Шымбұлақтан да үлкен жаңа Көкжайлау тау шаңғысы курорты салынады: Жоба алматылықтар үшін не береді

Фото: Kazakh Tourism Development компаниясы

Алматы маңында жаңа Көкжайлау шатқалында тау шаңғы курортын салу жоспарланып отыр. Almaty SuperSki аталған жоба қоғамда қызу талқыланып жатқан тақырыптардың бірі. Жеке виллалар салына ма, экологияға әсері қандай, жоба өзін ақтай ма деген сауалдар көп. Осы мәселелерге байланысты Stan.kz тілшісіне жобаның негізгі идеологиясы, экономикалық қисыны және әлеуметтік миссиясы туралы Kazakh Tourism Development компаниясының басшысы Ержан Еркінбаев ашық айтып берді.

Kazakh Tourism Development компаниясының басшысы Ержан Еркінбаевтың мәліметінше, туристік кешенді 2028 жылдың соңы – 2029 жылдың басында іске қосу қарастырылып отыр. Ол жоба аясында жеке тұрғын үйлердің салынбайтынын, курорттың басты мақсаты алматылықтар мен қазақстандықтар үшін қолжетімді әрі көпшілікке арналған тау шаңғы инфрақұрылымын қалыптастыру екенін атап өтті.

"Алматыда жеке виллалар салу туралы әңгіме мүлде жоқ. Almaty SuperSki жобасында коттедж, шале немесе вилла түріндегі жеке тұрғын үй болмайды. Курорт аумағы шамамен 1000 гектарды алады, ал трассалардың 70%-ы жасанды қар жүйесімен жабдықталып, 60 шақырымға жуық тау шаңғы трассалары салынады. Осылайша бұл маусымды ертерек бастап, тұрақты жұмыс істеудің жалғыз жолы болып отыр", – деді Ержан Еркінбаев.

Ағаштарға қатысты шешімдер Көкжайлаудағы қолдан отырғызылған шыршалы орманның ерекшелігін ескере отырып, тек экологиялық сараптамалар негізінде қабылданады дейді компания өкілі.

"Иә, шындықты айту керек. Құрылыс барысында ағаштарды кесуге тура келеді. Бірақ бұл бейберекет жүргізілмейді. Әрине, оның өтемі бар. Бір ағаштың орнына он ағаш егіледі. Мүмкін болған жерлерде ағаштарды қайта көшіріп, трассаларды барынша айналып өтуге тырысамыз. Табиғатқа зиян келтірмеу – жобаның негізгі талаптарының бірі", – деп түсіндірді Ержан Еркінбаев.

Жаңа шаңғы тебу алаңы Күмбел шыңын және Үш ағайынды шыңдарын қамтиды. Трассалар күрделілігі бойынша төрт санатқа бөлінеді:

• көк – 50,3%,
• жасыл – 10,6%,
• қызыл – 22,7%,
• қара – 16,4%.

Фото: Kazakh Tourism Development компаниясы

Курорттың тәуліктік өткізу қабілеті 10 мың шаңғышыға, ал жылдық туристер саны 9 миллион адамға дейін жетеді деп болжанып отыр. Сонымен қатар курорт аумағында шале үйлері мен қонақүйлерден тұратын туристік ауыл салынады. Ол 6,5 мың орынға есептелген және 20 гектар жерді қамтиды.

Ержан Еркінбаевтың айтуынша, Шымбұлақ – жақсы курорт, бірақ жалғыз өзі Алматының сұранысын көтере алмайды. Ал курорт салу идеясы Шымбұлақтың мүмкіндігі шектеле бастаған кезеңде, шамамен 12-13 жыл бұрын пайда болған. Сол кезде Шымбұлақтың басшысы бола тұра, Еркінбаев өңірде бірнеше тау шаңғы курортының дамуын қолдаған.

