Белгілі әнші, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Меруерт Түсіпбаева 55 жас мерейтойына орай мемлекеттік орденге ұсынылғанын, алайда кейін марапатталатындар тізімінен алынып тасталғанын мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Өнер иесі әлеуметтік желідегі парақшасында жазба жариялап, кейінгі уақытта өнер адамдарына беріліп жатқан мемлекеттік марапаттарға қатысты өзіне көп сұрақ қойылғанын жеткізді. Ол атақ пен орденнің кімге берілетінін шешетін адамдарға қатысты ойын жасырмады.

“Жақында жаңбырдай жауған атақтар туралы маған көп сұрақ келді. “Қазаншының еркі бар” – менің жауабым. 23 жастағы қыз “Ерен еңбегі үшін” медалін алса...”, – деп жазды әнші.

Меруерт Түсіпбаева өзінің 2014 жылы “Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері” атағын алғанын еске салды. Оның сөзінше, сол кезеңде “Халық әртісі” атағы берілмегендіктен, “Еңбек сіңірген қайраткер” мәртебесінің салмағы жоғары болған. 

Өнер иесі биыл 55 жасқа толуына байланысты мемлекеттік орденге ұсынылғанын, бірақ белгісіз себеппен тізімнен шығарылғанын айтты.

“Жақында 55 жас мерейтойыма орденге ұсынылып едім. “Лайықсыз” деп мені бір мықты сызып тастапты. Ештеңе етпейді, иә? Сіз қалай ойлайсыз? Мені қолдасаңыз, бөлісіңіз. Бүгін мен осы видеомен мені сызып тастаған адамға жауап бердім!” – деді әнші.

Дегенмен Меруерт Түсіпбаева өзін марапат тізімінен нақты кім алып тастағанын ашып айтпады.

Публикация от Меруерт Түсіпбаева (@meruert_tusupbaeva)

Өнер иесінің жазбасы әлеуметтік желіде талқыланып, оқырмандар арасында түрлі пікір тудырды. Бірі әншіге қолдау білдірсе, енді бірі кейінгі жылдары мемлекеттік марапаттардың қадірі мен оларды тағайындау тәртібіне қатысты өз ойын ортаға салған.

“Марапаттардың құны кетті-ау! Қазір қадірі де, мағынасы да қалмағандай. Біреулер қайраткер атағын алып жатыр. Ал Лида апамыз бұл атаққа енді ғана ие болды. Нүкетай Мышбаева болса, атақ алмадым деп ренжіген емес”, – деп жазды желі қолданушыларының бірі.

Еске салайық, бұған дейін Республика күні қарсаңында бір топ азамат мемлекеттік наградалармен марапатталғаны хабарланған еді.

Қазақстанда жеке тұлғалардың кәсіпкерлік табысын анықтауға арналған шекті сома 360 айлық есептік көрсеткішке (АЕК) дейін ұлғайды. Қазіргі мөлшермен есептегенде, бұл – 1 миллион 557 мың теңге. Ал мобильді аударымдарды тексеруге негіз болатын өзге талаптар өзгеріссіз қалды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Қазақстанда салық органдары кәсіпкерлік қызметтің белгілері байқалатын азаматтардың мобильді аударымдарын тексереді. 2026 жылдан бастап банктер мұндай операциялар туралы мәліметтерді мемлекеттік органдарға әр тоқсан сайын жіберіп келеді.

Енді Қаржы министрлігі азаматтардың жеке шоттарына түсетін аударымдардан кәсіпкерлік табысты анықтау шегін көтерді. Тиісті бұйрыққа сәйкес, бұрын бұл көрсеткіш ең көбі 12 ең төменгі жалақыны, яғни айына 1 миллион 20 мың теңге болса, енді үш айдағы аударымдардың жалпы сомасы 360 АЕК-тен (2026 жылы – 1 миллион 557 мың теңге) асуы керек.

Салық органдары азаматтың мобильді аударымдарына назар аударып, оған хабарлама жіберуі үшін екі талап қатар орындалуы қажет:

• үш ай қатарынан ай сайын 100 немесе одан да көп түрлі адамнан ақша түсуі;
• осы үш айдағы аударымдардың жалпы сомасы 360 АЕК-тен асуы.

Демек, аударымдардың жалпы сомасы белгіленген шектен асса болды тексере бермейді. Тексеруге алу үшін екі талап та қатар орындалуы керек.

Жаңа ереже 11 қарашадан бастап күшіне енеді.

Айта кетейік, туыстар бір-біріне ақша жіберсе, мұндай аударымдар кәсіпкерлік табыс ретінде есептелмейді. Сондықтан салық органдары оларды мобильді аударымдарды тексеру кезінде ескермейді.

Еске салсақ, қаржы министрлігі 2026 жылдың бірінші тоқсанындағы мобильді аударымдар деректерін талдағаннан кейін азаматтарға хабарламалар жібере бастаған еді. 

Мобильді ақша аударымдарына қатысты ескерту алған қазақстандықтарға есеп беру үшін 30 күн берілетінін жазғанбыз. 

Белгілі актер, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Бекжан Тұрыстың отбасында қуанышты жаңалық. Өнер иесінің ұлы Мағжан Тұрыс сүйіктісі Еңлікпен шаңырақ көтерді. Ұлттық дәстүр мен театр өнері ұштасқан салтанатты тойдың видеолары әлеуметтік желіде қызу талқыланып жатыр, деп хабарлайды Stan.kz ақпарат агенттігі.

Желіде тараған кадрлардан тойдың әдеттегіден өзгеше ұйымдастырылғанын байқауға болады. Әсіресе жас жұбайларды қарсы алу рәсімі көпшіліктің назарын аударған. Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театрының әртістері қыздар мен жігіттер болып бөлініп, "Жар-жар" жырын сахналық қойылымға ұқсас үлгіде орындаған.

Салтанатты кешке қазақ өнерінің танымал өкілдері де жиналған. Қонақтар қатарында Меруерт Өтекешова, Мақпал Жүнісова, Асылбек Боранбаев, Дулыға Ақмолда, Рамазан Стамғазиев пен Ерлан Біләл сынды өнер майталмандары болған.

Тойда қазақтың ұлттық салт-дәстүрлеріне де айрықша мән берілген. Қонақтар арасында қол күрес пен “қыз қуу” сайыстары ұйымдастырылып, түрлі сыйлықтар үлестірілген. Тіпті меймандарға кәде ретінде қазы да тарту етілген.

Публикация от Мейрамхана | Restaurant | Банкетный зал (@millenium_almaty)

Желі қолданушылары әсіресе театр әртістерінің орындауындағы “Жар-жарға” тәнті болып, пікірлерін жарыса жазды.

“Мұндай тойды бұрын көрмеппін. Нағыз қазақы той!”, “Қыздар мен жігіттердің кезектесіп жар-жар айтуы қандай жарасымды!”, “Театр сахнасындағы қойылымды тамашалағандай болдық”, “Бекжан ағамыз ұлттық өнердің қадірін тағы бір көрсетті”, – деп жазды желі қолданушылары.

Айта кетейік, Бекжан Тұрыс – Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театрының актері. Ол көпшілікке “Ұят болмасын” бағдарламасындағы Ақылбай ата бейнесі арқылы да кеңінен танылған.

Ұлттық қауіпсіздік комитеті Атырау қаласында сотқа дейінгі тергеп-тексеру шеңберінде бір мезгілде 10 адамды ұстады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ұлттық қауіпсіздік комитетінің мәліметінше, ұсталғандар экстремистік топ құру, оған басшылық ету және оның қызметіне қатысу, сондай-ақ терроризмді насихаттау және діни алауыздықты қоздырды деген күдікке ілінді. 

Сондай-ақ күдіктілер құрған балалар мен жасөспірімдерге арналған 3 жасырын оқу орталығының қызметі тоқтатылды.

Белгілі болғандай топтың бірқатар мүшесі бұған дейін террористік және жалпы қылмыстық құқық бұзушылықтар жасағаны үшін сотталған.

Еске салайық, бұған дейін Алматы тұрғындары дін туралы ақпаратты қайдан алатыны туралы материал дайындаған едік. Дінтанушы Әл-Фараби Болатжанның айтуынша, діни сауаттың төмен болуы мен тексерілмеген дереккөздерге сүйену адамды радикалды көзқарастарға итермелеуі ықтимал.

Ақтөбе облысында бала күтіміне байланысты демалысқа шыққан ер адам алимент берешегін есептеу тәртібіне келіспей, сотқа жүгінген. Жеке сот орындаушысы оның қарызын Қазақстандағы орташа жалақы мөлшеріне сүйеніп есептеген. Алайда сот бұл тәсілді заңсыз деп таныды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Алимент берешегін орташа жалақымен есептеген

Мән-жайды Ақтөбе облысы мамандандырылған ауданаралық әкімшілік соты мәлімдеді. Олардың дерегінше, ер адам 2024 жылдың ақпанынан бері бала күтіміне байланысты демалыста. Осы уақыт ішінде оның жұмыс орны сақталып, жұмыс берушімен еңбек қатынастары үзілмеген. Алиментті бала күтіміне байланысты алып жүрген жәрдемақысы есебінен төлеп келген.

Соған қарамастан, жеке сот орындаушысы ер адамның табысы туралы мәлімет жоқ деген негізбен алимент берешегін елдегі орташа айлық жалақыға сүйеніп есептеген. Ер адам қарыз сомасын қайта есептеуді сұрағанымен, жеке сот орындаушысы өтінішін қанағаттандырмаған. Осыдан кейін ол сотқа шағым түсірген.

Сот жеке сот орындаушысының шешімін заңсыз деп таныды

Істі қараған сот алимент берешегін елдегі орташа жалақы негізінде есептеу тек борышкер жұмыс істемеген әрі табысы болмаған жағдайда ғана қолданылатынын түсіндірді.

Ал бұл жағдайда ер адамның жұмыс орны сақталған, еңбек қатынастары тоқтамаған. Сондықтан оны жұмыссыз деп есептеуге негіз жоқ.

Сот бала күтіміне байланысты демалыс ата-ананы баласын асырау міндетінен босатпайтынын да айтты. Дегенмен мұндай демалыста болу алимент берешегін елдегі орташа жалақыға сүйеніп есептеуге негіз бола алмайды.

Нәтижесінде сот жеке сот орындаушысының берешекті қайта есептеуден бас тарту туралы қаулысын заңсыз деп танып, күшін жойды. Сонымен қатар алимент қарызын ер адамның бала күтімі демалысына шыққанға дейінгі орташа айлық жалақысы негізінде қайта есептеуді міндеттеді. Сот шешімі заңды күшіне енді.

Еске салайық, бұған дейін мәжіліс еңбек қауіпсіздігін күшейту, қызметкерлердің еңбек құқықтарын қорғау және әлеуметтік қамсыздандыру мәселелері бойынша заң жобасын екінші оқылымда мақұлдаған еді. Құжатта жалғызбасты ата-аналарды жұмыстан шығаруға тыйым салу, бала күтіміне байланысты демалыста болған әкелердің осы кезеңін еңбек өтіліне қосу, сондай-ақ өндірістегі жазатайым оқиғаларға байланысты өтемақы төлеу тетіктерін жетілдіру сияқты бірқатар өзгеріс қарастырылған еді.

Қазақстандық әнші Димаш Құдайберген Испания астанасы Мадридте өткен жеке концертінен кейін жанкүйерлерімен кездескен сәтін көрсетті. Әлемнің түкпір-түкпірінен жиналған тыңдармандар өнерпазға деген ыстық ықыласын білдіріп, әсерлі пікірлерін жаудырды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

30 қазанда Мадридтегі Palacio Vistalegre спорт сарайында Димаш Құдайбергеннің Испания астанасындағы алғашқы жеке концерті өтті. Бұл – әншінің 18 қазанда Польшаның Краков қаласында басталған DIMENSIONS атты әлемдік турнесі аясындағы үшінші концерті.

Концерт аяқталғанымен, жанкүйерлер сүйікті әншісімен қоштасуға асықпаған. Олар өнерпазды сыртта күтіп, жүздесуге үміттенген. Димаш та тыңдармандарының ықыласын жауапсыз қалдырмай, арнайы шығып, алғысын білдірді. Әнші жанкүйерлерімен суретке түсіп, қолтаңба таратты.

“Мадридтегі концерттен кейін. Баршаңызға шексіз алғыс! Бәріңізді жақсы көремін. Латын Америкасында кездескенше!” – деп жазды өнерпаз әлеуметтік желідегі парақшасында.

Ал желі қолданушылары концерттен алған әсерлерін жарыса бөлісті.

“Мұндай әсерді елестетудің өзі мүмкін емес! Мадрид сені махаббат пен бақытқа бөледі. Бұл қандай керемет!”, “Мадрид сенің ғажайып әлеміңе еніп кетті. Біз де сол әлемнің бір бөлшегіне айналдық. Бұл жолғы концерт те сөзбен айтып жеткізгісіз әсер сыйлады”, “Сен біздің жүрегімізді біржола жаулап алдың. Бұл әлемде сендей жан жоқ, Димаш! Саған мың алғыс!” – деп жазды жанкүйерлері.

Осылайша, Димаш алдағы кездесудің Латын Америкасында өтетінін айтып, жанкүйерлерін тағы бір қуантты.

Публикация от Dimash Qudaibergen (@kudaibergenov.dimash)

Еске салайық, бұған дейін Жапония радиосы Димаштың шығармашылығына арнайы эфир арнайтыны хабарланған еді.

Қарағандыдан Ташкентке футбол жарысына барған 16 бала жаппай ауырып, біреуі жансақтау бөлімінде жатыр. Ата-аналарының айтуынша, балалардың жағдайы қонақүйде таңғы ас ішкеннен кейін нашарлаған. Қазір ата-аналар балалардың денсаулығына алаңдауда. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Қазақстандық балалардың жағдайы туралы желіде жазды. Айтуынша, қазір 11 бала да тамырға дәрі алып жатыр. 

Ол өзге елге барып осындай жағдайға тап болған балалардың ата-аналарын жалғыз қалдырмау керек екенін айтып, тиісті органдардан көмек сұрады. 

Кейін уланған балалар саны 16-ға жеткені хабарланды. Ата-аналар таңғы ас кезінде жұмыртқа жемеген сегіз футболшының ауырмағанына да назар аударған. Осыған байланысты олар балалардың жаппай ауырып қалуына тағамнан улану себеп болуы мүмкін деп болжам жасауда. 

