Қазақстанда 1 гигабайт мобильді интернеттің орташа бағасы шамамен 134 теңге. Бұл әлемдік орташа бағадан төрт есе төмен. Ал жылдам интернеті бар 55 елдің ішінде баға мен жылдамдық арақатынасы бойынша Қазақстан жетінші орында. Бұл туралы Stan.kz ақпараттық агенттігі хабарлайды.

Бағаға қоса, қазақстандықтар мобильді интернетті көп тұтынады. Халықаралық электр байланысы одағының 2025 жылғы есебінше, Қазақстанда бір мобильді кеңжолақты байланысқа айына орта есеппен 23,6 гигабайт трафик тиесілі. Әлемдік орташа көрсеткіш — 15,3 гигабайт. Яғни Қазақстандағы көлем шамамен 54%-ға жоғары. 

SpeedGeo пайдаланушылардың 2025 жылғы шілдеден 2026 жылғы маусымға дейінгі өлшемдерін талдап, ел бойынша мобильді интернеттің орташа жүктеу жылдамдығын секундына 59,8 мегабит деп бағалаған. Бірақ өңірлердегі айырмашылық едәуір: 2025 жылғы сәуір мен 2026 жылғы наурыз аралығындағы өлшемдерде Шымкентте жылдамдық 92,3 Мбит/с болса, Таразда 42,6 Мбит/с болған.

Басқа елдермен салыстырғанда, Қазақстандағы мобильді интернет арзанырақ. Айлық тариф АҚШ-та орта есеппен 42,5 доллар (шамамен 19 мың теңге), Оңтүстік Кореяда 46,3 доллар (20,7 мың теңге), ал Швейцарияда 88,8 доллар (39,7 мың теңге) тұрады. 

Тариф құны мен жалақыға шаққандағы үлесі қандай?

Халықаралық салыстыруда Қазақстандағы мобильді интернеттің орташа айлық құны 10,65 доллар деп көрсетілген. 2026 жылғы 11 қарашадағы ресми бағаммен бұл шамамен 4 767 теңге. Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, 2026 жылғы екінші тоқсанда орташа айлық жалақы 486 388 теңге болған. Осы орташа мәндермен есептегенде, интернеттің айлық құны жалақының шамамен 1%-ына тең. 

Операторлардың тарифтері бірдей емес. Мысалы, 2026 жылғы қазандағы салыстыруда айына 2 890 теңгеге 30 гигабайт ұсынатын пакет көрсетілген. Кейбір тарифтердің алғашқы айлардағы бағасы кейін қымбаттайды. 

Мобильді байланыс тарифтері де жалпы инфляциядан баяу өскен: 2020 жылғы желтоқсаннан 2026 жылғы қыркүйекке дейін тарифтер 58,4%-ға қымбаттаса, тұтыну бағаларының жалпы өсімі 86,8% болған. Дегенмен тұтыну мен желіге түсетін жүктеме артқан сайын операторларға инфрақұрылымды жаңартып, өткізу қабілетін көбейту қажет.

Айта кетсек, 2026 жылғы 20 тамыздан бастап байланыс операторлары тариф бағасы өсетінін абоненттерге кемінде екі ай бұрын SMS-пен ескертуі керек. Бұған дейін 30 күн бұрын хабарласа жеткілікті болатын. 

Қазақстандық режиссер Айсұлтан Сейітов оңтүстіккореялық LNGSHOT тобының Bananas әніне бейнебаян түсірді. Бұл – оның K-pop бағытындағы алғашқы жұмысы. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Режиссер жаңалықты Instagram парақшасында бөлісіп, шығармашылық ұжымға алғысын білдірді.

“K-pop саласындағы алғашқы жұмысым. Оны LNGSHOT тобымен бірге жүзеге асыру мен үшін үлкен мәртебе. Сенімдеріңізге, күш-жігерлеріңізге және шығармашылық үндестік үшін рақмет!” – деп жазды Сейітов.

Бейнебаян топтың YouTube арнасында жарияланды. Видеоның соңындағы титрде Сейітов жалғыз режиссер ретінде көрсетілген. Bananas әні ұжымның 10 қарашада жарық көрген S.W.I.S.H. атты жаңа шағын альбомына енген.

LNGSHOT – Оюль, Рюль, Уджин және Луи есімді төрт жігіттен құралған оңтүстіккореялық топ. Ұжым 2026 жылғы қаңтарда өнер жолын бастап, рэпер әрі продюсер Джей Пак негізін қалаған MORE VISION лейблімен жұмыс істейді. Шығармашылығында хип-хоп, R&B және поп бағыттарын ұштастырады. Топтың атауы ағылшын тіліндегі Long Shot тіркесінен қысқартылған.

Жаңа бейнебаян қазақстандық көрермендердің де назарын аударды. Желі қолданушылары режиссерге қолдау білдіріп, оның халықаралық жобаларға қатысып жүргеніне қуанышты екенін жазған.

“Айсұлтанның келесі қадамын ешқашан болжай алмайсың”, “Клиптің соңында оны Айсұлтан түсіргенін көріп, таңғалдым. Сүйікті тобым енді қазақтарды біледі”, – деп пікір қалдырған көрермендер.

Публикация от Aisultan Seit (@aisultan)

Айсұлтан Сейітов бұған дейін 21 Savage, J. Cole және A$AP Rocky сынды шетелдік орындаушылармен жұмыс істеген. Қазақстандық көрерменге “Қаш” тарихи драмасының режиссері ретінде де таныс.

Еске салайық, оның A$AP Rocky-дің Shroom Clouds әніне түсірген бейнебаяны жасанды интеллект қолданылған кадрларға байланысты дау туғызған еді. Визуалды эффект маманы Cache Bunny видеода өз жұмысы рұқсатсыз пайдаланылғанын мәлімдеген.

Кейін Сейітов пен ProdCo компаниясы бейнебаянның бастапқы режиссерлік нұсқасын жариялады. Компания мұны бұл нұсқа 2024 жылғы қаңтарда аяқталып, тапсырыс берушіге тапсырылған деп түсіндірді. Ал дау тудырған кадрлар кейіннен бастапқы түсірілім тобының келісімінсіз қосылған.

Алматыда Желтоқсан оқиғасына қатысушыларды қорлап, әлеуметтік желіде балағат сөздер жазған Виолетта Паршинаға іздеу салынды. 52 жастағы әйел ұлтаралық араздықты қоздырды деген күдікке ілінген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Іздеу ісі 10 қарашада тіркелген. Қазір әйелді Алматы қаласы Бостандық ауданының полиция басқармасы іздестіріп жатыр. Қолда бар мәліметке сәйкес, ол тергеуден бой тасалап жүр.

Еске салайық, жанжал 2026 жылдың сәуірінде басталған. Сол кезде Threads желісінде Виолетта Паршинаның Желтоқсан оқиғасына қатысушылар туралы жазған пікірлері тараған еді.

Ол Желтоқсан көтерілісіне арналған жазбалардың астына оқиғаға қатысқандарды “маскүнем, ақымақ, ауылдың мәңгүрттері” деп қорлайтын пікір жазып қалдырған. Сонымен қатар желі қолданушылары әйелдің қазақ халқын қорлайтын басқа да сөздер жазғанын байқаған.

Бұл жазбалар қоғамда үлкен наразылық тудырды. Қазақстандықтар әйелді Қылмыстық кодекстің 174-бабы (Әлеуметтiк, ұлттық, этностық, нәсiлдiк немесе дiни алауыздықты қоздыру) бойынша жауапқа тартуды талап етіп, құқық қорғау органдарына жаппай шағымданды. 

Кейін полиция қызметкерлері әйелдің кім екенін анықтап, оны бөлімшеге жеткізген. Сосын оның әрекеттеріне құқықтық баға берілетіні айтылған. Жанжалдан кейін Виолетта Паршина жарнама агенттігіндегі жұмысынан да айырылған. Компания өкілдері оның айтқан сөздерімен келіспейтінін мәлімдеп, онымен еңбек қатынасын тоқтатқан.

Алматылық әйелге қатысты Қылмыстық кодекстің 174-бабы 1-бөлігі (Әлеуметтiк, ұлттық, этностық, нәсiлдiк немесе дiни алауыздықты қоздыру) бойынша қылмыстық іс қозғалған. Бұл бап бойынша жеті жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылған.

Қазір Виолетта Паршина ресми түрде іздеуде жүр. Оның қайда екенін білетін азаматтар Алматы қаласы Бостандық ауданының полиция басқармасына хабарлай алады.

Алматының Нұрлытау шағынауданында толассыз жауған жауыннан кейін көшелер лай болып, көліктер батпаққа батқан. Автобустар жолда тұрып қалып, жұрт жұмысқа кешіккен. Кейбір тұрғындар бірнеше шақырым жаяу жүруге мәжбүр болған. Жаз бойы жол жөндеу жұмыстарына шағымданған тұрғындар әкімдікті әрекетсіздікке айыптаса, аудан әкімдігі мердігерге айыппұл салынғанын мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

"Әдеттегідей, тек әдемі жауап жазуды білесіздер!"

Алматы қаласының Бостандық ауданындағы Нұрлытау шағынауданының тұрғындары Роза Жаманов көшесіндегі жол жөндеу жұмыстарына шағымданды. 

Тұрғындар жауын-шашын басталмай тұрып жолды ретке келтіруді сұраған. 

Ал Маргарита есімді тұрғын мұның бәрі барып тұрған қорлық екенін және біраз уақыттан бері шағымданып келе жатқанын айтып ескертті.

Алматы қаласының Нұрлытау шағынауданының тұрғыны Дарина Хан да осы көшедегі құрылыс жұмыстарының сапасы мен жауапты мекемелердің әрекетсіздігіне наразылық білдірді. Олардың айтуынша, бас мердігер қосалқы мердігерлердің жұмысын бақыламайды, ал әкімдік өкілдері құрылыс барысын қадағаламайды. Тұрғындар 201-үйдің алдындағы қазылған шұңқырдың ұзақ уақыт бойы ашық қалғанын және жақын маңдағы жолға үш аптадан бері асфальт төселмегенін жеткізді.

"Киіз үйдің жанынан шұңқыр қазып, сол күйі тастап кеткен. Жанындағы 10-12 метр жерге үш аптадан бері асфальт төсей алмай отыр. Бұған кім жауапты? Жауапты адамның аты-жөні мен байланыс нөмірін беріңіздер!" – деп жазды тұрғын.

Алматының тағы бір тұрғыны қаладағы абаттандыру жұмыстарының сапасына сын айтты. Оның пікірінше, қала көшелерінде құрылыс пен жөндеу жұмыстары тиісті деңгейде жүргізілмейді. Тұрғын жаз бойы плиткалардың ауыстырылғанын, ал қала халқы шаң-тозаң, лай-батпақ пен жолдағы қолайсыздыққа төзуге мәжбүр болғанын атап өтті. Сондай-ақ ол сапасыз жұмыс істеген мердігерлерді жауапқа тартуды ұсынды.

"4 шақырым жерге 5 рет көлік ауыстыруға тура келді"

Алматыда алғашқы жауыннан кейін қоғамдық көлік қозғалысы қиындап, тұрғындар жұмысқа кешіккендерін айтып шағымданды. Әлеуметтік желі қолданушыларының сөзінше, кейбір автобустар жолда тұрып қалып, жолаушылар бірнеше рет көлік ауыстыруға мәжбүр болған. Тіпті кейбірі межелі жеріне жету үшін бірнеше шақырым жаяу жүрген.

Өзге алматылық алғашқы жаңбырдан кейінгі жағдайды видео және фотосуреттер арқылы көрсетті. Кадрлардан бірнеше автобустың жолда тұрып қалғанын, ал жолаушылардың лай-батпақ жолмен жаяу жүруге мәжбүр болғанын көруге болады. 

Желі қолданушысы мұндай жағдайдың алғашқы жауыннан кейін-ақ басталғанына наразылық білдірді.

Алматы әкімдігі жол мәселесіне түсініктеме берді

Алматы қаласының Бостандық ауданы әкімдігі Нұрлытау шағынауданындағы Роза Жаманов көшесіндегі жол мәселесіне қатысты Stan.kz редакциясының сауалына жауап берді. 

Әкімдік мәліметінше, аталған аумақта су құбыры мен кәріз желілерін төсеу жұмыстары аяқталған. Алайда толассыз жауған жаңбырдан топырақ шамадан тыс ылғалданып, көлік жолда тұрып қалған. Кейін автокөлік шығарылып, жол қозғалысы қалпына келтірілген.

Сондай-ақ әкімдік инженерлік желілер төселгеннен кейін траншея аумағындағы асфальтбетон жабыны қалпына келтірілгенін хабарлады. Дегенмен жауын-шашын салдарынан топырақтың кейбір бөліктері шөгіп, жол жабыны қайта зақымданған. Қазір бүлінген учаскеге уақытша инертті материалдар төселіп, көліктердің жүруіне мүмкіндік жасалған.

Петропавлда таңертең үйінен шығып, қайта оралмаған 13 жастағы жасөспірім іздестірілді. Полиция қызметкерлері оны бірнеше сағаттан кейін үйдің жанындағы пеш ішінен тапты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Оқиға 10 қарашада болған. Шамамен сағат 17:30-да полицияға Жұмысшы кентінің тұрғыны хабарласып, 13 жастағы ұлының жоғалғанын айтқан. Бала таңертең үйден шығып кеткен. Өзімен бірге ұялы телефоны болмаған.

Жасөспірімді іздеуге патрульдік полиция қызметкерлері мен арнайы жасақ жауынгерлері жұмылдырылды. Жұмысшы кенті мен оның маңын тексеру үшін үш дрон пайдаланылды. Сонымен қатар полицейлер бейнебақылау камераларының жазбасын қарап шықты.

Петропавл қалалық полиция басқармасы екінші бөлімінің жедел уәкілі Төребек Калелов камералардан баланы байқап қалған. Ол жасөспірімнің жүрген бағытын бақылап, Зайцев көшесіне дейін барғанын анықтады.

Сөйтіп, шамамен сағат 18:30-да бала бір үйдің жанындағы сәндік пештің ішінен табылды. Жасөспірім полицияға пешке кіріп, жылынып жатып ұйықтап қалғанын түсіндірген. Қызметкерлер оны аман-есен үйіне жеткізді.

Полиция мәліметінше, бала бұған дейін үйінен өз еркімен кетіп көрмеген. Оның үйден кетуіне не себеп болғанын кәмелетке толмағандар ісі жөніндегі мамандар анықтап жатыр. Қазір полиция ата-анасымен және жасөспіріммен түсіндіру жұмыстарын жүргізген.

Айта кетейік, бұған дейін Алматы тауларында Оңтүстік Кореядан келген шетелдік турист жоғалып кеткені туралы жазған едік. 

Оңтүстік Корея азаматы, 1953 жылы туған Чо Кукхи. Ол 2026 жылдың 28 қыркүйегінде топ құрамында тауға көтерілген. Кейін ол тағы да жоғары көтеріліп, кейінірек өзі төмен түсетінін айтқан. Содан бері одан ешқандай хабар болмаған.

Туризм және спорт министрлігі лотерея ұйымдастыру құқығын беру тәртібін өзгертуді ұсынып отыр. Жаңа жоба қабылданса, елдегі жалғыз лотерея операторын тікелей тағайындамай, конкурс арқылы таңдайды. Қазіргі оператор — “Сәтті Жұлдыз” компаниясының орнына басқа ұйым келуі әбден мүмкін. Бұл туралы Stan.kz ақпараттық агенттігі хабарлайды.

Министрлік әзірлеген бұйрық жобасы 2026 жылғы 10 қарашада “Ашық НҚА” порталында жарияланды. Қоғамдық талқылау 25 қарашаға дейін жалғасады.

Операторды қалай таңдау ұсынылып отыр?

Жоба бойынша конкурс бес кезеңнен тұрады:

Қазір жобада алғашқы конкурстың қашан өтетіні, қатысушыларға қандай талап қойылатыны және жеңімпаз компанияның оператор ретіндегі өкілеттігі қанша уақытқа берілетіні нақтыланбаған. Сондай-ақ жаңа тәртіп “Сәтті Жұлдыздың” қазіргі өкілеттігіне әсер ете ме, әлде компанияның мерзімі аяқталғаннан кейін ғана қолданыла ма — әзірге белгісіз.

“Сәтті Жұлдыз” операторы 

Қазақстан заңнамасына сәйкес, лотереяны тек ресми оператор мәртебесі бар компания ұйымдастырып, өткізе алады. 2017 жылғы ақпанда Үкімет “Сәтті Жұлдызды” елдегі жалғыз лотерея операторы етіп бекіткен. Компанияға бұл құқық 15 жылға берілген, яғни қолданыстағы шешім бойынша ол шамамен 2032 жылға дейін күшінде.

Басқа компаниялар мен кәсіпкерлер лотереяны өз бетінше өткізе алмайды. Олар тек оператордың келісімімен билеттерді тарата алады. Министрлік ұсынып отырған конкурс басқа компанияларға оператор мәртебесіне таласуға жол ашуы ықтимал.

Бұған дейін жарияланған қаржылық есепке сәйкес, “Сәтті Жұлдыз” 2025 жылы 2,5 миллиард теңге таза пайда тапқан. Бір жыл бұрын компания 1,4 миллиард теңге шығынға ұшыраған еді. 2025 жылы түсімі 92%-ға өсіп, 121,1 миллиард теңгеден 232,95 миллиард теңгеге жеткен. 2026 жылғы қыркүйекте компания акционерлері қарапайым акцияларды AIX биржасының ресми тізіміне енгізіп, саудаға жіберу туралы шешім қабылдағаны хабарланды.

Айта кетейік, 2024 жылы лотерея өткізу ережелері жаңартылған еді: лотереяны тек ресми оператор ұйымдастыратын, ал ұтыс билеттері мен электронды билеттердің дұрыстығы тексерілетін болды. 

Бота Миа лақап атымен танымал блогер Ақбота Нұрақын Miss Qazaqstan сұлулық байқауына қатысады. Ұйымдастырушылар оны байқаудың екінші “джокері” ретінде таныстырды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Жаңалықты байқау командасы финалға дейін құпия ұстауға тырысқан. Ақботаның қатысатыны туралы Miss Qazaqstan байқауының ресми Instagram парақшасында жарияланды.

“Барлық картамызды ашып қойдық деп ойладыңыздар ма? Miss Qazaqstan командасы бір тосынсыйды финалға таяғанша құпия сақтап келді. Енді картаны ашатын сәт туды. Екінші “джокер” – Ақбота Нұрахын. Кім алдын ала болжады?” – делінген жазбада.

Ұйымдастырушылардың мәліметінше, Ақбота 27 жаста. Бойы – 170 сантиметр, дене өлшемдері – 80-60-100. Ол блогерліктен бөлек, актриса, модель әрі хореограф ретінде жұмыс істейді. Сондай-ақ ірі брендтердің өкілі.

Мамандығы бойынша педагог-хореограф Ақбота сегіз жыл бойы балаларға би үйретіп, жеке би студиясын басқарған. Қазір күнделікті өмір, сұлулық пен сән тақырыптарында контент әзірлейді. Сонымен қатар әйелдерді қолдауға арналған әлеуметтік бейнероликтер түсіреді.

Публикация от Miss Qazaqstan (@missqazaqstan.kz)

Еске салайық, бұған дейін блогер Бота Миа Қырғызстанға қатысты айтқан “Қырғызстан деген биік пе?” деген сөзі үшін әлеуметтік желіде сынға қалған еді. Көпшілік бұл пікірді көрші елді менсінбеу деп қабылдады. Кейін блогер Қырғызстан халқынан кешірім сұрап, сөзінің қате түсінілгенін айтып, ешкімді ренжітуді мақсат етпегенін мәлімдеді.

Сонымен қатар бұған дейін ол шетелдік блогердің контентін рұқсатсыз пайдаланғаны үшін де дауға қалған.

Орал қаласында жасанды интеллект технологияларына негізделген жаңа форматтағы цифрлық кеңсе ашылды. Заманауи орталық мемлекеттік қызметтердің қолжетімділігін арттыруға, тұрғындардың уақытын үнемдеуге және цифрлық мүмкіндіктерді кеңінен пайдалануға бағытталған. Салтанатты шараға облыс әкімі Нариман Төреғалиев, "Азаматтарға арналған үкімет" мемлекеттік корпорациясы" КЕАҚ Басқарма төрағасы Арман Кенжеғалиев қатысты.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев "Жаңа тарихи кезеңдегі Қазақстанның өзекті міндеттері" атты Жолдауында цифрлық экономиканы қалыптастыру және озық технологияларды халық игілігіне пайдалану міндетін айқындады. Президент жариялаған Цифрландыру және жасанды интеллект жылы аясында өңірде бұл бағыттағы жұмыстар жүйелі жалғасуда.

Жыл басынан бері облыста 3 миллион 203 мыңға жуық мемлекеттік қызмет көрсетіліп, оның 98%-ы электронды форматта жүзеге асырылды. Ал "Азаматтарға арналған үкімет" мемлекеттік корпорациясының облыстық филиалы ұсынған 629 мыңнан астам қызметтің 60%-ға жуығы онлайн көрсетілді.

Жаңа кеңсе үш негізгі функционалдық аймақтан тұрады. Экспресс-аймақта тұрғындар анықтамалар мен қарапайым қызметтерді өз бетінше жедел ала алады. Цифрлық аймақта электрондық цифрлық қолтаңба рәсімдеу, туу, неке қию, тұрғылықты жері бойынша тіркелу және әлеуметтік төлемдерге қатысты қызметтер онлайн ұсынылады. Сараптамалық аймақта мамандар кәсіби көмек көрсетеді. Сондай-ақ азаматтардың цифрлық сауаттылығын арттыруға арналған арнайы оқу аймағы қарастырылған.

Өңірде цифрлық инфрақұрылымды жетілдіру және мемлекеттік басқаруға озық технологияларды енгізу жұмыстары жалғасады.

Қазақстан шетелге және шетелден көлікпен жүк тасымалдаудың ортақ ережелеріне қосылады. Енді халықаралық жүк тасымалы кезінде жүк жоғалса, бүлінсе немесе тасымалдаушы келісімдегі міндетін орындамаса, тараптардың жауапкершілігі ортақ талаптар бойынша анықталады. Құрылтай осыған қатысты заңды екінші оқылымда қабылдады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Сөз 1956 жылы 19 мамырда Женевада қабылданған халықаралық келісім туралы болып отыр. Бұл құжат жүк тасымалдаушы мен тапсырыс берушінің арасындағы келісімді реттейді. Яғни жүкті жеткізу кезінде әр тараптың қандай міндеті барын және келісім орындалмаған жағдайда кім жауап беретінін анықтайды. Көлік вице-министрі Мақсат Қалиақпаровтың айтуынша, қазір бұл келісімге 58 мемлекет қосылған. Олардың қатарында ТМД елдерінің барлығы бар.

"Қазақстанның конвенцияға қосылуы отандық және шетелдік тасымалдаушылар үшін ортақ жұмыс тәртібін қалыптастыруға мүмкіндік береді. Атап айтқанда, тасымалдаушылардың жауапкершілігі, талап қою және хабарлама жіберу мерзімдері, халықаралық жүк тасымалы шарттарын рәсімдеу тәртібі біріздендіріледі", – деді Қалиақпаров.

Мәселен, қазақстандық жүк көлігі шетелге тауар жеткізген кезде жүк жолда бүлінсе немесе жоғалса, тасымалдаушының жауапкершілігі осы халықаралық келісім негізінде қаралады. Сондай-ақ жүк иесінің қандай мерзімде шағым түсіре алатыны және тасымалдау келісімін қалай рәсімдеу керегі белгіленеді.

Көлік министрлігінің мәліметінше, бұл өзгеріс қазақстандық және шетелдік тасымалдаушылардың бірдей ережемен жұмыс істеуіне мүмкіндік береді. Сондай-ақ Қазақстанның басқа елдермен сауда және жүк тасымалдау саласындағы байланысын дамытуға бағытталған.

Құрылтай "Жүктерді халықаралық жолмен тасымалдау шарты туралы конвенцияны ратификациялау туралы" заңды бірінші және екінші оқылымда қабылдады.

Еске салсақ, бұған дейін президент Қасым-Жомарт Тоқаев Шанхай ынтымақтастық ұйымына мүше елдер арасында жүк тасымалын жеңілдету үшін ортақ цифрлық платформа құруды ұсынған еді. Мемлекет басшысы кедендік рәсімдерді жеңілдетіп, электрондық құжаттарды өзара тану арқылы жүктердің бір елден екінші елге кедергісіз жеткізілуіне жағдай жасау қажет екенін айтқан.