"Бүгінде жүйелі түрде шаңғы тебетін алматылықтардың саны небәрі 10-20 мың адам, бір пайызға да жетпейді. Өте аз. Себебі бір отбасының бір күндік демалысы орта есеппен 100 мың теңгеге шығады. Мұндай жағдайда курорттардың саны көбейіп, бәсеке пайда болмайынша, баға да, қолжетімділік те өзгермейді. Тау шаңғы курорты – жай бизнес емес, ірі инфрақұрылымдық жоба. Әлемнің ешбір елінде мұндай курорттар коммерциялық несие есебінен салынбайды. Арқан жолдары, трассалар, жасанды қар жүйесі мұның бәрі, әдетте, мемлекеттік қолдаумен іске асады. Ал қонақүйлер мен коммерциялық инфрақұрылым жеке инвестиция арқылы дамиды", – деді Ержан Еркінбаев.

Ержан Еркінбаев жобаға тек менеджер ретінде емес, алматылық азамат ретінде сенеді. Оның айтуынша, тау шаңғы курорттарын дамыту – бизнес емес, болашақ ұлттың денсаулығына салынған инвестиция. Ол Франция мен Австриядағы тәжірибені мысалға келтіріп, Алматыда да тұрғындардың кемінде 10 пайызы тұрақты түрде шаңғы тебуі үшін бір емес, бірнеше заманауи әрі қолжетімді курорт қажет екенін атап өтеді.

"Біз француздарды немесе италиялықтарды қате шешім қабылдайтын халық деп айта алмаймыз ғой. Олар жүз жыл бойы ұлттық парктер аумағында 200, 300, тіпті 700 шақырымдық курорттар салып келеді. Егер олар мұны істей алса, демек, бізде де мұны дұрыс, ақылды жолмен жасауға мүмкіндік бар", – дейді Ержан Еркінбаев.

Осыған байланысты Ержан Еркінбаев Кіші және Үлкен Алматы шатқалдары аумағын біртұтас тау-шаңғы кластері ретінде қарастыруды ұсынады.

"Ой-Қарағай да жаман дамып жатқан жоқ, бірақ ол да сәл алыс орналасқан. Сондықтан біз Кіші Алматы мен Үлкен Алматы шатқалдарының айналасындағы барлық қолайлы таулардың дамуын ойлауымыз керек. Әсіресе отбасылар мен балаларға ыңғайлы беткейлер маңызды. Мұндай курорттар қазақстандықтар үшін тек географиялық жағынан емес, қаржылай тұрғыдан да қолжетімді болуға тиіс. Бүгінде Шымбұлақтағы трассалардың ұзындығы небәрі 16 шақырым. Ал Almaty SuperSki жобасы бойынша бекітілген мастер-жоспарда 60 шақырым трасса мен 16 көтергіш қарастырылған. Шымбұлақты қоса есептегенде емес, дербес жоба екенін атап өткен жөн", – деді Ержан Еркінбаев.

Бірақ ең басты артықшылығы олардың өзара байланысуы деп түсіндірді компания басшысы. Жоба аясында Медеудегі бір перроннан Шымбұлаққа баратын арқан жолымен қатар, Almaty SuperSki бағытына да жаңа арқан жолы іске қосылады. Сондай-ақ болашақта қала әкімдігі жүзеге асырып жатқан өзге жобаға да осы нүктеден магистральдық арқан жолы қатынайды.

"Яғни, Медеуден отырып-ақ Шымбұлаққа да, Almaty SuperSki-ге де, тіпті Ой-Қарағай бағытына да кетуге мүмкіндік болады. Медеу – Almaty Superski бағыты бойынша арқанжол тартылады. Оның өткізу қабілеті 4,5 мың адам болмақ. Бір кабинаның сыйымдылығы 35 адамға дейін болуы мүмкін. Сондай-ақ Көкжайлауда жаяу жүргінші соқпақтары, автотұрақтар, бағыттаушы белгілер, дәретханалар, қалқалар (навес) және басқа да инфрақұрылым нысандары салу жоспарланған", – деді Ержан Еркінбаев.

