5 млн теңге, жасырын видео және қылмыстық іс: Жамбыл облысы ПД экс-басшысының орынбасарына сот үкімі шықты

Заңды күшіне енген сот үкімі Жамбыл облысы полиция департаменті бастығының бұрынғы орынбасары Жайдарбек Құттыбаевты офицерлік атағынан ғана емес, сондай-ақ бас бостандығынан да айырды. Бұл туралы Времяға сілтей отырып, Stan.kz ақпараттық агенттігі хабарлайды.

Онымен бірге Талас аудандық полиция бөлімінің бұрынғы бастығы Еркен АБАЕВ та сотталды. Полковник Құттыбаев ірі көлемдегі алаяқтық бойынша қылмыстық істің фигуранты болса, майор Абаев ірі көлемде пара беруге қатысы бар қылмыс үшін сот алдына тартылған. Кезінде халық пен мемлекетке адал, шынайы әрі лайықты қызмет етуге ант берген жоғары шенді офицерлер не істеп қойды?

2025 жылдың қаңтарында Талас аудандық полиция бөлімінің мемлекеттік автоинспекторы Дархан УӘЛИЕВ танысымен бірге жергілікті тұрғынды қатты соққыға жыққан. Салдарынан жәбірленуші ауруханаға жатқызылған. Осы оқиғаны келесі күні-ақ облыстық ПД Өзіндік қауіпсіздік басқармасының (ӨҚБ) қызметкерлері тергей бастаған.

Уәлиев қылмыстық істің тергелуімен қатар міндетті түрде қызметтік тексеріс жүргізіліп, кадрлық шешім қабылданатынын білген. Сондықтан көмек сұрап бастығы Абаевқа барған. Еркен Құттыбаевпен байланысқа шыққан. Одан кейін не болғаны Тараз қаласының №2 қалалық сотының судьясы Бағдат ТӨРЕБЕКҰЛЫ 2026 жылғы 18 маусымда шығарған үкімде егжей-тегжейлі жазылған.

Алдымен түсіндіріп өтейік: Жайдарбек Құттыбаев 2024 жылдың қыркүйегінде Жамбыл облысы ПД бастығының кадр саясаты жөніндегі орынбасары болып тағайындалған. Сонымен қатар ол тәртіптік комиссияның төрағасы болған. Яғни полиция жүйесінде қатардағы қызметкерден бастап полковникке дейінгі тәртіп сақшыларына жаза тағайындау немесе кешірім жасау мәселесін шешкен.

Еркен Абаев Құттыбаев тағайындалғаннан кейін бірнеше ай өткен соң Талас аудандық полиция бөлімін басқарған. Екі басшы да қызмет барысында Конституцияны, "Мемлекеттік қызмет туралы", "Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы", "Ішкі істер органдары туралы" заңдарды және басқа да нормативтік құқықтық актілерді басшылыққа алуға міндетті болған. Бірақ...

Сот үкімінен:

"Сотталушы Құттыбаев полиция қызметкерлері арасындағы сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтарымен күресіп, олардың алдын алудың орнына, мемлекеттік қызметтің беделіне және құқық қорғау жүйесінің имиджіне нұқсан келтіре отырып, пайдакүнемдік ниетпен, қасақана, өзінің қызметтік өкілеттіктерін заңсыз пайдаланып, мемлекеттік қызмет пен мемлекеттік басқару мүдделеріне қарсы бағытталған ауыр санаттағы сыбайлас жемқорлық қылмыс жасаған".

Енді Дархан Уәлиевтен басталған қылмыстық оқиғаға қайта оралайық. Төбелестен бірнеше апта өткен соң Абаев қызмет бабымен Құттыбаевтың кабинетіне кірген. Әңгіме арасында Уәлиевтің төбелеске қатысқанын тергеуден жасыру туралы нұсқау бергенін айтып қалған. ПД-ның бас кадр қызметкері қызметтік тексерістің тергеу тоқтатылған күннің өзінде міндетті түрде жүргізілетінін білген. Алайда Құттыбаев 5 миллион теңгеге Уәлиевке қатысты қылмыстық істің ӨҚБ-де тергелмейтініне және тәртіптік комиссияда полковник оның ішкі істер органдарынан жұмыстан шығарылмауы үшін тиісті тапсырма беретініне уәде берген. Бұл жерде Құттыбаев тым өзіне сенімді әрекет еткен. Өйткені ӨҚБ қызметкерлері басқа полиция бөлімдерімен бір ғимаратта отырғанымен, жергілікті басшыларға бағынбайды. Бұл құрылымдағы қызметкерлерді тек Ішкі істер министрлігінің басшысы тағайындайды. Мұның мақсаты – арнайы қауіпсіздік қызметкерлерінің өңірлік полиция департаменттерінің басшыларына жалтақтамай, жүйені тазалауы.

