Қазақстандық "Луговое поле" сүті қалай өндіріледі

Magnum үшін өнім шығаратын Ақмола облысындағы зауыттан репортаж

Сүт күнделікті тұтынатын үйреншікті өнім болғаны соншалық, біз оның дастарханға қойылмас бұрын қандай жолмен дайындалатыны туралы сирек ойланамыз. Біз соны өз көзімізбен көру үшін Ақмола облысына барып, сүттің фермадағы таңғы сауымнан бастап асептикалық құю желісіне дейінгі бүкіл өндірістік кезеңімен таныстық. Шынын айтқанда, осы сапардан кейін тоңазытқыштағы сүтке мүлде басқаша қарай бастадық.

Біз 2009 жылдан бері бірнеше жеке брендімен сүт өнімдерін шығарып келе жатқан "Milk Project компаниясы" туралы айтып отырмыз. Қазір кәсіпорын Magnum желісі үшін арнайы "Луговое поле" брендімен де сүт шығарады. Дәл осы марканы бұрын-соңды көрмеген болсаңыз, оны сүт өнімдері бөліміндегі құмыра пішініндегі қаптамасынан танып, оңай таба аласыз.

Халық таңдаған брендтен қазақстандық өндірушіге дейін

"Луговое поле" – Magnum сауда желісіндегі жеке сауда маркаларының (СТМ) бірі. Ритейлердің жеке сауда маркаларын дамытуға арналған арнайы бағдарламасы бар: Magnum делдалдарды айналып өтіп, еліміздің үздік отандық өндірушілерімен тікелей келісімшарт жасайды. Бұл өндірушілер үшін де тиімді. Олар тұрақты тапсырыс алып, жарнама мен дистрибуцияға артық шығын шығармай-ақ өндірісті дамыту мүмкіндігіне ие. Ал тұтынушылар нарықтағы бағадан төмен бағада сапалы өнім сатып ала алады.

Сүтке арналған жеке сауда маркасын сеніп тапсыруға болатын өндірушіні табу оңай жұмыс емес. Magnum бұл мәселеге аса жауапкершілікпен қарады.

"Әрине, біз Қазақстандағы көп кәсіпорындармен жұмыс істейміз. Ең алдымен еліміздегі өндіріс орындарын аралап, олардың жұмысымен танысуға тырысамыз. Егер технологиялық талаптар, жұмыс қағидаттары немесе басқа да маңызды мәселелер бойынша бізге сәйкес келмейтін тұстар болса ғана Қазақстаннан тыс серіктес іздейміз. Бірақ, шүкір, елімізде сапалы кәсіпорындар жеткілікті, сондықтан шетелден балама іздеудің қажеті жоқ", – дейді Magnum компаниясының жеке сауда маркалары департаментінің директоры Александра Чурсина.

Әуелі егістік, кейін сиыр, содан соң ғана сүт

Сүтті өңдеу зауыттан да, сауын залынан да басталмайды. Ол алдымен мал азығы өсірілетін егістіктен басталады. Компанияның жеке фермалары Солтүстік Қазақстан және Ақмола облыстарының Тайынша және Зеренді аудандарында орналасқан. Өнеркәсіптік сүт өндірісі үшін бұл – өте қолайлы аймақтар: экологиялық тұрғыдан таза өңірлер, таза ауа және маңайында ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жоқ. Симферополь ауылындағы фермаға келгенде бір дүниені күтесіз, бірақ мүлде басқа көрініске тап боласыз. Мұнда Германияда өндірілген полимерлі едендер төселген, сауын залы операторлар мен сиырларға арналған бөлек аймақтарға бөлінген, ал әрбір сауын орны компьютермен жабдықталған.

"Гольштин тұқымды сиырлар қара ала түсті, бұл кездейсоқ емес", – дейді кәсіпорын иесі Валерий Маначинский.

"Қара түс күн сәулесін көбірек тартады. Нидерландта бұл сиырларды ғасырлар бойы дәл осындай белгілері бойынша іріктеп өсірген, өйткені олар күннің астында көбірек болып, сүтті де молырақ береді. Сондықтан біз сиырларды жылдың төртінші айынан оныншы айына дейін жайылымда ұстаймыз. Кейбіреулер сиыр үнемі фермада тұруы керек дейді, ондай сөзге сене бермеңіздер", – дейді "Milk Project" ЖШС құрылтайшысы Валерий Маначинский.

Бұл жай ғана сөз емес. Мұндағы сиырларға ерекше күтім қажет: сауу уақытына жиырма минут кешіксеңіз, ішке шулап кіріп келсеңіз немесе күн тәртібіне қандай да бір өзгеріс енгізсеңіз, сүт беру көлемі бірден төмендейді. Кез келген күйзеліс олардың өнім беруіне әп-сәтте әсер етеді. Сондықтан фермадағы бүкіл жұмыс жүйесі бір ғана мақсатқа құрылған – сиыр өзін жайлы сезінуі керек.