Ержан Еркінбаевтың айтуынша, мастер-жоспар – техникалық әрі тұжырымдамалық стратегиялық құжат. Оны жабдық сатумен айналысатындар емес, экологиялық қауіпсіздік пен тиімділікті негізге алатын тәжірибелі сарапшылар әзірлейді. Аталған жобаны 1957 жылдан бері 25-тен астам елде тау шаңғы курорттарын жоспарлап келе жатқан PGI компаниясы жасаған.

Фото: Туризм және спорт министрлігі

"Мастер-жоспар жобаны дамытып отырған компаниялардың директорлар кеңесіне ұсынылып, бекітілді. Жобаның жалпы құны әзірге есептеліп жатыр. Бірақ қазіргі нобайы тек бастапқы, концептуалдық құжат. Алда техникалық-экономикалық негіздеме (ТЭО), жобалық-сметалық құжаттама, бизнес-жоспар және қоршаған ортаға әсерді бағалау жұмыстары бар. Су жеткіліктілігі, биоалуандық, геология, климат – бәрі жеке-жеке зерттеледі”, – деді Ержан Еркінбаев.

Almaty SuperSki жобасына қатысты қоғамда алаңдаушылық тудырып отырған басты мәселелердің бірі жеке виллалар мен элиталық коттедждердің салыну қаупі. Ержан Еркінбаев бұл күмәндердің негізінде көбіне ақпараттың жетіспеуі жатқанын айтады. Оның пікірінше, жобаның ішкі мазмұны түсіндірілмеген жағдайда түрлі қорқыныш пен алыпқашпа әңгімелердің пайда болуы – заңды құбылыс.

Ол Шымбұлақтағы тәжірибені мысалға келтіріп, өткен қателердің қайталанбауға тиіс екенін атап өтті. Туризм саласында "суық төсектер" деп аталатын, яғни бос тұрған коттедждер мәселесі кез келген тау шаңғы курортының дамуына кері әсер ететінін айтты.

"Almaty SuperSki жобасында жеке виллалар болмайды. Шешіміміз талқыланбайды. Коттедж, шале, вилла форматындағы жеке тұрғын үйлер мүлде салынбайды. Егер шале форматы қолданылса, олардың барлығы туристік айналымда болғанын қадалағалаймыз. Курорт аумағында тек шектеулі бөлікте туристік инфрақұрылым, әртүрлі деңгейдегі қонақүйлер, спа нысандары қарастырылады", – деді Kazakh Tourism Development басшысы.

Ержан Еркінбаев Ұлттық парктер және ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы заңдар бар екенін айтады. Дәл осы жобада жеке виллалардың салынбайтыны нормативтік құжатпен нақты бекітілуі қажет екенін жеткізді.

"Өйткені 1954 жылы Шымбұлақ салынғанда, бір күні онда жеке үйлер пайда болады деп ешкім ойлаған жоқ. Әрине, қоғам белсенділерінің алдына шығып, жобаны қорғау жоспарда бар. Бұған бармауға еш себеп көріп тұрған жоқпын. Бұрын бір сәтсіз тәжірибе болды. 10 жыл бұрын қарсы болғандардың көбі жобаның нақты орналасуын да білмеген, қоғамдық тыңдауларда тақырыпқа қатысы жоқ адамдардың әдейі шу көтергендер де бар еді", – деді Ержан Еркінбаев.

Almaty SuperSki жобасының жобалау алдындағы және жобалық кезеңдері Бәйтерек құрылымына кіретін жеке қаражат есебінен қаржыландырылып отыр. Қонақүйлер мен коммерциялық инфрақұрылым жеке инвестициялар арқылы салынады. Ал көтергіштер мен жасанды қар жүйелері сияқты ірі инженерлік нысандар үшін жеңілдетілген, қайтарымды займ тарту көзделген екен.

Еске салайық, бұған дейін жазда премьер-министр Олжас Бектенов Көкжайлауда тау шаңғы курортының құрылысы биыл басталатынын мәлімдеген еді.