Ұрып-соғу, бопсалау, қаржы пирамидасы: қазақстандық шенеуніктер қандай құқық бұзушылықтар жасайды

Қазақстанда мемлекеттік қызметкерлерге қойылатын талаптар жыл сайын күшейіп келеді. Биыл мамырдың соңында күшіне енген “Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметі туралы” жаңартылған заңға сәйкес, мемлекеттік қызметші мінсіз беделге ие болып, қоғамда теріс пікір туғызатын әрекеттерден аулақ болуға тиіс. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Дегенмен, құқық қорғау органдарының мәліметі мемлекеттік қызметкерлер арасында заң бұзушылықтар әлі де кездесетінін көрсетіп отыр.

Бас прокуратураның Құқықтық статистика және арнайы есепке алу комитетінің дерегіне сүйенсек, 2025 жылы мемлекеттік қызметкерлер жасаған 431 қылмыстық құқықбұзушылық тіркелген. Ал 2020 жылы мұндай көрсеткіш шамамен 1,3 мың болған. Яғни соңғы бес жылда олардың саны үш есе жуық азайған.

Биылғы жылдың алғашқы алты айында мемлекеттік қызметкерлерге қатысты 233 қылмыстық құқықбұзушылық тіркелді. Бұл былтырғы сәйкес кезеңімен салыстырғанда 6,4% төмен. Оның 170-і немесе 73%-ы ауыр қылмыстар санатына жатады.

Оқыңыз

Абай облысында бюджет қаржысы шенеуніктердің мерейтойына жұмсалған Оқыңыз

Айта кету керек, бұл статистика тергеу органдары тіркеген фактілерге негізделген. Яғни барлық күдіктінің кінәсі сотта дәлелденіп, үкім шықты дегенді білдірмейді.

Жемқорлықтан бөлек қандай қылмыстар жасалады?

Мемлекеттік қызметкерлердің құқықбұзушылығы көбіне жемқорлықпен байланыстырылғанымен, олардың арасында басқа да ауыр қылмыстар кездеседі.

Биылғы жартыжылдықта меншікке қарсы 106 қылмыс тіркелген. Оның ішінде ең жиісі – сеніп тапсырылған бөтен мүлікті иемдену немесе ысырап ету. Мұндай 71 дерек анықталған. Сонымен қатар 33 алаяқтық фактісі тіркелді.

Статистикада бұдан өзге ұрлық, бопсалау, қаржы пирамидасын ұйымдастыру және экономикалық контрабанда деректері де көрсетілген.

Адамға қарсы қылмыстар да көбейген

Мемлекеттік қызметкерлер арасында жеке тұлғаға қарсы жасалған қылмыстардың саны да өсіп отыр.

Биылғы алты айда мұндай құқықбұзушылықтар 2,3 есе артқан. Тіркелген 16 істің сегізі денсаулыққа қасақана зиян келтіруге қатысты болса, бесеуі ұрып-соғу фактісі болған.

Бұдан бөлек, бір мемлекеттік қызметкер азаптау, тағы бірі зорлау, ал тағы бір күдікті кәмелетке толмаған балаға сексуалдық сипаттағы әрекет жасады деген күдікке ілінген.

Сондай-ақ кейінгі жылдары мемлекеттік қызметкерлерге қатысты есірткіні өткізу мақсатында заңсыз сақтау, адам өлтіруге оқталу және адамды заңсыз бас бостандығынан айыру сияқты ауыр баптар бойынша да істер тіркелген.

Әкімшілік құқықбұзушылық көбейген

Қылмыстық құқықбұзушылықтар азайғанымен, әкімшілік жауапкершілікке тартылған мемлекеттік қызметкерлердің саны кейінгі жылдары артқан.

2020 жылы әкімшілік жауапкершілікке 15,4 мың мемлекеттік қызметкер тартылса, 2025 жылы бұл көрсеткіш 25,5 мың адамға жеткен.

Сарапшылар мұны бақылаудың күшеюімен, мемлекеттік аппараттың цифрландырылуымен және бұрын тек тәртіптік жаза ретінде қаралған көптеген заң бұзушылықтың енді ресми әкімшілік іс ретінде тіркеле бастауымен байланыстырады.

2024 жылы бұл көрсеткіш 35 мыңнан асып, рекорд орнатқан. Бұған Төтенше жағдайлар министрлігінің мемлекеттік нысандардағы өрт қауіпсіздігі талаптарының сақталуын жаппай тексеруі әсер еткен. Соның нәтижесінде ғана 5 мыңнан астам мемлекеттік қызметкер жауапкершілікке тартылған.

Ал биылғы алғашқы жартыжылдықта әкімшілік жауапкершілікке тартылғандардың жалпы саны былтырмен салыстырғанда айтарлықтай өзгермегенімен, жекелеген бағыттарда өсім байқалады.

Атап айтқанда, тексерушілердің жұмысына кедергі келтіру, рұқсат беру мерзімдерін бұзу, кәсіпкерлік қызметке заңсыз араласу және экологиялық заңнаманы бұзу бойынша жауапқа тартылған мемлекеттік қызметкерлердің саны артқан. Ал мемлекеттік сатып алу саласындағы құқықбұзушылықтар азайған.