Қазақстанның еңбек нарығындағы ең ірі зерттеу нені көрсетті: Paryz Bridge зерттеуінің басты қорытындылары
Қазақстанда алғаш рет компаниялардың өзін-өзі бағалауына емес, 100-ден астам ұйым мен 150 мыңнан астам қызметкер туралы объективті деректерге негізделген жұмыс берушілердің тәуелсіз зерттеуінің нәтижеcі таныстырылды. Зерттеу көшбасшыларының қатарында Beeline Қазақстан да бар. Компанияның нәтижелері жетілген HR-тәжірибелердің бизнестің тиімділігімен қалай байланысты екенін көрсетті.
Қазақстанның еңбек нарығы data-driven HR қағидатына қарай қадам басып келеді. Бұған дейін жұмыс берушілер рейтингтері көбіне компаниялардың өздері толтырған сауалнамаларға, сарапшылардың бағасына немесе жекелеген HR-кейстерге сүйеніп жасалса, енді компанияларды нақты деректер арқылы бағалауды ұсынатын құрал пайда болды.
Дәл осындай тәсіл Қазақстандағы еңбек нарығына арналған ең ауқымды зерттеу – Paryz Bridge жобасының негізіне айналды. Оның нәтижеcі алғаш рет 3 шілдеде өткен Human Capital Forum форумында таныстырылды. Зерттеуді Қазақстан HR-менеджерлер қауымдастығы Paryz жұмыс берушілер конфедерациясымен бірлесіп жүргізді. Зерттеу ел бойынша 100-ден астам компания мен 150 мыңнан астам қызметкерді қамтыды.
Алғаш рет жұмыс берушілер рейтингі компаниялардың өзін-өзі бағалауына емес, HR-процестердің объективті талдауына, нақты кадрлық көрсеткіштерге, қызметкерлердің пікіріне және халықтың жұмыс берушілер туралы көзқарасына негізделіп қалыптасты. Қазақстан нарығы үшін бұл жұмыс берушілерді бірыңғай өлшемдер бойынша салыстыруға мүмкіндік беретін ортақ аналитикалық базаны құрудағы алғашқы тәжірибе болды.
HR-маркетингтен HR-аналитикаға
Paryz Bridge зерттеуінің негізінде жұмыс берушіні бір ғана көрсеткішпен емес, бірден бірнеше критерий бойынша бағалауға мүмкіндік беретін кешенді әдістеме жатыр. Олар: HR-процестердің жетілу деңгейі, кадрлық метрикалар, қызметкерлердің қанағаттану деңгейі (Employee Perception Index, EPI), жұмыс беруші брендіне халықтың көзқарасы, салалық бенчмарктер.
Шын мәнінде, бұл – шешімдерді субъективті пікірлерге емес, нақты өлшенетін көрсеткіштерге сүйеніп қабылдайтын data-driven HR тәсіліне көшу.
Human Capital Forum аясында "Шешімдердің күші. Адам – басты орында" атты CEO-сессия өтті. Онда Қазақстанның ірі компанияларының басшылары жасанды интеллект пен үлкен деректер дәуірінде көшбасшылық, командаларды басқару және шешім қабылдау тәсілдерінің қалай өзгеріп жатқанын талқылады.
Форумның маңызды оқиғаларының бірі – "Мойындаудың күші" марапаттау рәсімі болды. Осы рәсімде Paryz Bridge зерттеуінің қорытындысы бойынша Қазақстанның үздік жұмыс берушілері жарияланды. Зерттеу нәтижесінде Beeline Қазақстан "Ақпарат және байланыс" саласындағы үздік жұмыс беруші атанды.
Бағдарлама "Диалогтың күші" атты салалық пікірталастармен аяқталды. Онда сарапшылар зерттеу нәтижеcін талдап, салалық көрсеткіштерді салыстырып, әлемдік HR-трендтерді талқылап, HR-тәжірибелерді әрі қарай дамыту мен болашақ зерттеулерге қатысты ұсынымдар әзірледі.
Beeline Қазақстанның адамдар және бизнесті қолдау жөніндегі директоры Жарқын Бекжановтың айтуынша, қазіргі заманғы HR барған сайын нақты деректерге сүйенеді, ал объективті аналитика басқарушылық шешімдердің негізіне айналып келеді.
