Қазақстанда құны миллиард теңгеден асуы мүмкін мәрмәр кен орны 45 миллион теңгеге сатылған
Жамбыл облысындағы мәрмәр кен орнын 45 миллион теңгеге сату дауы кассациялық сотта қайта қаралмақ. Кен орнының құны бір бағалау есебінде 47 миллион теңге деп көрсетілсе, басқа сарапшылар пайдалы қазбалардың құнын 1 миллиард теңгеден жоғары бағалаған. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.
Журналист Михаил Козачковтың мәліметінше, кен орны көп жыл бойы “Қаратау-Мрамор” ЖШС-не тиесілі болған. 2007 жылы компания “Қазкоммерцбанк” арқылы несие алып, міндеттемелерін қамтамасыз ету үшін жер қойнауын пайдалану құқығы мен мәрмәр өндіруге арналған арнайы жабдықты кепілге қойған. Сол кезде кепіл мүлкінің құны кемінде 3 миллион долларға бағаланған.
Кейін кәсіпорын иесі Руслан Жетпісбаев қайтыс болып, компанияның мұрагері оның ұлы Ринат Жетпісбаев болды. Несие бойынша берешек өтелмегендіктен, кейін “Қазкоммерцбанктің” құқықтық мирасқоры болған Halyk Bank кепілдегі мүлікті сату рәсімін бастаған. Оны жеке сот орындаушысы Ержан Абылайханов жүргізген.
Ринат Жетпісбаев қарызды жабу үшін инвестор тауып, банкке 180 миллион теңгеден астам қаражат аударған. Алайда ол кезде кепіл мүлкін өндіріп алу рәсімі басталып кеткен еді.
Кен орнының құнын анықтау үшін жеке сот орындаушысы “Факт” тәуелсіз бағалау орталығының бағалаушысы Ерлан Мусурманқұловты тартқан. Оның есебінде мәрмәр қоры мен жабдықтың жалпы құны шамамен 47 миллион теңге деп көрсетілген. Кейін жер қойнауын пайдалану құқығы саудада 45 миллион теңгеге сатылған.
Осыдан кейін “Қаратау-Мрамор” ЖШС негізгі активінен айырылған. Ал журналистің дерегінше, банктің алдындағы өтелмеген берешек шамамен 140 миллион теңге болған.
Екі бағалау есебінің айырмашылығы неде?
Ринат Жетпісбаевта кен орнының құнына қатысты басқа есеп те болған. Оны “Доверие” тәуелсіз бағалау компаниясы әзірлеген. Мамандар кен орнына барып, пайдалы қазбалардың жалпы құнын 1 миллиард теңгеден жоғары бағалаған.
Михаил Козачков екі есепте өндірілмеген мәрмәр қорының көлемі бірдей көрсетілгенін, алайда оның ақшалай бағасы арасында үлкен айырмашылық барын атап өткен.
Даудың негізгі себебі де осы бағалаулардың алшақтығына байланысты туындаған. Бір есепте кен орны мен жабдықтың құны 47 миллион теңге деп көрсетілсе, екіншісінде тек пайдалы қазбалардың құны миллиард теңгеден асқан.
Алғашқы сот инстанциясы “Қаратау-Мрамор” ЖШС-нің талаптарын қанағаттандырмаған. Алайда Жамбыл облыстық сотының апелляциялық алқасы бағалау кезінде Ресей аумағындағы мәмілелер туралы мәліметтер пайдаланылғанына назар аударған.
Апелляциялық сот жеке сот орындаушысы Ержан Абылайханов жасаған сауда хаттамасын жойып, кен орнын сату-сатып алу шартын жарамсыз деп таныған. Осыдан кейін тараптар кассациялық сотқа жүгінген.
Кассациялық сот қандай шешім қабылдады?
Halyk Bank кейін кассациялық шағымын кері қайтарып, компания иесінің мұрагерімен келіссөз жүргізуге ниет білдірген. Соған қарамастан, кассациялық инстанция апелляциялық соттың шешімін жойып, істі қайта қарауға жіберген.
Сонымен бірге сот кен орнының нақты құнын анықтау үшін тауарлық сараптама жүргізу қажеттігін көрсеткен.
Алайда істі қайта қараған Жамбыл облыстық соты бастапқы шешімді күшінде қалдырған. Кассациялық сот тапсырған сараптама жүргізілмеген. Бұған қоса, сот банк ұстанымы мен Бағалаушылар палатасының сарапшылық кеңесінің қорытындысын ескермеген.
Сарапшылық кеңес 47 миллион теңгелік бағалау есебін зерттеп, құжаттан бірқатар қате тапқан. Кеңес қорытындысында есеп Қазақстанның бағалау қызметі туралы заңнамасының талаптарына сәйкес келмейтіні көрсетілген.
Енді істі Кассациялық соттың әкімшілік істер жөніндегі алқасы қайта қарайды. Сотқа кен орнын сату кезінде оның құнын анықтау қаншалықты негізді болғанын және тараптардың уәждерін бағалау қажет.
Бұл арада кен орнын сауда арқылы сатып алған компания оны игеруге кірісіп кеткен. Ал активтің нақты құны мен оны сату рәсімінің заңдылығына қатысты дауға нүкте әлі қойылған жоқ.
Материалда келтірілген мәліметтер журналист Михаил Козачковтың жарияланымына негізделген. Кен орнының құнына қатысты екі бағалау есебінің қайсысы негізді екені және сауданың заңдылығы жөніндегі түпкілікті құқықтық бағаны сот беруі керек.
Айта кетейік, Шымкентте аудиторлар 5 миллиард теңге субсидияның жымқырылғанын анықтаған, алайда кейін прокурорлар қылмыстық істі тоқтатқан.
"Қызымның арманы еді": Қазақстандық аналар баласын шетелге жіберуге рұқсат етпейтін әкелерге шағымданды
