Вьетнамға сатылған Qazaq Air 800 млн теңгеден астам шығынға батты

Ақпарат кеңістігінде өзін Vietjet Qazaqstan ретінде таныстыратын Qazaq Air әуе компаниясы 2025 жылы 833,3 миллион теңге шығынға батты.  Салыстырмалы түрде, 2024 жылы әуе компаниясы 3,9 миллиард теңге пайда тапқан. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Компанияның жылдық қаржылық есебінде көрсетілгендей, Qazaq Air-дың 2025 жылғы түсімі – 24 миллиард теңге. 2024 жылы бұл көрсеткіш 21,1 миллиард теңге болған. 2025 жылдың соңында компанияның жабылмаған шығыны 10,8 миллиард теңгеге жеткен.

Әуе компаниясының ішкі бағыттардан түскен табысы 18,1 миллиард теңге болды (2024 жылы – 15,6 миллиард теңге), ал халықаралық бағыттардан 5,9 миллиард теңге түскен (2024 жылы – 5,5 миллиард теңге).

Компания Көлік министрлігінің Азаматтық авиация комитеті субсидиялайтын әлеуметтік маңызы бар жеті бағытқа қызмет көрсеткен. 2024 жылы мұндай бағыттардың саны алтау болған.

1 қыркүйектен бастап Qazaq Air әлеуметтік маңызы бар Астана – Павлодар бағыты бойынша рейстер жасай бастады.

Әуе компаниясының 2025 жылғы жанармай шығыны 5,5 миллиард теңгеге дейін өскені назар аудартады. 2024 жылы бұл көрсеткіш 4,7 миллиард теңге болған. Әкімшілік шығындар да айтарлықтай артып, 1,5 миллиард теңгеге жеткен. 2024 жылы бұл шығын 1,03 миллиард теңге болған.

Әуе компаниясының жоғары басшылығына, атап айтқанда директорлар кеңесі мен атқарушы комитет мүшелеріне төленген сыйақы – 197,4 миллион теңге. 2024 жылы бұл сома 108,2 миллион теңге болған.

Qazaq Air 2010 жылдары алған канадалық De Havilland Dash 8 Q400 NextGen (бұрынғы атауы – Bombardier Q400 NextGen) турбовинтті ұшақтарының бесеуіне ие. Бұған дейін олардың әрқайсысы 78 жолаушыға арналғаны белгілі болды.

2025 жылғы 6 мамырға дейін Qazaq Air компаниясының тікелей бас компаниясы әрі түпкілікті бақылаушысы "Самұрық-Қазына" болды. 2024 жылғы 24 желтоқсанда "Самұрық-Қазына" Астана халықаралық қаржы орталығында тіркелген, Вьетнамның Sovico Group құрамына кіретін Central Asia Aviation Holdings жеке компаниясымен және Kazavia Holdings Limited жеке компаниясымен сатып алу-сату туралы келісім және өзге де құжаттар жасасты.

Мәміле 6 мамырда аяқталды. Соның нәтижесінде қазақстандық әуе компаниясының акцияларының 49%-ы Central Asia Aviation Holdings компаниясына, ал 2%-ы Қазақстан азаматы емес, Вьетнам азаматы Тахир Фамға тиесілі Kazavia Holdings Limited компаниясына өтті. Қалған 49% акция әлі де "Самұрық-Қазынаға" тиесілі.

Қазақстандық әуе компаниясының 2% акциясының түпкілікті иесі Вьетнам азаматы болғанына қарамастан, қаржылық есепте 2025 жылғы 6 мамырдан кейін Qazaq Air-ды ешбір компания немесе тұлға бақыламайтыны көрсетілген.

"Келісім шарттарына сәйкес, инвесторлардың ешқайсысы да, қалған акционер де компанияның тиісті қызметін біржақты басқару мүмкіндігіне ие болған жоқ. Осыған байланысты басшылық 2025 жылғы 6 мамырдағы жағдай бойынша және одан кейін тараптардың ешқайсысы компанияға бақылау орнатқан жоқ деген қорытындыға келді", – делінген құжатта.

