Жапонияда өтіп жатқан V Азия Пара ойындарында қазақстандық пара жүзуші Диас Кенжебек алтын медаль жеңіп алып, Азия рекордын жаңартты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ұлттық олимпиа комитетінің мәліметінше, ерлер арасында S10 санаты бойынша 100 метрге шалқалай жүзу сайысының финалында Диас Кенжебек 1 минут 1,98 секунд нәтижемен мәреге бірінші болып жетті. Осылайша ол Азияның бұған дейінгі 1 минут 3,73 секундтық рекордын жаңартқан. 

Сондай-ақ 20 қазанда Диас Кенжебек SM10 санатында 200 метрге кешенді жүзуден 2:21.61 уақыт нәтижесін тіркеп, күміс медаль жеңіп алған.

Айта кетейік, бұл Қазақстан құрамасының V Азия Пара ойындарындағы бесінші алтын медалі. Ал Диас Кенжебектің еншісінде үш медаль бар. Ол бұған дейін 100 метрге еркін стильде жүзуден (S10) күміс алған еді.

Еске салсақ, бұған дейін қазақстандық дзюдошы Бексұлтан Құлмырза Азия Пара ойындарында алтын медаль жеңіп алғаны туралы жазған едік.

Қазақстанда 21 қазаннан бастап жол-көлік оқиғасынан кейін төленетін сақтандыру өтемақысының тәртібі өзгереді. Енді міндетті автосақтандыру бойынша төлемдер тек қолма-қол ақшасыз аударылады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің мәліметінше, өзгерістер көлік құралдары иелерінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті сақтандыру туралы заңның 25-бабына енгізілген түзетулерге байланысты күшіне енеді.

Бұған дейін сақтандыру өтемақысын қолма-қол ақшамен де, банк шотына аудару арқылы да алуға болатын еді. Ал 21 қазаннан бастап міндетті автосақтандыру бойынша қаражат тек алушының банк шотына аударылады.

Сақтандырушыдан ақшаны тікелей қолма-қол алу мүмкін болмайды. Алайда банк шотына түскен қаражатты кейін қолма-қол шешіп алуға тыйым салынбайды.

Жаңа талап бойынша сақтандыру компаниялары сақтандыру өтемақысын аударуға және оны банк шотына жіберуге байланысты шығындарды өздері төлеуге міндетті. Яғни банк комиссиясы зардап шеккен адамға тиесілі өтемақы сомасынан алынбайды.

Жаңа ережелер көлік құралы иесінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті сақтандыруға (КҚИ АҚЖМС) қатысты. Бұл – көлік иелері рәсімдеуге міндетті автосақтандыру түрі.

Ол жүргізушінің кінәсінен болған жол апаты салдарынан басқа адамдардың өміріне, денсаулығына немесе мүлкіне келтірілген зиянды заңда белгіленген шектерде өтеуге арналған. Мәселен, жүргізуші басқа адамның көлігін зақымдаса, сақтандыру жағдайы танылған кезде зардап шеккен адамға кінәлі жүргізушінің сақтандыру компаниясы өтемақы төлейді.

Алайда міндетті автосақтандыру кінәлі жүргізушінің өз көлігін жөндеуге кеткен шығынды өтемейді. Жеке көлікті қорғау үшін КАСКО сияқты ерікті сақтандыру түрлері қарастырылған.

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің түсіндіруінше, сақтандыру төлемдерін толықтай қолма-қол ақшасыз аударуға көшу қаржы нарығын цифрландыруға және есеп айырысудың ашықтығын арттыруға бағытталған.

Реттеуші жаңа тәртіп сақтандыру төлемдерінің қозғалысын бақылауды жеңілдетіп, залалды реттеу кезіндегі ашық емес схемалардың тәуекелін азайтуға және өтемақының оны алуға құқығы бар адамға тікелей түсуін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді деп есептейді.

Жаңа талаптар 2026 жылдың 21 қазанынан бастап күшіне енеді. 

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстанда көлікті тіркеу мен жүргізуші куәлігін алу ережесі өзгеретіні туралы жазған едік.

Алматыда боди массаж қызметін көрсететін салондардың атын жамылып, интимдік қызмет ұсынылған екі мекенжай анықтады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Алматы полициясының мәліметінше, мекенжайдардың біріншісі – Чайковский көшесіндегі үйде болса, екіншісі Төреқұлов көшесіндегі көпқабатты тұрғын үйде орналасқан. Алдын ала мәлімет бойынша, екі нысан да боди-салон ретінде жұмыс істегенімен, онда интимдік қызмет көрсетілген.

Полиция мәліметінше, әр мекенжайдан екі қыздан анықталған. Олардың барлығы басқа жақтан келген. Арасында Қарақалпақстанның бір азаматы бар.

Төртеуі де Алмалы аудандық полиция басқармасына жеткізілген. Қазір олардың жеке басы анықталып, өзге құқық бұзушылықтарға қатысы бар-жоғы тексеріліп жатыр.

Полиция мұндай қызметке орын берген пәтер иелерінің әрекеттері де назардан тыс қалмайтынын атап өтті. Оларға құқықтық баға беріліп, тексеру нәтижесі бойынша заңға сәйкес шаралар қабылданады.

Еске салсақ, бұған дейін Алматыдағы пәтерлердің бірін жезөкшелер притонға айналдырғаны туралы жазған едік.

Публикация от Алматы қаласының ПД | ДП г.Алматы (@almaty.police)

Еуразия Ұлттық университеті магистранттарының жеке деректері Google-кестеге жинақталған. Білім алушылардың айтуынша, сілтеме бірнеше адамның қолына түскен. Ал университет ақпараттың ашық әрі бәріне қолжетімді болғанын растамады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Аталған жайтты Лев Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің магистранты хабарлаған. Ол оқу орнының білім алушылардың жеке мәліметін қалай жинап, сақтайтынына күмән келтірді. Оның айтуынша, білім алушылардың жеке ақпараты Google-кестеге енгізіліп, оған қол жеткізуге арналған сілтеме магистранттар чатына жіберілген.

Магистрантты университеттегі корпоративтік электрондық пошта мекенжайларының жасалу тәртібі де алаңдатқан. Оның сөзінше, бұл мекенжайлар студенттердің Жеке сәйкестендіру нөміріне негізделеді деген ақпарат бар.

Студенттердің мәліметтері не үшін жиналған?

Бірінші курс магистранттарының ортақ чатында басқа қалалардан келген, кәмелетке толған, жатақханада немесе хостелде тұрмайтын, пәтер жалдап не туыстарының үйінде тұратын азаматтардың тізімін жасау тапсырылған.

Осы мақсатта чатқа Google-кестенің сілтемесі жіберілген. Құжатта студенттердің аты-жөні, жеке сәйкестендіру нөмірі, тұрғылықты мекенжайы мен байланыс ақпараты қамтылған. Хабарламаларда тізімді қысқа мерзімде толтыру керегі де бірнеше рет ескертілген.

Магистранттарды студенттердің жеке деректері не мақсатта жиналғаны және оны жинауға кімнің тапсырма бергені алаңдатады. Сонымен қатар олар ақпаратты сұратуға қандай негіз болғанын және кестеге кімдердің қол жеткізе алатынын білгісі келеді.

Университеттің мұндай әрекеті заң бұзушылық болды деген қорытынды жасауға әзірге негіз жоқ. Дегенмен жеке деректердің сақталуы мен қорғалуына қатысты сұрақтар ашық күйінде қалып отыр. Жеке деректер алаяқтардың қолына түсіп, түрлі қылмысқа пайдаланылуы мүмкін. Сондықтан студенттердің мәліметтері қалай сақталатыны және оған кімдердің қол жеткізе алатыны маңызды мәселе.

Университет тарапы не дейді?

Аталған жағдайға қатысты Stan.kz тілшісі Еуразия ұлттық университетінен мән-жайды сұрады. Университет өкілінің мәліметінше, басқа қалалардан келген, жатақханада тұрмайтын студенттер туралы деректер сабақтан тыс уақытта қауіпсіздік шараларын ұйымдастыру үшін жиналған. 

“Жиналған мәліметтерді жүйелеу үшін Google-кесте пайдаланылды. Оған тек университет қызметкерлері қол жеткізе алды”, – делінген оқу орнының жауабында.

Университет құжаттың көпшілікке ашық болғаны туралы ақпарат расталмағанын хабарлады. Дегенмен сілтеменің магистрантқа қалай қолжетімді болғаны әлі анықталып жатыр.

“Студенттердің корпоративтік электрондық пошта мекенжайлары Жеке сәйкестендіру нөмірі негізінде емес, аты-жөні бойынша жасалады. Мекенжай мынадай үлгіде қалыптасады: тегі_аты-жөнінің бас әріптері@enu.kz. Мысалы, ivanov_ii@enu.kz”, – делінген жауапта. 

Дәл осы университетте бұған дейін не болды?

Айта кетейік, бұған дейін Еуразия ұлттық университетінің студенттері жатақхана мәселесін көтерген еді.

Олар №5 Студенттер үйіндегі бөлмелердің суық екеніне, жиһаздардың тозғанына және қолайсыз жағдайға шағымданған. Биыл жөндеу жүргізілгеніне қарамастан, жатақханада бір жыл тұру ақысы 275 мың теңге болғаны студенттердің наразылығын тудырды. Университет кейін бұл төлемді 30%-ға төмендету жоспарланып отырғанын хабарлады.

Президент 28 қазанда Қазақстан халқына Жолдау жариялайды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Бұл туралы мемлекет басшысы өзінің Х әлеуметтік желісіндегі парақшасында хабарлады.

Еске салсақ, бұған дейін Тоқаев қазан айында Қазақстан халқына Жолдау жасайтыны туралы жазған едік. Бұл туралы мемлекет басшысы Қырғызстанда өткен VI Дүниежүзілік көшпенділер ойындарының жеңімпаздары мен жүлдегерлерін марапаттау кезінде айтты.

Шымкентте 5 адам газдан уланып, кәмелет жасына толмаған екі бала ажал құшты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Қайғылы жағдай қаладағы көпқабатты үйлердің бірінде болған. Оқиға туралы иіс жайлаған пәтерде 6 сағат бойы ес-түссіз жатып оянған әйел хабарлаған. Өкініштісі сол өзі оянғанымен балалар аман қалмады. 3 жастағы тағы бір сәби өмір мен өлім арасында жатыр.

27 жастағы келіншек пен қос перзенті және 15 жастағы студент қыз жалдамалы пәтерге жарты жыл бұрын көшіп келген екен.

15 жастағы студенттің анасы сол күні Түркістаннан қонақ болып келген. Иіс жайлаған пәтерде 6 сағат бойы ес-түссіз жатқан келіншек бірінші болып ояныпты. Сөйтіп сол үйде тұрып жатқан 27 жастағы келіншектің әпкесіне хабарласқан.

Сұмдықты бірінші болып көрген Ділбар Сайдхожаева көз жасын тыя алар емес.

Иіс жайлаған пәтерден бес адамның үшеуі ғана аман шықты. Түркістаннан қызын көруге келген анасы перзентінің мәйітін алып ауылына аттанса, 27 жастағы келіншек паталаға ауыстырылды. Ол әлі 5 жастағы ұлынан айрылғанынан бейхабар. Аман қалған 3 жастағы қызы да комадан шыққан жоқ.

Екі отбасын қара жамылдырған қайғыдан кейін көпқабатты үйлерде газ құбырларын тексеру аяқ асты күшейді. Мамандар нақты себебін анықтаймыз дейді.

Еске салсақ, биыл ақпанда Шымкентте тағы бір қайғылы оқиға болып, үш адам қаза тапқан еді. Ол кезде марқұмдардың денесінен зорлық-зомбылық белгілері анықталмаған. Алдын ала болжамдардың бірі ретінде газдың таралуы қарастырылған.

Әлеуметтік желіде Алматы тұрғындары дүкен сөрелерінде "кірпіш нан" деген атпен танымал әлеуметтік нанның жоқтығына шағымданды. Бұған не себеп болғанын "Ақсай" комбинаты түсіндірді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Алматылық тұрғын әлеуметтік желідегі парақшасында соңғы уақыттарда дүкендерде әлеуметтік нанның сатылмайтынын айтып жазба жариялаған.

Комбинат әкімшілігі әлеуметтік нан өндірісінің уақытша тоқтағанын растады.

Бұған күрделі жөндеуді қажет ететін елеулі техникалық ақау себеп болған.

Компанияның хабарлауынша, қалыптағы нан пісірілетін пештер осыдан 39 жыл бұрын орнатылған және кәсіпорын жұмысын бастаған кезден бері пайдаланылып келеді. 

Кәсіпорын өкілдері өндіріс желісін мүмкіндігінше тез қалпына келтіріп, Алматы тұрғындарына нан жеткізуді қайта бастау екенін мәлімдеді. Алайда жұмыстардың нақты қашан аяқталатыны әзірге белгісіз.

Еске салсақ, осыған дейін Қазақстанда азаматтардың кейбір санаттары үшін нан мен жолақыға берілетін субсидияны толық тоқтату ұсынылғанын жазғанбыз. 

Алматылық әйел ойын-сауық орталығында жүріп, белгісіз адамға ақша аударған. Ол өзін биоэнергет деп таныстырып, ешқандай қызмет көрсетпесе де әйелден 30 мың теңгесін алып қойған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Желі қолданушысы Алматының Mega ойын-сауық орталығында жүріп, алаяқтық құрбаны болғанын айтты.

Автор осындай тақырыптарға қызығатындықтан бейтаныс әйелдің өзіне сеніп, 30 мың теңге аудырып жіберген. Ол тек “3 миллион теңгеге қорғаныс қойып беремін” деген сөзінен кейін ғана әйелдің өзін алдап отырғанын түсінген.

Ол ойын-сауық орталығында мұндай жағдайға тап болмас үшін құлаққапты шешпеуге кеңес берді.

Жазба авторы бейтаныс адам деп сипаттаған тұлғаны басқа желі қолданушылары таныған. 

“Мені де Mega-да дәл осылай алдап кетті. Құлаққаппен келе жатқанмын, ол артымнан жүгіріп келді. Құлаққапты шешуге тура келді. Содан ол менің энергиям өзіне әсер еткенін, сондықтан жанымнан жай ғана өтіп кете алмағанын және маған көмектескісі келетінін айтты. Ол да дәл солай тектік түйін, көлік жуу орны, 10 саны мен қызыл іш киім туралы айтты. Бәрі айна-қатесіз қайталанды. Содан кейін мені Starbucks-қа ертіп апарды. Дәл сіздікіндей алдап, 30 мың теңгеның алып кетті. Есімі — Эльмира. Сіздің жазбаңызды оқығанға дейін оның сөзіне әлі де сеніп жүрген едім”, – деп жазды желі қолданушысы.

“Есімі Эльмира емес пе? Алдыңғы күні Mega Park-та да бір әйел жаныма келіп, артымнан қуып жетті. “Қызым, сенің бойыңда тектік түйін бар, оны 40 мың теңгеге алып тастай аламын" деді. Мені әбден көндіруге тырысты. Мен мұндайға сенбеймін”, – дейді әйел.

“Есімі Эльмира емес пе? Осыдан үш жылдай бұрын Алматыдағы бизнес-орталықта да осыған адамға ұқсас бір әйел маған жолыққан еді. Қызыл далап жағып алған, өзін биоэнергетик деп таныстырып, сол сияқты бірдеңелерді айтқан”, – деп жарыса жазды желі қолданушылары. 

Осы тұста редакция Мемлекеттік органдардың цифрлық ресурстарының бірыңғай платформасы ұсынған жасанды интеллект негізінде жұмыс істейтін, тегін онлайн құқықтық көмек қызметіне жүгінді.

Заңгерлік кеңес беру қызметіне болған жағдайды баяндап жаздық. Ол бұл оқиғаны Қылмыстық кодексінің 190-бабы 1-бөлігі “Алаяқтық” деп көрсетті. 

Алаяқтық, яғни бөтеннің мүлкін жымқыру немесе алдау не сенімді теріс пайдалану арқылы бөтеннің мүлкіне құқықты иемдену – мүлкі тәркіленіп, мынадай жазалардың бірімен жазаланады:

• 1 000 АЕК дейінгі мөлшерде айыппұл салу;
• Сол мөлшерде түзеу жұмыстарына тарту;
• Екі жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеу;
• Екі жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыру.

Жәбірленушілер қалай қорғана алады?

Алғашқы 24 сағатта жасалатын әрекеттер:

1. Ақша аударылғанын растайтын барлық дәлелді сақтау керек. Оларға түбіртектер, банк көшірмелері және хат алмасулар жатады. 2. Оқиға болған жердегі полицияға арыз беру қажет. 3. Күдіктінің кім екенін анықтауға көмектесетін мәліметтерді жинау керек. Мысалы, фото, бейнежазба, сыртқы келбетінің сипаттамасы және куәгерлердің деректері.

Автор ақшасын қайтару үшін оқиғаның мән-жайын құжаттау керек. Ақшаның қалай берілгенін және күдіктімен қандай әңгіме болғанын растайтын барлық дәлелді жинау қажет. Сондай-ақ әйелдің шын мәнінде қызмет көрсетпегенін және оның мақсаты тек ақша алу болғанын растайтын дәлелдерді жинау керек.

Прокуратура азаматтарды сақ болуға, ақшасын бейтаныс адамдарға бермеуге және осындай жағдайлар туралы дереу полицияға хабарлауға шақырды. 

Бұған дейін қостанайлық ер адам алаяқтардың кесірінен 1 миллион теңгесін бөтен адамға аударып жібергенін жазған едік. Осы оқиға бойынша қылмыстық іс қозғалып, ол жәбірленуші деп танылған. Кейін азамат ақшасын қайтару үшін сотқа жүгінген. Сот барысында тараптар судьяның көмегімен келісімге келді.

Қазақстанда азаматтардың кейбір санаттары үшін нан мен жолақыға берілетін субсидияны толық тоқтату ұсынылды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі lsm.kz басылымына сілеме жасап хабарлайды. 

Сарапшы Айтуар Қошмамбетовтің айтуынша, қазақстандықтардың мұқтаждық деңгейін анықтаудың жаңа өлшемшарттары дұрыс емес. Оның сөзінше халықты топтарға бөлу әділетсіз және көмекке мұқтаж адамдарға бағытталуы керек.

Сарапшы адамдардың кейбір тобына нан тегін берілу керегін алға тартты.

Оның айтуынша, мемлекет кейбір тауарлар мен қызметтерді тым көп субсидиялайтындықтан, адамдар олардың нақты құнын білмейді.

Сондай-ақ сарапшы азаматтардың белгілі бір санатқа жататыны туралы ақпарат көпшілікке қолжетімді болса, бұл көптеген сұрақтың туындауына себеп болуы мүмкін екенін атап өтті. Оның пікірінше, мұндай деректермен жұмыс істеу кезінде сақтық таныту қажет.

Жолақыға кімдерге жеңілдік беріледі?

Қоғамдық көлікте тегін немесе жеңілдікпен жүру құқығы бірыңғай республикалық тәртіппен барлық азаматқа бірдей берілмейді. Оны жергілікті мәслихаттар мен әкімдіктер белгілейді.

Өңірлік ережелерге қарай мына санаттарға жеңілдік қарастырылады:

- зейнеткерлер;

- I және II топтағы мүгедектігі бар адамдар;

- мүгедектігі бар балалар;

- көпбалалы отбасылардың балалары немесе көпбалалы аналар;

- жетім балалар;

- оқушылар мен студенттердің жекелеген санаттары;

- соғыс ардагерлері және оларға теңестірілген тұлғалар.

Еске салсақ, осыған дейін 2027 жылдан бастап қазақстандықтардың бір бөлігі әлеуметтік төлемдерден айырылатынын жазғанбыз. 

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстанның жер қойнауындағы табиғи ресурстар халыққа тиесілі екенін атап өтті. Мемлекет басшысы бұл туралы Абай облысында салынатын Ақтоғай мыс балқыту зауытының құрылысын бастау рәсімінде айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Президент телекөпір арқылы жаңа зауыттың құрылысын бастау рәсіміне қатысып, кәсіпорынның ел экономикасы үшін маңызына тоқталды. Оның айтуынша, Қазақстан табиғи байлыққа ие мемлекет ретінде жер қойнауындағы ресурстарды тиімді пайдаланып, одан халықтың игілігіне жарайтын өнім өндіруге тиіс.

Мемлекет басшысы былтырғы Жолдауында тау-кен металлургиясын дамытуға қатысты нақты міндеттер қойғанын еске салды. Ол жаңа зауыттың құрылысын осы бағытта атқарылып жатқан жұмыстың нәтижесі деп бағалады.

"Тау-кен металлургиясы мемлекетіміз үшін стратегиялық маңызы зор сала екені белгілі. Мен былтыр халыққа Жолдауымда осы мәселеге арнайы тоқталдым, нақты міндеттерді айқындадым. Сондықтан жаңа зауыттың құрылысын осы бағытта істеліп жатқан белсенді жұмыстың нәтижесі деп айтуға болады. Баршаңызға мәлім, бүгінде Қазақстан дамудың даңғыл жолына түсіп, тарихи өрлеу дәуіріне сеніммен қадам басты. Біз біртұтас әрі жасампаз жұрт болып аса ауқымды реформаларды табысты жүзеге асырып жатырмыз. Ең бастысы, жарқын болашағымызға бағдар болатын Конституциямызды қабылдадық. Конституцияда ұлтымыздың мызғымас құндылықтары мен қағидаттары толық көрініс тапты. Азаматтардың әл-ауқатын арттыру стратегиялық міндет ретінде айқындалды. Осындай өндірістік жобалар, ең алдымен, еліміздің игілігін арттыруды көздейді", – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.

Президенттің айтуынша, қазір елімізде 9,5 мыңнан астам кен орны бар. Жыл сайын шамамен 160 миллион тонна кен өндіріліп, 3,5 миллион тоннаға жуық мыс концентраты шығарылады. Мемлекет басшысы осындай табиғи байлықты ел ішінде өңдеудің маңызына назар аударды.

Жаңа Ақтоғай зауыты жылына 300 мың тонна катодты мыс өндіруге қауқарлы болады деп жоспарланып отыр. Президенттің сөзінше, бұл Қазақстанның ішкі нарығындағы сұранысты толық қамтамасыз етуге жетеді. Сонымен қатар кәсіпорында алтын мен күкірт қышқылы да өндірілмек.