"Бүгінде тиімді HR-шешімдерді тек тәжірибе немесе түйсікке сүйеніп қабылдау мүмкін емес. Нақты деректер ғана қай тәжірибелердің шын мәнінде жұмыс істейтінін түсінуге, дәлірек шешімдер қабылдауға және адами капиталды дамытудың ұзақ мерзімді стратегиясын қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Біз үшін Paryz Bridge зерттеуіне қатысу – HR-жүйемізге тәуелсіз баға алу, өзімізді нарықпен салыстыру және жаңа даму бағыттарын анықтау мүмкіндігі болды. Зерттеудің компаниялардың өзін-өзі бағалауына емес, нарықты ауқымды талдау мен қызметкерлердің пікіріне негізделгені ерекше маңызды. Beeline-ның жоғары нәтижелері адамдармен жүйелі жұмыстың нақты нәтиже беретінін, ал деректердің неғұрлым салмақты шешімдер қабылдауға және корпоративтік мәдениетті дәйекті түрде дамытуға көмектесетінін дәлелдейді", – деді спикер.
Beeline нәтижелері зерттеудегі ең айқын мысалдардың біріне айналып, HR-процестердің жетілу деңгейі компанияның негізгі көрсеткіштеріне қалай әсер ететінін көрсетті.
Beeline Қазақстанның нәтижелері нені көрсетті?
Зерттеудегі ең қызық кейстердің бірі – Beeline Қазақстан болды. Компания салалық жұмыс берушілер рейтингінде бірінші орын алып қана қоймай, зерттеуге қатысушылар арасындағы HR-жүйесінің жетілу деңгейі бойынша да ең жоғары нәтижелердің бірін көрсетті.
Зерттеу қорытындысына сәйкес, компанияның HR-тәжірибелерінің жетілу индексі 85% болды. Бұл – нарықтағы орташа көрсеткіштен 15 пайыздық тармаққа, ал IT саласындағы орташа деңгейден 8 пайыздық тармаққа жоғары. Бағалау адамдарды іріктеу мен оқытудан бастап HR-аналитика, цифрландыру және корпоративтік мәдениетке дейінгі 21 негізгі HR-процестің барлығын қамтыды.
Жоғары жалпы нәтижеге қызметкерлердің тәжірибесі мен басқару тиімділігіне тікелей әсер ететін бірнеше бағыт ықпал етті.
Зерттеу компанияның ішкі коммуникациялары мен HR-дің операциялық моделін үздік тәжірибе ретінде бағалады. Бұл екі бағыт та 100% көрсеткішке ие болып, нарықтағы орташа деңгейден айтарлықтай жоғары нәтиже көрсетті.
Нарықтағы орташа көрсеткішпен салыстырғанда ең үлкен айырмашылық қызметкерлерді қаржылай қолдау бағыты бойынша тіркелді: 95%, ал нарық бойынша бұл көрсеткіш 58% ғана. Яғни артықшылық 37 пайыздық тармақты құрады.
Сонымен қатар мына бағыттар жоғары бағаланды: адамдарды іріктеу – 90%, жаңа қызметкерлерді бейімдеу – 90%, оқыту және дамыту – 90%, құзыреттерді басқару – 85%, HR-аналитика – 85%, HR-ді цифрландыру – 85%. Жалпы алғанда, компаниядағы 21 HR-процестің тоғызы нарықтағы орташа көрсеткіштен 20 пайыздық тармақтан астам жоғары нәтиже көрсетті.
Сонымен қатар зерттеу жетістіктерді ғана емес, әрі қарай дамытуға болатын бағыттарды да анықтады. Авторлардың пікірінше, назар аударуды қажет ететін салалардың бірі – кәсіподақтармен өзара іс-қимылды дамыту. Себебі бұл бағыттағы көрсеткіш әзірге нарықтағы орташа деңгейден төмен қалып отыр.
Қызметкерлердің пікірі сандармен сәйкес келгенде
Егер HR-жүйесінің жетілу индексі компания ішіндегі процестердің сапасын көрсетсе, онда Employee Perception Index (EPI) қызметкерлердің компанияны қалай қабылдайтынын көрсетеді.
