Қазақстандағы логистика саласы құрылымдық жаңғыру кезеңіне өтуде

Қазақстанда бизнес жүргізу ережелерінің құбылмалы болуы, маржиналдық қысымның күшеюі, шығындардың өсуі және сыртқы нарықтардың тұрақсыздығына қарамастан, компаниялардың 69%-ы даму мен кеңею бағытын сақтап келеді. Бұл деректер 2026 жылғы 20–23 сәуір аралығында Алматы қаласында өткен LogForum Asia 2026 барысында ұсынылды.

Қазіргі турбулентті ахуалға қарамастан, бизнес өкілдері шығындарды қысқарту стратегиясына жаппай көшкен жоқ. Керісінше, олар даму мен масштабтауға инвестиция салуды жалғастыруда. Сарапшылардың бағалауынша, логистика енді тек операциялық қызмет шеңберінде қалмай, бизнестің стратегиялық өзегіне айналып келеді.

Осы үрдіс аясында қаржылық инфрақұрылымның маңызы айқын артуда. Bereke Business өкілдерінің айтуынша, қаржы институттары жеткізу тізбегінің ажырамас бөлігіне айналып, есеп айырысу жылдамдығына, бизнестің тұрақтылығына және оның кеңею мүмкіндіктеріне тікелей ықпал етуде.

Форумда ұсынылған зерттеуге сәйкес, сауалнамаға 50-ден астам компания қатысқан. Респонденттердің ішінде логистикалық операторлар басым (36%), одан кейін FMCG өндірістік компаниялары (20%), дистрибьюторлар (19%), ритейл (17%) және өнеркәсіп өкілдері (8%). Бұл логистиканың әмбебап өсу құралына айналып, бәсекелік артықшылықтың маңызды көзі ретінде қарастырылып отырғанын көрсетеді.

Компаниялардың стратегияларына келсек, 69%-ы өсу мен ауқымдануды таңдаса, 22%-ы тиімділікті арттыруға бағытталған, тек 2%-ы ғана дағдарысқа қарсы басқару режимінде. Демек, белгісіздікке қарамастан, бизнес дамуын тоқтатпай, жаңа өсу нүктелерін іздеуді жалғастыруда.

Тұрақсыз ортаға қарамастан, компаниялар жаңа нарықтарға шығып, өнім ассортиментін кеңейтуде, қойма инфрақұрылымына инвестиция салып, операциялық процестерді жаңғыртуда. Алайда өсім барған сайын шығынды талап етуде: персонал мен шикізатқа жұмсалатын шығындар артып, салық жүктемесі күшеюде, бәсекелестік өршіп, кадр тапшылығы мен капитал құнының жоғары деңгейі сақталуда. Мұндай жағдайда өтімділік пен айналым капиталын тиімді басқару компания тұрақтылығының басты факторына айналады.

Дәл осы себепті банктердің даму бойынша серіктес ретіндегі рөлі арта түсуде. Bereke Business-те олардың стратегиясы өсім қарқыны жоғары сегменттерге — көтерме сауда, дистрибуция және B2B-логистикаға бағытталғаны атап өтіледі. Банк тек қаржылық қызмет көрсетуші емес, клиенттің бизнес-моделінің бір бөлігіне айналуды көздейді, оның процестерін, мәмілелерін және операциялық тәуекелдерін терең түсінуге ұмтылады.
Бүгінде интеграцияланған қаржылық инфрақұрылым ерекше маңызға ие. Ол операциялық процестермен тығыз байланысып, есеп айырысу → жеткізу → қаржыландыру → есептілік сияқты бірыңғай жүйені қалыптастырады. Мұндай тәсіл: 

• қол еңбегін азайтады,
• қателер санын төмендетеді,
• мәмілелердің жүзеге асуын жеделдетеді,
• қаржыны басқарудың біртұтас кеңістігін қамтамасыз етеді.

Қазақстандық бизнес айналым капиталын қаржыландыру құралдарын да белсенді пайдалана бастады. Олардың қатарында факторинг, кредиттік желілер, овердрафттар және жеткізуді қаржыландыру бар. Бұл шешімдер дебиторлық берешекте қаражатты қатырып қоймауға және капитал айналымын сақтауға мүмкіндік береді, бұл маржаның қысымға ұшыраған жағдайында аса маңызды.

Bereke Bank-тің заңды тұлғаларға арналған цифрлық арналарда өнімдерді әзірлеу және дамыту жөніндегі атқарушы директоры, Гүлмира Акинбашина атап өткендей бүгінгі таңда сыртқы экономикалық қызметке деген көзқарас түбегейлі өзгеруде. 

