АҚШ-та ғарыш саласына қатысы бар ғалымдар жұмбақ жағдайда қайтыс болып жатыр

Фото: dailymail.co.uk

АҚШ-тағы ғарыш бағдарламасына қатысы бар тағы бір ғалымның қазасы елдегі өлімдер мен із-түзсіз жоғалу оқиғаларының тізімін толықтырды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі dailymail.co.uk-ге сілтеме жасап хабарлайды.

NASA-ның Реактивті қозғалыс зертханасының (JPL) ғылыми қызметкері Майкл Дэвид Хикс 2023 жылғы 30 шілдеде 59 жасында қайтыс болды. Алайда оның өлім себебі ешқашан жарияланбады, сондай-ақ мәйітке сараптама жасалғаны туралы дерек те табылмаған.

Хикс 1998-2022 жылдары JPL-де жұмыс істеп, 80-нен астам ғылыми еңбек жариялаған. Ол NASA-ға кометалар мен астероидтардың физикалық қасиеттерін зерттеуге көмектескен бірнеше ғылыми топтың құрамында болған.

Атап айтқанда, ол қауіпті астероидтарды Жерден бұру мүмкіндігін тексеруге бағытталған DART жобасына қатысқан. Сонымен қатар 2001 жылы кометаның жанынан ұшып өткен жаңа ғарыш аппараттары технологиясын сынаған Deep Space 1 миссиясында да еңбек еткен.

Қасақана әрекет болды деген ресми айыптаулар болмаса да, Хикстің ісі соңғы жылдары АҚШ-тың ғарыш немесе ядролық құпияларына қатысы бар тоғызыншы адамның жұмбақ жағдайда қайтыс болуы немесе із-түзсіз жоғалуымен байланыстырылады. Бұл жағдай ұлттық қауіпсіздік сарапшылары арасында алаңдаушылық туғызды.

Сондай-ақ осы ғалымдардың үшеуі Хикспен тығыз байланысты болған: олардың барлығы JPL-де жұмыс істеген немесе NASA миссияларына қатысқан. JPL-дің Материалдарды өңдеу тобының жаңа директоры Моника Реза 2025 жылғы маусымда, NASA зертханасында жұмысын бастағаннан бірнеше ай өткен соң, із-түзсіз жоғалып кеткен.

JPL-мен тығыз байланысты тағы екі ғалым да жақында қайтыс болды. Олардың бірі – Хикстің ұзақ жылдар бірге жұмыс істеген әріптесі Фрэнк Майвальд, ол 2024 жылғы шілдеде 61 жасында өмірден өтті. Оның өлімі туралы ақпарат одан да аз жарияланған.

Ал 67 жастағы астрофизик Карл Гриллмайр 2026 жылғы 16 ақпанда өз үйінің кіреберісінде өлтірілген. Калифорния технологиялық институтының зерттеушісі ретінде ол NASA-ның ірі ғарыш телескопы жобаларына тікелей қатысқан, әрі оның жұмыстары JPL тарапынан кеңінен қолдау тапқан.

Оқыңыз

Камала Харрис 2028 жылғы АҚШ президенттігіне қайта түсетінін айтты Оқыңыз

Daily Mail басылымы NASA-ға, Хикстің білім алған Аризона университетіне және оның әріптестері мен таныстарына өлімінің мән-жайын түсіндіру үшін ресми сауал жолдаған. 

Бір қызығы, Хикске арналған онлайн некрологтардың ешқайсысында оның денсаулығына қатысты мәселе айтылмаған, ал 59 жастағы ғалымның өлімі NASA-дан кеткеннен шамамен бір жыл өткен соң кенеттен болған.

Ұқсас жағдай 2024 жылғы 4 шілдеде Майвальд қайтыс болған кезде де байқалған. Ол Лос-Анджелесте белгісіз себептермен көз жұмған.

Майвальд JPL-дің “Principal” мәртебесіне ие болған – бұл салада ерекше жетістіктерге жеткен ғалымдарға берілетін жоғары марапат. Соған қарамастан, оның өліміне қатысты ресми органдардан ешқандай мәлімдеме жасалмаған, тек интернетте бір некролог жарияланған.

NASA мен JPL Майвальд пен Хикстің өліміне қатысты түсініктеме бермеген, сондай-ақ олардың қайтыс болар алдындағы ғылыми жұмыстары туралы сұрақтарға да жауап қайтармаған.

2023 жылғы маусымда, яғни өлімінен 13 ай бұрын, Майвальд ғарыш миссияларына басқа әлемдерде тіршіліктің айқын белгілерін анықтауға көмектесетін маңызды жаңалықтың жетекші зерттеушісі болған.

Ал Гриллмайр алыстағы планеталардың бірінен су табуға үлес қосқан. Әріптестері оның еңбегін “тамаша” деп бағалап, бұл зерттеулер Жерден 160 жарық жылынан аз қашықтықта тіршілік белгілерін табуға жол ашуы мүмкін екенін айтқан.

Caltech-тегі профиліне сәйкес, ол астероидтарды бақылауға арналған NEOWISE және NEO Surveyor инфрақызыл телескоптары жобаларында да жұмыс істеген. Дегенмен сарапшылар бұл технологиялардың әскери зымыран жүйелерінде де қолданылуы мүмкін екеніне алаңдаушылық білдіреді.

