Шанталь, Царина, Зәм Зәм: 2026 жылы туған қыздарға қойылған ең сирек есімдер

Фото: Freepik.com

ҚР Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы өз сайтында тіркелген жаңа туған нәрестелердің сирек немесе танымал есімдерін талдауға арналған құрал жариялаған. 2026 жылдың алғашқы екі айында қазақстандықтар қыздарына қойған ең сирек қыз есімдері іріктелді. Негізгі шарт – мұндай есім бір рет қана тіркелуі керек болды. Нәтижесінде бұл өлшем бойынша 10, 20, тіпті 100 есімді де бөліп алу мүмкін еместігі белгілі болды. Өйткені сирек есімдер тым көп. Сондықтан солардың ішінен ерекше әсер қалдыратын 20 әдемі, әуезді, қоңыр үнді немесе тосын есімді таңдалды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Оларды шартты түрде шығыстық және славяндық не еуропалық деп бөлуге болады. Бірінші топтағы есімдер оңтүстік өңірлерде көбірек кездессе, екіншісі – орталық және солтүстік аймақтарда жиі ұшырасқан. Мәселен Түркістан облысында ата-аналар қыздарына өте сирек кездесетін Зәм Зәм деген есім берген. Бұл сөзбе-сөз “қасиетті су” дегенді білдіреді және символдық тұрғыда иесіне шипалы күш дарытады деп саналады. Қазақстанда Ирислиқой есімді әйелдерді де өте сирек кездестіруге болады, ал оның мағынасы бұл есімді одан сайын қызықты ете түседі. Түркі тілінен тікелей аударғанда, Ирислиқой “ирис, әсем гүл” және “тоқта, қара” деген бөліктерден тұрады. Жалпы мағынасы – “әдемі, назар аударуға лайық”. Тізімде мұндай әсем шығыстық есімдер әлі де көп: Джувейра (“кішкентай асыл қазына”), Румайсо (“кішкентай Ай”), Машуха (“сымбатты, сүйкімді”), Дурдона (“асыл, сүйікті”).

Жаңа туған қыздарға қойылған славян, грек, еуропалық есімдер де өте көп. Көбіне мұндай есімдер әртүрлі ұлт өкілдерінің қыздарына қойылып жатады. Әуезділерінің қатарында Шанталь, Царина, Лисандра, Иллария, Мишель, Русалина секілді есімдерді атауға болады. Көптеген сирек есімнің шығу тегі де қызық. Мысалы Теона грек тілінен аударғанда “құдайлық” дегенді білдірсе, Леонелия латын тілінде “арыстан қыз” деген мағына береді.

Қызығы, бұрын қыздарға жиі қойылатын кейбір есімдер де “модадан қалуымен” қазір сирек есімдер қатарына еніп барады. Мәселен топ-100-дің 21-тобына кіретін, яғни Қазақстанның барлық өңірі бойынша 2 мыңнан астам бірегей есімнің арасынан біз бірде-бір жаңа туған Маша есімді қызды таба алмадық. Оля есімі тек бір рет кездескен. Тағы үш жылдан кейін балабақшалардан Катя немесе Ира есімді қыздарды өте сирек көруіміз әбден мүмкін. Сонымен қатар 2026 жылы кезінде кең қолданылған, ал бүгінде едәуір сирек саналатын Евдокия, Аксинья, Агата, Ульяна сияқты есімдер де қайта ұшыраса бастаған. Бұл есімдердің танымалдығының төмендеуі олардың бұрынғы буынмен байланыстырылуына қатысты болды: олар “әжелердің есімі” ретінде қабылданып, заман рухына сай келмейтіндей көрінді.

Қазақ отбасыларында да осыған ұқсас үрдіс қалыптасқан. Қазір қыздарға Әлия, Айнұр немесе Зарина есімдері сирек қойылады. Мұндай есімдердің неге танымалдылығын жоғалтқанын нақты айту қиын. Бәлкім, бұрын жиі кездесетін Ұлдана, Сұлу, Гүлжан және Қарлығаш секілді есімдердің орнын қазір заманауи естілетін аттар басып жатқан шығар. Дегенмен, мода – оның ішінде есімге қатыстысы да айналмалы құбылыс. Сондықтан бұл есімдер уақыт өте қайта оралуы әбден мүмкін, өйткені олардың әрқайсысы терең мәдени мәнге ие (Сұлу – “әдемі”, Қарлығаш – “қарлығаш”). Ал бүгінде, шамасы, ата-аналар не халықаралық үлгідегі, не ұлттық бояуы қанық, бірақ дыбысталуы ерекше сирек есімдерді көбірек таңдай бастады.

