Қолдан көлік аларда нені ескеру керек? Автосарапшы қазақстандықтар жіберетін қателікті айтты

13.10.26 / 09:00

Қолдан көлік сатып аларда оның сыртқы көрінісіне ғана сену қауіпті. Жылтырап тұрған автомобильдің өзі бұрын жол апатына ұшыраған, жасырын техникалық ақауы бар немесе заңдық шектеулерге байланысты қайта тіркеуге келмейтін көлік болуы мүмкін. Мұндай тәуекелдерден қалай сақтануға болады, сатып аларда нені тексеру керек және қандай көліктерді кейін қайта сату оңай? Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі автосарапшы Артур Молотовтан сұрады.

Көлік сатып аларда қазақстандықтар қандай қателік жібереді?

Автосарапшының айтуынша, сатып алушылардың жиі жіберетін қателігі – көліктің сыртқы көрінісіне қызығып, асығыс шешім қабылдауы. Кейбірі автомобильдің таза салоны мен жылтырап тұрған шанағына қарап, оның техникалық жағдайы мен құжаттарын тексеруді екінші орынға ысырып қояды.

"Қазақстандықтардың ең негізгі қателігі – эмоциямен шешім қабылдау. Адамдар көліктің сырты мен салонының тазалығын, қозғалтқышын көреді де, бірден сатып алуға көшеді. Ал заң тұрғысынан тазалығына немесе көлікке уақытылы техникалық қызмет көрсетілгеніне мән бере бермейді.

Сондай-ақ қазақстандықтардың назарын көліктің нарықтағы бағасынан төмен сатылуы аударады. Өз тәжірибемде мұндай жағдайларды көп кездестірдім. Адамдар арзан көлікті көріп, оның мінсіз болғанын қалайды", – деді автосарапшы.

Сарапшының сөзінше, көліктің бағасы нарықтағы орташа құнынан едәуір төмен болса, оның себебін анықтаған жөн. Сатушының асықтыруы немесе көлікті толық тексеруге мүмкіндік бермеуі де сатып алушыны сақ болуға итермелеуі керек.

Көліктің бұрын жол апатына ұшырағанын қалай анықтауға болады?

Автосарапшы автомобильдің шанағын мұқият тексеруге кеңес береді. Әсіресе лонжерондарға, шанақ табалдырықтарына, дәнекерлеу тігістеріне және герметикке назар аудару қажет.

Лонжерон – көлік шанағының беріктігіне жауап беретін негізгі құрылымдық бөлшектердің бірі. Оның майысуы, жөнделуі немесе бастапқы пішінінің өзгеруі автомобильдің ауыр соққы алғанын көрсетуі мүмкін.

"Шанақ табалдырықтарын, дәнекерлеу тігістерін және герметикті тексеру қажет. Егер көліктің бір жеріндегі герметик басқаларынан өзгеше болса, кейбір бөлшектері ауыстырылған немесе жөнделген болуы мүмкін. Ескі бояудың іздеріне де назар аудару керек.

Бірақ көліктің боялғаны оның міндетті түрде жол-көлік оқиғасына түскенін білдірмейді. Кейбір бөлшектерін жаңарту үшін де бояуы мүмкін", – деді Артур Молотов.

Сондықтан бояудың қалыңдығын арнайы құралмен өлшеп, шанақ бөлшектерін салыстыра тексерген дұрыс. Ал көліктің құрылымдық элементтерінде жөндеу іздері болса, олардың қауіпсіздікке әсерін маман бағалауы керек.

Көлік сатып аларда заңдық тазалығын қалай тексеруге болады?

Сарапшының айтуынша, автомобильді тексеруді оның заңдық жағдайынан бастаған жөн. Себебі техникалық тұрғыдан жақсы көлікке қатысты да тіркеуге кедергі келтіретін мәселелер болуы мүмкін.