Фотода: Моника Реза. 2025 жылғы маусымда Калифорниядағы жорық кезінде із-түзсіз жоғалып кетті. НАСА-ның Реактивті қозғалыс зертханасының директоры болғанға дейін Реза озық зымыран технологияларын жасау бағытында жұмыс істеген.

Өлімдер мен жоғалып кетулердің бұл тізбегі АҚШ Конгресі мен барлау қауымдастығының назарын аударды. Олар зымырандар мен реактивті қозғалтқыштарға қатысты білімі бар мамандар төңірегінде күмәнді үрдіс қалыптасқанын айтады.

ФБР директорының бұрынғы орынбасары Крис Свекер Daily Mail-ге:

“Бұл жағдайлардың бәрі күмәнді деуге болады, әрі бұл – аса маңызды технологиялармен жұмыс істеген ғалымдар”, – деген.

Оның айтуынша, Қытай, Ресей, сондай-ақ Пәкістан, Үндістан, Иран және Солтүстік Корея сияқты елдердің барлау қызметтері ондаған жылдар бойы АҚШ-тың технологиялық құпияларына ие азаматтарды нысанаға алып келеді.

Теннесси штатынан конгрессмен Тим Берчетт:

“Ел бойынша күмәнді жағдайда жоғалып кеткен тағы бірнеше жағдай болды. Бұған назар аударуымыз керек”, – деді.

Ол кейінгі айларда жүргізілген кемінде төрт тергеуді, соның ішінде АҚШ Әуе күштерінің отставкадағы генералы Уильям Нил Маккасландтың жоғалып кетуі мен физик Нуно Лоурейроның өлтірілуін меңзеген.

Фото: GC Images. НАСА-ның Реактивті қозғалыс зертханасы, Пасадена, Калифорния.

68 жастағы Маккасланд 2026 жылғы 27 ақпанда үйінен жаяу шығып, өзімен бірге тек тапанша алып кеткеннен кейін із-түзсіз жоғалып кеткен.

Оның ядролық және белгісіз ұшатын нысандарға (UFO) қатысты құпия ақпаратқа ие болғаны айтылады. Оның жоғалуы Реза мен Гриллмайрдың зымыран технологиялары саласындағы жұмыстарымен байланыстырылады.

Әуе күштері зерттеу зертханасын басқарған кезінде Маккасланд Резаның ғарыштық зымыран қозғалтқыштарына арналған жаңа металл әзірлеу жобасын қаржыландыруды бекіткен.

Ал Гриллмайрдың жұмыстары да әскери құрылымдармен байланысты, өйткені NASA телескоптары спутниктер мен гипердыбыстық зымырандарды бақылауда қолданылатын жүйелерге ұқсас технологияларды пайдаланған.

Нуно Лоурейроның өлімі басқа жағдайлармен тікелей байланыстырылмаса да, оның ядролық синтез саласындағы жаңашыл еңбектері оны ықтимал нысанаға айналдыруы мүмкін деген пікірлер бар.

47 жастағы Лоурейроны 2025 жылғы 15 желтоқсанда Бостон маңындағы Бруклайн қаласындағы үйінде атып өлтірген. Қылмысты оның Португалиядағы бұрынғы сыныптасы Клаудио Невеш Валенте жасағаны айтылды.

Свекердің айтуынша, мұндай жағдайлар Қырғи-қабақ соғыс кезеңінен бері жалғасып келеді, әсіресе ядролық және зымыран технологиялары дамыған уақытта.

Нуно Лоурейро. Фото: MIT. Термоядролық энергияны дамыту бағытындағы жұмысты басқарды. Бұл – көптриллиондық қазба отын нарығын түбегейлі өзгерте алатын таза энергияның бір түрі.

Ядролық зерттеулермен байланысты тағы екі адам – Энтони Чавес пен Мелисса Касиас – 2025 жылы бірнеше апта аралығында ұқсас жағдайда жоғалып кеткен. Екеуі де Лос-Аламос ұлттық зертханасында жұмыс істеген.

79 жастағы Чавес 2017 жылы зейнетке шыққанға дейін осы зертханада еңбек еткен. 54 жастағы Касиас әкімшілік қызметкер болған және жоғары деңгейдегі құпия ақпаратқа қол жеткізу мүмкіндігіне ие болған.

Екеуі де Нью-Мексико штатындағы үйлерінен жаяу шыққан күйі соңғы рет көрінген. Олар көліктерін, кілттерін, әмияндарын және телефондарын қалдырып кеткен, содан бері із-түзсіз жоғалған.

Тағы бір жұмбақ жағдайда фармацевтикалық зерттеуші Джейсон Томас 2026 жылғы 17 наурызда Массачусетс штатындағы көлден өлі күйінде табылған. Ол бұған дейін үш ай бұрын жоғалып кеткен еді.

Конгрессмен Берчетт АҚШ-тың барлау органдарын, әсіресе ФБР сияқты “әріптік агенттіктерді”, бұл істер бойынша нақты жауап бермегені үшін сынға алды.

“Осындай зерттеу салаларында мұндай жағдайлардың саны тым көп сияқты. Бұған мән беруіміз керек және үкіметке толық сенім артуға болмайды”, – деп ескертті ол.