Жасы 90-нан асса да ел тізгінінде: Әлемдегі ең егде президенттер кімдер

Көпшілік 60-тан асқанда зейнет жайын ойлайды. Ал үлкен саясатта 80–90 жасқа келсе де мемлекет басқарып отырған тұлғалар аз емес. Бірі президент сарайына қырық жылдан астам уақыт бұрын кірсе, енді бірі 80-нен асқан шағында сайлауға қайта түсіп, билікке оралған. Stan.kz 2026 жылғы 10 қыркүйектегі жағдай бойынша әлемдегі ең егде 20 президентті жинады.

Тізімде ресми түрде президент қызметін атқарып отырған тұлғалар қамтылды. Дегенмен олардың өкілеті бірдей емес: кей елде президент негізгі саяси билікті қолына шоғырландырса, кей мемлекетте бұл қызмет көбіне өкілдік сипатта.

1. Поль Бийя, Камерун – 93 жаста

Бұл тізімнің көшін Камерун президенті Поль Бийя бастайды. Ол 1933 жылғы 13 ақпанда дүниеге келген. Ел тізгінін 1982 жылғы 6 қарашадан бері, яғни 43 жылдан астам уақыт ұстап келеді. Бүгінде Бийя – әлемдегі қызмет басындағы ең егде президенттердің бірегейі.

2. Махмуд Аббас, Палестина – 90 жаста

Махмуд Аббас 1935 жылғы 15 қарашада дүниеге келген. Ол Палестина басшылығына 2005 жылы келді және содан бері елдің саяси сахнасындағы басты тұлғалардың бірі болып отыр. Яғни президенттік кезеңі жиырма жылдан асып кетті.

3. Жан-Люсьен Сави де Тове, Того – 87 жаста

Тогоның қазіргі президенті Жан-Люсьен Сави де Тове 1939 жылғы 7 мамырда туған. Бір қызығы, ол президент қызметіне небәрі бір жыл бұрын — 2025 жылы 86 жасында келді. Алайда Тогодағы жаңа саяси жүйеде президенттің қызметі негізінен өкілдік сипатта, атқарушы биліктің негізгі тетіктері басқа лауазымға берілген.

4. Питер Мутарика, Малави – 86 жаста

Питер Мутариканың оқиғасы бұл тізімдегі ең қызық саяси оралулардың бірі. 1940 жылғы 18 шілдеде туған саясаткер Малавиді 2014–2020 жылдары басқарды. Кейін президенттіктен кеткенімен, 2025 жылғы сайлауда қайта жеңіп, 85 жасында билікке оралды.

5. Серджо Маттарелла, Италия – 85 жаста

Италия президенті Серджо Маттарелла 1941 жылғы 23 шілдеде туған. Ол президент қызметін 2015 жылдан бері атқарады, 2022 жылы екінші мерзімге қайта сайланды. Дегенмен Италия парламенттік республика болғандықтан, елдің күнделікті атқарушы билігін премьер-министр басқарады.

6. Алассан Уаттара, Кот-д’Ивуар – 84 жаста

1942 жылғы 1 қаңтарда туған Алассан Уаттара Кот-д’Ивуар президенті қызметін 2010 жылдан бері атқарып келеді. Яғни ол 80-нен асқанымен ғана емес, ұзақ саяси ғұмырымен де ерекшеленеді.

7. Теодоро Обианг Нгема Мбасого, Экваторлық Гвинея – 84 жаста

Жасы жағынан жетінші орында тұрғанымен, билікте отыру ұзақтығы бойынша Теодоро Обианг тізімнің алдыңғы қатарында. Ол 1979 жылы әскери төңкерістен кейін ел басшылығына келіп, 1982 жылдан президент қызметін атқарып келеді. 2026 жылғы 5 маусымда Обианг 84 жасқа толды.

8. Эммерсон Мнангагва, Зимбабве – 83 жаста

Эммерсон Мнангагва 1942 жылғы 15 қыркүйекте туған. Ол Роберт Мугабе биліктен кеткеннен кейін, 2017 жылы Зимбабве президенті болды. Айта кетерлігі, 15 қыркүйекте Мнангагва 84 жасқа толады.

9. Рам Чандра Паудел, Непал – 82 жаста

Непал президенті Рам Чандра Паудел 1943 жылғы 6 қазанда дүниеге келген. Ол мемлекет басшысы қызметіне 2023 жылғы наурызда кірісті. Непал да парламенттік республика болғандықтан, президент негізінен мемлекеттің конституциялық басшысы саналады.

10. Дени Сассу-Нгессо, Конго Республикасы – 82 жаста

Дени Сассу-Нгессо 1943 жылғы 23 қарашада туған. Ол Конгоны алғаш рет 1979–1992 жылдары басқарды. 1997 жылы билікке қайта оралып, содан бері президент болып отыр. 2026 жылғы наурыздағы сайлаудан кейін сәуірде тағы бір бес жылдық мерзімге ант берді.

11. Александр Ван дер Беллен, Аустрия – 82 жаста

Аустрия президенті Александр Ван дер Беллен 1944 жылғы 18 қаңтарда туған. Ол 2017 жылдан бері мемлекет басшысы қызметін атқарып келеді. Аустрияда да негізгі атқарушы билік канцлер бастаған үкіметке тиесілі.