Бұрынғы вице-министр Ақмади Сарбасовқа сот үкімі шықты. Ол пара алғаны үшін төрт жылға бас бостандығынан айырылды. Бірақ қызметтік өкілеттігін асыра пайдаланды деген айып бойынша ақталды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Мемлекеттік Еңбек ресурстарын дамыту орталығы мен Бірінші кредиттік бюро арасындағы ынтымақтастыққа қатысты іс бойынша барлығы бес адам сотталды.

Үкімді бүгін Алматы қаласының Алмалы аудандық соты жариялады.

Сотталғандар қандай жаза арқалады?

Еңбек ресурстарын дамыту орталығының бұрынғы басшысы Дәулет Арғандықов пен Бірінші кредиттік бюроның экс-басшысы Руслан Омаров 7 жыл 6 айға бас бостандығынан айырылды. Сот оларды бірнеше бап бойынша, соның ішінде сыбайлас жемқорлық қылмыстары мен зиянды бағдарламаларды пайдалануға қатысты айыптар бойынша кінәлі деп таныды. Алайда кейбір айыптар бойынша ақтады.

Орталықтың тағы екі қызметкері – Тәуке Болатбаев пен Ақжол Дошимов зиянды бағдарламаларды пайдаланғаны үшін, яғни Қылмыстық кодекстің 210-бабы 2-бөлігінің 1, 2 және 3-тармақтары бойынша кінәлі деп танылып, 3 жылға сотталды. Алайда рақымшылық жасау туралы заңның қолданылуына байланысты олардың жазасы 2 жылға қысқарды.

Омаров пен Арғандықовқа мемлекеттік қызметте және квазимемлекеттік секторда өмір бойы жұмыс істеуге тыйым салынды. Ал Болатбаев пен Дошимовқа бір жыл бойы ақпараттық жүйелермен жұмыс істеуге шектеу қойылды. Екеуі де сот залында қамауға алынды.

Сотталған бес адамның барлығы жазасын орташа қауіпсіздік мекемесінде өтейді. Сонымен қатар сот 75 мың доллар, яғни 39 миллион теңгені мемлекет кірісіне тәркілеу туралы шешім шығарды.

2 миллиард теңгеге қатысты арыз бойынша сот қандай шешім қабылдады?

Сот 2 миллиард теңгеден асатын болжамды шығынды өтеу мәселесін де қарады. Алайда бұл қаражатты қылмыстық іс аясында өндіріп алу туралы шешім қабылдамады.

Судьяның түсіндіруінше, аталған сома тікелей келтірілген залал емес, мемлекеттік орталықтың ала алмаған табысы, яғни жіберіп алған пайдасы болып саналады.

Қылмыстық-процестік кодексінің 166-бабына сәйкес, қылмыстық іс аясында қылмыс салдарынан тікелей келтірілген залалды өтеу туралы азаматтық талаптар қаралады. Ал алынбай қалған пайданы өндіріп алу туралы талаптар бұл тәртіппен қаралмайды. Сондықтан сот жәбірленуші тараптың өкіліне 2 миллиард теңгеден астам қаражатты өндіріп алу туралы талаппен азаматтық сот ісін жүргізу тәртібінде жеке жүгінуге құқылы екенін түсіндірді.

Істің мән-жайы

Ақмади Сарбасов бес жылға жуық уақыт Еңбек вице-министрінің бірінші орынбасары қызметін атқарған. 2025 жылдың сәуірінде ол Еңбек ресурстарын дамыту орталығын басқарды. Алайда бірнеше айдан кейін тергеуге алынды.

Еске салайық, 28 маусымда Алматы қаласы бойынша экономикалық тергеп-тексеру департаментінің қызметкерлері жедел-іздестіру шаралары барысында кезекті 75 мың доллар (шамамен 35 миллион теңге) пара беру кезінде Бірінші кредиттік бюро бас директоры Руслан Омаров, Еңбек ресурстарын дамыту орталығы басшысы Ақмәди Сарбасов, Еңбек ресурстарын дамыту орталығы бұрынғы басшысы Дәулет Арғандықовты ұстады. Бірінші кредиттік бюро басшылығы қазақстандықтардың жеке дерегін алу үшін еңбек ресурстарын дамыту орталығының басшылығына жүйелі түрде пара бергені анықталды.

Күдіктілердің үйін тінту барысында 370 мың доллар (191 миллион теңге) және 4,5 млн теңге тәркіленді. 30 маусымда сот санкциясымен үш күдікті 2 айға қамауға алынды.

Қыстың да қайталанбас көркі, өзіне ғана тән сұлулығы бар. Ақ ұлпа қарға оранған орман, қырау басқан ағаштар, күн сәулесіне шағылысқан тау бөктері... Осындай ғажайып көріністерді тамашалап, отбасыңмен бірге табиғат аясында демалудың өзі бір ғанибет. Балалармен бірге аққала жасап, шанамен сырғанап, қар атысып ойнау – уақыт өтсе де ұмытылмайтын балалық шақтың жарқын сәттері. Ал таза ауада серуендеп, қысқы табиғаттың сұлулығына көз тойдырған соң, дастарқан басына жиналып, дәмді тағамнан ауыз тию демалыстың сәнін келтіре түседі.

Күн суытты екен деп саяхаттан бас тартудың қажеті жоқ. Қыс келгенде бұрын талай жүрген жолдардың өзі жаңаша кейіпке енеді. Жазда көзге үйреншікті болған мекендер ақ қардың астында ертегідегідей құлпырады. Әсіресе, жаңа жыл қарсаңында мұндай сапарлардың әсері тіпті ерекше.

Әрине, қысқы сапарға шыққанда көлік таңдауға да мән берген жөн. Ол қар басқан жолдарда сенімді жүріп, жолаушыларға жайлы жағдай жасауы керек. Осындай талаптарға сай келетін Jetour T1 және T2 көліктері алыс-жақын сапарға қолайлы. Жерден биік орналасуы, жол жағдайына қарай бейімделетін толық жетек жүйесі, кең жүксалғышы мен суық күндері салонды жылы ұстайтын қосымша мүмкіндіктері жол үстінде жайлылық пен сенімділікті қатар қамтамасыз етуге арналған.

Көліктің мүмкіндіктерін сырттай бағалағаннан гөрі, рөлге отырып, өзіңіз байқап көрген дұрыс. Сондықтан жайлылықты, қауіпсіздікті әрі әртүрлі жол жағдайына бейімділікті бағалайтын жандарға Jetour көліктерін тізгіндеп көруге кеңес береміз.

Ал сапарға жалғыз емес, пікірлес жандармен бірге шыққанды ұнататындар үшін Қазақстанда Jetour-дың "Т" сериясын мінетін автокөлік иелерінің қауымдастығы да қалыптасып келеді. Олардың қызығушылықтары ортақ. Бос уақыттарын бірге өткізіп, жаңа жерлерді аралауға, тың идеяларды жүзеге асыруға құштар.

Бұған қоса, 30 қарашаға дейін Jetour T2 көлігін тиімді шарттармен сатып алуға болады. Ай сайынғы төлем 157 932 теңгеден басталады. Сонымен қатар көлік алушыларға қысқы дөңгелектер сыйға беріледі.

Сынақ жүргізуге жазылу, ұсыныстың толық шарттарымен, ай сайынғы төлемді есептеу тәртібімен және қысқы дөңгелектерді алу талаптарымен танысу үшін Қазақстанның кез келген өңіріндегі Jetour ресми дилерлік орталықтарына хабарласуға немесе jetour-auto.kz сайтына кіруге болады.

"Қызылжар" футбол клубының бұрынғы президенті Григорий Лорияға халықаралық іздеуге жарияланды. Қаржы мониторинг агенттігі оған бірнеше айып тағылып отырғанын мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

 

Григорий Отарович Лория – 1954 жылы 18 наурызда Грузия Республикасының Гудаута қаласында дүниеге келген, Қазақстан азаматы. 

Қаржы мониторинг агенттігінің Солтүстік Қазақстан облысы бойынша департаменті оған мемлекетаралық іздеу жариялады.

"Қызылжар" футбол клубының бұрынғы президенті бюджет қаражатын жымқырды және салық төлеуден жалтарды деген күдікке ілінді. Келтірілген залалдың жалпы сомасы – 414 миллион теңгеден асады.

Яғни, салық декларацияларында қызметкерлердің табысын, еңбекақы қорын және ұйымның жиынтық жылдық кірісін төмендетіп көрсеткен.

Агенттік іздеуде жүрген азаматтың қайда екені туралы қандай да бір ақпараты бар азаматтардан Қаржылық мониторинг агенттігіне хабарласуды сұрады. Байланыс телефондары: +7 (7172) 70-84-78 — кезекші бөлім.

Бұған дейін Қаржы мониторинг агенттігі Петропавлдағы “Қызылжар” футбол клубының бұрынғы президенті Григорий Лорияны іздестіріп жатқаны туралы жазған едік. Ол сеніп тапсырылған мүлікті иемденді немесе талан-таражға салды, салық төлеуден жалтарды деген күдікке ілінген. Іздестіру жұмыстарын Солтүстік Қазақстан облысы бойынша Экономикалық тергеп-тексеру департаменті жүргізіп жатыр.

Алматының Алмалы ауданындағы тұрғын үйлердің бірінен алынған су сынамасынан денсаулыққа қауіп төндіруі мүмкін көк іріңді таяқша анықталған. Зерттеу нәтижесінен кейін Тұтынушылар ұлттық лигасы қаладағы өзге аудандардың да ауызсу сапасын тексеруді талап етіп отыр.  Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Время басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

 

Аталған деректі Тұтынушылар ұлттық лигасының президенті Светлана Романовская мәлімдеді. Оның айтуынша, Алматы тұрғыны үйіндегі судың сапасын жақсарту үшін арнайы сүзгі сатып алған. Кейін сүзгіден өткен судың қаншалықты қауіпсіз екенін тексермек болып, “НУТРИТЕСТ” ЖШС зертханасына жүгінген. Бұл – тиісті зерттеу жүргізуге рұқсаты бар аккредиттелген зертхана.

Тұтынушылар ұлттық лигасының мәліметінше, көк іріңді таяқша адам ағзасына түскен жағдайда түрлі инфекция тудыруы мүмкін. Ол тыныс алу жолдарын, көзді, теріні және несеп шығару жолдарын зақымдайды. Сонымен қатар жараға түссе, инфекцияға себеп болуы мүмкін.

Бұл бактерия әсіресе балаларға, иммунитеті әлсіз адамдарға, отадан кейінгі науқастарға және онкологиялық аурулары бар адамдарға қауіпті. Мұндай адамдарда инфекция ауыр өтуі мүмкін.

Еуразиялық экономикалық одақтың қапталған ауызсудың қауіпсіздігі туралы техникалық регламентіне сәйкес, 250 миллилитр суда көк іріңді таяқша мүлде болмауы керек. Бұл талап табиғи минералды суға да қатысты.

Зерттеу нәтижесін алған соң Тұтынушылар ұлттық лигасының өкілдері “Алматы су” кәсіпорнына хабарласқан. Кәсіпорын мамандары да аталған үйге барып, судан өздері сынама алған.

“Алматы судың” жауабында Әуезов көшесі, 64/4 мекенжайындағы үйге су орталық тазарту құрылыстарынан жеткізілетіні айтылған. Кәсіпорын мамандары су құбыры желісіндегі бірнеше нүктеден сынама алуға мүмкіндік алған. Сонымен қатар биыл 20 қазанда сағат 09:45-те зертхана қызметкерлері тікелей осы үйге барып, су сынамасын жинаған.

Алайда “Алматы су” өкілдері көк іріңді таяқша ішек таяқшалары тобына жатпайтынын түсіндірген. Оның үстіне бұл бактерияны анықтау қолданыстағы санитариялық талаптарда міндетті тексерілетін көрсеткіштер қатарына кірмейді. Сондықтан кәсіпорын зертханасының мұндай бактерияны анықтауға қажет аккредиттеуі жоқ.

Соған қарамастан, кәсіпорын зертханасында қолданылатын арнайы қоректік орта көк іріңді таяқшаның өсуіне мүмкіндік береді. Бірақ Әуезов көшесіндегі үйден алынған су сынамасын тексергенде бактерия анықталмаған.

“Алматы су” мәліметінше, сол күні жүргізілген химиялық және микробиологиялық зерттеулердің нәтижесі қолданыстағы гигиеналық талаптарға сай болған. Бұл талаптар Денсаулық сақтау министрінің 2022 жылы 24 қарашадағы бұйрығымен бекітілген.

Оның айтуынша, Тұтынушылар ұлттық лигасы Денсаулық сақтау министрлігіне де жүгінген. Олар ауызсуға қатысты қолданыстағы талаптарды қайта қарап, көк іріңді таяқшаны міндетті түрде тексерілетін бактериялар тізіміне қосуды ұсынған.

Егер мұндай тексеру қажет деп танылса, бірнеше мәселе шешілуі керек. Атап айтқанда, бактерияның рұқсат етілетін мөлшері немесе оған қатысты қауіп деңгейі белгіленуі тиіс. Сонымен қатар судан сынаманы қалай және қанша көлемде алу керегі, оны қай жерде және қаншалықты жиі тексеру керегі анықталуы қажет. Зертханаларға қойылатын талаптар да белгіленуі тиіс.

Баспасөз мәслихатында Романовскаядан Алматының барлық ауданындағы суды тексеру қажет пе деген сұрақ қойылды.

Романовская “Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы” заңға сәйкес, әр азамат өзі ақы төлейтін тауарлар мен қызметтер туралы толық әрі шынайы ақпарат алуға құқылы екенін де еске салды.

Оның сөзінше, бұл мәселе әлі толық шешілген жоқ. Тұтынушылар ұлттық лигасы Алматының әртүрлі ауданындағы үйлерден құбыр суын алып, зертханалық тексеру жүргізуді талап етпек. Олар ескі, су құбырлары тозған үйлермен қатар, жаңадан салынған тұрғын үй кешендеріндегі судың сапасын да тексеруді көздеп отыр.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда кәріз суының құрамында есірткінің бар-жоғы тексерілетіні туралы жазған едік. Мамандардың айтуынша, тұрмыстық ағын суларынан тыйым салынған заттарды анықтау оңай емес.

Интернет арқылы басталған астаналық жігіт пен қыздың таныстығы адам өлімімен аяқталды. Жігіт қызды белгісіз себеппен өз пәтерінде тұншықтырып өлтірген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Kozachkov offside Telegram арнасының мәліметінше, Алина мен Владислав биыл қаңтар айында интернет арқылы танысып, кездесе бастаған. Алайда біраз уақыттан кейін қыз жігіттің өзіне лайық емес екенін түсініп, бұл туралы әпкесі мен тәтесіне айтқан.

Алина Владиславпен қарым-қатынасын тоқтатып, кейін Таиландқа ұшуды жоспарлап жүрген. Ол бұл сапарға ұзақ уақыт дайындалып, ақша жинап, тіпті жолға шығар алдында жаздық киімдер сатып алған. Алайда бұл саяхат Алинаға бұйырмады.

4 ақпан күні Владислав пен Алина қайта кездескен. Олар бірнеше жерге барып, сыра ішкеннен кейін қыздың пәтеріне барған. Ол кезде Алина құрбысының үйінде уақытша тұрып жатқан. Жастардың арасында нақты не болғаны белгісіз. Бірақ Владислав Алинаны тұншықтырып өлтірген. Одан кейін қыздың банк шотындағы барлық ақшаны досының есепшотына аударып, ештеңе болмағандай такси шақырған. Кейін ары қарай көңіл көтеруге кеткен.

Досы оған ақшаның не үшін аударылғанын сұрағанда, Владислав смайликпен жауап берген.

Келесі күні ол досынан Алинаның жинаған ақшасын қолма-қол шешіп беруін сұраған. Қаскөй бұл ақшамен Таразға кетпек болған. Алайда жолда оны полиция қызметкерлері ұстап алды.

Осы уақытта марқұмның денесі табылған еді. Алинаның әпкесі бойжеткеннің қоңыраулар мен хабарламаларға жауап бермегеніне алаңдап, құрбысымен бірге пәтеріне барған.

Владислав Андрюшкин ұрлық жасағанын мойындағанымен, кісі өлтіру айыбын абайсызда өлімге әкеп соғу бабына ауыстыруды сұраған. Мұндай жағдайда ол ең көп дегенде екі жылға сотталуы мүмкін еді.

Алайда судья Саят Ташимбаев қылмыстың қасақана жасалғаны туралы қорытындыға келіп, айыпталушыны 10 жылға бас бостандығынан айырды. Сот үкімі заңды күшіне енген.

Марқұмның әпкесі сот үкімімен келіспейді

Алинаның әпкесі Александра сот шешімін әділ деп санамайды.

Оның пікірінше, адам өлтіргені үшін берілген жаза қылмыстың ауырлығына сай болуы керек.

Бұған дейін Ақтөбеде бір айда үшінші әйел бұрынғы күйеуінің қолынан қаза тапқаны туралы жазған едік. 31 жастағы күдікті – марқұм әйелдің бұрынғы күйеуі. Алдын ала мәлімет бойынша, қылмыс бұрынғы ерлі-зайыптылар арасындағы тұрмыстық жанжал салдарынан болған. Әйел тұншығып, көз жұмған. 

Еске салайық, Ақтөбедегі Неке сарайында 26 жастағы қызды өлтіріп кеткені туралы жазған едік. Куәгерлердің айтуынша, ғимарат маңында жүрген адамдар іштен шыққан айқай-шуды естіген. Оқиға санаулы минут ішінде болған. Полиция келген кезде қыз еденде қансырап жатқан. Дәрігерлер оның өмірін сақтап қала алмады.

Екінші жағдай да Ақтөбеде тіркелді. Алдын ала мәлімет бойынша, қылмыс бұрынғы ерлі-зайыптылар арасында тұрмыстық жанжал салдарынан болған. Полиция оқиғаның барлық мән-жайын анықтауға бағытталған қажетті тергеу әрекеттері жүргізіліп жатқанын мәлімдеді. Ведомство өкілдері бұған дейін полицияға аталған тұлғалардың арасында тұрмыстық жанжалдар болғаны туралы ешбір арыз-шағым мен хабарламалар түспегенін атап өтті. 

Қазақстанда ауыл шаруашылығы шикізатынан авиациялық отын өндіретін зауыт салу жоспарланып отыр. Кәсіпорын Қостанай облысының Рудный қаласында орналасады. Жобаны “ҚазМұнайГаз” америкалық KBR компаниясымен және қазақстандық KazFoodProducts холдингімен бірлесіп жүзеге асырмақ. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Жоба барысы АҚШ-тың Вашингтон қаласында өткен B20 USA Summit 2026 саммиті аясында талқыланды. Кездесуге “ҚазМұнайГаз” басқарма төрағасы Асхат Хасенов пен KBR компаниясының аға вице-президенті Хари Равиндран қатысты.

Тараптар зауыт салу жұмыстарының барысын және алдағы кезеңдерін талқылады. Бұған дейін үш компания жобаның негізгі шарттарын бекітіп, келісімге қол қойған. Құжат бойынша кәсіпорында америкалық KBR компаниясының PureSAF технологиясы қолданылады.

Қазір зауыттың технологиялық жобалау құжаттамасы әзірленіп жатыр. Бұл жұмыс 2027 жылдың бірінші тоқсанында аяқталуы тиіс. Одан кейін нысанның бастапқы инженерлік жобалау кезеңі басталады.

Зауыт қандай отын өндіреді?

Жоспар бойынша кәсіпорын жылына 57 мың тонна тұрақты авиациялық отын өндіреді. Ал оның биоэтанол өңдеу қуаты жылына 100 мың тонна болмақ.

Шикізат ретінде KazFoodProducts холдингіне қарасты BioOperations зауыты шығаратын биоэтанол пайдаланылады. PureSAF технологиясы спирт шикізатынан авиациялық отын алуға мүмкіндік береді. Бұл әдіс халықаралық тәжірибеде Alcohol-to-Jet деп аталады.

Жобаның тағы бір мақсаты – Қазақстанның авиациялық хаб ретіндегі әлеуетін арттыру. Сонымен бірге отандық ауыл шаруашылығы өнімдерін терең өңдеп, жоғары технологиялы отын өндірісіне пайдалану көзделген.

Анықтама: KBR (Kellogg Brown & Root LLC) – штаб-пәтері АҚШ-тың Хьюстон қаласында орналасқан халықаралық инженерлік-технологиялық компания. Ол әлемнің 80-нен астам елінде энергетика және тұрақты технологиялар саласында жұмыс істейді.

KazFoodProducts – Қазақстандағы ірі агроөнеркәсіптік холдингтердің бірі. Оның құрамындағы BioOperations кәсіпорны астықты терең өңдеп, биоэтанол өндіреді.

Айта кетейік, бұған дейін Америкалықтар Қазақстанда жүгері мен картоптан авиаотын өндіруді жоспарлап отырғаны туралы жазған едік. Жобаға америкалық LanzaJet компаниясы да қатысуға ниетті екені айтылған. Кәсіпорын Рудный қаласында орналасып, жылына 54 мың тонна авиаотын өндіруі мүмкін. Зауытта дән, жүгері, картоп сияқты органикалық шикізаттан алынған этанол пайдаланылады. Техникалық-экономикалық негіздемені әзірлеу аяқталған.

Ұлттық банктің қыркүйектегі сауалнамасына қатысқан отбасылардың 30,9%-ы айлық табысы 150 мыңнан 300 мың теңгеге дейін екенін айтқан. Бұл — сауалнамадағы ең жиі кездескен табыс санаты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Респонденттердің 23,6%-ы отбасының айлық кірісі 300–500 мың теңге екенін көрсеткен. Ал 13,4%-ы 500 мың теңгеден көп табыс табады.

Кейбір отбасылардың табысы бұдан әлдеқайда аз. Сауалнамаға қатысқандардың 12,6%-ы айына 100–150 мың теңге, 5,4%-ы 70–100 мың теңге алатынын айтқан. Отбасылардың 3,9%-ы 40–70 мың теңгемен, тағы 3,9%-ы 40 мың теңгеден аз қаражатпен күн көреді.

Көпшілік үшін негізгі табыс көзі — жалақы: оны респонденттердің 75,4%-ы атаған. Мемлекеттік жәрдемақы, зейнетақы немесе шәкіртақы алатындар — 33,2%, туыстары мен жақындарынан ақша көмегін алатындар — 9,2%.

Сауалнамаға қатысқан отбасылардың 60,3%-ында жинақ жоқ екенін айтқан. Ақшалай қоры барын 27,9%-ы растады.

Бағаның өсуін де көпшілік сезген: респонденттердің 47,3%-ы соңғы жылы тауарлар мен қызметтердің қымбаттауы бұрынғыдан жылдам болды деп есептейді. Тағы 37,7%-ы баға шамамен бұрынғы қарқынмен өсті деген пікірде.

Айта кетсек, біз бұған дейін ауылда және қалада тұратын отбасының шығынын есептеп көрген едік.

Кәсіпкер Тимур Турловқа тиесілі Turlov Private Holding компаниясы “Қазақстанның астық консорциумы” холдингінің бас компаниясы Ak Zhaiyk Capital үлесінің кемінде 51%-ын сатып алуды көздеп отыр. Келісімнің болжамды құны — 300 миллион доллар. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Мәміле жөніндегі ниет туралы келісімге 2026 жылғы 5 қарашада Turlov Private Holding, “Қазақстанның астық консорциумының” негізгі иесі Бахтияр Оспанов және Турлов қол қойған. Ak Zhaiyk Capital-дың қалған 49%-ы “Бәйтерек” холдингінің Qazaqstan Investment Corporation құрылымына кіретін Kokzhiyek Fund LP қорында қалады. Құжат туралы Freedom Holding Corp. АҚШ-тың бағалы қағаздар жөніндегі реттеушісіне жіберген хабарламасында мәлімдеген.

Тимур Турлов — Freedom Holding Corp.-тың негізгі акционері. Ол агроактивтегі үлесі үшін Оспановқа холдингтің өз акцияларын екі кезеңмен бермек: бір бөлігі 2026 жылы, қалғаны 2027 жылы. Оспанов акцияларды келісілген кәсіби қатысушылар арқылы нарықта сатып, ақшалай табысқа айналдыра алады.

Берілетін акция саны Nasdaq-тағы соңғы 20 сауда күніндегі орташа өлшенген бағаға және 1,15 коэффициентіне сүйеніп есептеледі. Құжат бойынша, Турлов пен Turlov Private Holding Оспановтың үлесі үшін келісілген ақшалай соманы толық алуына жауапты. Акцияларды сатқаннан түскен қаражат 300 миллион долларға жетпесе, айырмасын ақшалай өтейді. Оспанов 2026 жылғы 31 желтоқсанға дейін кемінде 270 миллион доллар, ал қалған 30 миллион долларды 2027 жылғы 31 наурыздан кешіктірмей алуға тиіс.