Қазақстанда автомобильдің тарихын тексеруге арналған бірнеше ресми ресурс бар.

eGov Mobile. Қосымшадағы "Көлік тарихы" сервисі арқылы автомобильдің Қазақстанда алғаш тіркелген күнін, бұрынғы иелерінің санын, маркасын, шығарылған жылын және кепіл не ауыртпалықтардың бар-жоғын тексеруге болады. Ол үшін көліктің мемлекеттік нөмірі мен тіркеу туралы куәлігінің нөмірі қажет.
"ЦОН" мобильді қосымшасы. "Көлік тарихы" сервисінде VIN-код арқылы тіркеу мәліметтерін, кепілдер мен шектеулерді, әкімшілік айыппұлдарды және кедендік рәсімдерге қатысты ақпаратты тексеруге болады. Ресми ақпаратқа сәйкес, бір тексерудің құны – 500 теңге.
eGov.kz. Электрондық үкімет порталынан көлік сатып алу, оның тарихын тексеру және тіркеу тәртібі туралы ақпарат алуға болады.

Дегенмен электронды сервистерден алынған мәліметтер көліктің барлық техникалық ақауын немесе бұрын болған әрбір жол апатын толық көрсете бермейді. Сондықтан құжаттарды тексерумен шектелмей, автомобильді техникалық маманға көрсеткен дұрыс.

VIN-кодты, қауіпсіздік жүйесін және қозғалтқышты тексеру маңызды

Артур Молотов көлікті сатып аларда бірнеше кезеңнен тұратын тексеріс жүргізуге кеңес береді.

"Көліктің есік жағында орналасқан VIN-кодын тексеріп, қажетті есептерді алу керек. Көліктің тарихын да қарау қажет. Одан кейін шанағын тексеріп, қауіпсіздікке жауап беретін Airbag жүйесіне назар аударған жөн. Соңында қозғалтқыш пен беріліс қорабын тексеру керек", – деп ұсынды автосарапшы.

VIN-код – автомобильді сәйкестендіруге арналған бірегей нөмір. Оны көліктегі таңбамен және тіркеу құжаттарындағы мәліметтермен салыстыру қажет. Егер нөмірдің айналасында өзгерту, қайта таңбалау немесе зақым іздері байқалса, оның себебін анықтамай тұрып мәміле жасамаған дұрыс.

Airbag жүйесін де тексеру маңызды. Бұрын ауыр апатқа ұшыраған көлікте қауіпсіздік жастықтары іске қосылып, кейін дұрыс қалпына келтірілмеуі мүмкін. Мұндай ақауларды тек сыртқы көрінісіне қарап анықтау қиын, сондықтан арнайы диагностикалық жабдық қолданған жөн.

Қозғалтқыш пен беріліс қорабын тексеру кезінде бөгде дыбыстарға, сұйықтықтардың ағуына, берілістердің ауысуына және диагностикалық жүйедегі қателерге назар аудару керек. Сонымен қатар аспа жүйесі мен тежегіштердің жағдайын бағалау қажет.

Көлік сатып алар алдындағы қысқаша чек-парақ

Сатып алушы мына әрекеттерді ретімен орындағаны жөн:

Бағасын салыстыру. Ұқсас маркадағы, шығарылған жылы мен жүрілген жолы шамалас көліктердің нарықтағы бағасын зерттеу.
Құжаттарын тексеру. VIN-кодты, тіркеу куәлігін және сатушының көлікті сатуға құқығы бар екенін салыстыру.
Көлік тарихын қарау. Алдыңғы иелерінің санын, тіркеу мәліметтерін, кепілдер мен шектеулерді ресми сервистер арқылы тексеру.
Шанақ жағдайын бағалау. Лонжерондарды, табалдырықтарды, дәнекерлеу тігістерін және бояу іздерін қарау.
Техникалық диагностикадан өткізу. Қозғалтқышты, беріліс қорабын, аспа мен тежегіштерді, сондай-ақ Airbag жүйесін тексерту.
Сынақ жүрісіне шығу. Көліктің қозғалыстағы жағдайын бағалау.
Тексеру нәтижесін ескеріп шешім қабылдау. Анықталған ақауларды жөндеу құнымен бірге есептеп, қажет болса, сатып алудан бас тарту.

Бұл тізім көлікті тексерудің негізгі бағыттарын қамтиды. Ал нақты автомобильдің жағдайына қарай қосымша диагностика қажет болуы мүмкін.

Қазақстанда қандай көліктерді қайта сату оңай?