"Сыртқы экономикалық қызметті тек банктік операциялардың жиынтығы ретінде қарастыру енді жеткіліксіз. Халықаралық сауда айтарлықтай күрделене түсті: есеп айырысулардан бөлек, ол валюталық бақылауды, комплаенсті, құжат айналымын, реттеуші талаптарды және санкциялық шектеулерді қамтиды", – дейді ол.

Сарапшы жаңа жағдайда банктік қызметтердің құндылығы да өзгеретінін атап өтеді:

"Құндылық енді төлемнің өзінде емес, мәміленің жүзеге асуында, оның дұрыс құрылымдалуында және кідіріссіз, айыппұлдарсыз әрі операциялық тәуекелдерсіз өтуінде".

Оның айтуынша, бұл банктердің рөліне тікелей әсер етеді:

"Сондықтан банктің рөлі де өзгеріп жатыр. Бүгінде банк — тек операцияларды жүргізуге арналған инфрақұрылым ғана емес, сонымен қатар тәуекелдерді алдын ала анықтауға, бақылау талаптарын ескеруге және клиентті мәміленің бүкіл жолында сүйемелдеуге көмектесетін сараптамалық институтқа айналуда. Бұл оның қауіпсіздігі мен жылдамдығын қамтамасыз етеді".

Bereke Bank-тің Bereke Business ішкі зерттеуінің деректеріне сәйкес, компаниялардың 45%-ы сыртқы экономикалық қызмет (ВЭД) мәселелерін маңызды проблема деп санайды, ал 20%-ы мұндай қиындықтарға тұрақты түрде тап болады.

Сонымен қатар, тек 10% компанияда ғана штатта осы бағыттағы профильдік мамандар бар. Бұл сыртқы сараптамаға деген сұранысты арттырады: бизнестің 71%-ы кәсіби сүйемелдеудің маңыздылығын атап өтеді.

Компаниялар тиімділікті арттыруға белсенді түрде инвестиция салуда: 31%-ы — цифрлық шешімдерге, 24%-ы — процестерді оңтайландыруға, 23%-ы — инфрақұрылымға және 11%-ы — роботтандыруға бағытталған. Әсіресе, қаржылық процестерді цифрландыру қарқын алуда, өйткені бұл салада жылдамдық пен ашықтық шешуші рөл атқарады. Осындай жағдайда банк тек қаржылық институт қана емес, бизнестің операциялық жүйесінің бір бөлігіне айналады.

Қаржылық инфрақұрылым мәмілелердің жылдамдығына тікелей әсер етеді: төлем кешіксе — жеткізу тежеледі, қаржыландыру дер кезінде болмаса — келісімшарт бұзылады, ал банктік кепілдіктердің баяу рәсімделуі тендер мүмкіндіктерін шектейді. Демек, банк бизнес бәсекеге қабілеттілігінің маңызды факторы болып отыр.

Сыртқы нарықтарға шығу — өсудің басты бағыттарының бірі болып қала береді. Қазақстандық компаниялар жеткізу мен сатып алу географиясын кеңейтіп, Қытай, Түркия, Ресей, Еуропа және ТМД елдері бағыттарын белсенді түрде дамытып жатыр. Алайда халықаралық операциялардың күрделене түсуі есеп айырысудың жеделдігін, валюталық операциялардың ашықтығын және конвертация кезіндегі шығындарды барынша азайтуды аса маңызды факторға айналдырды.

Белгісіздік күшейген жағдайда компаниялар "антиосалдық" моделіне көшуде — яғни қысым жағдайында бейімделіп қана қоймай, одан күшейіп шығу қабілетіне ие болу. Алдағы жылдары бизнес болжау жүйелеріне, автоматтандыруға, жеке инфрақұрылымды дамытуға және нарықтық географияны кеңейтуге инвестицияны ұлғайта береді.

Осылайша, Қазақстандағы логистика тек жеткізу қызметі деңгейінен әлдеқашан асып түсті. Ол — бизнес стратегиясының өзегіне айналған кешенді жүйе. Мұнда тек маршруттар мен қоймалар емес, қаржылық икемділік те шешуші рөл атқарады. Бәсекелік артықшылық логистика, қаржы және технологияның тоғысқан тұсында қалыптасады — әрі дәл осы кеңістік бүгінде нарық дамуының негізгі бағытына айналып отыр.