PISA-2025: Қазақстанның білім көрсеткіші ТМД және әлем елдерімен салыстырғанда қандай?
Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы PISA-2025 халықаралық зерттеуінің нәтижесін жариялады. Қазақстанда зерттеу 2025 жылдың сәуір-мамыр айларында өткен. Оған еліміздің барлық өңіріндегі 643 білім беру ұйымынан 15 жастағы 22 680 оқушы қатысты. Зерттеудің жаңа кезеңіне барлығы 91 ел мен аумақ және 15 жастағы 760 мыңнан астам оқушы кірген. Осыған орай Stan.kz зерттеуде көш бастаған және ең төмен нәтиже көрсеткен елдерді салыстырып көрді.
PISA-2025 зерттеуіне “Цифрлық әлемде оқу” атты жаңа бағыт енгізілген. Оның аясында оқушылардың цифрлық ортада есептерді шешу қабілеті және өз оқуын өз бетінше ұйымдастыра білу дағдысы бағаланады.
Зерттеудің жаратылыстану-ғылыми, математикалық және оқу сауаты, есептерді шешу қабілеті бойынша негізгі нәтижелері 8 қыркүйекте жарияланды. Ал оқушылардың цифрлық ортада өздігінен білім алуына қатысты нәтижелер 2027 жылы жарияланады.
Қазақстанның нәтижесі қандай?
Қазақстандық оқушылардың орташа нәтижесі:
- жаратылыстану – 420 балл;
- математика – 414 балл;
- оқу сауаттылығы – 385 балл;
- есептеу арқылы мәселе шешу – 449 балл.
Салыстыру үшін, Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы елдеріндегі орташа көрсеткіш жаратылыстанудан 482, математикадан 463, оқу сауатынан 461, ал есептеу арқылы мәселе шешуден 500 балл болды. Демек Қазақстанның нәтижесі төрт бағыттың ешқайсында Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы елдерінде орташа көрсеткішке жетпеген.
Қазақстан көрші елдерден жоғары ма?
Қазақстанның нәтижелері Қырғызстан мен Душанбе көрсеткіштерінен жоғары.
Жаратылыстану бойынша Қазақстан 420 балл жинады. Бұл Қырғызстаннан 57 балл, ал Душанбе көрсеткішінен 86 балл жоғары. Өзбекстан Қазақстаннан 18 балл жоғары нәтиже көрсетіп, 438 балл жинаған. Украинадағы 17 өңірдің орташа көрсеткіші 448 балл болып, Қазақстаннан 28 балл жоғары нәтижеге жетті.
Математикадан Қазақстанның нәтижесі – 414 балл. Бұл Қырғызстаннан 50, ал Душанбе көрсеткішінен 32 балл жоғары. Украина көрсеткіші Қазақстаннан 17 балл жоғары, яғни 431 балл.
Оқу сауатында Қазақстан 385 балл жинады. Бұл Қырғызстаннан 41, ал Душанбе көрсеткішінен 17 балл жоғары. Украина өңірлерінің орташа нәтижесі Қазақстаннан 33 балл жоғары, яғни 418 балл.
Ал есептеу арқылы мәселе шешу бағытында Қазақстанның нәтижесі – 449 балл. Бұл Қырғызстаннан 61, Өзбекстаннан 47 балл жоғары. Украинадағы 17 өңірдің нәтижесі – 478 балл, яғни Қазақстаннан 29 балл жоғары.
Қазақстан Украинадан неліктен төмен?
Украина PISA-2025 зерттеуіне елдің барлық аумағымен емес, 17 өңірімен қатысты. Осы өңірлердің орташа нәтижесі Қазақстаннан жаратылыстану, математика және оқу сауаты бойынша жоғары болды.
Демек төрт пән бойынша да Украина өңірлері Қазақстаннан озып тұр.
Өзбекстанның барлық көрсеткіші жарияланбаған
Өзбекстан PISA-2025 зерттеуіне қатысты. Алайда Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы деректерінде елдің математика мен оқу сауаты бойынша нәтижелері жарияланбаған. Сондықтан бұл екі бағытта Өзбекстан мен Қазақстанды тікелей салыстыруға болмайды.