Алайда қол қойылған құжат — ниет туралы келісім. Онда мәміле түпкілікті құжаттарды келісіп, қол қоюға және сол құжаттарда белгіленетін талаптарды орындауға байланысты екені жазылған. Сондықтан сатып алу әзірге аяқталған жоқ.

Тексеру рәсімдері бітіп, түпкілікті сатып алу-сату шарты жасалғанша, Оспанов Ak Zhaiyk Capital, “Қазақстанның астық консорциумы” және топқа кіретін өзге компанияларды басқаруды жалғастырады. Сонымен бірге компаниялардың стратегиялық дамуына әсер ететін шешімдерді Turlov Private Holding-пен келісуі керек. Оларға бюджет пен егіс науқанын жоспарлау, тұқым, тыңайтқыш, өсімдікті қорғау құралдары мен жанармай сатып алу, маусымдық қаржыландыру, басшылық құрамын өзгерту, күрделі шығындар және қарыз тарту мәселелері кіреді.

“Қазақстанның астық консорциумы” — Ақмола және Солтүстік Қазақстан облыстарында жұмыс істейтін холдинг. Оның құрамында 22 ауыл шаруашылығы өндірушісі мен алты элеватор бар. Холдинг сайтындағы мәліметке сәйкес, жер қоры 909,9 мың гектарды, егіс көлемі 350 мың гектарды құрайды. Компаниялар жылына 500 мың тоннадан астам өнім өндіреді.

Freedom Holding Corp. хабарламасында Ak Zhaiyk Capital консорциумның 99%-ына иелік ететіні көрсетілген. Оспанов та компания құрылтайшыларының бірі: eGov деректеріне сүйенгенде, оның үлесі 1%.

Бахтияр Оспанов 2026 жылы алғаш рет Қазақстанның ең бай 75 кәсіпкері тізіміне кіріп, 95 миллион доллар байлығымен соңғы орынға жайғасты. Ал жеке қаражатына инвестиция салатын Turlov Private Holding Freedom Holding Corp.-тан бөлек компания болып саналады. Forbes мәліметінше, Тимур Турловтың байлығы 5,2 миллиард доллар.

Айта кетейік, бұған дейін Тимур Турловтың шығынға батқан тау-кен компаниясы акционерлеріне дивиденд төлемейтіні белгілі болды.

Алматылықтар нөсер жауынның салдарынан қаланың бірнеше ауданын су басқанын айтып шағымдануда. Жаяу жүргіншілер өткелдері, тротуарлар мен автокөлік жолдарынан бөлек, тіпті "Алатау" метро станциясының кіреберісін де су басқан. Тұрғындар бұл жағдайға қаладағы кей арықтардың бетін жабу себеп екенін жеткізді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Тұрғындар түнімен желіде жаппай толасыз жауған жауынның салдарынан жол маңына су жиналып, таңмен қозғалыстың қиындағанын жазуда. 

Бұдан бөлек тұрғындар Алатау метро станциясының кіре берісі суға толған сурет, видеолармен де бөлісті. Айтуларынша бұл аймақта су басу мәселесін тұрғындар бұрыннан көтеріп жүр. Кейін Алматы метросы оқиғаны растады.

Көпшілік қаладағы биыл беті жабылып, жаңартылған арық жүйесін сынға алды. Айтуларынша, олардың беті жабылғандықтан жаңбыр суына төтеп беру қиындаған, ал беті ашық арықтар қоқысқа толып қалған. 

Алмалы мен Наурызбай ауданының тұрғындары да жауыннан кейін қозғалыс қиындағанына шағымдануда. 

Редакциямыз қаладағы таңертеңмен басталған дүрбелеңге байланысты Алматы қаласының әкімдігінен пікір сұрады. Әкімдік арықтар жүйесі қаланың барлық жерінде жабылмағанын, ашық арық жүйелері жұмыс істеп тұрғанын жеткізді. Әкімдік ауа райына байланысты алдағы күндерде де жауын жалғасатынын және су басуға қарсы жұмыстар жүргізіліп жатқанын алға тартты. 

Ведомство сонымен қатар қала тұрғындарына қолайсыз ауа райында жолда абай болып, көлік жылдамдығын азайтуды ескертті. 

Еске салсақ, бұған дейін Алматыда көшелерге брусчатка мен жиектер орнатқан құрылыс компанияларына жаппай айыппұл салынған еді. Абаттандыру талаптарын бұзған үшін 43 құрылыс компаниясына жалпы сомасы 5,7 миллион теңге айыппұл салынды.

Алматы әуежайында қызметкер қаза тапты. Осы дерекке байланысты еңбек қауіпсіздігі талаптарын бұзу бабы бойынша қылмыстық іс қозғалды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Полиция не дейді?

Көліктегі полиция департаменті адам өліміне әкеп соққан еңбек қауіпсіздігі талаптарын бұзу дерегі бойынша қылмыстық іс қозғалғанын растады.

“Қазір оқиғаның барлық мән-жайын жан-жақты әрі объективті анықтау үшін қажет тергеу амалдары жүріп жатыр. Тергеу мүддесіне байланысты өзге ақпарат жарияланбайды”, – делінген жауапта.

Әуежайдың түсініктемесі

Әуежай мәліметінше, оқиға құрылыс жұмыстары жүріп жатқан перрон аумағында болған. 

“Алматы халықаралық әуежайының құрылыс жұмыстары жүріп жатқан перрон аумағында жазатайым оқиға орын алды. Оқиға салдарынан құрылыс жұмыстарын жүргізіп жатқан мердігер ұйымның бір қызметкері зардап шекті. Әуежай уәкілетті мемлекеттік органдарға қажет көмек көрсетіп, тергеу аясында олармен өзара іс-қимыл жасауда”, – делінген жауапта. 

Әуежай өкілдері, оқиғаның барлық мән-жайы анықталғанға дейін қосымша түсініктеме бере алмайтынын айтты. 

Айта кетейік, бұған дейін Алматы әуежайында FlyArystan ұшағынан өрт шығып, бір қызметкер жарақат алғаны туралы жазған едік. 

Қазақстанда ғылым саласына жүргізілген мемлекеттік аудит барысында 50,9 миллиард теңгенің қаржылық заңбұзушылығы анықталды. Бұдан бөлек, 47 миллиард теңгеге жуық қаражат тиімсіз жұмсалған немесе дұрыс жоспарланбаған. Құрылтайдың жалпы отырысында Жоғары аудиторлық палата төрағасы Әлихан Смайылов осындай мәліметтерді жариялады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Жоғары аудиторлық палата ғылымды дамытуға бөлінген мемлекеттік қаржы мен активтердің пайдаланылуын, сондай-ақ жер қойнауын пайдаланушы компаниялардың ғылыми зерттеулерге міндетті түрде аударатын қаражатының қалай жұмсалғанын тексерген. Аудит тоғыз мемлекеттік орган мен ұйымның қызметін қамтыған. Оның ішінде Ғылым және жоғары білім министрлігі, Ғылым комитеті, Ғылым қоры, Ұлттық ғылым академиясы және басқа да ұйымдар бар. Жалпы тексеріс аясында 241,9 миллиард теңгенің бюджет қаражаты қаралған.

Тексеру нәтижесінде 50,9 миллиард теңгенің қаржылық заңбұзушылығы анықталды. Сонымен қатар 41,5 миллиард теңге тиімсіз пайдаланылып, тағы 5,5 миллиард теңге тиімсіз жоспарланған. Аудиторлар 230 рәсімдік заңбұзушылық пен 69 жүйелі кемшілікті де тіркеген.

67 миллиард теңге бөлінген ғылыми тапсырмалар орындалмаған

Аудит ғылымға бөлінген қаржының нақты нәтижеге айналуында да мәселелер бар екенін көрсетті. Атап айтқанда, 2023–2025 жылдары ғылыми зерттеулерді қаржыландыруға арналған 20 конкурс аясында 393 тапсырма берілген. Алайда олардың 149-ы орындалмаған. Бұл тапсырмалардың жалпы құны шамамен 67 миллиард теңге.

Бұдан бөлек, бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру аясында 79 ғылыми жобаға 62 миллиард теңге бөлінген. Алайда олардың шығындары алдын ала егжей-тегжейлі есептелмеген. Кейбір жобалардың қорытынды есебі қабылданбай тұрып, орындаушыларға қаражаттың 96–98%-ы төленіп қойған. Яғни ғылыми жұмыстың түпкілікті нәтижесі тексеріліп, бағаланғанға дейін қаржының басым бөлігі аударылған.

"16 млрд теңгені құрайтын 176 жоба бойынша түпкілікті нәтижеге қол жеткізілмеген. Ұлттық мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптама орталығының мониторингі жобалардағы кемшіліктерді анықтағанымен, тиісті шешімдер қабылдауға негіз болмаған. 2025 жылы мониторинг 2 мыңнан астам ғылыми жоба мен коммерцияландыру жобасын қамтып, 3 млрд теңгеден астам сомаға бұзушылық анықталған. Алайда ұлттық ғылыми кеңестер бұл мәселелер бойынша тек ақпаратты назарға алумен шектелген", – деді Әлихан Смайылов.

Жоғары аудиторлық палата төрағасының айтуынша, ғылыми жобалардың нәтижесі көбіне жарияланған мақалалар, алынған патенттер және ғылыми жаңалықтарды өндіріске енгізу туралы құжаттар арқылы бағаланады. Алайда мұндай құжаттардың болуы зерттеу нәтижесінің нақты өндірісте қолданылғанын немесе экономикалық пайда әкелгенін білдірмейді. Мәселен, аудит барысында іріктеліп тексерілген 60 патенттің ешқайсысы бойынша оларды пайдалану туралы келісім жасалмаған.

22 миллиард теңгеден астам қаржы бөлінген жобалар күткен нәтижеге жетпеген

Ғылыми зерттеулерді нақты өнімге айналдырып, нарыққа шығару мәселесінде де кемшіліктер анықталған. Ғылым қорының есебінде ғылыми әзірлемелерді коммерцияландыру деңгейі 44% деп көрсетілген. Алайда аудиторлар көрсеткішті бірыңғай әдістеме бойынша қайта есептегенде оның нақты үлесі шамамен 16% болғанын анықтаған.

"Нақты нарықтық әсер де шамалы. Аяқталған 141 жобаның ішінде небәрі 38 жоба немесе 27%-ы ғана соңғы 3 жылда өнімді тұрақты түрде сата алған. Қаржы көлемі 22 млрд теңге болатын қалған 103 жоба өнім өндіру мен сату көлемі бойынша күткен нәтижелерге қол жеткізбеген", – деді Жоғары аудиторлық палата төрағасы.

Яғни ғылыми зерттеулерге қаржы бөлініп, жобалар аяқталғанымен, олардың басым бөлігі нарықта тұрақты сатылатын өнім шығаруға қол жеткізе алмаған.

Ғылымға бөлінетін қаржы екі еседен астам артқан

Аудит қорытындысы ғылым саласына бөлінетін қаржының соңғы жылдары айтарлықтай өскенін де көрсетті. Әлихан Смайыловтың айтуынша, 2022–2025 жылдар аралығында ғылымды қаржыландыру көлемі 122 миллиард теңгеден 262 миллиард теңгеге дейін артқан. Осы кезеңде Ұлттық ғылым академиясы құрылып, жоғары оқу орындары мен ғылыми ұйымдардың материалдық-техникалық базасын жаңарту, жас ғалымдарды қолдау жұмыстары жүргізілген. Алайда қаржыландыру көлемі ұлғайғанымен, ғылыми зерттеулерге жұмсалатын шығын жалпы ішкі өнімнің небәрі 0,16%-ына тең. Ал белгіленген мақсатты көрсеткіш – 1%. Ғылым саласын қаржыландыруда мемлекеттің үлесі де айтарлықтай өскен.

"Ғылымды қаржыландыруда мемлекеттің үлесі 55%-дан 82%-ға дейін артқан. Бұл бизнестің ғылыми әзірлемелерге сұранысы мен зерттеулерді қаржыландыруға қатысуы әлі де төмен екенін көрсетеді. Аудит барысында ғылым саласын басқаруда да жүйелі кемшіліктер анықталды. 2021–2025 жылдары саланы дамытуға арналған төрт бағдарламалық құжат қабылданғанымен, оның үшеуінің күші мерзімінен бұрын жойылды", – деді Смайылов.

Сонымен қатар ғылым саласын дамытуға арналған бірқатар жоспарлы көрсеткіш төмендетілген.

Атап айтқанда, ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға жұмсалатын шығындардың нысаналы көрсеткіші ЖІӨ-нің 2%-ынан 0,5%-ына дейін қысқартылған. Зерттеушілер санын арттыру көрсеткіші 50%-дан 7%-ға, ал жеке сектордың ғылыми жобаларды бірлесіп қаржыландыру үлесі 50%-дан 32%-ға дейін төмендеген.

Жер қойнауын пайдаланушылардың қаржысы депозиттерге салынған

Аудиторлар жер қойнауын пайдаланушы компаниялардың ғылыми зерттеулерге міндетті түрде бөлетін қаражатының жұмсалуын да тексерген. Заң бойынша жер қойнауын пайдаланушылар табысының белгілі бір бөлігін ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға бағыттауға міндетті. Алайда аудит нәтижесінде осы қаражатты басқаратын ұйымдардың қаржының едәуір бөлігін бірден ғылыми жобаларға жұмсамай, банктердегі депозиттер мен бағалы қағаздарға орналастырғаны анықталған.

Мәселен, Astana Hub 22,9 миллиард теңгені, ал "Самғау" қоры 10,2 миллиард теңгені осындай қаржы құралдарына салған. Нәтижесінде бұл ұйымдар тиісінше 12,8 миллиард және 1,6 миллиард теңге пайыздық табыс алған. Сонымен қатар ғылыми жобаларды қаржыландыру кезінде қаражатты аудару мерзімдері де бұзылған. Astana Hub-та кешігу 215 күнге дейін жетсе, "Самғау" қорында кейбір төлемдер екі жарым жылдан астам уақытқа созылған.

Аудит барысында жер қойнауын пайдаланушылардың ғылыми зерттеулерге бөлінуі тиіс қаражат бойынша 10,2 миллиард теңге қарызы бары анықталған. Оның 3,2 миллиард теңгесіне қатысты сот арқылы өндіріп алу мерзімі өтіп кеткен.

Тексеру нәтижесінде 36 материал жауапты органдарға жолданды

Жоғары аудиторлық палатаның мәліметінше, аудит барысында анықталған заңбұзушылықтардың бір бөлігі бойынша қаржыны қалпына келтіру және мемлекетке қайтару шаралары қабылданған. Атап айтқанда, 37,8 миллиард теңге қалпына келтіріліп, тағы 19,1 миллион теңге өтелген. Сонымен қатар тексеру нәтижесінде 36 материал әкімшілік жауапкершілікке тарту мәселесін қарау үшін уәкілетті органдарға жолданған. Бұдан бөлек, Геология комитеті есептілікті уақытында тапсырмаған 13 жер қойнауын пайдаланушыны әкімшілік жауапкершілікке тартқан.

Аудиторлар ғылыми жобаларды қаржыландыру тәртібін қайта қарауды, зерттеу нәтижелерінің іс жүзінде қолданылуын бақылауды күшейтуді және ғылыми жобаларға баға беретін сарапшылардың жауапкершілігін арттыруды ұсынып отыр.

Еске салсақ, бұған дейін Түркістан облысының Сарыағаш ауданындағы №12 колледж LEGO құрастырғыштары мен парталарды сатып алуға 27 миллион теңгеден астам қаржы жұмсағаны хабарланған еді. Оның ішінде 14 миллион теңгеден астам қаражат балаларға арналған LEGO жиынтықтарына бөлінген. Сатып алынған құралдардың арасында 4–6 жастағы балаларға арналған ойыншықтар да болған.

2026 жылғы қыркүйектің қорытындысы бойынша Қазақстанның банк секторы өсімін жалғастырды. Негізгі көрсеткіштердің барлығында, соның ішінде кредит беру саласында да оң динамика байқалды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Бір айда Қазақстанның екінші деңгейлі банктерінің жиынтық несие портфелі 1,1%-ға немесе 500 миллиард теңгеге жуық өсті. Бұл жыл басынан бергі айлық өсімнің ең жоғары көрсеткіштерінің бірі. Бұл туралы Ranking.kz хабарлады. Сонымен қатар жекелеген банктердің көрсеткіштері әртүрлі болды. Қыркүйек айында Қазақстандағы 23 екінші деңгейлі банктің тек 12-сі несие портфелін ұлғайта алған. Ал қалған 11 қаржы ұйымында бұл көрсеткіш төмендеген.

Несие нарығының өсуіне елдегі ірі банктер негізгі үлес қосып отыр. Олардың еншісіне барлық несие портфелінің шамамен 92%-ы тиесілі.

Қазақстанның ірі екінші деңгейлі банктері арасында қыркүйек айында несие портфелінің өсу қарқыны бойынша Bank RBK көш бастады. Банктің несие портфелі 5,4%-ға өсіп, 1,8 триллион теңгеге жетті. Бұл банк секторы бойынша орташа айлық өсімнен едәуір жоғары. Сондай-ақ Bank RBK несие портфелінің абсолютті өсімі бойынша да бірінші орынға шықты. Бір айда оның несие портфелі 90,3 миллиард теңгеге ұлғайған. Осылайша, банк нарықтағы ірі ойыншылар арасында несие портфелінің жалпы өсіміне ең көп үлес қосты.

Өсу қарқыны бойынша екінші орынды Alatau City Bank иеленді. Оның несие портфелі 5,1%-ға артып, 1,3 триллион теңгеге жетті. Ақшалай өсім 64,3 миллиард теңгені құрады.

Үздік үштікті 2,5%-ға өсім көрсетіп, несие портфелін 3,2 триллион теңгеге жеткізген ForteBank түйіндеді. Бір айдағы өсім 77,8 миллиард теңге болды.

Ал үздік бестікке Home Credit Bank (2%) пен Отбасы банк те (1,6%) енді.

Несие нарығының барлық сегментінде өсім байқалды

Несие нарығының негізгі сегменттерінің барлығында оң динамика тіркелді. Атап айтқанда, қаржыға жатпайтын заңды тұлғаларға берілген несиелердің көлемі бір айда 0,6%-ға өсіп, 17,4 триллион теңгеге жетті. Ал қаржы ұйымдарына берілген несие көлемі 13,3%-ға артып, 1,5 триллион теңгені құрады.

Жеке тұлғаларға берілген несиелер көлемі де 0,7%-ға өсіп, 26,7 триллион теңгеге жетті.

Бір жылда Қазақстанның екінші деңгейлі банктерінің жиынтық несие портфелі 12,4%-ға немесе 5,2 триллион теңгеге ұлғайды.

Осылайша, жекелеген банктердің көрсеткіштері әртүрлі болғанына қарамастан, Қазақстанның несие нарығында оң динамика сақталып отыр. Нарықтағы белсенді банктердің несие портфелінің өсуі сектордың жалпы көрсеткішіне елеулі үлес қосып, басқа банктердегі төмендеуді өтеп отыр. Нәтижесінде жекелеген қаржы ұйымдарының өсімі бүкіл банк нарығының тұрақтылығы мен одан әрі дамуына ықпал ететін маңызды факторға айналды.

ҚР Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі 2026 жылғы 15 шілдеде берген №1.1.821.135 лицензиясы

Иран астанасы Тегеранда бейбіт тұрғындарды әскери дайындықтан өткізу қалыпты жағдайға айналды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі BBC арнасына сілтеме жасап хабарлайды. 

АҚШ әскері Иран аумағына құрлықтан басып кіруі мүмкін деген қауіп бар. Осыған байланысты елде тұрғындарды әскери жағдайға дайындауға бағытталған "Джанфада" (Өзін құрбан етуге дайын) атты ауқымды науқан басталды.

Әйел еріктілерге арналған негізгі оқу-жаттығу орындарының бірі Тегеранның орталығындағы Азади алаңында ұйымдастырылған.

Дәстүрлі чадра киген ирандық әйелдер атыс қаруын қолдануды үйреніп, қала жағдайында әрекет етуге арналған бастапқы тактикалық дайындықтан өтіп жатыр.

Орталықтың ашылу салтанаты 10 қараша, сейсенбі күні бір топ әйелдің қатысуымен өтті. IRNA агенттігінің мәліметінше, орталық әйелдердің мүмкіндіктерін кеңейтіп, олардың елдің әлеуметтік және қорғаныс жүйесіндегі рөлін нығайтуды көздейді. Мұнда әйелдерге арналған арнайы бағдарламалар, оқу курстары мен түрлі іс-шаралар ұйымдастырылады.

Бұған дейін АҚШ Иранның ядролық бағдарламасын тоқтатуға көмектесетін ақпарат үшін 20 миллион долларға дейін сыйақы жариялаған еді. 

АҚШ Мемлекеттік департаменті “Әділдік үшін сыйақы” (Rewards for Justice, RFJ) бағдарламасы аясында Иранның ядролық нысандары, жабдықтары және осы бағдарламаға қатысы бар мамандар туралы құнды ақпарат бергендерге 20 миллион долларға (8,9 миллиард теңге) дейін төлеуге дайын. Мұны АҚШ Қарулы күштерінің Орталық қолбасшылығы (CENTCOM) X әлеуметтік желісінде хабарлады.

Сонымен қатар ақпарат берген адамдарға басқа елге қоныс аудару мүмкіндігі ұсынылуы мүмкін.

Биыл АҚШ пен Израиль Иранның ядролық нысандарына соққы жасады. Бұған Тегеранның ядролық бағдарламасының сипатына қатысты алаңдаушылық себеп болған. Иран билігі болса, атом бағдарламасының бейбіт мақсатты көздейтінін мәлімдеп келеді.

Қазақстан қаржыгерлері доллар бағамына қатысты бір жылдық болжамын қайта қарады. Қарашадағы сауалнамаға қатысқан сарапшылар бір жылдан кейін доллар 499,4 теңге болады деп күтеді. Бұған дейінгі болжам — 502,6 теңге. Бұл туралы Stan.kz ақпараттық агенттігі хабарлайды.

Ал желтоқсанның басында доллар шамамен 462,4 теңгеге дейін қымбаттауы мүмкін. Бұл алдыңғы болжамнан жоғары: қазанда сарапшылар 456,5 теңге болады деп күткен. Қазан айында теңге долларға шаққанда 3%-ға әлсіреп, Ұлттық банктің валюта сатуы азайған еді. Теңгенің әлсіреуі тауар бағасына қатысты күтулерге де әсер етуі мүмкін.

Ұзақ мерзімде теңгені қолдайтын бірнеше фактор бар. Сарапшылар экспорттан түсетін валютаның көбеюін, Ұлттық банк пен экспорттаушылардың валюта ұсынуын және 2027 жылы Ұлттық қордан бюджетке аударылатын қаражаттың 2,8 трлн теңгеден 4,4 трлн теңгеге дейін артуын атап өтті.

Мұнай бағасына қатысты болжам да өсті: бір жылдан кейін сарапшылар баррель мұнай 93,4 доллар тұрады деп күтеді. Бұған дейінгі болжам — 79 доллар. Ал алдағы 12 айда Қазақстан экономикасы 4,5%-ға өседі деген болжам жасалды. Бұрын бұл көрсеткіш 4,4% болған.

Инфляцияға қатысты болжам керісінше нашарлады. Қаржыгерлер бір жылдан кейін баға өсімі 9,9% болады деп күтеді. Алдыңғы сауалнамада 9,7% деп болжаған.

Осы жағдайды ескерген сарапшылардың көбі Ұлттық банк базалық мөлшерлемені қазіргі 15,75% деңгейінде сақтайды деп санайды. Сауалнамаға қатысқандардың 35%-ы мөлшерлеме 15,5%-ға дейін төмендеуі мүмкін деген пікірде. Олардың ойынша, Ұлттық банк инфляцияның баяулауы тұрақты ма, соны бағалау үшін мөлшерлемені біраз уақыт өзгертпеуі ықтимал. Бір жылдан кейін базалық мөлшерлеме 14,5%-ға дейін төмендейді деген болжам бар.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда доллар бір күнде 4 теңгеге арзандады. 

Таразда қызметтік көлік терезесінен жолға түкірген полицей әкімшілік жауапкершіліктен босатылды. Әкімшілік құқықбұзушылықтар жөніндегі мамандандырылған сот ұсақ бұзақылық туралы істі тоқтатқан. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Оқиға 2 қарашада болған. Блогер Аян Сауранбаев патрульдік полицейдің қызметтік көлік терезесінен сыртқа түкірген сәтін видеоға түсіріп алған. Жазба әлеуметтік желіде тараған соң Жамбыл облысының полиция департаменті қызметтік тексеру жүргізген. Осылайша, 38 жастағы полиция аға лейтенанты Ерлан Айтжановқа қатысты Әкімшілік құқықбұзушылық туралы кодекстің 434-бабы (Ұсақ бұзақылық) бойынша хаттама толтырған.