Инвесторлардың міндеттемелеріне компанияның азаматтық авиация саласындағы қызмет бағытын сақтау, тұрақты жолаушылар тасымалын қамтамасыз ету және компанияға бірқатар санкциялардың қолданылуына әкеп соғуы мүмкін шешімдерден бас тарту кіреді.

Стратегиялық ынтымақтастық туралы келісімде әуе кемелері паркін кеңейту бағдарламасы да қарастырылған. Оған сәйкес, белгілі бір мерзім ішінде кемінде 20 Boeing 737 және Airbus A320/321 ұшағын сатып алу жоспарланған. Бұл компанияның қазіргі операциялық мүмкіндіктерін едәуір арттыруға мүмкіндік береді.

Инвесторлар компаниямен техникалық қолдау туралы келісім жасасуға да міндетті. Бұл келісімдер:

• Компанияға;
• VietJet брендіне; 
• Коммерциялық платформаға;
• Брондау жүйелеріне;
• Операциялық тәжірибеге;
• Техникалық қызмет көрсету мүмкіндіктеріне қолжетімділікті қамтамасыз етуге бағытталған.

Әуе компаниясы Астанада тіркелген, сондай-ақ оның әуе кемелері елорда әуежайында орналасқан.

Қаржылық есепте әуе компаниясының басшылығы 2026-2030 жылдарға арналған бес жылдық бизнес-жоспар әзірлегені айтылған. Алайда есеп жарияланған кезде бұл жоспарды директорлар кеңесі әлі ресми түрде мақұлдамаған. Оны 2026 жылғы маусымда бекіту жоспарланған. Бизнес-жоспарда әуе кемелері паркін кеңейту бағдарламасы қарастырылған. Ол әзірге басталмаған және сыртқы қаржыландырудың болуына, сондай-ақ ұшақтардың уақытында жеткізілуіне байланысты.

2025 және 2024 жылдардың соңындағы жағдай бойынша әуе компаниясының барлық ұшақтары "Самұрық-Қазынадан" алынған кредиттер бойынша кепілге қойылған. 2025 жылдың соңында ұшақтардың баланстық қалдық құны – 23,8 миллиард.

2025 жылы ұшақтарға жұмсалған шығындар күрделі жөндеу жұмыстарының аяқталуына байланысты өскен. Оның аясында үш ұшаққа базалық техникалық қызмет көрсету (C-check) жүргізіліп, екі қозғалтқышқа күрделі жөндеу жасалған.

Вьетнамдық инвесторлар келгеннен кейін ұлттық холдингтің несиелерін қайта құрылымдау

2019 жылғы ақпанда Qazaq Air "Самұрық-Қазынамен" 16 миллиард теңгеге Bombardier Inc. компаниясынан екі жаңа DHC-8 Q400NG ұшағын сатып алуға арналған 12 жылдық несие келісімін жасасты. Несие бойынша негізгі қарызды мерзім соңында біржолғы төлеммен өтеу, ал пайызды алғашқы транш берілген күннен бастап 60-айдан кейін жылына 0,1% мөлшерлемемен әр алты ай сайын төлеу қарастырылған.

2024 жылғы 23 ақпанда жасалған қосымша келісімге сәйкес, несиені өтеу мерзімі 2044 жылғы 1 желтоқсанға дейін ұзартылды. Сондай-ақ пайыздық мөлшерлеме 2024 жылы 0%-ға, ал 2025 жылғы 1 қаңтардан бастап несие мерзімі аяқталғанға дейін жылдық 2,5%-ға өзгертілді.

Негізгі қарыздың 425 миллион теңгесін жыл сайын, 2026 жылдан бастап әр жылдың 1 желтоқсанына дейін төлеу көзделді. Ал негізгі қарыздың қалған 8,154 миллиард теңгесі 2044 жылы өтелуі тиіс. Негізгі қарызды 2044 жылғы 31 желтоқсаннан кешіктірмей біржолғы төлеммен толық өтеу қарастырылған.