Абаевтың да бұл төбелесті жасыруға жеке мүддесі болған. Егер ӨҚБ Уәлиевтің ісін тереңірек тексерсе, майор жақында ғана алған қызметінен айырылуы мүмкін еді. Сондықтан аудандық полиция бөлімінің бастығы делдал болуға оңай келіскен. Еркен қарамағындағы қызметкерге телефон шалып, Құттыбаев мәселені 5 миллион теңгеге шешуге дайын екенін айтқан. Дархан ақша жинау үшін бір тәулік уақыт беруді сұраған.

2025 жылғы 17 қаңтарда Уәлиев Қаратау қаласында бастығымен кездесіп, қолма-қол ақшаны беру үшін барған. Абаев жолаушылар орындығына отырып, Таразға, Құттыбаевтың үйіне баруды тапсырған. Полковниктің үйіне жеткенде күн батып кеткен. Еркен ақшаны алып, Құттыбаевпен бірнеше минут сөйлескен де, оған ақшасы бар пакетті берген. Полковник үйінің жанында тұрған Toyota Land Cruiser 200 көлігінің есігін ашып, ақшаны артқы орындыққа қойған. Кейін рөлге отырып, белгісіз бағытқа кетіп қалған. Одан кейін Абаевқа мәселені оң шешкенін хабарлаған. Бәрі ойдағыдай шешілгендей көрінген.

Наурыз айының соңында Уәлиевті ӨҚБ-ға қайта-қайта шақыра бастаған. Сол жерде ол тергеудің ешқашан тоқтатылмағанын, тіпті қылмыстық істі сотқа жіберуге дайындалып жатқанын таңданыспен білген. Дархан Абаевқа наразылығын білдірген. Ал бастығы қайтадан Таразға барып, Құттыбаевпен сөйлесуді ұсынған. Кездесу тағы да полковниктің үйінің маңында өткен.

Абаев пен Құттыбаев сөйлесіп жатқан кезде Уәлиев олардың әңгімесін ұялы телефонына жасырын түсіріп алған. Әңгімеден кейін Еркен Уәлиевтің көлігіне қайтып келіп, полковник Дарханның ӨҚБ-дағы мәселесін және тәртіптік жауапкершілік мәселесін түбегейлі шешетінін немесе барлық ақшаны қайтаратынын айтқан.

Жайдарбек Құттыбаев

Біраз уақыт өткен соң Талас аудандық полиция бөлімінің барлық қызметкерін акт залына жинаған. Ол жерге ПД тәртіптік комиссиясының мүшелері келген. Қызметтік тексерістің қорытындысы бойынша Уәлиев ІІМ қатарынан теріс себептермен шығарылған. Сол жерде оған бірден кісен салынып, Құттыбаевтың жеке тапсырмасы бойынша уақытша ұстау изоляторына жеткізілген. Мұны білген Дархан есеңгіреп қалған. Есін жиған соң әріптестерінің алдында өзінен 5 миллион теңге алынғанын, бірақ мәселенің шешілмегенін айтқан. Осылайша ӨҚБ-де тағы бір сыбайлас жемқорлық ісі пайда болды.

Сот процесі басталғанда Құттыбаев өз кінәсін мойындамай, өзінің нұсқасын айтты. Жайдарбектің сөзінше, 2025 жылғы 17 қаңтарда оған Абаев телефон шалып, жеке кездесуді сұраған. Полковник үйінде болған. Еркен оған қарамағындағы қызметкер Уәлиевтің полковникпен кездескісі келетінін айтқан. Алайда Құттыбаев кездесудің тек жұмыс кабинетінде және ІІМ нұсқаулықтарында белгіленген тәртіппен ғана мүмкін екенін айтқан. Оның сөзінше, Абаевтан ешқандай ақша алмаған. Toyota Land Cruiser 200 көлігі де өзіне тиесілі емес. Уәлиевтің мәселесін шешуге ешкімге уәде бермеген.

Құттыбаевтың соттағы сөзі

"Уәлиевке қатысты қылмыстық іс туралы 2025 жылғы мамырда оған тәртіптік жаза қолдану жөніндегі құжаттар ұсынылған кезде білдім. Менің ұсынысым бойынша Уәлиевті жұмыстан шығару мәселесі бойынша тәртіптік комиссияның отырысы Талас аудандық полиция бөлімінде жеке құрамның қатысуымен өтті. Сол жерде оны ұстау туралы шешім қабылданды. Уәлиев тәртіптік комиссия алдында Абаев арқылы маған ақша бергенін айтты. Мен Уәлиевке жала жабу үшін қылмыстық жауапкершілік қарастырылғанын түсіндіріп, ПД басшылығына рапорт жаздым. Мен Дарханнан Абаев арқылы 5 миллион теңге алған жоқпын, мұның бәрі жала. Азаматтық талапты мойындамаймын, соттан ақтау үкімін шығаруды сұраймын".

