Нобель сыйлығын беру керек: Трамп БАӘ-ні Израильмен татуластырды

Израиль мен Біріккен Араб Әмірліктері АҚШ-тың делдалдығы арқылы қатынастарды толығымен қалыпқа келтіруге келісті. Қазір тараптар тарихи келісімге қол қоюға дайындалып жатыр. БАӘ Израильмен дипломатиялық қатынастар орнатқан үшінші араб елі болып отыр, деп жазады Газета.ру-ға сілтеме беріп Stan.kz ақпарат агенттігі. 

Сарапшылардың пікірінше, жақында араб әлемінде Израильмен қарым-қатынасты жақсарту үрдісі байқалды, ал басқа мемлекеттер Абу-Дабиден үлгі алады.

Израиль мен Біріккен Араб Әмірліктері (БАӘ) екіжақты қатынастарды толық қалыпқа келтіру туралы келісімге келді, деп мәлімдеді АҚШ президенті Дональд Трамп 13 тамызда Twitter-дегі парақшасында. Бұл екі елдің бірлескен мәлімдемесінде де көрсетілген.
Трамп БАӘ мен Израиль үш аптаның ішінде Вашингтонда екіжақты қатынастарды толық қалыпқа келтіру туралы келісімге қол қояды деген үмітін білдірді.
Келісімге сәйкес, Израиль Батыс жағалаудағы еврей қоныстарына егемендігін кеңейту туралы шешімді тоқтатады.

Бұл Американың Палестина-Израиль қақтығысын реттеу жоспарын қарастырады.

Сонымен қатар, келісімде мұсылмандар үшін Иерусалимнің қасиетті жерлеріне ақысыз кіру жарияланады. "Бейбітшілікке келген барлық мұсылмандар әл-Ақса мешітіне барып, намаз оқи алады және Иерусалимдегі басқа қасиетті орындарға барлық діндердің бейбіт діндарлары ашық болуы керек" делінген құжатта.

Екі елдің делегациялары алдағы аптада екіжақты келісімдерге, атап айтқанда инвестициялар, қауіпсіздік, туризм, тікелей рейстер, технологиялар, телекоммуникациялар, мәдениет, энергетика, денсаулық сақтау, қоршаған ортаны қорғау, елшіліктерді өзара құру және басқа да салалар бойынша келісімдерге қол қоюды жоспарлап отыр.

"Екі ел тараптары Израиль-Палестина қақтығысын әділ, жан-жақты және ұзақ мерзімге шешуге қол жеткізу үшін барлық күш-жігерін жалғастырады", - деді елдер АҚШ-пен қатынастарды қалыпқа келтіру туралы бірлескен мәлімдемеде.

Трамп Израиль мен БАӘ елінде бейбітшілік орнатты

Трамптың пікірінше, палестиналықтар БАӘ мен Израиль арасындағы бітімгершілік процесіне қатысқысы келеді. Оның пікірінше, сайып келгенде Израиль мен Палестина арасында бейбітшілік болады.

"Менің ойымша, бұл үлкен, қуатты және бай елдер қадам жасаған кезде, палестиналықтар олардың соңынан ереді", - деді Америка президенті.

БАӘ-нің Израильмен татуласуы Палестинаны ұлттық азат ету қозғалысы (Фатх) және Палестина исламдық қарсыласу қозғалысы (Хамас) тарапынан да сынға алынды. ХАМАС өкілі Абдаллатиф әл-Қануа мұндай келісімнің «Палестина жерін сионистік басып алуына» заңдылық бермейтінін айтты. "Оккупация палестина халқының басты жауы болып қала береді және біз күресімізді жалғастырамыз" деді ол.



 Бұл  бітімгерлікті Түркияда сынға алды. Елдің Сыртқы істер министрлігі БАӘ-нің Израильмен келісім жасау туралы шешімін екіжүзді деп атады. "Өңірдегі халықтардың тарихы мен ар-ожданы Палестина ісіне өздерінің тар мүдделері үшін опасыздық жасаған және оны жанқиярлық қадам ретінде ұсынуға тырысқан БАӘ-нің бұл екіжүзді әрекетін ұмытпайды және ешқашан кешірмейді", - деді Түркия СІМ мәлімдемесінде.