2019 жылғы қазанда компания "Самұрық-Қазынадан" үш ұшақ сатып алуға 20,344 млрд теңге көлемінде 15 жылдық несие алды. Бұл несие бойынша негізгі қарызды мерзім соңында өтеу және алғашқы транш алынған күннен бастап 24-айдан кейін жылдық 2,5% мөлшерлемемен әр алты ай сайын пайыз төлеу көзделген.

2022 жылғы 2 қарашада сыйақыны өтеу мерзімі алғашқы транш төленген күннен бастап 60 айға дейін ұзартылды. 2024 жылғы 26 наурызда компания қосымша келісім жасасып, оған сәйкес кредит желісінің сомасы 21 миллиард теңгеге дейін ұлғайтылды. Несие мерзімі 2044 жылғы 1 желтоқсанға дейін белгіленді. Ал 2024 жылға арналған пайыздық мөлшерлеме жылдық 0%-ға дейін төмендетілді.

"2026 жылғы 1 қаңтардан бастап жылдық 2,5% мөлшерлеме несие мерзімі аяқталғанға дейін өзгеріссіз қалды. Негізгі қарыздың 425 млн теңгесі 2026 жылдан бастап жыл сайын 1 желтоқсанға дейін төленуі тиіс. Ал негізгі қарыздың қалған 14,9 миллиард теңгесі 2044 жылы өтеледі", – делінген қаржылық есепте.

2024 жылғы 24 желтоқсанда әуе компаниясындағы үлестерді сату мәмілесі аясында аталған несиелер қайта құрылымдалды. Нәтижесінде 2025 жылғы 1 қаңтардан бастап несие бойынша пайыздық мөлшерлеме жылдық 2,5%-дан 0,1%-ға дейін төмендетіліп, пайыздарды әр жылдың соңында төлеу көзделді. Ал негізгі қарызды 2044 жылы несие мерзімі аяқталған кезде біржолғы төлеммен өтеу қарастырылған.

"2025 жылы компания "Самұрық-Қазына" АҚ-мен жасалған кредиттік келісімдерге енгізілген өзгерістерге 10 пайыздық тексеру жүргізіп, шарт талаптарындағы өзгерістер елеулі сандық өзгерістерге әкелді деген қорытындыға келді. Осыған байланысты бастапқы сомалар есептен шығарылып, жаңа қаржылық міндеттемелер танылды", – делінген құжатта.

Жаңа міндеттемелердің әділ құны шарт талаптары өзгертілген тиісті күндердегі 19% мөлшеріндегі нарықтық дисконттау мәмілесі арқылы анықталған.

Нақтыланған қаржылық есепте қайта құрылымдалған несиелердің әділ құны арасындағы айырмашылық кредитор акционер ретінде әрекет еткен жағдайда, меншікті капитал құрамында капиталға салым ретінде көрсетілген. Қаржылық есепте танылған сома 7,8 миллиард теңге болған, ал одан 1,56 миллиард теңге көлеміндегі салықтық әсер шегерілгені айтылған.

Бұған дейін Қазақстанның екі ірі әуе тасымалдаушысының 2025 жылғы қаржылық көрсеткіштері салыстырылды. 

Air Astana 2025 жылы 759,0 миллиард теңге көлемінде түсім және өзге де кіріс алған. Ал SCAT-тың бұл көрсеткіші 322,5 миллиард теңгеге жетті. Яғни бизнес ауқымы бойынша Air Astana шамамен 2,4 есе ірі. Алайда таза пайда көрсеткішінде жағдай керісінше. SCAT-тың таза пайдасы 39,3 миллиард теңге, ал Air Astana-ныкі 7,0 миллиард теңге болды.

Осылайша, SCAT түсімі айтарлықтай аз болғанына қарамастан, шамамен 5,6 есе көп пайда тапқан. Мұндай айырмашылық таза рентабельділіктен де анық байқалады. SCAT-тың таза маржасы шамамен 12,2% болса, Air Astana-да бұл көрсеткіш небәрі 0,9% болды.