"Жалпы, еліміздегі өңдеу өнеркәсібінің даму қарқыны жақсы деп айтуға болады. Былтыр өңдеу саласындағы жалпы өнім көлемі 60 миллиард долларға жетті. Соңғы үш жылда еліміздің барлық аймағында 540 индустриялық жоба іске қосылды. Соның арқасында 50 мың тұрақты жұмыс орны пайда болды. Бүгін де бәріміз тағы бір өндірістің басталуына куә болып отырмыз. Бұл – ел экономикасына серпін беретін маңызды оқиға. Жаңа кәсіпорын жылына 300 мың катодты мыс шығарады. Бұл ішкі нарықтың сұранысын толық қамтамасыз етуге жетеді. Осы зауыт іске қосылған соң Қазақстан жоғары сапалы тазартылған мыс өндіретін жетекші елдердің ондығына кіре алады. Бұдан бөлек, аталған кәсіпорында алтын және күкірт қышқылы өндірілмек. Бір сөзбен, бұл ауқымды жоба отандық металлургия саласының дамуына қомақты үлес қосатыны сөзсіз", – деді Мемлекет басшысы.

Қасым-Жомарт Тоқаев зауыттың құрылысымен қатар, онда жұмыс істейтін адамдардың жағдайына да ерекше көңіл бөлу қажет екенін айтты. Президент кәсіпорын басшылығына жұмысшылардың әлеуметтік құқықтарын қамтамасыз етуді тапсырды. Ал Үкімет пен жергілікті әкімдік еңбек ұжымдарымен тұрақты байланыста болуы керек.

"Әсіресе, жұмысшылардың заңды әлеуметтік қажеттіліктерін қамтамасыз ету қажет. "Халық үніне құлақ асатын мемлекеттің" басты мәні де – осы. Үкімет, жергілікті билік өкілдері еңбек ұжымдарымен тығыз байланыс орнатып, белсенді жұмыс істеуі керек. Бұл жұмыс "Заң мен тәртіп" тұжырымдамасына сәйкес жүргізілуге тиіс", – деді Мемлекет басшысы.

Президент өндірісте жаңа технологиялар мен жасанды интеллектіні қолданудың да маңызына тоқталды. Оның айтуынша, мұндай технологиялар жұмысты жылдамдатумен қатар, қызметкерлердің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге және өндірістегі жазатайым оқиғалардың алдын алуға көмектеседі.

"Озық шешімдер кәсіпорынның өнімділігін арттырып, еңбек қауіпсіздігін күшейтуге, апаттардың алдын алуға мүмкіндік береді. Жақында өткен AI & Digital Bridge форумында мен Үкіметтің алдына нақты міндет қойдым. Зауыт салу барысында осы мәселені ескерген жөн. Ең алдымен құрылыс жұмысын сапалы жүргізіп, уақтылы аяқтау қажет. Осы бірегей жобаны жүзеге асыруға белсене атсалысып жатқан барша азаматқа, қытайлық серіктестерімізге шынайы ризашылығымды білдіремін. Ақтоғай мыс өңдеу кешені Қазақстанның өнеркәсіптегі әлеуетін арттыра түсуге зор үлес қосады деп сенемін", – деп түйіндеді сөзін Президент.

Ақтоғай мыс балқыту зауытының құрылысына шамамен 1,8 миллиард доллар инвестиция салынады. Жобаны KAZ Minerals тобы жүзеге асырып жатыр. Ал инженерлік серіктесі – Қытайдың NFC компаниясы.

Жаңа кәсіпорында мыңнан астам жұмыс орны ашылады деп жоспарланған. Зауытта кенді өндіруден бастап, оны байыту және дайын металл шығаруға дейінгі жұмыстар жүргізіледі. Алғашқы дайын мыс өнімін 2030 жылы алу көзделіп отыр.

Кәсіпорында мыстан бөлек, алтын, күміс және басқа да ілеспе өнімдер шығарылмақ.

Университетке түсуге дайындықты құжат қабылдау басталғанда емес, әлдеқайда ертерек бастаған дұрыс. Мамандық таңдау, ҰБТ-ға дайындалу, ағылшын тілін растау және грант конкурстарына қатысу — алдын ала жоспарлауды қажет ететін қадамдар. Оларды оқу жылы ішінде бірнеше кезеңге бөліп қарастырған жөн.

Күз: мамандық пен университетті зерттеу

11-сыныптың басында "қай мамандыққа түсемін?" деген сұрақпен қатар, "қандай білім беру ортасында оқығым келеді?" деп те ойланған жөн. Университет таңдағанда бағдарламаға, халықаралық мүмкіндіктерге және қаржылық қолдауға назар аударыңыз.

KIMEP University білім беру саласында 35 жылдан бері жұмыс істейді. Университеттің мәліметінше, институционалдық аккредитациясы FIBAA арқылы расталған, ал бірқатар бағдарламалары EFMD халықаралық аккредитациясына ие. Университет түлектерінің саны 15 мыңнан асады. Студенттерге әлемнің 115-тен астам университетінде алмасу бағдарламасымен оқу мүмкіндігі ұсынылады.

Оқу жылы ішінде KIMEP University Алматы, Астана, Семей, Ақтөбе, Атырау, Тараз және Қызылордада, сондай-ақ Бішкек пен Душанбеде ашық есік күндерін өткізеді. Бұл — қабылдау комиссиясына сұрақ қойып, оқу мүмкіндіктерін білуге жақсы мүмкіндік. Толық ақпарат сілтемеде.

KIMEP-ті қарастырып жүрсеңіз, өтінішті ертерек беруге болады. Қабылдау мерзімі 15 қазаннан 15 тамызға дейін жоспарланған. Алғашқы кезеңде жеке куәлікті жүктеп, қалған құжаттарды дайын болған сайын қосуға болады.

ҰБТ: пәндерді дұрыс таңдаудан бастаңыз

ҰБТ-ға дайындық тест жаттаумен шектелмейді. Алдымен таңдаған білім беру бағдарламаңызға сәйкес профильдік пәндерді анықтаңыз. KIMEP бакалавриатына түсу үшін талапкер ҰБТ-дан қажетті өту балын жинауы керек. Университет ұсынған пәндер комбинацияларына математика мен география, математика мен информатика, дүниежүзі тарихы мен құқық негіздері, дүниежүзі тарихы мен ағылшын тілі, география мен биология кіреді. Болашақ журналистер үшін шығармашылық емтихандар қарастырылған.

Ағылшын тілін соңғы сәтке қалдырмаңыз

Халықаралық академиялық ортада оқуды жоспарлаған талапкерлер ағылшын тіліне ертерек дайындалғаны жөн. KIMEP-ке түсу кезінде тілді IELTS, TOEFL немесе Duolingo сертификаттарының бірімен растау талап етіледі. Күзде өз деңгейіңізді бағалап, дайындықты бастау көктемге дейін тест тапсырып, нәтижені жақсартуға мүмкіндік береді.

Қыс: грант мүмкіндіктерін зерттеу

Грант туралы жазда ғана ойлау міндетті емес: кейбір конкурстарға өтінім қабылдау көктемде басталады. KIMEP University-дің 2027–2028 оқу жылына арналған жоспарында Интеллектуалдық олимпиадаға өтінім қабылдауды ақпанда бастау, ал олимпиаданы наурыздың екінші жартысында өткізу көзделген. Жеңімпаздарға оқу ақысының 100% немесе 50% көлемінде грант берілуі мүмкін. Нақты шарттар мен мерзімдер университет жариялаған ақпаратта нақтыланады.

Ескеріңіз: университетке түсу мен грант конкурсына қатысу — екі бөлек процесс. Университетке өтініш беру грант конкурсына автоматты түрде қатысуды білдірмейді. Грантқа жеке өтінім беріп, оның талаптарын орындау қажет.

Көктем: халықаралық мүмкіндіктерді қарастырыңыз

Университет таңдағанда студенттік кезеңде қандай тәжірибе жинауға болатынын да ескеріңіз. KIMEP студенттері әлемнің 115-тен астам серіктес университетінде бір немесе екі семестр оқи алады. Шетелде өткен пәндер KIMEP-те есептеледі, ал оқу ақысы университеттің өз тарифтері бойынша төленеді. Сондай-ақ конкурс арқылы Erasmus+ сияқты бағдарламаларға қатысуға болады.

Жаз: құжаттар мен мерзімдерді тексеріңіз

Жазға қарай ҰБТ нәтижесін тексеріп, ағылшын сертификатын және қажетті құжаттарды дайындап, грант конкурстарына жеке өтінім беру керек. KIMEP University бакалавриат бағдарламаларына қабылдауды 20 маусымнан 25 тамызға дейін жүргізуді жоспарлап отыр. Жазғы грант конкурсы да қарастырылған. Гранттарды бөлу кезінде ҰБТ нәтижесі, академиялық үлгерім, ағылшын тілін растайтын сертификаттар және басқа жетістіктер ескерілуі мүмкін.

Грант шарттары мен мерзімдері өзгеруі мүмкін. Өзекті ақпарат.

Талапкерге арналған қысқа чек-лист

2027 жылы университетке түсуді жоспарласаңыз:

• мамандық пен университеттерді салыстырыңыз;
• ҰБТ-ға қажетті пәндерді анықтаңыз;
• ағылшын тілін растау талаптарын тексеріңіз;
• құжаттарды ертерек дайындаңыз;
• грант конкурстарының мерзімдерін бақылаңыз;
• халықаралық алмасу мүмкіндіктерін зерттеңіз;
• ашық есік күніне қатысып, қабылдау комиссиясына сұрақтар қойыңыз;
• оқу ақысын ата-анаңызбен талқылап, маңызды мерзімдерді күнтізбеге енгізіңіз.

Университетке түсу — бір күнде қабылданатын шешім емес. Күзде бағытты анықтап, қыста дайындалып, көктемде мүмкіндіктерді зерттеп, жазда құжаттарды аяқтасаңыз, қабылдау процесі әлдеқайда түсінікті болады. Университетті тек диплом алатын орын емес, болашақ кәсіби жолдың бастауы ретінде қарастырыңыз.

KIMEP University бағдарламалары мен қабылдау талаптары туралы толық ақпарат.

Алматы тұрғыны Sulpak дүкенінен 240 мың теңгеге ноутбук сатып алған. Сатушылар оған қосымша бағдарламаларды міндетті түрде орнату керегін айтып, нәтижесінде 440 мың теңге алған. Осыған байланысты Stan.kz маманнан қосымша қызметтерді міндеттеп ұсынудың қаншалықты заңды екенін және тұтынушы мұндай жағдайда не істей алатынын сұрап білді.

Жалпы шығын 440 мың теңге болды...

Тұтынушы мән-жайды Threads желісіндегі парақшасында жазды. Ол ноутбукты осыдан үш-төрт күн бұрын Алматыдағы Sulpak дүкенінен сатып алғанын айтқан. 

Осы жағдайдан кейін желі қолданушылары дүкендерде қосымша қызметтерді ұсыну тәртібін талқылады. Олардың бірі жақында ноутбук сатып алғанын, ал сатушылар қосымша бағдарламаларды орнатуды қайта-қайта ұсынғанын айтты.

Тағы бір қолданушы жолдасымен бірге ноутбук пен принтер сатып алғанда да осындай жағдайға тап болғанын жазды. 

“Негізі, Windows жүйесін орнату 5–10 мың теңге тұрады. Мұндай нәрсені өзің де үйреніп алған жөн. 2005–2006 жылдары диск арқылы орнатуды үйрендік, ал қазір бәрі әлдеқайда оңай”, – деп жазды бірі. 

Тұтынушыны мәжбүрлеп, бағдарлама қосу дұрыс па?

Тұтынушылар құқығын қорғау жөніндегі сарапшы Светлана Романовскаяның айтуынша, дүкен сатып алушыға өзі қаламаған тауарды немесе қызметті мәжбүрлеп ұсына алмайды.

Маманның айтуынша, ақшаны қайтаруды талап етуге болады.

Сонымен қатар маман сотқа фото-видео дәлел ұсыну керегін жеткізді. 

“Дегенмен адамның жеке деректерін ескеру қажет. Дүкен қызметкерінің бейджін және оқиғаға қатысты өзге де жағдайларды түсіріп алуға болады. Мұндай жазбаларды интернетке жарияламай-ақ, сотқа дәлел ретінде ұсыну керек”, – деді сарапшы.

Sulpak тарапы не дейді?

Жағдайға қатысты Sulpak өкілдері де пікір білдірді. Компанияның жауабында суретте құны 199 990 теңге болатын “Премиум” пакет көрсетілгені айтылған.

“Бұл пакетке лицензиялық бағдарламалар мен оларды орнату қызметтері кіреді. Оны сатып алу міндетті емес”, – делінген компанияның жауабында.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстандағы ірі сауда желілерінің бірі Sulpak-тың марқұм тең құрылтайшысы Андрей Пактың қызы Светлана Пак қазіргі иесі Алмас Сұлтанғазинге айып таққан еді. Оның айтуынша, әкесі бизнестен өз еркімен кетпеген. Ал компаниядағы үлесі заңсыз түрде қайта рәсімделген. 

Құрылтай Төрағасы Айбек Дәдебай бастаған делегация Қырғыз Республикасының астанасында өткен Түркі мемлекеттерінің Парламенттік Ассамблеясының XV пленарлық отырысына қатысты.Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Қырғызстан Президенті Садыр Жапаров Құрылтай Төрағасын ТүркПА-ға мүше елдер парламенттерінің басшыларымен бірге қабылдады. Айбек Дәдебай бауырлас елдің басшысына Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың ыстық ықыласы мен ізгі тілегін жеткізді. Кездесуде бүгінде түркі мемлекеттері арасындағы қарым-қатынас стратегиялық деңгейге көтеріліп, жан-жақты дамып келе жатқаны атап өтілді. Бұл – елдер көшбасшылары арасындағы жемісті өзара іс-қимылдың тікелей нәтижесі.

Негізгі отырыс қарсаңында Жогорку Кенеш Төрағасы Марлен Маматалиевпен мазмұнды кездесу өтті. Айбек Дәдебай қырғыз әріптестеріне қонақжайлық танытқаны үшін алғыс айтып, Қырғызстан Парламентімен екіжақты қарым-қатынасты Парламентаралық ынтымақтастық жөніндегі кеңес, достық тобы және салалық комитеттер аясында барлық деңгейде одан әрі дамыту Құрылтай үшін айрықша маңызды екенін атап өтті.

ТүркПА-ның XV пленарлық отырысы "Жасанды интеллект және технологиялық прогресс дәуіріндегі түркі әлемінің парламентаралық ынтымақтастығы" тақырыбына арналды.

Құрылтай Төрағасы өз сөзінде бұл талқылау биыл Түркістанда өткен Түркі мемлекеттері ұйымының бейресми саммитінде көтерілген бастамалармен үндес екенін атап өтті.

“Бұл жасанды интеллект пен заманауи технологиялар мәселелерінің түркі әлемінің ортақ күн тәртібінде ерекше орын алатынын көрсетеді. Осыған байланысты Президентіміз Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев түркі елдерінің IT-хабтар желісін және Астанадағы Alem.AI базасында Жасанды интеллект орталығын құру бастамасының маңыздылығын атап өтті. Бұл жобалар елдеріміздің технологиялық әлеуетін біріктіріп қана қоймай, ортақ цифрлық экожүйе қалыптастыруға мүмкіндік береді. Ең алдымен, мұндай тетіктер ынтымақтастықты декларативті деңгейден нақты практикалық нәтижелерге көшіруді қамтамасыз етеді”, – деді Айбек Дәдебай.

Құрылтай Төрағасы сондай-ақ отырысқа қатысушыларды Габалада өткен Түркі мемлекеттері ұйымының саммитінде Қазақстан тарапы ұсынған бастамаларды қолдауға шақырды. Атап айтқанда, логистикалық әлеуетті арттыруға бағытталған жаңа технологиялар мен ортақ цифрлық шешімдерді ілгерілету үшін цифрлық мониторинг және цифрлық инновациялар орталықтарын ашу, сондай-ақ Түркі мемлекеттерінің киберқауіпсіздік жөніндегі кеңесін құру бастамалары туралы сөз болды.

Айбек Дәдебай Қазақстанда цифрландыру ел дамуының стратегиялық басым бағыттарының бірі ретінде айқындалғанын, ал 2026 жылды Президент "Цифрландыру және жасанды интеллект жылы" деп жариялағанын атап өтті. Құрылтай Төрағасы әріптестерімен Қазақстанның цифрлық ортаны заңнамалық қолдау саласындағы тәжірибесімен бөлісті. Атап айтқанда, жаңа Цифрлық кодекс, "Жасанды интеллект туралы" заң, сондай-ақ "Digital Qazaqstan" ұлттық стратегиясы аясында заңнаманы одан әрі жетілдіру жұмыстары туралы айтып берді.

Осыған байланысты Қазақстан тарапы еліміздің тәжірибесі негізінде ТүркПА елдеріне арналған үлгілік Цифрлық кодексті әзірлеу бастамасын көтерді. Бұл құжат түркі мемлекеттері арасында цифрлық құқық саласының ортақ тұжырымдамалық, терминологиялық және әдіснамалық негізін қалыптастыруға ықпал етеді.

Айбек Дәдебай Қазақстанда цифрландыру саласында жүзеге асырылып жатқан жобаларға да тоқталды. Олардың қатарында заң шығару жұмысын "e-Quryltai" платформасына көшіру, өңірдегі ең қуатты екі суперкомпьютерді іске қосу, "GovTech" инфрақұрылымын дамыту, AI-Sana бағдарламасы арқылы азаматтарды оқыту, Astana Hub кластері мен Qazaq AI Research University базасындағы білім беру жобалары және басқа да бастамалар бар.

Отырыс барысында Құрылтай депутаттары Әмірбек Оспанбеков пен Сатыбалды Бұршақов баяндама жасады. Қатысушылар ТүркПА-ға мүше мемлекеттерде өнеркәсіптік меншік құқықтарын қорғау, балаларды олардың денсаулығы мен дамуына зиян келтіретін ақпараттан қорғау, бірлескен кәсіпорындар туралы және басқа да бірқатар үлгілік заңды қабылдады.

ТүркПА-ның XV пленарлық отырысының қорытындысы бойынша парламентарийлер Бішкек декларациясын қабылдады.

ТүркПА Кеңесінің отырысында Қазақстан Парламенттік Ассамблеяға төрағалықты Қырғыз Республикасына тапсырды. Айбек Дәдебай әріптестеріне осы жауапты міндетті атқаруда табыс тілеп, Құрылтай депутаттары парламентаралық байланыстар мен ортақ түркі бірлігін одан әрі нығайтуға бар күш-жігерін жұмсауға дайын екенін жеткізді.

ТүркПА отырысы аясында Құрылтай Төрағасы Әзербайжан Республикасы Милли Мәжілісінің Төрағасы Сахиба Гафаровамен және Түркия Ұлы Ұлттық Мәжілісінің Төрағасы Нуман Куртулмушпен кездесті. Тараптар ТүркПА аясында да, екіжақты форматта да парламентаралық ынтымақтастықты одан әрі тереңдету мәселелері бойынша пікір алмасты.

Сонымен қатар Құрылтай депутаттары ТүркПА-ның Жас парламентарийлер және Парламентарий әйелдер топтарының жұмысына қатысты. Құрылтай депутаты, жас парламентарийлер тобының жетекшісі Дидарбек Ділдәбек жастардың саяси шешімдер қабылдау үдерістеріне қатысуы туралы баяндама жасады. ТүркПА-ның Парламентарий әйелдер тобының жетекшісі Айжан Темірбаева "Әйелдер және мәдени дипломатия: тіл мен ортақ дәстүрлер арқылы бірлікті нығайту" тақырыбындағы сессияда сөз сөйледі.

Алматыда тұрғындарға ортақ жер телімдерін заңсыз сатқан пәтер иелері кооперативінің бұрынғы төрағасы бес жылға сотталды. Оның әрекетіне байланысты Ақсай-1А шағынауданының тұрғындары шағым түсірген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Алматы қаласы прокуратурасының мәліметінше, 2025 жылы Ақсай-1А шағынауданында тұратын адамдар "Школьник" пәтер иелері кооперативінің жұмысына наразылық білдірген. Тұрғындардың шағымынан кейін прокуратура тексеру жүргізіп, ПИК төрағасының көпшілікке ортақ жер телімдерін заңсыз сатып келгенін анықтаған. Осыдан кейін аса ірі мөлшердегі алаяқтық бойынша қылмыстық іс қозғалып, заңсыз сатылған жер телімдеріне тыйым салынған.

Тексеру барысында шағынаудандағы басқа да заңбұзушылықтар анықталды. Мәселен, тұрғын үйлердің жертөлелерінде рұқсатсыз жұмыс істеп келген он хостел анықталды. Сондай-ақ коммуналдық желілерге заңсыз қосылған нысандар да мәлім болды.  

"Қабылданған шаралардың нәтижесінде Ақсай-1А шағынауданындағы 15 мыңнан астам тұрғынның құқығы қорғалып, әлеуметтік шиеленіс ошағы жойылды", – деп мәлімдеді Алматы қаласының прокуратурасы.

Іс сотқа жетіп, 2026 жылғы 17 тамызда "Школьник" ПИК-інің бұрынғы төрағасына үкім шыққан. Сот оны аса ірі мөлшерде алаяқтық жасағаны үшін кінәлі деп танып, бес жылға бас бостандығынан айырды. Үкім заңды күшіне енген.

Прокуратура осындай жағдайлар қайталанбауы үшін сот отырысына тұрғындардан көп шағым түсетін басқа да ПИК пен мүлік иелері бірлестіктерінің басшыларын қатыстырғанын мәлімдеді. Олар жерді заңсыз сату және тұрғындардың құқығын бұзу қандай жауапкершілікке әкелетінін сотта өз көздерімен көрген.

Қала прокуратурасы тұрғындардың құқығын қорғау және көпқабатты үйлерді басқарудағы заңбұзушылықтарды анықтау жұмыстары жалғасатынын хабарлады.

11 қарашада Алматыда Қазақстанның жарнама саласындағы маңызды жиындардың бірі – RAF-2026 форумы өтеді. Оған 300-ден астам қатысушы, бес және одан да көп елдің өкілдері мен ірі компаниялардың сарапшылары жиналады. Бір күнге жоспарланған форумда жасанды интеллект, медиа саласындағы өзгерістер, жарнамаға қойылатын жаңа талаптар және бренд беделін сақтау мәселелері талқыланады.