Бұл көрсеткіш бойынша Beeline Қазақстан 93% жинап, зерттеуге қатысқан барлық компания арасындағы ең жоғары нәтижеге қол жеткізді.
Бұл нарықтағы орташа көрсеткіштен 18% тармаққа жоғары, ұлттық бенчмарктан 24% жоғары, ал IT саласының орташа деңгейінен бірден 29 пайыздық тармаққа жоғары.
Іс жүзінде зерттеу өзара байланысты екі нәтижені тіркеді: HR-практикаларының жетілуі – 85% және Employee Perception Index – 93%. Зерттеу авторлары мұндай үйлесімді жүйелі көшбасшылықтың көрсеткіші деп бағалайды. Яғни ішкі процестердің сапасы қызметкерлердің тәжірибесіне тікелей әсер етеді.
Жұмыс беруші бренді де енді өлшенетін көрсеткішке айналды
Зерттеудің тағы бір бөлігі Қазақстан тұрғындарының жұмыс берушілерді қалай қабылдайтынына арналды.
Бұл бағытта да Beeline нарықтағы орташа көрсеткіштен жоғары нәтиже көрсетті. Компанияның жұмыс беруші бренді индексі 50% болды, ал нарық бойынша бұл көрсеткіш 36%. Яғни айырмашылық 14 пайыздық тармаққа тең. Компанияның орташа бағасы 10 балдың 7,42-сіне тең болды. Бұл IT секторының орташа көрсеткішінен (6,33) жоғары болғанымен, жалпы нарықтағы орташа деңгейден (7,77) сәл төмен.
Жұмыс беруші бренді бойынша ең жоғары бағаланған сипаттамалар:
• еңбекақының тұрақты төленуі – 93%;
• компанияны өзгелерге ұсынуға дайындық – 85%;
• жұмыс берушінің сенімділігі – 81%;
• жақсы еңбек жағдайлары – 83%.
Алты негізгі атрибуттың бесеуі бойынша Beeline-нің жұмыс беруші ретіндегі бренді нарық деңгейінде немесе одан жоғары көрсеткішке ие.
Бизнес көрсеткіштер не дейді?
Компания еңбек нарығында жоғары тартымдылыққа ие: бір бос жұмыс орнына 81 үміткерден келеді, ал сала бойынша орташа көрсеткіш – 35, нарық бойынша – 26.
Сонымен қатар зерттеу команда құрылымының ерекшеліктеріне де назар аударды. Басшылық лауазымдардың 61%-ын әйелдер атқарады, ал 30 жасқа дейінгі қызметкерлер ұжымның 35,1%-ын құрайды. Бұл көрсеткіштер нарықтағы орташа деңгейден айтарлықтай жоғары.
Сонымен қатар талдау алдағы уақытта назар аударуды қажет ететін бағыттарды да көрсетті. Олардың қатарында, әсіресе жас қызметкерлер арасындағы ерікті жұмыстан кету деңгейін төмендету, сонымен бірге қызметкерлердің әл-ауқатын арттыру және оларды компанияда ұстап қалуға бағытталған бағдарламаларды дамыту бар. Зерттеу авторлары дәл осындай даму мүмкіндіктерінің болуы нәтижелерді жай ғана үздік жұмыс берушілер рейтингі емес, басқарушылық шешімдер қабылдауға арналған құнды құралға айналдыратынын атап өтті.
Бұл неліктен маңызды?
Кейінгі жылдары HR тек сервистік функция болудан қалды. Зерттеу адам капиталын басқару барған сайын өлшенетін бизнес-функцияға айналып келе жатқанын, ал персоналды басқару сапасын қаржылық немесе операциялық көрсеткіштер сияқты бағалауға болатынын көрсетеді.
Компаниялар үшін бұл – өздерінің HR-практикаларын нарықпен объективті түрде салыстыруға, даму нүктелерін анықтауға және болжамдарға емес, деректерге негізделген шешімдер қабылдауға мүмкіндік. Дәл осындай тәсіл біртіндеп жетілген ұйымдар үшін жаңа қалыпты тәжірибеге айналып келеді.