Желіде өзге ата-аналар да бұл жарыстың ұйымдастырушыларын сынға алды. Айтуларынша, бұл жағдайдан бөлек, әділ қазылық ету жағынан да мәселелер бар. 

Желіде блогер Денис Денски балалардың жағдайы туралы тікелей хабарлап отыр. Айтуынша бір бала қазір жансақтау бөлімінде жатыр. 

Блогер қазір жағдайы тұрақты балалар мен оларды ертіп барған ересектерді ұшақпен Астанаға жеткізу жоспарланып отырғанын да алға тартты. 

Публикация от Denis (@denski__rezerv)

Stan.kz тілшісі оқиғаға байланысты Қазақстанның Сыртқы істер министрлігінен пікір сұрады. 

Еске салсақ, бұған дейін Алматыдағы Республикалық физика-математика мектебінің 47 оқушысы ауыр ішек инфекциясының белгілерімен ауруханаға түскені туралы жазған едік. Кейіннен уланғандар саны артып, 58 оқушыға жетті. Оқушылардың уланғанын Алматы қаласының Қоғамдық денсаулық сақтау басқармасы растады. 

Кейін денсаулық сақтау министрлігі оқушылардың улануына қатысты жедел шаралар қабылдады. Нәтижесінде мектептің тамақтану блогында азық-түлікті сақтау, дайын тағамдардың тәуліктік сынамаларын алу талаптарының бұзылғаны анықталды. Сосын бес қаулы шығарылып, шектеу шаралары енгізілген. 

Жуырда мектептеп уланған 60-қа жуық бала ауруханадан емделіп шыққаны белгілі болды.

Әлеуметтік желіде Алматыда Хеллоуин мерекесін тойлағандардың жаппай ұсталғаны туралы ақпарат тарады. Полиция түсініктеме берді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Egov.press Telegram арнасында жарияланған ақапаратқа сенсек, Алматыда Хэллоуин мерекесін тойламақ болғандар неше түрлі костюм киіп көшеге шыққарн. Алайда оларды полиция қызметкерлері ұстап әкеткен. 

Видеодан Жібек жолы көшесіндегі полиция бөлімшесінің маңына көп адамның жиналғанын көруге болады.

Алматы қалалық полиция департаментінің мәліметінше, Алмалы ауданында қоғамдық тәртіп пен тұрғындардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін профилактикалық іс-шаралар жүргізілген.

Полиция өкілдерінің айтуынша, рейд кезінде кәмелетке толмағандар көптеп жүрген. 

Олардың ата-аналарына қатысты әкімшілік материалдар рәсімделді.

Тәртіп сақшылары заңнамаға сәйкес, кәмелетке толмағандардың сағат 23:00-ден 06:00-ге дейін заңды өкілдерінің еріп жүруінсіз тұрғын үйден тыс жерде болуына тыйым салынғанын еске салды.

Олар профилактикалық жұмыстың құқық бұзушылықтардың алдын алуға, кәмелетке толмағандарды қорғауға, сондай-ақ қала тұрғындары мен қонақтарының тыныштығын қамтамасыз етуге бағытталғанын атап өтті.

Еске салайық, бұған дейін әлеуметтік желіде кәмелеттік жасқа толмаған балаларды күштеп ұстап тұрған полиция қызметкерлерінің бейнеролигі тарады. Астана қалалық полиция департаментінің мәліметінше, 17 тамыз күні түнгі уақытта Астана қаласының Сарыарқа ауданында полиция қызметкерлері ересектердің еріп жүруінсіз жүрген 10 және 12 жастағы екі кәмелетке толмаған баланы анықтады. Балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында полицейлер заңда көзделген шараларды қабылдады: кәмелетке толмағандардың жеке басын анықтап, полиция бөлімшесіне жеткізу және заңды өкілдеріне тапсыру қажет болды. 

Дүкенге бір-екі зат алуға кіріп, жоспарлағаннан әлдеқайда көп ақша жұмсап шығатын кездер болады. Бұған кейде өзіміздің асығыстығымыз себеп болса, кейде сөредегі “жеңілдік”, “екеу алсаң, үшіншісі тегін” деген жазулар әсер етеді. Бірақ акциядағы тауардың бәрі бірдей тиімді емес. Кейде үлкен қаптамадан гөрі кішісі арзанға түседі, ал жеңілдікпен алған заттың өзі қажет болмауы мүмкін. Stan.kz дүкенде артық ақша жұмсамаудың жолдарын түсіндіреді.

“Үшіншісі тегін” деген ұсыныс шынымен тиімді ме?

Сөреде “екеуін алсаңыз, үшіншісі тегін” деген жазуды көргенде, көп адам мұндай мүмкіндікті жібергісі келмейді. Бірақ алдымен өзіңізге бір сұрақ қойыңыз: сізге шынымен үш дана керек пе?

Мысалы, бір йогурт 400 теңге тұрады делік. Акция бойынша үшеуін 800 теңгеге аласыз. Бір қарағанда, әрқайсысы арзанға түскендей. Алайда сізге бір йогурт қана қажет болса, бастапқыда жұмсайтын 400 теңгенің орнына 800 теңге төлейсіз.

Ұлыбританияның Бәсекелестік және нарықтар басқармасы жүргізген зерттеу де көп тауар алу ұсыныстарының бәрі бірдей тиімді бола бермейтінін көрсеткен. Кейбір өнімдерде бірнеше дананы бірге сатып алу бірлік бағасын төмендетпей, тіпті басқа қаптамадағы тауардан қымбатқа түсуі мүмкін. Акцияға емес, бір өнімнің нақты бағасына қараған дұрыс. Ал артық алған затыңыз бұзылып немесе пайдаланылмай қалса, үнемдедім деу қиын.

Үлкен қаптама алған сайын расында үнемдейсіз бе?

Көпшілігіміз үлкен қаптама шағынына қарағанда арзан болады деп ойлаймыз. Бұл пікір дұрыс көрінгенімен, көбіне дұрыс бола бермейді.

Ұлыбританияның Бәсекелестік және нарықтар басқармасы күнделікті қолданылатын 26 азық-түлік тауарын салыстырған. Зерттеу нәтижесінде кейбір өнімдердің үлкен қаптамасы шынымен тиімді болғаны анықталған. Мысалы, төрт сүттің бағасы бір сүттен шамамен 60 пайызға арзан болған. Ал кейбір тауарларда керісінше жағдай байқалған: үлкен қаптамадағы дәретхана қағазы, ірімшік пен кір жуатын капсулалардың бағасы шағын қаптамадан жоғары шыққан.

Демек, “үлкені арзан” деген қағидаға сене беруге болмайды. Сатып аларда қаптамадағы салмақты ғана емес, бір келісі немесе бір литрі қанша теңгеге түсетінін де салыстырыңыз.

Мысалы:

• 400 грамм өнім 800 теңге тұрса, бір келісі – 2 000 теңге;
• 900 грамм өнім 1 980 теңге тұрса, бір келісі – 2 200 теңге.

Бұл жағдайда шағын қаптаманы алған тиімді. Екі өнімнің бағасын салыстырғанда осындай қарапайым есеп артық шығыннан сақтайды.

Жеңілдік белгісі әрдайым арзан бағаны білдірмейді

Қызыл түспен жазылған “акция” немесе “жеңілдік” деген белгіні көргенде, тауарды бірден себетке салуға асығамыз. Алайда оның бағасы басқа көлемдегі немесе басқа брендтегі өнімнен арзан болмауы мүмкін.

Британдық зерттеуде жеңілдікпен сатылған тауарлардың арасында бірлік бағасы жеңілдіксіз тұрған баламалардан жоғары өнімдер де анықталған. Мысалы, кетчуп пен кір жуатын құралдардың кейбір акциядағы қаптамалары басқа көлемдегі тауарлардан қымбатқа түскен. Сондықтан жеңілдікке дейінгі және кейінгі бағаны ғана емес, тауардың салмағын да салыстыру керек. Кейде сөредегі “акция” белгісі сатып алушыға тиімді ұсынысты емес, жай ғана жарнаманы көрсетеді.

Бағасы сол күйі, ал ішіндегі өнім азайған

Кейде дүкеннен үнемі алып жүрген тауарыңыздың бағасы өзгермегенін байқайсыз. Бірақ қаптамадағы салмағы азайып кетуі мүмкін. Мұндай өзгерісті бірден аңғару қиын, өйткені сыртқы қаптамасы бұрынғыдай көрінуі ықтимал.

Мысалы, бұрын 200 грамм өнімді 1 000 теңгеге алдыңыз делік. Кейін сол бағадағы қаптамада 180 грамм ғана қалды. Бұрын 100 грамы 500 теңгеге түссе, енді шамамен 556 теңге төлейсіз. Яғни сөредегі баға өзгермегенімен, өнімнің нақты құны өскен. Бұрыннан сатып алып жүрген тауардың қаптамасын да анда-санда тексеріп тұрған жөн. Әсіресе салмағы мен көлеміне назар аударыңыз.

Бағаны салыстыруға көмектесетін бір белгі бар

Дүкен сөрелерінде тауардың жалпы бағасымен қатар бір келісі, бір литрі немесе белгілі бір өлшемі қанша тұратыны да көрсетілуі мүмкін. Бұл – әртүрлі көлемдегі өнімдерді салыстыруға арналған бірлік бағасы.

Ұлыбританияның Бәсекелестік және нарықтар басқармасы зерттеуінде сатып алушылардың бір бөлігі мұндай бағаны байқамайтыны анықталған. Оған сөреге жазудың ұсақ қаріппен берілуі, көзге түспейтін жерде орналасуы да әсер етеді. Ал оны пайдаланатын адамдар бір брендтің әртүрлі көлемдегі қаптамасын, бірнеше өндірушінің ұқсас тауарларын және акциядағы өнімдерді салыстыруға мүмкіндік алған. Бұл тәсіл әсіресе май, ұн, жарма, сусын, тұрмыстық химия сияқты жиі сатып алынатын тауарларға пайдалы.

Дүкенге барғанда нені есте ұстаған жөн?

Ұлыбританияның зерттеуі сатып алушылардың көбі кейде үлкен қаптама арзан, ал акциядағы тауар тиімді деген болжамға сүйенетінін көрсеткен. Бірақ мұндай болжамдар әрдайым растала бермейді.

Артық шығынға жол бермеу үшін:

• дүкенге барар алдында қажет заттардың тізімін жасаңыз;
• акциядағы тауарды аларда оның бірлік бағасын салыстырыңыз;
• үлкен қаптаманы тек шынымен қажет болса және тиімді шықса ғана алыңыз;
• үйде бар өнімді қайта сатып алмау үшін тоңазытқыш пен шкафты алдын ала қарап шығыңыз;
• кассаға жеткенде себетіңізді бір шолып, жоспарсыз алған заттарды алып тастаңыз.

Үнемдеу дегеніміз – дүкеннен ең көп жеңілдікпен тауар алу емес. Ең бастысы, ақшаңызды өзіңізге қажет өнімге жұмсап, артық затқа төлемеу.

Айта кетейік, бұған дейін қазақстандықтар ақшасының 42%-ын тамаққа жұмсайтыны белгілі болды. 

Шенеунік орташа жалақы ала тұра, оның әйелі қымбат көлік мініп, ал балалары сән-салтанатта өмір сүрсе, мұндай жағдайға енді басқаша қарайды. Мемлекеттік қызметкерлерден отбасы мүшелерінің ақшаны қайдан алғанын түсіндіру талап етілуі мүмкін. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Жаңа талап бойынша, шенеуніктердің жақын туыстарының табысы мен мүлкіне назар аударылады. Олардың қалай ақша тауып жүргені, қандай бизнеспен айналысатыны тексеріледі. Әсіресе туыстарының тұрмысы шенеуніктің ресми табысынан әлдеқайда жоғары болса, бұл сұрақ тудыруы мүмкін.

Тағы бір маңызды талап: шенеуніктің туыстары оның қызметтік жағдайын пайдаланып, пайда көрмеуі керек. Мысалы, мемлекеттік қызметтегі байланысын пайдаланып, тиімді келісімшарттарға қол жеткізуге жол берілмейді.

Бұл талаптар Қытай Коммунистік партиясы Орталық комитетінің 29 қазанда қабылдаған құжатында жазылған. Құжаттың толық мәтіні 1 қарашада “Синьхуа” мемлекеттік агенттігінде жарияланды.

Туыстарына бизнес жүргізуге де шектеу қойылған

Негізі, Қытайда жоғары лауазымды шенеуніктердің отбасы мүшелеріне қатысты мұндай шектеулер бұрыннан бар. Мәселен, кейбір басшылардың жұбайлары мен балаларына олардың қызметтік өкілеттігіне байланысты салаларда кәсіп жүргізуге рұқсат етілмейді. Елде сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес 2012 жылы Си Цзиньпин билікке келгеннен кейін күшейді. Осы уақыт ішінде бұрынғы министрлер мен жоғары лауазымды әскери қызметкерлер де тергеуге алынған.

Айта кетейік, бұған дейін біз шенеуніктердің жұмысы енді қалай бағаланатыны туралы жазған едік.

Ақтаудағы облыстық балалар ауруханасында дәрігерге шабуыл жасаған ер адам болған оқиғаға қатысты видеоүндеу жариялап, өз әрекетін түсіндірді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Lada.kz порталына сілтеме жасап хабарлайды. 

Ер адамның сөзінше, 19 қазанда ұлының жағдайы нашарлаған. Баланың іші қатты ауырып, дене қызуы 39 градусқа дейін көтерілген. Жедел жәрдем оны соқыр ішек деген күдікпен ауруханаға жеткізген.

Қабылдау бөлімінде ер адам ұзақ уақыт ұлын дәрігерге көрсетіп, тексеруден өткізуді сұраған. Алғашқы талдау лейкоцит деңгейінің жоғары екенін – шамамен 21,5-22 екенін көрсеткен. Соған қарамастан кешке қарай оларды үйге қайтарған.

31 қазан сенбі күні ұлының іші қайтадан ауырып, әкесі баланы облыстық балалар ауруханасына алып келген. Ол алдыңғы жолы жанжалдасқан хирургпен қайта кездескен.

Ер адамның айтуынша, дәрігер оны мысқылмен қарсы алып, баланы қараудан бас тартуы мүмкін екенін меңзеген. Әкесі өзін сабырға шақыруға тырысқанымен, соңы жанжалмен аяқталған.