Алдағы бір жылда жарнама нарығы қалай өзгереді? Қай байланыс арналары бұрынғыдай тиімді болмақ? Тұтынушылардың талғамы мен сұранысы қалай құбылып жатыр? Брендтер көпшіліктің назарынан тыс қалмау үшін не істеуі керек? Осы және өзге де сұрақтар 11 қарашада Алматыдағы Rixos Almaty қонақүйінде өтетін жетінші RAF-2026 форумында сөз болады.

Биылғы форумның тақырыбы – Signals 2026: Decode Tomorrow. Ұйымдастырушылар нарықтағы өзгерістердің алғашқы белгілеріне назар аударуды ұсынады. Бұлардың қатарына аудиторияның мінез-құлқының өзгеруі, заманауи технологиялар, медиа саласындағы бетбұрыстар мен бизнесті дамытудың жаңа бағыттары жатады.

Жасанды интеллект, жаңа медиа және бренд беделі

RAF-2026 бағдарламасында жарнама берушілерді, маркетологтерді, агенттіктер мен медиа өкілдерін толғандыратын мәселелер қамтылған. Атап айтқанда, Қазақстандағы медианы тұтыну ерекшеліктері, мемлекеттік реттеудің жарнама саласына ықпалы, цифрлық дәуірдегі телевизияның өзгеруі, сауда алаңдарындағы жарнама және сыртқы жарнаманың жаңа бағыттары талқыланады.

Сондай-ақ жасанды интеллектінің жарнамаға ықпалына ерекше назар аударылады. Бұған қоса, ақпарат әп-сәтте таралатын заманда бренд беделін сақтау, қоғамның сынына ұшыраған компанияның абыройын қалпына келтіру және "мәдени бойкот" жағдайында дұрыс әрекет ету мәселелері де қозғалады.

Форум үш бағыт бойынша өтеді: негізгі сахна, Digital және Creative залдары. Қатысушылар өздеріне қажетті тақырыпты таңдап, цифрлық технологиялар, жарнама құралдары мен креативті шешімдер туралы пікір алмасады. Сонымен қатар бизнес пен брендті дамытуға көмектесетін тәжірибелік ұсыныстармен танысады.

Бағдарламада панельдік талқылаулар, зерттеулер мен нақты жобалардың тәжірибесі ұсынылады. Спикерлер қатарында Yandex Ads, BI Group, OMD, 31 арна, ЦАРА, inDrive, Ұлттық медиа қауымдастығы, CITIX, Integral Ad Science және жарнама мен медиа саласында жұмыс істейтін өзге де компаниялардың өкілдері бар.

Форум бизнеске не береді?

Жарнама саласы қазір үлкен өзгерістер кезеңінен өтіп жатыр. Ақпарат тарату арналары жаңарып, деректер мен технологиялардың маңызы артып келеді. Ал тұтынушылармен байланыс орнатудың тәсілдері бұрынғыдан өзгеше бола бастады.

Мұндай жағдайда компанияларға жаңа үрдістерді бақылап қана қою жеткіліксіз. Ең маңыздысы – қай өзгеріс маркетингтің тиімділігіне әсер ететінін және бизнестің дамуына қандай мүмкіндік ашатынын түсіну.

RAF алаңында бренд өкілдері, жарнама және digital-агенттіктер, медиа ұйымдар, жарнама платформалары, PR мамандары мен технологиялық компаниялар бас қосады. Бұл – саладағы жаңа бағыттармен танысып, әріптестермен тәжірибе алмасуға және Қазақстан мен Орталық Азия нарығындағы мамандармен іскерлік байланыс орнатуға мүмкіндік.

Форум маркетинг басшыларына, бренд-менеджерлерге, кәсіпкерлерге, жарнама және PR мамандарына, медиа өкілдеріне, digital-агенттіктер мен жарнама технологиялары саласында жұмыс істейтін компанияларға арналған.

RAF-2026 форумы 2026 жылғы 11 қарашада Алматыдағы Rixos Almaty қонақүйінде өтеді. Бағдарлама мен билеттер туралы толық ақпаратты форумның ресми сайтынан https://raf.asia/ алуға болады.

RAF-2026 – жарнама индустриясының форумы. Биылғы тақырыбы – Signals 2026: Decode Tomorrow.

Ұйымдастырушы – Орталық Азия жарнама қауымдастығы (ЦАРА).

Бас серіктестері – Yandex Ads, IAS және inDrive.

Қазақстан футбол федерациясы "Ақтөбе" мен "Ордабасы" арасындағы ойында болған тәртіп бұзушылықтарға байланысты екі клубқа да айыппұл салды. Ақтөбелік команда 2 миллион теңгеден астам қаржы төлеуге міндеттелді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қазақстан футбол федерациясының Бақылау, тәртіптік және этика комитеті Премьер-лиганың 23-турында өткен "Ақтөбе" мен "Ордабасы" арасындағы матчқа қатысты шешім шығарды. Оған ойын кезіндегі қауіпсіздік талаптарының бұзылуы, жанкүйерлердің әрекеті және клуб өкілдерінің тәртібі себеп болған.

Федерация мәліметінше, "Ақтөбе" клубы матчты тиісті деңгейде ұйымдастырмаған және ойынның ресми өкілдерінің қауіпсіздігін қамтамасыз етпеген. Бұдан бөлек, клуб директоры Б.Түзелбаевтың төрешілердің киім ауыстыратын бөлмесіне рұқсатсыз кіргені анықталған. Осы әрекеті үшін клубқа 300 айлық есептік көрсеткіш, яғни 1 миллион 297 мың 500 теңге айыппұл салынды.

Жанкүйерлердің әрекеті де назардан тыс қалмаған. Федерацияның хабарлауынша, ақтөбелік жанкүйерлер матчтың ресми өкілдеріне бейәдеп сөздер айтып, қарсылас командаға тіл тигізген. Осы үшін клуб тағы 865 мың теңге айыппұл төлейді. Осылайша, "Ақтөбе" футбол клубына салынған айыппұлдың жалпы сомасы 2 миллион 162 мың 500 теңгеге дейін жетті.

Сонымен қатар команданың бас бапкері Игорь Черевченко да жазадан құтылмады. Федерация оның беделге нұқсан келтіретін мәлімдемелері үшін 216 мың 250 теңге айыппұл салған.

Ал "Ордабасы" клубы матчтың басталуын кешіктіргені үшін жауапқа тартылды. Шымкенттік футболшылар киім ауыстыратын бөлмеден кеш шыққандықтан, ойын үш минутқа кеш басталған. Осыған байланысты клуб 259 мың 500 теңге төлеуге міндеттелді.

Барлық айыппұл 20 қарашаға дейін төленуі керек.

Айта кетейік, бұған дейін осы матчтағы жанкүйерлердің әрекеті Қазақстан мен Өзбекстанда қызу талқыланған еді. Әлеуметтік желіде "Ақтөбенің" кәмелетке толмаған бір топ жанкүйер қызы "NO SHYMSIDE, NO TEXAS FANS!" деген жазуы және Өзбекстан туына ұқсас бейнесі бар плакат ұстап тұрған видео тараған. Матчтан кейін кейбір жанкүйерлердің "Өзбектер!" деп айқайлағаны да хабарланған.

Осы оқиғаға байланысты полиция қыздардың кім екенін анықтап, ата-аналарының қатысуымен профилактикалық әңгіме жүргізген. Ал ата-аналары бала тәрбиесіне қатысты міндеттерін тиісінше орындамағаны үшін әкімшілік жауапкершілікке тартылған.

Кейін "Ақтөбе" футбол клубы айыппұл салынған алты қыздың шығынын өтейтінін мәлімдеді. Клуб өкілдері кемсітушіліктің кез келген түріне қарсы екенін, алайда қыздарды қолдаусыз қалдырмайтынын жеткізген.

"Экспресс Займ" микроқаржы ұйымы 43 мың азаматты алдады деген күдікке ілінді. Тергеу дерегінше, компания клиенттерге микрокредит рәсімдеу үшін міндетті деп көрсетіп, ақылы кеңес беру қызметін қосымша төлеткен. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Қаржылық мониторинг агенттігінің мәліметінше "Экспресс Займ" микроқаржы ұйымы еліміздің 18 өңірінде микрокредит беру кезінде азаматтарды жаппай алдаған.

“2024 жылдың тамызында ұйым ақылы кеңес беру қызметін енгізген. Оның құны қарыз сомасына қарай белгіленіп, қарыз алушының негізгі берешегіне қосылған. Клиенттерге бұл қызметтің ақысын төлемейінше микрокредит ала алмайтынын немесе қарызды қайтару мерзімін ұзарта алмайтынын айтқан. Ал ақылы қызметтен бас тартуға болатынын жасырған. Салдарынан қарыз алушылар қолына тиесілі сомадан аз ақша алғанымен, қарызды сыйақысымен қоса толық қайтаруға міндеттелген. Микрокредитті қайтару мерзімін ұзартқан сайын ақылы кеңес беру қызметі қайта рәсімделіп отырған”, – делінген хабарламада. 

Агенттік осылайша микро қаржы ұйымының 43 мың азаматпен ақылы кеңес беру қызметіне қатысты 181 мыңнан астам шарт жасасқанын алға тартты. 

Қазір микроқаржы ұйымы директорының орынбасары үйқамаққа алынған. Тергеу жалғасып жатыр.

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстанда бес жылдан бері қарызын өтей алмағандар бір айда банкрот бола алатыны туралы мәлімдеген едік. Мемлекеттік кірістер департаменті Қазақстанда қарыз мәселесін шешудің үш жолы бар екенін түсіндірді. 

Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Орталық коммуникациялар қызметінің басшылығы ауысты. Мемлекет басшысының өкімімен бұл қызметке Қанат Құлшыманов тағайындалып, бұрынғы директор Асқар Омаров лауазымынан босатылды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Ақорданың жариялаған өкіміне сәйкес, Қанат Құлшыманов жаңа қызметіне кірісуіне байланысты Президент Әкімшілігінің Коммуникациялар бөлімі меңгерушісі лауазымынан босатылды.

Қанат Құлшыманов туралы не белгілі?

Қанат Құлшыманов 1987 жылы 5 қыркүйекте Қостанай облысында дүниеге келген. Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде журналистика мамандығы бойынша бакалавриат пен магистратураны тәмамдаған. PhD ғылыми дәрежесі бар.

Еңбек жолын 2007 жылы "ҚазАқпарат" агенттігінің тілшісі болып бастаған. Кейін "Қазконтент" компаниясында журналист болып жұмыс істеді. 2016–2017 жылдары Ұлттық экономика министрлігінің қоғаммен байланыс департаментінде қызмет атқарған.

2017–2019 жылдары Ақтөбе облысы әкімінің баспасөз хатшысы, ал 2019–2020 жылдары Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің баспасөз хатшысы әрі қоғаммен байланыс департаментінің директоры болды.

Одан кейін Жамбыл облысы әкімі аппараты басшысының орынбасары, "ҚазМұнайГаз" ұлттық компаниясының баспасөз қызметінің жетекшісі қызметтерін атқарды. 2022–2024 жылдары Премьер-министр мен Үкіметтің баспасөз қызметін басқарған.

2024 жылы Президент Әкімшілігінің Коммуникациялар бөлімі меңгерушісінің орынбасары болып тағайындалып, 2025 жылғы наурыздан бастап осы бөлімді басқарды.

Асқар Омаров қандай қызметтер атқарған?

Орталық коммуникациялар қызметінің директоры лауазымынан босатылған Асқар Омаров 1976 жылы Алматы қаласында туған. "Тұран" университетін бітірген.

Еңбек жолын ақпарат саласында бастап, әр жылдары журналист, редактор және медиа ұйымдарының басшысы болып жұмыс істеген. 2008–2010 жылдары "Нұр-Медиа" компаниясында басшылық қызметтер атқарса, 2011–2013 жылдары Түркі академиясының вице-президенті болған.

2017–2021 жылдары "ҚазАқпарат" халықаралық ақпарат агенттігін басқарды. Кейін Ақпарат және қоғамдық даму вице-министрі, ал 2022 жылдың қаңтарынан қыркүйегіне дейін осы ведомствоның министрі қызметін атқарды.

Асқар Омаров 2022 жылғы 2 қыркүйекте Президент жанындағы Орталық коммуникациялар қызметінің директоры болып тағайындалған еді. Ол бұл қызметті төрт жылдан астам уақыт басқарды.

Айта кетейік, Мемлекет басшысының өкімімен Евгений Кочетов Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Коммуникациялар бөлімінің меңгерушісі болып тағайындалғанын жазған едік.

Әлеуметтік желіде марқұм жатқан бөлмеге күріш шашу, белге ақ мата байлау секілді қазақтың жерлеу рәсімдері қызу талқыланып жатыр. Бір келін күріш шашылған еденді тазалап қойғаны үшін енесінен ауыр сөз естігенін айтса, енді бірі оңтүстік өңірлерде жақындардың беліне ақ мата байлау дәстүрінің мәнін түсінбейтінін жазған. Бұл ғұрыптар қайдан шыққан? Олар қазақ тарихынан тамыр тарта ма, әлде көршілес елдерден енген салт-сана ма? Stan.kz тілшісі зерттеп көрді.

Марқұмның бөлмесіне күріш шашу

Әлеуметтік желі қолданушысының  жазған жазбасынан кейін қазақтың жерлеу рәсімдеріне қатысты талқылау күшейді. Ол қайын атасы қайтыс болғаннан кейін енесінің марқұм жатқан бөлмеге күріш шашып қойғанын, мұның мәнін түсінбей еденді жуып, сыпырып тастағанын жазған. Алайда енесі мұны жаман ырымға балап, келінге ренжіген.

"Менің келін боп түскеніме бір жыл да толмай жатып, қайын атам қайтыс болды. Қайын атам жас кетті. 50-ден енді асқан еді. Әрине, бұл жағдай менің де шымбайыма батты. Түркістан облысына Қарағанды өңірінен келін боп түстім. Кісі қарасы азайған соң енем атам жатқан бөлмеге күріш сеуіп қойған екен. Бір айдан астам уақыт тұрған соң еденді шаң басып кеткен еді. Түк те түсінбей, еденді жуып, сыпырып қойып едім. Енем: “Осы үйде тағы да өлім болғанын қалайсың ба? Неге тазаладың? Ниетің нашар!” деп, жанымды ала жаздады. Қатты қорықтым. Бір жамандығым тиіп кетті екен деп ойладым", – деп жазған ол.

Бұл жазбаға ұқсас пікірлер де әлеуметтік желіде кездеседі. Мәселен, тағы бір қолданушы оңтүстік өңірлерде марқұмның жақындары беліне ақ мата байлап алатынын түсінбейтінін айтқан. 

"Әрине, кісі қаза болған үйді сөгу әбестік болар. Десе де, жақындарының белге ақ байлап алуы өзбектерден енген деп ойлаймын. Қазақта кісі өлген үйде басына тақия киеді. Оңтүстіктен енген тағы бір дәстүр бар: кісі қаза тапқан соң жетісі, қырқы, елу бір күндігі және жүз күндігін береді. Қазақта елу бір, жүз күндік деген болмаған ғой. Босқа ысырапшылдық дінмен де тыйым салынады.Әйтеуір жоқ жерден дәстүр шығарып алады", – деді ашынған желі қолданушысы.

Марқұмның бөлмесіне дән шашу: Несібені алып кетпесін деген сенім бе?

Қазақтың кей өңірлерінде адам қайтыс болғанда мәйіттің аяқ жағына немесе астына топырақ төсеп, оның айналасына бидай, күріш, тары секілді дәнді дақылдар шашқан. Археолог-этнограф Жанболат Қазанбаевтың айтуынша, мұндай ғұрып Батыс Қазақстан мен Қызылорда өңірлерінде кездескенімен, қазір көптеген жерде қолданыстан шыққан.

"Дән шашу марқұмның өзімен бірге отбасының несібесін алып кетпесін деген халықтық түсінікпен байланысты. Мұнда дән күнделікті азық қана емес, байлықтың, берекенің және тіршіліктің символы ретінде қарастырылған. Батыс Қазақстан мен Қызылорда өңірлерінде мұндай дәстүр кездескен. Адам қайтыс болғанда аяқ жағына немесе мәйіттің астына топырақ төсеп, соның айналасына дән шашқан. Бір жерде бидай, екінші жерде тары, басқа өңірде күріш пайдаланылған. Яғни жергілікті халықтың тұрмысында қандай дақыл маңызды болса, көбіне соны қолданған", – дейді Жанболат Қазанбаев.

Алматы қаласы Дін істері жөніндегі басқармасының жанындағы Кеңес беру және оңалту орталығының теолог маманы Алмаз Бөкеннің айтуынша, дән шашудың исламда арнайы бекітілген діни негізі жоқ.

"Марқұм қайтыс болғанда бөлмесіне дәнді дақыл сеуіп қою жөнінде Құранда да, сенімді хадистерде де нұсқау жоқ. Бұл – халық арасында қалыптасқан дәстүр. Оның мағынасы марқұмның несібесі бітті, ырысы аяқталды деген түсінікпен байланысты болуы мүмкін. Бірақ мұны шариғатта бекітілген амал деп айтуға болмайды. Сонымен бірге мұндай дәстүрді бірден харам деп кесіп айту да дұрыс емес. Мұнда адамның қандай сеніммен әрекет етіп отырғанына назар аудару керек. Егер дән шашпаса, марқұмға зиян келеді немесе оның рухына кесірі тиеді деп сенсе, мұндай түсініктің діни негізі жоқ. Ал дәстүрді орындаймыз деп азық-түлікті орынсыз шашу, ысырап ету де құпталмайды. Марқұмды құрметтеу дән шашумен өлшенбейді. Оған Құран бағыштау, дұға жасау, жақындарына көңіл айту, қайғырып отырған отбасын сабырға шақыру маңызды", – дейді теолог.

Малдың бас сүйегін қабір басына қою: көне ғұрыптың ізі ме?

Этнограф Жанболат Қазанбаевтың айтуынша, шығыс өңірлерінде марқұмға арнап сойылған малдың бас сүйегін қабірдің бас жағына қою ғұрпы кездескен. 

"Шығыс өңірлерінің жерлеу ғұрыптарында басқа аймақтардан ерекшеленетін тұстар бар. Мысалы, марқұмға арнап сойылған малдың бас сүйегін жерлегеннен кейін қабірдің бас жағына қойып кететін жағдайлар кездескен. Мен 1995 жылға дейін жерленген адамдардың қабірлерінің басынан осындай белгілерді көрдім. Кейбір қабірлердің маңында бірнеше жылқының бас сүйегі болған. Жетісі, жылы немесе асына сойылған малдың басын бұзбай пісіру, миын алу секілді әрекеттер де белгілі бір ғұрыптық тәртіппен атқарылған", – дейді археолог-этнограф.

Белге ақ мата байлау нені білдірген?

Жанболат Қазанбаевтың айтуынша, ақ түстің қазақ дүниетанымындағы орны ерекше. Алайда ақ матаны байлау ғұрпының нақты шығу тегін бір ғана түсінікпен байланыстыру қиын.

"Сырттан келген меймандарға белге ақ мата байлау марқұмның ет жақыны екенін білдірген. Мұндай белгі адамның қаралы отбасына қатысын көрсеткен. Кейбір өңірде белге байласа, басқа жерде қолға байлаған. Ақ түс қазақ дүниетанымында тазалық пен пәктіктің белгісі ретінде қабылданады. Жалпы, көне қоғамдарда адамның киімі мен оның түсі әлеуметтік мәртебесін, белгілі бір топқа жататынын білдіретін жағдайлар болған. Ақ пен қызыл түске қатысты символдық түсініктер де әртүрлі мәдениеттерде кездеседі", – дейді этнограф.

Ал теолог Алмаз Бөкен бұл ғұрыпты исламдағы міндетті рәсіммен шатастырмау керегін айтады.

"Қаралы үйде ақ мата байлау – дәстүрімізде бар ғұрыптардың бірі. Бірақ оны исламда арнайы бекітілген сүннет амал деп айтуға негіз жоқ. Егер адамдар мұны марқұмға жақындығын білдіретін немесе қайғыға ортақтасуды көрсететін белгі ретінде қолданса, оны халықтық дәстүр ретінде қарастыруға болады. Ал ақ мата байламаса, марқұмға зиян келеді немесе қандай да бір жамандық болады деп сену дұрыс емес. Дәстүрді құрметтеу керек, бірақ оны орындамаған адамды кінәлауға болмайды", – дейді теолог.

Ал бұл дәстүрдің астарын шымкенттік қария Қабен Омарұлы адам денсаулығымен байланыстырады.

"Жаназада қайғыдан қабырғасы қайысып жылаған жандардың бауыры зақымданбасын деп беліне орамал буған. Адам ұзақ өкініп жылағанда көз жасы таусылып, іштей егіле бастайды. Бұл ішкі ағзаларға үлкен салмақ түсіреді. Ал еңіреп, өкінішін сыртқа қайғымен шығарғанда, әсіресе бауыр мүшесі зардап шегеді екен. Сондықтан жаназада марқұмның ең жақын туыстарының белін орамалмен қатты таңып қою әдетке айналған", — дейді қария.

Мұның медициналық негізін жедел жәрдем дәрігері Серік Тұрғанбеков былай түсіндіреді:

"Адам қатты егіліп, өксіп жылағанда диафрагма мен іш пресінің бұлшықеттері ырғақты түрде қатты жиырылады. Осының салдарынан іш қуысындағы қысым кенеттен жоғарылап, диафрагма бауыр мен ішкі ағзаларға механикалық салмақ түсіреді. Ал белді бекем таңу іш қабырғасын ұстап, диафрагманың артық қозғалысын шектейді. Мұны медицинадағы бандаж кию немесе компрессиялық терапияның әсерімен салыстыруға болады", – дейді ол.

Айнаның бетін жаппаса, марқұмның жаны айнадан көрінеді деген түсінік қайдан шыққан?

Адам қайтыс болғаннан кейін үйдегі айналардың бетін жабу – кейбір отбасыларда әлі күнге дейін сақталған дәстүр. Халық арасында марқұмның жаны қырық күн бойы үйін айналып жүреді, айнадан өз бейнесін көріп, шошып қалуы мүмкін деген түсініктер де айтылады.

Археолог-этнограф Жанболат Қазанбаевтың пайымынша, айнаның бетін жабу ғұрпын тек ислам дінімен байланыстыруға болмайды. Ол бұл дәстүрдің астарында адамның өз бейнесіне, жан мен тәннің байланысына қатысты көне түсініктер жатуы мүмкін екенін айтады.

