Шәмшінің «Тамды аруы» Қарағандыда тұрады

Сейсенбі, 26 Қаңтар , 2016 9:23

Кеңес тұсында Шәмші Қалдаяқов іс-сапармен Өзбекстан еліне барғаны тарихта да бар. Өзбек жерінде қазақтардың көп шоғырланған бұл – Тамды ауданы еді. Тілін, дінін ұмытпай, салт-дәстүрді сақтап, өнерге жақын мыңдаған қазақ өсіп, өнген мұнда.

тамды аруы

Бұл туралы STAN.KZ сайтының Қарағандыдағы тілшісі хабарлайды.

Мыңбұлақтың тумасы Ақсұлу Ерманова Шәмшінің ауылдарына  1975 жылы келгенін айтады. Еліне аты шығып, әнші атанған ару Қазақ елінен келген атақты сазгерге клубта (мәдениет үйі) әнде шырқағанын жасырмайды.

«Сол уақытта азанғы құстың сайрағанын, түйенің қабат-қабат өтіп бара жатқанын көріп, нағыз қазақ осы ауылда екен ғой. Шашы ұзын қыздары да бар екен деп, Шәмші біздің ауылға тамсана қарағаны бар»,- дейді Ақсұлу әжей.

Сол концертте Ақсұлу Ерманова ұлттық киімін киіп, шашына екі бұрым қойып, «Еркем-ай» әнін шырқапты. Тобығына жеткен дәл сол бұрымға Шәмшінің көзі  түскен деседі. Кеш соңында келіншектердің бірінен Ақсұлуды шақыртқанын да ауылдастары айтады.

Бірақ, ол кез біреудің келіні, жары, екі баланың анасы Ақсұлу кездесуге бармаған . Бірақ, біраз уақыт өткен соң, «Мұндай кереметтей арулары бар ауылға ән арнамасам, сазгерлігіме сын шығар» деп, «Тамды аруын» жазыпты.

Содан бастап, Ақсұлу әжейді бүкіл Өзбек елінде жүрген қазақтар «Тамды аруы» деп атап кетіпті.

«Біздің ауыл Мұңбұлақ десе, Мыңбұлақ еді. 1001-ші менің қайынсіңілім.  Шыны керек осы әнге кезінде үлкен тартыс болды. Бірақ мен өз қайынсіңіліме арналғанына сенімдімін. Өйткені Шәмші бұл қызды арнайы шақырды бұл бармады келін ғой енді»,- дейді жеңгесі Ұлша Баданбаева.

Шәмші айтса айтқандай, жас кезінде Ақсұлу әжей аққұба, сұлу болғанын суреттерінен де көруге болады. Бетіне әжім түсіп, самайы ағарса да, өзінің әсем келбетін жоғалтпапты. Қазір «Тамды аруы» Теміртау қаласында тұрады.

«Өлең шыққан соң да мен ешкімге айтқан емеспін. Адамдар саған шықты, саған арналды дегенде де жасырып жүрдім. Қойш, маған керек емес, онсызда менің ән айтатынымды халқым біледі деп қарапайымдылыққа бардым»,- дейді Ақсұлу Ерманова.

Жұбайының көзі тірісінде Ақсұлу әжей «Шәмшінің бірде- бір әнін орындамай өттім»,- дейді.

Қазір алты баласы, он тоғыз немере сүйіп отыр. Зейнет жасында болса да, әншілік өнерін тастамай, Теміртаудағы «Әжелер ансамбілінің» мүшесі.

Источник: Stan.kz

Если вы нашли ошибку в тексте, выделите ее мышью и нажмите Ctrl+Enter

Источник: Stan.kz

7
Комментариев
  • Жұмбақ жан says:

    Біріншіден Шәмщі Қалдаяқов Тамды ауданыңа Қани Амандықовтын шақыруымен келгені рас,ол кісіні 27 – деген станцада поездан Қани ақсақал ,қызы Роза және Қуаныш ағаилар күтіп алған , сосын сол станцадағы Қуаныш медбраттын үиінең тамақ жеп ауданның комсомол ұиымының бірінші хатшысының машинасымен (Абсали Шалбаевтын) Тамдыға Қани ақсақалдын үине келген.,оған біздер куәміз. Екіншіден Тамдыға Шәмші 1975 жылы емес 1974 жылы кегені. Сосын мына қызға арналған еді деп өзі аитып,я жазып кетпегесін ,өлгеннің ізінең әнгіме аиту күнә болады демекшімін. Шәмшінің әиеліде бұл мәселеге жауап берген болатын. Мына апаида ұиялмаиды екен. Бұл ән Тамдының барлық аруларына арналған екен.. Бұны өлмеи тұрғанда Қадіраға жауап бергенғой. Ал”Тамды аруы” әні жалпы сол елдін ұраны болып қалған. Шәмшіден кеиін Бауыржан Момышұлы келді, ол кісініңде “Тамды сапары” деген сұхбаты бар. Ертен бұныда біреу иеленіп алса не болады сонда, бүл Тамдылықтарды қой демеима. Бұл дегенің елге ұйят емесба.