Сонымен қатар, Сыртқы істер министрлігі БАӘ басшылығының Палестина атынан Израильмен келіссөз жүргізуге және палестиналықтар үшін өмірлік маңызы бар мәселелер бойынша келісімдер жасауға құқығы жоқ екенін атап өтті. Анкара Әмірліктерді АҚШ-тың «Палестинаның еркіне бағынбайтын» жасырын жоспарын жүзеге асырды деп айыптады.

Дегенмен, АҚШ президентінің ұлттық қауіпсіздік мәселелері жөніндегі көмекшісі Роберт О'Брайэннің пікірінше, Трамп бітімгершілік саласындағы қызметтері үшін Нобель сыйлығының басты үміткері болуы керек.

Трамп Израиль мен БАӘ-ге "бейбітшілік орнатқанымен" қоса, ол "Ауғанстан туралы тарихи келісімге" қол қойды, Түркия ол жерге әскер жібергенде Сирияда атысты тоқтатуға қол жеткізді, сонымен қатар КХДР-мен соғыстың алдын алды, деді О'Брайен.

Бүгінгі таңда Израильмен тек екі араб мемлекеті: Египет және Иордания дипломатиялық қарым-қатынаста.  Израильмен Египет 1979 жылы, ал 1994 жылы Иордания бейбіт келісімге қол қойды. 1999 жылы Израильді мойындаған Мавритания да қатынастарды жақсартуға әрекет жасады, бірақ  Газа секторындағы соғысқа байланысты 2009 жылы қарым-қатынас аяқталды.

Қақтығыстар неден басталды?

Израильдің басқа араб мемлекеттерімен қарым — қатынасы мәселесі Таяу Шығыс қақтығысымен байланысты-әлемдегі барлық реттелмеген қақтығыстардың ішіндегі ең ұзағы.

Ол 1940 жылдары басталды. БҰҰ Бас Ассамблеясы 1947 жылы 29 қарашада Палестинада араб және еврей мемлекеттерін құру туралы шешім қабылдады. Бұл шешімді Палестинаның араб халқы мен көрші Араб мемлекеттері бірден қабылдамады. Атап айтқанда, бұл еврей мемлекетінің аумағы Палестинадан әлдеқайда үлкен болғандығымен байланысты болды. Алайда, 1948 жылы мамырда Израильдің құрылуы жарияланды.

Содан бері қарулы қақтығыстар түріндегі шиеленістер Израиль мен Араб мемлекеттері арасында үнемі болып тұрды. Көбіне себеп тараптардың аумақтық талаптары болып табылады.

АҚШ-қа бұл келісімнен қандай пайда?

АҚШ-тың осы бітімгершілік процеске қатысуы елдегі сайлау науқаны аясында жүреді. Күзде американдықтар президентті таңдайды.

"Қазір американдық әкімшіліктің бәрі сайлау науқанын қамтамасыз етуге бағытталған. Трамп электоратының ең күшті бөліктерінің бірі — христиан сионистері деп аталады. Бұл 3 миллионнан астам ізбасарлары бар күш. Израиль мен БАӘ арасында келісімге қол қою — электораттың осы бөлігіне қатысты маңызды қимыл", — деді Андрей Чупрыгин.

Сонымен бірге Алексей Малашенко бұл американдық әкімшілік сайлау науқаны аясында қолданатын "мүмкіндік" емес деп санайды.

"Американдық қарапайым адам Израильдің қайда екенін біледі, бірақ БАӘ — нің қайда екендігі екіталай. Алдында Вашингтоном тұр проблемалары посерьезнее, мысалы, Қытай мен Еуропа. Осыған байланысты бұл келісім бұл кішкене ғана артықшылық", - деді сарапшы.

Израильдің БАӘ-мен келісімі АҚШ-тың Таяу Шығысқа қатысты саясатына қалай әсер ететінін айту әлі қиын. Чупрыгиннің пікірінше, егер Трамп билікте қалса, онда бұл келісім бастапқы нүктеге айналуы мүмкін және американдық әкімшілік Таяу Шығыс проблемаларына қатысты нақты саясатты қалыптастыра бастағанын білдіреді.

Талқылау
Пікір
Қазір оқып жатыр
Çàãðóçêà...
Қазір оқып жатыр