"Айнаның тарихы өте тереңде жатыр. Адамдар бастапқыда өз бейнесін судан көрген, кейін жылтыр тастарды пайдаланған. Неолит дәуірінде жылтыратылған тастардан жасалған айналар болғаны белгілі. Уақыт өте келе айна тек тұрмыстық бұйым емес, ғұрыптық мағынасы бар зат ретінде де қабылданған. Адамның бейнесі мен жаны арасында байланыс бар деген түсініктер түрлі халықтардың дүниетанымында кездеседі. Қазақ арасында да айна адамның ажарын алып қояды, оған ұзақ қараса, шошынуы немесе ауырып қалуы мүмкін деген сенімдер болған. Марқұм қайтыс болғаннан кейін айнаның бетін жабуды осындай көне түсініктердің жалғасы ретінде қарастыруға болады. Халық арасында өлген адамның жаны қырық күнге дейін үйін айналып жүреді, айнадан өз бейнесін көріп, шошып қалуы мүмкін деген ұғым бар", – дейді Жанболат Қазанбаев.

Сондай-ақ этнограф айна мен кісі қайтудың арасындағы байланыс сақ дәуірінен бері келе жатқанын айтады.

"Сақтарда айна ғұрыптық дәстүрге ие болғандықтан, кісі қайтқанда беліне байлап жүрген арнайы айнасын сындыратын болған. Оны күшпен емес, әуелі ыстық отқа салып, әбден ысығанда мұздай суға малған. Сонда айна морт сынады екен. Одан бөлек, айна өздігінен немесе мезгілсіз сынса, жаман хабар келе жатыр деп сенген. Осыған қарағанда бұл жерде бір байланыстың болғаны анық", – дейді этнограф.

Ал Алмаз Бөкеннің айтуынша, айнаның бетін жабу мен қырық күн шырақ жағудың исламда міндетті рәсім ретінде бекітілген негізі жоқ.

"Айнаның бетін жабу, қырық күн шырақ жағу жөнінде Құранда немесе сенімді хадистерде арнайы нұсқау жоқ. Сондықтан мұны исламның міндетті рәсімі ретінде көрсетуге болмайды. Бұл – халық арасында қалыптасқан салт-дәстүрлердің бірі. Марқұмның жаны қырық күн бойы екі дүниенің арасында жүреді немесе айнадан өзін көріп шошиды деген түсініктерді де исламдағы нақты діни қағида деп қабылдауға негіз жоқ.  Мұндай мәселелерде дәстүр мен діни үкімді ажырата білу керек. Бір салттың халық арасында ұзақ уақыт сақталуы оның міндетті діни амал екенін білдірмейді. Марқұмға қатысты діни рәсімдерді орындағанда шариғатта негізі бар амалдарға сүйенген дұрыс", – дейді теолог.

Қаралы үйде күйеубаланы жұмсау діни міндет пе?

Қазақтың кейбір өңірлерінде үлкен кісі қайтыс болғанда күйеубалаға арнайы міндет жүктеліп, қаралы үйдің шаруаларын ұйымдастыру тапсырылған. Археолог-этнограф мұндай ғұрыпты Алматы облысынан кездестіргенін айтады.

"Қазақ қоғамында күйеу балаға деген құрметтің өзіндік орны бар. Жезде мен балдыз, нағашы мен жиен арасындағы қарым-қатынас та басқа туыстық байланыстардан ерекшеленеді. Кейбір жерлерде үлкен кісі қайтыс болғанда күйеубаланы жұмсап, қаралы үйдегі шаруаларды ұйымдастыруды тапсырады. Мен мұндай дәстүрді Алматы облысында кездестірдім. Кейбір жерде марқұмды жерлеуге алып бара жатқанда күйеубаланы үйде қалдырып, үй ішіндегі жұмыстарды атқаруды тапсырған. Жергілікті халық мұны Пайғамбарымыздың Әлиге деген құрметімен байланыстырып түсіндіретін жағдайлар да бар", – дейді Жанболат Қазанбаев.

Теолог Алмаз Бөкен күйеубаланың қаралы үйге көмектесуін игі іс деп бағалайды. Дегенмен оны белгілі бір рәсімді міндетті түрде атқаруға мәжбүрлеудің діни негізі жоқ екенін айтады.

"Қазақ қоғамында күйеубалаға белгілі бір міндеттер жүктеліп жатады. Егер ол өз еркімен көмектесіп, қаралы үйдің шаруасына араласып, марқұмның жақындарына қолдау көрсетсе, бұл – жақсы іс. Бірақ оның қалауынсыз міндеттеу, көмектеспесе кінәлау немесе мұны діни парыз ретінде көрсету дұрыс емес. Мәйітті жуу, жаназасын шығару және жерлеуге қатысты рәсімдердің исламда өз тәртібі бар. Мұндай міндеттерді күйеубалаға ғана жүктейді деген талап жоқ. Сондықтан туыстық дәстүрден туындаған міндеттерді шариғаттағы парыздармен шатастырмаған жөн. Белгілі бір салтты міндетті талапқа айналдырып, адамға орынсыз ауыртпалық түсіруге болмайды", – дейді теолог.

Қара киім кию мен қара орамал тағу ислам талабы ма?

Қазақ қоғамында қара киім кию, қара орамал тағу және қаралы үйге қара мата ілу аза тұтудың белгісі ретінде қалыптасқан. Бірақ бұл дәстүрлердің бәрін исламдағы міндетті талап деп қабылдау дұрыс емес.

Алмаз Бөкеннің айтуынша, мұсылман адам міндетті түрде қара киім киюі керек деген арнайы талап жоқ.

"Қазақ дәстүрінде қара орамал тағу, қара киім кию арқылы қайғыны білдіру кездеседі. Бірақ исламда міндетті түрде қара киіну керек немесе үйге қара мата ілу қажет деген талап жоқ. Сонымен қатар мұндай дәстүрлерді бірден дінге қайшы деп те айтуға болмайды. Олар халықтың мәдениеті мен қалыптасқан әдетіне байланысты болуы мүмкін. Ең бастысы – адамның киімінің түсіне қарап, оның қайғысын бағаламау. Біреу қара киім киеді, енді біреу басқа түсті киім киюі мүмкін. Мұны діни міндетпен теңестіруге болмайды. Марқұмның жақындарына құрмет көрсету, олардың қайғысына ортақтасу және қолдау білдіру әлдеқайда маңызды", – дейді теолог.

Қысқасы, қаралы үйде сақталған әрбір ғұрыптың астарында белгілі бір түсінік жатуы мүмкін. Бірақ оның мағынасын білмеген адамды кінәлау немесе рәсім орындалмаса, тағы бір қайғылы жағдай болады деп қорқыту дәстүрді түсіндірудің дұрыс жолы емес. Керісінше, салттың мәнін ашып, оның тарихи және діни негізін ажыратып түсіндіру қоғамға қажет.

Жапонияның Аичи-Нагоя қаласында өтіп жатқан Азия Пара ойындарында қазақстандық дзюдошылар ел қоржынына тағы үш медаль салды. Бексұлтан Құлмырза алтын жүлдеге ие болса, Ғалымжан Смағұлұлы мен Даяна Федосова қола медаль жеңіп алды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Бексұлтан Құлмырза J2 санатында 81 келіге дейінгі салмақта белдесті. Финалда ол Оңтүстік Корея спортшысы Ким Донхунмен кездесіп, қарсыласын иппон әдісімен жеңді. Осылайша, қазақстандық спортшы Азия Пара ойындарының чемпионы атанды.

Осы салмақ дәрежесінде өнер көрсеткен тағы бір отандасымыз Ғалымжан Смағұлұлы да жүлдесіз қалмады. Ол қола медаль үшін өткен белдесуде ирандық Реза Голамиді жеңіп, үшінші орынға тұрақтады.

Әйелдер арасындағы жарыста Даяна Федосова да үздіктер қатарынан көрінді. Ол J2 санатында 60 келіге дейінгі салмақта қола жүлдеге таласып, сингапурлық Хунг Джоан Хуэй Синді иппонмен ұтты.

Осылайша, қазақстандық парадзюдошылар жарыста бір алтын және екі қола медаль жеңіп алды.

Қазір Қазақстан құрамасының қоржынында 20 медаль бар. Оның төртеуі – алтын.

Айта кетейік, бұған дейін Жапонияның Нагоя қаласында XX жазғы Азия ойындары аяқталған еді. Бұл жарыста Қазақстан құрамасы 84 медаль жеңіп алып, жалпыкомандалық есепте сегізінші орынға ие болды.

Мемлекет басшысының өкімімен Евгений Кочетов жаңа лауазымға тағайындалды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ақорда бірнеше кадрлық өзгерісті атады.

“Мемлекет басшысының өкімімен Евгений Кочетов Қазақстан Президенті Әкімшілігінің Коммуникациялар бөлімінің меңгерушісі лауазымына тағайындалды”, – делінген хабарламада.

Евгений Дмитриевич Кочетов — қазақстандық мемлекеттік қызметкер, медиа және коммуникация саласының маманы. 

• Қазақ гуманитарлық-заң университетін және М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетін бітірген.
• 2016–2017 жылдары Президент жанындағы Орталық коммуникациялар қызметінің директоры болған.
• 2017–2018 жылдары "Қазконтент" АҚ басқарма төрағасы қызметін атқарған.
• 2023 жылы Ақпарат және қоғамдық даму вице-министрі болып тағайындалған.
• Кейін Мәдениет және ақпарат вице-министрі қызметін атқарған. 

Еске салсақ, Сыртқы істер министрі Ермек Көшербаев жаңа қызметке тағайындалған еді. 

Павлодар облысында 10 және 11 жастағы екі өгей қызына жыныстық зорлық-зомбылық жасап, АИТВ жұқтырған ер адамға сот үкімі шықты. Ол өмір бойына бас бостандығынан айырылды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Irbis TV-ге сілтеме жасап хабарлайды.

Тергеу мәліметінше, ер адам 2018 жылдан бері екі қызы бар әйелмен бірге тұрған. Балалардың екеуінде де ақыл-ой дамуының бұзылысы бар.

Оқиға 2025 жылдың желтоқсан айының ортасында болған. Сол күні балалардың анасы үйден шығып, қыздарын өгей әкесінің қарауына қалдырған. Ер адам ішімдік ішіп, алдымен 10 жастағы кіші қызға, одан соң 11 жастағы үлкеніне жыныстық зорлық жасаған.

Кейін ер адамның балаларға АИТВ инфекциясын жұқтырғаны анықталған. Тергеу дерегінше, ол инфекцияны екі қызға да жыныстық жолмен жұқтырған.

Істі Павлодар облысының қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық соты қарады. Сот ер адамды екі бап бойынша кінәлі деп танып, әрқайсысы бойынша өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасын тағайындаған.

"Қылмыстар жиынтығы бойынша Қылмыстық кодекстің 58-бабының 4 және 5-бөліктеріне сәйкес, түпкілікті жаза ретінде өмір бойына бас бостандығынан айыру тағайындалсын. Сондай-ақ педагогикалық қызметпен және кәмелетке толмағандармен жұмыс істеуге байланысты лауазымдарды атқару құқығынан өмір бойына айырылсын. Жазасын төтенше қауіпсіздік мекемесінде өтейді", – деді үкімді оқыған судья Жанна Нығыбаева.

Әзірге сот үкімі заңды күшіне енген жоқ.

Еске салсақ, бұған дейін Петропавлда 13 жастағы қызға қатысты қылмыс жасаған ерлі-зайыптыға сот үкімі шыққанын жазған едік. Сот ер адамды өмір бойына бас бостандығынан айырса, онымен бірге тұрған әйелді 20 жылға соттады.

Армения премьер-министрі Никол Пашинян Қырғызстан президенті Садыр Жапаровты Қазақстан басшысы деп шатастырып алды. Ол қателігін бірден түзетпей, Жапаровты бірнеше рет Қазақстан президенті ретінде таныстырған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Рastinfo порталына сілтеме жасап хабарлайды. 

Оқиға 17 қазанда COP17 конференциясы кезінде болған. Қырғызстан президенті Садыр Жапаров Ереванға келген.

"Ең алдымен, Қазақстан президенті Садыр Жапаровты Арменияға қайта келгенімен құттықтағым келеді", — деді Никол Пашинян.

Армения үкіметінің басшысы қағазға жазылған мәтінді оқып тұрған. Баспасөз алдында сөйлеген кезде де Пашинян Садыр Жапаровты бірнеше рет Қазақстан басшысы деп атаған.

Журналистердің мәліметінше, шарадан кейін премьер-министр болған жағдайға наразылық білдіріп, хаттамалық қызметтің басшысы Гагик Ваноянды қызметінен босатқан. Ол бұл қызметті 2022 жылдың желтоқсанынан бері атқарып келген.

Еске салсақ, Никол Пашинян Қазақстанға, Астанаға келгенде Instagram-парақшасында қазақ әуенімен баршаға жүрек белгісін көрсеткен еді. 

Қазақстанда 2027 жылдың 1 қаңтарынан бастап қайырымдылық ұйымдары туралы мәліметтер жинақталатын бірыңғай цифрлық жүйе іске қосылады. Онда ұйымдардың немен айналысатыны, қанша қаражат жинағаны және оны қайда жұмсағаны туралы ақпарат жарияланады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Мәдениет және ақпарат министрлігінің 2026 жылғы 9 қазандағы бұйрығына сәйкес, қайырымдылық ұйымдары жаңа жүйеге тіркеліп, өз қызметі туралы мәлімет беруге міндеттеледі. Сонымен қатар олар жыл сайын атқарған жұмысы жөнінде есеп жариялап отыруы керек.

Жаңа жүйе қайырымдылық ұйымдарының жұмысын көпшілікке ашық көрсету үшін енгізілмек. Онда ұйымдардың жүзеге асырып жатқан бағдарламалары мен жобалары, қайырымдылыққа түскен және жұмсалған қаражат көлемі туралы мәліметтер қамтылады. Яғни азаматтар белгілі бір қайырымдылық ұйымының қандай жобаларды жүзеге асыратынын, қанша қаржы жинағанын және оны қандай мақсаттарға жұмсағанын жарияланған ақпарат арқылы біле алады. Жүйеге енгізілген мәліметтер баршаға ашық әрі қолжетімді болады.

Қайырымдылық ұйымдары жаңа жүйеге қалай тіркеледі?

Ол үшін ұйым электронды түрде өтініш беріп, оған құрылтай құжаттары мен заңды тұлға ретінде мемлекеттік тіркелгенін растайтын анықтаманы қоса ұсынуы керек. Тіркеуден өткен соң уәкілетті орган ұйымға жүйедегі жеке кабинетіне кіруге мүмкіндік береді. Қайырымдылық ұйымы бес жұмыс күні ішінде өзінің қызметі туралы алғашқы мәліметтерді орналастыруы тиіс.

Бұдан бөлек, ұйымдар жыл сайын атқарған жұмысы жөнінде есеп беруге міндетті. Жылдық есеп келесі жылдың 31 наурызына дейін қазақ және орыс тілдерінде жариялануы керек.

Осылайша, қайырымдылық ұйымдарының қызметі, жүзеге асырған жобалары мен қаржысына қатысты мәліметтер бір жерде жинақталады. Бұл қайырымдылық жасағысы келетін азаматтарға ұйымның жұмысымен алдын ала танысып, жариялаған есептерін қарап шығуға мүмкіндік береді.

 Еске салсақ, бұған дейін "Қазақстан халқына" қоғамдық қоры 2026–2027 оқу жылына жоғары оқу орындарында білім алу үшін қосымша 350 грант бөлгенін жазған едік. Оған ауылдардағы, шағын және моноқалалардағы мектептерді бітірген, әлеуметтік осал топтарға жататын 25 жасқа дейінгі жастар үміткер бола алады. Грант иегерлерінің оқу ақысына жыл сайын 1 миллион теңгеге дейін қаражат бөлінеді. Сондай-ақ студенттерге ай сайын 60 мың теңге шәкіртақы төленеді.

Қазақстанда алаяқтар балалар байқауын сылтауратып, азаматтардың WhatsApp және басқа да мессенджердегі аккаунттарын бұзып жатыр. Олар таныс адамның атынан хабарлама жіберіп, сілтеме арқылы дауыс беруді сұрайды. Солтүстік Қазақстан облысында осындай жолмен жасалған 14 алаяқтық дерегі тіркелген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Polisia.kz-ке сілтеме жасап хабарлайды.

Полицейлердің мәліметінше, алаяқтар алдымен бөтен адамның мессенджердегі аккаунтына кіріп, оның таныстарына хабарлама таратады. Хабарламада "Балама дауыс берші" немесе "Біздің қызымыз байқауға қатысып жатыр" деген өтініш болуы мүмкін. Оған дауыс беруге арналған сілтеме қоса жіберіледі.  

Мұндай хабарлама таныс адамнан келгендіктен, көпшілік күмәнданбай сілтемеге өтуі мүмкін. Бірақ оның артында алаяқтар тұруы ықтимал. Сілтеме арқылы ашылған жалған сайт азаматтың аккаунтына кіруге қажетті мәліметтерді қолға түсіру үшін пайдаланылуы мүмкін. Аккаунтқа кіріп алған соң алаяқтар оның иесінің атынан басқа адамдарға ақша сұрап жаза бастайды. Мәселен, "Шұғыл 80 мың теңге керек болып тұр, кешке қайтарамын" деген хабарлама жіберуі мүмкін. Егер танысы көмектесуге келіссе, ақша аударатын банк деректемелерін жолдайды. Ал аккаунттың шын иесі осы уақытта мессенджеріне кіре алмай қалуы мүмкін. Тіпті өзінің атынан өзгелерден ақша сұралып жатқанын білмеуі де ықтимал.

Солтүстік Қазақстан облыстық полиция департаменті бастығының бірінші орынбасары Әлібек Құжахметовтің айтуынша, өңірде осы тәсілмен жасалған 14 алаяқтық дерегі тіркелген.

"Кез келген мессенджердегі аккаунт бұзылуы мүмкін. Оның ішінде кеңінен қолданылатын WhatsApp та бар. Есте сақтайтын маңызды нәрсе – танысыңыздың аккаунты алаяқтардың қолына түсуі мүмкін. Сондықтан хабарлама жақын адамыңыздан келсе де, күмәнді сілтемелерге өтпеңіз. Оған кәдімгі телефон арқылы хабарласып, мұндай өтінішті шынымен өзі жібергенін анықтаңыз", – деді ол.

Полиция алаяқтардың тек дауыс беруді сұрап қана қоймай, басқа да сылтаулармен сілтеме жіберетінін ескертті. Мәселен, "Мына суреттегі сен емессің бе?" деп, фотосуретті қарауды ұсынуы мүмкін. Мұндай сілтемелер азаматтарды зиянды бағдарламалар орналасқан сайттарға бағыттауы ықтимал.

Тәртіп сақшылары мессенджер арқылы келген күмәнді сілтемелерді ашпауға, ал таныс адам ақша сұраған жағдайда міндетті түрде өзіне қоңырау шалып, ақпаратты нақтылауға кеңес береді.

Еске салсақ, бұған дейін Ұлттық банк қазақстандықтарды "цифрлық сенімхат" туралы жалған хабарламалар арқылы алдайтын алаяқтардың жаңа тәсілінен сақтандырған еді.

Pinduoduo мен Claude жасанды интеллектін әзірлеуші Anthropic компаниясы Қазақстан бюджетіне 8 миллиард теңге салық төледі. Ал салық талаптарын орындамаған Farfetch онлайн-платформасына ел аумағында қолжетімділік шектелді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Мемлекеттік кірістер комитетінің мәліметінше, Pinduoduo 6,8 миллиард теңге (15,1 миллион доллар) төлеген. Ал Anthropic компаниясы өткен кезеңдердегі салық берешегі ретінде 1,2 миллиард теңге (шамамен 2,6 миллион доллар) төлеп, салық органдарының талабын орындаған.

Комитет сонымен қатар Ұлыбританияда тіркелген Мемлекеттік кірістер комитеті Farfetch платформасының операторына салықтық тексеру нәтижесі бойынша ескерту жолдағанын мәлімдеді. Алайда Farfetch салық органының талабын орындамағандықтан, Қазақстанда платформаның сайты бұғатталды. Комитеттің түсіндіруінше, заңнамада салық талаптарын орындамаған жағдайда шетелдік интернет-платформалардың ресурстарына қолжетімділікті шектеу қарастырылған. Мұндай шаралар Қазақстан бюджеті алдындағы міндеттемелерін орындамаған және тиісті талаптарға жататын барлық шетелдік платформаларға белгіленген тәртіппен қолданылады.

Farfetch — киім, аяқкиім және аксессуарлар, соның ішінде танымал брендтердің өнімдері сатылатын халықаралық онлайн-платформа.

Еске салсақ, былтыр Қазақстандағы ең ірі бес маркетплейс жалпы шамамен 185,2 миллиард теңге салық төлеген еді. 

Әнші Серік Ибрагимов 50 жас мерейтойын атап өтіп жатқан Мейрамбек Беспаевқа ерекше құрмет көрсетті. Ол өнердегі ағасына шапан жауып, ақ тілегін жеткізді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Әнші Мейрамбек Беспаевтың Қызылордада өткен концертінде күтпеген сый жасады. Ол өзі бұл кешке қатыса алмайтын болғандықтан арнайы досын жіберген. Өнер иесінің жолдасы мерейтой иесінің иығына арнайы жіберілген шапанды жапты.

Серік Ибрагимовтің досы көпшілік алдында сөз сөйлеп, Серіктің кейінгі уақытта кино саласына ден қойғанын әзілмен жеткізді.

“Осыдан екі жыл бұрын “Заманбек” деген кино түсіріп, 1,5 миллиард касса жинаған. Қазір “Заманбек-2” деген кино түсіріп жатыр. Құнықты ма, білмеймін ғой енді”, – деп қалжыңдады ол.

Ал әншінің өзі әлеуметтік желідегі парақшасында Мейрамбек Беспаевқа деген ерекше ықыласын білдіріп, мерейтойымен құттықтады.

“Мейрамбек ағамыздың 50 жас кеші құтты болсын! Ағамды ерекше жақсы көремін, сыйлаймын”, – деп жазды өнер иесі.

Еске салайық, бұған дейін танымал әнші Мейрамбек Бесбаев өнердегі інісі Әбдіжаппар Әлқожаға сәйгүлік сыйлағаны хабарланған еді.

Қазақстандық режиссер Айсұлтан Сейітов америкалық танымал рэпер A$AP Rocky-дің жаңа бейнебаянын түсіруге қатысты. “Shroom Clouds” әніне түсірілген клип 19 қазанда жарық көрді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Жаңа бейнебаянның режиссерлік жұмысын Айсұлтан Сейітов америкалық рэпердің өзімен және Пьетро Биз Биазиямен бірге атқарған. Мұндай ақпарат клиптің соңындағы титрларда және YouTube желісіндегі ресми сипаттамасында көрсетілген.

