Эвересте 6 күн жалғыз қалған: Жоғалған альпинист ғажайып жағдайда аман қалып, өзі төмен түсті

Непалдық Дава Шерпа Эверестте алты күн бойы жоғалып, қаза тапты деп есептелген еді. Алайда ол тірі табылды. Ең таңғаларлығы – альпинист базалық лагерьге жақын маңға дейін өз күшімен жеткен. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Bbc.com-ға сілтеме жасап хабарлайды.

52 жастағы Дава Шерпа тәжірибесі мол альпинист болғандықтан, әріптестері оны әйгілі альпинист Эдмунд Хилларидің құрметіне “Хиллари” деп атап кеткен. Ол 30 мамыр күні таңертең әлемнің ең биік шыңы маңында жоғалып кеткен.

Бейсенбі күні таңертең оны Sagarmatha Pollution Control Committee, яғни Эверест бағыттарын дайындауға және тауда қалған қоқысты жинауға көмектесетін непалдық топ базалық лагерьге жақын жерден тапты.

“Оны бүгін таңертең SPCC командасы базалық лагерь маңынан тапты. Ол төмен қарай еңбектеп келе жатқан”, – деді іздеу-құтқару жұмыстарына жетекшілік еткен 8K Expeditions компаниясының өкілі Пемба Шерпа AFP агенттігіне.

Кейін Дава Шерпа тікұшақпен Катмандуға жеткізілді.

“Дәрігерлермен сөйлестім. Оның денесін үсік шалған, бірақ жалпы жағдайы жаман емес сияқты”, – деді Пемба Шерпа.

Қиынға соққан шыңға шығу

29 мамырда, Непалдағы көктемгі альпинистік маусымның соңғы күндерінің бірінде, Himalayan Traverse Adventure компаниясының гиді Дава тағы бір шерпамен бірге поляк альпинисін және Ұлыбритания Корольдік теңіз жаяу әскерінің бұрынғы сарбазы Крис Троллды бастап шыққан.

Мәліметтерге сүйенсек, Шерпа өз клиенттерін төртінші лагерьден Эверест шыңына қарай алдыңғы күні түнгі сағат 23:00 шамасында алып шыққан. Шыңға көтерілу шамамен 18 сағатқа созылған. Бұл жолдың өте ауыр болғанын көрсетеді. Әдетте Эверестке мұндай көтерілу, тіпті тауда адам көп болып, үлкен кезек пайда болған күннің өзінде, 10-12 сағатқа созылады.

Крис Тролл Шерпамен бірге 29 мамыр күні шамамен сағат 17:00-де биіктігі 8849 метр болатын Эверест шыңына шыққан. Альпинистік өлшеммен бұл өте кеш уақыт саналады. Әдетте альпинистер шыңға таңғы 11-ге дейін, ең кеш дегенде түске дейін жетуге тырысады. Себебі одан кейін олар 7950 метр биіктіктегі төртінші лагерьге қайта түсуі керек. Ал тауда ауа райы онсыз да құбылмалы, түстен кейін көбіне күрт нашарлайды.

Поляк альпинисі шыңға жете алмаған. Ол саусақтарын үсітіп алып, төмен қарай өз бетімен түсе бастаған.

Үшеуі де төртінші лагерьге дейін жеткен. 30 мамыр күні таңертең Крис Тролл үшінші лагерьге қарай түсе бастаған. Поляк альпинисі одан ертерек кетіп, басқа альпинистер тобына қосылған.

Биіктігі 7500 метрден асатын Yellow Band деп аталатын тік әрі қауіпті учаскеде Дава тоқтаған. Бұл аймақ тау жынысының сарғыш түсіне байланысты осылай аталады.

“Ол сөмкесін асынып, демалайын деп отырды. Бұл жігіттер өте ауыр жүк көтереді ғой. Мен артыма бұрылып “Хиллари, бәрі дұрыс па, бауырым?” деп сұрадым. Ол “Иә, иә, бәрі жақсы, Крис, жүре бер, жүре бер!” деді. Мұндай жағдай бұрын да болған. Мен алға кетемін, ол да кейін қозғалады деп ойладым”, – деді Тролл.

Төмен түсіп келе жатқанда Тролл оттегісі таусылып, үсік шалған поляк альпинисін көрген. Басында ол арқаннан ажырап, құлап кеткен немесе ауыр жарақат алған шығар деп ойлаған. Бірақ поляк альпинисі оттегісі біткенін түсіндірген.

“Шыңға шығу өте ұзаққа созылды. Бес күнде барып-қайтуымыз керек болған жол бізге 11 күнге созылды. Жағдай соншалықты қиын болды. Енді мен не істеуім керек еді? Көбіне есін жиып, өзі жүріп кететін шерпаға қайта оралуым керек пе еді? Әлде оттегісі жоқ, саусақтары үсіп қалған, әрі биікте үсіп қалу қаупі бар альпинистке көмектесуім керек пе еді?” – деді Тролл.

Тролл үшінші лагерьге дейін поляк альпинисімен бірге түсіп, оған өз оттегі баллонын берген. Әдетте екі сағатқа созылатын жол бұл жолы 11 сағатқа созылған. Ал поляк альпинисін бастап жүрген екінші шерпаның сол кезде қайда болғаны әлі белгісіз.

