82 жастағы қарияның дене бітімі өз жасынан әлдеқайда жас: Ғалымдар таңғаларлық жағдайды зерттеп жатыр
Ғалымдар 82 жастағы испаниялық ер адамның таңғаларлық жағдайын зерттеп жатыр. Зерттеу нәтижесінде оның дене бітімі өз жасынан әлдеқайда жас адамдікіндей екені анықталған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.
Толедо қаласының тұрғыны Хуан Лопес Гарсия ультрамарафондарға қатысады. Дегенмен ол 66 жасқа дейін кәсіби түрде спортпен айналыспаған және тұрақты жаттығу жасамаған.
Лопес Гарсия автокөлік жөндеуші болып істеген жұмысынан зейнетке шыққаннан кейін ғана жүгірумен айналыса бастаған. Алғашында оған 1,6 шақырым жүгіріп өтудің өзі қиынға соққан.
Алайда уақыт өте келе ол физикалық дайындығын біртіндеп жақсартып, 70 жасында жарыстарға қатыса бастаған. Жылдар өте қысқа қашықтықтардан ұзақ қашықтықтарға ауысып, ақырында ультрамарафондарға дейін жеткен.
2026 жылға арналған Ораза кестесі жарияланды
Қазір зерттеушілер оның аэробтық дайындығы жасына сай келмейтін өте жоғары деңгейде екенін айтып отыр.
Кең көлемді зертханалық талдаулар барысында ғалымдар оның VO₂ max көрсеткіші – ағзаның оттегіні сіңіру және пайдалану тиімділігін көрсететін маңызды өлшем – 80 жастан асқан адамдар арасында бұрын-соңды тіркелмеген ең жоғары деңгейде екенін анықтаған. Бұл көрсеткіш әдетте 20-30 жастағы дені сау ер адамдарда кездесетін деңгейге сәйкес келеді.
Сондай-ақ оның бұлшықеттері оттегіні ерекше тиімді сіңіріп, пайдаланатыны белгілі болды. Бұл оған ұзақ уақыт бойы жылдам әрі бірқалыпты жүгіруге мүмкіндік береді.
Бұл жағдай халықаралық деңгейде үлкен қызығушылық тудырды, себебі ол жас ұлғайған сайын физикалық қабілет күрт төмендеуге тиіс деген қалыптасқан түсінікке күмән келтіреді. Ғалымдар белгілі бір жағдайларда 80 жастан кейін де жоғары физикалық формада болуға болады деп санайды.
“Қартаю траекториясына қатысты әлі де көп сұрақ бар”, – деді The Washington Post басылымына Италиядағы Павия университетінің дене жаттығулары физиологиясы бойынша маманы Симоне Порчелли.
"Жуыр уақытқа дейін егде жастағы адамдар үшін тұрақты дене жаттығулары мүмкін емес әрі пайдалы емес деп саналып келді. Бірақ бұл мүмкін ғана емес, мұны ұсыну керек, – деді зерттеу авторларының бірі Джулиан Алькасар.
Лопес Гарсия мұның керісінше екенін дәлелдеп отыр.
АҚШ-тағы орташа сау өмір сүру ұзақтығы – адамның ауру-сырқаусыз, толыққанды өмір сүре алатын жылдары – шамамен 64 жас, дегенмен өңірлер арасында айырмашылық айтарлықтай.
Гавайи, Миннесота және Калифорния тұрғындарының сау өмір сүру ұзақтығы 70 жасқа жетсе, Батыс Вирджиния тұрғындары шамамен 60 жасқа дейін ғана денсаулығын сақтайды деп күтіледі.
Ұлыбританияда да жағдай мәз емес. Ресми деректерге сәйкес, ұлыбританиялықтар орта есеппен 62 жасқа дейін ғана жақсы денсаулықта өмір сүреді. Бұл адам өмірінің шамамен 20 жылын ауру немесе мүгедектікпен күресіп өткізеді деген сөз.