Режиссер де әлеуметтік желідегі парақшасында A$AP Rocky-мен бірге түскен суретін жариялап, шығармашылық әріптестігін растады. 

Публикация от Aisultan Seit (@aisultan)

“Shroom Clouds” әні 16 қазанда музыкалық платформаларға шыққан. Оны A$AP Rocky америкалық орындаушылар Reggie және Jeremih-пен бірлесіп жазған. Арада үш күн өткенде әннің ресми бейнебаяны көпшілік назарына ұсынылды.

Клип көрерменді қиял-ғажайып әлемге жетелейді. Бейнебаянның алғашқы бөлігінде табиғат көріністері, ерекше кейіпкерлер мен шынайы өмірде кездесе бермейтін құбылыстар бейнеленеді. Кейін бұл көріністер біртіндеп өзгеріп, оқиға Нью-Йорк көшелеріне ауысады.

Бейнебаянда түрлі көрнекі әсерлер, тосын ауысулар мен бейнелердің құбылуы кеңінен қолданылған. Мұндай тың шешімдер Айсұлтан Сейітовтің бұған дейінгі шығармашылық жұмыстарына да тән.

Rolling Stone басылымы жаңа клиптің өзгеше көркемдік шешіміне назар аударып, оны қиял мен шынайы өмір тоғысқан туынды ретінде сипаттаған. 

Айсұлтан Сейітовтің әлемдік жұлдыздармен жұмысы

Айсұлтан Сейітов үшін A$AP Rocky-мен жұмыс істеу алғашқы тәжірибе емес. 2021 жылы режиссер америкалық PacSun киім брендінің жарнамалық жобасы аясында рэпермен бірге жұмыс істеген.

Қазақстандық режиссер бұған дейін де әлемге әйгілі бірнеше музыканттың бейнебаянын түсірген. Олардың қатарында 21 Savage, J. Cole, Offset және Migos бар.

Сейітовтің халықаралық деңгейде кеңінен танылуына ықпал еткен жұмыстарының бірі – 21 Savage пен J. Cole орындаған “A Lot” әнінің бейнебаяны. Бейнебаян YouTube-платформасында 855 миллион қаралым жинады. Кейін бұл туынды MTV Video Music Awards сыйлығына ұсынылған.

Режиссердің шығармашылық қолтаңбасы ерекше монтажымен, киноға тән көркемдік шешімдерімен және күрделі бейнеэффектілерімен ерекшеленеді. Ол музыкалық бейнебаяндармен қатар жарнамалық және басқа да бейнежобалармен айналысады.

Бейнебаянға тағы бір қазақстандық маман атсалысқан

“Shroom Clouds” клипін жасауға қазақстандық колорист Ерлан Танай да қатысқан. Ол бейнебаянның түс үйлесімін реттеуге, жарық пен көлеңкенің арақатынасын үйлестіруге және жалпы көркемдік атмосферасын қалыптастыруға жауапты болған.

Ерлан Танай Алматыда туып-өскен. Қазір Лос-Анджелесте тұрып, америкалық Company 3 студиясымен жұмыс істейді.

A$AP Rocky туралы не белгілі?

A$AP Rocky – америкалық рэпер, продюсер әрі сән индустриясында да танылған өнер иесі. Шын есімі – Раким Майерс. Ол бірнеше рет беделді “Грэмми” сыйлығына ұсынылған.

Музыкант көпшілікке жеке шығармашылығымен ғана емес, әлемдік сән брендтерімен бірлескен жобалары арқылы да белгілі. Оның жеке өмірі де жанкүйерлер назарында. Рэпер танымал әнші Рианнамен бірге балаларына тәрбие беріп келеді.

Ал жаңа “Shroom Clouds” әні оның “Don’t Be Dumb” альбомының жалғасына қатысты алғашқы туындылардың бірі саналады. Музыкалық басылымдардың мәліметінше, ән альбомның қосымша бөліміне енуі мүмкін.

Қазір Қазақстанда дәрігерлерге, өндіріс пен құрылыс саласындағы жұмысшыларға және инженерлерге сұраныс жоғары екені анықталды. Әсіресе денсаулық сақтау саласында мамандар жетіспейді екен. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің мәліметінше, 2026 жылы елде ең көп сұраныс дәрігерлерге болған. Мәселен, акушер-гинекологтарға арналған 469 бос жұмыс орнына небәрі 100 түйіндеме тіркелген. Ал педиатрларға ұсынылған 448 бос орынға 139 адам ғана жұмыс іздеп өтініш қалдырған.

Анестезиолог-реаниматологтарға да сұраныс жоғары. Бұл мамандық бойынша 300 бос орын жарияланғанымен, жұмыс іздеушілерден 75 түйіндеме түскен. Сонымен қатар салада онкологтар, жаңа туған нәрестелерді емдейтін неонатологтар мен эндокринологтар жетіспейтін көрінеді.

Дәрігерлерден бөлек, жұмысшы мамандықтарына да сұраныс сақталып отыр. Әсіресе, электрик, механик, слесарь, дәнекерлеуші, машинист, құрылысшы және жүргізушілер қажет. Кәсіпорындар түрлі жабдықтарды басқара алатын операторлар мен инженерлерді де іздеп жатыр.

"Мұндай мамандарға сұраныс өнеркәсіптің дамуына, жаңа нысандардың салынуына, кәсіпорындардың жаңартылуына, көлік және энергетика инфрақұрылымының кеңеюіне байланысты болып отыр. Қазір жұмыс берушілерге өз кәсібін жақсы білетін ғана емес, заманауи технологияларды меңгерген қызметкерлер де қажет", – деп түсіндірді министрлік.

Еңбек нарығында ақпараттық технологиялар саласының мамандары да сұранысқа ие болып жатқан көрінеді. Атап айтқанда, бағдарламалық жасақтама мен түрлі қосымшаларды әзірлейтін мамандарға қажеттілік жоғары. Өндіріс орындарында автоматтандырылған жүйелердің көбеюі мен жасанды интеллектінің енгізілуі де цифрлық технологияларды меңгерген қызметкерлерге сұранысты арттырып отыр.

"Автоматтандыру мен жасанды интеллектіні енгізу өз жұмысында цифрлық құралдарды қолдана алатын мамандарға деген қажеттілікті күшейтіп келеді", – делінген ведомство ақпаратында.

Еңбек министрлігінің болжамынша, 2035 жылға дейін Қазақстан экономикасына 2,9 миллион маман қажет болады. Олардың жартысынан астамы жұмысшы кәсіптердің үлесіне тиеді. Осыған байланысты биыл сұранысқа ие мамандықтардың тізімі кеңейтілген. Бұған дейін тізімде 51 мамандық болса, қазір олардың саны 174-ке жетті. Олардың қатарына инженерия, құрылыс, өңдеу өнеркәсібі, биотехнология, жасыл және атом энергетикасы саласындағы кәсіптер кірген.

Мамандарды даярлауға жұмыс берушілердің өздері де қатысып жатыр. Қазір еліміздегі 552 колледждің 138 мың студенті дуалды білім беру жүйесі бойынша оқиды. Яғни олар колледжде алған білімін кәсіпорындарда тәжірибе жүзінде қолданады. Бұл іске 11 мыңға жуық кәсіпорын тартылған. Бұдан бөлек, 43 мың студент жұмыс берушілердің арнайы тапсырысымен білім алып жатыр. Ал мамандығын ауыстырғысы келетін немесе жаңа кәсіп меңгеруді жоспарлаған азаматтар қысқамерзімді кәсіби оқу және қайта даярлау курстарынан өте алады.

"Еңбек нарығындағы маман тапшылығы жұмыс күшінің жалпы жетіспеуінен ғана туындап отырған жоқ. Негізгі мәселелердің бірі – жұмыс іздеп жүрген азаматтардың біліктілігі жұмыс берушілердің талабына сәйкес келмеуі. Сондықтан сұранысқа ие мамандарды даярлау, олардың тәжірибелік дағдыларын дамыту және оқу орындарының жұмыс берушілермен байланысын күшейту маңызды", – деп мәлімдеді Еңбек министрлігі.

Ведомствоның мәліметінше, алдағы жылдары қандай кәсіп иелеріне сұраныс болатынын алдын ала анықтау білім беру бағдарламаларын жаңартуға және азаматтардың мамандық таңдауына көмектеседі.

Айта кетейік, бұған дейін Ішкі істер министрлігі шетелде жоғары жалақы төленетін жұмыс ұсынамыз деген интернеттегі күмәнді хабарландырулардан сақ болуға шақырғаны туралы жазған едік. 

Қазақстан шекарасында есірткі контрабандасына күдікпен ұсталған ресейлік танымал әнші Navai (Наваи Бакиров) бостандыққа шықты. Оған қатысты қылмыстық іс тоқтатылып, ел аумағынан шығарылды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Жамбыл облыстық полиция департаментінің мәліметінше, әншіге қатысты қылмыстық іс оның алғаш рет құқық бұзғаны және жасаған ісіне шын өкінгені ескеріліп, ақтамайтын негіздер бойынша тоқтатылған. 

“Ресейлік рэп орындаушысына қатысты қылмыстық іс оның құқықбұзушылықты алғаш рет жасағаны және шын өкінгені ескеріліп, қылмыстық-процестік заңнама талаптарына сәйкес ақтамайтын негіздер бойынша тоқтатылды”, – деп хабарлады полиция департаменті.

Ведомствоның ақпаратына сәйкес, бұл шешімді прокуратура мақұлдаған. Ал шетелдік әнші Қазақстан аумағынан шығарылған.

Айта кетейік, істің ақтамайтын негіздер бойынша тоқтатылуы әншінің толық ақталғанын білдірмейді. Яғни оған қатысты қылмыстық қудалау тоқтатылғанымен, оның әрекетінде құқықбұзушылық белгілері болмағаны туралы шешім қабылданған жоқ.

Navai не үшін ұсталды?

Еске салайық, 13 қазанда ресейлік рэпер Наваи Бакиров Қырғызстаннан Қазақстанға кіреберістегі “Қордай” шекара бекетінде ұсталған еді.

Полиция мен шекара қызметкерлері әнші отырған көлікті тексеру кезінде есірткі затын тауып, тәркілеген. Осыдан кейін есірткі контрабандасына оқталу дерегі бойынша соталды тергеу басталды.

Әнші уақытша ұстау изоляторына қамалып, кейін сот оны екі айға қамауға алу туралы шешім шығарған. Тергеу есірткі контрабандасы мен есірткіні заңсыз сақтауға қатысты екі бап бойынша жүргізілген. 

Негізі Navai 14 қазанда Астанада концерт беруі керек еді. Алайда әнші ұсталғаннан кейін концерт өтпей қалды. Ұйымдастырушылар мұны техникалық себептерге байланысты деп түсіндірді.

Бұған дейін әншінің адвокаты Рена Керимова оны кепілмен босатуға күш салып жатқанын мәлімдеген. Сондай-ақ адвокаттың айтуынша, Navai қамауда отырған кезінде жаңа әндер жаза бастаған. 

Navai туралы не белгілі?

Наваи Бакиров – әзірбайжанның ресейлік әншісі әрі рэпер. Ол HammAli & Navai дуэтінің құрамында кеңінен танылды.

Өнер иесінің “Пустите меня на танцпол”, “Прятки”, “Девочка-война” сияқты әндері тыңдарман арасында танымал. Сондай-ақ ол қазақстандық әнші Jah Khalib-пен бірге шығармашылық жобаларға қатысқан.

Әншінің Қазақстанда ұсталуына байланысты Қырғызстанда да тексеру басталған. Қырғыз тарапы есірткі заты бар көліктің шекарадан қалай өткенін анықтауға кіріскен.

Сонымен қатар Қазақстанның Сыртқы істер министрлігі бұл оқиғаға қатысты түсініктеме берді. Ресейдің Алматыдағы Бас консулдығы әншінің ұсталу мән-жайын ресми түсіндіруді сұрап, қазақстандық тарапқа нота жолдаған. СІМ мұндай дипломатиялық сауал жолдаудың қалыпты рәсім екенін мәлімдеген. 

Солтүстік Қазақстан облысында құрамы белгісіз тұнбаны ішкен үш ер адам ауыр жағдайда ауруханаға түсіп, екеуі сонда көз жұмды. Үшіншісінің жағдайы әлі де өте ауыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

СҚО Жедел медициналық көмек көпбейінді қалалық ауруханасы ауруханасының мәліметінше, үш ер адам демалыс күндері улану белгілерімен түскен. 

“Оларды алып келгендердің айтуынша, ер адамдар түскі уақытта қайдан алынғаны белгісіз тұнбаны ішкен. Үшеуінен де бірдей белгілер байқалған: тыныс алуы қиындап, айналасындағылармен байланыс орнату қабілеті бұзылған. Ал олардың бірінде бірнеше рет құсу болған. Өкінішке қарай, науқастардың екеуі қайтыс болды. Бірі ауруханаға түскен күні, екіншісі үшінші тәулікте көз жұмды. Үшінші ер адамның жағдайы өте ауыр. Дәрігерлер оның өмірін сақтап қалуға тырысып жатыр”, – деді аурухана өкілдері. 

Дәрігерлер өзге тұрғындарға осындай жағдайдан сақ болуға шақырды. 

“Бұл ақпаратты не үшін жариялап отырмыз? Адамдарды өлімге әкелуі мүмкін қауіптен ескерту үшін. Құрамы мен қайдан алынғаны белгісіз сұйықтықтар, тұнбалар мен қоспалардың құрамында ауыр улануға әкелетін заттар болуы мүмкін. Сусынды немесе тұнбаны үйде өзіңіз дайындағаныңыз оның қауіпсіз екенін білдірмейді. Құрамындағы заттардан, мөлшерінен немесе дайындау тәсілінен кеткен қателік ауыр зардаптарға әкелуі мүмкін. Тәжірибе жасап көремін деп өміріңізді қатерге тікпеңіз. Кейде оның салдарын түзету мүмкін болмайды”, – деп ескертті мекеме. 

Аурухана мамандары құрамы белгісіз сұйықтықтарды ішпеуге, уланудың алғашқы белгілері байқалса, дереу дәрігерге жүгінуге кеңес берді.

Еске салсақ, бұған дейін Алматыда Республикалық физика-математика мектебінің 47 оқушысы ауыр ішек инфекциясының белгілерімен ауруханаға түскен еді. Кейін Санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаментінің қаулысымен мектептің, интернаттың және ас блогының жұмысы уақытша тоқтатылды. 

Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университетіне грантпен оқуға түскен студенттерге келесі оқу жылынан бастап тегін ыстық тамақ берілмеуі мүмкін. Ғылым және жоғары білім министрлігі осындай ұсыныс жасап, үкімет қаулысының жобасын қоғамдық талқылауға шығарды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Құжат "Ашық НҚА" порталында жарияланған. Оған сәйкес, 2027–2028 оқу жылынан бастап университетке мемлекеттік грантпен қабылданатын студенттерге тегін тамақ беру тоқтатылмақ. Қазір университетте грантпен оқитын қыздардың ыстық тамағына жұмсалатын ақшаны мемлекет толық төлеп жүр. Ал жаңа тәртіп қабылданса, келесі жылы оқуға түсетін студенттер бұл жеңілдікті ала алмайды.

Дегенмен өзгеріс қазір білім алып жүрген студенттерге бірден әсер етпейді. Министрлік тегін тамақ беру тәртібін біртіндеп тоқтатуды жоспарлап отыр. Ведомство мұндай ұсынысты бюджет қаржысын үнемдеу қажеттігімен түсіндірген.

"Бұл норма 2027–2028 оқу жылынан бастап оқуға қабылданған студенттерге тегін ыстық тамақ беру жеңілдігін біртіндеп шектеуді көздейді. Қазір мемлекет бұл шығынды 100% өтеп отыр", – делінген құжатта.

Қаулы жобасы 3 қарашаға дейін қоғамдық талқылауда болады. Әзірге бұл ұсыныс қана. Егер үкімет оны қабылдаса, қаулы алғаш ресми жарияланған күнінен кейін он күн өткен соң күшіне енеді.

Францияны жайлаған жаппай тәртіпсіздік кезінде кәсіпкерлер мен қарапайым тұрғындар дүкендерін тонаушылардан өздері қорғауға мәжбүр болды. Ниццада сатушы  ашулы топқа жалғыз қарсы тұрса, Парижде тоналған дүкен иесіне қолдау көрсету үшін халық 88 мың еуродан астам қаражат жинаған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Еuronews.com порталына сілтеме жасап хабарлайды.

Өткен демалыс күндері Францияда болған жаппай тәртіпсіздік пен тонау елге үлкен шығын әкелді. Осы оқиғалар кезінде дүкендерін қорғауға тырысқан қарапайым тұрғындардың әрекеті көптің қолдауына ие болды. Олар қауіпке қарамастан, тонаушыларға қарсы тұруға мәжбүр болған.

Солардың бірі — Ниццадағы Micromania бейнеойындар дүкенінің қызметкері Пьер. Оның дүкенге басып кірмек болған ашулы топқа жалғыз қарсы тұрған сәті түсірілген видео әлеуметтік желіде миллиондардан астам қаралым жинады. Оны арқасынан теуіп, түрлі заттар лақтырса да, Пьер дүкеннің есігін тастап кетпеген.

Пьердің оқиға түсірілген видеодағы батылдығы әлеуметтік желіде кеңінен тарады. Дүкеннің артқы қабырғасында жапондық "Айдаһар добы" мультсериалындағы күшті кейіпкердің суреті болған. Осыған байланысты желі қолданушылары Пьерді сол кейіпкерге ұқсатып, "француз Гокуі" деп атап кеткен. Жексенбі күні Ницца мэрі Эрик Сиотти сатушыға қолдау білдіру үшін дүкенге арнайы барды. Ал жергілікті тұрғындар шабуыл жасағандарды анықтауға полицияға көмектесіп жатыр.

Парижде тонаушылардың әрекетінен зардап шеккен тағы бір кәсіпкерге халық қолдау көрсетті. Қаскөйлер оның байланыс дүкенін қиратып кеткен. Кәсібін небәрі үш ай бұрын бастаған Хассанның қиын жағдайға тап болғанын көрген тұрғындар оған қаржылай көмектесу үшін ақша жинай бастады. Нәтижесінде дүйсенбіге дейін 88 мың еуродан астам қаражат жиналды.

Францияның басқа қалаларында да тұрғындар тонаушыларға қарсы тұрып, өз дүкендері мен мүлкін қорғауға тырысқан. Парижде бір дүкен иесі темір таяқпен қаруланып, тонаушыларды қуып шыққан. Ал басқа бір жағдайда тұрғын үйінің терезесінен бірінші қабаттағы оптика дүкеніне басып кірмек болған адамдарға ыстық су төккен.

Сент-Этьен қаласында бір тұрғын тонаушыға шапалақпен соққы берсе, тағы бір азамат аялдаманы қиратпақ болған бұзақыны тоқтатуға тырысқан. Мюлуз қаласында ұялы телефон дүкенінің қызметкерлері де тонаушыларға қарсылық көрсетіп, сауда орнын аман алып қалған.

Елдегі тәртіпсіздік салдарынан полиция, жандармерия және өрт сөндіру қызметінің жүздеген қызметкері жарақат алды. Ресми мәлімет бойынша, шамамен 2 400 адам ұсталған.

Оқиғаға байланысты Франция билігі де қатаң шаралар қабылдауға кірісті. Президент Эммануэль Макрон тәртіпсіздікке қатысқандардың жазаланатынын және тонаушылар келтірген шығынды толық өтеуге міндетті екенін мәлімдеді. Ал премьер-министр Себастьян Лекорню елдегі тәртіпті қалпына келтіру үшін құқық қорғау органдары ауқымды операция бастағанын хабарлады. 

Еске салсақ, Франция мен Италияда бағаның өсуіне наразы халық қалада өрт қойып, жаппай тәртіпсіздік орнатқан еді. Наразылық акцияларына шамамен 550 мың адам қатысты. Париж, Марсель және бірқатар басқа қалаларда шеруге шыққандарды тарату үшін құқық қорғау органдары су атқыш машиналар мен көзден жасаурататын газ қолданды. Ал кейбір қалаларда тәртіпсіздіктер кезінде өрт қою және тонау оқиғалары тіркелді.

2027 жылдан бастап Қазақстанда автокредит рәсімдеу талаптары қатаңдамақ. Ұлттық банк пен Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі енді қарыз алушының төлем қабілетін мұқият тексермек. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі 31-арнаның “Информбюро” жаңалықтар бағдарламасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Мемлекеттік жеңілдетілген автонесие бағдарламасында көлік күткендер көп, алайда несие беру көлемі шектеулі. Ал екінші деңгейлі банктер биыл автонесие беруді 23%-ға қысқартқан. Бұған қоса, проблемалық қарыздардың көбеюі несие рәсімдеу талаптарының қатаңдауына себеп болып отыр.

"Банктерде қайтарылмай жатқан несиелердің үлесі өсіп келеді. 90 күннен астам уақыт төленбеген қарыздар 4,1% болса, 2023–2025 жылдары есептен шығарылған несиелердің үлесі екі есеге жуық өсіп, 2,9%-ға жеткен. Осылайша, проблемалық несиелердің жалпы үлесі шамамен 7%-ға дейін артқан", – Ұлттық банкінің қаржылық тұрақтылық және зерттеулер департаментінің бас маманы Сұлтан Мұратов. 

2027 жылғы 1 қаңтардан бастап банктер автокредит берерде азаматтың жалпы қарыз жүктемесін ескереді. Яғни, клиенттің ипотека мен басқа да несиелерді өтеуге жұмсайтын қаражаты есепке алынады.

Тәуелсіз автомобиль одағының төрағасы Эдуард Эдоковтың айтуынша, автонесиенің орташа жылдық мөлшерлемесі 24%-дан асады. Оның сөзінше, мұндай жоғары пайызбен көлік сатып алу кез келген адамның қалтасы көтере бермейді. Сондықтан бұл – автонесие нарығындағы негізгі кедергілердің бірі.

Автосарапшы Алексей Алексеевтің пікірінше, жаңа талаптар автонесие нарығындағы жағдайды айтарлықтай өзгерте қоймайды.