Еске салайық, Ақтауда облыстық балалар ауруханасының қабылдау бөлімінде баласын тексерткен ер адам дәрігерге шабуыл жасап, оны мойнынан қылқындыра ұстаған. Баланы ауруханаға жатқызуға медициналық көрсетілім болмаған. Алайда баланың әкесі аяқпен үстелді теуіп, кенеттен дәрігерге тап берген. Оны бірнеше адам әрең дегенде медицина қызметкерінен ажыратқан.

Публикация от @zholdasbaykyz_

Қазақстандағы бірнеше банк қазан айында теңгедегі депозиттер бойынша пайыздық мөлшерлемені төмендетті. Соған қарамастан, кейбір банктерде жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі 20 %-ға дейін жетеді. Қазір ең жоғары ұсыныстардың бірі Bereke Bank-те сақталып отыр. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Қазан айының қорытындысы бойынша, Home Credit Bank, Еуразиялық банк, ForteBank, Банк ЦентрКредит және Kaspi депозиттерінің мөлшерлемесін азайтқан. Ал бірқатар банктер пайыздық шарттарын өзгертпеген.

Қай банкте депозит пайызы жоғары?

Қазір үш айлық депозиттер бойынша ең жоғары ұсыныстардың бірі – Bereke Bank-те. Мұнда алғашқы айда жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі 20 % болса, екінші және үшінші айларда 19 % болады.

Өзге банктердегі ұсыныстар мынадай:

• Altyn Bank – 19,56%;
• Freedom Bank – 19,5%;
• KMF – 19,46%;
• Нұрбанк – 19,02%;
• Home Credit Bank – 19%;
• Еуразиялық банк – 18,85%;
• Bank RBK – 18,6%;
• ForteBank – 18,2%;
• Центр Кредит Банкі – 18,04%;
• Kaspi – 18%.

Бұдан бөлек, БНК Банк 3-24 ай мерзімге 17,93%, Алатау қалалық банкі 6 айға 17,81%, Halyk Bank 3 айға 17,75%, ВТБ 3-6 айға 15,3%, ал Заман-Банк 3 айға 14,5% ұсынады.

Қай банктер депозит пайызын төмендетті?

Қазан айында бірнеше банк депозит мөлшерлемесін азайтты.

Мәселен, Home Credit Bank-те үш айлық депозиттің мөлшерлемесі 19,6%-дан 19%-ға түсті. Еуразиялық банкте 19,23%-дан 18,85%-ға, ForteBank-те 19,1%-дан 18,2%-ға төмендеді.

Банк ЦентрКредит үш айлық депозит бойынша мөлшерлемені 18,86%-дан 18,04%-ға, Kaspi 19%-дан 18%-ға түсірді.

Ал БНК Банкте 3-24 айлық депозиттің мөлшерлемесі 19,51%-дан 17,93%-ға дейін азайған.

Сонымен бірге Bereke Bank, Altyn Bank, KMF, Freedom Bank, Нұрбанк, Bank RBK, Алатау қалалық банкі, Halyk Bank, ВТБ және Заман-Банк пайыздық мөлшерлемелерін өзгертпеген.

Депозит ашқанда нені ескеру керек?

Банктер ұсынатын жоғары пайызға ғана қарап шешім қабылдамаған жөн. Себебі депозиттердің шарттары әртүрлі болуы мүмкін. Мәселен, кейбір банктер депозит ашу үшін ең төменгі бастапқы соманы талап етеді. Басқаларында шотта белгілі бір мөлшерден төмен түспейтін ақша қалуы керек. Сондықтан депозит таңдағанда жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесімен қатар, оның мерзіміне, ең төменгі салым сомасына, ақшаны мерзімінен бұрын алу шарттарына және сыйақыны есептеу тәртібіне назар аудару қажет.

Жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі – депозиттің табыстылығын жылдық есеппен көрсететін көрсеткіш. Ал салым үш айға ашылса, көрсетілген пайызды үш айда толық көлемде аласыз деген сөз емес. Нақты табыс депозитте жатқан ақша көлемі мен мерзіміне байланысты есептеледі.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда атаулы әлеуметтік көмек тағайындау кезінде азаматтардың несиелері мен депозиттері де ескерілетіні хабарланған еді.

Қазақстанда коммуналдық төлем отбасы табысының 5-10%-ынан асып кетсе, оның бір бөлігін мемлекет өтеуі мүмкін. Қазір мұндай көмекті шамамен 8 мың адам алып отыр. Биыл тұрғын үй көмегіне жергілікті бюджеттен 400 миллион теңге бөлінген. Ал ауызсудың құнын арзандатуға мемлекет 28 миллиард теңге қарастырған. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Бұл жөнінде Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі Құрылыс және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық істері комитетінің төрағасы Бақытжан Жүнісбеков Орталық коммуникациялар қызметінде өткен баспасөз мәслихатында айтты.

Коммуналдық төлемді кімдердің орнына мемлекет өтейді?

Қазақстанда табысы төмен отбасыларға тұрғын үй көмегі беріледі. Оның мақсаты – коммуналдық қызметтер мен тұрғын үйді күтіп ұстауға кететін шығын отбасының бюджетіне шамадан тыс салмақ түсірмеуіне көмектесу.

Әр өңірде отбасы табысының коммуналдық төлемге жұмсалатын шекті үлесін мәслихат белгілейді. Қазір бұл көрсеткіш өңірге қарай отбасының жалпы табысының 5-10% аралығында. Яғни отбасының табысы мен коммуналдық шығыны салыстырылады. Егер төлем мөлшері өңірде белгіленген шектен асып кетсе, талаптарға сай келетін отбасы тұрғын үй көмегін ала алады.

Комитет төрағасының айтуынша, қазір жергілікті бюджеттен бөлінген 400 миллион теңге көлеміндегі тұрғын үй көмегін шамамен 8 мың адам алып отыр.

Мемлекет қанша теңге өтейді?

Тұрғын үй көмегінің мөлшері отбасының табысына, тұратын өңіріне және коммуналдық қызметтерге жұмсайтын шығынына байланысты есептеледі. Мысалы, бір отбасының ай сайынғы жалпы табысы 200 мың теңге делік. Егер осы өңірде коммуналдық төлемнің шекті мөлшері табыстың 5% болса, отбасының өз есебінен төлейтін шығыны 10 мың теңгеден аспауы керек. Ал шекті мөлшер 10% болып белгіленсе, бұл сома 20 мың теңгені құрайды. Бірінші жағдайда отбасының есепке алынатын коммуналдық шығыны 18 мың теңге болса, шекті мөлшерден 8 мың теңгеге артық. Осы айырма тұрғын үй көмегін есептеу кезінде ескерілуі мүмкін. Дегенмен бұл – түсіндіру үшін алынған қарапайым мысал. Нақты төлем тек осы айырмаға қарап белгіленбейді. Көмек мөлшеріне отбасы құрамы, расталған шығындар және қолданыстағы нормативтер де әсер етеді. Сондықтан мемлекет әр отбасының коммуналдық төлемін толық өтемейді.

Ауызсудың бағасын арзандатуға 28 миллиард теңге бөлінді

Мемлекет коммуналдық шығынды азайтудың тағы бір тетігін қолданады. Ол – ауызсуды тұтынушыларға арзанырақ бағамен жеткізу үшін су шаруашылығы кәсіпорындарын субсидиялау. 2026 жылы осы мақсатқа жалпы сипаттағы трансферттер есебінен 28 миллиард теңге қарастырылған.

Бұл қаражат тұрғындарға тікелей берілмейді. Мемлекет су жеткізетін кәсіпорындарға тарифтің бір бөлігін өтейді. Соның арқасында тұрғындар суды толық тарифтік құнынан төмен бағамен пайдалана алады.

Су тарифінің 380 теңгесін мемлекет өтей алады

Комитет төрағасы субсидиялау тәртібін нақты мысалмен түсіндірді. Мәселен, бір текше метр судың бекітілген тарифі 500 теңге болсын. Ал халық үшін белгіленген төлем 120 теңге болса, қалған 380 теңгені мемлекет субсидия ретінде өтейді. Яғни осы мысалда судың толық құнының 76%-ын мемлекет, қалған 24%-ын тұтынушы төлейді. Алайда 500 және 120 теңге барлық өңірге ортақ тариф емес. Бұл – мемлекеттік субсидияның қалай жұмыс істейтінін түсіндіретін мысал. Нақты баға мен өтемақы мөлшері әр өңірде бекітілген тарифке байланысты.

Екі түрлі көмек: бірі отбасына, екіншісі су жеткізушіге беріледі

Тұрғын үй көмегі мен ауызсуды субсидиялау бір-біріне ұқсас болғанымен, екі бөлек механизм.

• Бірінші жағдайда мемлекет коммуналдық төлемі табысына шаққанда тым жоғары отбасыларға көмек береді.
• Екінші жағдайда су жеткізетін кәсіпорындарға қаражат бөліп, халық үшін судың бағасын төмендетеді.

Сондықтан тұрғын үй көмегіне бөлінген 400 миллион теңге мен суды субсидиялауға қарастырылған 28 миллиард теңгені тікелей халыққа берілетін төлем деп түсінбеу керек. Біріншісі – мұқтаж отбасыларға арналған көмек, екіншісі – су тарифін арзандатуға бағытталған мемлекеттік қолдау.

Айта кетейік, Қазақстандықтар енді коммуналдық төлем мен билет сатып алуды жасанды интеллектке тапсыра алады.

"Қазақстанның тұрғын үй компаниясы" АҚ ("Бәйтерек" ұлттық басқарушы холдингінің еншілес ұйымы) мен “Bank RBK” АҚ тұрғын үй кешендерін кешенді түрде салу жобаларын қаржыландыру жөнінде ынтымақтастық туралы келісімге қол қойды.

Бұл серіктестік отандық құрылыс компаниялары үшін жеңілдетілген несие алуға жол ашып, ауқымды тұрғын үй жобаларын жүзеге асыруға мүмкіндік беріледі. Әсіресе, шаһарды тұтас игеруге арналған құрылыс жобалары басты назарда болады.

Келісім аясында "Тұрғын үй құрылысына кепілдік беру қоры" АҚ қаржысы Bank RBK-ға шартты салым ретінде құйылады. Бұл қаражат құрылыс салушыларға бағытталған несие беруге жұмсалады. Осылайша, ҚТК бөлген қаражат есебінен құрылыс салушылар жылдық 12,6 %-дық жеңілдетілген мөлшерлемемен қаржыландырылады.

Бұл тетік құрылыс компаниялары үшін пайыздарды төмендетіп, қаржылық ауыртпалықты азайтуға арналған. Нәтижесінде жобалардың тиімділігін арттырып, құрылыс жұмыстарын сапалы әрі уақытылы жүргізуге мүмкіндік туады.

Қаржыландырудың негізгі бағыты – жекелеген тұрғын үйлерді ғана емес, тұтас шағын аудандар мен тұрғын үй кварталдарын салу. Мұндай жобаларда тұрғын үйлермен қатар әлеуметтік нысандар, сауда орындары және инженерлік желілер де қарастырылады. Яғни тұрғындар үшін өмір сүруге, жұмыс істеуге және демалуға қолайлы орта қалыптастыру көзделген.

Кешенді құрылыс кезінде тұрғын үйлердің орналасуы ғана емес, көлік қатынасы, жаяу жүргіншілер жолы, қоғамдық орындар, жасыл желек пен аулаларды абаттандыру мәселелері де ескеріледі. Сонымен қатар барлық жоба тұрғын үй құрылысына қойылатын белгіленген талаптар мен сапа стандарттарына сай болуы керек.

Жаңа қаржыландыру тетігі құрылыс компанияларына қомақты жобаларды жүзеге асыру үшін қолжетімді несие тартуға мүмкіндік береді. Ал екінші деңгейлі банктер Қазақстанның тұрғын үй компаниясы мен серіктестік арқылы құрылыс саласын қаржыландыруға белсенді араласа алады.

Жалпы, бұл бастама құрылыс нарығындағы инвестициялық белсенділікті арттырып, саланың дамуына және сапалы тұрғын үй ұсынысының көбеюіне ықпал етпек.

"Қазақстанның тұрғын үй компаниясы" АҚ – "Бәйтерек" ұлттық басқарушы холдингінің еншілес ұйымы. Компания тұрғын үй құрылысын қаржыландырумен және қолдаумен айналысады. Ол 2000 жылы "Қазақстан ипотекалық компаниясы" атауымен құрылған. 2021 жылы "Бәйтерек девелопмент" АҚ және "Тұрғын үй құрылысына кепілдік беру қоры" АҚ компанияға қосылғаннан кейін атауы өзгеріп, тұрғын үй құрылысының бірыңғай операторы мәртебесін алды.

Қазір ҚТК тұрғын үй саласын қолдаудың бірнеше бағыты бойынша жұмыс істейді. Атап айтқанда, үлестік құрылысқа кепілдік береді, тұрғын үй кешендерін салуға қаржы бөледі, әкімдіктердің облигацияларын сатып алу арқылы тұрғын үй алуға қолдау көрсетеді. Сонымен қатар ипотекалық және жалға берілетін тұрғын үй бағдарламаларын дамытуға қатысады.

Bank RBK – Қазақстандағы қаржы нарығында орны бар, тұрақты дамып келе жатқан банктердің бірі. Корпоративтік несие портфелінің көлемі бойынша коммерциялық банктер арасында 5-орында, активтерінің көлемі бойынша 7-орында, ал меншікті капиталы бойынша 10-орында.

Банк еліміздің түрлі өңірінде орналасқан 13 филиалы арқылы клиенттерге қызмет көрсетеді. Қазір Bank RBK шамамен 33 мың корпоративтік және 1 миллионға жуық жеке клиентпен жұмыс істейді.

Лицензияны №1.1.821.135, 2026 жылғы 15 шілдеде ҚР Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі берген.

Қаржылық мониторинг агенттігінің Ақтөбе облысы бойынша департаменті есірткі сататын интернет-дүкен үшін төлем қабылдап, ақша аударумен айналысқан қылмыстық топты ұстады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.  

Тергеу дерегінше, Ақтөбе қаласының тұрғыны әлеуметтік желілерде ақша айырбастайтын топ құрып, оған жеті сыбайласын тартқан.