Сотталушы Абаев та өз кінәсін мойындамай, Уәлиевтің көрсетпелерімен келіспейтінін айтты. Оның сөзінше, жергілікті тұрғынды ұрып-соғу фактісі бойынша Уәлиев өзінің бұл қылмысқа қатысы жоқ екенін айтқан.

Сондықтан Еркен Дарханмен бірге ӨҚБ-ға барған. Ондағы тергеуші егер Уәлиевтің қатысы болмаса, қылмыстық іс тоқтатылатынын айтқан. Абаев сотта қарамағындағы қызметкерден ешқандай миллион алмағанын және оны бастығына бермегенін мәлімдеді. Алайда 25 наурызда Уәлиев жұмысқа келіп, өзінің туысы арқылы Құттыбаевқа ақша бергенін айтқан. Дархан бастығынан полковниктің мәселені қашан шешетінін анықтап беруді сұраған.

Абаевтың айтуынша, Уәлиев оған қайта-қайта Құттыбаевпен байланысуды өтінгенде:

"Басымды қатырма, мені өз мәселелеріңе араластырма, полиция департаменті бастығының орынбасарына не айтамын?! Өзің шеш", – деген.

Абаев Дарханның ӨҚБ-ға 5 миллион теңге туралы жазған арызын жала деп есептеген. Ол азаматтық талапты да мойындамаған және соттан ақтау үкімін шығаруды сұраған. Алайда судья Торебекұлы Құттыбаев пен Абаевтың көрсетпелеріне сыни тұрғыдан қарап, олардың уәждерін қылмыстық жауапкершіліктен жалтаруға бағытталған әрекет деп бағалаған.

Айта кетейік, Дарханның ата-анасы сотта ұлының қылмыстық ісіне қалай қаныққанын айтып берген. Олар күйеу баласынан 4 миллион теңге аударуды сұрап, жетпей тұрған соманы өздері қосып, ақшаны ұлына берген. Дархан оны Құттыбаевқа апарып берген. Дархан түнде Тараздан оралған соң ата-анасымен сөйлесіп, жеңіл дем алған. Ол полицияда әрі қарай қызмет ететінін ойлаған. Алайда қылмыстық іс тоқтатылмаған, Құттыбаев ақшаны қайтармаған. Дархан алдымен жұмыстан шығарылып, кейін сотталған. Мұны оның анасы сот залында өкінішпен айтты. Ұзаққа созылған жарыссөздерден кейін судья Бағдат Торебекұлы үкімді жариялады. Жайдарбек Құттыбаев ірі көлемдегі алаяқтық жасағаны үшін кінәлі деп танылып, алты жылға бас бостандығынан айырылды. Оған өмір бойы мемлекеттік қызметте жұмыс істеуге тыйым салынды.

Абаев бір жылға аз мерзімге – бес жылға бас бостандығынан айырылды.

Сот Құттыбаев пен Абаевтың жауапкершілігі мен жазасын жеңілдететін мән-жай ретінде олардың кәмелетке толмаған балалары бар екенін ескерді. Ал ауырлататын мән-жай ретінде қылмысты өздері берген ант пен кәсіби сертті бұза отырып жасағанын таныды. Сот Құттыбаевтан Уәлиевтің пайдасына сол 5 миллион теңгені өндіріп алуды міндеттеді. Үкімге шағым беріліп, іс Жамбыл облыстық сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасына түсті. Шағымдарды жуырда осы алқаның төрағасы міндетін атқарушы Нұрмұхаммад ӘБИДОВ қарады.

"Бірінші сатыдағы сот Құттыбаевтың қылмыстық әрекетін дұрыс саралаған", – деп есептеді Жамбыл облыстық соты.

Судья Әбидовтің пікірінше, Құттыбаев пен Абаевқа бас бостандығынан айыру жазасын тағайындау кезінде және оның мерзімін белгілеуде судья Торебекұлы жәбірленуші Уәлиевтің азаматтық талабын қанағаттандыру туралы ұстанымын орынды ескерген. Ол сотталғандарды кешірмеген.

Алайда облыстық сотта Дархан өзіне келтірілген материалдық зиянды Құттыбаевтың туыстары толық өтегенін айтқан. Осыған байланысты Уәлиев сот алқасынан екі сотталушыға да тағайындалған жазаны жеңілдетуді сұраған. Материалдық зиян өтелгенін ескере отырып, облыстық сот Еркен Абаев пен Жайдарбек Құттыбаевтың бас бостандығынан айыру мерзімін төрт жылға дейін қысқартты.

Апелляциялық қаулы заңды күшіне енді.