Алайда сотта полицей жауапкершіліктен босатылды.

Полицей өзін қалай ақтады?

Сот отырысында Ерлан Айтжанов көліктен түкіргенін жоққа шығармаған. Оның айтуынша, сол сәтте тамағы жыбырлап, қатты жөтел қысып, өзін жайсыз сезінген. Сондықтан түкіруге мәжбүр болған.

Судья Камар Үсенбаева бейнежазбаны зерттей келе, түкіру сәті көрінгенімен, сілекейдің нақты қай жерге түскені кадрға түспеген деген қорытындыға келген.

Сот мәліметінше, сілекейдің қоғамдық пайдаланатын жолға түскені дәлелденбеген. Сол себепті полицейдің кінәсі анықталмады деп танылып, әкімшілік іс тоқтатылған.

Блогер прокуратураға шағымданды

Блогер Аян Сауранбаев сот шешімімен келіспей, прокуратураға ресми шағым жолдаған. Ол судьяның шешіміне құқықтық баға беріп, әкімшілік заңнаманың баршаға бірдей қолданылуын тексеруді сұрайды.

Блогердің пікірінше, мұндай жағдайда қарапайым азаматтар айыппұл арқалауы мүмкін. Ал полицейдің жауапкершіліктен босатылуы қоғамда заңның бәріне бірдей қолданылатынына күмән тудырады.

Айта кетейік, бұған дейін әлеуметтік желіде Тараз қаласының полиция қызметкері көліктің терезесінен жерге түкірген бейнеролик тараған еді. Сол кезде полицейдің “Ұсақ бұзақылық” фактісі бойынша, әкімшілік жауапкершілікке тартылғаны айтылған. 

2027 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда айлық есептік көрсеткіш 4 693 теңгеге дейін өседі. Соған сәйкес, жеке табыс салығын есептегенде қолданылатын базалық шегерімнің көлемі де ұлғаяды. Бұл өзгеріс жалақыдан ұсталатын салықты азайтып, қызметкерлердің қолына алатын ақшасын сәл көбейтеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

“Uchet.kz 20 жыл” конференциясында кәсіби аудитор әрі салық мәселелері бойынша бизнес-тренер Светлана Ким 2027 жылдан бастап қызметкерлердің табысына қолданылатын салықтық шегерімдер қалай өзгеретінін түсіндірді.

Оның айтуынша, қызметкер базалық шегерімді — айына 30 АЕК мөлшерінде — бір жұмыс берушіге өтініш беру арқылы қолдана алады. Бұл тәртіп келесі жылы да сақталады. Шегерім жалақыдан міндетті әлеуметтік төлемдер алынып тасталғаннан кейінгі, 10% мөлшерлемемен салық салынатын табысқа қолданылады.

АЕК-тің өсуіне байланысты базалық шегерім 129 750 теңгеден 140 790 теңгеге дейін көтеріледі.

Мысалы, қызметкердің салыққа дейінгі жалақысы 500 мың теңге делік. Одан 50 мың теңге міндетті зейнетақы жарнасы және 10 мың теңге МӘМС жарнасы ұсталған соң, салық салынатын табыс 440 мың теңге болады.

2026 жылы осы сомадан 129 750 теңге шегерілсе, 2027 жылы шегерім 140 790 теңгені құрайды. Сонда 10% жеке табыс салығы 299 210 теңгеден есептеліп, шамамен 29 921 теңге болады. Ал 2026 жылғы есеппен салық шамамен 31 мың теңге шығар еді. Осылайша, қызметкердің қолына тиетін жалақы шамамен 410 мың теңгеге жетеді.

“АЕК-тің өсуіне байланысты келесі жылы жеке тұлғаның салық салынатын табысы азайып, қолына алатын ақшасы сәл көбейеді. Әрине, шегерім мөлшері бұдан да жоғары болса, мысалы 100 АЕК-ке дейін жетсе, жақсы болар еді”, — деді Светлана Ким.

Сарапшы салықтық шегерімдерді келесі айға ауыстыру тәртібі де өзгеретінін атап өтті. Бұрын қызметкердің жалақысы шегерім сомасынан аз болса, пайдаланылмай қалған бөлігін келесі айда қолдануға болатын. Мысалы, айлық 100 мың теңге болған жағдайда, базалық шегерімнен кейін салық салынатын табыс нөлден төмен шығуы мүмкін еді. Кейінгі айда жалақы артса, қалған шегерімді пайдалануға рұқсат етілетін.

Алайда Салық кодексіне ұсынылған түзетулер жобасында базалық шегерімнің пайдаланылмаған бөлігін келесі айға көшіруге болмайтыны жазылған. Демек, бір айда толық қолданылмаған шегерім кейінгі кезеңде есепке алынбай, күшін жояды. Кимнің сөзінше, мұндай шегерімдерді айлар арасында ауыстыруға 2025 жылға дейін мүмкіндік болған.

Бұған дейін Мемлекеттік кірістер комитеті 2025 жылы жұмыс беруші арқылы алдын ала салықтық шегерім қолданған азаматтарға қазан айынан кейін хабарлама жолдайтыны айтылған. 

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда кедейлік көрсеткіші 20 жылдағы ең төмен деңгейге түскен.

Зікірші Исматулла төңірегіндегі дау кезінде Хауа есімді әйел 16 жасында өз еркінен тыс тұрмысқа беріліп, жылдар бойы қорлық көргенін мәлімдеді. Оның айтуынша, әкесінің өгей ағасы оны қорқытып, болған жайтты жария етпеуге тырысқан. Енді ол бала күнінен көрген зорлық-зомбылығы мен ауыр тағдырын көпшілікке жайып салды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

"Әкем қайтыс болған соң, 16 жасымда тұрмысқа берді"

Хауаның айтуынша, оның балалық шағы еркіндік пен қамқорлыққа толы болмаған. Ол Ыстамбұлда дүниеге келген. 5 жасында отбасы өгей әкесінің ағасы Исматулланың ықпалымен Ауғанстанға көшкен. Кейін Пәкістанда да тұрғанын айтқан әйел бала күнінен соның қорлығын көргенін айтты.

Оның сөзінше, отбасындағы адамдардың бәрі Исматулладан қаймыққан. Тіпті әкесі де оның айтқанынан шыға алмаған. Әкесі отбасын асырау үшін шетелге жұмысқа кетіп, үйіне екі-бес жылда бір рет қана оралатын болған.

Ол отбасында 6 ұл мен 1 қыз болғанын, өзі төрт ағасы мен екі інісінің арасында өскенін айтады.

Алайда көпшілік ойлағандай ерке қыз болып өспеген. Керісінше, анасы да үйдегі жағдайға байланысты ашуын балалардан алатын болған. Әсіресе Хауаның көп таяқ жегенін айтады.

Хауаның әкесі 2000 жылы соңғы рет үйіне келген. Сол кезде қатты ауырып, дәрігерлер оған қатерлі ісік диагнозын қойған. Алты ай бойы төсек тартып жатқан әкесіне Хауа басынан өткен жағдайлардың бәрін айтып берген.

Хауаның айтуынша, әкесі қайтыс болғаннан кейін өміріндегі қиындықтар одан әрі күшейген. Ол кәмелет жасына толмай жатып, 16 жасында Исматулланың жамағатындағы адамға тұрмысқа берілген. Болашақ күйеуін өзі таңдамағанын, тіпті оған дейін танымайтынын айтады.

Оның айтуынша, некеден кейін де өмірі жеңілдемеген. Күйеуінен таяқ жеп, түрлі қорлық көрген. Тіпті өлтіремін деп қорқытқан кездері де болғанын жеткізді. Осындай жағдайлардың салдарынан бір кездері өз өміріне қол жұмсауға әрекеттенгенін де жасырмады.

Кейін Хауа балалы болған. Өзінің айтуынша, ол баласымен бірге есейіп, өмірдің талай қиындығын қатар өткерген. Әйелдің сөзінше, сол ортада әйелдің өз пікірі мен қалауы ескерілмеген. Әйел үндемей, ер адамның айтқанын орындауы керек деген түсінік үстем болған. Ол мұндай көзқараспен келіспегені үшін де қысым көргенін айтады.

Ақыры Хауа бірінші күйеуімен ажырасып, баласымен бірге кеткен. Алайда оның айтуынша, ажырасқаннан кейін де қысым тоқтамаған.

"Балалық шағымды кім қайтарып береді?"

Хауа кейін екінші рет тұрмысқа шыққан. Қазіргі жолдасы мен отбасында да түсініспеушіліктер болғанын айтады. Осындай сәттерде өткен өмірін еске алып, неге өзі қаламаған некенің зардабын әлі күнге дейін тартуы керек екенін ойлаған.

Ол Исматулланың өгей ағасы екенін, бұрын да басынан өткен жағдайларды айтқанын, бірақ оның атын ашық атаудан қорыққанын жеткізді.

Хауаның сөзінше, Исматулла оны үндемеуге шақырып, туыстарына зиян келтіруі мүмкін екенін айтып қорқытқан. Сондай-ақ Қазақстанда өзінің сөзі өтетінін айтқанын алға тартты.

"Мен бұл шал туралы бүгін ғана айтып отырған жоқпын. Бұрыннан айтып келемін. Бірақ атын ашық айтпайтынмын. Өйткені ол о…..н шал мені қорқытатын. "Айтпа, үндеме" дейтін. Туыстарыңа қолымнан келгенін жасай аламын, Қазақстанда менің сөзім өтеді дейтін", – деп жазды Хауа.

Оның айтуынша, Исматулланың өгей ағасы арада жылдар өткен соң кешірім сұрап, болған жағдайды ұмытуды өтінген. Алайда Хауа мұндай өтінішті қабылдай алмайтынын жеткізді.

“Үйде "әйелге оқудың керегі жоқ” деп өстік”

Хауа өзінің 17 жасында түскен суретін де жариялаған. Онда үлкен ұлымен бірге түскенін айтып, сол кезеңде басынан өткен қиындықтарды еске алған. Әйелдің айтуынша, алғашқы некесі аяқталғаннан кейін де бұрынғы ортаның адамдары оны сөз етуді тоқтатпаған. Тіпті екінші жолдасының отбасына оның бұрынғы өмірін айтып береміз деп қорқытқан кездері болған.

Бүгінде Хауа өткен өмірінен алыстап, өз жолын тапқанын айтады. Ол бала кезінен білім алуға, жұмыс істеуге және өз бетінше шешім қабылдауға мүмкіндік болмағанын жазған.

"Өте қараңғы отбасында туып-өстім. Қолдау дегенді қойшы, тіпті еркіндігім де болған жоқ. Өзім оқығым келді, бірақ оқуға рұқсат бермеді. Біздің үйде "әйелге оқудың керегі жоқ", "әйел жұмыс істемеу керек", "әйел еркекке бағыну керек" деп өстік", – дейді ол.

Хауа университетке өз қатарластарымен бірге түсе алмағанын, кейін өзінен кіші студенттермен оқуға мәжбүр болғанын айтады. Соған қарамастан, білім алуды тоқтатпаған. Диплом алып, жұмыс істеп, жеке кәсібін ашқан.

Әйел қазіргі өміріне өзі күресіп жеткенін айтып, әлеуметтік желідегі парақшасында еркін өмір сүріп жатқанын, мамандығы мен жеке бизнесі бар екенін, екінші отбасын өз қалауымен құрғанын атап өтті.

Хауа өзінің басынан өткен жағдайларды жариялағаннан кейін әлеуметтік желіде оған қатысты пікірлер жазылғанын да айтты. Оның сөзінше, Исматулланы жақтаған азаматтардың бірі оған "Төсекке өз еркіңмен жаттың ба? Неге 102-ге хабарласпадың?" деген сұрақ қойған. Мұндай пікір әйелдің ашуын тудырған. Ол 16 жастағы қыздың сол кездегі жағдайын түсінбей тұрып, өзін кінәлауға болмайтынын жеткізді.

Оның сөзінше, бүгінгі өмірі жақсы болғанымен, өткен күндердің зардабы ұмытылған жоқ.

Публикация от ХАУА 🇰🇿| 🇺🇸 АҚШ • FLORIDA • TRUCK BUSINESS (@havva_usa)

Исматулла Мақсұм кім және ол не үшін күдікке ілінді?

Исматулла Мақсұм, Исматулла Әбдіғаппар есімімен де танымал, 2000 жылдары Қазақстанда белгілі болған діни қайраткер. Ол өзін Қожа Ахмет Ясауидің сопылық ілімін жалғастырушы ретінде таныстырған. Алайда кейінгі уақытта оның есімі кәмелетке толмағандарға қатысты сексуалдық зорлық-зомбылық туралы айыптауларға байланысты қайтадан қоғам назарына ілікті.

Ашық дереккөздердегі мәліметтерге сәйкес, Исматулла Мақсұм Ауғанстанда дүниеге келген. Кейін Пәкістанда діни білім алған. 1996 жылы Қазақстанға келіп, Алматыда медресе ашқан. Оның айналасына жиналған адамдар кейін "зікіршілер" деген атпен белгілі діни қауымдастық құрған.

Исматулла Мақсұм өзін Қожа Ахмет Ясауи жолын ұстанушы ретінде таныстырған. Оның діни көзқарастары мен қауымдастық қызметі кейін қоғамда және құқық қорғау органдары тарапынан назарға алынған.

Неліктен сотталған?

2011 жылы Исматулла Мақсұмға қатысты сот үкімі шықты. Ол экстремизм, ұйымдасқан қылмыстық топ құру және заңсыз медициналық қызмет көрсету ісі бойынша 14 жылға бас бостандығынан айырылды. БАҚ мәліметінше, ол 2019 жылы бостандыққа шыққан.

Жасөспірімдерге қатысты қандай айыптаулар айтылды?

2026 жылдың қазанында Исматулла Мақсұмның есімі тағы да үлкен даудың ортасында қалды. Бұған оның бұрынғы шәкірттері мен діни қауымдастықтың бұрынғы мүшелерінің журналист Жанар Байсемізге берген сұхбаттары себеп болды.

Сұхбат барысында Ақылбек Жұмабеков пен басқа да бұрынғы ізбасарлар қауымдастық ішінде кәмелетке толмаған жасөспірімдерге қатысты сексуалдық сипаттағы орынсыз әрекеттер болғанын мәлімдеді. Олардың айтуынша, Исматулла Мақсұмның айналасында жүрген балалардың кейбірі қысымға ұшыраған. Сондай-ақ бұрынғы шәкірттер діни жетекшінің болған жағдайларды жария етпеу үшін балаларды түрмеге қамататынын айтып қорқытқанын алға тартты.

Ақылбек Жұмабеков сұхбатында бұл жағдайды қауымдастық ішінде жүргендердің көбі білетінін, бірақ ашық айтуға қорқатынын жеткізген.

Осы жарияланымдардан кейін Қазақстан ішкі істер министрлігі сотқа дейінгі тергеу бастағанын хабарлады. Ведомство өкілдері барлық мән-жай тексерілетінін мәлімдеді. Алайда Қылмыстық-процестік кодекстің 201-бабына сәйкес тергеу барысы туралы өзге ақпарат жарияланбайтынын атап өтті.

ҚМДБ не деді?

Оқиға қоғамда талқылана бастағаннан кейін Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы да мәлімдеме жасады.

Басқарма өкілдері Исматулла Мақсұм мен оның жақтастарының ҚМДБ-ға ешқандай қатысы жоқ екенін мәлімдеді. Сондай-ақ олардың әрекеттері мен діни көзқарастары басқарманың ұстанымына сәйкес келмейтінін жеткізді.

Бұған қоса, діни басқарма Қожа Ахмет Ясауидің рухани мұрасын жеке мүдде үшін пайдаланбауға шақырып, халықты күмәнді діни топтардан сақ болуға үндеді.

Астанадағы №83 Ыбырай Алтынсарин атындағы мектеп-гимназияның 11-сынып оқушысы Батыр Балтабеков үш жылда 800-ден астам кітап оқып, 100-ге жуық өлең жазған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

800 кітапты үш жылға бөлсек, Батыр аптасына орта есеппен бес кітаптан оқыған. Яғни, ол күніне бір кітапқа жуық шығарманы аяқтаған.

Оқушы қандай кітаптарды оқиды?

Елорда әкімдігінің мәліметінше, Батыр қазақ және әлем классиктерінің шығармаларын оқығанды ұнатады. Оның сүйікті авторларының қатарында Мұхтар Әуезов, Абай Құнанбайұлы және Мұқағали Мақатаев бар. Ол кітаптарды қазақ және орыс тілдерінде оқиды.

Батыр кітап оқуға деген қызығушылығын достарына да сіңіруге тырысады. Біреуге шығарма ұсынбас бұрын оның қандай жанрды ұнататынын сұрап, талғамына қарай кітап таңдап береді.

Оқушының кітапқа деген қызығушылығын отбасы да қолдайды. Батыр үйде оқыған шығармаларын әдебиетке құмар әжесімен жиі талқылайды.

Сонымен қатар ол тек кітап оқумен шектелмейді. Өзі де өлең жазады. Қазір оның 100-ге жуық өлеңі бар.

Мектеп кітапханасында оқушының формулярын екі рет ауыстырған

Батыр мектеп кітапханасына төртінші сыныптан бастап тұрақты түрде барып жүрген. Кітапханашы Әсия Әбілдинаның айтуынша, осы уақыт ішінде оқушының оқырман формулярын екі рет ауыстыруға тура келген.

Ол кітаптардың басым бөлігін мектеп кітапханасынан алады. Көбіне көркем әдебиет пен классикалық шығармаларды таңдайды.

Қазір Батыр мектеп бітіру емтихандарына дайындалып жүр. Соған қарамастан кітап оқуын жалғастырған. Сондай-ақ ол "Кітап оқитын ұлт" республикалық марафонына қосылып, осы уақытқа дейін бес-алты кітап оқып, олар туралы пікірлерін жариялаған.

Мектепті аяқтаған соң Батыр тарих мамандығын меңгеріп, мұғалім болуды жоспарлап отыр. Қала әкімдігі оқушының 800 кітаптан басталған оқырмандық жолы алдағы уақытта да жалғасады деп үміттенеді.

Еске салайық, қазақстандық БАҚ беттерінде Айханым Оқасова есімді оқушы қыздың Гарвард университетіне оқуға шақырту алғаны туралы ақпарат тараған еді. Сонымен қатар оның шетелдегі басқа да университеттерге қабылданғаны, тоғыз тіл білетіні және FLEX бағдарламасына қатысқаны айтылды. 

Бәрі неден басталды?

Айханым Оқасова туралы ақпарат алғашында Digital Business басылымында жарияланған. Басылым Павлодардағы №47 мектептің 11-сынып оқушысы Гарвард университетіне оқуға қабылданғанын хабарлады.

Олардың дерегінше, 17 жастағы оқушыға Гарвард университетінің Harvard Extension School бөліміндегі Bachelor of Liberal Arts (ALB) бағдарламасы бойынша білім алу ұсынылған. Басылым оның оқу ақысын толық өтейтін грант иеленгенін де жазды. Айханымның айтуынша, қабылданғаны туралы хат оған 30 қазанда келген. Ал оқуын 2027 жылдың күзінде бастауды жоспарлаған.

Оған қоса оқушы тоғыз тіл меңгергенін, TOEFL емтиханынан 110 балл жинағанын айтқан. Сонымен қатар қытай тілінен HSK 5 сертификатын алғанын және корей тілі бойынша біліктілік сынағынан өткенін жазған. Сонымен қатар Айханым тіл үйрету саласында тәжірибесі барын, осы уақытқа дейін 700-ден астам оқушыға сабақ бергенін мәлімдеген. Оған қоса, Ailingo атты тіл үйренуге арналған білім беру платформасын дамытып жатқанын жеткізген.

Айханым Гарвардтың аталған бағдарламасына 2025 жылы, 10-сыныпта оқып жүрген кезінде қызығушылық танытқан. Болашақта педагогика, шет тілдері және білім беру технологиялары бағытында білімін жетілдіріп, алған тәжірибесін Қазақстандағы білім саласын дамытуға пайдалануды көздейтінін айтқан.

Алайда көп ұзамай оқушының жетістіктеріне қатысты күмән туындады.

11 қарашаға қараған түні Ресейдің Ленинград облысындағы Усть-Луга портына ұшқышсыз ұшу аппараттары шабуыл жасады. Шабуылдан кейін порт аумағында өрт шыққан. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ленинград облысының губернаторы Александр Дрозденко шабуыл болғанын растады.

Украиналық мониторинг арналары порт аумағындағы ірі өрттің видеосын жариялады. Олардың мәліметінше, өрттен шыққан жалын ондаған шақырым жерден көрінген. Ресейлік ақпарат көздері де Ленинград облысына жаппай дрон шабуылы жасағанын хабарлады.

Губернатордың мәліметінше, әуе шабуылына қарсы қорғаныс күштері 146 дронды жойған.

Порттың Қазақстанға қандай қатысы бар?

Усть-Луга – Балтық теңізі жағасындағы Ресейдің ірі порттарының бірі. Ол арқылы мұнай мен мұнай өнімдері шетелге экспортталады. Қазақстан да мұнай тасымалдау үшін осы портты пайдаланып келген.

“ҚазТрансОйл” ұлттық компаниясының мәліметінше, 2026 жылдың шілдесінде Усть-Луга бағытына 286 мың тонна, ал тамызда 200 мың тонна қазақстандық мұнай жөнелтілген. Осылайша, бір айда тасымал көлемі 30% азайған.

5 қарашада Қазақстан Энергетика министрлігі Ресей тарапына Усть-Луга порты арқылы мұнай жөнелтуді қайта бастау туралы өтініш жасағанын хабарлады. Ведомство Ресей аумағындағы транзиттік бағыттармен мұнай тасымалдау инфрақұрылымындағы техникалық ақауларға байланысты шектелгенін түсіндірген. Осыған орай Қазақстан экспорттық мұнайдың бір бөлігін өзге бағыттарға бұрған.

Айта кетейік, Усть-Луга порты бұған дейін де бірнеше рет дрон шабуылына ұшыраған. Наурыз, тамыз және қыркүйек айларында порт аумағында өрт шығып, инфрақұрылымға зақым келген.

Айта кетейік, бұған дейін Украина Мәскеуге жаппай дрон шабуылын жасап, мұнай өңдеу зауыты зақымданып, 3 адам қаза тапқан еді. Ал кемінде 20 тұрғын жараланды. Ресей билігі мәліметінше, шабуыл қалаға жасалған ең ауқымды дрон соққыларының бірі болған

Шетелде көшеде қалған үйсіздерге ерекше жағдайлар жасалғанын білесіз бе? Еуропаның кей елінде оларға ай сайын 400 мың теңге әлеуметтік төлем төленсе, кей елдерде пәтер тауып қана қоймай, қарыздарын өтеуіне де қолдау береді. Ыстық тамақ, жылы киім мен дәрі-дәрмекке арналған көмек те бөлек қарастырылған. Ал Қазақстанда ше? Елімізде өмірлік жағдайларға байланысты көшеде қалған жандар қандай қолдау ала алады? Олар қайда жүгінуі керек? Stan.kz тілшісі Қазақстан мен өзге елдердегі баспанасыз адамдарға көрсетілетін көмекті салыстырып көрді.

“Тегін тамақ пен бір жылға дейінгі жатын орын: Елімізде үйсіздер қандай көмек ала алады?”

Редакциямыз Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінен үйсіздерге қандай қолдаулар бар екенін сұрады. Министрліктің мәліметінше, елімізде заңнамаға сәйкес, баспанасыз қалған адамдар мемлекеттен арнайы әлеуметтік көмек алуға құқылы. Бұл қызметтер бюджет есебінен тегін көрсетіледі. Ол үшін адам өзі жүрген жердегі уақытша тұруорталығына тікелей жүгіне алады. Сондай-ақ жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар бөлімі, денсаулық сақтау немесе ішкі істер органдарының жолдамасы арқылы да көмек ала алады.

Әлеуметтік бейімдеу орталығына тәулік бойы тұруға қабылданған адамға:

• жатын орын;
• төсек-орын жабдықтары; 
• жеке гигиена заттары; 
• іш киім;
• ыстық тамақ беріледі.

Елімізде үйсіздерге жеке ай сайынғы мемлекеттік жәрдемақы төленбейді. Ал орталыққа қабылданған адамдарға қолдау бюджет қаражаты есебінен көрсетілетін арнаулы әлеуметтік қызметтер түрінде беріледі.

Үйсіз қиналғандар тек түнейтін орын қажет болған жағдайда, түнде қону үйіне немесе бөлімшесіне жүгіне алады. Онда жатын орын:

• жазда сағат 21.00-ден келесі күнгі 09.00-ге дейін;
• қыста сағат 18.00-ден келесі күнгі 10.00-ге дейін беріледі.