Үшінші лагерьге жеткенде олар примус тауып, бірнеше сағат демалған. Содан кейін қайта төмен түскен. Ал Дава Тролл оны беткейде қалдырған сәттен кейін ешкімге көрінбеген.

Екінші лагерьге жеткен соң олар рация арқылы базалық лагерьге хабарласып, көмек сұраған. Біреулер Дава үшінші лагерьде түнеп қалған болуы мүмкін деп болжаған. Бірақ сол кезде-ақ мұның ықтималдығы аз екені түсінікті болған.

Жоғалған альпинисті кім іздеуі керек еді?

Himalayan Traverse компаниясының Эверестке шығуға жеке рұқсаты болмаған. Оның орнына компания 8K Expeditions ұйымымен ортақ рұқсатты пайдаланған. 8K Expeditions – Непалда сегіз мың метрден асатын шыңдарға экспедиция ұйымдастыратын ірі компаниялардың бірі. Мұндай схема Непалдағы альпинистік салада шығынды азайту үшін жиі қолданылады.

Алайда рұқсатты ортақ пайдалану дағдарыс кезінде жауапкершілік кімнің мойнында екенін түсініксіз етіп жіберген. 8K Expeditions компаниясының басқарушы директоры Лакпа Шерпа Himalayan Traverse Эверестке шығу рұқсатын 8K Expedition арқылы алғанымен, экспедицияны толықтай өздері ұйымдастырғанын айтты. Оның сөзінше, 8K Expeditions Эвересттегі маусымын ресми түрде 29 мамырда аяқтаған.

Himalayan Traverse іздеу жұмыстарын өз күшімен ұйымдастыра алмайтыны белгілі болған кезде, іске 8K Expeditions араласқан. 3 маусымда Лакпа тікұшақпен іздеу ұйымдастырған. Оған Даваның отбасы мүшесі де қатысқан. Олар 7300 метр биіктікке дейін көтеріліп, айналаны қарап шыққан. Бірақ ешкімді таппаған.

“Хиллари Дава Шерпа біздің қызметкеріміз емес еді. Бірақ отбасының өтініші бойынша тікұшақ жібердік. Біз мұзқұламаның жоғарғы бөлігінен бастап үшінші лагерь маңына дейін, тікұшақ көтеріле алатын ең жоғары биіктікке дейін барлық жерді қарап шықтық. Бірақ ешқандай із таппадық”, – деді 8K Expeditions негізін қалаушы Пемба Шерпа.

Жалғыз өзі төмен түскен

Осы уақытта Дава жалғыз өзі төмен түсіп келе жатқан. Оның жанында тамақ та, оттегі де болмаған.

Альпинистік маусым аяқталғандықтан, шерпалар Кхумбу мұзқұламасындағы жарықтардың үстінен өтетін кейбір алюминий сатыларды алып тастаған. Сондықтан Дава ол жерлерден өз бетімен өтуге мәжбүр болған.

SPCC құтқарушысы Дурга Райдың айтуынша, Даваның мұздықтағы сатысы алынған терең жарықтан қалай өткенін елестетудің өзі қорқынышты әрі таңғаларлық жағдай.

Кейінірек Дава 8K Expeditions жіберген құтқару тікұшағын көріп, қол бұлғағаны анықталды. Бірақ оны ешкім байқамаған. Құтқарушылар оны әлдеқайда жоғары жақтан іздейміз деп ойлаған. Ал бұл уақытта шерпа Кхумбу мұзқұламасымен төмен түсіп, базалық лагерьге әлдеқайда жақындап қалған еді.

Ақыры 4 маусым күні таңертең SPCC қызметкерлері оны Crampon Point деп аталатын жер маңынан тапты. Олар іздеу жұмыстарына қатыспаған, жай ғана өздерінің тазалық жұмыстарын істеп жүрген. Crampon Point – маршруттың жартасты бөлігі аяқталып, мұздық басталатын орын. Осы жерде альпинистер мұзқұламаға шықпас бұрын мысықтарын киіп, белбеу тағып, арқанға бекінеді.

Даваның саусақтарын үсік шалған, өзі қатты әлсіреген, әрең сөйлейді. Оны алдымен базалық лагерьге жеткізіп, кейін тікұшақпен Катмандудағы ауруханаға алып кеткен.

Дава – бірнеше күннен кейін аман табылған алғашқы альпинист емес. 2023 жылғы сәуірде үндістандық альпинист Анураг Малу Аннапурна тауындағы үшінші лагерьден түсу кезінде шамамен 60 метр терең мұздық жарығына құлап кеткен. Ол сол жерде үш күн бойы құтқарушыларды күткен.

2006 жылғы мамырда аустралиялық альпинист Линкольн Холл Эверест шыңына шыққаннан кейін биік тауға байланысты ми ісінуіне ұшыраған. Жолсерік шерпалар оны өлді деп есептеп, шамамен 8700 метр биіктіктегі “өлім аймағында” қалдырып кеткен. Алайда 12 сағаттан кейін оны өтіп бара жатқан басқа экспедиция тауып алған. Шерпалар екі күннің ішінде оны базалық лагерьге дейін жеткізген.

Дава “Хиллари” Шерпа да Эверестте биыл қаза тапқан бес адамның қатарына қосылып кете жаздады. Ресми емес есеп бойынша, 2026 жылғы көктемгі маусымда Эверестке 1000-нан астам адам шыққан. Бұл – Эверест тарихындағы бір маусымдағы рекордтық көрсеткіш.