Жарияланған дерек бойынша Өзбекстан жаратылыстанудан 438 балл, ал есептеу арқылы мәселе шешуден 402 балл жинаған. Осы екі көрсеткіштің бірінде Өзбекстан Қазақстаннан жоғары, екіншісінде төмен нәтиже көрсеткен.
Тәжікстан бойынша маңызды нюанс бар
Тәжікстанның PISA-2025 нәтижесін де бүкіл елдің көрсеткіші ретінде қарастыруға болмайды. Себебі зерттеуге ел толық құрамда емес, Душанбе қаласы деңгейінде қатысты.
Душанбелік оқушылар:
- жаратылыстанудан – 334 балл;
- математикадан – 382 балл;
- оқу сауатынан – 368 балл жинаған.
Бұл көрсеткіштер Қазақстан нәтижесінен төмен. Алайда бұл жерде салыстыру Қазақстан мен Тәжікстан арасында емес, Қазақстан мен Душанбе қаласы арасында жасалып отырғанын ескеру қажет. Оның үстіне Душанбе цифрлық ортада есептеу арқылы мәселе шешу бағыты бойынша бағалауға қатыспаған.
PISA-2025: Ал әлем бойынша үздік ондыққа қай елдер кірді?
PISA-2025 халықаралық зерттеуінде оқушылардың жаратылыстану, математика және оқу сауаты бойынша нәтижелері бағаланды. Сонымен қатар биыл алғаш рет есептеу арқылы мәселе шешу дағдысы жеке бағыт ретінде зерттелді.
Зерттеу нәтижесінде Бейжің, Шанхай, Цзянсу және Чжэцзян (Қытай) мен Сингапур үш негізгі пәннің барлығында ең жоғары нәтиже көрсетті. Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы дерегінше, Эстония, Жапония, Оңтүстік Корея, Макао (Қытай), Тайвань және Ұлыбритания да пәндердің әрқайсысында үздік ондыққа кірді.
Қытай бойынша көрсеткіш Бейжің, Шанхай, Цзянсу және Чжэцзян өңірлерінің біріккен нәтижесін білдіреді. Бұл – Қытайдың бүкіл ел бойынша көрсеткіші емес.
Қытайдың төрт өңірі үш пәннің екеуінде бірінші орында
Кестедегі дерекке сүйенсек Бейжің, Шанхай, Цзянсу және Чжэцзян (Қытай) үш негізгі пән бойынша ең жоғары нәтижеге ие. Бұл өңірлердегі оқушылар жаратылыстанудан 597 балл, математикадан 612 балл, ал оқу сауатынан 527 балл жинаған. Әсіресе математикадағы нәтиже ерекше. 612 балл – PISA-2025-тегі ең жоғары көрсеткіш. Ал жаратылыстанудан да Қытайдың осы төрт өңірі 597 баллмен бірінші орынға шықты.
Үш пәннің орташа көрсеткіші 578,7 балл болып, кестедегі барлық білім беру жүйесінен айтарлықтай жоғары.
Сингапур оқу сауатынан көш бастады
Сингапур үш негізгі бағыттың үшеуінде де жоғары нәтиже көрсеткенімен, әсіресе оқу сауатында алда.
Сингапур оқушылары:
- жаратылыстанудан – 560 балл;
- оқу сауатынан – 535 балл;
- математикадан – 563 балл жинаған.
535 балл – оқу сауаты бойынша PISA-2025-тегі ең жоғары нәтиже. Қытайдың төрт өңірі бұл бағытта 527 балл жинаған.
Сингапурдың үш негізгі пән бойынша орташа көрсеткіші 552,7 балл болды.
Есептеу арқылы мәселе шешуде Макао бірінші орында
PISA-2025-тегі жаңа бағыт – есептеу арқылы мәселе шешу. Бұл пән бойынша нәтиже сәл өзгеше.
Бұл бағытта Макао (Қытай) 572 баллмен бірінші орынға шықты. Одан кейін Сингапур – 563 балл, Бейжің, Шанхай, Цзянсу және Чжэцзян – 560 балл жинады.