Тек түнгі жатын орын берілген жағдайда ыстық тамақ берілмейді. Яғни орталыққа қабылданбаған тек қонуға ғана келгендер тамақпен қамтамасыз етілмейді.

Орталыққа өздігінен жүгінбеген адамдарға көмек көрсету үшін елімізде әлеуметтік патрульдің мобильді қызметтері жұмыс істейді. Олар белгілі бір тұрғылықты жері жоқ адамдарға көшеде жүрген жерінде арнаулы әлеуметтік қызметтер көрсетеді.

Адамның жеке басын анықтау қажет болған жағдайда тексеруді ішкі істер органдары жүргізеді. Жеке басын өзге тәсілмен анықтау мүмкін болмағанда және заңда көзделген негіздер болғанда адам ішкі істер органдарының қабылдау-бөлу орнына орналастырылады. Ол жерден босатылған кезде қабылдау-бөлу орны тексеру нәтижелерін қаулыда көрсетіп, 24 сағат ішінде әлеуметтік бейімдеу орталығына жазбаша хабарлайды. Уақытша баспана мен әлеуметтік қолдау қажет болса, ішкі істер органы адамды орталыққа жазбаша жолдамамен жібере алады. Орталық адамның уақытша орналасуын және арнаулы әлеуметтік қызмет алуын қамтамасыз етеді.

Алматыда баспанасыз қалған адамдар "Пана" әлеуметтік бейімдеу орталығына жүгіне алады. Мекеме Ораз Дундич көшесі, 2Б және Зейнеп Қойшыбаева көшесі, 37 мекенжайларында орналасқан. Байланыс нөмірлері: +7 (727) 251-37-68 және +7 (727) 251-33-42. Көшеде жүрген адамдарға әлеуметтік патруль шақыруға да болады. Орталыққа адам өз өтінішімен немесе жұмыспен қамту, денсаулық сақтау және ішкі істер органдарының жолдамасы арқылы қабылданады. Бұл ретте жеке куәлігінің болмауы көмек алуға кедергі емес. Орталық қызметкерлері жоғалған құжаттарды қалпына келтіруге жәрдемдеседі. Дегенмен әлеуметтік бейімдеу орталығында тәулік бойы тұру мерзімі бір жылдан аспайды. Осы уақыт ішінде адамға тек жатын орын мен тамақ беріліп қана қоймай, жұмысқа орналасуға, кәсіптік курстардан өтуге, әлеуметтік төлемдерді рәсімдеуге, медициналық және заңгерлік көмек алуға қолдау көрсетіледі. Ал мерзім аяқталғаннан кейін адамды міндетті түрде тұрақты баспанамен қамтамасыз етуге кепілдік беретін жалпы норма қарастырылмаған.

Астанада баспанасыз қалған адамдар "Демеу" ресоциализация орталығына жүгіне алады. Мекеме Чехоев көшесі, 14А мекенжайында орналасқан. Орталықта тәулік бойы уақытша тұруға арналған 180 орын бар. Мұнда адам бір жылға дейін орналаса алады. Бұған қоса, тек түнейтін жер қажет адамдарға арналған 50 орын қарастырылған. Көшеде жүрген, әлеуметтік көмекке мұқтаж адамды байқасаңыз, әлеуметтік патруль шақыруға болады. Ол үшін 8 (7172) 53-16-48 немесе 8 (7172) 53-18-24 нөмірлеріне хабарласу қажет. Адам орталыққа өз еркімен де бара алады. Қажет болған жағдайда оны әлеуметтік патруль немесе полиция қызметкерлері жеткізеді. Көмек адамның келісімімен көрсетіледі. Орталықта әлеуметтік-тұрмыстық, медициналық, психологиялық, еңбек, құқықтық және экономикалық көмек ұсынылады. Тек түнгі орынға орналасқандарға ыстық тамақ берілмейді.

Шымкентте баспанасыз қалған адамдар қиын өмірлік жағдайға тап болған азаматтарды әлеуметтік бейімдеу орталығына жүгіне алады. Мекеме Бекзат Саттарханов көшесі, 3А мекенжайында, Забадам шағынауданында орналасқан. Адам орталыққа өз өтінішімен келе алады. Сондай-ақ денсаулық сақтау және құқық қорғау органдарының жолдамасымен қабылданады. Мұнда уақытша тұруға орын, әлеуметтік, медициналық, құқықтық және психологиялық көмек көрсетіледі. Орталықтың 160 адамға арналған орны бар. Тұрғындар төрт мезгіл ыстық тамақпен қамтамасыз етіледі. Қажет болған жағдайда медициналық қызметкерлер көшедегі адамдарға барған жерінде де көмек көрсетеді. Байланыс нөмірлері: 8 702 604 89 80, 8 (7252) 45-03-03, 8 775 450 54 33.

Республика бойынша 21 әлеуметтік бейімдеу орталығы жұмыс істейді. Бүгінгі таңда уақытша тұрып жатқан адамдар саны шамамен 1 200 адамды құрайды.

“Кедейлік, ажырасу мен ата-анасымен жанжал себеп: Үйсіздерге көмек қаншалықты тиімді”

Әлеуметтанушы Камиль Рахимбеков адамдардың үй-күйсіз көше кезуіне үш фактор әсер ететінін алға тартты. 

Камиль Рахимбеков қазір әлемде үйсіздерге көмектесу үшін арнайы бағдарламалар жұмыс істейтінін алға тартты. Айтуынша, соңғы 10–15 жылда Еуропа мен Америка елдерінде "Housing First" ("Алдымен баспана") бағдарламасы сынақтан өткізіліп, тиімділігін көрсетіп келеді. 

Маманның айтуынша, мұндай бағдарламада құжаттарын жоғалтқан адамдарға заңгерлік көмек көрсету сияқты қызметтер де қарастырылады. Дегенмен елімізде әзірге "Housing First" жұмыс істемейді.

Әлеуметтанушы осы тұста мұндай орталықтарда жұмыс істейтін орталықтарда адамдарға көмектесіп жүрген мамандардың еңбегін ерекше атап өтті. Айтуынша, дәрігерлер, санитарлар, аспаздар, құжаттарын қалпына келтіруге көмектесетін қызметкерлер оңай емес жұмысты атқарып жүр.

“851 мың теңге ай сайынғы төлем, баспана мен қарызын өтеп беру: Шетелде үйсіздер жағдайы қалай”

Норвегияда баспанасыз қалған адам егер адамның алдағы 24 сағатта түнеп шығатын жері болмаса, ол NAV қызметіне жүгіне алады. Мұнда жағдайы нашар, көше аралап жүргендерге ғана емес тіпті баспанасы жоқ адамдар да үйсіз болып есептеледі. Сол себепті туыстарының үйін уақытша паналап жүрген адам да NAV қызметінен көмек сұрай алады. Мұнда мемлекет уақытша баспана тауып қана қоймай, адамның күнделікті шығындарына да қаржылай қолдау көрсетеді. Норвегияда бір адамға арналған әлеуметтік көмектің бағдарлық мөлшері айына 8 300 кронды (шамамен 397 мың теңге) құрайды. Ал бірге тұратын ерлі-зайыптыларға немесе жұптарға 13 800 крон (шамамен 660 мың теңге). Ал ортақ тұрғын үйде тұратын адамға 6 950 крон (шамамен 332 мың теңге) қарастырылған.  Бұл қаражат тамақ, киім, байланыс, жеке гигиена және басқа да күнделікті қажеттіліктерге арналған. Жалдау ақысы, электр энергиясы мен жылу шығындары бөлек есептеліп, қосымша өтеледі. Дегенмен бұл соманы әр адам автоматты түрде алмайды: нақты төлем адамның жағдайына қарай белгіленеді. Сонымен қатар NAV қызметкерлері оларға тұрақты пәтер іздеп, тұрғын үйге өтініш беруге және қарыздарын реттеуге көмектеседі. Яғни Норвегияда баспанасыз адамға уақытша орын берумен шектелмей, тұрақты баспанаға қол жеткізуіне де қолдау көрсетіледі.

Ал Нидерландта баспанасыз қалған адам уақытша баспана сұрап қана қоймай, күнделікті шығындарына арналған әлеуметтік төлем алуға да өтініш бере алады. Елде 2030 жылға дейін баспанасыз қалған әр адамды тұрақты үймен қамтамасыз ету мақсаты қойылған. Бұл бағдарламаға жыл сайын 450 миллион еуро (шамамен 270 миллиард теңге) бөлінеді. Мұнда жалғыз тұратын 21 жастан зейнет жасына дейінгі баспанасыз адамға айына 1 419,46 еуроға дейін (шамамен 851 мың теңге) төленеді. Ал бірге тұратын ерлі-зайыптыларға немесе жұптарға арналған төлем – 2 027,79 еуро (шамамен 1,22 миллион теңге). Бұл қаражат табысы күнкөрісіне жетпейтін адамдарға беріледі. Алайда төлем автоматты түрде тағайындалмайды: адамның табысы, жинағы, жасы және басқа да жағдайлары ескеріледі.

Нидерландтың тағы бір ерекшелігі – тұрақты мекенжайы жоқ адам да ресми пошта мекенжайын (briefadres) рәсімдей алады. Ол жерде тұрмаса да, мемлекеттік органдардан келетін хат-хабарды осы мекенжай арқылы алады. Соның арқасында баспанасыз қалған адам ресми байланыстан тыс қалмай, әлеуметтік төлемдер мен басқа да қызметтерге өтініш бере алады.

Арнайы орталықтарда оларға түнеуге орын, тамақ, жуынатын жер және әлеуметтік мамандардың көмегі ұсынылады. Қызметкерлер құжаттарын қалпына келтіруге, медициналық сақтандыру рәсімдеуге, жұмыс табуға, қарыздарын реттеуге көмектеседі. Қажет болса, тәуелділіктен арылу үшін де қолдау көрсетіледі. Мұнда да басты мақсат – адамды уақытша орталықта ұзақ ұстау емес, тұрақты баспанаға орналастыру. Ол үшін муниципалитеттер, тұрғын үй компаниялары мен әлеуметтік қызметтер бірлесіп жұмыс істейді. Сонымен қатар адам үйінен айырылып қалғаннан кейін ғана емес, баспанасыз қалу қаупі туындаған кезде де көмек көрсету көзделген.

Финляндияда баспанасыз деп танылу үшін адамның міндетті түрде көшеде түнеуі шарт емес. Жеке немесе жалдамалы үйі жоқ, көшеде, арнайы паналау орындарында, жатақханада немесе уақытша туыстары мен таныстарының үйінде тұрып жүрген адамдар да осы санатқа кіреді.

Елдегі ең қызық тәжірибенің бірі – "Алдымен баспана" (Housing First) бағдарламасы. Мұнда баспанасыз адамнан әуелі жұмысқа орналасу, тәуелділіктен арылу немесе емделу талап етілмейді. Алдымен жеке баспана беріледі. Содан кейін мамандар оған қарызын реттеуге, денсаулығын күтуге, жұмыс табуға және қоғамға қайта бейімделуге көмектеседі. Бұл жүйеде баспана уақытша паналайтын орын емес, адамның жеке үйі ретінде қарастырылады. Пәтер жалға беріледі, ал қажет болған жағдайда әлеуметтік қызметкерлер тұрақты қолдау көрсетеді. Бағдарламаны мемлекет, жергілікті билік, коммерциялық емес ұйымдар мен тұрғын үй мекемелері бірлесіп жүзеге асырады.

Францияда баспанасыз қалған адам уақытша жататын орын сұрау үшін тәулік бойы жұмыс істейтін тегін 115 нөміріне хабарласа алады. Арнайы орталықтарда оған жататын орын, тамақ және әлеуметтік мамандардың көмегі ұсынылады. Қызметкерлер құжаттарын қалпына келтіруге, әлеуметтік төлем рәсімдеуге, жұмыс пен тұрақты баспана табуға көмектеседі. Елдегі ең қызық тәжірибенің бірі – баспанасыз адамның мемлекеттен тұрақты үй беруді заң жүзінде талап ете алуы. Бұл DALO деп аталады. Егер арнайы комиссия адамның өтінішін мақұлдаса, мемлекет оған баспана ұсынуға міндетті.

Ал уақытша жататын жері жоқ адамға көмек көрсетілмесе, DAHO тетігі арқылы өтініш бере алады. Мұндай жағдайда мемлекет алты апта ішінде уақытша баспана ұсынуы керек. Егер бұл талап орындалмаса, адам сотқа жүгіне алады. Бұған қоса, баспанасыз адам жалпы әлеуметтік төлем алуға өтініш бере алады. Мұнда жалғыз тұратын адамға айына 651,69 еуро (шамамен 400 мың теңге), ал баласы жоқ жұптарға 977,54 еуро (шамамен 600 мың теңге) қарастырылған. Алайда төлем адамның табысы мен басқа да талаптарға сәйкестігіне қарай белгіленеді. Мұнда да тұрақты мекенжайы жоқ адам арнайы пошта мекенжайын рәсімдеп, мемлекеттік хат-хабар алып, әлеуметтік қызметтерге қол жеткізе алады.

Еуропаның өзге елдерінде де баспанасыз қалған адамдарға көмек көрсетудің түрлі жолдары қалыптасқан. Бір мемлекеттер уақытша баспанамен қамтуға басымдық берсе, енді бірі адамды бірден тұрақты үйге орналастыруға, әлеуметтік төлемдер мен мамандардың көмегін ұсынуға мән береді. Әр елдің тәжірибесі мен қолдау тетіктері әртүрлі болғанымен, ортақ мақсат – баспанасыз қалған адамның қиын жағдайдан шығуына көмектесіп, қоғамға қайта бейімделуіне мүмкіндік жасау. Қазақстанда да бұл бағыттағы көмек әлеуметтік бейімдеу орталықтары арқылы көрсетіледі.

Еске салсақ, бұған дейін қазақстандықтың пәтері мен кәсібін сатып, үйсіздерге арналған панажай ашқаны туралы жазған едік. Бес баласы бар әйел осылайша 80-ге жуық адамды үйіне кіргізген. 

Алматыдағы Ұлттық акушерлік, гинекология және перинатология ғылыми орталығында босанған жас ананы бүгін жерлестері салтанатты түрде қарсы алды. Жетісу облысының Кербұлақ ауданында тұратын отбасыға үш бөлмелі пәтердің кілті табысталды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Өңір басшысының атынан ата-ана мен сәбилерді облыс әкімінің орынбасары Марлен Көлбаев құттықтады.

Шенеуніктің айтуынша, отбасыға Сарыөзек ауылындағы жаңа көпқабатты үйдің екінші қабатынан үш бөлмелі пәтер берілген. Баспананың ішінде жайлы өмір сүруге қажетті барлық жағдай жасалған.

Кербұлақ ауданына қарасты Талдыбұлақ ауылында тұратын отбасында бұған дейін үш бала болған. Ал төртемге Арлан, Арсылан, Әлихан және Әміре есімдері берілген.

31 жастағы Альмира Бекеева Ы. Алтынсарин атындағы орта мектепте мұғалім болып жұмыс істейді. Ал күйеуі Олжас Бекеев жүк көлігінің жүргізушісі.

Төртем 24 қыркүйекте кесарь тілігі арқылы дүниеге келген. Жүктіліктің көпұрықты екені анықталған сәттен бастап жас ана Алматыдағы Ұлттық акушерлік, гинекология және перинатология ғылыми орталығы мамандарының бақылауында болған.

Төртемнің атасы Қайрат Бекеев те отбасында бірден төрт немеренің дүниеге келгеніне қуанышты екенін жеткізді. Оның айтуынша, Алматыда перзентханадан салтанатты түрде шығарып салу рәсімі өтіп, жерлестерінің қолдау көрсетуі отбасы үшін ерекше қуаныш болған.

Ол баршаға құттықтаулары үшін алғыс айтып, айналасындағыларға бақыт тіледі.

Бұған дейін Жетісу облысының 31 жастағы тұрғыны төрт ұл баланы дүниеге әкелгені туралы жазған едік. Осылайша, ерлі-зайыпты жеті баланың ата-анасы атанды. Болашақ ана жүктіліктің 23-аптасынан бастап орталық мамандарының бақылауында болған. 

Ресей, Украина және АҚШ өкілдері Әбу-Дабиде бірнеше айлық үзілістен кейін қайта келіссөз жүргізіп жатыр. Жабық форматта өтіп жатқан кездесуде соғысты тоқтату, қауіпсіздік кепілдіктері талқылануда. Алайда Мәскеу мен Киевтің ұстанымдары әлі де алшақ. Ресей атысты дереу тоқтатуға келіспесе, Украина бейбіт келісімнің басты шарты ретінде соғысты аяқтауды талап етеді. АҚШ екі тарапты ортақ шешімге келтіруге күш салып жатыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі BBC басылымына сілтеме жасап хабарлайды. 

Келіссөздердің алғашқы күні төрт жарым сағатқа созылған. Кездесудің екінші кезеңі 11 қараша күні өтеді.

АҚШ мемлекеттік хатшысы Марко Рубио алғашқы күнгі кездесуді “өте нәтижелі” деп бағалады. Дегенмен Рубионың өзі Әбу-Дабиде емес, Парижде G7 елдерінің сыртқы істер министрлері бас қосқан жиынға қатысып жүр.

Әзірге Әбу-Дабидегі америкалық келіссөзшілер де, Ресей мен Украина делегацияларының өкілдері де кездесудің қорытындысы туралы ресми мәлімдеме жасаған жоқ.

Келіссөздер қалай басталды?

Әбу-Дабиге келген Ресей делегациясының құрамы ақпан айындағы кездесумен салыстырғанда едәуір кеңейген. Жаңа қатысушылардың қатарында Ресей Федералдық қауіпсіздік қызметінің Бесінші қызметінің басшысы Алексей Комков пен оның орынбасары Дмитрий Минаев бар. Бұл құрылым Федералдық қауіпсіздік қызметінің шетелдегі қызметіне жауап береді.

Сонымен қатар Ресей делегациясының құрамына алғаш рет Сыртқы істер министрінің орынбасары Сергей Рябков пен Михаил Галузин, Бас штабтың ақпарат басқармасы бастығының орынбасары Александр Зорин қосылған.

Ресей делегациясының басшысы Владимир Мединский құрамның кеңейгенін растады.

Алайда келіссөзге жаңа қатысушылардың не себепті қосылғанын түсіндірмеді.

Украина делегациясын бастап барған Рустем Умеров кездесудің басында Киевтің ұстанымын жеткізді.

АӘбу-Дабидегі кездесулер жабық форматта өтіп жатыр. Ресей мен Украина өкілдері ақпаннан бері алғаш рет бір үстел басына жиналды. Келіссөз үстелінің ортасында АҚШ президентінің арнайы өкілдері Стив Уиткофф пен Джаред Кушнер отыр. Олар қазан айында алдымен Украина президенті Владимир Зеленскиймен, кейін Ресей басшысы Владимир Путинмен кездескен еді.

Кездесу басталғанда Джаред Кушнер АҚШ-тың бейбіт келісімге қол жеткізуге бағытталған бірнеше сындарлы ұсынысы бар екенін айтты. Сонымен қатар Дональд Трамптың соғысты тоқтатуға ниеті берік екенін жеткізді.

Қазан айында Стив Уиткофф АҚШ делдалдарының соғысты бейбіт жолмен шешуге қатысты жаңа ұсыныстары бар екенін айтқан еді. Алайда олардың қандай ұсыныстар екенін нақтыламады. Ал өткен аптада Джаред Кушнер бастаған америкалық делегация Брюссельде Украина, НАТО және Еуропалық одақ өкілдерімен кездесті. Жиыннан кейін Кушнер Еуропадағы қауіпсіздік мәселесін кеңінен қарастырып, жаңа жүйе қалыптастыру қажет екенін мәлімдеді.

Мәскеу бұл бастаманы қолдағанымен, Еуропа елдері оған күмәнмен қарады. Әбу-Дабидегі келіссөздер басталмай тұрып, Украина делегациясы Ұлыбритания, Франция, Германия, Италия, НАТО және Еуропалық одақ өкілдерімен жеке кездесу өткізді. Оған АҚШ-тың арнайы өкілдері Стив Уиткофф пен Джаред Кушнер де қатысты.

Кездесуден кейін Уиткофф X әлеуметтік желісіндегі парақшасында тараптар Украинадағы соғыс аяқталғаннан кейінгі қауіпсіздік мәселелерін талқылағанын жазды. Оның айтуынша, қатысушылар соғыстан кейін Еуропада берік әрі ұзақ мерзімді қауіпсіздік жүйесін құруға дайын екенін растаған.

Ал Ресей делегациясының Әбу-Дабидегі өкілі журналистерге аты-жөнін жарияламау шартымен пікір білдіріп, Украинадағы соғысты тоқтату мәселесі үлкен келіссөздердің бір бөлігі ғана екенін айтқан. 

Оның сөзінше, келіссөздердің түпкі мақсаты – Еуропа құрлығындағы барлық елдің қауіпсіздігін қамтитын ортақ жүйе қалыптастыру.

Украинаның “Украинская правда” басылымына пікір білдірген, ел делегациясына жақын дереккөз де келіссөздің алғашқы күнінде қауіпсіздік кепілдіктері, Ресейдің талаптары және соғыстан кейінгі жағдай талқыланғанын растады. Оның айтуынша, тараптар алдымен Украина мен Еуропаның қауіпсіздігін қамтамасыз ету жолдарын қарастырған. Сонымен бірге Ресейдің өз қауіпсіздігіне қатысты талаптары да сөз болған.

Кешке қарай Украина президенті Владимир Зеленский келіссөздердің алғашқы күнін “сындарлы әрі мазмұнды” деп бағалады.

Ал Ресей Украина мен Еуропаның соғыс қимылдарын дереу тоқтату туралы талабын қабылдамай отыр. Ресей сыртқы істер министрі Сергей Лавров Мәскеу алдағы жағдайдың қалай өрбитіні белгісіз кезде тағы бір бітімге немесе атысты тоқтатуға келіспейтінін мәлімдеді.

Лавровтың пікірінше, алдымен Еуропадағы болашақ қауіпсіздік жүйесінің нақты шарттарын келісіп алу қажет. Тек содан кейін Ресей мен Украина арасындағы соғысты тоқтату мәселесіне көшуге болады.

Ал Еуропалық комиссия төрайымы Урсула фон дер Ляйен 9 қараша күні қауіпсіздік мәселелерін кеңінен талқылау үшін алдымен атысты тоқтату қажет екенін мәлімдеген еді.

Шетелдік басылымдар не жазып жатыр?

The New York Times басылымы келіссөздердің алдында тараптар қауіпсіздік кепілдіктеріне басымдық беретінін жазды.

Басылым мәліметінше, АҚШ делдалдары аумақтық дауларды талқылаудан алшақтап, Еуропадағы қауіпсіздік мәселелерін кең ауқымда қарастыруға күш салмақ. Осы арқылы келіссөздердегі тығырықтан шығудың жолын іздемек.

Reuters агенттігінің хабарлауынша, АҚШ келіссөзшілері Зеленский мен Путин аумақ мәселесінде белгілі бір ымыраға келуі мүмкін деп есептейді. Агенттікке аты-жөнін жарияламау шартымен пікір білдірген америкалық шенеуніктің сөзінше, ұсынылып отырған келісім аясында екі тарап та өз ұстанымдарының бір бөлігінен бас тартуы ықтимал.

Мұндай келісім Украинаға соғысты тоқтатуға, қауіпсіздік кепілдіктерін алуға және Еуропалық одаққа қосылу жөніндегі жол картасын әзірлеуге мүмкіндік беруі мүмкін.

Алайда жоғары лауазымды украиналық шенеунік Киев билігінің мұндай жеңілдіктерге баруы мүмкін екенін жоққа шығарған.

Reuters дереккөзінің айтуынша, аумақ мәселесі тек мемлекет басшыларының деңгейінде және Украинаға тиісті қауіпсіздік кепілдіктерін беру мәселесімен қатар талқылануы мүмкін.

Әбу-Дабидегі келіссөздер қарсаңында Украина Ресейдің мұнай өңдеу зауыттарына соққыларын жиілетті. Ал Ресей Украина энергетикалық нысандарына шабуылын күшейтті.

Осы шиеленіске қарамастан, өткен аптада АҚШ президенті Дональд Трамп Украинадағы соғысты тоқтатумен шектелмейтін ауқымды келісімге қол жеткізу мүмкін екенін мәлімдеді. Оның айтуынша, мұндай келісім бүкіл Еуропаны қамтуы ықтимал.

Алайда оның бұл мәлімдемесі Еуропаның бірқатар ресми өкілдерінің қарсылығын тудырды. Олар Еуропаның қауіпсіздігіне қатысты кез келген келіссөзге аймақ елдері тікелей қатысуы керек екенін айтты. Сонымен қатар Ресей Еуропаның қауіпсіздік саясатын қалыптастыруға ықпал етпеуі тиіс екенін ескертті.

