Қазақстанда тұрған шетелдіктер ел туралы әсерлерін бөлісті
Қазақстан шетелде оң имидж қалыптастыруға біршама уақыттан бері ұмтылып келеді, бұл тікелей шетелдік инвестициялар көлемінен де көрініс тауып жатыр. 2025 жылғы шілдеге қарай ел Еуразия елдерінен ғана 9,4 миллиард АҚШ долларын тартып, Орталық Азия елдері арасында бірінші орынға шықты. Туризм саласында 2025 жылдың алғашқы жартыжылдығында Қазақстанға 7,5 миллион шетелдік келген, сондай-ақ қызмет көрсетудің іргелес салаларында да өсім байқалған. Бұған бірқатар елдермен визасыз режимнің ықпал еткені ықтимал. Алайда статистика күнделікті өмір туралы, әсіресе Қазақстанды уақытша немесе тұрақты мекен еткен шетелдіктер үшін, толық мағлұмат бере бермейді. Осыған байланысты The Times of Central Asia басылымы Қазақстанның әр өңірінде тұрып жатқан экспатрианттармен сұхбаттасып, олардың елді қалай қабылдайтынын сұрады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.
Күтім мен шынайылық
Сауалнамаға қатысқандардың басым бөлігі Қазақстанға келер алдында көп үміт болмағанын, өз елдерінде Қазақстан туралы ақпараттың шектеулі екенін айтты. Олардың бірі кетер алдында отбасы қойған тосын сұрақты еске алды:
“АҚШ-та Қазақстан туралы сирек айтады, айтылған күннің өзінде бұл жерде қалай өмір сүретінін онша біле бермейді. Мысалы, отбасым менде су құбыры бола ма деп сұрады”, – деді ол.
Негізгі тұрмыстық жағдайларға алаңдағандар аз болғанымен, кейбірі белгілі бір тауарлар мен қызметтерді табудың қиын екенін жасырмады.
“Кейде қажет заттарды табу өте қиын, әрі мұнда кезек күту мәдениеті жоқ. Әркім өз басын ойлайды”, – деді экспатрианттардың бірі.
Бұл пікірдің иесі бюрократиялық рәсімдер ауырлау болуы мүмкін екенін мойындағанымен, жеке сәйкестендіру нөмірін алу сияқты негізгі қызметтердің қолжетімді екенін, өзге таныстарының да осылай ойлайтынын жеткізді.
Қазақстанның оңтүстік астанасы Алматыда тұратындар қоғамдық көлік жүйесін жоғары бағалағанымен, жолдағы кептелістің артқанын да жасырмады:
“Кейінгі екі жылда қаладағы кептелістің жағдайы одан сайын ушықты, бірақ бұл барлық ірі қалаға тән мәселе. Қалалық велосипед жалдау қызметінің тоқтап қалғаны өкінішті. Көктемде қайта іске қосылады деп үміттенемін”, – деді бір француз эмигранты.
Алматы орталығы. Фото: ТСА
Қоғамға бейімделу және елде қалу ниеті
Респонденттердің көбі Қазақстандағы өмірге бейімделуде айтарлықтай қиындық көрмегенін айтты. Олар орыс тілін білу жергілікті тұрғындармен араласуға және достық қарым-қатынас орнатуға шешуші рөл атқарғанын атап өтті. Үш адам басқа экспатрианттамен көбірек араласатынын айтса, оның екеуі мұны өздерінің тұрғылықты мекенжайына байланысты екенін түсіндірді, ал біреуі жергілікті халықпен кәсіби және күнделікті байланыс жеткілікті деп санады.
Сауалнамаға қатысқандардың бірі Қазақстанның ірі қалаларының заманауилығы бейімделуге көмектескенін айтты:
“Мен Қарағанды облысындағы шағын ауылдарда да біраз уақыт болдым. Ол жақта бейімделу әлдеқайда көп күш талап етеді деп ойлаймын”, – деді ол.
Барлық сұхбат беруші жергілікті халықты, тіпті бейтаныстарға да, өте қонақжай деп сипаттады:
“Мұнда және Орталық Азияның басқа елдерінде қонақжайлықтың маңыздылығы үнемі айтылады. Бізге көмек қажет болған сайын, достарымыз да, бейтаныс адамдар да үлкен қолдау көрсетті”, – деді ол.
Кәсіби орта жайлы сауалға көпшілігі мұндағы жұмыс мәдениеті Батыспен салыстырғанда әлдеқайда еркін деп жауап берді. Алайда бір қатысушы кемшілігін де атап өтті:
“Қазақстанда иерархия өте қатаң. Әрине, бұл компанияға қарай өзгереді, бірақ дәстүрлі ұйымдарда бастапқы деңгейдегі қызметкерлерден көп жұмыс істеп, басшылыққа сұрақ қоймау күтіледі”, – деді ол.
Елде қалу жоспарына қатысты көпшілік бір жылдан артық болу жалақы мен виза шарттарына байланысты екенін айтты. Тағы бір респондент саяси жағдайды да тілге тиек етті:
“Егер саяси ахуал Қазақстанға көршілес елдердегідей бола бастаса, мен мұнда ұзақ тұрғым келмес еді”, – деді ол.
Сауалнамаға қатысқандардың арасында жеке қауіпсіздігіне алаңдаушылық білдіргендер жоқ. Алайда бір экспатриант әлеуметтік қорғау жүйесінің әлсіздігін алға тартты.
“Қазақстанда қолма-қол ақшаға бейім менталитет басым, сондықтан көп адам бұл қаражаттың, мысалы зейнетақы жинақтауға немесе қор құруға қалай көмектесетінін ойламайды. Сондай-ақ өзімнің өмір бойы пәтерде тұратынымды елестете алмаймын”, – деді ол.
Бәйтерек, Астана. Фото: ТСА
Көші-қонның жалпы үрдістері
2024 жылы Қазақстанға тұрақты тұру үшін 29 282 адам келіп, 12 732 адам елден кеткен. Бұл көші-қон ағындарының басым бөлігі Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы (ТМД) елдеріне тиесілі: келгендердің 81,6% және кеткендердің 74,8% осы елдерден.
ТМД-ға кірмейтін елдер арасында ең көп келушілер Қытай, Моңғолия және Түркиядан келген. Ал елден кету бағыттары негізінен Германия, Польша және АҚШ болды.
2025 жылғы 1 желтоқсандағы жағдай бойынша Қазақстанда жергілікті атқарушы органдар берген рұқсаттар негізінде 14 103 шетелдік азамат ресми түрде жұмыс істеген.
Айта кетейік, бұған дейін енді шетелдіктер Қазақстанда тұруға рұқсат алу үшін қазақ тілінен емтихан тапсыруы керегі хабарланған еді.