Жапония – 557, Тайвань – 551, Гонконг – 545, Эстония – 541, Оңтүстік Корея – 538, Жаңа Зеландия – 531 балл көрсетті.
Демек Макао үш негізгі пән бойынша төртінші орында тұрғанымен, жаңа цифрлық дағды бағытында барлық жүйеден озып шыққан.
Азия елдері алғашқы ондықта басым
Үздік ондыққа кірген білім беру жүйелерінің басым бөлігі Азияға тиесілі. Алғашқы ондықта Қытайдың төрт өңірі, Сингапур, Тайвань, Макао, Жапония, Оңтүстік Корея және Гонконг бар. Еуропадан Эстония мен Ұлыбритания, ал Океаниядан Жаңа Зеландия кірді. Осылайша кестедегі он позицияның басым бөлігін Шығыс және Оңтүстік-Шығыс Азиядағы білім беру жүйелері иеленген.
Үздік елдердің цифрлық дағдысы да жоғары
Кестедегі тағы бір назар аударарлық жайт – жоғары академиялық нәтижеге ие білім беру жүйелерінің көпшілігі есептеу арқылы мәселе шешу бағытында да жоғары нәтиже көрсетуі. Мысалы, жаратылыстану, математика және оқу сауатында жоғары нәтиже көрсеткен Сингапур есептеу арқылы мәселе шешуде де 563 баллмен екінші орында тұр. Жапонияның көрсеткіші – 557, Қытай Тайбэйі – 551, Эстония – 541, Оңтүстік Корея – 538 балл.
Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы елдері бойынша есептеу арқылы мәселе шешудің орташа көрсеткіші 500 балл болды. Ал алғашқы ондықтағы білім беру жүйесінің барлығы осы межеден жоғары нәтиже көрсетті.
PISA-2025 нәтижесі бойынша Қытайдың аталған төрт өңірі мен Сингапур үш негізгі пән бойынша үздік нәтиже көрсетті. Ал цифрлық ортада мәселе шешу бойынша Макао, Сингапур және Қытайдың төрт өңірі көш бастады.
Қазақстанда білім көрсеткіші әлем елдерінен әлдеқайда төмен
Қазақстан PISA-2025 зерттеуінде барлық төрт бағыт бойынша Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының орташа деңгейіне жете алмады. Қазақстан жаратылыстанудан – 420, математикадан – 414, оқу сауатынан – 385, ал есептеу арқылы мәселе шешуден 449 балл жинады. Ал әлем елдерінің орташа көрсеткіші тиісінше 482, 463, 461 және 500 балл болды. Қазақстанның нәтижесін тек “төмен” деп бағалау біржақты болар еді. Себебі жаратылыстану бойынша елдің ұзақ мерзімді көрсеткіші жақсарған. Оқу сауаты соңғы он жылдан астам уақыт бойы салыстырмалы түрде тұрақты. Десе де математика бойынша көрсеткіш 2022 жылмен салыстырғанда 12 баллға төмендеген.
Әлемдік деңгейде де білім саласында қиындық бар. PISA-2025 бойынша Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымында математика нәтижесі 2015 жылдан бері 22 баллға, оқу сауаты 28 баллға төмендеген.
Ал үздік нәтиже көрсеткен білім беру жүйелері негізінен Шығыс Азияда орналасқан. Бейжің, Шанхай, Цзянсу және Чжэцзян өңірлері мен Сингапур жаратылыстану, математика және оқу сауаты бойынша әлем көшбасшылары қатарында. Есептеу арқылы мәселе шешу бағытында да Макао, Сингапур және Қытайдың аталған төрт өңірі ең жоғары нәтиже көрсетті.
PISA-2025-тің қорытындысы – Қазақстанда білім сапасын әлі де арттыру керегін көрсетті. Әсіресе математика мен оқу сауатын күшейту маңызды. Сонымен қатар әлемнің жетекші білім беру жүйелері тек пәндік білімге емес, оқушының ақпаратты талдауына, цифрлық ортада мәселе шеше алуына және алған білімін практикада қолдануына басымдық беріп отыр.