8 қараша күні АҚШ мемлекеттік хатшысы Марко Рубио соғыс аяқталған соң Еуропадағы қауіпсіздік жүйесі қандай болуы керегін талқылауда белгілі бір ілгерілеу бар екенін айтты.

Айта кетейік, 2022 жылы ақпанда Украинаға қарсы кең ауқымды соғыс басталғанға дейін Ресей НАТО-дан 1997 жылдан кейін альянс құрамына кірген елдердегі әскери күштерін әкетуді талап еткен. Алайда НАТО Мәскеудің бұл талабын орындаудан бас тартты.

Axios басылымының хабарлауынша, Ақ үйде Әбу-Дабидегі келіссөздердің қайта басталуына қатысты үміт бар. Дегенмен АҚШ тарапы әзірге жағдайға сақтықпен қарап отыр. Трамп пен оның командасы АҚШ-тың Ресейге қатысты кейбір шектеулерді жеңілдетуі Путинді келісімге келуге ынталандырады деп үміттенеді. Атап айтқанда, АҚШ Ресейдің дизель отынына қатысты санкцияларды уақытша тоқтатқан.

Axios мәліметінше, бу-Дабидегі кездесулер аяқталған соң Стив Уиткофф пен Джаред Кушнер Мәскеу мен Киевке барып, Владимир Путин және Владимир Зеленскиймен жеке кездесуі мүмкін.

Ақ үй өкілдерінің бірі келісімге келу жолында айтарлықтай ілгерілеуге мүмкіндік бар екенін айтқан.

Оның айтуынша, Уиткофф пен Кушнер Әбу-Дабидегі кездесулерде Путин мен Зеленскийдің алдында қандай шешімдер тұрғанын және қандай қадамдарға бару керегін нақтылауды көздейді.

Соған қарамастан, тараптардың ресми ұстанымдары әзірге өзгерген жоқ. Axios жазуынша, Ресей Донбасс аумағын толық бақылауына алуды талап етеді. Ал Украина аумақтарды қазіргі майдан шебінің бойымен бөлісу нұсқасын қолдайды.

Сонымен бірге америкалық шенеуніктердің айтуынша, соңғы апталарда екі тарап та аумақ мәселесінде белгілі бір ымыраға келуге дайын екенін аңғартқан. Алайда Вашингтон өкілдері бұл мәселе бойынша келісімге қол жеткізу үшін алдымен қауіпсіздік кепілдіктеріне қатысты ортақ шешім қажет деп санайды.

Айта кетейік, бұған дейін Әбу-Дабиде Ресей, АҚШ және Украина өкілдерінің қатысуымен үшжақты келіссөз басталғаны туралы жазған едік. Ол кезде кездесуде қауіпсіздік кепілдіктері талқыланатыны айтылды. 

Астанада тұрғын үйдің бейнебақылау камерасына екі жасөспірім қыздың подъезге жыламсырап кіріп, ұзақ сөйлескені түсіп қалған. Көршілері қыздардың бірі бұл үйге Қосшыдан жуырда әжесімен көшіп келгенін айтады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі КТК арнасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Қайғылы жағдай 9 қараша күні кешке Әнет баба көшесіндегі 13 қабатты үйде болған. 

Құрбылардың подъезге кіргені, жүріп-тұрғаны түгел бейнебақылау камерасына жазылыпты. Тергеу амалына байланысты құзырлылар бұл кадрларды көрсетуге тыйым салды. Тек белгілісі, марқұм болған қыздардың бірі әжесімен осы үйдің тоғызыншы қабатында тұрған.

Қыздар секіру туралы шешімге бірден келмеген.

Полиция департаменті өзіне қол жұмсау дерегі бойынша қылмыстық іс қозғады. Айта кетейік, елімізде жыл басынан бері 400-ден аса суицид фактісі тіркеліпті. Ішкі істер министрлігі жасөспірімдер өліміне көбіне мектептегі буллинг, ата-анаға деген өкпе-реніш, телефонға тәуелділік әкеп соғады деп отыр.

Бұған дейін Астанада әйел 15-қабаттан бала жатқан арбаның үстіне құлап, екеуі де көз жұмған еді. Құлаған кезде екі жасар бала отырған балалар арбасының үстіне түскен. Осы оқиға бойынша қылмыстық іс қозғалды.

Алматыда 12 жастағы Абылайханды пышақтап өлтірген жасөспірім бір жыл бойы Семейдегі арнайы мектеп-интернатта білім алады. Ал оның ата-анасына небәрі 86 мың теңге көлемінде айыппұл салынған. Алайда қыршын кеткен баланың жақындары мұндай шешімді әділетсіз деп санайды. Олар істің сотқа жетпей тоқтатылғанына наразы. Қайғыдан қан жұтқан отбасы кінәлілердің жазасыз қалғанын айтып, заңға өзгеріс енгізуді талап етпек. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі КТК арнасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Марқұмның әжесі Сағадат Өсенованың айтуынша, немересінің өліміне қатысты қабылданған шешім отбасының жан жарасын одан сайын тереңдеткен. Ол жасөспірімнің әрекетіне тиісті құқықтық баға берілмегеніне қапалы.

Марқұмның әжесінің сөзінше, немересінің өмірін қиған өзінен бір жас үлкен жасөспірім небәрі төрт ай психиатриялық ауруханада ем қабылдаған. Кейін оны Семей қаласындағы арнайы мектеп-интернатқа жіберу туралы шешім шығарылған. Ал баланың ата-анасы 86 мың теңге айыппұл төлеумен шектелген.

Осылайша, қоғамда үлкен резонанс тудырған қайғылы оқиға бойынша қылмыстық іс сотқа жетпеген. Жәбірленуші тарап бұл жағдай балалардың қылмыстық жауапкершілігіне қатысты заңнаманы қайта қарау керегін көрсетеді деп есептейді.

Адвокат Арман Шәріпов те кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауапкершілігін 14 жастан емес, 12 жастан бастау мәселесін қарастыру қажет деп санайды. Оның пікірінше, қазіргі балалар ақпараттық технологиялар мен интернеттің арқасында қоғамдағы қауіп-қатерді түсінуге қабілетті.

Қайғылы оқиға шамамен бес ай бұрын болған. Алтыншы сыныпты енді аяқтаған Абылайханды өзінен бір сынып жоғары оқитын оқушы 16 рет пышақтап, ажал құштырған. Алдын ала мәлімет бойынша, қанды қылмысқа қызға қатысты туындаған жағдай себеп болған.

Полиция департаменті қолданыстағы заңнамаға сәйкес, жасөспірімге бұдан өзге жаза тағайындау мүмкін емес екенін түсіндірген. Себебі Қазақстан заңнамасында аса ауыр қылмыс жасаған күннің өзінде 14 жасқа толмаған балалар қылмыстық жауапкершілікке тартылмайды.

Ал Абылайханның жақындары мұнымен келіспейді. Олар балалардың ауыр қылмыстар үшін жауапкершілігін қайта қарауды көздеп, заңнаманы өзгерту туралы талап-арыз жолдауға ниетті.

Айта кетейік, Қайғылы жағдай биыл 10 маусым күні Түрксіб ауданында болған. 12 жастағы жасөспірімді қатарластары пышақтап өлтірген.

Қазақстандық режиссер әрі актер Нұртас Адамбайдың жұбайы Ғалия Адамбай күйеуінің психолог Төребек Бекбаевтың ықпалына түсіп, оның көзқарастарын ұстанатынын мәлімдеді. Әйелдің айтуынша, бұл жағдай отбасында үлкен жанжалдарға себеп болып, балалардың тәрбиесіне де кері әсерін тигізіп отыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ғалия Адамбай Instagram желісіндегі стористерінде Төребек Бекбаевтың қызметін сынға алып, оның көзқарасын ұстанушыларды "секта", ал таратып жүрген идеяларын "төребекщина" деп атаған.

Оның сөзінше, бұл идеяны қолдайтындар ата-ана баланы өз еркінен тыс ештеңеге мәжбүрлемеуі керек деп есептейді. Тіпті мәселе баланың денсаулығы мен қауіпсіздігіне қатысты болса да, оның таңдауына араласпау керек деген ұстанымда.

Ғалияның айтуынша, мұндай көзқарастар балаларды тазалыққа, дұрыс тамақтануға үйретуге және қажет кезінде дәрігерге қаратуға кедергі келтіреді.

Сондай-ақ Ғалияның сөзінше, Нұртас Адамбай өзі денсаулығына мұқият қарайды, дұрыс тамақтанады, қажетті дәрі-дәрмектерін қабылдайды және гаджеттерді қолдануды шектейді.

Әйел мұндай көзқарастардың салдарымен бес жылдан бері күресіп келе жатқанын айтады.

Ғалия Адамбай құжаттарды жариялауға уәде берді

Ғалия Адамбай бастапқыда отбасындағы жанжалды көпшілік алдында талқылауды тоқтатуды жоспарлағанын жеткізді. Алайда оның айтуынша, күйеуінің әрекеттері бұл тақырыпты қайта көтеруге мәжбүр еткен.

Сондай-ақ әйел аталған идеялардың отбасына кері әсерін тигізгенін дәлелдейді деп санайтын деректер мен құжаттарды жариялауға ниетті екенін мәлімдеді.

Еске салайық, бұған дейін актер әрі режиссер Нұртас Адамбай кезінде дінге қатысты айтқан кей пікірлеріне өкінетінін айтқан еді. Нұртас Адамбай сұхбат барысында өз көзқарасын өзгеге күштеп таңудың дұрыс емес екенін де айтты. Оның сөзінше, мұндай әрекет керісінше адамды діннен алыстатуы мүмкін.

Ол кезінде футболға қатысты айтқан сөздерін мысалға келтірді. Оның сөзінше, ол футболды “харам” деп атамаған, алайда футбол ойнамау және көрмеу керек деген пікір айтқанын мойындады.

Алматыда ерекше білім беруді қажет ететін балаға дөрекі қарым-қатынас көрсеткен балабақша қызметкерлерінің әрекеті тексеріліп жатыр. Әлеуметтік желіде тараған видеоға байланысты полиция сотқа дейінгі тергеуді бастады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Оқиғаның видеосын жәбірленуші баланың анасы Threads желісіндегі парақшасында жариялады. Кадрлардан ересек адамның баланың бетінен дөрекі ұстап, қолынан жұлқылағанын көруге болады.

Алматы қалалық полиция департаментінің мәліметінше, аталған дерек бойынша сотқа дейінгі тергеу басталған. Қазір Бостандық аудандық полиция басқармасының қызметкерлері видеоны зерделеп, оқиғаның барлық мән-жайын анықтап жатыр.

Сондай-ақ баламен жұмыс істеген маманның және түзету орталығы басшылығының әрекеттеріне де құқықтық баға берілмек.

Полиция департаменті кәмелетке толмағандарға қатысты болуы мүмкін заңсыз әрекеттерге, әсіресе ерекше қамқорлық пен қолдауды қажет ететін балаларға дөрекі қарым-қатынас көрсету деректеріне ерекше назар аударылатынын атап өтті.

Еске салсақ, бұған дейін Абай облысындағы арнайы орталықта ерекше балалар жүйелі түрде зорлық көріп келгені туралы жазған едік. Прокуратура мәліметінше, тексеру барысында санитарлар тарапынан тәрбиеленушілердің дәрменсіз күйін пайдаланып, оларға жүйелі түрде физикалық және психологиялық зорлық-зомбылық көрсетудің 100-ден астам дерегі анықталған.

Семейде жарты ғасырға жуық уақыт тұрған Ленин ескерткішін бөлшектеп бұзу жұмыстары басталды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Әлеуметтік желіде ескерткіштің сүріліп жатқан видеосы тарады. Жарияланған кадрлардан ескерткіштің жанында бұрын тұрған Лениннің шағын мүсіндері де көрінбейді.

Қалалық тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық бөлімінің хабарлауынша, ескерткішті бұзу жұмыстары тұрғындардың шағымынан кейін қолға алынған. 

Тұрғындардың өтініштерінен соң мамандар монументтің техникалық жағдайын тексеріп, одан елеулі ақаулар анықтаған.

Айта кетейік, ескерткіштің тағдырына қатысты қоғамдық талқылауға Семей қаласы әкімінің кеңесшісі Серік Байғалиев те түрткі болған.

 Ол бұған дейін жасанды интеллект көмегімен ескерткіштің өтіп бара жатқан адамдардың үстіне құлау сәтін бейнелейтін видео жариялаған.

Ол қажет болған жағдайда, техникалық зерттеу жүргізіп, құрылымның орнықтылығын бағалау үшін тиісті мамандар мен тәуелсіз сарапшыларды тарту керек екенін айтты.

Қала билігі ескерткішті бөлшектеу ең алдымен тұрғындардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін қажет екенін атап өтті. Ал монументтің алдағы тағдыры әзірге белгісіз.

Еске салсақ, Желіде Алматы көшелерінің қазіргі атауларын мойындамайтынын жазған блогер қазақстандықтардың наразылығын тудырды.  “Ура, Ленин көшесіндегі билбордта менің суретім тұр” деп жазған қызға желі қолданушылары наразылық білдірген. Желідегілер қыздың “Ленин” деген атауды қолданғанына назар аударды. Пікір жазғандардың көбі Алматыда қазір Ленин көшесі жоқ екенін, оның Достық даңғылы деп аталатынын еске салды.

Алайда блогер желі қолданушыларының сынына мән бермей, артынша тағы бір жазба жариялады. Онда ол Алматы көшелерін қазіргі атауларымен атаудан бас тартатынын ашық жеткізді.

Ақтауда заңсыз жұмыстан шығарылған күзетші сот арқылы қызметіне қайта оралып, 2 миллион теңгеден астам өтемақы өндіріп алды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Маңғыстау облыстық сотының мәліметінше, ер адам 2016 жылдан бері күзетші болып жұмыс істеген. Алайда 2026 жылдың ақпанында жұмыс беруші онымен еңбек шартын бұзған.

Компания бұған қызметкердің еңбек міндеттерін бірнеше рет дәлелді себепсіз орындамауын негіз еткен. Атап айтқанда, күзетшіні жұмыс орнын тастап кетіп, ұялы телефон пайдаланған деп айыптаған.

Істі қарау барысында сот тараптардың уәждерін, іс материалдары мен бейнебақылау камераларындағы жазбаларды зерттеген. Нәтижесінде жұмыс беруші күзетшінің күзетілетін аумақтан шығып кеткенін немесе нысанды қараусыз қалдырғанын дәлелдейтін нақты айғақтар ұсына алмаған.

Белгілі болғандай, 2026 жылдың 28 қаңтарында күннің қатты суытуына байланысты күзетші жылыну үшін ғимараттың ішіне кірген. Соған қарамастан ол бейнебақылау камералары арқылы аумақты қадағалауын жалғастырған.

Сот бұл әрекетті мәжбүрлі қажеттіліктен туған деп бағалады. Сонымен қатар жұмыс беруші ашық аспан астындағы күзет орнында қызмет атқаратын қызметкерге жылынуға қажетті тиісті жағдай жасамаған. Осыған байланысты күзетшіден қандай жағдай болса да далада тұруды талап ету әділеттілік пен парасаттылық қағидаттарына қайшы деп танылды.

Осылайша, сот жұмыс берушінің жұмыстан шығару туралы бұйрығын заңсыз деп танып, күшін жойды. Сондай-ақ ер адамды бұрынғы күзетші қызметіне қайта орналастыру туралы шешім шығарды.

Бұдан бөлек, компанияға қызметкерге мәжбүрлі жұмыссыз жүрген кезеңі үшін 2 052 997 теңге жалақы, моральдық зиян үшін 50 мың теңге өтемақы және сот шығындарын төлеуге міндеттелді.

Сот шешімі заңды күшіне енді.

Еске салсақ, бұған дейін қазақстандық әйел жұмыстан шығарда ресми жалақысын алмай жүргенін біліп, оны сот арқылы өндіріп алғаны туралы жазған едік. 

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев ҰҚШҰ Ұжымдық қауіпсіздік кеңесі отырысына қатысу үшін Мәскеуге барды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Мемлекет басшысын әуежайдан Ресей үкіметінің ресми тұлғалары қарсы алған. 

Айта кетейік, бұған дейін Тоқаев 11 қарашада Мәскеуде өтетін Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымының саммитіне қатысатыны туралы жазған едік. Жиында ұйымға мүше елдердің қауіпсіздігі мен халықаралық мәселелер қаралады.

Кремльдің мәліметінше, саммитте мемлекет басшылары елдердің қауіпсіздігін бірлесіп қамтамасыз ету, өзара ынтымақтастықты нығайту және әлемдегі қазіргі жағдайды талқылайды.

Кездесу қорытындысында бірнеше құжатқа қол қойылмақ. Соның бірі – Ресейдің бастамасымен әзірленген 2030 жылға дейінгі терроризмге қарсы күрес стратегиясы. Сондай-ақ мемлекет басшылары қорытынды декларация қабылдайды.

Бұдан бөлек, жиында ҰҚШҰ-ға төрағалық ету мәселесі шешілмек. Қазір ұйымға Ресей төрағалық етеді. Ал 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап бұл міндет Тәжікстанға беріледі.

Қазақстанда уақытша жүрген шетел азаматтары жеке сәйкестендіру нөмірін (ЖСН) онлайн рәсімдей алады. Ішкі істер министрлігі бекіткен жаңа тәртіпке сәйкес, өтініш берушінің жеке басы мен елге кіргені тексерілгеннен кейін нөмір бір жұмыс күні ішінде беріледі. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Ішкі істер министрлігінің тиісті бұйрығына 2026 жылдың 2 қарашасында қол қойылып, құжат 9 қарашада ресми жарияланды. Пилоттық жоба бір жыл бойы жүзеге асырылады.

Жаңа ереже Қазақстан аумағында уақытша жүрген шетел азаматтары мен азаматтығы жоқ адамдарға қатысты. Олар ЖСН алу немесе бұрын берілген нөмірдегі мәліметтерді түзету үшін QazETA мобильді қосымшасы арқылы өтініш бере алады. Өтініштер MAQ цифрлық көші-қон қызметтері платформасы арқылы өңделеді.

ЖСН алу үшін алдымен QazETA қосымшасына тіркелу немесе бұрын ашылған аккаунтқа кіру қажет. Одан кейін өтініш беруші бірнеше кезеңнен өтуі тиіс:

• жеке деректерді жинауға және өңдеуге келісім беру;
• жеке басын куәландыратын құжатты суретке түсіру;
• биометриялық тексеруден өту;
• телефонның геолокациясы арқылы орналасқан жерін растау;
• өтініштегі мәліметтерді тексеріп, туған жерін, байланыс ақпаратын және ұлтын көрсету.

Өтініш жіберілмес бұрын жүйе азаматтың Қазақстанға шынымен кіргенін тексереді. Ол үшін мемлекеттік "Бүркіт" ақпараттық жүйесіндегі деректермен салыстыру жүргізіледі.

Бұдан бөлек, өтініш беруші Liveness технологиясы арқылы тексеруден өтеді. Бұл жүйе камера алдында фотосурет емес, нақты адам тұрғанына көз жеткізуге мүмкіндік береді.

Кейін өтініш берушінің бет-бейнесі иммигранттар базасындағы деректермен салыстырылып, оған бұрын ЖСН берілген-берілмегені анықталады. Барлық мәлімет сәйкес келген жағдайда өтініш соңғы тексеру үшін Ішкі істер министрлігінің қызметкерлеріне жіберіледі.

Бұйрыққа сәйкес, өтінішті қарау мерзімі – бір жұмыс күні. Алайда өтініш тапсырылған күн бұл мерзімге кірмейді.

Өтініштің нәтижесі QazETA мобильді қосымшасында жарияланады. Шетел азаматы өзіне берілген ЖСН-ді, жеке деректерін көріп, тіркеу туралы куәлікті PDF форматында жүктей алады.

Құжатта өтініш берушінің ЖСН-і, аты-жөні, туған күні мен туған жері, құжатты берген орган туралы мәлімет және QR-код көрсетіледі.

Қандай жағдайда өтініш қабылданбайды?

Жаңа қызметті пайдаланған әрбір шетел азаматына ЖСН автоматты түрде беріле бермейді. Өтініш пен оған тіркелген құжаттар мемлекеттік тексеруден өтеді.

Министрлік мынадай жағдайларда қызмет көрсетуден бас тарта алады:

• өтініш берушінің мәліметтері Қазақстан заңнамасының талаптарына сәйкес келмесе;
• ұсынылған құжаттар немесе ондағы ақпараттың шынайылығы расталмаса.

Бас тартылған жағдайда оның себебі QazETA қосымшасы арқылы хабарланады.

Жаңа мүмкіндік Қазақстанға әлі келмеген шетелдіктерге арналмаған. Себебі өтінішті қарау кезінде адамның елге кіргені мемлекеттік шекара деректері арқылы тексеріліп, қазіргі орналасқан жері геолокация көмегімен анықталады.

Еске салсақ, бұған дейін Алматыда шетелдіктерге жалған құжат дайындаумен айналысқан ер адам ұсталғаны туралы жазған едік. 

Алматы полиция департаментінің мәліметінше, күдікті қазақстандықтардың жарамды ЖСН-і мен жеке куәлік нөмірлерін пайдаланып, құжаттардағы фотосуреттер мен жеке деректерді өзгертіп отырған. Жалған құжаттар шетелдіктердің жеке басын жасырып, жеткізу және жолаушылар тасымалы қызметтеріне тіркелуіне мүмкіндік берген. Оларды көбіне курьер және жүргізуші болып жұмысқа орналасу үшін пайдаланған.

Бұрын мектепте бала оқытқан, кейін күнкөріс қамымен талай жұмыстың басын қайырған семейлік 60 жастағы Индира Әбжанова бүгінде түнгі ауысымда автобус жуып, бос уақытында TikTok-қа видео түсіреді. Өмірдің талай қиындығын көрген әйел әлеуметтік желіде танымал болуды ешқашан мақсат етпеген. Ол жалғыз өзі бала өсіріп, 90-жылдары бар жиған-тергенінен қалай айырылғанын және TikTok-та қалай танылғанын айтып берді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

“90-жылдары бар жиған-тергенімнен айырылдым”

Индира Әбжанова еңбек жолын ұстаздықтан бастаған. Кеңес Одағы тұсында ол Семей қаласындағы №40 мектепте бастауыш сынып мұғалімі болып жұмыс істеген. Алайда елдегі саяси-экономикалық өзгерістер оның да өмірін күрт өзгертті.

1992 жылы Индира дүниеге сәби әкелді. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейінгі қиын кезеңде халықтың тұрмысы төмендеп, жалақы кешіктіріліп, көптеген отбасы күнкөрістің қамымен түрлі кәсіпке бет бұрған еді.

Жалғыз өзі бала тәрбиелеп отырған Индира да мұғалімдік қызметін тастап, сауда жасауға мәжбүр болған.

“Баламды жалғыз өсірдім. Отбасымды асырау үшін мектептегі жұмысымды тастап, саудаға кеттім. Бірақ тапқан табысымды сақтап қала алмадым. 90-жылдардағы рэкеттің кесірінен бар жиған-тергенімнен айырылдым”, – деп еске алды ол.

Осылайша, бір кездері шәкірт тәрбиелеген ұстаз отбасын асырау үшін базар жағалап, саудамен айналыса бастаған. Алайда кәсібінен айырылған соң, қайтадан тұрақты жұмыс іздеуге тура келеді.

Публикация от Индира Семей (@konduktor_indira)

Кейін Индира Әбжанова Ұлттық ядролық орталықта ұзақ жыл еңбек еткен. Дегенмен туған қаласы Семейге деген сағынышы басылмай, ақыры елге оралуды ұйғарады.

Бірақ туған жеріне оралғаннан кейін де тұрмыстық қиындықтардан бірден құтыла қоймаған.

2002 жылы қаржы тапшылығы оны тағы да қосымша табыс көзін іздеуге мәжбүрледі. Ай сайынғы жалақысы күнделікті шығынға жетпей, баласының қажетіне ақша табу үшін кез келген жұмысты істеуге дайын болған.

Ол базарда аула сыпырушы болып жұмысқа орналасып, күндіз де, түнде де еңбек еткен. Кейін сауда үйінде еден жуушы болып, ауысыммен жұмыс істеген. Уақыт өте келе көкөніс саудасына қайта оралған. Алайда тапқан табысы азық-түлік пен күнделікті қажеттіліктен артылмаған.

Бірнеше жыл бойы саудамен айналысқанымен, 2015 жылға қарай бұл кәсіптің де берекесі кете бастаған. Тауар сатудан түсетін табыс азайып, Индира тағы да жұмыс ауыстыруға мәжбүр болады.