"Несие алғанда ақшаның қарыз екенін, оны кейін өз қалтасынан қайтаратынын әркім түсіне бермейді. Сондықтан Үкімет талаптарды сәл қатаңдатуды көздеп отыр. Қарызды қайтармау көрсеткіші 5,3%-дан 5,6%-ға өскен. Дегенмен бұл 6%-ға да жетпейді. Сол себепті автонесие банктер үшін тиімді бағыттардың бірі болып қала береді деп ойлаймын”, – деді ол. 

Автонесие алуға кедергі келтіретін басты мәселе — жоғары пайыздық мөлшерлеме. Қазір несие пайызы жылына 30%-ға дейін жетсе, жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі 35% болып отыр. Ұлттық банктің базалық мөлшерлемені төмендетуі автонесие пайыздарының да аздап арзандауына әсер етуі мүмкін.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда автолизингтің жылдық мөлшерлемесіне жаңа шектеулер енгізілгені туралы жазған едік.

Қостанай облысында алғаш рет ат спортынан қашықтыққа шабу бойынша халықаралық жарыс — Allur Endurance CUP 2026 өтті. Сайысқа бес елден 36 шабандоз қатысып, жүлделі жеті орынның барлығын қазақстандық спортшылар иеленді. Бас жүлде — Қостанайдағы Allur зауытында шығарылған Chevrolet Cobalt автокөлігі.

Жылқы — ғасырлар бойы қазақ халқының ұлттық мәдениетімен біте қайнасқан жануар. Бүгінде Қазақстан ат спортын дамытып, жаңа мүмкіндіктерге жол ашып келеді. Соның бір дәлелі – Республика күні қарсаңында қазақстандық Allur автокөлік компаниясының қолдауымен өткен Allur Endurance CUP 2026 халықаралық турнирі.

Жарысқа Қазақстан, Венгрия, Сирия, Ұлыбритания және Малайзиядан келген шабандоздар қатысты. Қатысушылар FEI халықаралық талаптарына сай CEI 1* санатындағы 100 шақырымдық қашықтықты бағындырды. Ал жарысты Біріккен Араб Әмірліктерінен келген төрешілер бағалады.

Ат спортының бұл түрінде жеңіске жету үшін жылдамдық қана жеткіліксіз. Шабандоз қашықтық бойындағы күшті дұрыс үйлестіріп, аттың бабын сезіне білуі және оның жағдайын үнемі бақылап отыруы қажет. Бұл — қазақтың атқа міну мәдениетіне тән, ғасырлар бойы қалыптасқан ерекше қасиеттер.

Allur компаниясы үшін мұндай жарыстарды қолдау — отандық жылқы шаруашылығын дамытуға, ат спортын кеңінен насихаттауға және ұлттық мұраны сақтауға бағытталған жүйелі жұмыстың бір бөлігі. Компания жекелеген спорттық іс-шараларды қолдаумен ғана шектелмей, қазақстандық шабандоздар мен отандық жылқы тұқымдарының халықаралық аренада лайықты танылуына мүмкіндік беретін жағдай қалыптастыруға да үлес қосуға ұмтылады. 

Қостанай және адай жылқы тұқымдарын таныту мен олардың әлеуетін арттыруда бұл турнирдің орны ерекше. Халықаралық жарыстар олардың төзімділігін көрсетуге, отандық жылқы өсірушілердің мүмкіндіктерін кеңейтуге, сондай-ақ қазақстандық шабандоздардың шетелдік жарыстарға қатысу үшін қажетті біліктілік талаптарын орындауына жол ашады.

Жарыстың жоғары деңгейде ұйымдастырылғанын шетелдік қонақтар да атап өтті. Бала кезінен ат спортымен айналысатын венгриялық шабандоз Орхидея Михок Қостанайға алғаш рет келіп, қазақстандық спортшылардың дайындығына жоғары баға берді.

Турнир қорытындысы бойынша қазақстандық шабандоздар жүлделі жеті орынның барлығын иеленіп, жеңіс тұғырынан көрінді. Арғұлан Майқонов ең үздік нәтиже көрсеткен Маңғыстау облысының шабандозына Қостанайда шығарылған жаңа Chevrolet Cobalt автокөлігінің кілтін табыстады. Қалған жүлдегерлер ақшалай сыйлықтарға ие болды.

Allur Endurance CUP 2026 халықаралық деңгейдегі ат спортын дамыту үшін Қазақстанда қажетті мүмкіндіктің бәрі бар екенін көрсетті. Елімізде мықты спортшылар, бірегей жылқы тұқымдары және ұрпақтан ұрпаққа жалғасқан ат спорты дәстүрлері бар. Ал отандық бизнестің осындай бастамаларға тұрақты қолдау көрсетуі ұлттық мұраны нақты спорттық жетістіктерге айналдырып, өңірлердің дамуына жаңа мүмкіндіктер ашады.

Сауд Арабиясында Бангладештің екі азаматына шығарылған өлім жазасы орындалды. Олар мұсылмандар үшін қасиетті Мекке қаласындағы мешітте "әдепсіз әрекет жасады" деп кінәлі боп танылған. Үкімнің орындалғанын корольдіктің Ішкі істер министрлігі мәлім етті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Министрліктің мәліметінше, өлім жазасына кесілгендер – Бангладеш азаматтары Назрул Ислам Абдул Басир мен Сити Актар. Олар мұсылмандар үшін қасиетті саналатын Мекке қаласындағы мешітте жыныстық сипаттағы әрекеттер жасады деген айыппен сотталған. Сауд Арабиясының Ішкі істер министрлігі олардың әрекетін қасиетті орынның қадір-қасиетіне нұқсан келтіретін ауыр құқықбұзушылық деп бағалаған.

Ведомствоның мәлімдеуінше, сот үкімі заңды күшіне енгеннен кейін, 14 қазанда өлім жазасы орындалған.

Бангладеш билігі Сауд Арабиясы екі азаматқа өлім жазасы тағайындалғанын да, үкімнің орындалғанын да хабарламағанын мәлім етті. Бангладеш Сыртқы істер министрлігінің өкілі Шама Обаедтің сөзінше, ведомство Сауд Арабиясының үкіметіне хат жолдаған. Хатта болған оқиға туралы толық мәлімет беру сұралған.

Сонымен қатар Сауд Арабиясында сенбі күні терроризмге қатысты істер бойынша сотталған бес азаматтың өлім жазасы орындалған. Сот оларды шетелдік террористік топқа қосылғаны, қауіпсіздік қызметкерлеріне оқ атқаны, қару сақтағаны және елдегі террорлық шабуылдарға қаржы бергені үшін кінәлі деп таныған.

Айта кетейік, бұған дейін Некеге тұрмай, жыныстық қатынасқа түскен жұпқа 100 рет дүре соғылғаны туралы жазған едік. 

Қазақстандықтар зейнетке шыққанда мемлекеттік зейнетақымен қатар Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорындағы жинақтары есебінен де төлем ала алады. Кейбір азаматтарға мұндай төлемді 50 немесе 55 жастан бастап алу мүмкіндігі қарастырылған. Ал ай сайынғы төлем мөлшері жинақ сомасына, жарна түріне және заңда белгіленген талаптарға байланысты. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды. 

БЖЗҚ-дан кімдер төлем ала алады?

БЖЗҚ-дан ай сайынғы төлем алу құқығы азаматтың жасына, зейнетақы жарналарының түріне және заңда белгіленген талаптарға байланысты.

• Зейнет жасына жеткен азаматтар. Әйелдер 61 жастан, ер адамдар 63 жастан бастап міндетті зейнетақы жарналары есебінен төлем ала алады.
• Зиянды өндірісте жұмыс істегендер. 55 жасқа толған, зиянды еңбек жағдайында кемінде 84 ай міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары аударылған және заңда белгіленген өзге талаптарға сай азаматтар төлем алуға құқылы.
• I немесе II топтағы мүгедектігі бар адамдар. Мүгедектігі мерзімсіз белгіленген азаматтар міндетті зейнетақы жарналары есебінен төлем ала алады.
• Ерікті зейнетақы жарналарын аударғандар. Олар заңда көзделген талаптарды орындаған жағдайда 50 жастан бастап жинақтары есебінен төлем алуға құқылы.

Алайда 50 немесе 55 жасқа толудың өзі барлық азаматқа БЖЗҚ-дағы жинағын алуға мүмкіндік бермейді. Төлем алу тәртібі адамның қандай жарна аударғанына және заңда белгіленген шарттарға байланысты.

БЖЗҚ-дан ай сайын қанша ақша төленеді?

БЖЗҚ-дан төленетін алғашқы жылғы ай сайынғы төлемді есептеу үшін зейнетақы жинағының сомасы 6,5%-ға көбейтіліп, 12-ге бөлінеді. Кейінгі жылдары ай сайынғы төлем мөлшері 5%-ға ұлғайтылады. Мысалы, осы формула бойынша есептегенде, жинақ сомасына қарай ай сайынғы төлем мынадай болады:

Кестедегі сомалар — формула бойынша есептелген мысалдар, БЖЗҚ белгілеген нақты төлем мөлшері емес. Нақты төлем заңда көзделген ең төменгі мөлшер мен өзге де талаптарға байланысты өзгеруі мүмкін.

Мысалы, БЖЗҚ-дағы жинақ көлеміне қарай алғашқы жылғы ай сайынғы төлем мөлшері әртүрлі болады. Егер азаматтың зейнетақы шотында 1 миллион теңге болса, формула бойынша ай сайын шамамен 5 417 теңге төленеді. Жинағы 3 миллион теңгені құраса, айлық төлем 16 250 теңгеге, ал 5 миллион теңге жинаған жағдайда 27 083 теңгеге жетеді. Ал зейнетақы шотында 10 миллион теңге болса, алғашқы жылғы ай сайынғы төлем шамамен 54 167 теңгені құрайды. Бұл сомалар жинақ көлемін 6,5%-ға көбейтіп, нәтижесін 12-ге бөлу арқылы есептелген. Кейінгі жылдары төлем мөлшері жыл сайын 5%-ға ұлғаяды.

2026 жылы БЖЗҚ-дан төленетін ай сайынғы зейнетақы төлемінің ең төменгі мөлшері күнкөріс деңгейінің 70%-ына тең, яғни 35 596 теңгені құрайды. Алайда заңда көрсетілген кейбір санаттағы азаматтарға бұл талап қолданылмайды.

Кейбір азаматтарға төлем мөлшерін арттыратын түзету коэффициенттері де қарастырылған. Олардың қатарында мерзімсіз I немесе II топтағы мүгедектігі бар адамдар және заңда белгіленген талаптарға сай келетін зиянды өндіріс қызметкерлері бар.

БЖЗҚ-дағы жинақ қашан таусылады?

БЖЗҚ-дан белгіленген кесте бойынша төлемдер жеке зейнетақы шотындағы қаражат таусылғанға дейін жүргізіледі. Сондықтан төлемнің қанша уақытқа жететіні жинақ сомасына және төлем мөлшеріне байланысты.

Егер ерікті зейнетақы жарналары есебіндегі жинақ мөлшері 2026 жылы 828 588 теңгеден аспаса, қаражат біржолғы тәртіппен төленуі мүмкін. Бұл сома ең төменгі зейнетақының 12 еселенген мөлшеріне тең. Алайда бұл тәртіпті міндетті зейнетақы жарналары есебіндегі барлық жинаққа бірдей қолдануға болмайды.Сондықтан зейнетке шығар алдында БЖЗҚ-дағы жинақ көлемін тексеріп, болашақ төлем мөлшерін алдын ала есептеген жөн.

Зейнетақы төлемін қалай рәсімдеуге болады?

• Жасына байланысты зейнетақыны және міндетті зейнетақы жарналары есебінен БЖЗҚ төлемдерін рәсімдеу үшін азамат тұрғылықты жері бойынша Халыққа қызмет көрсету орталығына жүгіне алады. Өтінішті зейнет жасына толуға 10 күн қалғанда беруге болады.
• Ал ерікті зейнетақы жарналары есебінен төлем алу үшін БЖЗҚ-ның ресми сайты немесе мобильді қосымшасындағы жеке кабинет арқылы өтініш беруге, сондай-ақ қор бөлімшесіне баруға болады.
• Мүгедектікке байланысты төлемдерді рәсімдеу үшін де БЖЗҚ-ға жүгінуге немесе қордың электронды сервистерін пайдалануға болады.

Маңызды: БЖЗҚ-дан төленетін жинақтаушы зейнетақы мемлекеттік бюджеттен берілетін базалық және ынтымақты зейнетақымен бірдей емес. Олардың есептелу тәртібі бөлек, ал БЖЗҚ төлемінің мөлшері азаматтың жеке шотындағы жинаққа байланысты.

Мемлекеттік зейнетақы мен БЖЗҚ төлемдерінің айырмашылығы қандай?

Мемлекеттік зейнетақы мен БЖЗҚ-дан төленетін қаражаттың есептелу тәртібі әртүрлі. Мемлекеттік базалық зейнетақы зейнетақы жүйесіне қатысу өтіліне байланысты тағайындалады, ал ынтымақты зейнетақыны есептеу кезінде 1998 жылғы 1 қаңтарға дейінгі еңбек өтілі ескеріледі.

Ал БЖЗҚ-дан төленетін ақша азаматтың жеке шотындағы зейнетақы жинағына байланысты. Бұл қаражат міндетті, міндетті кәсіптік және ерікті зейнетақы жарналары есебінен қалыптасады. Сондықтан жинағы көп азаматтың ай сайынғы төлемі де жоғары болуы мүмкін. Зейнет жасына жеткен азамат заңда белгіленген талаптарға сай болса, мемлекеттік зейнетақымен қатар БЖЗҚ-дан да төлем ала алады.

Зейнетақы жинағын қалай тексеруге болады?

Қазақстандықтар өздерінің зейнетақы жинағының көлемін БЖЗҚ-ның ресми сайты немесе мобильді қосымшасы арқылы тексере алады. Ол үшін жеке кабинетке кіріп, жеке зейнетақы шотындағы қаражат пен аударылған жарналар туралы мәліметті қарау қажет. Жинақ туралы ақпаратты электронды үкімет порталы арқылы да алуға болады. Бұл мәліметтер болашақ зейнетақы төлемінің мөлшерін алдын ала бағалауға және жеке қаржыны жоспарлауға көмектеседі.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда 2030 жылға қарай зейнетақы активтерінің 20–30%-ын отандық жеке басқарушы компаниялардың қарамағына беру жоспарланып отырғаны туралы жазған едік.

"Ақтөбе" футбол клубы шымкенттік "Ордабасымен" өткен ойында жұрт наразылығын тудырған плакат көтерген жанкүйер қыздардың айыппұлын төлеп беретінін мәлімдеді. Клубтың хабарлауынша, алты қыздың шығыны толық өтеледі. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Клуб бұл шешімін  әлеуметтік желідегі парақшасында жариялаған.

Публикация от FC AKTOBE (@fcaktobe_official)

“Ақтөбе” футбол клубы үшін әр жанкүйердің орны бөлек. Айыппұл алған алты аруымыздың да шығынын “Ақтөбе” футбол клубы толықтай өтеп береді" — деген хабарламада.

Сондай-ақ клуб қыздардың қателігін түсінгенін, алдағы уақытта команданы ереже сақтап қолдауға уәде бергенін жеткізді.

"Ақтөбе" клубы өзге жанкүйерлерді де стадионда әдеп сақтауға, бір-бірін құрметтеп, команданың абыройына нұқсан келтірмеуге шақырды. Сондай-ақ жекелеген адамдардың әрекеті клубтың ұстанымын білдірмейтінін атап өтті.

Еске салайық, 17 қазанда Ақтөбедегі орталық стадионда өткен кездесуде алаң иелері "Ордабасыдан" 1:3 есебімен жеңілді. Ойын кезінде трибунадағы екі қыз Өзбекстан туы бейнеленген, қорлайтын сөздер жазылған плакат көтерген. Кейін кәмелетке толмаған қыздардың ата-аналары әкімшілік жауапкершілікке тартылған.

Шетелдік серіктеспен жұмыс істеу бірнеше кезеңнен тұрады. Атап айтсақ, контрагентті тексеру, құжаттарды дұрыс рәсімдеу, валюта сатып алу немесе сату, есеп айырысуды жүргізу және төлемнің қай жерде екенін біліп отыру қажет. ЦентрКредит Банкі (ЦКБ) бизнеске осы жолдан өтуге көмектеседі. Негізгі операциялар BCC Business қолданбасында қолжетімді, ал шаршау мен валюталық бақылау бойынша сұрақтарды салалық сарапшылармен талқылауға болады.

Шартқа қол қойғанға дейін

Жаңа контрагентке аванс төлемес бұрын, ақшаның нақты кімге кететінін тексеріп алған пайдалы. ЦКБ-де Ресей мен Қытайдан келген контрагенттерді, сондай-ақ серіктес, оның банкі және Сыртқы экономикалық қызметтің тауар номенклатурасы (СЭҚ, Внешнеэкономическая деятельность (ВЭД) - ред.) бойынша тауар коды тұрғысынан санкциялық тәуекел факторларын тексеруге болады. Мұндай тексерулер мәмілені немесе есеп айырысуды қиындатуы мүмкін жағдайларды алдын ала байқауға көмектеседі.

СЭҚ сарапшылық қолдауы компанияға келісімшарт жобасын дайындауға, оның шарттары мен төлем мерзімдерін тексеруге көмектеседі.

Валютаны тиімді әрі жылдам сатып алып, төлемді жіберу

Мәміле сомасы келісілді, бірақ шығындар курсқа да байланысты. ЦКБ-ның FX-платформасында биржалық курс бойынша 25 валюталық жұп қолжетімді. Валютаны ағымдағы курспен сатып алуға немесе сатуға болады, не болмаса дербес курс сұратуға мүмкіндік бар. Егер төлемге дейін уақыт болса, қалаған курсты белгілеп, кейінге қалдырылған ордерге өтінім рәсімдеуге болады. Ол қажетті мәнге жеткенде орындалады.

Серіктес аванс күтіп отырғанда, деректемелердегі қатеге байланысты аударымның кері қайтуы аса қолайсыз. Төлемді жібергенге дейін контрагенттің деректемелерін тексеруге SWIFT Pre-Validation көмектеседі: сервис төлемнің кері қайту немесе кешігу ықтималдығын азайтады. Халықаралық аударымды BCC Business арқылы рәсімдеуге болады. Мұндай төлемдер үшін операциялық күн 19:00-ге дейін ұзартылған, бұл есептеулерді дайындауға көбірек уақыт қалдырады.

Шығыс аударымды жібергеннен кейін оның мәртебесі көз алдыңда болғаны ынғайлы. SWIFT GPI Tracker төлем бағытын бақылауға мүмкіндік береді. Сервис кіріс төлемі кезінде де, экспорттаушы шетелдік сатып алушыдан ақша күткен кезде де қолжетімді.

Қытайдағы алғашқы сатып алу

Асүй техникасы қытайлық өндірушіден ұнаған алматылық дүкен иесін елестетіп көрейік. Ол 60 000 USD сомасына алғашқы партияға тапсырыс бергісі келеді. Жеткізуші келісімшарт жобасын жібереді және 51 000 USD аванс ұсынады. Кәсіпкер ЦКБ-ға жүгініп, мәмілені сүйемелдеу үшін СЭҚ Опциясын қосады.

Алдымен кәсіпкер қытайлық жеткізушіні контрагенттерді тексеру сервисі арқылы тексереді. Бөлек компанияның өзі, оның банкі және СЭҚ тауар номенклатурасы бойынша тауар коды бойынша санкциялық тәуекел факторларын бағалайды. Бұл мәліметтер оған шартқа қол қойғанға дейін және аванс аударғанға дейін қажет.

Шартты қол қойғанға дейін тексеру үшін ол СЭҚ сарапшылық қолдауына жүгінеді. Келісімшартты сараптау кезінде маман авансты қайтару тәртібі бұлыңғыр жазылғанын байқап, тұжырымдарды нақтылауға көмектеседі. Қол қойылғаннан кейін BCC Business арқылы шартты тіркеуге өтініш береді. Енді аванс үшін доллар қажет. FX-платформада клиент валюта сатып алуға өтінім рәсімдейді және сома 50 000 USD-дан асатын болғандықтан, дербес курс сұратуға мүмкіндік бар.

Аударымға өтінімді толтыру кезінде SWIFT Pre-Validation сервисі контрагенттің банк деректемелерінің өзектілігін автоматты түрде тексереді.

Жібергеннен кейін кәсіпкер шығыс аударымды SWIFT GPI Tracker арқылы бақылайды.

СЭҚ Academy

СЭҚ Academy бизнеске шетелдік серіктестермен жұмыс істеу құралдарын жақсырақ түсінуге көмектеседі. ЦКБ клиенттеріне арналған тегін ай сайынғы практикалық онлайн-вебинарларда сарапшылар халықаралық есеп айырысулар қалай ұйымдастырылғанын, валютамен жұмыста қандай құралдарды пайдалануға болатынын және валюталық заңнаманың қандай талаптарын сақтау қажетін талдайды. Бұл банктің шешімдерімен танысуға және олардың қайсысы компанияның міндеттеріне сәйкес келетінін түсінуге мүмкіндік береді.

Тіркелу кезінде қатысушылар эфирде талдау үшін өз тәжірибесінен сұрақты алдын ала қалдырып немесе келесі кездесудің тақырыбын ұсына алады. СЭҚ сервистері және оларды қосу шарттары туралы толығырақ сайттан білуге болады.

ҚНРДА 05.08.2026 жылы берген № 1.1.856.145 әмбебап банк лицензиясы.

Бұған дейін Freedom Банк шағын және орта бизнесті қаржыландырудың жаңа шарттарын жариялаған болатын. Енді Freedom экожүйесі мен банк өнімдерін белсенді пайдаланатын кәсіпкерлер жылдық 19%-дан басталатын (ЖТСМ-20,70%) нарықтағы ең төмен мөлшерлемемен  кепілсіз "ЖШС-ке арналған цифрлық кредит" ала алады.

Бүгінде бизнес үшін капиталдың қолжетімділігі мен оны жедел алу мүмкіндігі көбіне өсудің шешуші факторларына айналып отыр. Freedom корпоративтік кредит беру нарығындағы шарттарды жақсарта отырып, тұрақты клиенттеріне қолдау көрсетуде: Банк заңды тұлғаларға арналған цифрлық кредиттердің ең төменгі мөлшерлемесін 19%-ға дейін төмендетті (ЖТСМ - 20,70%).