  • Жұмбақ жан says:

    Гажап! Бала кезимде естиген ем бул анди жане Шамшидей казах халкынын биртуар азаматы Озбек жериндеги казах аруына кози тусип, унатып жане ан арнауы табиги зандылык деп есептеймин. Айсулу апамыз да кереметтей ару болганына шуба келтирмеймин. Бул дегенимиз бир коргеннен гашык болу, унату, суйсину тагы баска адам басында жаска карамай кездесетин асыл сезим екени даусыз. Озбек жериндеги елин, жерин ансаган сан мындаган казах бауырларымыздын арасында Тамды аруы сиякты келбетти, жаны сулу, тарбиели, адепти казах халкынын салт-дастурин сактаган кыз-келиншектер оте коп. Шынымды айтсам менде Шамши агамыз сиякты солардын бирине оте гашыкпын. Атын атамай-ак койганды жон кордим. Айсулу апамыз сиякты онерли болмасада оте аяулы жан. Аттен-ай кеш жолыктым. Сонында айтарым Айсулу апа узак та бахытты гумыр кешиниз, оз елиниздин арасында, бала-шаганыздын ортасында кызык даурен суриниз. ТАМДЫ АРУЫ СИЗ БАХЫТТЫСЫЗ!

  • Жұмбақ жан says:

    Керемет

  • Қали Жолдасов. says:

    «ТАМДЫ АРУЫ» ТУРАЛЫ ТАЛАС ТОЛАСТАР ЕМЕС…
    Бұл әнді Ақтөбе, Жамбыл облыстарындағы Тамды деп аталатын ауылдардың қауымы: “Бұл ән біздің ауылдың қызына арналған” деп, әрқайсысы өз аудан-облыстарының баспасөзінде жариялап, әлі күнге дейін қызылкеңірдек болып жүр. Әсілі, бұл сұраққа жауапты бепгілі ақын Қадыр Мырза Әлінің(Қ.Мырзалиев) ” Иірім” атты кітабынан табуға болады.
    “Иірімде” сазгер Шәмші ақын Қадырды үйіне шақырып, Өзбекстанның Бұхара облысының Тамды ауданына барып қайтқанын, сондағы елге ”Тамды туралы ән жазам” деп уәде бергенін, бірнеше ауылдарда да болғанын айтады. Барған ауылдардың атауларын қағазға түсіріп, осы елден ойша бір қызды “табуын” және сол қызға “ғашық болуын”, сөйтіп, сол аруға арнап өлең жазуын Қадыр ақыннан өтініпті. Қадыр ақын сол естелігінде, «Мыңбұлақ» атауының көңілге қонғанын, трамвайда үйіне қайтып бара жатып, «Бұрымың, Мыңбұлақта туған ару, Сол жердің мың бірінші бұлағындай» деген тіркес туғанын айтады(Мыңбұлақ ауылы – «Мыңбұлақ» ұжымшарының орталығы-Қ.Ж.)… Қысқасы, жоғарыдағы тамдылықтардың таласы – бос әурешілік. Ән Өзбекстандағы Тамды ауданының аруларына арналған.
    Тамды ауданы – 1928 жылы 12 сәуірде Қазақ АССР-інің құрамында құрылған, Қызылорда облысына қараған аудан. Кейін еріксіз Өзбекстанға берілген. Аудан тұрғындары түгелдей қазақтар. Аудандағы 36 мектептің 36-сы да қазақ мектептері. 70-жылдардың ішінде Шәмшіден кейін Тамдыда болған Бауыржан Момышұлы: ”Тілі мен дәстүрінің қаймағы бұзылмаған, барлық мектептері қазақ тілінде дәріс беретін дүниедегі жалғыз аудан – Тамдыға келгеніме қуаныштымын” деп, Құрмет кітабына естелік қалдырған.
    -Тамдыдағы кездесуде залдан біреу: «Шәмші аға, Тамды туралы да ән жазыңыз» деп өтініш айтты. Сонда тағы бір қыз: «Әнді Тамдының қыздарына арнаңызшы, «Тамды қыздарына» немесе «Тамды аруына» деп қойсаңыз болады» деген өтініші мен ұсынысын қосты. Сол кездесуден соң Шәмші көпке дейін «Тамды аруы, Тамды аруы…» деп күбірлеп жүрді,-деп еске алып еді Шәмшінің Тамдыға келуіне себепші болғандардың бірі, журналист, марқұм Алашбек Елмұратов.
    Соңғы жылдарда «Тамды аруы» әні туралы газеттерде, әлеуметтік желілердегі мақалаларда дәйексіз деректер қылаң беріп жүр. Әсіресе, тамдылықтардың арасында: ”Бұл ән менің әжеме, жеңгеме, әпкеме жазылған” деген, тіпті көзі тірі әжелердің (менің білетінім – бес-алтау-Қ.Ж.) арасында: ”Маған арнап жазылған ән бұл” деген талас толастар емес. Бұл таласқа тоқтау салу керек. Өйткені, бұл ән жеке бір қызға емес, Тамдыдағы бүкіл әйел затына, тамдының барлық аруларына арналған ән!