Бұрынғы сүйікті есімдердің қолданыстан шыға бастауына әсер ететін тағы бір фактор – жаһандану мен мәдени алмасу. Қызына есім таңдағанда ата-аналар барған сайын халықаралық трендтерге көбірек назар аударады. Мәселен классикалық Алёна немесе Ксенияның орнына Мишель не Теонаны, ал Айман немесе Жәнияның орнына Руана не Ясмираны таңдауы мүмкін. Сонымен бірге дәстүрден толық бас тарту туралы айтуға болмайды: Динара немесе Роза сияқты есімдер әлі де кездеседі, бірақ бұрынғыдай жиі емес. Бір қызығы, кейбір “ескірген” нұсқалар бір буын ауысқан соң қайтадан сәнге оралуы мүмкін – мұндай құбылыс антропонимика тарихында талай рет болған.

Жеке бір топ ретінде өзге ұлт өкілдерінің, яғни қазақ та, орыс та емес қыз балаларына қойылған сирек есімдерді де бөліп көрсетуге болады. Олар да кем түспейтіндей әдемі, жағымды естіледі, тек өзіндік мәнері бөлек. Әрбір есім өз халқының мәдени кодын сақтап, құндылықтар жүйесін, дәстүрі мен тарихи байланыстарын бейнелейді. Мысалы ұйғырлар сұлулық пен даналық туралы ұлттық түсініктермен терең байланысты сақтайтын Мафтуна сияқты сирек есімдерді таңдайды. Түріктер библиялық Хауа анаға меңзейтін әрі діни болмысты айқындайтын Хавва есіміне басымдық береді, ал поляктар рухани мәнге ие, “иманды” дегенді білдіретін Мумина есімін қояды.

Көптеген диаспора өз ерекшелігін есім қою дәстүрі арқылы сақтауға ұмтылатыны да назар аударарлық. Биыл Қазақстанда әртүрлі ұлт өкілдерінің қыздарына сирек есімдер тіркелген. Мысалы күрд отбасында жаңа туған қызға Марал есімі берілген. Бұл – күрд мәдениетінде сымбат пен күштің белгісі саналатын асыл бұғымен байланыстырылатын есім. Қырғыздар қыздарына Аймончок деген ат қойған, аудармасы – “айдай ару”. Немістер еуропалық дәстүрмен сабақтастығын сақтап, қызына Стефани есімін таңдаған. Дүнгендер араб түбірлі, “бақытты” деген мағына беретін Садийя есімін қойса, гректер өз қызына Миная деген ат берген. Бұл атау ежелгі Крит патшалығын еске түсіріп, олардың халқының бай тарихын аңғартады.

Этникалық ерекшелік пен заманауи жаһандық үрдіс тоғысқан есімдердің орны тіпті бөлек. Мәселен ағылшындар қызына Рэйвен Селин деп ат қойған. Бұл – қазіргі батыс поп-мәдениетіне сілтеме жасайтын күрделі қос есім: “Рэйвен” даналық пен тылсымдықты меңзесе, “Селин” әуезділік пен жеңіл қабылданатын реңк қосады. Еврейлер қыздарына библиялық Яэль есімін таңдаған, ол “тау ешкісі” деген мағына береді және ептілік пен төзімділікті білдіреді. Шешендер қыздарына көне Марьм есімін беріп, оның “сүйікті” болуын тілеген. Ал грузин отбасылары Осиё, Музаййина және Дунё есімдеріне басымдық берген: біріншісі Азияны меңзейді, екіншісі “әсемдеуші, көрік беруші” деген мағынаға ие, ал үшіншісі түркі дәстүрінде “әлем” немесе “ғалам” деп түсіндіріледі.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда 2025 жылы балаларға ең көп қойылған есімдер белгілі болған еді.