Топ мүшелері міндеттерді өзара бөлісіп, күндізгі және түнгі ауысыммен жұмыс істеген. Осылайша олар тәулік бойы төлем қабылдап, ақша аударып отырған. 

Аударылған ақшаның жалпы көлемі 918 мың USDT-ден асқан. Бұл 400 миллион теңгеден астам сомаға тең. 

Қылмыстық әрекетті ұйымдастырған адам қамауға алынды. Тергеу жалғасып жатыр.

Еске салайық, 13 қазанда ресейлік рэпер Наваи Бакиров Қырғызстаннан Қазақстанға кіреберістегі “Қордай” шекара бекетінде ұсталған еді.

Полиция мен шекара қызметкерлері әнші отырған көлікті тексеру кезінде есірткі затын тауып, тәркілеген. Осыдан кейін есірткі контрабандасына оқталу дерегі бойынша соталды тергеу басталды.

Әнші уақытша ұстау изоляторына қамалып, кейін сот оны екі айға қамауға алу туралы шешім шығарған. Тергеу есірткі контрабандасы мен есірткіні заңсыз сақтауға қатысты екі бап бойынша жүргізілген. 

Негізі Navai 14 қазанда Астанада концерт беруі керек еді. Алайда әнші ұсталғаннан кейін концерт өтпей қалды. Ұйымдастырушылар мұны техникалық себептерге байланысты деп түсіндірді.

Бұған дейін әншінің адвокаты Рена Керимова оны кепілмен босатуға күш салып жатқанын мәлімдеген. Сондай-ақ адвокаттың айтуынша, Navai қамауда отырған кезінде жаңа әндер жаза бастаған. 

Қазақстандық режиссер әрі креатив маман Медет Шаяхметов Instagram Rings 2026 халықаралық сыйлығын иеленді. Ол байқауда үздік деп танылған 25 автордың қатарына еніп, футбол жұлдызы Эрлинг Холанд, британдық әнші Little Simz секілді әлемге танымал тұлғалармен бірге марапатталды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Instagram бұл жолы танымалдықты жазылушылар санымен өлшемей, өзгелерге ұқсамайтын туындыларымен көзге түскен авторларды таңдаған. Rings сыйлығы әлеуметтік желідегі қалыптасқан үлгіден шығып, тың идея ұсынатын авторларға беріледі.

Жеңімпаздарды әлемдік өнер мен шығармашылық индустриясының өкілдерінен құралған қазылар алқасы анықтады. Олардың қатарында рэпер A$AP Rocky, әйгілі дизайнер Донателла Версаче, музыкалық продюсер FINNEAS, режиссер Хлоя Чжао және Instagram басшысы Адам Моссери бар.

Биыл марапат иелерінің қатарында футболшы Эрлинг Холанд, әнші Little Simz, модель Бавита Мандава да бар.

Сыйлық иелеріне Instagram парақшасын безендіруге арналған арнайы мүмкіндіктер ұсынылады. Соның бірі – қолданушының аватарын айнала қоршайтын алтын түсті сақина. Одан бөлек, жеңімпаздарға коннемара мәрмәрінен жасалған естелік жүлде табысталады. Оның дизайнын BODE сән үйінің негізін қалаушы Эмили Адамс Бодэ Ажла жасаған.

Медет Шаяхметов қазір Нью-Йоркте тұрады. Ол режиссер, музыкалық бейнебаяндар түсіруші әрі PBC Worldwide компаниясының креатив директоры. Оның туындыларынан көше мәдениетінің әсерін, заманауи өнер мен өзгеше шығармашылық шешімдерді байқауға болады.

Instagram Rings сыйлығының иегерлері қатарынан қазақ маманның көрінуі – оның шығармашылық еңбегінің халықаралық деңгейде мойындалғанын көрсетеді.

Айта кетейік, бұған дейін Танымал қазақстандық саяхатшы-блогер Дастан  Мұхамедрахимның видеосын Instagram-ның ресми парақшасы жариялаған еді. 

Айта кетейік, Дастан Мұхамедрахим — Қазақстанның табиғи сұлулығын әлемге танытып жүрген саяхатшы-блогер. Оның парақшасында Маңғыстау облысындағы Бозжыра шатқалы, Алтын-Емел мемлекеттік ұлттық табиғи паркі, Алматы облысының көрікті жерлерінен түсірілген бейнежазбалар да бар.

Адам қайтыс болғаннан кейін оның Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорындағы жинақтары жоғалып кетпейді. Отбасы мүшелері жерлеу рәсімін ұйымдастыруға арналған біржолғы төлем ала алады, ал қалған қаражат мұрагерлеріне беріледі. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Kazinform.kz порталына сілтеме жасап хабарлайды.

Жерлеу рәсіміне қанша ақша беріледі?

Егер қайтыс болған адамның Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорында зейнетақы жинағы болса, оның отбасы мүшелері жерлеу рәсімін ұйымдастыруға арналған біржолғы төлем алуға құқылы. Төлемнің ең жоғары мөлшері – 94 АЕК, яғни 406 550 теңгеге дейін жетуі мүмкін. Ақша қайтыс болған адамның зейнетақы жинағы есебінен төленеді.

Мысалы, оның зейнетақы шотында 300 мың теңге болса, отбасы осы сомадан артық ақша ала алмайды. Ал жинақ көлемі 406 550 теңгеден асқан жағдайда, алғашқы төлем белгіленген шекті мөлшермен шектеледі.

Сонымен қатар заңнамада қосымша мүмкіндік қарастырылған. Егер жерлеу рәсіміне арналған төлемнен кейін шотта қалған қаражат мөлшері ең төменгі зейнетақыдан аспаса, бұл сома да отбасы мүшелеріне жерлеуге арналған төлем ретінде беріледі. 2026 жылы ең төменгі зейнетақы мөлшері – 69 049 теңге.

Мысалы, қайтыс болған адамның зейнетақы шотында 450 мың теңге болса, отбасы алдымен 406 550 теңге ала алады. Қалған 43 450 теңге де жерлеу рәсіміне арналған төлем ретінде берілуі мүмкін. Себебі бұл сома белгіленген шекті мөлшерден аспайды.

Жерлеу рәсіміне арналған төлемді қалай алуға болады?

Ақшаны алудың екі жолы бар: БЖЗҚ бөлімшесіне жеке барып өтініш беру немесе қордың сайты арқылы өтініш жолдау.

Жеке жүгінген жағдайда өтініш берушінің жеке куәлігі мен банк шотының деректемелері қажет.

Егер мемлекеттік ақпараттық жүйелерде қажетті мәліметтер болмаса, қайтыс болғаны туралы куәлік пен марқұммен туыстық қатынасын растайтын құжатты қосымша ұсыну керек.

Өтінішті электронды түрде беру үшін электрондық цифрлық қолтаңба қажет. Алайда бұл жағдайда адамның қайтыс болғаны және өтініш берушімен туыстық байланысы туралы мәліметтер мемлекеттік дерекқорларда болуы тиіс.

Егер төлем алушы 14 жасқа толмаған бала болса, құжаттарды оның заңды өкілі тапсырады. Ал 14 пен 18 жас аралығындағы жасөспірімдер ата-анасының немесе басқа да заңды өкілдерінің жазбаша келісімімен өтініш бере алады.

Мұндай жағдайда баланың құжаттары мен оның атына ашылған банк шотының деректемелері де қажет.

Марқұмның қалған зейнетақы жинағы кімге тиесілі?

Жерлеу рәсіміне арналған төлем жасалғаннан кейін марқұмның зейнетақы шотында қалған қаражат Қазақстан заңнамасында белгіленген тәртіппен мұрагерлеріне беріледі.

Бұл міндетті, міндетті кәсіптік және ерікті зейнетақы жарналары есебінен қалыптасқан жинақтарға қатысты.

Мұраны алу үшін БЖЗҚ-ға жеке басын куәландыратын құжатты, мұраға құқық туралы куәлікті немесе ақшаны алуға құқығын растайтын заңнамада көзделген өзге де құжатты, сондай-ақ банк шотының деректемелерін ұсыну қажет.

Егер мемлекеттік дерекқорларда адамның қайтыс болғаны туралы мәлімет болмаса, қайтыс болғаны туралы куәлік те талап етіледі.

Төлем алу үшін БЖЗҚ-ға жеке жүгінуге, сенімхат арқылы өкіл жіберуге немесе құжаттарды пошта арқылы жолдауға болады. Өкіл арқылы немесе пошта арқылы өтініш берген жағдайда нотариалды куәландырылған құжаттарды қоса алғанда, қосымша құжаттар қажет болуы мүмкін.

Бұл ретте ақша тек мұрагердің жеке банк шотына аударылады. Оны туысының, қамқоршысының немесе сенім білдірілген тұлғаның шотына аударуға болмайды.

Төлемдерді рәсімдеу тәртібі, қажетті құжаттар тізімі және өтініш беру жолдары туралы толық ақпарат қордың enpf.kz ресми сайтындағы "Мұрагерлерге және жерлеуге" бөлімінде жарияланған.

Балалары зейнетақы жинағын мұра ретінде ала ала ма?

Кәмелетке толмаған балалар да зейнетақы жинақтарының мұрагері бола алады. Егер бала 14 жасқа толмаған болса, оның атынан құжаттарды ата-анасы, асырап алушылары немесе қорғаншылары тапсырады.

Ал 14 пен 18 жас аралығындағы жасөспірімдер заңды өкілінің келісімімен төлем алу үшін өздері өтініш бере алады.

Мұраны рәсімдеу үшін баланың туу туралы куәлігі, мұрагерлік құқығын растайтын құжат және банк шотының деректемелері қажет. Баланың жасына және жағдайға байланысты жеке куәлік, ата-анасының жазбаша келісімі немесе қорғаншылықты белгілеу туралы құжаттар да сұратылуы мүмкін.

Бұл ретте мұраға қалған ақша ата-анасының емес, кәмелетке толмаған баланың өз банк шотына аударылады.

Алынған ақшаға салық төлеу керек пе?

2026 жылғы 1 қаңтардан бастап БЖЗҚ-дан төленетін зейнетақы төлемдері Қазақстан резиденттері үшін жеке табыс салығынан босатылды. Яғни зейнетақы жинақтарын алған кезде одан салық ұсталмайды.

Алайда Қазақстанның резиденті болып саналмайтын адамдар үшін ерекшелік қарастырылған. Олардың зейнетақы төлемдеріне Салық кодексіне сәйкес салық салынады.

Еске салайық, бұған дейін Қазақстанда мемлекеттік жәрдемақыларды тағайындау, төлеу, уақытша тоқтату және қайта жалғастыру тәртібі нақтыланғаны хабарланған еді. Енді әлеуметтік төлемдердің бірқатар түрін тағайындау кезінде азаматтардың материалдық жағдайы мен отбасының әлеуметтік әл-ауқаты ескеріледі. Сонымен қатар жәрдемақы алушылардың банк шоттары, несие міндеттемелері және басқа да деректері тексерілуі мүмкін.

Павлодарда жекеменшік клиникалардың біріне қатысты тергеу басталды. Себебі медициналық мекеме Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру (МӘМС) жүйесі арқылы мемлекет қаржысын негізсіз алған болуы мүмкін. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Жетінші арнаға сілтеме жасап хабарлайды. 

Тергеу дерегінше, клиника екі жыл бойы медициналық қызмет көрсетілмесе де, оны есепке енгізіп, мемлекеттен ақы алып отырған. Тіпті марқұмдарға да медициналық көмек көрсетілгені жазылған. Алдын ала есеп бойынша, бюджетке келген шығын 15 миллион теңгеден асады.

Қазір тергеу органдары клиника басшылығы мен дәрігерлердің бұл іске қатысы бар-жоғын тексеріп жатыр. Әзірге ресми түрде күдіктілер анықталған жоқ. Алайда тексеріліп жатқан азаматтардың тізімі аз емес.

Облыстық экономикалық тергеп-тексеру департаменті басшысының орынбасары Ғалиасқар Қасымовтың айтуынша, медициналық ұйым мемлекеттік кепілдік берген көмек аясында көрсетілген қызметтер туралы жалған мәлімет енгізген.

Қазір тергеу амалдары жалғасып жатыр екен. 

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстанда 140 мыңға жуық азамат медициналық ұйымдарға өз келісімінсіз тіркеліп, олардың атына көрсетілмеген медициналық қызметтер рәсімделгені туралы жазған едік. Қаржылық мониторинг агенттігінің мәліметінше, соның салдарынан әлеуметтік медициналық сақтандыру қорына 3,5 миллиард теңгеден астам шығын келген.

Нұрқожа Қайпанов Астанада өткен күрес түрлерінен әлем чемпионатында күміс жүлдегер атанды. Ол 74 келіге дейінгі салмақ дәрежесінде өткен финалда ресейлік Иналбек Шериевке 4:10 есебімен есе жіберді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

28 жастағы спортшы осымен әлем чемпионатындағы төртінші медалін иеленді. Ол 2019 жылы күміс, 2024 жылы алтын, ал 2025 жылы қола медаль жеңіп алған. Ол үш жүлдені 70 келіге дейінгі салмақта алған.

Астанада өткен әлем чемпионатына 135 елден 900-ге жуық спортшы қатысты. Әлем чемпионатына келген қонақтар жарыс кезінде қолдау ерекше болғанын айтты. 

Айта кетейік, Қазақстандық еркін күрес балуаны Нұрқожа Қайпанов 2025 жылы Амманда (Иордания) өткен Азия чемпионатының финалында жеңіске жеткен еді. Ол 74 келіге дейінгі салмақтағы шешуші белдесуде қырғызстандық Орозбек Токтомамбетовтен басым түскен. Күрес 2:1 есебімен балуанымыздың пайдасына аяқталған.

Оған қоса  Қайпанов 2024 жылы Тиранада өткен әлем чемпионатында 70 келі салмақта жеңіске жетіп, алтын жүлде иеленді. Бұған дейін ол 2019 жылы Астанада өткен әлем чемпионатында күміс, 2025 жылы қола жүлде алған. Сонымен қатар үш дүркін Азия чемпионы атанып, 2022 жылы Ұлан-Батырда өткен құрлық біріншілігінде күміс медаль иеленген.

