 миллиард теңге", – деді Асқарбек Ертаев.

Министр олар елде жұмыс істеп, зейнетақы алу құқығын алса, Қазақстан шетелдік азаматтарға зейнетақы төлеуге міндетті екенін атап өтті.

"Қазақстан Халықаралық пактке қосылды және осы құжатқа сәйкес, біз, барлық басқа елдер сияқты, шетелдік азаматтар елімізде ресми түрде жұмыс істеген және зейнетке шыққан жағдайда оларға зейнетақы төлеуге міндеттіміз. Бұл біздің азаматтарымызға да қатысты, егер олар басқа елде жұмыс істеп, сол жерде зейнетке шықса, ақша алады", – деді Асқарбек Ертаев.

Қазақстанда қанша шетелдік жұмыс істейді?

2025 жылы Қазақстанда әкімдіктердің рұқсатымен 14 463 шетелдік азамат жұмыс істеді. 1857 жұмыс беруші шетелдік жұмыс күшін жалдауға рұқсат алды. Бұл жұмыс берушілер 335 400-ден астам қазақстандық азаматты жұмыспен қамтыды, бұл жалпы жұмыс күшінің шамамен 96%-ы. Шетелдік мамандардың ең көп саны Қытайдан (5 405), Өзбекстаннан (2 455), Түркиядан (1 042) және Үндістаннан (1 012) келді.