Кассир мен бухгалтерден басшылыққа дейін: Қаржы саласындағы әйелдер рөлі қалай өзгеруде

Экономикадағы әйелдер рөлін қаржы саласы мен халықаралық ұйымдардың өкілдері Қазақстан қор биржасы алаңында талқылады. 

Бүгінде қаржы саласында басшылық қызметтегі әйелдердің үлесі 43-тен 65%-ға жетеді, деді "Қатысудан ықпал етуге дейін: әйелдердің экономикадағы рөлі" атты панельдік сессияда Halyk Bank басқарма төрайымы Үміт Шаяхметова. Оның айтуынша, бұрын әйелдер операциялық қызметпен айналысса, қазір стратегиялық деңгейдегі лауазымға ие бола бастады.

"Қаржы және банк секторында әйелдер дәстүрлі түрде операциялық лауазымдарда – кассир, бухгалтер болып жұмыс істеген. Ал қазір орта және жоғары басшылық деңгейінде айтарлықтай үлеске ие. Әйелдердің экономикадағы қатысуы операциялық деңгейден стратегиялыққа ауысып отыр. Олар бас директор лауазымын иеленіп, директорлар кеңесінде де өкілдік етеді", – деп пікір білдірді Halyk Bank басқармасының төрайымы.

Мысалы, Қазақстан Республикасының Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің төрайымы және 23-банктің онында басқарма төрайымы әйел деп қосты ол.

Еңбекақы мәселесіне келсек, Halyk Bank-те жалақы жынысына қарай емес, қызметкердің жұмыс істейтін саласына байланысты анықталады, деп атап өтті Үміт Шаяхметова. Мысалы, IT саласы дәстүрлі түрде басқа салаларға қарағанда жоғары жалақы алады.

Дегенмен, 2025 жылғы гендерлік алшақтық индексі бойынша Қазақстан 16 орынға төмендеп, 92-орынға жайғасты. Үміт Шаяхметованың айтуынша, бұл көбіне үкімет деңгейінде әйелдердің үлесі төмендігіне байланысты.

"Бұл – теріс үрдіс және біз оны өзгертіп, гендерлік теңдік пен өкілдік тұрғыдан елдің рейтингін жақсарта аламыз деп үміттенемін", – деп қорытындылады Halyk Bank басқарма төрайымы.

Еліміз жақында Дүниежүзілік банктің жаһандық бастамасы кәсіпкер әйелдерді қаржыландыру кодексіне қол қойған еді деп Қазақстан қаржыгерлері қауымдастығының кеңес төрайымы Елена Бахмутова еске салды. Осы кодекстің қағидаттарын ұстануға міндеттенген ұйымдардың арасында Halyk та бар. Елдегі шағын және орта бизнестің 48,1%-ын әйелдер басқаратынын ескерсек, бұл бастама ерекше мәнге ие. 

Сонымен қатар Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің мәліметтері бойынша, әйелдердің несие алудағы үлесі небәрі 25,8%. Бахмутованың ойынша, қаржыландыру әйелдер үшін әлі де жеткілікті түрде қолжетімді емес екенін білдіреді. Қаржыландырудағы алшақтық азайған болса, әйелдердің Жалпы ішкі өнімге (ЖІӨ) қосатын үлесі айтарлықтай жоғары болуы мүмкін еді, деді кеңес төрайымы. 

Сонымен қатар панельдік сессия қатысушысы директорлар кеңесіне квота енгізу мәселесін қайта көтеруді ұсынды. Ол Ұлттық кәсіпкерлер палатасының Корпоративтік басқару кеңесі жұмысын қайта бастағанын және бұл бастаманы талқылау алаңы бола алатынын атап өтті.

"Мұндай шаралар әйелдердің дамуына ықпал ете отырып, олардың директорлар кеңесінде де, атқарушы менеджер деңгейінде де өкілдігін арттырады. Сонымен қатар бұл дәстүрлі түрде сауда, қызмет көрсету, білім беру және денсаулық сақтау салаларында жұмыс істейтін әйелдерге өз қызметін технологиялық салаларға және мүмкін экологиялық жобаларға кеңейтуге мүмкіндік береді. Нәтижесінде, экономикалық әртараптандыруға жағдай жасайды және жалпы ішкі өнімнің (ЖІӨ) өсуіне ықпал етеді", – деп атап өтті Елена Бахмутова.

Бұл бастама Fortune Global 500 компанияларында әйелдердің тек 6,2%-ы директорлар кеңесінің төрағасы, ал 6,8%-ы бас директор лауазымдарын атқаратынын ескерсек, аса маңызды. Аталған статистиканы әйелдердің жаһандық саммитінің президенті, арнайы қонақ Ирен Нативидад келтірді.

Банк кәсіпкер әйелдерді қаржыландыруды белсенді түрде дамытуда. 2018 жылдан бастап Halyk "Бизнестегі әйелдер" бағдарламасы аясында Қазақстан бойынша 600-ден астам әйел жылдық 5-8% пайыздық мөлшерлемемен 7 миллиард теңгеден астам несие алды.