Қазақстанға шетелден жеткізілетін азық-түлік көлемі артты.Соңғы сегіз айда өзге мемлекеттерден бес миллиард доллардың тауары импортталған. Бұл көрсеткіш өткен жылмен салыстырғанда 6,3%-ға көп. Әсіресе, Ресейден келетін тауарлардың үлесі артқан. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі 31-арнаның “Информбюро” бағдарламасына сілтеме  жасап хабарлайды.

Ресейден кейін Қытай, Беларусь пен Өзбекстанның өнімдері елімізде көптеп сатылып жатыр. Бразилия мен Германиядан келетін азық-түлік те аз емес. EnergyProm-ның статистикасына сенсек, елге импортталған азық-түліктің жартысы Ресейден жеткізіледі. Көрші елдің сүт, кондитерлік өнімдері, өсімдік майы, қант пен дәнді-дақылдары дүкен сөрелерін толтырған. Тіпті, бидай мен арпаның негізгі үлесі де сол жақтан импортталады.

Фермерлер қауымдастығының өкілдері бұл геосаяси жағдайдың салдары деп болжап отыр. Өйткені ресейлік кәсіпкерлер қазір өнімдерді кедендік одақ елдеріне ғана сатып жатқанын айтады.

Екінші орында Қытай тұр. Қазақстанға бұл елден келетін азық-түліктің көлемі 24%-ға артыпты. Беларусьтің сүт, қаймақ, ірімшіктері мен Өзбекстанның пияз, қырыққабат секілді көкөністері де тонналап жеткізіледі. Тұрғындар импорттық өнімдердің бағасы отандық тауарлардан едәуір арзан дейді.

Сарапшылардың болжамынша, импорт үлесінің артуы ішкі нарыққа қауіп төндіруі мүмкін. Себебі баға, өнім көлемі мен сауда саясатына қатысты өзгерістер Қазақстандағы азық-түлік құнына тікелей әсер етуі ықтимал.

Экономист Бекнұр Қисықовтың айтуынша, Қазақстан халық саны көп емес ел болғандықтан бізге өндіруге, өндіріс жасауға бағаны ұстауға өте қиын.

Соңғы сегіз айда құны 5 миллирд доллар болатын азық-түлік импортталған. Ең көп қаражат шоколад пен какао қосылған өнімдерді әкелуге жұмсалған. Көрші елдермен қатар Германия, Бразилия сынды мемлекеттен де түрлі тағамдар келеді.

Бұған дейін премьер-министр Олжас Бектенов Үкімет отырысында азық-түлік бағасын тұрақтандыру және қыс мезгіліне жеткілікті азық-түлік қорын жинау жөнінде тапсырма берген еді. 

Flydubai ұшағында екінші ұшқыш командирге балтамен шабуыл жасап, борттағы 172 адамның өміріне қауіп төндірген. Сол сәтте жолаушылар шабуылдаушыны тоқтатып, ал қосалқы ұшқыштар басқаруды қолға алып, лайнерді аман-есен қондырған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі timesofisrael.com порталына сілтеме жасап хабарлайды.

Біріккен Араб Әмірліктерінің билігі Flydubai әуе компаниясының Дубай – Тель-Авив бағытындағы ұшағын апаттан аман алып қалған екі ұшқыштың есімін жариялады. Олар Фиджи азаматы Хенсон Стивен мен Оңтүстік Африка Республикасының азаматы Роуэн Тут. Екеуі де оқиға кезінде ұшақта қосалқы ұшқыш ретінде болған.

Ұшақта болған екінші ұшқыш Хамам әл-Хаммами әуе балтасымен командир Смит Маччхарға шабуыл жасаған. Жолаушылар шабуылдаушыны залалсыздандырғаннан кейін Стивен мен Тут басқаруды өз қолдарына алып, ұшақты Сауд Арабиясына сәтті қондырған.

27 қазанда өткен марапаттау рәсімінде БАӘ президенті Мұхаммед бен Заид Әл Нахаян оларға және экипаждың өзге де мүшелеріне ерлігі мен жолаушылардың қауіпсіздігін қамтамасыз еткені үшін бірінші дәрежелі Заид II орденін табыстады. Мұндай марапат елдің жоғары азаматтық наградаларының бірі. Әдетте ол дипломаттар мен жоғары лауазымды тұлғаларға беріледі.

Flydubai ұшағындағы оқиға 30 қыркүйекте болған. Екінші ұшқыш, Оман азаматы Хамам әл-Хаммами борт командирін өлтіріп, ішінде 172 адам болған лайнерді жерге бағыттауға әрекеттенген.

Ұшақ әуеде алдымен апаттық дабыл, кейін басып алу туралы сигнал берген. Сауд Арабиясының үстінен ұшып бара жатқанда лайнер 10,4 шақырым биіктіктен 5,2 шақырымға дейін күрт төмендеген. Кейін Иордания үстінен бұрылып, Табук қаласына қарай бағыт алған.

БАӘ бас прокурорының мәліметінше, әл-Хаммами кінәсін мойындаған. Ол Бен-Гурион әуежайында теракт жасауды жоспарлағанын және жалғыз әрекет еткенін айтқан. Прокуратура оның 2001 жылғы 11 қыркүйекте АҚШ-та болған терактілерден шабыт алғанын мәлімдеді.

Еске салайық, бұған дейін Дубайдан Тель-Авивке ұшқан Flydubai ұшағы әуеде басып алу белгісін бергені туралы жазған едік. Ұшақ қонар кезде экипаж алдымен жалпы төтенше жағдайды білдіретін 7700 кодын, кейін заңсыз араласу немесе ұшақты басып алу қаупін білдіретін 7500 кодын жіберген.

АҚШ-та 74 жастағы Роберт Кесслер танысын өлтіріп, денесін бөлшектеді деп айыпталып отыр. Сотта ол кінәсін мойындауға дайын екенін айтып, есесіне филадельфиялық чизстейк, қуырылған картоп пен Pepsi сұраған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі people.com порталына сілтеме жасап хабарлайды.

АҚШ-тың Флорида штатында танысын өлтіріп, денесін бөлшектеді деп айыпталған 74 жастағы Роберт Кесслер сотта кінәсін мойындауға дайын екенін айтқан. Алайда ол мұны филадельфиялық чизстейк сэндвичі, қуырылған картоп пен Pepsi сусынына айырбастауды ұсынған.

Кесслердің құрбаны 47 жастағы Стефани Кроун-Оверолт. Әйел жоғалып кетерден бірнеше күн бұрын ер адам мен оның қызының үйінде қонақта болған. Кейін Кесслердің қызы екеуінің жанжалдасып қалғанын, тіпті Стефанидің үйден кету үшін ер адамнан ақша сұрағанын айтқан.

2021 жылдың қарашасында балықшылар шығанақтан әйелдің дене қалдықтарын тапқан. Кейін кемінде үш адам Кесслердің суға қоқыс салынған пакеттерді лақтырғанын көргені анықталды. Полиция тексеру барысында пакеттердің ішінде Стефанидің дене қалдықтары болғанын анықтаған.

Сот отырысында Кесслер кінәсін мойындауға дайын екенін, бірақ ол үшін өзіне филадельфиялық чизстейк, фри картобы мен Pepsi беру керегін айтқан. Алайда судья мұндай шартқа келісе алмайтынын мәлімдеген.

Еске салайық, бұған дейін Max Factor косметика брендінің мұрагері Эндрю Ластер 2003 жылы үш әйелді зорлағаны үшін 124 жылға сотталғанын жазған едік. Ол сотқа дейін Мексикаға қашып кеткен, бірақ кейін ұсталып, жазасын өтеуге жіберілген. Арада жиырма жылдан астам уақыт өткенде Ластер түрмеден босап шықты. Оның бостандыққа шығуына жәбірленушілер мен прокурорлар қарсы болған.

Қытайда күйзелістен шаршаған жастар арасында тосын әуестік пайда болды. Олар үй жануарларын асыраудың орнына кәдімгі кірпішке су бүркіп, бетіне мүк өсіреді. Желіде миллиондаған қаралым жинаған осындай үрдіс "күш жұмсамайтын эмоционалды серіктестік" деп аталып жүр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Тheguardian.com порталына сілтеме жасап хабарлайды.

Қытайда күйбең тіршіліктен шаршаған жастар арасында ерекше әуестік пайда болды. Олар үй жануарларын асыраудың немесе бала тәрбиелеудің орнына кәдімгі кірпішке күтім жасап, оны "өсіре" бастаған. Мұндай ермек қатты күш жұмсамауды қажет ететін эмоционалды серіктестік деп аталып жүр.

Кірпішке күтім жасау мысық немесе ит асырағаннан әлдеқайда оңай. Оны күніне бірнеше рет сумен бүркіп қою жеткілікті. Содан кейін ауадағы мүк споралары кірпіштің бетіне жабысып, біртіндеп жасыл өсімдікке айналады. Қытайлық басылымдардың бірі мұндай кірпіштерді "өлмейтін дерлік" деп сипаттаған. Өйткені су құюды ұмытып кетсеңіз, мүк уақытша қурап, қайта суарған кезде тағы да өсе бастайды.

Weibo әлеуметтік желісіндегі осы үрдіске арналған хэштег 5 миллионнан астам қаралым жинаған. Желі қолданушылары өздерінің "кірпіш балаларының" өзгерісін суретке түсіріп, #сауығу және #стресстен арылу белгілерімен бөлісіп жүр.

Xiaohongshu әлеуметтік желісіндегі қолданушылардың бірі тот түстес кірпішінің суретін жариялап, оған ешқандай мақсат қойып, нәтиже көрсету немесе өзгелермен бәсекелесу міндетті емес екенін жазған. Тағы бір қолданушы достары оның бұл әрекетін түсінбей, "ақылынан адастың ба?" деп сұрағанын айтқан. Алайда оның сөзінше, кірпіш ештеңе талап етпейді, соған қарамастан адамға жанында серігі бардай сезім сыйлайды.

"Кірпіш кейбір адамдармен қарым-қатынастан да сенімдірек сезім береді. Мұны психологтер "күш жұмсамайтын эмоционалды серіктестік" деп атайды. Яғни кірпіш саған серік болады, бірақ сенен махаббат пен қамқорлықты қайтаруды талап етпейді", – деп жазған ол.

Мұндай әуестіктің таралуын Қытай жастарының қоғам қалыптастырған өмір салтынан бас тарта бастауымен байланыстырады. Қазір олардың арасында үйленіп, бала сүюге асықпайтын, күні-түні жұмыс істеп, мансап қууға құлықсыз жастар көбейген. Ресми дерекке сәйкес, Қытайда студенттерді есептемегенде, 16-24 жас аралығындағы жастардың әрбір бесіншісі жұмыссыз. Сонымен қатар былтыр елде туу көрсеткіші рекордтық деңгейге дейін төмендеген.

Жұмыс табудың қиындауы, оқудағы және мансаптағы бәсекенің күшеюі жастардың бір бөлігін көп күш талап етпейтін, тыныш өмір салтын таңдауға итермелеп отыр. Қытайда бұл құбылысты "жатып қалу" деп атайды. Ал кірпіш "асырау" – осы көзқарасқа сай келетін ерекше ермекке айналған.

Дегенмен мұндай әуестіктің денсаулыққа зияны болуы мүмкін. Қытайлық БАҚ-тың хабарлауынша, мүк басқан кірпіште зең пайда болып, көздің қышуы немесе мұрыннан су ағу сияқты аллергиялық белгілерді тудыруы ықтимал.

Бейжіңдегі Капитал педагогикалық университетінің мүк жөніндегі бұрынғы профессоры Ли Сюэдун кірпішті жабық жерде сақтамауға кеңес берген. Сондай-ақ оны ұстағанда бір реттік қолғап пен маска кию керегін ескерткен. Бұл мүк спораларының тыныс жолдарына түсуі мен теріге тию қаупін азайтады.

Еске салайық, бұған дейін Өзбекстанның Ферғана қаласында көпқабатты үйдің жертөлесіне бассейн орнатып, акула өсірген тұрғын анықталды. Бұл туралы Ферғана облысының құрылыс және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық саласындағы бақылау жөніндегі аумақтық инспекциясы мәлімдеді. Пәтер иесі көпқабатты үйдің жертөлесіне заң талаптарын бұза отырып, қолдан бассейн орнатқан. Онда балық, оның ішінде акула өсірілгені анықталды. Тұрғынға әкімшілік айыппұл салынды. Сондай-ақ жертөлені 15 күн ішінде босатып, бастапқы қалпына келтіру туралы жазбаша нұсқама берілген.

Қазақстандықтардан 100 миллиард теңге түскен заңсыз онлайн-казиноның негізгі ұйымдастырушылары деп күдікке ілінген Pin-Up иелері халықаралық іздеуге жарияланды.  Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Журналист Михаил Козачковтың айтуынша, Қазақстанда Pin-Up букмекерлік кеңсесінің иелері Дмитрий Пунин мен Марина Ильина ресми түрде іздеуге жарияланды. Қаржылық мониторинг агенттігінің мәліметінше, олар Қазақстан аумағында заңсыз онлайн-казино жұмысын ұйымдастырған негізгі тұлғалар саналады.

Осы қадам бір жылдан астам уақытқа созылған тергеудің жалғасы болды. 2025 жылдың басында The Gambler Telegram-арнасы көлемді зерттеу жариялап, Қазақстанда ресми тіркелген Pin-Up букмекерлік кеңсесі ойыншыларды елімізде тыйым салынған онлайн-казино сайттарына бағыттайтынын мәлімдеген.

Кейін ақпарат қаржы мониторингі агенттігінің назарын аударды. Агенттік заңсыз ойын бизнесін ұйымдастыру дерегі бойынша қылмыстық іс тіркеп, екінші деңгейлі банктердің қызметкерлерін ұстай бастады. Тергеу нұсқасына сәйкес, олар шетел азаматтарына ақшаны елден шығаруға көмектескен. Жалпы, қазақстандықтар ұтылған қаражат көлемі 100 миллиард теңгеге жеткені айтылды.

Кейін мұндай айла-шарғыны Қазақстанға арнайы келген Украина азаматтары Дмитрий Дружинский мен Марина Левкович-Гинзбург ұйымдастырғаны анықталған. Оларға қазақстандық IT мамандары мен қаржыгерлер көмектескен. Қазір бірнеше адам қамауға алынып, Украина азаматтары іздеуге жарияланған.

Алайда тергеу істің артында тұрған негізгі тұлғаларға дейін жете ала ма? Pin-Up букмекерлік кеңсесі Кипрде тұратын Ресей азаматы Дмитрий Пунин мен оның жұбайы Марина Ильинаға тиесілі.