12. Йовери Мусевени, Уганда – 81 жаста

Бұл жерде бір маңызды түзету бар: Йовери Мусевени қазір 81 жаста, 82-ге 15 қыркүйекте толады. Уганда президентінің өзі 2024 жылғы 15 қыркүйекте 80 жылдық мерейтойын атап өткенін ресми сайт жазған. Мусевени елді 1986 жылдан бері басқарады. Ал 2026 жылғы мамырда жетінші президенттік мерзіміне ант берді.

13. Джозеф Боакай, Либерия – 81 жаста

Джозеф Боакай 1944 жылғы 30 қарашада туған. Ол президент қызметіне тек 2024 жылғы қаңтарда, 79 жасында кірісті. Бұған дейін Либерияның вице-президенті болған. Яғни саясаткер президенттік шыңға сексенге таяған шағында жетті.

14. Луис Инасиу Лула да Силва, Бразилия – 80 жаста

Бразилия президенті Лула да Силва 1945 жылғы 27 қазанда туған. Ол 2003–2011 жылдары екі мерзім ел басқарды. Арада он жылдан астам уақыт өткен соң саясатқа қайта оралып, 2023 жылы үшінші рет президент қызметіне кірісті.

15. Тхонглун Сисулит, Лаос – 80 жаста

1945 жылғы 10 қарашада туған Тхонглун Сисулит Лаос президенті қызметін 2021 жылдан бері атқарады. 2026 жылғы наурызда Ұлттық ассамблея оны мемлекет басшысы қызметіне қайта сайлады. Сонымен бірге ол елдегі билеуші партияның да жетекшісі.

16. Даниэль Ортега, Никарагуа – 80 жаста

Даниэль Ортега 1945 жылғы 11 қарашада дүниеге келген. Ол Никарагуаны алғаш 1980-жылдары басқарды, кейін 2007 жылы билікке қайта оралды. 2025 жылғы конституциялық өзгерістерден кейін президенттік басқару жүйесі өзгеріп, Ортега мен оның жұбайы Росарио Мурильо қос президент мәртебесіне ие болды.

17. Абдельмаджид Теббун, Алжир – 80 жаста

Алжир президенті Абдельмаджид Теббун 1945 жылғы 17 қарашада туған. Ол елді 2019 жылдан бері басқарады. 2024 жылғы президент сайлауында екінші мерзімге қайта сайланды.

18. Исайяс Афеворки, Эритрея – 80 жаста

Исайяс Афеворки 1946 жылғы 2 ақпанда туған. Ол – тәуелсіз Эритреяның тұңғыш әрі осы күнге дейінгі жалғыз президенті. Ел тәуелсіздігін жариялаған 1993 жылдан бері президент қызметін атқарып келеді. Демек биліктегі кезеңі 33 жылдан асып отыр.

19. Дональд Трамп, АҚШ – 80 жаста

АҚШ президенті Дональд Трамп 1946 жылғы 14 маусымда туған және биыл 80 жасқа толды. Ол Ақ үйді алғаш 2017–2021 жылдары басқарды. Төрт жылдық үзілістен кейін 2025 жылы президенттік қызметке қайта оралып, АҚШ-тың 45-ші әрі 47-ші президенті атанды.

20. Исмаил Омар Гелле, Джибути – 78 жаста

Жиырмалықты Исмаил Омар Гелле түйіндейді. Ол 1947 жылғы 27 қарашада туған және Джибутиді 1999 жылдан бері басқарып келеді. 2026 жылғы сәуірде 78 жастағы Гелле сайлауда тағы жеңіп, алтыншы президенттік мерзіміне қол жеткізді.

20 президенттің 12-сі — Африкадан

Бұл тізімдегі ең қызық көрсеткіштердің бірі – географиясы. 20 президенттің 12-сі Африка елдерін басқарады. Ал жиырмалықтағы 19 адамның жасы 80-нен асқан.

Бірақ бұл материалда жасынан да қызығырақ бір көрсеткіш бар — билікте отырған уақыты. Поль Бийя Камерунды 1982 жылдан бері басқарады. Теодоро Обианг Экваторлық Гвинеяның тізгінін 1979 жылы қолына алған. Йовери Мусевени Уганда президенті болғанда 1986 жыл еді. Исайяс Афеворки тәуелсіз Эритрея құрылғаннан бері президент қызметін ешкімге тапсырған жоқ.

Сондықтан “әлемдегі ең егде президенттер” деген рейтинг тек паспорттағы жас туралы емес. Ол биліктің ауысуы, президенттік мерзімнің шектелуі және саяси институттардың қаншалықты жұмыс істейтіні туралы да ойландырады.

Ал екінші жағынан, бір тізімдегі адамдардың өкілетін теңестіруге болмайды. Мәселен, Италия мен Аустрияда президент мемлекеттің конституциялық басшысы болғанымен, күнделікті атқарушы билікті үкімет жүргізеді. Ал Камерун, Уганда немесе Экваторлық Гвинея секілді елдерде президенттің саяси салмағы әлдеқайда жоғары.