Бұл жағдайда мөлшерлеме мөлшері әр түрлі болуы мүмкін. Ол автоматты скорингтің смарт жүйесі арқылы жеке анықталады және Компанияның Банкпен қаншалықты тығыз жұмыс істейтініне тікелей байланысты. Қолжетімді мөлшерлемелер диапазонындағы ең төменгі мөлшерлемені Freedom өнімдерін белсенді пайдаланатын кәсіпорындар ала алады. Атап айтқанда, Банкте есеп айырысу шоттары бар, жалақы жобаларын қосқан, POS-терминалдарды пайдаланатын, депозиттері немесе Банкте қалыптасқан оң кредиттік тарихы бар кәсіпорындарға қолжетімді.

Кредит берудің жаңа шарттарын алған алғашқы клиент Алматы облысының Талғар қаласындағы "KAZ PARTS" ЖШС болды. Автокөлік бөлшектерін көтерме саудада сатуға маманданған компания айналым қаражатын толықтыру үшін 100 миллион теңгеден астам қаржы алды. Бұл ретте кредитті ұйымдастыру үшін алынатын комиссия 0 теңгені құрады.

Қаржылық тиімді шарттардан бөлек, кәсіпкер қызметтің толық цифрлық форматта көрсетілетінін де жоғары бағалады. Бұл бизнеске дәстүрлі қағазбастылықтан арылуға мүмкіндік береді.

19%-дан басталатын мөлшерлемемен берілетін "ЖШС-ке арналған цифрлық кредит" – адал клиенттерге арналған жаңа тұрақты шарттар. Бұл ретте Банк мұндай кредиттерді беруге қатаң шектеулер қоймайды: қаржыландыру қолданыстағы бизнес-процестер шеңберінде, қаржы тапшылығынсыз жүзеге асырылады.

Freedom Банкінен “ЖШС-ке арналған цифрлық кредит” толығымен онлайн құрылымдалған, құжаттардың үлкен пакетін жинауды талап етпейді және мүліктік қамтамасыз етусіз беріледі, бұл сауда және сервистік компаниялар үшін өте маңызды. Өтінім бойынша жауап сандық скоринг жүйесінің арқасында бірнеше минут ішінде автоматты түрде қабылданады.

Мұндай қаржылық операцияларды жүзеге асыру кезінде несиелік тәуекел болатынын есте сақтау маңызды. Яғни, қарыз алушы күтпеген жағдайларға тап болып, қаржылық міндеттемелерін уақытылы өтей алмай қалуы әбден мүмкін. Несие рәсімдеуге байланысты қаржылық шешімдер қабылдаған кезде бұл факторды ескеру өте маңызды.

Өнімнің негізгі шарттары: 

• Сомасы: 200 000 000 теңгеге дейін. 
• Мерзімі: 24 немесе 36 ай. 
• Мөлшерлемесі: жылдық 19% - дан (ЖТСМ - 20,70%, жеке анықталады). 
• Ұйымдастыру үшін комиссия: 0 теңге.

Кәсіпкерлер өздерінің кредиттік лимитін біліп, "ЖШС-ке арналған цифрлық кредит" алуға өтінімді Банктің ресми сайтында қазірдің өзінде бере алады.

ҚР ҚНРДА-ның банктік және өзге де операцияларды жүзеге асыруға арналған 07.07.2026ж. № 1.1.551.129 әмбебап банктік лицензиясы.

12.06.2024 ж. берілген №1.2.253/45 бағалы қағаздар нарығында қызметті жүзеге асыруға арналған ҚНРДА лицензиясы.

Жарнама құқығында 

Қазақстанда жеке тұлғалардың шетелден көлік әкелуіне, электронды паспорт рәсімдеуіне және кәдеге жарату алымын төлеуіне қойылатын талаптар күшейтілді. Бұған Қытай мен Қазақстанның көлік импорты бойынша статистикасындағы алшақтық та назар аудартты. 2025 жылы екі елдің деректері арасында 23,2 мың автокөлік пен 1,5 миллиард доллар айырмашылық болған. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Ресми деректердегі айырмашылық бюджетке нақты қанша шығын келгенін білдірмейді. Оған есептеу әдістері мен сыртқы сауда операцияларын тіркеу мерзімдеріндегі өзгешеліктер де әсер етуі мүмкін. Дегенмен бұл жағдай көлік импортына бақылауды күшейту мәселесін өзекті етіп отыр.

Қазақстанда көлік әкелу тәртібі қалай өзгерді?

2026 жылғы 22 қыркүйектен бастап жеке тұлғалар өз қажеттілігі үшін шетелден әкелген көлігін еркін айналымға шығарғанға дейін кәдеге жарату алымының төленгені туралы сертификат алуға тиіс. Бұған дейін төлемнің жасалғаны жалпы тәртіп бойынша көлікті бастапқы тіркеу алдында тексерілетін.

Электронды көлік паспортына қатысты талаптар да өзгерді. 2026 жылғы 23 қыркүйектегі бұйрыққа сәйкес, жеке тұлғаларға шығарылғанына бес жылдан аспаған көліктерге ғана электронды паспорт рәсімделеді. Сонымен қатар электронды паспорттағы көлік иесі туралы мәліметтер жолаушылардың кедендік декларациясындағы декларант туралы деректермен сәйкес келуге тиіс.

Үшінші елден жеке пайдалануға әкелінген көлікке конструкция қауіпсіздігі туралы куәлік те шектеулі түрде беріледі. Мұндай құжатты бір күнтізбелік жыл ішінде бір реттен артық рәсімдеуге болмайды. Бұған қоса, көлікті сәйкестендіру, VIN-кодын тіркеу және зертханалық тексеру талаптары күшейтіледі.

Қандай талаптар енгізілуі мүмкін?

Қазақстан билігі көлік импортына қатысты қосымша шектеулерді де қарастырып жатыр. Олардың қатарында:

• жеке тұлғалар әкелетін көліктерге қойылатын экологиялық талапты Еуро-4-тен Еуро-5 деңгейіне көтеру;
• әкелінетін көліктердің жасына бес жылдық шектеу енгізу;
• көлікті алғаш рет тек құжаттарда импорттаушы ретінде көрсетілген адамның атына тіркеу.

Алайда бұл ұсыныстар әзірге дайындық кезеңінде. Сондықтан оларды қолданысқа енгізілген талаптар ретінде қарастыруға болмайды.

Қытай Қазақстанға көлік жеткізуден алдыңғы орынға шықты

Қазақстанның Қытайдан келетін көліктерге бақылауды күшейтуі бұл елден импорт көлемі артқан кезеңге тұспа-тұс келді.

2025 жылы Қазақстанға 236,9 мың жеңіл автокөлік импортталған. Оның 163,8 мыңы Қытайдан жеткізілген. Бір жылда Қытайдан әкелінген көліктер саны 2,3 есе өсіп, елдің жалпы импорттағы үлесі 69,2%-ға жетті. Салыстыру үшін айтсақ, бұл көрсеткіш 2024 жылы 46,9%, ал 2023 жылы 34,6% болған.

2025 жылы Қазақстанға импортталған жеңіл автокөліктердің жалпы құны 2,8 миллиард долларды құраған. Бұл алдыңғы жылмен салыстырғанда 21,9%-ға көп. Оның 1,4 миллиард доллары Қытайдан жеткізілген көліктерге тиесілі.

Импортталатын көліктердің орташа құны төмендеген. 2023 жылы бір көліктің орташа бағасы 19,5 мың доллар болса, 2024 жылы 15,3 мың долларға, ал 2025 жылы 11,9 мың долларға дейін азайған. Қазақстан статистикасы бойынша, Қытайдан әкелінген бір жеңіл көліктің орташа құны шамамен 8,6 мың доллар болған.

Қазақстан мен Қытай статистикасындағы айырмашылық неден шықты?

Қытайдың деректеріне сәйкес, 2025 жылы Қазақстанға 187 мың жеңіл автокөлік экспортталған. Ал Қазақстан статистикасында Қытайдан әкелінген көліктер саны 163,8 мың деп көрсетілген. Осылайша, екі елдің мәліметтері арасында 23,2 мың көлік айырмашылығы бар.

Құндық көрсеткіштердегі алшақтық одан да үлкен. Қытай Қазақстанға экспортталған жеңіл көліктердің жалпы құнын 2,9 миллиард доллар деп бағаласа, Қазақстанның статистикасында Қытайдан импортталған көліктер құны 1,4 миллиард доллар болған. Айырмашылық шамамен 1,5 миллиард долларға жеткен. Мұндай алшақтық алдыңғы жылдары да байқалған. 2024 жылы екі елдің деректері арасындағы айырмашылық шамамен 1 миллиард доллар, ал 2023 жылы 710,9 миллион доллар болған.

Дегенмен екі елдің сыртқы сауда статистикасы бірдей болмауы мүмкін. Бұған есептеу әдістері, операцияларды тіркеу мерзімдері және өзге де факторлар әсер етеді. Көрсеткіштер арасындағы айырмашылықты заңсыз импорт көлемі немесе бюджетке келген нақты шығын деп бағалауға болмайды.

Бюджет қанша қаражаттан қағылуы мүмкін?

Қазақстанның бюджеті нақты қанша қаражаттан қағылғанын тек статистикадағы айырмашылыққа сүйеніп анықтау мүмкін емес. Алайда шартты есептеулер ықтимал соманың ауқымын түсінуге көмектеседі.

2023 жылы Қазақстанға 159,3 мың жеңіл автокөлік импортталып, олардан 385,9 миллиард теңге кедендік төлем түскен. Бір көлікке шаққанда бұл орта есеппен 2,4 миллион теңге. Осы көрсеткішті 2025 жылғы статистикадағы 23,2 мың көлік айырмашылығына қолданғанда, шартты есеп бойынша 56,2 миллиард теңге шығады.

Тағы бір есептеу көліктердің құнына негізделген. Қытайдан әкелінген бір көліктің орташа бағасын 8,6 мың доллар деп алсақ, 23,2 мың көліктің жалпы құны шамамен 198,9 миллион доллар болады. Қазақстанның Мемлекеттік кірістер комитетінің деректеріне сәйкес, коммерциялық импорт кезінде кедендік баж мөлшерлемесі көліктің шығарылған жылына, қозғалтқышының көлемі мен түріне байланысты 0–18% аралығында болуы немесе белгіленген мөлшерде есептелуі мүмкін. Қосылған құн салығының мөлшерлемесі 12% болған.

Осы шартты құнға сүйеніп есептегенде, кедендік баж бен қосылған құн салығының жиынтық сомасы шамамен 23,9–64 миллион доллар немесе 2025 жылғы орташа бағаммен 12,4–33,4 миллиард теңге болуы мүмкін. Алайда бұл есептер нақты бюджет шығынын көрсетпейді. Себебі көліктердің бағасы, техникалық сипаттамалары, кедендік рәсімдеу тәртібі және жеке не коммерциялық мақсатта әкелінуі әртүрлі болуы мүмкін.

Сондықтан көлік импортына бақылауды күшейту кезінде кедендік құнды дұрыс анықтау, құжаттарды тексеру және жеке тұлғалардың көлік әкелу тәртібін нақтылау маңызды.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда бес жылдан асқан шетелдік көліктерді тіркеуге шектеу қойылуы мүмкін екені туралы жазған едік.

Қазақстандық әйел Алматы–Ыстамбұл бағытындағы рейсте рюкзагынан (450 доллар) 200 мың теңгеден аса ақшасы мен банк картасын ұрлап кеткенін айтып шағымданды. Айтуынша, рейске мінгенше ақшасы орнында болған. Алайда балаларымен фильм көріп отырғанда біреу ұрлаған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі 31-арнаның “Информбюро” жаңалықтар бағдарламасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Астаналық тұрғын Маргарита Королева "Эйр Астана" рейсіне мінген. Қазір ол авиакомпания өкілдеріне жүгінген. 

"Ұшу кезінде, ұшақтың ішінде әмиянымнан 450 доллар (203 666 теңге) мен банк картамды ұрлап кетті. Ақша қол жүгінде, дәл үстіміздегі жүк сөресінде, орнымыздың үстінде тұрған. Ұры осы жағдайды пайдаланған болуы мүмкін. Бәлкім, ол өз жүгінен бірдеңе іздегендей кейіп танытқан шығар. Бірақ шын мәнінде біздің заттарымызды ақтарып, 450 доллар мен банк картасын алып кеткен. Бұл — өте жағымсыз жағдай", – деді ол.

Әуе компаниясы мұндай жағдайларды тергеу құқық қорғау органдарының құзыретіне жататынын атап өтті. Әуе тасымалдаушысы әйелге полицияға ресми арыз беруді ұсынған.

"Әуе компаниясы орын алған жағдайға байланысты өкініш білдіреді. Ұрлық болған жағдайда құқық қорғау органдарына дереу жүгіну қажет. Әуе компаниясы өз құзыреті шегінде және заңнамаға сәйкес оқиғаның мән-жайын анықтауға құқық қорғау органдарына көмек көрсетуге дайын", – деді Air Astana" әуе компаниясының өкілдері. 

Бұл — "Эйр Астана" ұшақтарында жолаушылардың ақшасы жоғалғаны туралы хабарлаған алғашқы жағдай емес. Қыркүйек айында тағы бір қазақстандық әйел ұшудан кейін 3 400 доллары жоғалып, оның орнына конверттен Африканың Малави мемлекетінің банкноттары табылғанын мәлімдеген еді.

Еске салсақ, бұған дейін Қытайдан келе жатқан ұшақ бортында қазақстандық қомақты 1,6 миллион теңге қаржысын ұрлатқан.

Қазақстанда алтынның баланстық қоры 2,5 мың тоннадан асады. Елімізде 170-ке жуық алтын кен орны өнеркәсіптік мақсатта игеріліп жатыр. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің мәліметінше, 2026 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша Қазақстанның мемлекеттік пайдалы қазбалар есебіндегі алтынның баланстық қоры 2,587 мың тоннаға жеткен.

Алайда алтын өндіру көлемі өткен жылы азайған. 2025 жылы Қазақстанда 84,2 тонна алтын өндірілген. Бұл 2024 жылғы 99,1 тоннамен салыстырғанда 16,5%-ға төмен. Ал 2023 жылы алтын өндіру көлемі 96,5 тонна болған.

Қазақстандағы ең ірі алтын кен орындары қайда?

Министрлік мәліметінше, еліміздегі ірі алтын кен орындары бірнеше өңірде шоғырланған.

• Ақмола облысы: Васильков, Кварцитовые Горки, Южный Райгородок;
• Абай облысы: Бақыршық, Мизек, Суздаль;
• Қарағанды облысы: Әбіз, Нұрқазған;
• Жамбыл облысы: Ақбақай;
• Қостанай облысы: Варварин.

Қазақстан алтын қоры бойынша әлемдегі жетекші елдердің қатарына кіреді. Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі келтірген АҚШ Геологиялық қызметінің (USGS) 2026 жылғы деректеріне сәйкес, еліміз әлемдегі алтын қоры мол алғашқы он мемлекеттің қатарында.

Әлемде алтын қоры ең көп елдер қайсы?

АҚШ Геологиялық қызметінің деректеріне сәйкес, алтын қоры бойынша көшбасшы елдер мыналар:

• Аустралия – шамамен 13 мың тонна;
• Ресей – 12 мың тонна;
• Оңтүстік Африка Республикасы – 5 мың тонна;
• Индонезия – 3,6 мың тонна;
• Канада – 3,2 мың тонна;
• Қытай – 3,2 мың тонна;
• АҚШ – 3 мың тонна;
• Бразилия – 2,5 мың тонна.

Министрлік ескерткендей, қор мен өндіріс көлеміне қатысты көрсеткіштер KazRC стандарты бойынша есептелген деректерді де қамтиды. Олар Пайдалы қазбалар қоры жөніндегі мемлекеттік комиссияның есебінде толық көрсетілмеуі мүмкін.

Айта кетейік, бұған дейін теңгенің нығаюы аясында доллар бағамы 400 теңгеге дейін төмендеуі мүмкін бе деген мәселені экономистермен талдаған едік.

Көпшілік қандағы холестериннің жоғары екенін білсе де, денсаулығына шағымы болмаса, бұған аса мән бермейді. Алайда дәрігерлердің айтуынша, холестерин деңгейі жоғары болса да, ол көпке дейін білінбеуі мүмкін. Адам өзін сау санап жүрген кезде тамырларда атеросклероз процесі жүріп жатуы ықтимал. Оның соңы инфаркт, инсульт немесе басқа да жүрек-қантамыр ауруларының асқынуларына әкелуі мүмкін. Мамандар холестеринді бақылау, жоғары қауіп тобындағы пациенттерге заманауи ем тағайындау және халықтың медициналық сауатын арттыру мәселесі туралы айтып берді.

Холестерин – анализдегі жай ғана көрсеткіш емес

Медициналық тұрғыдан алғанда, холестериннің деңгейін білу – жүрек-қантамыр жүйесінің жағдайын бағалаудың маңызды бөліктерінің бірі. Әсіресе төмен тығыздықтағы липопротеиндер, яғни "жаман" холестериннің деңгейі жоғары болған жағдайда адамның жүрек-қантамыр ауруларының қаупі де арта түседі.

Мұны дәрігерлер пациенттерге түсіндіру кезінде жиі айтады. Батыс Қазақстан медицина университетінің ішкі аурулар кафедрасының доценті, медицина ғылымдарының кандидаты, Ақтөбе облысының штаттан тыс бас липидологы, кардиолог Вадим Медовщиковтің айтуынша, холестеринді тек анализдегі бір сан ретінде қабылдауға болмайды.

Осы себепті мамандар профилактикаға ерекше мән береді. Адам инфаркт немесе инсульт болғаннан кейін ғана ем қабылдауды бастамай, қауіп факторларын одан әлдеқайда ерте анықтағаны маңызды.

Статин жеткіліксіз болған жағдайда не істеу керек?

Холестерин деңгейін төмендету үшін негізгі қолданылатын дәрілердің бірі – статиндер. Бірақ барлық пациентте тек статиннің көмегімен қажетті көрсеткішке жету мүмкін емес.

Вадим Медовщиковтің сөзінше, дәрінің мөлшерін шексіз арттыруға болмайды. Сондықтан кейбір пациенттерге емнің басқа тетіктерін қосуға тура келеді.

Эзетимибтің ерекшелігі – ол статинмен емдеуді толықтырады. Яғни пациенттің емінде холестеринді одан әрі төмендетуге мүмкіндік беретін қосымша құрал ретінде қарастырылады.

"Эзетимиб – төмен тығыздықтағы липопротеиндердің, яғни “жаман” холестериннің мақсатты деңгейіне жетуге мүмкіндік беретін қосымша ем. Біз статинмен қол жеткізе алмаған нәтижені осы препарат арқылы толықтыруға мүмкіндік аламыз", – деді ол.

Дәрігердің айтуынша, бұл әсіресе жүрек-қантамыр аурларының қаупі жоғары адамдар үшін маңызды.

Эзетимиб кімдерге қажет?

Кардиолог, липидолог, қоғамдық денсаулық сақтау магистрі Зауре Ормаханованың айтуынша, эзетимибті тағайындау кезінде адамның жасына ғана қарап шешім қабылданбайды. Мұнда ең алдымен жүрек-қантамырына төнген қауіп деңгейі ескеріледі.

Дәрігерлер ер адамдардың да, әйелдердің де профилактикалық тексеруден өтуі қажет екенін айтады. Менопаузадан кейін әйелдердің жүрек-қантамыр саулығына ерекше мән бергені жөн.

Жүрек-қантамыр аурулары жасарып барады

Дәрігерлердің айтуынша, жүрек-қантамыр аурулары соңғы жылдары жастар арасында да жиірек кездесіп жүр. Бұрын инфаркт пен инсультті көбіне егде жастағы адамдармен байланыстыратын түсінік болғанымен, қазір бұл аурулар жастар арасында да кездеседі.

Вадим Медовщиковтің сөзінше, бұған темекі шегу, артық салмақ, қимыл-қозғалыстың аздығы, дұрыс тамақтанбау сияқты бірқатар қауіп факторлары әсер етеді. Олардың көбі жас кезден қалыптасатындықтан, жүрек-қантамыр ауруларының алдын алуды да кейінге қалдырмаған жөн.

Дәрігерлер әсіресе адам өзін сау сезінсе де, қан қысымын, холестерин деңгейін және басқа да қауіп факторларын уақытылы бақылаудың маңызын атап өтеді.

Мемлекет есебінен емнің қолжетімді болуы не береді?

Заманауи липидті төмендететін дәрілердің барлығы бірдей әр пациентке қаржылық жағынан қолжетімді емес. Сондықтан мамандар емнің тиімділігімен қатар оның қолжетімділігін де маңызды мәселе деп санайды.

Оның айтуынша, жоғары қауіп тобындағы пациенттерге қажетті емді мемлекеттік қамтамасыз ету жүйесі арқылы кеңірек ұсыну жүрек-қантамыр ауруларынан болатын асқынуларды азайтуға мүмкіндік береді.

Биологиялық белсенді қоспалар дәрінің орнын баса алмайды

Мамандар пациенттер арасында кең тараған тағы бір мәселеге – биологиялық белсенді қоспаларға (БАД) шамадан тыс сенуге алаңдайды. Вадим Медовщиковтің айтуынша, қазіргі медицинада биологиялық белсенді қоспаларға қатысты түсінік пен дәлелді медицина талаптарының арасында айырмашылық бар.

Дәрігердің сөзінше, белгілі бір дәрумен немесе микроэлементтің тапшылығы зертханалық жолмен расталса, оны толықтыру қажет болуы мүмкін.

Мысалы, мырыш, селен, магний сияқты заттардың тапшылығы анықталған жағдайда дәрігер тиісті препаратты ұсына алады.

Бірақ жүрек-қантамыр ауруларының алдын алу мақсатында кез келген биологиялық белсенді қоспаны өз бетінше қабылдау дұрыс емес. 

"Адам ауырмаған соң, өзін сау санайды"

Пациенттердің емге кеш жүгінуінің бір себебі – аурудың бастапқы кезеңінде ешқандай белгі болмауы. Зауре Ормаханованың айтуынша, атеросклероздың қауіпті тұсы да осында.

Ал инсульттің салдары бұдан да ауыр болуы мүмкін. Кеш келген жағдайда адамның қозғалысы, сөйлеуі немесе басқа да функциялары бұзылып, кейін оларды қалпына келтіру қиынға соғады.

Сондықтан дәрігерлердің негізгі кеңесі – асқынуды күтпей, қауіп факторларын алдын ала анықтау.

Пациенттің медициналық сауаты да емнің бір бөлігі

Дәрігерлердің айтуынша, емнің нәтижесі тек дәріге байланысты емес. Пациент өзінің ауруын, қауіп факторларын және не үшін белгілі бір препаратты қабылдап жүргенін түсінуі керек.