Енді бас прокуратураның құқықтық статистика және арнайы есепке алу жөніндегі порталының базасында Пунин мен Ильинаның карталары пайда болды. Екеуі де халықаралық іздеуге жарияланған.

"Менің білуімше, Қазақстан алғаш рет ірі халықаралық гемблинг платформаларының иелерін іздеуге жариялап отыр", – делінген жазбада.

Еске салайық, бұған дейін Астанада заңсыз онлайн-казинолардан түскен ақшаны заңды букмекерлік кеңселердің төлемдері ретінде көрсетіп, аударып отырған топ әшкереленді. Тергеу мәліметінше, бұл схема арқылы 188 миллиард теңгеден астам қаржы өткен. Күдіктілердің арасында банк саласының өкілдері де бар. 

Ақтауда облыстық балалар ауруханасының қабылдау бөлімінде баласын тексерткен ер адам дәрігерге шабуыл жасап, оны мойнынан қылқындыра ұстаған. Оқиғаға қатысты аурухана мен полиция департаменті түсініктеме берді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Lada.kz порталына сілтеме жасап хабарлайды.

Медициналық мекеменің мәліметінше, оқиға кезінде ауруханаға полиция қызметкерлері шақырылған. Аурухана қызметкерлерінің айтуынша, балалар хирургі науқас баланы қажетті тексеруден өткізіп, қарау нәтижесін әкесіне сабырмен түсіндірген. Баланы ауруханаға жатқызуға медициналық көрсетілім болмаған. Алайда баланың әкесі аяқпен үстелді теуіп, кенеттен дәрігерге тап берген. Оны бірнеше адам әрең дегенде медицина қызметкерінен ажыратқан.

Бүгінде балалар хирургі жұмысқа қайта кірісіп, кезекшілікке шыққан. Ал өңірлік полиция департаменті аталған дерек бойынша қылмыстық іс қозғалғанын хабарлады. Қазір тергеу жүргізіліп, оқиғаның мән-жайы анықталып жатыр.

Оқиға кезінде ауруханада болғанын айтқан әйел әлеуметтік желіде жанжалға қатысты өз нұсқасын жариялаған. Оның сөзінше, күйеуі мен сол жерде болған басқа адамдар жанжалдасушыларды ажыратуға тырысқан.

"Мен кез келген зорлық-зомбылыққа қарсымын. Әсіресе адамдар көмек сұрап келетін медициналық мекемеде мұндай әрекетке жол берілмеуі керек", – деп жазды ол.

Желі қолданушыларының басым бөлігі ер адамның әрекетін айыптап, оны жауапқа тартуды талап етті. Кейбірі ауруханалардағы күзетті күшейту қажет екенін айтты.

Дәрігерге шабуыл жасағаны үшін 12 жылға дейін сотталуы мүмкін

Қазақстанда қызметтік міндетін атқарып жүрген медицина қызметкерлері мен жедел жәрдем жүргізушілеріне қоқан-лоқы көрсету немесе күш қолдану үшін қылмыстық жауапкершілік қарастырылған. Тиісті өзгерістер Қылмыстық кодекске 2026 жылғы 7 наурызда енгізілген. Жаңа 380-3-бапта қорқыту мен зорлық-зомбылықтың сипатына қарай әртүрлі жаза белгіленген.

Атап айтқанда, күш қолданамын деп қорқытқаны үшін 200-ден 500 айлық есептік көрсеткішке (865 000 теңге – 2 162 500 теңге) дейін айыппұл салу, түзеу немесе қоғамдық жұмыстарға тарту, сондай-ақ екі жылға дейін бас бостандығын шектеу не айыру жазасы қарастырылған.

Ал өмірі мен денсаулығына қауіп төндірмейтін күш қолданғаны үшін 500-ден 1000 айлық есептік көрсеткішке (2 162 500 теңге – 4 325 000 теңге) дейін айыппұл салынуы, түзеу немесе қоғамдық жұмыстарға тартылуы мүмкін. Сондай-ақ екі жылдан үш жылға дейін бас бостандығын шектеу немесе айыру жазасы көзделген.

Егер зорлық-зомбылық адамның өмірі мен денсаулығына қауіп төндірсе, бес жылдан он жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылған. Ал ауырлататын мән-жайлар болса, жаза мерзімі жеті жылдан 12 жылға дейін ұлғаюы мүмкін.

Еске салайық, бұған дейін Қазақстанда медицина қызметкерлеріне күш көрсету мәселесі соңғы уақытта жиі көтеріліп жүргенін жазған едік. 2026 жылғы наурызда дәрігерлер мен жедел жәрдем қызметкерлеріне қызметтік міндетін атқару кезінде қорқыту немесе күш қолданғаны үшін қылмыстық жауапкершілік енгізілді. Енді денсаулық сақтау министрлігі жұмыс кезінде шабуылға ұшырап, денсаулығына зиян келген медицина қызметкерлеріне сақтандыру өтемақысын төлеу тәртібін әзірлеп жатыр. Сонымен қатар медициналық қызмет салдарынан зардап шеккен науқастарға да өтемақы беру қарастырылған.

Ұлыбританияда 88 жастағы екі зейнеткер спортзалда танысып, күтпеген жерден бір-біріне ғашық болды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі discover.swns.com порталына сілтеме жасап хабарлайды.

Ұлыбританияда 88 жастағы Барбара Томпсон мен Фред Дженкинс жұбайларынан айырылғаннан кейін жаңа махаббатын тапты. Олар спортзалда танысып, көп ұзамай бір-біріне көңіл білдіре бастаған.

Алғашында Барбара спортзалға құрбысымен бірге барған. Алайда құрбысы жаттығуды тоқтатқан соң әйел сабаққа жалғыз қатысуды жалғастырған.

Сол кезде Фред оған жаттықтырушы болған.

"Бір-біріміздің жанымызда болғанды ұнататынбыз. Көп күліп, әзілдесетінбіз", – дейді Барбара.

Қазір жұп күн сайын дерлік бірге уақыт өткізеді. Аптасына үш рет фитнес-залға барып, домино мен дартс ойнайды, би билеп, бақша күтеді. Жақында олар алғаш рет бірге демалысқа да барған.

Фредтің айтуынша, 2023 жылы жұбайынан айырылғаннан кейін қайтадан біреуді кездестіремін деп ойламаған. Ал Барбара олардың оқиғасы бақытты болуға ешқашан кеш емес екенін дәлелдейтінін айтады.

"Кейде үмітіңді үзу оңай ғой. Бірақ біз кенеттен жаңа өмірге қол жеткіздік", – дейді ол.

Ерлі-зайыпты болуды жоспарлап отырған жоқ. Олар бөлек тұрады және бірге өткізген уақыттан ләззат ала отырып, әрқайсысы өз үйреншікті өмір салтын сақтағысы келеді.

Еске салайық, бұған дейін Қазақстанда егде жаста тұрмыс құру туралы оқиғалар әлеуметтік желіде бұған дейін де қызу талқыланған. Мәселен, 2026 жылдың мамырында  9 жастағы қазақстандық әжейдің ұзату тойы көпшіліктің назарын аударды. Ол сүйіктісімен шаңырақ көтеруді елу жыл бойы армандағанын айтқан. Тойда жас жұбайларды лимузинмен алып кетіп, ерекше салтанат ұйымдастырылған. Кадрлар желі қолданушыларын тәнті етіп, көпшілік әжейге бақыт тілеген.

Қазақстанда шетел азаматтарының елге кіруі мен уақытша болуына қатысты жаңа ережелер күшіне енді. Енді визасыз режиммен келетін бірқатар елдің азаматтары Қазақстанға сапар алдында электронды рұқсат алуы керек. Жаңа талап кезең-кезеңімен енгізіліп, 2027 жылдың 1 шілдесінен бастап міндетті болады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Үкімет шетелдіктердің елге кіруі мен болуына қатысты жаңа тәртіпті бекітті. Тиісті қаулы нормативтік-құқықтық актілердің эталондық бақылау банкінде жарияланған.

Жаңа талап Еуразиялық экономикалық одақ елдерінің азаматтарына, Қазақстанмен визасыз қатынас туралы келісімі бар мемлекеттердің тұрғындарына және ережеде көрсетілген басқа елдердің азаматтарына қатысты.

Олардың қатарында АҚШ, Ұлыбритания, Германия, Франция, Жапония, Оңтүстік Корея, Израиль, Біріккен Араб Әмірліктері, Үндістан, Иран және Түркия бар. Қытай азаматтарына да визасыз қатынас туралы келісім аясында бұл талап қолданылады.

Жаңа тәртіп қашан енгізіледі?

Электронды рұқсат алу талабы бірнеше кезеңмен енгізіледі:

• 2026 жылғы 1 қарашадан бастап – Ақтау халықаралық әуежайында және Павлодар облысындағы "Үрлітөбе", Жамбыл облысындағы "Аухатты", Түркістан облысындағы "Атамекен", Жетісу облысындағы "Нұрлы жол" автомобиль өткізу бекеттерінде;
• 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап – Астана мен Алматы халықаралық әуежайларында;
• 2027 жылғы 1 наурыздан бастап – мемлекеттік шекарадағы қалған барлық өткізу бекеттерінде.

Бұл кезеңдерде шетелдіктерге жаңа талап түсіндіріледі. Электронды рұқсат болмағаны үшін әзірге елге кіруден бас тартылмайды.

Ал 2027 жылғы 1 шілдеден бастап электронды рұқсат міндетті болады. Ондай құжаты жоқ шетел азаматына Қазақстанға кіруге рұқсат берілмеуі мүмкін.

Электронды рұқсатты қалай алуға болады?

Рұқсатты цифрлық платформа арқылы рәсімдеу қажет. Өтінішті жоспарланған сапар күнінен кемінде 72 сағат бұрын жіберу керек. Құжатты ішкі істер органдары ұлттық қауіпсіздік органдарымен келісіп береді. Рәсімдеу тегін болады.

Электронды рұқсат 180 күнтізбелік күнге жарамды. Алайда Қазақстанда болу мерзімі әр елдің азаматтарына арналған қолданыстағы талаптарға байланысты белгіленеді. Мысалы, ЕАЭО азаматтары елде 90 күнге дейін бола алады. Бұл ретте әр 180 күндік кезеңдегі жалпы болу мерзімі 90 күннен аспауы керек.

Шекаралық бақылау кезінде шетелдік рұқсат рәсімдеген паспортын немесе жеке басын куәландыратын басқа құжатын көрсетуі тиіс. Құжаттың бар-жоғын шекарашылар "Бүркіт" цифрлық жүйесі арқылы тексереді.

 Кімдерге электронды рұқсат қажет емес?

Жаңа ережеде бірқатар санатқа жеңілдік қарастырылған. Олардың қатарында:

• 16 жасқа толмаған балалар мен 65 жастан асқан адамдар;
• Қазақстанның қолданыстағы визасы, уақытша тұруға рұқсаты немесе ықтиярхаты бар шетелдіктер;
• әуежайдың транзиттік аймағынан шықпайтын жолаушылар;
• босқындар мен баспана іздеушілер;
• шет мемлекеттердің, үкіметтердің және халықаралық ұйымдардың басшылары мен олардың отбасы мүшелері;
• ресми мемлекеттік және үкіметтік делегация мүшелері;
• ұшақ, теңіз және өзен кемелері экипаждарының, сондай-ақ пойыз бригадаларының мүшелері;
• гуманитарлық миссиялар мен төтенше жағдайлардың салдарын жоюға мемлекеттік органдардың шақыруымен келген адамдар бар.

Жалпы құжатта электронды рұқсат алудан босатылатын 29 санат көрсетілген.

Сонымен қатар шетелдіктің елде уақытша болу мерзімі қысқартылса, оны әкімшілік жолмен шығару туралы шешім қабылданса немесе құжат рәсімдеу тәртібі бұзылса, берілген рұқсаттың күші жойылуы мүмкін. Бас тарту немесе рұқсатты жою туралы хабарлама цифрлық платформа арқылы жіберіледі.

Еске салайық, бұған дейін вице-премьер-министр, мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаева көші-қон заңнамасының орындалуы күшейтілетінін, ал ережені бұзғаны үшін мигранттарға да, жұмыс берушілерге де жауапкершілік қарастырылатынын айтты. 

АҚШ президенті Дональд Трамптың 2003 жылы Джеффри Эпштейнге жазғаны болжанған хаттағы сурет пен мәтін қайтадан қоғам назарын аударды. Онда Трамп пен Эпштейннің атынан жазылған диалог ұсынылған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі BILD_Russian порталына сілтеме жасап хабарлайды.

АҚШ-тың федералдық соты президент Дональд Трамптың The Wall Street Journal басылымы мен медиамагнат Руперт Мёрдокқа қарсы 10 миллиард доллар көлеміндегі талап арызын қабылдамады. Майамидегі судья Даррин Гейлз Трамптың дәлелдері жеткіліксіз екенін айтып, оның "соңғы үмітке жармасып отырғанын" мәлімдеді.

2025 жылы The Wall Street Journal басылымы Трамптың 2003 жылы Джеффри Эпштейнге жазған деген анайы хатын жариялаған. Газет мәліметінше, хатта жалаңаш әйелдің суреті бейнеленіп, оның интимді тұсына "Дональд" деген қолтаңба қойылған. Хат соңында "Туған күніңмен! Әр күнің тағы бір тамаша құпияға толы болсын" деген жазу болған.

"Өмірде бәріне қол жеткізуден де маңызды нәрсе болуы керек.

Дональд: "Иә, бар. Бірақ оның не екенін саған айтпаймын".

Джеффри: "Мен де айтпаймын. Өйткені оның не екенін өзім де білемін".

Дональд: "Біздің ортақ тұстарымыз бар екен, Джеффри".

Джеффри: "Иә, солай екен".

Дональд: "Жұмбақ адамдар ешқашан қартаймайды, байқадың ба?"

Джеффри: "Сені соңғы рет көргенде-ақ соны байқағанмын".

Дональд: "Достық – керемет нәрсе. Туған күніңмен! Әр күнің тағы бір тамаша құпияға толы болсын", – деп жазылған суретте.

Трамп бұл хатты жазғанын үзілді-кесілді жоққа шығарды. Ол жарияланымды "жалған, қасақана жасалған және жала жабатын ақпарат" деп атады.

