Тәуелсіздіктің 35 жылдығы қарсаңындағы Қазақстан: Шетелдік сарапшы Тоқаевтың Жолдауы мен конституциялық реформаларына талдамалық шолу жасады

Азия зерттеулері және аударма орталығының (Египет) президенті әрі негізін қалаушысы, сондай-ақ Австрияның Вена қаласындағы Таяу Шығысты зерттеу жөніндегі Вена халықаралық институтының штаттан тыс аға ғылыми қызметкері, доктор Ахмед Мұстафа Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың Жолдауы мен соңғы конституциялық реформаларына талдамалық шолу ұсынды. 

Сарапшының пікірінше, 1991 жылы тәуелсіздік алған Қазақстанның тәуелсіздігінің 35 жылдығы елдің даму жолын қайта саралауға мүмкіндік беретін маңызды тарихи белес. Үш жарым онжылдық ішінде Қазақстан өз егемендігін нығайтып, Орталық Азиядағы жетекші мемлекеттердің біріне және Азия мен Еуропаны байланыстыратын стратегиялық көпірге айналды.

Сапаршы президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2026 жылғы 28 қазанда халыққа арнаған "Жаңа тарихи кезеңдегі Қазақстанның өзекті басымдықтары" атты Жолдауында ұлттық тәуелсіздік пен мемлекеттік егемендікті ел болашағының басты негізі ретінде айқындалғанына тоқталды.

Ол тәуелсіздікті сақтау тек мемлекеттік шекараларды қорғау мен саяси шешімдер қабылдаудағы дербестікті қамтамасыз етумен шектелмейтінін атап өтті. Бұл міндет күшті экономика құруды, инфрақұрылымды жаңғыртуды, технологиялық әлеуетті арттыруды және қоғамдық бірлікті нығайтуды талап етеді.

Біріншіден: Тәуелсіздік пен егемендікке жаңаша көзқарас

Сарапшы Тоқаев Қазақстанның тәуелсіздігін түпкілікті нығайтуға қажетті барлық міндеттер әлі толық орындалмағанын атап көрсеткеніне баса назар аударады. Алдағы кезеңнің негізгі мақсаты — егемендікті жай ғана сақтаудан ұлттық қуаттың экономикалық, ғылыми және технологиялық негіздерін қалыптастыруға көшу.

“Бұл бағыттағы басты басымдықтарға экономиканы әртараптандыру, өнеркәсіп өндірісін жергіліктендіру, энергетикалық қауіпсіздікті нығайту, жасанды интеллектіні дамыту және халықтың өмір сүру деңгейін арттыру жатады”, – дейді сарапшы. 

Маңызды бастамалардың бірі — 2029 жылдың соңына дейін инфрақұрылым мен әлеуметтік нысандарды жаңғыртуға шамамен 6,5 триллион теңге (14,27 миллиард АҚШ доллары) жұмылдыруды көздейтін "Халық үшін құрылыс" бағдарламасы.

Екіншіден: Конституциялық трансформация және мемлекеттік институттарды қайта құру

Сарапшының пікірінше, 2026 жылғы 15 наурызда өткен референдумда мақұлданып, 1 шілдеде күшіне енген жаңа Конституция елдің институционалдық трансформациясындағы маңызды кезең болмақ.

Оның негізгі жаңалықтарының қатарында қос палаталы Парламенттің орнына 145 депутаттан тұратын бір палаталы заң шығарушы орган – Құрылтайды құру; Вице-президент лауазымын енгізу; сондай-ақ қоғамдық қатысуды кеңейту және заң шығару бастамасы құқығын беру мақсатында Халық кеңесін ("Халық Кеңесі") құру көзделген.

Сонымен бірге бұл реформалардың нақты маңыздылығы мемлекеттік басқарудың тиімділігі, парламенттік бақылау, сот тәуелсіздігі және азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау арасындағы институционалдық тепе-теңдікті қаншалықты қамтамасыз ете алатынына байланысты болады. Бұл бағыттар тұрақты бақылау мен объективті бағалауды қажет етеді.

Үшіншіден: Болашақтың стратегиялық перспективалары

Қазақстанның басты стратегиялық міндеті — саяси тәуелсіздікті экономикалық және технологиялық дербестікке айналдыру, сондай-ақ теңгерімді сыртқы саясатты сақтай отырып, Орта дәліз бен Еуразиялық сауда бағыттарындағы позициясын нығайту.

Сарапшы өз ойын қорытындылай келе, Тәуелсіздігінің 35 жылдығына қадам басқан Қазақстан мемлекеттік институттарын, экономикасын және халықаралық рөлін жаңғыртуға бағытталған ауқымды міндеттер алдында тұрғанын атап өтті.

Сарапшының пікірінше, бұл жобаның табысты жүзеге асуы экономикалық дамуды әлеуметтік әділеттілікпен, мемлекеттің күш-қуатын заң үстемдігімен, ал халықаралық амбицияларды қоғамның ұлттық даму үдерісіне нақты қатысуымен ұштастыра білуіне байланысты болмақ.