Қорадағы малды күтіп ұстау жағдайы ұсақ-түйекке дейін ойластырылған. Әр секцияда автоматты қаситын құрылғылар орнатылған – сиырлар өздері келіп, қалаған кезде қасына алады. Желдету жүйесі қора ішіндегі және сырттағы температураға қарай жұмыс істеп, ауаны автоматты түрде реттейді әрі аммиакты сыртқа шығарады. Көңді де адам тазаламайды. Көң шығару жүйесі орталық басқару пульті арқылы реттеледі, ал тазалау жиілігі мен қарқыны арнайы бағдарлама бойынша белгіленеді.

Смарт қарғыбауы мен жеке компьютері бар сиыр

Сауын залында ең бірінші көзге түсетіні – жабдықтар да, сиырлар да емес, тыныштық. Ешқандай айқай-шу, қарбалас жоқ. Екі сауыншы, дәлірек айтқанда, сауын залын басқаратын операторлар, әр сиырға жүйелі түрде жақындайды. Сауу орындарында алдын ала көбік толтырылған стақандар мен стерильді бір реттік майлықтар дайын тұрады. Бір мезетте 16 сиыр қатар сауылады.

Процесс сиырдың желінін өңдеуден басталады: желінге дезинфекциялық ерітінді негізіндегі арнайы көбік жағылады, ол шамамен он секундтай тұрып, содан кейін бір реттік майлықтармен мұқият сүртіледі. Тек осыдан кейін ғана сауу стакандары орнатылады.

"Кір, лас дүние сүтке қалай түседі? Сиыр байлаулы тұрса, сауыншы ашық шелектермен жүреді, сол жерге кез келген нәрсе түсуі мүмкін. Бізде жүйе жабық: сүт бірден құбырлар арқылы салқындатқыш танкке өтеді, ол ауаға да, адамның қолына да тимейді", – дейді Валерий Маначинский.

Бірақ бұл фермадағы ең басты "смарт" жаңашылдық – Израильде жасалған AfiFarm бағдарламасы. Әр сиырдың мойнында транспондер бар, ол үлкен пауэрбанкке ұқсайды. Бұл құрылғы тәулік бойы деректерді жинап, оларды негізгі компьютерге жіберіп отырады.

Оксана Малик фермадағы оператор-аналитик ретінде әр таң сайын бағдарламаны ашып, 400-ден астам сиырдың әрқайсысы туралы толық мәліметті көреді; соңғы сауымда қанша сүт берді, азықтандыру алаңының жанында қанша уақыт тұрды, сүттің электрөткізгіштігі қандай – бұл желін саулығының негізгі көрсеткіштерінің бірі.

"Егер сүттің электрөткізгіштігі қалыпты көрсеткіштен ауытқыса, бағдарлама сол сиырды бірден қызыл түспен белгілейді. Бұл оның субклиникалық маститке шалдыққанын білдіреді. Сырттан қарап мұны мал дәрігері оны байқамауы мүмкін, ал біз оны қазірдің өзінде біліп тұрамыз", – дейді Оксана Малик.

Тәулігіне 35 келі сүт: Әр сауым автоматты түрде тіркеледі.
Күніне азыққа 9–13 рет тамақтандыру;
Азықтандыру арасындағы ең ұзақ үзіліс – 2 сағатқа дейін.
Күн сайын 9–10 сағат руминация (күйіс қайтару).
Сиыр тәулігіне жемді 600 ретке дейін шайнайды.
Әр циклде 60–65 шайнау қозғалысы жасалады.
Бұл – ас қорыту жүйесінің қалыпты жұмысының негізгі көрсеткіштерінің бірі.
Қозғалыс тәулік бойы, яғни күніне 24 сағат бақыланады.
Жүйе жануардың қозғалысын талдап, нормадан ауытқуды бірден анықтайды.

Бағдарлама бақылайтын тағы бір көрсеткіш – руминация, яғни күйіс қайтару процесі. Дені сау сиыр тәулігіне шамамен 600 ретке дейін күйіс қайтаруы керек. Бұл – сиырдың азықты қайтадан жұтып, оны күні бойы қайта шайнап отыратын тағамы. Егер бұл көрсеткіш төмендесе, онда жануардың жағдайында бір мәселе бар деген сөз.

Алла Чернецкая кәсіпорынның агро бөлімшесінің басшысы ретінде әр таң сайын бағдарламадан екі тізім алады: ұрықтандыруға дайын сиырлар және тексеруге қажет сиырлар.