Президенттің адвокаттары басылым мен оның тілшілерін жалған мәліметті біле тұра жариялады деп айыптап, бұл әрекет Трамптың қаржылық жағдайы мен беделіне орасан зиян келтіргенін алға тартты.

Алайда судья талапкердің уәждерін жеткілікті деп таппады. Оның айтуынша, Трамп басылымның ақпараттың жалған екенін біле тұра жариялағанын немесе шындықты әдейі елемегенін дәлелдеуі керек еді. Бірақ талап арызда бұл жайттар нақты негізделмеген. Судья айыптауларды жалпылама әрі іске қатысы жоқ деп бағалады.

Сонымен қатар газет мақаласында Трамптың хатты қолдан жасалған деп атап, оны жазғанын жоққа шығарғаны да көрсетілген.

BILD басылымының бағалауынша, бұл шешім Трамп үшін соттағы жеңіліс болса, The Wall Street Journal мен баспасөз бостандығы үшін жеңіс болды.

25 ақпанда мәжіліс отырысында депутаттар Бас прокурор мен Ұлттық қауіпсіздік комитеті төрағасынан қазақстандық элитаның Джеффри Эпштейнмен ықтимал байланысын тексеруді сұрады.

Мәжілістің пленарлық отырысында фракция жетекшісі Асхат Рахымжанов бұл мәселе ұлттық қауіпсіздікке қатер төндіруі мүмкін екенін айтты. Сондықтан құқықтық баға беруді талап ететінін жеткізді.

Депутаттың сөзінше, “Эпштейн файлдарында” аталған қазақстандық лауазымды тұлғалар мен олармен байланысы бар адамдар туралы ақпарат тексерілуі керек.

Асхат Рахымжановтың айтуынша, мемлекетке опасыздық жасау және билікті басып алуға әрекет ету ісі бойынша жазасын өтеп жатқан бұрынғы Ұлттық қауіпсіздік комитеті төрағасы Карим Мәсімов “Эпштейн файлдарында” кемінде сегіз рет аталады. Жазбалардан Эпштейн мен Мәсімовтің жеке таныс болғаны аңғарылады.

“Неге жоғары лауазымды қазақстандық шенеунік Эпштейнмен кездесуге мүдделі болды? Бұл кездесулер қай аумақта өтті? Сол атышулы аралда болған жоқ па?”, – деген сұрақ қойды депутат.

Әлемдегі ең ірі криптовалюта биржасы Binance жақында болған хакерлік шабуылдан зардап шеккен қолданушыларына жоғалтқан қаражатының 90%-ын қайтарғанын жария етті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі binance компаниясының ресми мәлімдемесіне сілтеме жасап хабарлайды.

Биржаның мәліметінше, BTC, ETH, USDT, BNB, SOL, USDC, XRP, USD1, RLUSD және ZEC токендері бойынша шығын толық өтелген. Компания шығынды өтеуге жалпы 6,3 миллиард доллар (2,85 триллион теңге) бөлген. Қалған 10% ірі ондыққа кірмейтін токендерге тиесілі. Олардың өтімділігі төмен болғандықтан, қажетті көлемде сатып алып, шығынды өтеуге көбірек уақыт қажет.

Хакерлер Binance платформасына 30 қазанда шабуыл жасаған. Сарапшылардың бағалауынша, бұл криптовалюта тарихындағы ең ірі ұрлық болуы мүмкін. Компанияның ішкі тергеуінің алдын ала нәтижесі бойынша, шабуыл Binance IT инфрақұрылымына қызмет көрсеткен инженерлердің бірінің ноутбугі бұзылуынан басталған. Қаскөйлер қызметтік контейнерге қол жеткізіп, рұқсатсыз қаражат аударымдарын жасаған. Кейін компания шабуылдың ауқымы бастапқыда болжанғаннан әлдеқайда үлкен болғанын хабарлады.

Хакерлік шабуыл туралы ақпарат тарағаннан кейін криптовалюта бағамдары төмендеп, биткоин құны 4%-дан астам арзандаған.

АҚШ Федералдық тергеу бюросы (ФБР) криптоактивтерді ұрлауға Солтүстік Кореямен байланысы бар TraderTraitor хакерлік тобының қатысы барын мәлімдеді. Арнайы қызметтің дерегінше, топ мүшелері ұрланған қаражатты әдетте Ethereum (ETH) криптовалютасына айырбастап, кейін оны, соның ішінде жедел айырбастау сервистері арқылы жылыстатады. ФБР криптоактивтермен жұмыс істейтін компанияларды осы топқа қатысы бар әмияндардан келетін транзакцияларды бұғаттауға шақырды.

Әртүрлі бағалаулар бойынша, Binance биржасында әлем бойынша 300 миллионнан астам қолданушы тіркелген. 2024 жылы компания басқаруындағы активтердің жалпы құны 160 миллиард доллардан (72,4 триллион теңге) асатынын хабарлаған.

Еске салайық, бұған дейін Солтүстік Кореямен байланысы бар TraderTraitor хакерлік тобы бұған дейін де ірі криптовалюта ұрлықтарына қатысы бар деген күдікке ілінген. Мәселен, 2025 жылдың ақпанында Bybit биржасынан шамамен 1,5 миллиард доллар ұрланған. АҚШ Федералдық тергеу бюросы бұл шабуылдың артында Солтүстік Корея хакерлері тұрғанын мәлімдеген.

Конго Демократиялық Республикасында Эбола індеті өршіп, көз жұмғандар саны 5 мыңнан асты. Қауіпті вирусты жұқтырғандар саны 10 мыңнан асып, науқастардың шамамен жартысы қайтыс болған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі BILD_Russian порталына сілтеме жасап хабарлайды.

Конго Демократиялық Республикасында Эбола безгегінің ірі өршуі жалғасып жатыр. 2026 жылдың мамырынан бері қауіпті індеттен 5026 адам қайтыс болған. Елдің Денсаулық сақтау министрлігінің мәліметінше, вирус жұқтырғандар саны 10 351-ге жеткен. Яғни науқастардың шамамен әр екіншісі көз жұмған. Осылайша, Эбола тарихындағы адам өлімі бойынша екінші ірі індет болып тіркелді. Оның таралуына қарсы әзірге мақұлданған вакцина жоқ Бундибуджо вирусы себеп болған.

Елде апта сайын 400-500 жаңа жұқтыру дерегі тіркеледі. Олардың төрттен бірінен азы ғана билікке белгілі инфекция тізбектерімен байланысты. Бұл вирус жұқтырғандарды анықтап, оқшаулауды қиындатып отыр. Эмори университетінің жұқпалы аурулар жөніндегі маманы Богум Титанджидің айтуынша, вирустың таралуы өте жоғары деңгейде тұрақтаған.

Індетпен күреске қарулы қақтығыстар, жергілікті тұрғындардың медицина қызметкерлеріне сенімсіздігі және халықаралық көмектің қысқаруы кедергі келтіріп отыр. Вирус жұқтыру деректері Конгодан тыс Кения, Нигерия және Угандада да тіркелген.

Еуропалық эпидемиологиялық қызметтер аурудың Еуропалық одақ аумағына таралу қаупін өте төмен деп бағалайды. Вирус жұқтырған адамның биологиялық сұйықтықтарымен тікелей байланыс арқылы беріледі. Алайда науқас ауру белгілері пайда болғаннан кейін ғана өзгелерге жұқтыра алады.

Ауру әдетте дене қызуының көтерілуі, бас және бұлшықет ауыруынан басталады. Кейін құсу, іш өту және қан кету белгілері байқалуы мүмкін. Ауыр жағдайда бірнеше ағзаның қызметі қатар бұзылады. Мамандардың пікірінше, Еуропадағы науқастарды анықтау және олармен байланыста болған адамдарды бақылау жүйелері індеттің кең көлемде таралу қаупін айтарлықтай төмендетеді.

Еске салайық, бұған дейін Қазақстанда Конго-Қырым геморрагиялық қызбасын жұқтырудың алғашқы дерегі тіркелгенін жазған едік. Атырау облысында бір адамнан ауру ПТР әдісімен расталды. Тағы бір адамға індет жұқтырды деген күдік болғанымен, оның тест нәтижесі теріс шықты. Мамандар аурудың таралуына жол бермеу үшін науқастармен байланыста болған адамдарды медициналық бақылауға алды.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Алжир басшысы Әбделмәжид Теббунды елдің ұлттық мерекесі – Революция күнімен құттықтады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Алжир Халық Демократиялық Республикасының президенті Әбделмәжид Теббунға құттықтау жеделхатын жолдады.

"Президент Алжир басшысын елдің ұлттық мерекесі – Революция күнімен құттықтады. Қасым-Жомарт Тоқаев жеделхатта екі ел арасындағы достық пен өзара түсіністікке негізделген ынтымақтастық алдағы уақытта да халықтардың игілігі үшін дами беретініне сенім білдірді", – делінген Ақорда хабарламасында.

Сондай-ақ мемлекет басшысы Әбделмәжид Теббунға жауапты қызметіне табыс, ал Алжир халқына бақ-береке тіледі.

Алжир қашан отаршылдықтан босап шықты?

Жыл сайын 1 қарашада Алжирде ұлттық мереке – Революция күні атап өтіледі. Бұл дата 1954 жылы француз отаршылдығына қарсы азаттық күрестің басталуымен байланысты. Мереке алжир халқының тәуелсіздік жолындағы ерлігі мен отарлық езгіге қарсы күресін бейнелейді.

1830 жылы Франция Алжир аумағына басып кіріп, 1834 жылы елді ресми түрде өзіне қосып алды. Осыдан кейін жергілікті халық ұзақ жылдар бойы саяси және әлеуметтік қысымға ұшырады. Алжирліктер азаматтық құқықтарынан шектеліп, жергілікті тұрғындардың жері мен байлығы еуропалық қоныс аударушылардың иелігіне өтті.

Отарлық билікке қарсы наразылықтар ондаған жыл бойы жалғасты. 1945 жылы мамырда Сетиф қаласында өткен шерулер француз әскерінің қатыгездікпен басып-жаншуына ұласты. Мыңдаған алжирлік қаза тапқан бұл оқиға елдің тәуелсіздік жолындағы қарулы күресіне түрткі болған маңызды кезеңдердің бірі саналады.

1954 жылғы 1 қарашаға қараған түні Ұлттық азаттық майданы (ҰАМ) құрылып, француз әскери нысандары мен мемлекеттік мекемелеріне бірқатар шабуыл жасалды. Осы оқиға Алжирдің тәуелсіздік үшін сегіз жылға созылған соғысының басталуына негіз болды.

Азаттық соғысы 1954-1962 жылдары жалғасты. Қақтығыс барысында жүздеген мың адам қаза тауып, миллиондаған тұрғын туған жерін тастап кетуге мәжбүр болды. Франциядағы саяси дағдарыс пен халықаралық қысымның күшеюі нәтижесінде тараптар келіссөз жүргізуге көшті.

1962 жылғы 18 наурызда Эвиан келісімдеріне қол қойылып, атысты тоқтату туралы шешім қабылданды. Сол жылдың 1 шілдесінде өткен референдумда алжирліктердің басым бөлігі тәуелсіздікті қолдады. Ал 5 шілдеде Алжир тәуелсіздігін ресми түрде жариялады.

Бүгінде Революция күні елдің ұлттық бірлігі мен азаттық жолында құрбан болған азаматтарды еске алу күні саналады. Бұл мерекеде әскери шерулер ұйымдастырылып, қаза тапқан жауынгерлердің ескерткіштеріне гүл шоқтары қойылады. Сондай-ақ жастарға ел тарихы мен тәуелсіздік үшін күрестің маңызы түсіндіріледі.

Еске салайық, бұған дейін 2026 жылғы 28 қазанда Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Түркияға ресми сапармен барып, Анкарада Режеп Тайип Ердоғанмен кездесті. Келіссөз барысында екі ел арасындағы стратегиялық серіктестікті нығайту, сауда-экономикалық, инвестициялық және мәдени-гуманитарлық ынтымақтастықты дамыту мәселелері талқыланды. Сондай-ақ мемлекеттер басшылары өңірлік және халықаралық күн тәртібіндегі өзекті мәселелер жөнінде пікір алмасты.

90 жылға жуық уақыт бойы жабайы табиғатта байқалмаған улы примат Индонезиядан табылды. Ғалымдар сирек кездесетін бангкалық жуан лоридің бар екенін растайтын 90-нан астам дерек жинаған. Алайда жануардың жойылып кету қаупі әлі де жоғары. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Bild басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Бангка аралындағы Alobi Wildlife Rescue Center мамандары сирек кездесетін приматтың бар екенін дәлелдейтін 90-нан астам дерек жинаған. Ғалымдар бұл жануарды жабайы табиғатта соңғы рет 1937 жылы тіркеген. Содан бері оның бар екені туралы расталған бақылаулар болмаған.

Бангкалық жуан лори – көзі үлкен, түнде тіршілік ететін шағын примат. Оның өзгеше қорғану механизмі бар. Жануардың білегінің ішкі жағында арнайы бездер орналасқан. Олар бөлетін сұйықтықты жануар сілекейімен араластырғанда, тістеген жері улы әсерге ие болады.

Мұндай у адамда ауыр аллергиялық реакция тудыруы мүмкін. Кей жағдайда өмірге қауіп төндіретін анафилактикалық шокқа дейін жеткізеді. Жуан лорилер улы сүтқоректілердің қатарына жатады.

Дегенмен ғалымдар сирек кездесетін жануардың болашағына алаңдаулы. Бангкалық жуан лори тек Индонезиядағы Бангка аралында мекендейді. Аумағы шамамен 12 мың шаршы шақырым болатын аралда миллионға жуық адам тұрады.

Пайдалы қазбаларды өндіру, ормандарды кесу және елді мекендердің кеңеюі приматтардың табиғи мекенін тарылтып барады. Мамандар жануарды қорғау үшін оның тіршілік ортасын сақтаудың маңызы зор екенін ескертеді.

Еске салайық, бұған дейін 2026 жылы Конго Демократиялық Республикасының Ломами ұлттық паркінің тропикалық ормандарынан ғылымға бұрын белгісіз болған маймыл түрі анықталған еді. Жергілікті тұрғындар оны "Ликвели" деп атайды. Ерекше қызғылт-сары ернімен ерекшеленетін приматты зерттеушілер алғаш рет 2008 жылы байқағанымен, оның жеке түр екені тек кейінгі зерттеулер нәтижесінде дәлелденді. Ғалымдар жануардың дауысын жазып, фотосуреттерін түсіріп, генетикалық сараптама жүргізген. Оған Colobus congoensis деген ғылыми атау берілді. 