Публикация от Индира Семей (@konduktor_indira)

“Жолаушылардың арасынан бұрынғы оқушыларымды көретінмін”

Күнкөрістің қамымен түрлі кәсіпті байқап көрген әйел кейін автобус паркінде кондуктор болып жұмыс істеу туралы шешім қабылдаған. Бір қызығы, Индира үшін бұл қызмет өміріндегі ең жақсы кезеңдердің біріне айналыпты.

Күн сайын түрлі адамдармен кездесіп, жолаушылармен әңгімелесіп, ескі таныстарын көру оған ерекше қуаныш сыйлаған.

“Керемет уақыт еді. Жолаушылармен сөйлескенді қатты жақсы көретінмін. Автобуста таныстарымды, бұрынғы әріптестерімді, тіпті өзім сабақ берген оқушыларымды да жиі кездестіретінмін”, – дейді ол.

Публикация от Индира Семей (@konduktor_indira)

Алайда бұл қызметі де ұзаққа созылмады. 2025 жылы автобус паркіндегі кондуктор лауазымы қысқартылып, Индира тағы да жұмыссыз қалды. Ол кезде әйелдің мойнында несиесі бар еді. Сондықтан тұрақты табыссыз қалуға мүмкіндігі болмаған.

Автобус паркінің басшылығы оған басқа жұмыс ұсыныпты. Осылайша бұрын жолаушылармен жұмыс істеген Индира түнгі ауысымда автобус жуушы болып орналасады. Қазір 60 жастағы әйел жұрт ұйқыға кеткенде автобус тазалап, қоғамдық көліктерді келесі жұмыс күніне дайындайды.

Баласына деген сағыныш TikTok-та танылуына себеп болған

Индира Әбжанова әлеуметтік желіде танымал болуды ешқашан армандамағанын айтады. Оның TikTok-та видео жариялауының да өзіндік тарихы бар.

Баласы есейіп, жұмыс бабымен басқа өңірге көшіп кеткенде, Индира оны қатты сағынған. Алыста жүрген баласымен байланысты үзбеу үшін екеуі бір-біріне қысқа бейнежазбалар жіберіп тұрған. Кейін әйел туған қаласы Семейдің көшелерін, таныс жерлерін және қаладағы өзгерістерді видеоға түсіре бастайды. Осылайша, ол баласына туған қаласының тыныс-тіршілігін көрсетіп, сағынышын басуға тырысқан.

Уақыт өте келе телефонында жиналған бейнежазбалардың көбейгені сонша, құрылғының жады толып қалған. Индира видеоларын өшіріп тастамау үшін оларды TikTok желісіне жүктеуді ұйғарған. Алғашында тек баласына көрсету үшін түсірілген видеолар бірте-бірте көпшіліктің назарын аудара бастайды.

Желі қолданушылары оның жазбаларына пікір қалдырып, Семейдің таныс көшелерін көргендер естеліктерімен бөліседі. Кейбірі әйелдің видеолары көңіл күйлерін көтеретінін айтып, алғыс білдірген. 

Бұрын мұғалім болған ол адамға жақсы көңіл күй сыйлаудың қаншалықты маңызды екенін жақсы түсінетінін айтады.

“Адамды жылату немесе мұңайту оңай. Ал біреудің шын көңілден күліп, қуануына себепші болу – үлкен еңбек”, – дейді Индира Әбжанова.

Публикация от Индира Семей (@konduktor_indira)

Қазір ол TikTok-та туған қаласының көріністерін, көшелерін, күнделікті өмірін көрсетіп, көрермендеріне жақсы көңіл күй сыйлауға тырысады.

Өзі күтпеген жерден желі қолданушыларының ықыласына бөленген әйел әлеуметтік желідегі белсенділігін табыс табудың жолы емес, жанға жақын ермек ретінде қабылдайды. Оның айтуынша, адамдардың жылы пікірлері мен алғысы күнделікті жұмыстан кейінгі шаршауын басып, жаңа видео түсіруге шабыттандырады.

“Бастысы – аман-сау жүргеніміз”

Индира Әбжанова өмірінде талай қиындықты бастан өткергеніне қарамастан, тағдырына өкпе артпайтынын айтады. Бір кездері мұғалім болған әйел кейін саудамен айналысып, базарда аула сыпырып, еден жуып, кондуктор болып еңбек еткен. Ал бүгінде 60 жасында түнгі ауысымда автобус жуып жүр.

Дегенмен ол ешбір еңбекті ар санамайды. Қандай жұмыс істесе де, адал табыс тауып, өмір сүруге мүмкіндік болғанына шүкіршілік етеді. Қазір әйелдің күнделікті тіршілігі түнгі жұмыс пен сүйікті ісі – видео түсірудің арасында өтіп жатыр.

Келер уақытта Индира зейнет демалысына шығып, немерелеріне көбірек уақыт бөлуді армандайды.

“Өміріме еш өкпем жоқ, бәріне шүкір деймін. Ең бастысы – аман-сау жүргеніміз. Ал дүние-мүлікті о дүниеге алып кетпейміз ғой”, – деп түйіндеді ол.

Публикация от Индира Семей (@konduktor_indira)

Тағдырдың талай сынағынан өткен 60 жастағы семейлік әйел еңбек етуді де, өмірдің кішкентай қуаныштарынан бақыт табуды да ұмытпаған. Бүгінде ол түнде автобус жуып, бос уақытында TikTok арқылы өзгелерге көтеріңкі көңіл күй сыйлап жүр.

Танымал актриса Дариға Бадықова бала күнінде отбасы бастан өткерген жоқшылықты еске алып, көзіне жас алды. Өнер иесі кішкентай кезінен бауырларының қамын ойлап, үйіне азық-түлік әкелу үшін ауыл көшелерін аралап ән айтқан. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Актриса журналист Айнұр Асанбердіге берген сұхбатында балалық шағындағы қиын күндерді еске алды. Оның айтуынша, отбасында кейде қарапайым азық-түліктің өзі жетіспейтін кездер болған. Алайда кішкентай Дариға мұндай жағдайға мойымай, жоқшылықтан шығудың жолын іздеген.

Өнер иесі сол кезде үйде қант немесе басқа да азық-түлік жоқ дегенді түсіне алмай, оны қайдан болса да табу керек деп ойлағанын айтты.

“Мен Дариғаға ризамын. Уфф, жыламаймын деп едім. Жұрт мені жыламайды деп ойлайды. Мен кішкентай кезімде “қант жоқ, басқа жоқ” десе, “неге жоқ, табу керек қой” деген ой болатын. Қалай жоқ болады ол? Неге жоқ деп ойлайтынмын”, – деді актриса.

Дариға Бадықова бала күнінде отбасына көмектесу үшін ерекше амал тапқан. Ол ауыл тұрғындары түскі уақытта демалып жатқан кезде көшелерді аралап, ән айтып, өнер көрсететін болған.

Актрисаның сөзінше, ауылдастары кішкентай қыздың әнін тыңдап, қолдарында бар қант, алма, құрт секілді тағамдарды беретін. Ал Дариға жинаған азық-түлігін үйіне алып келіп, бауырларына үлестірген.

“Сонда түсте әрбір көшеге шығып, ән айтатынмын. “Қант, алма, құрт” деп ән айтсам, әркім қолындағысын беретін. Оларды жинап, үйге алып келетінмін. Інім мен әпкемнің жегеніне мәз болатынмын. Солар жесе екен, солар ішсе екен деп ойлайтынмын”, – деп еске алды өнер иесі.

Актриса сол кездері өзі үшін емес, ең алдымен бауырлары үшін алаңдағанын жеткізді. Үйіне әкелген азық-түлікті інісі мен әпкесінің жеп отырғанын көрудің өзі оған үлкен қуаныш сыйлаған.

Сондай-ақ Дариға Бадықова бала кезінде өзіне қолдау көрсетіп, қолындағы барымен бөліскен ауыл тұрғындарына ризашылығын білдірді.

Балалық шағындағы осы бір сәттерді еске алған өнер иесі толқып, көз жасына ерік берді. Ол көпшіліктің өзін жыламайтын, үнемі мықты жүретін адам деп қабылдайтынын, алайда өткен өміріндегі ауыр естеліктер әлі күнге дейін көңіліне әсер ететінін жасырмады.

Публикация от Айнур Асанберди (@ainur_asanberdi)

Еске салайық, бұған дейін Дариға Бадықова өзін "тез байып кетті" дейтіндерге жауап бергені хабарланған еді.

Батыс Қазақстан облысында кәмелетке толмаған тәрбиеленушісін ұрып-соққан волейбол жаттықтырушысына қатысты сот үкімі шықты. Оқиға жасөспірімнің жарысқа барудан бас тартуынан кейін болған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

БҚО Ақжайық ауданының №2 аудандық сотында кәмелетке толмаған баланың денсаулығына қасақана жеңіл зиян келтірді деп айыпталған ер адамға қатысты қылмыстық іс қаралды.

Сот мәліметінше, волейбол жаттықтырушысы тәрбиеленушісінің жарысқа бармайтынын айтқанына ашуланған. Осыдан кейін екеуінің арасында жанжал туындап, ер адам жасөспірімнің бетіне қолымен екі рет ұрған. Артынша кеуде тұсынан аяғымен тепкен.

Соққыдан кейін жасөспірім артқа қарай шегініп, басын бөлменің қабырғасына соғып алған.

Кейін ол оқиға туралы ата-анасына айтып, медициналық көмекке жүгінген.

Іс материалдарын зерттеген сот жаттықтырушыны Қылмыстық кодекстің "Денсаулыққа қасақана жеңіл зиян келтіру" бабы бойынша кінәлі деп таныды.

Сот істің мән-жайын ескере отырып, айыпталушыға бір жыл мерзімге бас бостандығын шектеу жазасын тағайындады.

Үкім заңды күшіне енді.

Еске салсақ, бұған дейін Павлодарда өткен волейболдан жеке клубтар арасындағы Қазақстан біріншілігінде Шымкент волейбол академиясының жаттықтырушысы өз шәкіртін басынан ұрғаны туралы жазған едік. Оқиғадан кейін жаттықтырушы екі жылға жарыстардан шеттетілді.

Танымал актриса әрі продюсер Дариға Бадықова журналист Айнұр Асанбердіге берген сұхбатында жеке өміріне қатысты көпшілік біле бермейтін жайттарды бөлісті. Ол ел алдында жүрген өнер адамы болғанымен, күнделікті өмірде өзінің де шешімін таба алмайтын мәселелері бар екенін айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Дариға Бадықова жеке өмірінде өзіне жылулық пен қамқорлық жетіспегенін мойындады. Оның сөзінше, халықтың ықыласы мен жақын адамыңнан көретін махаббаттың орны бөлек. Сондықтан көпшіліктің сүйіспеншілігіне бөлену жеке өмірдегі жылулықтың орнын толтыра алмайды.

“Мен өнеріммен ғана ерекшемін. Ал өмірде мен де қарапайым адаммын. Менің де жүрегім бар. Мен де көп нәрсені шеше алмаймын, қиындықтар болады. Иә, маған жылулық жетіспеді. Халықтың махаббатына бөлену бір бөлек, ал сенің жеке өмірің бар ғой. Екеуі – екі бөлек махаббат”, – деді актриса.

Өнер иесі өмірінде біреудің қамқорлығын сезініп, қиын сәттерде арқа сүйейтін жанның болғанын қалағанын да жасырмады.

Оның айтуынша, үнемі өзін қорғауға мәжбүр болу оңайға соқпаған. Актриса қанша жерден мықты болуға тырысқанымен, кейде өзіне де қорған болатын адамның қажет екенін түсінген.

“Мен жылулық, қамқорлық, қорғаныс іздедім. Өзімді қорғап жүруден шаршадым. Бірақ қорғанып жүрсем де, маған оқ тиетінін түсіндім”, – деп ағынан жарылды Дариға Бадықова.

Актриса сырт көзге мықты көрінген адамның да жан дүниесінде түрлі күйзеліс пен қиындық болуы мүмкін екенін жеткізді.

Еске салайық, бұған дейін Дариға Бадықова мен Олжас Абайдың қарым-қатынасы бұған дейін де көпшіліктің қызу талқысына түскен еді. Былтыр күзде актрисаның бұрынғы күйеуі Дархан Мұсаев журналист Нұрсейіт Жылқышыбайға сұхбат беріп, ажырасу себептері туралы айтып, қоғамды дүр сілкіндірді.

Сондай-ақ Дархан Мұсаев жұбайымен арасы суыған сәтті еске алып, Дариға мен Олжас Абаевтың арасында іскерліктен бөлек сезімнің барын әу бастан сезгенін айтты.

Кейінірек Олжас Абай қызу талқыға түскен Дариға Бадықованың отбасына қатысты даулы оқиғадан кейін жазба жариялады. Актриса да экс-күйеуінің мәлімдемесіне жауап беріп, бір тараптың сөзіне ғана сүйеніп, қорытынды жасайтындарды сынға алды.

Ал биыл 9 қазанда актер Олжас Абай әріптесі Дариға Бадықоваға сырға салды. 12 қазанда жұлдызды жұп Алматы төрінде дүркіретіп той жасады. 

Қазақстанда "Яндекске" тиесілі бес компанияда жоспардан тыс тексеру жүргізіледі. Министрлік олардың азаматтардың жеке деректерін сақтау және қорғау талаптарын қаншалықты орындап отырғанын анықтамақ. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Бұл туралы премьер-министрдің орынбасары – жасанды интеллект және цифрлық даму министрі Жаслан Мәдиев Құрылтай депутаты Ләззат Жылқыбаеваның сауалына берген жауабында мәлімдеді.

Министрліктің мәліметінше, тексеру қараша айының соңына дейін жүргізіледі. Тексеріске Қазақстанда тіркелген мына бес компания ілігеді:

• "Яндекс Қазақстан";
• Yandex Bastau;
• "Яндекс. Такси Корп";
• "Яндекс. Еда Казахстан";
• "Яндекс LLP".

Тексеру барысында компаниялардың дербес деректерді қорғау туралы заңнама талаптарын сақтау деңгейі жан-жақты зерделенеді. Атап айтқанда, азаматтардың жеке мәліметтері Қазақстан аумағында сақтала ма, сондай-ақ оларды қорғау үшін қандай ұйымдастырушылық және техникалық шаралар қабылданғаны тексеріледі.

Министрлік тексеру қорытындысы туралы қосымша ақпарат берілетінін мәлімдеді. 

Еске салсақ, қазан айының басында Қазақстанда "Яндекс" такси мен курьерлік қызметтер істен шыққаны туралы жазған едік. 8 қазанға қараған түні Ресейдің Сасово қаласындағы “Яндекс” компаниясының дата-орталығына дрондар шабуыл жасағаны белгілі болды. Соққыдан кейін нысанда өрт шығып, инфрақұрылымның бір бөлігі зақымданған. Соның салдарынан орталықтың жұмысын толық тоқтатуға тура келген.

Осы оқиғадан кейін Қазақстанның жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі "Яндекс" сервистеріне қатысты жағдайға түсініктеме беріп, қазақстандықтардың дербес деректеріне қатысты алаңдаушылықтың еш негізсіз екенін мәлімдеді. 

"Яндекстегі" ақаудан кейін Құрылтай депутаттары қазақстандықтардың дербес деректеріне қатысты тексеру жүргізуді сұраған еді.

Қазақстанның Бас көлік прокуратурасы Bek Air әуе компаниясының бұрынғы басшысы Нұрлан Жұмасұлтановқа қатысты қозғалтқыш ұрлау ісін тергеу аяқталғанын хабарлады. Қылмыстық іс бойынша тағы бір күдікті бар. Тергеу барысында ұрланған қозғалтқыштардың бірі 2019 жылы Алматы маңында апатқа ұшыраған Bek Air ұшағынан табылғаны анықталған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Бас көлік прокуратурасының мәліметінше, 2026 жылдың 23 қыркүйегінде Ұлттық қауіпсіздік комитетінің тергеу департаменті Нұрлан Жұмасұлтанов пен З. Тұрсыновқа қатысты қылмыстық істі тергеуді аяқтаған.

Оларға қылмыстық кодекстің 188-бабы 4-бөлігінің 3-тармағы, яғни “Аса ірі мөлшерде бөтеннің мүлкін ұрлау” бабы бойынша айып тағылған.

Қазір қылмыстық процеске қатысушылар іс материалдарымен танысып жатыр. Прокуратура тергеу құпиясына байланысты өзге ақпаратты жарияламады. Істің сотқа қашан жолданатыны да әзірге белгісіз.

Егер күдіктілердің кінәсі дәлелденсе, оларға мүлкін тәркілеумен қатар 5 жылдан 10 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалуы мүмкін.

Ұрланған қозғалтқыш апатқа ұшыраған ұшақтан қалай табылды?

Бұған дейін Алматы әуежайының аумағында тұрған, пайдаланудан шығарылып, консервацияланған Fokker 100 ұшағынан екі авиациялық қозғалтқыштың жоғалғаны белгілі болған еді. Алайда олардың нақты қай күні ұрланғаны анықталмаған. Оқиғаға куә болғандар немесе бейнебақылау камераларындағы жазбалар туралы да ақпарат жарияланбаған.

Жоғалған қозғалтқыштардың бірінің 2019 жылы 27 желтоқсанда болған әуе апатынан кейін табылған.

Сол күні Алматыдан Астанаға бағыт алған Bek Air ұшағы әуеге көтерілгеннен кейін биіктігін жоғалтып, әуежай қоршауын бұзып өтіп, ғимаратқа соғылған. Апат салдарынан 12 адам қаза тауып, ондаған адам жарақат алды. Тергеу мен сот процестерінің қорытындысы бойынша апатқа кінәлі деп қаза тапқан екі ұшқыш танылған.

Журналист Михаил Козачковтың мәліметінше, апатты техникалық тұрғыдан зерттеу кезінде мамандар ұшақтағы қозғалтқыштардың бірін сериялық нөмірі арқылы анықтаған. Оның бұған дейін жоғалған қозғалтқыштардың бірі екені белгілі болған.

Дегенмен қозғалтқыштың ұшақтан табылуы оның апатқа себеп болғанын білдірмейді. Қозғалтқыштарды ұрлау фактісі бойынша қозғалған қылмыстық іс әуе апатының себептерін тергеуге қатысы жоқ.

Жоғалған жабдықтың қайдан жеткізілгенін және Bek Air компаниясына қалай түскенін анықтау үшін көлік полициясы бірнеше жыл бойы іздестіру жұмыстарын жүргізіп, халықаралық сұраулар жолдаған.

Күдіктілер қалай анықталды?

2026 жылы Бас көлік прокуратурасы қозғалтқыштарды ұрлау ісінің тергеуін ҰҚК орталық аппаратына тапсырған. ҰҚК тергеушілері жабдықтардың жоғалуына әуе компаниясының иелері немесе басшылығының қатысы болуы мүмкін деген болжамға келген.

Осыдан кейін Bek Air компаниясының бұрынғы басшысы Нұрлан Жұмасұлтанов жауап алуға шақырылып, күдікті ретінде ұсталған.

9 қыркүйекте Алматы қаласының тергеу соты оны екі айға қамауға алуға санкция берген. Ал қылмыстық істегі екінші күдікті З. Тұрсыновқа үйқамақ түріндегі бұлтартпау шарасы қолданылған.

Қазіргі уақытта іс материалдарымен танысу кезеңі жүріп жатыр. Сот отырысының басталу күні әзірге жарияланған жоқ.

Еске салсақ, 2019 жылдың желтоқсанында Алматыдан Астанаға ұшып шыққан Bek Air әуе компаниясының ұшағы апатқа ұшыраған еді. Ұшақ ұшқаннан кейін кейін бірден биіктігін жоғалтып, әуежай маңындағы жеке үйге соғылған. Апат салдарынан 12 адам қаза тауып, 67 адам әртүрлі дәрежеде жарақат алды. 2025 жылдың тамызында Bek Air әуе компаниясының ұшағы апатына қатысты іс сотқа жолданған еді.

Өскемен қаласында Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 35 жылдығын мерекелеуге дайындық басталды. Мемлекеттік мереке қарсаңында қала ғимараттары мен LED-экрандарда мерекелік безендіру жұмыстары жүргізілуде.

Қаладағы LED-экрандар мен өзге де нысандарда еліміздің Тәуелсіздігіне арналған тақырыптық бейнелер орналастырылды.

Мерекелік безендіру тарихи датаның маңыздылығын айқындап, қала тұрғындары мен қонақтарына көтеріңкі көңіл күй сыйлауға бағытталған.

Айта кетейік, 16 желтоқсанда Қазақстанда Тәуелсіздік күні атап өтіледі. Биыл Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігін жариялағанына 35 жыл толады.

Батыс Қазақстан инновациялық-технологиялық университетінде "Заң мен тәртіп" қағидаты аясында "23:00-ден кейінгі қала: жастар қауіпсіздігі, түнгі рейдтер, кәмелетке толмағандардың жауапкершілігі" тақырыбында кездесу өтті. Іс-шараға 200-ге жуық студент қатысып, полиция қызметкерлерімен ой бөлісті.

Кездесудің мақсаты – жастардың құқықтық сауаттылығын арттыру, қоғамдық орындарда қауіпсіздік мәдениетін қалыптастыру, құқық бұзушылықтың алдын алу және заңға құрметті нығайту.

Университеттің тарих және құқық кафедрасының аға оқытушысы Әлімжан Кубашев мұндай кездесулердің тәрбиелік маңызы зор екенін атап өтті.

Орал қалалық полиция басқармасы Абай полиция бөлімінің аға учаскелік инспекторы, полиция майоры Айнұр Сұйықбаева түнгі уақытта кездесуі мүмкін қауіпті жағдайлар мен олардың салдарын түсіндірді.

Орал қалалық полиция басқармасының аға анықтаушысы Гүлназ Дүйсалиева алаяқтық, дропперлік, есірткі заттарын жасырып тарату, спайкинг және сваттинг сияқты құқық бұзушылықтарға тоқталды. Ол кәмелетке толмағандардың заң алдындағы жауапкершілігі бар екенін түсіндірді. Қазақстан заңнамасында бірқатар құқық бұзушылық үшін жауапкершілік 14 жастан басталады.

Университетке бекітілген кәмелетке толмағандар істері жөніндегі инспектор, полиция капитаны Мөлдір Нұрқаянова буллингтің алдын алу, жасөспірімдердің түнгі уақытта қауіпсіздігі және заң талаптарын орындау мәселелерін түсіндірді.

Әлеуметтік психолог Зарина Серікова жастардың мінез-құлқына әсер ететін факторлар, құрдастар ықпалы, эмоцияны басқару және тәуекелді жағдайда дұрыс шешім қабылдау туралы айтты.

Кездесу барысында студенттер сұрақтарын қойып, спикерлерден жауап алды.

Тарих және құқық кафедрасының аға оқытушысы Жанна Жайлибаева жастардың құқықтық сауаттылығын арттыру мен құқық бұзушылықтың алдын алу қоғам үшін маңызды міндет екенін атап өтті.

"Заң мен тәртіп" – әр адамның құқығын құрметтеу, қоғамдық қауіпсіздікті сақтау және өз ісіне жауап беру мәдениеті. Қауіпсіздік заңды түсінуден, саналы таңдау жасаудан және өзгелердің тыныштығына құрметпен қараудан басталады. Спикерлер жастарға күмәнді ұсыныстардан сақ болуды, жеке деректерін қорғауды және бейтаныс адамдарға сенбеуді ескертті. Бұл кеңес те күнделікті өмірде қажет.

Шығыс Қазақстан облысында түркиялық кәсіпкер Роберт Йылдырымның иелігіндегі Манка алтын кен орнын игеруге қатысты аса ірі мөлшердегі алаяқтық дерегі бойынша қылмыстық іс қозғалды. Бұл ақпаратты облыстық прокуратура ресми түрде растады. Yildirim Holding атауымен танылған компания Қазақстан нарығына 2013 жылы келіп, содан бері тау-кен өндірісі, геологиялық барлау және химия өнеркәсібі салаларында бірнеше ірі жобаны қолға алған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Шығыс Қазақстан облысының прокуратурасы Z MetalsHolding Limited компаниясы құрылтайшыларының арызы негізінде қылмыстық іс қозғалғанын хабарлады.

"2026 жылғы 15 маусымда Z MetalsHolding Limited компаниясы құрылтайшыларының арызы негізінде Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы Қылмыстық кодекстің 190-бабы 4-бөлігі 2-тармағы (аса ірі мөлшерде жасалған алаяқтық) бойынша қылмыстық іс қозғады. Іс Шығыс Қазақстан облысының полиция департаментіне жолданды.

Қазір сотқа дейінгі тергеу жалғасып жатыр. Тергеу барысы Бас прокуратураның бақылауында. Өзге мәліметтер Қылмыстық-процестік кодекстің 201-бабына сәйкес тергеу мүддесіне байланысты жария етілмейді", – делінген прокуратураның ресми жауабында.