"Сауыншы жүздеген сиырдың мінез-құлқындағы ұсақ ерекшеліктерді физикалық тұрғыда бақылап үлгере алмайды. Оның міндеті – сиырды дұрыс әрі таза сауу. Ал автоматика болса, бәрін секундпен де, граммен де дәл есептеп отырады", – дейді Анна.

Күніне үш рет сауу, жеті рацион және кешкі мәзірдегі сәбіз

Сиырлар күніне үш рет, яғни таңғы 6-да, түсте және кешке сауылады. Әр сауым бір басқа орта есеппен шамамен бес минутқа созылады, өйткені пульсатор әр жануардың сүт беру қарқынына қарай жұмыс ырғағын өзі реттейді. Сиырларды күніне екі рет – таңғы 5-те және кешкі 5-те азықтандырады. Қоректік қоспа арнайы таразысы бар араластыратын жемтартқышта дайындалады. Кәсіпорында жеті рациондық парақ, яғни әртүрлі топтарға арналған жеті бөлек мәзір бар: жоғары өнімді сиырлар, төмен өнімді сиырлар, буаз сиырлар, жаңа бұзаулаған сиырлар және әртүрлі жастағы бұзаулар.

Кешкі рационға міндетті түрде сәбіз қосылады. Оны ферма жанындағы "Красная Полянадағы" өз жерлерінде өсіріп, ұсақтап турап, жем қоспасына қосады. Осылайша сиырлар дәрумен алады. Сонымен қатар әсіресе, сәбіз сүтке сәл жылы, кілегейлі реңк береді.

Бір тәуліктен аз уақыт: алғашқы сауымнан сөреге дейін

Таңғы сағат алтыда сиыр сауу басталады. Сүт жабық құбырлар арқылы салқындатқыш танктерге жіберіледі, онда ол бір жарым сағат ішінде 4 градусқа дейін салқындайды. Содан кейін сүт жеткілікті мөлшерде жиналғаннан кейін, сүт таситын көлік оны фермадан алып кетіп, қайта өңдеу зауытына – Ақмола облысындағы Садовое ауылында орналасқан "Садовое" сүт зауытына жеткізеді.

Зауыттың өндірістік қуаты – тәулігіне 70-80 тонна сүт. Зауытта сүт зертханада тексеруден өтеді: қышқылдығы, тығыздығы, майлылығы анықталады. Зертхана қызметкерлері ауысыммен жұмыс істейді, төрт технолог тәулік бойы қызмет атқарады.

"Сүт зауытқа, мысалы, 3,5% майлылықпен келеді. Егер бізге 2,5% қажет болса, оны сепаратор арқылы өткіземіз. Ал егер 6% қажет болса, қаймақ қосамыз. Біз сүтті желіге түспей тұрып-ақ қажет көрсеткішке дейін нормалаймыз", – дейді Мария Миронюк.

Зауытта италиялық сепаратор орнатылған. Онда сүт минутына 7000 айналым жылдамдықпен айналады: центрифугалық күш оны майлылығына қарай бөліп шығарады: ең жеңіл бөлігі, яғни жоғары майлы кілегей және ең ауыр бөлігі – майсыздандырылған сүт. Осы процестен қаймақ пен сары май да алынады, ол шайқау арқылы емес, дәл осы сепарация әдісімен өндіріледі.

Асептикалық камера және тоңазытқышсыз өткен алты ай

Зауыттың жүрегі – Ecolean асептикалық құю желісі, мұнда оны L3 деп атайды. Дәл осы жерде сүт құйылып, "Луговое поле" бренді үшін Magnum-ға жеткізілетін өнім дайындалады.

Цехқа кірген сәтте бірден гуіл естіледі – ырғақты, бірқалыпты, механикалық дыбыс. Мұнда адамдарға аса көп қажет жоқ: бір оператор пленка берілісін қадағалайды, екіншісі дайын қораптарды конвейерден алып отырады. Қалған жұмыстың бәрі толық автоматтандырылған.

"Бұл – асептикалық камера. Мұнда ауа жоқ. Толық стерильді. Дәл осы қасиет өнімнің жарамдылық мерзімін 6 айға дейін жеткізеді", – дейді Валерий Маначинский.

Технология ультрапастерлеу деп аталады: сүт 100 градустан жоғары температураға дейін қыздырылады, бұл кезде бактериялар ғана емес, олардың споралары – бактериялардың түп атасы да жойылады. Осыдан кейін сүт ауаға араласпай, арнайы қаптамаға құйылады. Бұл қаптаманың өзі де қорғаныс қабаттары арқылы спораларды өткізбейді.