Осы тұрғыдан алғанда, Испаниядағы сау өмір сүру ұзақтығының орташа көрсеткіші – 71 жас – Ұлыбританиямен салыстырғанда әлдеқайда жоғары. Ал Лопес Гарсияның 80 жастағы физикалық көрсеткіштері одан да ерекше құбылыс болып отыр, сондықтан ғалымдар оны жан-жақты зерттеуге ұмтылып жатыр.
Зерттеушілер Лопес Гарсияның биологиялық деректерін толықтай “супер адамның ағзасы” деуге болмайтынын атап өтті.
Оның аэробтық төзімділігі ерекше болғанымен, лактаттық шегі мен жүгіру үнемділігі сияқты басқа көрсеткіштері жақсы, бірақ аса айрықша емес. Бұл оның жетістігі көбіне генетикадан гөрі тұрақты жаттығулардың нәтижесі екенін көрсетеді.
Қазір Лопес Гарсия жарысқа дайындалмаған кезеңдерде аптасына шамамен 64 шақырым жүгіреді, ал жарыстарға дайындық кезінде бұл көрсеткішті екі есеге жуық арттырады.
Оның жаттығуларына орташа қарқынмен ұзақ жүгіру, аптасына бірнеше рет интервалдық жаттығулар және үйде өз салмағына сай жасалатын күш жаттығулары кіреді. Сондай-ақ ол “өте қарапайым” жерортатеңіздік диетаны ұстанады.
Зерттеуге қатысқан ғалымдар оның үлгісі спортпен айналысуды бастауға “тым кеш” деп есептейтін егде жастағы адамдарға үлкен шабыт бола алатынын айтады.
Ал Лопес Гарсияның өзі жүгіруді тек денсаулығын сақтау үшін бастағанын және ешқашан мұндай жоғары деңгейге жетемін деп ойламағанын алға тартты. Ол жүгірумен айналысуды жаңадан бастап жатқандарға асықпай, алдымен жылдам жүрістен бастап, біртіндеп жүгіруге көшуге кеңес берді.
Өз жоспарына келсек, Лопес Гарсия қарқынын бәсеңдетуді ойлап отырған жоқ.
Ол 80 жастағы адамдар туралы ойлағанда, сол жаста “кішкентай қариялардай” көрінген ата-әжесін еске алатынын айтады.
“Ал бүгін мен өзімді қарт сезінбеймін”, – дейді ол.
Бұл жаңалық әлемде “көк аймақтар” деп аталатын өңірлерге қызығушылықтың артуы аясында тарады. Бұл – 100 жастан асатын адамдар көп шоғырланған аймақтар.
Осы құбылысты зерттеп жүрген мамандар уақыт өте келе ең үлкен пайда әкелетін нәрсе – ұсақ, бірақ үнемі қайталанатын әдеттер екенін мәлімдеді.
Шектен тыс диеталар, ауыр жаттығулар немесе қымбат қоспалардың орнына, ұзақ өмір сүретін қауымдастықтар көбіне бірдей қарапайым өмір салтын ұстанады: негізінен өсімдікке бай тамақтану, күнделікті орташа физикалық белсенділік, мықты әлеуметтік байланыстарды сақтау, стрессті басқару және тоқтауды уақытында білу.
Ең танымал “көк аймақтарға” Жапониядағы Окинава, Италиядағы Сардиния, Грекиядағы Икария, Коста-Рикадағы Никоя түбегі және АҚШ-тағы жалғыз мойындалған “көк аймақ” – Калифорниядағы Лома-Линда жатады.
АҚШ-тағы Қартаюды зерттеу федерациясының ғылыми директоры доктор Стивен Н. Аустад “көк аймақтар” мәңгі сақталмауы мүмкін екенін ескертті.
“Көші-қон, урбанизация, батыстану және өзге де факторлар бір кездері гүлденген көк аймақтарды жойып жіберуі мүмкін”, – деді ол.
Айта кетейік, бұған дейін 60 жасында 25-тегі жігіттей көрінетін модельдің сымбаты әлемді таңғалдырғаны хабарланған еді.