Автосарапшының айтуынша, Қазақстанда сұранысы жоғары, кейін қайта сату оңай болатын модельдер бар. Оның атап өткен тізіміне мыналар кіреді:

Toyota Camry 20;
Toyota Camry 35;
Toyota Camry 40;
Toyota Camry 45;
Hyundai Accent;
Kia Rio;
Subaru Outback.

Алайда бұл модельдердің барлығы кез келген жағдайда сатып алуға тиімді дегенді білдірмейді. Көліктің өтімділігі оның техникалық жағдайына, шығарылған жылына, жүрілген жолына, жиынтығына және нарықтағы сұранысқа байланысты. Сондықтан сатып алушы тек модельдің танымалдығына емес, нақты автомобильдің жағдайына да мән беруі керек.

Қай жылғы көлікті таңдаған дұрыс?

Сарапшы қазіргі уақытта 2020 жылдан кейін шыққан автомобильдерді қарастыруға кеңес береді. Оның пікірінше, мұндай көліктердің кейбірінің жүрілген жолы аз болуы мүмкін.

"2020 жылдан бері шыққан көліктерді қарастыруға кеңес беремін. Бірақ қазақстандықтар жақсы көретін Toyota Camry моделінің 2016–2017 жылдары шыққан нұсқаларын да қарастыруға болады", – деді ол.

Дегенмен автомобильдің шыққан жылы оның техникалық жағдайына кепілдік бермейді. Жаңа көліктің өзі уақытылы қызмет көрсетілмесе немесе ауыр апатқа ұшыраса, қымбат жөндеуді қажет етуі мүмкін. Керісінше, ескі автомобиль дұрыс пайдаланылып, күтім жасалса, жақсы жағдайда болуы ықтимал.

Сондықтан көлікті таңдағанда оның шығарылған жылымен қатар, жүрілген жолын, техникалық қызмет көрсету тарихын және бұрынғы жөндеу жұмыстары туралы мәліметтерді де ескерген жөн.

Неліктен көлік аларда автосарапшыға жүгінген дұрыс?

Автосарапшының айтуынша, пайдаланылған көлікті сатып аларда тәуелсіз маманның көмегіне жүгіну жасырын ақауларды анықтауға мүмкіндік береді.

"Қазіргі уақытта нарықтағы көліктердің 30–40 пайызы соғылған немесе заң тұрғысынан таза емес деп бағалаймын. Автосарапшы осындай тәуекелдерді алдын ала анықтауға, көлікті сатып алуға бола ма, жоқ па деген сұраққа жауап беруге көмектеседі", – деп сөзін қорытындылады Артур Молотов.

Бұл ретте 30–40 пайыз деген көрсеткіш сарапшының жеке бағасы ретінде беріліп отыр. Оның бүкіл Қазақстан автонарығын қамтитын статистикаға негізделгені нақтыланбаған.

Қолдан көлік сатып аларда асығыс шешім қабылдамай, алдымен құжаттарын, кейін техникалық жағдайын тексеру маңызды. Автомобильдің сыртқы көрінісі жақсы болғанымен, оның шынайы жағдайын тексеріс нәтижесі ғана көрсете алады.

Автосарапшының қызметі қанша тұрады?

Қолдан көлік сатып аларда тәуелсіз автосарапшыға жүгіну қосымша шығын болғанымен, жасырын ақауларды алдын ала анықтауға көмектеседі. Мамандар автомобильдің шанағын, қозғалтқышын, беріліс қорабын, қауіпсіздік жүйесін және құжаттарын тексереді.

Ашық дереккөздерде жарияланған бағаларға сәйкес, Алматыда бір көлікті тексеру құны шамамен 20–30 мың теңгеден басталады. Ал тексеру көлеміне, қызмет түріне және маманның көлік иесімен бірге бірнеше автомобильді қарауына қарай баға өзгеруі мүмкін.

Сондықтан қызметке тапсырыс бермес бұрын тексеруге қандай жұмыстар кіретінін, заңдық және техникалық жағдайы бөлек бағаланатынын, сондай-ақ тексеру нәтижесінде қандай қорытынды берілетінін нақтылап алған жөн.

Еске сала кетейік, Қазақстан Ішкі істер министрлігі көлік құралдарын тіркеу, жүргізушілерді даярлау, емтихан қабылдау және жүргізуші куәлігін беру тәртібін реттейтін бұйрыққа ауқымды өзгерістер енгізуді ұсынды.