Нәтижесінде ешқандай консервантсыз және құрғақ сүт қоспай сүт бөлме температурасында алты айға дейін сақталады Тек табиғи тұтас шикізаттан жасалған.

"Адамдар кейде "мұндай ұзақ сақталатын сүт қандай болады және ол ұнтақсыз қалай жасалады" деп түсінбейді. Шын мәнінде пайдалы сүт – бұл жаңа сауылған, яғни буланған сүт. Бірақ кез келген жылумен өңделген соң пастерленген сут те, ультрапастерленген сүт те бірдей болады. Ал асептикалық сүттің басты артықшылығы – ол қауіпсіз. Бруцеллезді білесіз бе? Өңделген сүтті сатып алғанда, үйге ешқандай қауіпті инфекция әкелмейтініңізді білесіз. Тағы бір маңызды жайт: өңдеу температурасы неғұрлым жоғары болса, сүттің тәттілігі соғұрлым артады – май түйіршіктері ашылып, дәмі жұмсарады. Біздің сүт расымен дәмді”, – дейді Валерий Маначинский.

Сүт қаптамаға құйылған соң әр партия қатаң бақылаудан өтеді: әртүрлі партиялардан алынған қаптамалар жарамдылық мерзімі аяқталғанға дейін қоймада сақталады. Егер төрт айдан кейін қандай да бір сұрақ туындаса, қорап ашылып, тексеріледі.

Қаптаманың өзі, яғни Ecolean құты-қаптамаға көңіл бөлу керек. Бұл – швед компаниясының ойлап тапқаны. Швециядан арнайы келген Томас Хултин өз технологиясының негізгі ерекшелігін түсіндіріп берді.

"Біздің қаптамамызда қазіргі нарықтағы баламалармен салыстырғанда пластик аз. Егер бәсекелестермен салыстырсақ, біздің қаптама екі есе жеңіл, оның көміртек ізі де бәсекелестерге қарағанда екі есе аз. Қаптама құрамының 25 пайызы – органикалық қосылыстар, мысалы, кальций карбонаты немесе қарапайым тілмен айтқанда, бор. Бұл – мүлде зиянсыз зат. Сонымен қатар бұл қаптаманың құрамында алюминий фольгасы жоқ”, – дейді Томас Хултин.

“Магнум қаптама өндірушісіне тікелей жүгінді"

Валерий Маначинский Magnum компаниясымен серіктестігі туралы айтқанда ерекше белсенділік танытты.

"Magnum өте дұрыс қадам жасады. Олар барлық өңдеушілерді айналып өтіп, тікелей қаптама өндірушісіне барды. Баға мен жеткізу шарттары бойынша өз келісімдерін жасады. Ал бізге осы қаптамаға өз сүтін құю ғана тапсырылды. Мұның бәрі сөре бағасын бәсекеге қабілетті ету үшін жасалды", – дейді Валерий Маначинский.

Ал Александра Чурсина мұны растайды. 

"Біз Ecolean компаниясымен келіссөздер жүргізіп, “Луговое поле” жеке сауда маркасына арналған қаптамаға қосымша жеңілдік алдық. Бұл өнімнің өз құнын төмендетуге мүмкіндік берді. Қазір біздің өнім Қазақстанда осы қаптамадағы кез келген басқа өнімнен арзанырақ", – дейді Александра Чурсина.

Серіктестік жақында басталды. Келіссөздер, келісімдер және қаптамаға тапсырыс беру бірнеше айға созылды, бірақ нәтижесін қазірдің өзінде дүкен сөрелерінен көруге болады. Алғашқы ассортимент – 2,5% және 3,2% майлылықтағы екі сүт түрі және сары май. Ал алдағы уақытта өнім түрлері кеңейеді.

"Жақын болашаққа құрған жоспарымызда – кілегей және қоюландырылған сүт бар. Ал болашақта “Луговое поле” брендімен айран, сүзбе, майлы айран да шығады. Біз толықтай отандық өндіріс өнімдеріне көшкіміз келеді. Қазір бізде тетрапактағы сүт бар, бірақ ол Қазақстанда өндірілмейді. Қазақстандық өнімдер желісін кеңейткіміз келеді", – дейді Александра Чурсина.

"Неге таңдауыңыз дәл Milk Project-ке түсті?" деген сұраққа Александра Чурсина былай деп жауап береді:

"Өйткені олар ең жоғары деңгейде экологиялық бағытты ұстанады. Олар қаптаманың қайта өңделетініне, табиғатқа зиян келтірмеуіне шын мәнінде ерекше мән беретін алғашқылардың бірі. Бұл – қағаз жүзінде емес, нақты іске асқан сапа стандарттары бар заманауи кәсіпорын".