Бұған дейін National Business Kazakhstan басылымы Манка алтын кен орнын игеруге байланысты инвестор мен кәсіпорын құрылтайшылары арасында қаржылық дау туындағанын жазған еді.

Басылымның мәліметінше, түркиялық инвестор кәсіпорындарды 5 миллион долларға сатып алған. Келісім аясында кен орнын игеріп, алтын өңдеу фабрикасын салу, өндірісті дамыту және жаңа жұмыс орындарын ашу жоспарланған. Алайда шағымданушылар инвестордың бұл міндеттемелерді орындамағанын мәлімдеді.

Олардың айтуынша, түркиялық инвесторлар кәсіпорындарды дамытуға тікелей қаржы салудың орнына жылдық 25% үстемемен жалпы сомасы 21 миллион доллар қарыз берген. Ал қаржыландырылуы тиіс шахта үш жыл бойы жұмыс істемей тұрған. Шағымданушылар осы уақыт ішінде кеніштің техникалық жағдайы нашарлап, онда жұмыс істеу қауіпті бола түскенін де алға тартады.

Yildirim Holding Қазақстанға қашан және қалай келді?

Yildirim Holding – Түркияда құрылған, тау-кен өндірісінен бастап металлургия, энергетика, химия өнеркәсібі мен халықаралық жүк тасымалына дейін бірнеше салада жұмыс істейтін халықаралық компаниялар тобы. Оның негізінде түркиялық Йылдырым әулетінің бизнесі жатыр. Компания Қазақстан нарығына 2013 жылдың соңында келді. Сол кезде холдинг Ақтөбе облысының Хромтау ауданында орналасқан "Восход" хром кенішін сатып алып, елдегі алғашқы ірі өндірістік активіне иелік етті.

Бұл жобаға Еуропалық қайта құру және даму банкі де қаржылай қолдау көрсеткен. Банктің ресми құжаттарында жобаның жалпы құны шамамен 407 миллион доллар болғаны жазылған. Ал банк қатысуымен ұйымдастырылған қаржыландыру көлемі 242 миллион доллардан асқан. Осылайша, Қазақстандағы қызметін Ақтөбе облысындағы хром өндірісінен бастаған холдинг кейін басқа өңірлердегі пайдалы қазбаларды игеру және жаңа зауыттар салу жобаларына да қатыса бастады.

2024 жылы Роберт Йылдырым Нидерландта CoreX Holding атты жаңа холдинг құрды. Кейін Yildirim Group құрамындағы бірқатар өндірістік кәсіпорындар мен инвестициялық жобалар осы жаңа құрылымға өтті. Осыған байланысты компанияның Қазақстандағы алғашқы жобалары Yildirim Holding атауымен белгілі болса, кейінгі жылдары олардың бір бөлігі CoreX Holding арқылы жүзеге асырыла бастаған.  

Жамбыл облысында 440 миллион долларлық зауыт салу жоспарланған

Түркиялық компанияның Қазақстандағы ірі бастамаларының бірі – Жамбыл облысының Сарысу ауданында қолға алынған Qazaq Soda жобасы. Мұнда кальцийленген сода өндіретін зауыт салу көзделген. Холдинг жариялаған бастапқы жоспарға сәйкес, зауыт құрылысына шамамен 440 миллион доллар инвестиция салынуы тиіс болған. Кәсіпорын іске қосылған алғашқы кезеңде жылына 500 мың тонна кальцийленген сода өндіреді деп жоспарланған.

Жобаға қазақстандық құрылыс компаниялары да тартылды. Атап айтқанда, 2026 жылғы наурызда BI Group зауыт құрылысына қатысып жатқанын хабарлады. Сол кезде өндірісті қыркүйек айында іске қосу жоспары айтылған еді. Алайда 2026 жылғы қарашадағы жағдай бойынша зауыттың толық пайдалануға берілгенін растайтын нақты ақпарат жоқ.  

Шығыс Қазақстандағы алтын кен орны және жаңа фабрика құрылысы

2023 жылы түркиялық инвестор Шығыс Қазақстан облысының Марқакөл ауданындағы Манка алтын кен орны жобасын сатып алды. Қазір қылмыстық іс қозғалуына негіз болған шағымдарға осы жобаны игеру барысы басты себеп болып отыр . Манка – тарихы өткен ғасырдан басталатын алтын кен орны. Компанияның жариялаған деректеріне сәйкес, кен орны 1925 жылы ашылып, кейін бірнеше ондаған жыл бойы мұнда алтын өндіріліп келген екен.

Жобаны сатып алғаннан кейін инвестор кен орнын қайта игеруді, қосымша геологиялық барлау жүргізуді және алтын өңдейтін өндіріс орнын салуды жоспарлаған. Ал 2026 жылғы қазанда, яғни қылмыстық іс қозғалғаннан бірнеше ай өткен соң, CoreX Holding өз сайтында Манка кен орнында жаңа алтын өңдеу фабрикасын салуға келісімшарт жасалғанын хабарлады. Компания қазақстандық AAEngineering Group серіктестігімен келісімге келгенін мәлімдеген еді. Жоспар бойынша фабрика жыл сайын 200 мың тонна кен өңдей алатын өндіріс орны болуы тиіс болған.

Қарағанды облысындағы мыс кен орындарына қатысты да дау шыққан

Yildirim Holding-пен байланысты бизнес құрылымдарының Қазақстандағы қызметі хром мен алтын өндіру саласымен ғана шектелмейді. Компания геологиялық барлау мен мыс кен орындарын игеру жобаларына да қызығушылық танытқан. Атап айтқанда, DTK Metals, Sunrise Mining және East Kaz Alloys секілді компаниялар арқылы Қазақстан аумағында геологиялық барлау жобаларына қатысқан.

Бұдан бөлек, CoreX Holding Қарағанды облысындағы Көктасжал және Қызылшоқы мыс кен орындарына қатысты инвестициялық мүддесі бар екенін мәлімдеген. 2026 жылғы сәуірде холдинг аталған кен орындарына байланысты құқықтық дау туындағаны да жария болған еді. Компания өкілдерінің айтуынша, осы жобаларды қолдауға 180 миллион доллардан астам қаржы жұмсалған. Алайда кейін активтерге иелік ету және оларды басқару мәселесінде келіспеушілік туындаған.

Дегенмен даудың екінші тарапы болып отырған инвесторлар CoreX Holding-тің бұл активтерге қатысты талаптарымен келіспейтінін мәлімдеді. Олардың ұстанымынша, холдингтің аталған кен орындарына байланысты құқықтары компания жариялағандай емес. Бұл келіспеушілік қазір Манка кен орнынан бөлек қарастырылып жатыр.

Қазақстанға 1,4 миллиард доллардан астам инвестиция салғанын мәлімдеген

CoreX Holding жариялаған мәліметке сәйкес, компания Қазақстанда жұмыс істей бастаған уақыттан бері ел экономикасына 1,4 миллиард доллардан астам инвестиция құйған. Бұл қаражатқа тау-кен кәсіпорындарын сатып алу, өндірісті жаңғырту, геологиялық барлау жұмыстары және басқа да өндірістік жобаларға жұмсалған қаржы кіреді. Сонымен қатар компания алдағы бес жылда Қазақстандағы жобаларға тағы 3 миллиард доллардан астам инвестиция бағыттау ниеті бар екенін мәлімдеген.

Түркиялық холдингтің Қазақстандағы жобалары мемлекеттік деңгейде де бірнеше рет талқыланған болатын. Мәселен, 2022 жылы кәсіпкер сол кездегі премьер-министр Әлихан Смайыловпен де кездескен. Үкімет басшысымен өткен келіссөздерде компанияның елдегі қызметін кеңейту және жаңа өндірістік жобаларды жүзеге асыру мәселелері де қаралған болатын.

Еске салсақ, бұған дейін Лондонда Алатау қаласына инвестиция тарту мақсатында өткен кездесуде британдық компаниялармен жалпы құны 1,3 миллиард доллар болатын тоғыз келісімге қол қойылған еді. Қазір қалаға тарту жоспарланған инвестиция көлемі 6,9 миллиард долларға жетіп, жалпы саны 67 жоба инвестициялық портфельге енгізілген.

Алматы тұрғыны Инна есімді әйел әкесін "Доброта" пансионатына уақытша орналастырғаннан кейін ер адамның денсаулығы күрт нашарлағанын мәлімдеді. Оның айтуынша, деменциямен ауыратын әкесі мекемеде бірнеше күн болған соң беті мен басынан жарақат алып, ауруханаға түскен. Ал пансионат директоры ер адамның өзі құлағанын және анықталған сынықтар бұрыннан бар екенін айтқан. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Иннаның сөзінше, әкесі шамамен екі жарым жылдан бері деменция белгілеріне байланысты үйден өздігінен шығып кетіп, кейде жоғалып кететін болған. Осыған байланысты әйел жұмыстан шығып, соңғы бір жарым жыл бойы әкесінің күтімімен айналысқан.

"Әкемнің жағдайына байланысты үйде отыруыма тура келді. Шамамен екі жарым жыл бұрын оның үйден шығып кетіп, жоғалып қалатынын байқай бастадық. Сондықтан жұмыстан кетіп, әкемнің қасында болдым. Биыл қараша айында отбасылық жағдайларға байланысты бір айға Астанаға шұғыл баруым керек болды. Үйде анамыз жоқ, өмірден өткен. Сондықтан әпкем екеуміз әкемізді уақытша пансионатқа орналастыруды ұйғардық", – дейді ол.

Әйелдің айтуынша, олар Медеу ауданындағы "Доброта" пансионатын Instagram әлеуметтік желісі арқылы тауыпты. Мекеме туралы ақпаратпен танысып, қызметкерлерімен сөйлескеннен кейін әкесін бір айға қалдыруға шешім қабылдаған.

"Пансионат үйімізге жақын болды. Instagram арқылы тауып, хабарластық. Барлығы жақсы көрінді. Бізге қызмет көрсету сапасы, қызметкерлері туралы айтып, бейнебақылау камералары бар екенін де түсіндірді. 30 қазанда әкемді апардық. Барлығын көрсетіп, жақсылап түсіндірді. Біз де сеніп, бір айға толық төлем жасадық", – дейді Инна.

Алайда әйелдің сөзінше, арада бірнеше күн өткенде пансионаттан әкесінің жарақат алғаны туралы хабар жеткен.

"4 қарашада директор Светлана Нестерова әпкеме әкемнің видеосын жіберді. Бет-аузында жарақаттар бар, соққыға жығылғандай күйде жатты. Бетіне мұз қойып, мұздатқыштан бірдеңе алып басқан. Мен әпкеме директорға хабарласып, жарты сағаттан кейін сол жерде болатынымызды айт дедім", – дейді ол.

Иннаның айтуынша, пансионат басшылығы ер адамның бейнебақылау камераларының жазбасын қарап, оның құлап қалғанын жеткізген. Отбасы мекемеге барған кезде директордан оқиғаның қалай болғанын көрсететін бейнежазбаны сұраған.

"Біз барсақ, директор жұмыс орнында болмады. Оны 40 минуттай күттік. Светлана Нестерова келген соң бірден камераларды көрсетуді сұрадық. Бірақ ол дәл сол күні камералар істен шыққанын, Wi-Fi жоқ екенін айтты. Сонда ғана полиция шақыруға шешім қабылдадық", – дейді әйел.

Оның сөзінше, пансионат басшысы жарақаттарды көрсе де жедел жәрдем шақырмаған. Инна директордан мұндай жағдайда неге медициналық көмекке жүгінбегенін сұрағанын айтты.

"Әкемнің бетінде гематома бар, иегі, көзі мен мұрны жарақаттанған. Мен Светлана Нестерова неге жедел жәрдем шақырмағанын сұрадым. Ол өзін бұрынғы медицина қызметкерімін деп таныстырып, ешқандай сынық жоқ екенін, бәрін жақсы білетінін айтты", – деді Инна Лисина.

Осыдан кейін отбасы полиция шақырып, оқиға орнына жедел жәрдем келген. Жарақат алған ер адамды Алматыдағы №4 қалалық ауруханаға жеткізген.

"Ауруханада әкеме КТ, МРТ және қан талдауларын жасады. Нәтижесінде миы шайқалғаны, бірнеше жерінде гематома бар екені және көзінің жанындағы сүйегі сынғаны анықталды", – деді әйел.

Иннаның айтуынша, әкесінің жағдайы ауруханаға түскен кезде өте ауыр болған. Ол өздігінен жүре алмай, тамақтану мен жеке күтімге де көмек қажет еткен.

"Ол кезде әкем мүлде тұра алмайтын. Тек біз көтергенде ғана қозғала алатын. Қазір жөргек киеді. Тамақтандырып, жуындырып, киіндіру керек. Ауруханада жатқызу мәселесі де қиын болды. Әкем деменциямен ауырады, жалғыз жата алмайды. Ал ақылы бөлім болмағандықтан, онымен бірге жатуға мүмкіндік болмады. Сондықтан үйде емделеміз деп бас тартуға мәжбүр болдым", – деді Инна.

Пансионат бұл оқиға бойынша не деді?

Осы оқиға бойынша “Доброта” пансионатының басшысы Светлана Нестерова да бізге жауап берді. 

“Қызметкеріміз түстен кейін маған бейнеқоңырау арқылы Владимирдің құлап қалғанын айтты. Бұл туралы туыстарына хабар беріп, қызметкеріміз жіберген видеоны жолдадым. Туыстары бейнекамерадан ер адамның құлаған сәті түсірілген видеоны талап етті. Мен оларға: "Оқиғаны өзім көзіммен көрдім дедім", – деді пансионат директоры.

Басшының айтуынша, мекемеде 22 қазаннан бастап, бейнебақылау жүйесіндегі ақаулар болған. Мекеме мамандарға жүгінгенімен, оқиға болғанға дейін техникалық мәселе шешілмеген.

"Техникалық ақау болды. Камералар бірде жазып, бірде жазбай қалады. Кейбірі бейнені төңкерілген күйде түсіре бастаған. Үлкен ерлер бөлмесіндегі камера мүлде жазбай қалған. Әрине, мұның бәрі сырт көзге өте күмәнді көрінеді. Туыстарының жағдайын түсінемін. Дәл осындай сәтте камераның істемей қалғаны күдік тудыратынын білемін. Бірақ жағдай осылай болды", – деп түсіндірді ол.

Директордың айтуынша, пансионатқа полиция мен жедел жәрдем қызметкерлері келген кезде бейнебақылау камералары қайтадан жұмыс істей бастаған. Оның сөзінше, медицина қызметкерлері ер адамды қарап, ауыр жарақаттарды байқамаған.

"Жедел жәрдем қызметкерлері келіп, Владимирді тексерді. Олардың айтуынша, алғашқы тексеру кезінде сынықтың айқын белгілері байқалмаған. Беті қатты ісінбеген, көзін еркін қозғалта алған әрі ауырсынуға шағымданбаған. Соған қарамастан, дәрігерлер оны Жандосов көшесі, 6 мекенжайындағы Орталық қалалық ауруханаға апарып, қосымша тексеруден өткізуді, КТ немесе МРТ жасатуды ұсынды. Туыстары бұл ұсынысқа келісті", – деді Светлана Нестерова.

Директордың айтуынша, отбасы пансионаттан кеткеннен кейін де ол Владимирдің жағдайын біліп отыруға тырысқан. Осы мақсатта ер адамның қызы Ольгамен байланысқан.

"Ол әкесінің жағдайы нашар екенін жазды. Кейін маған №4 қалалық аурухананың қорытындысын жіберді. Онда көз ұясының сынғаны көрсетілген. Мен құжатты оқып, онда негізінен созылмалы аурулар туралы жазылғанын, ал жарақаттарға қатысты тұжырымдар алдын ала диагноз екенін айттым", – деді директор.

Сондай-ақ Светлана Нестерова Владимирдің бұрын бокспен айналысқанын және спорт шебері болғанын алға тартты. Оның пікірінше, ер адамның медициналық қорытындыда көрсетілген жарақаттары пансионатқа келгенге дейін пайда болуы мүмкін. Алайда директор бұл нұсқаны растайтын тәуелсіз сараптама қорытындысын ұсынбады.

Директор туыстарының ақша талап еткенін мәлімдеді

Светлана Нестерованың сөзінше, оқиғадан кейін полиция бөлімшесіне барып, түсініктеме берген. Сондай-ақ қолдарындағы фотосуреттерді, хат-хабарларды және басқа да материалдарды құқық қорғау органдарына ұсынған. Кейін полиция екі тарапқа мәселені өзара келісім арқылы шешуді ұсынған.

"Кейін мәселені өзара келісіммен шешіп көру туралы ұсыныс болды. Бірақ туыстары өте үлкен көлемде ақша талап етті. Әңгіме әкесінің емделу шығындарын өтеу туралы емес, моральдық зиян үшін өтемақы төлеу туралы болды. Біз өзімізді кінәлі санамайтындықтан, ақша төлеуден бас тарттық. Егер олар сотқа жүгінгісі келсе, сотта кінәміздің жоқ екенін дәлелдеуге дайынбыз", – деді пансионат директоры.

Директордың айтуынша, отбасы полицияға арызданғаннан кейін іс аудандық полиция басқармасына жолданған. Ол құқық қорғау органдарына қолдарындағы барлық материалды ұсынғанын және қажет болған жағдайда сотта өз ұстанымын қорғауға дайын екенін жеткізді.

Ал Инна Лисина директордың ақша талап ету туралы мәлімдемесін жоққа шығарды. Оның сөзінше, ол пансионаттан өтемақы сұрамаған, тек мекеменің жабылуын талап еткен.

Осы жағдайға қатысты Алматы қаласының полиция департаментіне де сауал жолдадық. Алайда материал жарияланғанға дейін ведомство тарапынан жауап түскен жоқ.

Еске сала кетейік, Алматыда 72 жасында ұлының қарызын өтеу үшін түнде такси жүргізіп жүрген әжейдің оқиғасы көпшіліктің жүрегін ауыртты. Зейнеткердің ет жеуге де ақшасы жетпейтінін айтып, мұңын шаққан видеосы әлеуметтік желіде кеңінен тарады.

Жамбыл облысы Қордай ауданындағы мектептерде оқушылардан ақша бопсалап, бағынбағандарды жазалайтын бейресми жүйе болған. Бұл құрылымның өз иерархиясы мен тәртібі қалыптасып, оқушыларға қысым көрсету, қорқыту және күш қолдану әрекеттері жасалған. Прокуратура оқушылар арасындағы ақша бопсалау мен үш жасөспірімнің қаза болуы өзара байланысты екенін айтты. Қылмыстық іс сотқа жолданды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Оқушылар арасындағы “жүйе” қалай жұмыс істеген?

Жамбыл облысы прокуратурасының мәліметінше, қылмыстық іс Қордай ауданына қарасты Қаракемер ауылындағы мектептерде болған оқиғаларға байланысты тергелген. Бұл ауылда үш кәмелетке толмаған бала қайтыс болған.

Тергеу барысында жергілікті мектеп оқушылары арасында “Жүйе” деп аталатын бейресми құрылым болғаны анықталған. Оның өз иерархиясы, бағыну тәртібі мен жазалау ережелері қалыптасқан.

Құқық қорғау органдары оқушылар арасындағы ақша бопсалау деректерін және олардың жасөспірімдердің өлімімен ықтимал байланысын зерттеген.

Тергеу қорытындысы бойынша екі күдіктіге Қылмыстық кодекстің 194-бабы 2-бөлігінің 1, 2 және 3-тармақтары (бопсалау), 105-бабының 3-бөлігі (өзін-өзі өлтіруге дейін жеткізу) бойынша айып тағылған. Екеуі де қамауға алынған.

Тағы бес адамға айып тағылды

Прокуратура мәліметінше, бейресми “Жүйенің” әрекетіне қатысы бар деген тағы бес адамның іс-әрекеті Қылмыстық кодекстің 194-бабы (Қорқытып алу) бойынша сараланған. Оларға қатысты өзге де бұлтартпау шаралары таңдалған.

Құқық қорғау органдары аталған бейресми құрылымның қызметіне тосқауыл қойған.

Бұдан бөлек, прокуратура құзырлы мемлекеттік органдардың әрекетіне де құқықтық баға берген. Құқық бұзушылықтарға себеп болған жағдайлар мен кемшіліктерді жою туралы ұсыныстар енгізілген. Қазір олар қаралып жатыр.

Материал биыл 23 қазанда Жамбыл облысының кәмелетке толмағандардың істері жөніндегі мамандандырылған сотына жіберілді. Енді сот айыпталушылардың кінәсі бар-жоғын қарайды. Сот олардың кінәсін дәлелдейтін шешім шығармайынша, ешкімді кінәлі деп атауға болмайды. Тергеуге қатысты басқа ақпарат әзірге жарияланбайды.

Динара Закиева мектептерден қандай жағдайларды анықтады?

Президенттің тапсырмасымен Жамбыл облысындағы мектептерді арнайы топ тексерген. Мамандар балаларды қорқыту, ұрып-соғу, ақша бопсалау және буллинг жағдайларының алдын алу жұмыстарына назар аударған.

Тексеру нәтижесінде Бала құқықтары жөніндегі уәкіл Динара Закиева өңір мектептерінде оқушыларға қысым көрсету жағдайлары көп екенін мәлімдеді.

Оның айтуынша, Шу ауданындағы мектептердің бірінде 9-сынып оқушылары жоғары сынып оқушыларының ақша бопсалап, ұрып-соғатынына шағымданған. Кей жағдайларда электршокер мен кастет те қолданылған.

Оқушылардың сөзінше, мұндай оқиғалар бірнеше сыныпта кездеседі. Қыз балалар жыныстық зорлық-зомбылыққа тап болудан қорқатынын да айтқан.

Қордай ауданындағы мектептерде де осындай мәселелер анықталған. Бесінші, жетінші және тоғызыншы сынып оқушылары жоғары сынып оқушыларының қысым көрсетіп, ақша талап ететінін айтқан. Мұндай әрекеттерді балалар бейресми “Жүйе” деп атаған.

Омбудсмен Тараз қаласындағы №47 мектепте де оқушыларға осындай жағдайлар болғанын жеткізді. Бұл мектепте қыркүйек айында бір оқушы қайтыс болған. Тексеру кезінде оның сыныптастары бұған дейін мектепте ақша бопсалау мен буллинг болғанын айтқан. Алайда мектеп әкімшілігі бұл шағымдарға тиісті назар аудармаған.

Динара Закиеваның сөзінше, Тараздағы басқа мектептердің оқушылары да ақша талап ету, ұрып-соғу және мұғалімдердің қысым көрсетуіне шағымданған. Кей балалар өзін үнемі қорқынышта сезінетінін айтқан.

Балалардың өзіне қол жұмсау жағдайлары көбейген

Динара Закиева өңірдегі балалар арасындағы қайғылы оқиғаларға қатысты статистиканы да жариялады.

Оның мәліметінше, 2026 жылдың алғашқы тоғыз айында Жамбыл облысында балалардың өзіне қол жұмсауының 14 жағдайы тіркелген. Соның жетеуінде балалардың өмірін сақтап қалуға мүмкіндік болған.

Ол балалардың кейбірінде бұған дейін өзіне қол жұмсау қаупі байқалғанын, бірақ оларға қажет көмек көрсетілмегенін айтты.

Сонымен қатар омбудсмен жоғары сынып оқушыларының күш қолдануынан кейін тағы бір баланың өзіне қол жұмсамақ болғанын жеткізді.

Динара Закиева өңірдегі балаларға қатысты мәселелер дер кезінде анықталмай, кейде мектептер мен жауапты мекемелер тарапынан ескерусіз қалатынына алаңдаушылық білдірді.

Жамбыл облысында бұған дейін де осындай жағдайлар болған

Еске салайық, 2026 жылы 15 сәуірде Қордай ауданының Қаракемер ауылында екі жасөспірім қайтыс болған еді. Сол кезде полиция қылмыстық іс қозғап, тергеу бастаған.

Бұдан бөлек, 2026 жылы сәуірде Жамбыл облысында мектеп оқушысын өзіне қол жұмсауға дейін жеткізу дерегі бойынша тағы бір іс қаралған. Сот негізгі айыпталушыны сегіз жылға, ал тағы екі адамды бес жылға бас бостандығынан айырған. Бұл іс бойынша да жоғары сынып оқушыларының басқа балаларға қысым көрсеткені анықталған.

Ал қараша айында өңірдегі балаларға қатысты резонансты оқиғалардан кейін бірқатар басшы жауапқа тартылған. Төрт ауданның әкімі мен облыстық білім басқармасының басшысына қатаң сөгіс жарияланған.

Айта кетейік, бұған дейін Жамбыл облысында жасөспірімдер арасындағы жанжалдан кейін 9-сынып оқушысы жансақтау бөліміне түскені туралы жазған едік.