Зауре Ормаханова пациенттердің атеросклероз, дұрыс тамақтану және профилактика туралы білімі әлі де жеткіліксіз екенін айтты.

Осыған байланысты мамандар пациенттерге арналған ағарту жұмыстарын күшейту қажет деп санайды.

Қазақстанның Атеросклероз қоғамы да осы бағытта жұмыс істеп, пациенттерге арналған ақпараттық жобаларды ұйымдастырып келеді. Соның бірі – "атеросклероз мектебі". Мамандар емханаларға барып, адамдарға аурудың қауіп факторлары, тамақтану, холестеринді бақылау және емге бейілділік туралы түсіндіреді.

Инфаркт болған адамның тәжірибесі де маңызды

Дәрігерлер пациенттермен кездесулерге инфаркт немесе басқа жүрек-қантамырлық ауруларды өткерген адамдарды да шақырудың маңызы бар екенін айтады.

Себебі кей жағдайда дәрігердің ескертуінен гөрі, дәл сондай жағдайды басынан өткерген адамның әңгімесі көбірек әсер етуі мүмкін.

Оның айтуынша, бұл – профилактиканы түсіндірудің тиімді жолдарының бірі.

Ауруды емдегеннен, алдын алған тиімді

Мамандардың айтуынша, жүрек-қантамырлық аурулардың алдын алу көбіне адамға қиын болып көрінгенімен, оның салдарымен салыстырғанда әлдеқайда жеңіл.

Дәрігерлер холестерині жоғары екенін білгенімен, ұзақ уақыт бойы еш әрекет жасамаған пациенттерді де жиі кездестіреді. Кейін олардың кейбіріне коронарлық артерияларға стент қоюға тура келеді. Ал одан кейін күнделікті қабылдайтын дәрілердің саны бірнеше болуы мүмкін.

Сондықтан дәрігерлер холестеринді уақытында тексеру, жүрек-қантамыр ауруының қаупін бағалау және қажет болса емді ерте бастау керегін ескертеді. Өйткені өзін сау сезіну – жүрек-қантамыр жүйесінде бәрі жақсы деген сөз емес.

Қазақстанда қарызы бар азаматтардың банк шоттарын бұғаттау және олардан ақша өндіріп алу тәртібі өзгеруі мүмкін. Ұлттық банк борышкерлердің шотында ең төменгі күнкөріс деңгейіне тең соманы сақтауды және қарызды тек бір банктегі шоттан бұғаттауды ұсынды. Қазір ең төменгі күнкөріс деңгейі 50 851 теңгені құрайды. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменов Құрылтай депутаты Асқар Мұхаметовтің сауалына берген жауабында заңнамаға тиісті түзетулер енгізу ұсынылғанын мәлімдеді.

Ресми деректерге сәйкес, Қазақстанда 1,5 миллионнан астам азаматтың банк шоты бұғатталған. Ал үш айдан астам уақыт төленбеген несиелердің жалпы көлемі 1,8 триллион теңгеге жеткен.

Қазір қарыз қалай өндіріледі?

Қолданыстағы заңнамада банктегі қарызды өндіріп алудың екі негізгі жолы бар.

• Бірінші жағдайда банк төлем талабын қойып, клиенттің шотындағы ақшаның 50 %-ына дейін ұстап қала алады. Бұл ретте азаматтың шотында ай сайын кемінде екі ең төменгі күнкөріс деңгейіне тең қаражат қалуға тиіс. 2026 жылы бұл сома 101 702 теңгені құрайды.
• Екінші жағдайда қарыз сот орындаушысының өкімі арқылы өндіріледі. Заң бойынша азаматтың жалақысы мен өзге де табысының 50 %-ынан астамын ұстауға болмайды. Сондай-ақ оның шотында кемінде бір ең төменгі күнкөріс деңгейіне тең қаражат сақталуы керек. 2026 жылы бұл — 50 851 теңге.

Алайда бұл талаптың орындалуын қамтамасыз ету міндеті банктерге емес, сот орындаушыларына жүктелген. Сондықтан сот орындаушысының инкассолық өкімі түскен кезде банк құжатта көрсетілген соманы шоттағы барлық қаражат есебінен өндіріп алуы мүмкін. Тағы бір мәселе — сот орындаушыларының азаматтың бірнеше банктегі шотын бір уақытта бұғаттауы. Мұндай жағдайда бұғатталған қаражаттың жалпы көлемі нақты қарыз сомасынан бірнеше есе асып кетуі ықтимал.

Ұлттық банк қандай өзгеріс ұсынды?

Осы мәселелерді шешу үшін Ұлттық банк Әділет министрлігіне екі заңға өзгеріс енгізуді ұсынды. Олар — "Атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы" және "Төлемдер мен төлем жүйелері туралы" заңдар.

• Ұсынылған өзгерістердің біріншісі бойынша, сот орындаушысының инкассолық өкімі орындалған кезде де азаматтың банк шотында ең төменгі күнкөріс деңгейіне тең қаражат сақталуы керек.
• Екінші ұсыныс банк шоттарын бұғаттау тәртібіне қатысты. Оған сәйкес, қарыз сомасын азаматтың тек бір банктегі шотында бұғаттауға мүмкіндік берілуі мүмкін. Ал басқа банктер сот орындаушысының бұғаттау туралы қаулыларын кері қайтаруға құқылы болады.

Қазіргі уақытта бұл ұсыныстар мүдделі мемлекеттік органдармен бірлесіп қарастырылып жатыр. Демек, өзгерістер әзірге ұсыныс деңгейінде, ал олардың күшіне енуі заңнамаға енгізілетін түзетулерге байланысты.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда қарызын өтей алмаған азаматтарға банкроттық рәсімін жеңілдететін өзгерістер енгізілгені туралы жазған едік.

Қазақстанда бес жылдан астам уақыт бойы қарызын өтей алмай жүрген кейбір азаматтар соттан тыс банкроттық рәсімінен бір айда өте алады. Ал жалпы тәртіп бойынша бұл рәсім алты айға созылады. Дегенмен банкроттыққа өтініш беру үшін борышкер заңда белгіленген талаптарға сай болуы керек. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Алматы қаласы бойынша Мемлекеттік кірістер департаментінің түсіндіруінше, Қазақстанда қарыз мәселесін шешудің үш жолы бар: соттан тыс банкроттық, сот арқылы банкроттық және төлем қабілеттілігін қалпына келтіру.

Қандай жағдайда сотқа жүгінбей банкрот болуға болады?

2026 жылы соттан тыс банкроттық рәсіміне қойылатын қарыздың шекті мөлшері 1 600 АЕК-ті, яғни 6 920 200 теңгені құрайды. Бұл тәртіп заңда көрсетілген талаптарға сәйкес келетін азаматтарға қолданылады.

Әдетте борышкер мына талаптарға сай болуы керек:

• қарызы 6 920 200 теңгеден аспауы;
• міндеттемелері бойынша қатарынан 12 ай бойы төлем жасамауы;
• ортақ меншіктегі үлесті қоса алғанда, мүлкінің болмауы;
• заң талап еткен жағдайда, кредитормен берешекті реттеу рәсімінен өтуі;
• соңғы жеті жылда банкроттық рәсімін қолданбауы.

Бұл рәсім заңда көзделген банк, микроқаржы ұйымдары және коллекторлар алдындағы қарыздарға қатысты қолданылады.

Алайда кейбір азаматтарға жеңілдік қарастырылған. 2026 жылғы 19 наурыздан бастап бес жылдан астам уақыт өтелмеген қарызы бар азаматтардың соттан тыс банкроттық рәсімі бір айда аяқталуы мүмкін. Бұл ретте қарыз мөлшері заңда белгіленген шектен аспауы керек. Соңғы алты айда атаулы әлеуметтік көмек алған азаматтарға да жеңілдік беріледі: оларға қарызды 12 ай бойы өтемеу туралы стандартты талап қолданылмайды. Бұдан бөлек, 2025 жылғы 1 қаңтарға дейін жасалған банк қарызы және микрокредит шарттары бойынша банкроттыққа өтініш берер алдында кредитормен берешекті реттеу міндетті емес.

Қарыз 6,9 миллион теңгеден асса не істеу керек?

Егер азамат соттан тыс банкроттық талаптарына сәйкес келмесе, ол сот арқылы банкроттық рәсіміне жүгіне алады. Бұл тәртіп, соның ішінде, қаржы ұйымдары алдындағы қарызы 1 600 АЕК-тен асқан жағдайда қолданылады. Заңда көзделген жағдайларда жеке тұлғалар алдындағы берешек пен басқа да міндеттемелер қарастырылуы мүмкін. Сот арқылы банкроттық кезінде қаржы басқарушысы тағайындалады. 2026 жылы оның ай сайынғы сыйақысы 85 мың теңге, яғни ең төменгі жалақы мөлшеріне тең. Мүлкі жоқ кейбір әлеуметтік осал азаматтар үшін бұл шығынды мемлекет өтейді. Борышкердің мүлкі кредиторлар алдындағы берешекті өтеу үшін сатылуы мүмкін. Жалғыз баспананың болуы да оны өндіріп алудан әрдайым қорғамайды. Егер үй кепілде тұрса, заңда белгіленген тәртіппен оған өндіріп алу қолданылуы ықтимал.

Банкрот болмай-ақ қарызды бөліп төлеуге бола ма?

Тұрақты табысы бар, бірақ бұрынғы төлем кестесін орындауға қиналып жүрген азаматтар төлем қабілеттілігін қалпына келтіру рәсімін пайдалана алады. Бұл үшін сотқа жүгініп, қарызды бес жылға дейінгі мерзімде өтеу жоспарын бекітуге болады. Жоспар қаржы басқарушысының қатысуымен әзірленіп, борышкердің қаржылық жағдайы ескеріледі.

Бұл рәсімнің басты ерекшелігі — азамат банкрот мәртебесін алмайды. Сондықтан банкрот деп танылғандарға арналған шектеулер оған қолданылмайды.

Банкрот болғандарға қандай шектеулер қойылады?

Қазақстанда банкрот деп танылған азаматтарға бірқатар шектеу қолданылады:

• 5 жыл — заңда көзделген ерекшеліктерді қоспағанда, жаңа банк қарыздары мен микрокредиттер алуға тыйым салынады;
• 7 жыл — осы мерзім өткеннен кейін ғана қайтадан банкроттық рәсіміне жүгінуге болады;
• 3 жыл — азаматтың қаржылық жағдайына мониторинг жүргізіледі.

Сондықтан банкроттыққа өтініш бермес бұрын қарыз сомасын, соңғы төлем күнін, мүліктің бар-жоғын және рәсімнің талаптарын мұқият тексерген жөн.

Банкроттыққа қалай өтініш беруге болады?

Соттан тыс банкроттыққа өтінішті eGov.kz порталы, eGov Mobile мобильді қосымшасы, e-Salyq Azamat немесе халыққа қызмет көрсету орталығы арқылы беруге болады.

Ал сот арқылы банкроттық және төлем қабілеттілігін қалпына келтіру рәсімдері азаматтың тұрғылықты жері бойынша сотта қаралады.

Айта кетсек, бұған дейін Қазақстанда кімдердің сот арқылы өзін банкрот деп жариялай алатынын Конституциялық сот түсіндірген еді.

Қазақстанда 1 желтоқсаннан бастап жеңіл көліктерге қысқы шиналар орнату міндетті. Бұл талапты бұзған жүргізушілерге 21 625 теңге айыппұл салынады. Ал бір жыл ішінде заңбұзушылықты қайталағандарға айыппұл мөлшері 86 500 теңгеге дейін өседі. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Қысқы дөңгелекті қашан ауыстыру керек?

Кеден одағының "Дөңгелекті көлік құралдарының қауіпсіздігі туралы" техникалық регламентіне сәйкес, Қазақстанда жеңіл көліктерді 1 желтоқсаннан 28 ақпанға дейін қысқы шиналарсыз пайдалануға тыйым салынады.

Қостанай облысы полиция департаменті әкімшілік полиция басқармасының жол-техникалық инспекция тобының инспекторы Динара Нұрғалиеваның айтуынша, қысқы шиналар көліктің барлық дөңгелегіне орнатылуы керек.Техникалық регламент талаптарын бұзған жүргізушілер әкімшілік жауапкершілікке тартылады. Ал бір жыл ішінде осы заңбұзушылықты қайталаған жағдайда жаза күшейтіледі.

Айыппұл мөлшері қанша?

2026 жылы қолданыстағы айыппұл мөлшері төмендегідей:

• 21 625 теңге — талапты алғаш рет бұзғаны үшін (5 АЕК);
• 86 500 теңге — бір жыл ішінде заңбұзушылықты қайталағаны үшін (20 АЕК).

Демек, қысқы дөңгелек орнату талабын қайталап бұзған жүргізуші алғашқы айыппұлдан төрт есе көп төлейді. Бұл талап ауа райына қарамастан қысқы кезеңде қолданылады. Яғни қар жаумаса да, күн жылы болса да, белгіленген мерзімде көліктің барлық дөңгелегінде қысқы шина болуы қажет.

Қысқы дөңгелекті неге ертерек ауыстырған дұрыс?

Полиция жүргізушілерге дөңгелекті желтоқсанды күтпей, алдын ала ауыстыруға кеңес береді. Себебі ауа температурасы төмендегенде жазғы шиналар серпімділігін жоғалтып, жолмен ілінісуі нашарлайды. Бұл әсіресе жаңбыр, қар және көктайғақ кезінде көлік жүргізуді қауіпті етеді. Сонымен қатар жүргізушілерге жылдамдықты сақтап, ауа райы нашарлаған кезде көліктер арасындағы қауіпсіз қашықтықты ұлғайту ұсынылады. Қысқы шиналардың тозу деңгейін де алдын ала тексерген жөн.

Айта кетейік, бұған дейін жанармай құйғаннан кейін көлігі бұзылған қазақстандықтың шығынын өтей алмай қалғаны туралы жазған едік.

Әйел облыс орталығындағы сұлулық студияларының бірінен лазерлік косметология қызметтерінің пакетін сатып алып, оған 132 мың теңге төлеген. Алайда процедура кезінде әйелдің терісі қатты күйіп, термиялық жарақат алған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Әйел медициналық көмекке жүгінуге мәжбүр болған. Науқастың күйіп қалғаны медициналық құжаттармен расталған.

Клиенттің айтуынша, салонға алғаш барған кезде процедураны салонда жұмыс істемейтін адам жасаған. Оның мекеме қызметкері емес екенін кейін білген. 

Осыдан кейін әйел салон әкімшілігіне сотқа дейінгі шағым жолдаған. Ол келісімшартты бұзуды, пайдаланылмаған қызметтер үшін төленген 127 мың теңгені қайтаруды және денсаулығына келтірілген зиянды өтеуді талап еткен.

Алайда салон клиенттің келісімшартты бұзу туралы талабын қанағаттандырудан бас тартқан.

Нәтижесінде екі тарап өзара келісімге келіп, клиентке 127 мың теңге қайтарылған.

Департамент өкілдері азаматтарды қызметтер мен тауарларды, әсіресе косметология саласында, мұқият таңдауға шақырды. Сондай-ақ олар жарнаманың жетегінде кетпей, қызмет көрсету шарттарын алдын ала мұқият зерделеуге кеңес берді.

Бұған дейін желіде лазерлік эпиляцияның рак жасушаларын оятатыны туралы ақпарат талқыға түскен еді. Желі қолданушыларының сұрағына онколог дәрігер жауап берді. 

Илон Маск 2027 жылы АҚШ-тағы әр балаға өзі иелік ететін SpaceX аэроғарыш компаниясының бір акциясын сыйлауды жоспарлап отыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ол бұл туралы X әлеуметтік желісіндегі парақшасында жазды. Алайда бағалы қағаздарды нақты қашан және қалай табыстайтынын әзірге түсіндірмеді.

Маск акцияны нақты қай балаларға беретіні және оларды қалай үлестіретіні туралы әзірге мәлімет бермеген. Сонымен қатар бұл бастама Дональд Трамп әкімшілігі құрған балаларға арналған Trump Accounts инвестициялық шоттар бағдарламасымен байланысты ма, ол жағы да белгісіз.

АҚШ Санақ бюросының дерегінше, елде 18 жасқа толмаған шамамен 72,1 миллион адам тұрады. Олардың әрқайсысына SpaceX-тің бір акциясы берілсе, сыйлықтың жалпы құны шамамен 10,5 миллиард долларға (4,75 триллион теңге) жетуі мүмкін. Алайда бұл есеп АҚШ-та тұратын барлық кәмелетке толмаған баланы, соның ішінде азаматтығы жоқ балаларды да қамтиды. Ал Маск акция алушыларға қойылатын талаптарды әлі жариялаған жоқ.

SpaceX компаниясының АҚШ-тың Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясына (SEC) тапсырған құжаттарына сәйкес, 2026 жылы 30 маусымдағы жағдай бойынша Масктың иелігінде компанияның 6,42 миллиард акциясы болған. Бұл санға трасттар арқылы иелік ететін, айналымға шығарылуы шектелген және опциондарды іске асыру арқылы алуға болатын акциялар да кіреді. Егер 72 миллион акция таратылса, бұл кәсіпкердің иелігіндегі акциялардың 1%-ынан сәл ғана асады.

Маск бұл мәлімдемені жасардан аз уақыт бұрын жасанды интеллект әзірлеумен айналысатын Anthropic компаниясының бастамасын сынға алған. Claude жасанды интеллект моделін әзірлеген Anthropic компаниясы өз акцияларының кемінде 5%-ын арнайы қорға беруді жоспарлап отыр. Бұл қор коммерциялық емес ұйымдарды қаржыландыруға және халықтың жекелеген топтарына көмек көрсетуге жұмсалады. 

Шамамен 12 сағаттан кейін ол SpaceX акцияларын балаларға тарату жоспарын жариялады. Дегенмен бұл шешім бәсекелес компанияның бастамасына жауап ретінде қабылданды ма, ол жағы тағы белгісіз. 

Бұған дейін SpaceX президенті Гвинн Шотвелл мен оның жұбайы АҚШ-тағы 2 миллионнан астам баланың инвестициялық шотына компаниядан бір акциядан аударуға ниетті екенін мәлімдеген. Trump Accounts бағдарламасы аясында бұл шоттарға салынған акциялар кемінде бес жыл сақталуы керек.

Илон Масктың байлығы 908,5 миллиард долларға бағаланады. Ол – әлемдегі ең бай адам.

Маск қайтадан Ақ үйге оралмақ

Биыл қыркүйектің соңында Масктың АҚШ үкіметімен ынтымақтастығы қайта жанданды. Пентагон басшысы Пит Хегсет оны болашақ соғыстарға қажет технологиялар мен қару-жарақты зерттейтін Project Meridian жобасының тең жетекшісі етіп тағайындады. Жоба 120 күнге жоспарланған, оның қорытындысы бойынша АҚШ әскери күштеріне ұсыныстар әзірленеді. Осылайша, Маск мемлекеттік қызметтен кеткеннен бір жылдан астам уақыт өткен соң Трамп әкімшілігімен ресми деңгейде қайта жұмыс істей бастады. 

Илон Маск Дональд Трамптың екінші президенттік мерзімі басталғаннан кейін, 2025 жылы қаңтарда АҚШ үкіметіндегі мемлекеттік шығындарды қысқартуға бағытталған DOGE департаментінің жұмысына араласа бастады. Ол Трамптың кеңесшісі ретінде федералдық мекемелердің шығындарын азайтуға және мемлекеттік аппаратты ықшамдауға күш салды. 

2025 жылы мамырдың соңында Маск әкімшіліктегі қызметінен кетті. Бұған мемлекеттік шығындарды қысқарту жұмысына қатысты келіспеушіліктер мен Трамптың салық заңнамасына қатысты сын-пікірі әсер етті. Ол кейін Tesla мен SpaceX компанияларына көбірек көңіл бөлетінін мәлімдеді. 

Еске салайық, бұған дейін Америкалық кәсіпкер, Tesla мен SpaceX компанияларының негізін қалаушы Elon Musk әлем тарихындағы алғашқы триллионер атанғанын жазған едік. SpaceX компаниясының IPO нәтижесінде 75 миллиард доллар инвестиция тартуы оның байлығын 1,1 триллион доллардан асырып, жаңа қаржылық рекорд орнатқан. 

Павлодарда полиция қызметкері жүргізушіден пара алып, оны жауапкершіліктен босатқан. Салдарынан өзі заң алдында жауапқа тартылды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі 31-арнаның “Информбюро” бағдарламасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Оқиға биыл мамыр айында Павлодар – Омбы тасжолында болған. Инспектор жүргізушіні тұтас сызықты басып, қарсы бағыттағы жолаққа шыққаны үшін тоқтатқан.

Алты айға көлік жүргізу құқығынан айырылмау үшін тәртіп бұзған азамат туысына қоңырау шалған. Оның полицеймен таныстығы болып, жүргізушіні жіберуін өтінген. Инспектор келісім бергенімен, бұл қызметі үшін ақша сұраған. Хаттама толтырмау үшін ол 30 мың теңге талап еткен.

Жүргізушінің қасында мұндай ақша болмағандықтан, кейін аударып беруге уәде еткен. Алайда инспектор ақшаны ала алмаған. Кейін ол 15 мың теңгеге келісіп, ақшаны танысы арқылы алған.

Біраз уақыттан кейін бұл жағдай құқық қорғау органдарына белгілі болып, инспекторға қатысты қылмыстық іс қозғалған. Нәтижесінде сотқа полицияның бұрынғы қызметкері мен ақша жеткізуге көмектескен делдал келген.

Сот баспасөз қызметінің жетекшісі Агидель Ибраеваның мәліметінше, бұрынғы полицей қылмыстық құқық бұзушылық жасағаны үшін кінәлі деп танылған. Оған пара сомасының 50 еселенген мөлшерінде, яғни 750 мың теңге айыппұл салынған. Сондай-ақ ол мемлекеттік қызметте лауазым атқару құқығынан өмір бойына айырылды.

Делдал да кінәлі деп танылып, оған пара сомасының 15 еселенген мөлшерінде айыппұл тағайындалған. Айыппұл сомасы – 225 мың теңге. Ол да мемлекеттік қызметте лауазым атқару құқығынан өмір бойына айырылған.

Сот үкімі заңды күшіне енді.

Бұған дейін Алматыда полиция 52 жастағы полковнигі Жанна Жақыпбаева танысынан 200 мың теңге пара алғаны үшін қызметінен айырылған еді.