    ТАМДЫ АРУЫ
    Әні: Ш.Қалдаяқовтікі.
    Сөзі: Қ.Мырзалиевтікі.

    Жамалың жас көктемнің жамалындай,.
    Жүрегің махаббаттың қамалындай.
    Тамдының тамылжыған әнші аруы,
    Лебізің таңның уыз самалындай, еркем-ай.

    Қайырмасы:
    Ебелектей жел аңсаған,
    Көбелектей гүл аңсаған
    Келем саған.

    Сені ойлап құлазыған құла құмдай,
    Заулайды қиял қырдың құланындай.
    Бұрымың, Мыңбұлақта туған ару,
    Сол жердің мың бірінші бұлағындай.

    Қайырмасы.

    Ілінген ғашықтықтың құрығына,
    Әнімді құрбан еттім ырымына.
    Мен қашан сүңгір екем мың бірінші,
    Бұлақтай тарқатылған бұрымыңа.

    Қайырмасы.

  • Жұмбақ жан says:

    Шамшинин анине аркау болган сиздин арманыныз жок,енди)))

  • Қали Жолдасов. says:

    “Тамды аруы” туралы талас толастар емес…
    Бұл әнді Ақтөбе,Жамбыл облыстарындағы Тамды деп аталатын ауылдардың қауымы: “Бұл ән біздің ауылдың қызына арналған”,- деп, әрқайсысы өз аудан-облыстарының баспасөзінде жариялап, әлі күнге дейін қызылкеңірдек болып жүр. Оларға айтарымыз: бұл сұраққа жауапты қазақтың бепгілі ақыны Қадыр Мырза Әлінің ” Иірім” атты кітабынан табасыздар. “Иірім” атты кітапта сазгер Шәмші ақын Қадырды үйіне шақырып, Өзбекстанның Бұхара облысының Тамды ауданына барып қайтқаны, сондағы елге: ”Тамды туралы ән жазам”,-деп уәде бергені, бірнеше ауылдарда(Аяққұдық, Мыңбұлақ, Ажырықты т.б.) да болғаны туралы айтады. Сол ауылдардың атауларын қағазға түсіріп, осы елден ойша бір қызды “табуын” және сол қызға “ғашық болуын”, сөйтіп, сол аруға арнап өлең жазуын Қадыр ақыннан өтініпті. Өзі әнін жазып қойған екен… Демек, жоғарыдағы тамдылықтардың таласы – бос әурешілік. Ән Өзбекстандағы Тамды ауданының аруларына арналған. Бұл дәйекке талас болуы мүмкін емес.
    Тамды ауданы – 1928 жылы 12 сәуірде Қазақ АССР-інің құрамында құрылған, Қызылорда облысына қараған аудан. Кейін еріксіз Өзбекстанға берілген. Аудан тұрғындары түгелдей қазақтар. Аудандағы 36 мектептің 36-сы да қазақ мектептері. 70-жылдардың ішінде Шәмшіден кейін Тамдыда болған Бауыржан Момышұлы: ”Тілі мен дәстүрінің қаймағы бұзылмаған, барлық мектептері қазақ тілінде дәріс беретін дүниедегі жалғыз аудан – Тамдыға келгеніме қуаныштымын”,-деген екен.
    -Тамдыдағы кездесуде залдан біреу: «Шәмші аға, Тамды туралы да ән жазыңыз» деп өтініш айтты. Сонда тағы бір қыз: «Әнді Тамдының қыздарына арнаңызшы, «Тамды қыздарына» немесе «Тамды аруына» деп қойсаңыз болады» деген өтініші мен ұсынысын қосты. Сол кездесуден соң Шәмші көпке дейін «Тамды аруы, Тамды аруы…» деп күбірлеп жүрді,-деп еске алып еді Шәмшінің Тамдыға келуіне де себепші болғандардың бірі, журналист, марқұм Алашбек Елмұратов.
    Осы ән шыққаннан бері тамдылықтардың арасында: ”Бұл ән менің әжеме, жеңгеме, әпкеме жазылған” деген, тіпті көзі тірі кемпірлердің(менің білетінім – бес-алтау) арасында: ”Маған арнап жазылған ән бұл” деген талас та бар. Бұл таласқа да тоқтау салу керек. Өйткені бұл ән жеке бір қызға емес, Тамдыдағы бүкіл әйел затына, тамдының барлық аруларына арналған ән!
    Қали Жолдасов.

  • Anonymous says:

    Дениниз сау болсын апа!Омириниз узак болып,немере,шоберенин ортасында журе бериниз!

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Орташа айырбас бағамы
24.05.17
Сатып алу
Сату үшін
USD
327
329.5
EUR
370
374
RUB
5.05
5.12
Міндетті түрде оқыңыз
Соңғы жаңалықтар