Stanford университетінде Freedom кейсі талқыланды: Қазақстандағы қаржы экожүйесі қалай құрылғаны айтылды

Қазақстаннан шыққан Freedom Holding Corp. бизнес-кейсі Stanford University аудиториясында талқыланды. 26 мамыр күні өткен іскерлік бағдарлама аясында профессор Ховард Розен класында студенттермен бірге компанияның өсу стратегиясы, product-market fit іздеу жолы және Қазақстандағы қаржы экожүйесін қалыптастыру тәжірибесі сөз болды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Талқылау барысында Freedom-ның классикалық брокерлік компаниядан банк, сақтандыру, төлем жүйелері, travel-қызметтер мен суперапп экожүйесіне дейінгі эволюциясы қарастырылды. Студенттер компания тарихын тек корпоративтік жетістік ретінде емес, жаңа нарықта жұмыс істейтін модель іздеу процесі деп бағалады.

Алғашқы пікірталастардың бірі компанияның өз жолын қалай бастағанына арналды. Қатысушылардың бір бөлігі 2000 жылдардың басында Қазақстандағы инвестициялық нарық әлсіз болғанын айтты. Ол кезеңде брокерлік шоттар саны аз болып, халықтың халықаралық капитал нарықтарына қолжетімділігі шектеулі еді. Осы тұрғыдан Freedom нарықтағы бос кеңістікті көріп, мәселені нақты шешуге тырысқан компания ретінде сипатталды.

Ал тағы бір тарап қор нарығындағы Тимур Турловтың тәжірибесіне тоқталды. Олардың пікірінше, Freedom нөлден жаңа механизм ойлап тапқан жоқ, керісінше жұмыс істейтін қаржы инфрақұрылымының моделін Қазақстан жағдайына бейімдеді. Демек компания нарыққа тек өнім емес, қаржы нарығы қалай жұмыс істеуі керек деген түсінікті де алып келді.

Мұны Тимур Турловтың өзі де растады. Ол өз сөзінде Freedom-ның суперапп моделіне бірден келмегенін айтты. Оның сөзінше, компания бастапқы кезеңде негізгі мәселе ретінде клиент сенімінің жоқтығын көрген. Сондықтан Freedom қаржылық сауатқа, банк сервисіне және күнделікті қолданылатын өнімдерге басымдық берген. Кейін компания клиент брендпен неғұрлым жиі әрекеттессе, инвестиция, сақтандыру және басқа да қаржы өнімдерін пайдалану ықтималдығы артатынын байқаған. Осылайша Freedom біртіндеп суперапп моделіне келген.

“Уақыт өте келе компания клиенттің брендпен қаншалықты жиі әрекеттесетіні маңызды екенін түсінді. Қолданушы сервисті күнделікті пайдаланған сайын инвестиция, сақтандыру және басқа да қаржы өнімдерін қолдану ықтималдығы артады”, – деді Тимур Турлов. 

Талқылау кезінде стартап үшін бастапқы нүкте нақты проблема ма, әлде дайын технология ма деген сұрақ та көтерілді. Студенттердің бір бөлігі бизнес нақты нарық мәселесінен басталуы керек десе, екінші тарап ең маңыздысы компанияның соңында product-market fit-ке жете алуы екенін айтты.

Профессор Ховард Розен product-solution fit пен product-market fit арасындағы айырмашылыққа тоқталды. Оның айтуынша, белгілі бір мәселені шешетін өнім жасау жеткіліксіз. Ең бастысы, сол өнімді тұрақты қолданатын әрі оған ақша төлеуге дайын нарықтың қалыптасуы.

Талқылауда Freedom-ның бірнеше даму кезеңі салыстырылды. Яғни 2011, 2014, 2018, 2019 жылдар және одан кейінгі уақыт талқыланды. Көпшілік студент 2011 жылды әлі ерте кезең деп бағалады. 2014 жылы жекешелендіру бағдарламалары клиенттер санын арттыруға ықпал еткенімен, бұл тұрақты сұраныстың нақты дәлелі ме деген сұрақ төңірегінде пікірталас болды. Ал ең сенімді кезең ретінде 2018 жыл аталды. Студенттердің пікірінше, дәл осы уақытта компания тұрақты әрі экспоненциалды клиент өсімін көрсете бастаған.

Кей студенттердің пікірінше, Freedom толық product-market fit кезеңіне әлі де жету процесінде болуы мүмкін. Олар Қазақстанда инвестициялық өнімдердің нарыққа ену деңгейі дамыған елдермен салыстырғанда әлі де төмен екенін айтты. 

Кейін Freedom-ның болашақ стратегиясы талқыланды. Бір топ студент Қазақстан ішіндегі позицияны тереңдету маңызды десе, екінші тарап халықаралық экспансияны қолдады. Ішкі нарыққа басымдық бергендер Қазақстандағы әлеуеттің әлі толық игерілмегенін айтты. Олардың пікірінше, сатып алынған қызметтер мен активтерді бір экожүйеге тереңірек біріктіру клиент тарту құнын азайтып, қолданушылар белсенділігін күшейте алады.

Егер Freedom бүгін қайта құрылатын болса, қай сегменттен бастау тиімді болар еді деген сұрақ та талқыланды. Студенттердің көбі банк қызметтері мен төлем жүйелерін атады. Олардың пікірінше, бұл нарықтарда клиент сұранысы әлдеқашан қалыптасқан әрі қаржы сервистеріне деген сенім тезірек құрылады.

Талқылау соңында Freedom-ның суперапп стратегиясы қайта көтерілді. Аудитория компанияның инвестиция, банк қызметі, төлем жүйелері, сақтандыру және күнделікті сервистерді бір платформаға біріктіру мүмкіндігіне назар аударды. Студенттердің пікірінше, осы байланыс күшейген сайын клиент белсенділігі мен нарықтағы позиция да арта түсуі мүмкін.

Stanford-тағы талқылауда Freedom тарихы Қазақстандағы жеке компанияның жетістік жолы ретінде ғана емес, жаңа нарықта қаржы экожүйесін құрудың мысалы ретінде қарастырылды. АҚШ аудиториясын компанияның қалай өскені ғана емес, мұндай модельдің не себепті дәл Қазақстанда қалыптасқаны да қызықтырды.