Соңғы 75 жылда Африкада ресми түрде сипатталған бесінші жаңа маймыл түрі болды. Зерттеушілер оның өте сирек кездесетінін және еті үшін ауланатынын айтып, қорғау шараларын күшейту қажеттігін ескертті.

Қостанайда ірі көлемде ақша алып жатқан жерінен екі ер адам ұсталды. Тергеу дерегінше, олар жәбірленушіден күш қолданамыз деп қорқытып, 17 миллион теңге талап еткен. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Облыстық полиция департаментінің мәліметінше, бұрын сотталған екі ер адам 4,4 миллион теңге алып жатқан сәтте қолға түскен. Тергеу нұсқасына сәйкес, олар қыркүйек айынан бері жәбірленушіден 17 миллион теңге бопсалап келген. Ақшаны бермесе, күш қолданатынын айтып қорқытқан.

28 қазанда күдіктілерді ішкі істер министрлігіне қарасты экстремизмге қарсы іс-қимыл департаменті Қостанай облысы полиция департаментінің Ұйымдасқан қылмысқа қарсы күрес басқармасы және "Бүркіт" арнайы жасағымен бірлесіп ұстаған.

Тінту барысында 4,4 миллион теңге, Kia Sportage автокөлігі және ұялы телефондар тәркіленген. Екі күдікті де тергеу изоляторына қамалды.

Полиция олардың әрекеті алдын ала сөз байласу арқылы адамдар тобымен жасалған қорқытып алушылық ретінде сараланғанын мәлімдеді. Қазір сотқа дейінгі тергеу жалғасып жатыр. Оқиғаның барлық мән-жайы анықталып жатыр.

Еске салайық, бұған дейін Алматыда үш адам 81 жастағы жалғызбасты зейнеткерді үйінен ұрлап әкетіп, бірнеше күн бойы күштеп ұстаған. Олар қартты азаптап, жалғыз баспанасын өздеріне рәсімдеуді талап еткен.

Осыдан 15 жыл бұрын, 2011 жылы 12 қарашада Тараз қаласында Қазақстанды дүр сілкіндірген теракт болды. Қаруланған Мақсат Қариев бір күннің ішінде қалада бірнеше шабуыл жасады. Ол қару-жарақ дүкенін тонап, полиция қызметкерлеріне оқ атты. Қанды оқиға салдарынан жеті адам қаза тауып, бірнеше адам жараланды. Қылмыскерді тоқтатуға ұмтылған полиция капитаны Ғазиз Байтасов та жарылыс кезінде көз жұмды. Ол қолындағы гранатаны өз денесімен жауып, айналасындағыларды қорғауға тырысты. Теракт елдегі қауіпсіздік пен діни радикализм мәселесін қайта көтерді. Stan.kz Таразды дүр сілкіндірген қайғылы оқиғаның хронологиясына шолу жасап шықты. 

Қанды оқиға қалай басталды?

2011 жылы 12 қарашадағы шабуыл аяқ астынан болмады. Кейінгі тергеу мәліметтеріне қарағанда, қарулы шабуыл алдын ала жоспарланған. 6 қарашада күдіктілердің бірі жиналыс өткізіп, онда құқық қорғау органдарына шабуыл жасау мәселесі талқыланған. Тіпті Ұлттық қауіпсіздік комитетінің облыстық департаменті мен әкімдік ғимараттарының сызбасы дайындалған. Шабуылды жүзеге асырушы ретінде Максат Кариев таңдалған.

Тергеу дерегінше, шабуылға дейін қару-жарақ пен оқ-дәрінің орны бірнеше рет ауыстырылған. 11 қарашада олардың бір бөлігі “Химик” гараж кооперативіндегі гаражға жеткізілген. Ал шабуыл болатын күні Қариев қару мен оқ-дәріні көлікке тиеп, көзге түспеу үшін “Қазақтелеком” қызметкерінің киімін киген.

Оқиға таңғы сағат 11:00 шамасында басталды. Сол кезде Ұлттық қауіпсіздік комитетінің екі қызметкері Қариевті сырттай бақылап жүрген. Ол оларды байқап қалып, қарулы шабуыл жасаған. Нәтижесінде Ұлттық қауіпсіздік комитеті қызметкерлері Сергей Касьяненко мен Мұхтар Халиев қаза тапты.

Осыдан кейін Қариев көлік иесіне қару кезеп, оны байлап тастады. Сөйтіп оның Mazda 626 маркалы автокөлігін тартып алды. Осылайша,  Қариев қала ішінде еркін қозғалған.

Арада көп уақыт өтпей, сағат 11:35 шамасында ол “Маке” қару-жарақ дүкеніне шабуыл жасады. Қарулы шабуыл кезінде дүкен күзетшісі Вячеслав Федорченко қаза тапты. Дүкенге келген Нұрғали Оразбасов та оққа ұшты. Оны ауруханаға жеткізгенімен, дәрігерлер өмірін сақтап қала алмады.

Қариев дүкеннен екі жартылай автоматты қару – “Сайга” мен CZ маркалы қару және оқ-дәрі алып кеткен. Кейін ол ВАЗ-21099 көлігін тартып алып, жолын жалғастырды.

Алғашқы оқ: куәгер шабуыл туралы не айтты?

Сағат 11:52-де Тараз қалалық жедел басқару орталығына Қойгелді көшесі, 192-мекенжайда орналасқан сауда нүктесінің сатушысынан хабарлама түскен. Әйелдің айтуынша, сол ғимараттағы “Маке” қару-жарақ дүкенінен жаңа ғана оқ атылған дыбыстар естілген. Оқиға орнына бірден “Бүркіт-1” патрульдік экипажы жіберілген. 

Полицейлер келген кезде дүкен маңына көп адам жиналған екен. Олар атыс кезінде аман қалған жалғыз адам Бақыткүл Бектұрғанованы қоршап, есін жиғызуға тырысып жатқан. 

Әйел абдырап қалған, десе де дабыл түймесін басуға болмайтынын түсінген. Өйткені мұндай әрекеті өз өміріне қауіп төндіруі мүмкін еді. Ал Максат Қариев қолындағы кесілген мылтықты қайта-қайта сілтеп, сатушыдан автоматтар “Сайга” карабині мен “Чезетта” винтовкасын алып шығуды талап еткен. 

Бақыткүл оның талабын орындап, қаруды алып жатқанда, қару сақтайтын бөлменің есігі ашық тұрғанын байқаған. Қариев әйелді асықтырып, қорқыту үшін тағы да оқ атқан. Автомат қолына тиген сәтте сатушы сөренің астына тығылып, еңбектеп қару сақтайтын бөлмеге өткен. Қарулы адам оны атпақ болған. Десе де әйел есікті жауып, сейф бөлмесіне жасырынып қалған.

Дүкен күзетшісі Вячеслав Федосенко мен келуші Нұрғали Оразбақовтың қалай қаза тапқанын әйел білмеген. Ал Нұрғали бұл оқиғаның кездейсоқ құрбаны болған. Ол сол күні банкке барып, төлемдерін жасамақ болған. Кезектің ұзақтығын көрген соң, уақыт өткізу үшін қару-жарақ дүкеніне кірген. Кариев оны дүкеннің кіреберісінде атып кеткен. Кеудесіне оқ тиген ер адам өмірмен арпалысқан. Жедел жәрдем дәрігерлері оны аман алып қалуға тырысқан. Десе де ол ауруханаға бара жатқан жолда қайтыс болды.

Полицейлер келгенше қылмыскер оқиға орнынан қашып үлгерген. Ол дүкеннен “Сайга” карабині мен “Чезетта” винтовкасын, 30 патронды алып кеткен.

Оқиға орнына келген полицейлер дүкеннен қаза тапқан күзетші мен ауыр жараланған келушіні тапқан. Сонымен қатар ішінде оқ-дәрісі бар, кесілген тегіс ұңғылы мылтықты көрген. 

Екінші шабуыл: Бұл жолы қайда?

“Маке” қару-жарақ дүкеніндегі атыстан кейін арада екі минут өтпей, полицияға тағы бір шабуыл туралы хабар түскен. Сағат 11:54-те жедел басқару орталығына Пірманов көшесі, 2-мекенжайдағы “Витя ағайдың” дүкеніне қарулы адамның басып кіргені туралы қоңырау түскен. Куәгерлердің айтуынша, ол дүкен ішіне бірнеше рет оқ атқан. Оқиға орнына “Бүркіт-3” патрульдік экипажы жіберілген.

Дүкенде болған Равжан Садықовтың айтуынша, қарулы адам ішке кіргенде үстінде “Қазақтелеком” қызметкерінің арнайы киімі болған. Қолына екі автомат пен гранатаатқыш ұстаған ол дүкендегілерге жерге жатуды бұйырып, бірнеше рет оқ атқан. Кейін дүкеннің сыртында тұрған Садықовтың ВАЗ-2109 көлігінің кілтін талап еткен.

Бұл уақытта “Маке” дүкеніндегі шабуыл туралы ақпарат полиция бөлімшелеріне жетіп, оқиға орнына жедел-тергеу топтары жіберілген еді. Алайда тергеушілер жұмысқа кірісе бергенде, тағы бір шабуыл туралы хабар түскен. 

Қарулы адамның әрекетін теміржолдағы әскерилендірілген күзет қызметкері Жанат Базарбеков те көрген. Ол аумақты аралап жүргенде алдымен оқ атылғанын естіп, арада жарты минут өтпей тағы да атыс болғанын айтады. Жақындап келгенде баласын жетектеген әйелдің қорыққанынан қашып бара жатқанын байқаған. Дүкеннің жанында көлік, ал оның қасында жігіт тұрған. Бір сәт екеуінің көзі түйісіп қалған.

Сағат 12:01-де “Бүркіт-3” экипажы дүкенге жеткен. Бірақ полицейлер келгенге дейін Қариев ұрланған көлікпен кетіп қалған. Экипаж көлік иесін бірге алып, күдіктінің соңынан Лұқманов көшесі бағытына қарай қуғынға шыққан. Осы кезде жедел басқару орталығы қаладағы барлық патрульге күдіктінің көлігі мен оның қаруланғаны туралы хабарлап үлгерген. Полицейлерге оның ескертусіз оқ атуы мүмкін екені де ескертілген. 

Кейін белгілі болғандай, Қариев “Маке” дүкеніне сұр түсті, үстінде такси белгісі бар Mazda 626 көлігімен келген. Жүргізушіні қарумен қорқытып, көлікті тартып алған. Ал қару-жарақ дүкенінен шыққан соң, теміржол өткеліне қарай жаяу бет алған.

Осылайша, қалада бірінен соң бірі бірнеше қарулы шабуыл жасалған. Алайда полицейлер алғашында оларды бірнеше адам жасады деп ойлаған. Себебі оқиғалар қаланың әр бөлігінде болып жатқан еді. 

Қарулы шабуылдан кейін полицейлерге оқ атылды

Қару-жарақ дүкеніндегі шабуылдан кейін Қариевті іздеу басталды. Оның ізіне түскен арнайы күзет бөлімінің полиция сержанттары Полат Аянқұлов пен Жақсыбек Байсеитов күдіктіні тоқтатуға әрекеттенген. Алайда Қариев оларға оқ атып, екеуін де өлтірді. Кейін олардың қызметтік қаруын – Калашников автоматын және Макаров тапаншасын алып кеткен.

Осылайша, күдіктінің қолында дүкендерден алған қарулармен қатар, полиция қызметкерлерінің де қаруы болды. Ол кейін өзі тұратын үйге барып, сол жерден РПГ-26 гранатометін алған.

Одан соң Қариев облыстық Ұлттық қауіпсіздік комитеті департаментінің ғимаратына қарай бет алған. Сағат 12:17-де полицияға күдіктінің ұрланған ВАЗ көлігімен Демьян Бедный көшесі арқылы қала орталығына қарай бет алғаны туралы хабар түскен. Бұл бағытта тұрғын үйлер, ірі дүкендер мен аялдамалар орналасқан. Көлік қозғалысы да тығыз еді. Сондықтан қарулы адамның кез келген сәтте оқ атуы мүмкін болды.

Қылмыскердің қай бағытқа кеткенін полицияға теміржол өткеліндегі атысты көрген азаматтардың бірі хабарлаған. Ол тіпті өз көлігімен Қариевтің соңынан қуа бастаған. Алайда күдікті соңынан біреудің еріп келе жатқанын байқап, оның көлігіне оқ атқан. Осыдан кейін жүргізуші қуғынды тоқтатуға мәжбүр болған.

Сағат 12:18-де Таразда “Дабыл” жоспары енгізілді. Полицияның жеке құрамы түгелдей қызметке шақырылды. Теміржол өткелінде атқыланған көлікті тексеру кезінде полицейлер Қариевтің қаза тапқан қызметкерлердің бірінің автоматын алып кеткенін анықтады.

Осыдан кейін күдікті біраз уақыт полицияның назарынан тыс қалды. Сол аралықта ол облыстық Ұлттық қауіпсіздік комитеті департаментінің ғимаратына жетіп үлгерді.

Сағат 12:32-де Қариев Ұлттық қауіпсіздік комитеті ғимаратына гранатаатқышпен оқ атты. Граната қызметкерлердің жедел кеңесі өтуі тиіс акт залына түскен. Алайда жиын бір сағат кейінге шегерілгендіктен, ғимарат ішінде адам болмаған. Осылайша, жарылыс ешкімнің өміріне қауіп төндірмеген.

Қариев ғимаратқа автоматпен де бірнеше рет оқ жаудырған. Содан кейін көлігіне отырып, оқиға орнынан кетіп қалған. Шабуыл туралы полицияға хабар сегіз минуттан кейін ғана жеткен.

Қаладағы қарулы шабуыл қалай аяқталды?

Сағат 12:33-те Қариев Төле би көшесіндегі “Триумф” сауда үйінің маңында тағы да көзге түсті. Ол жолдан өтіп бара жатқан көліктерді тоқтатуға тырысып, айналасына оқ жаудырған. Оқиғаның куәгері Ерғазы Әбді сол сәтте көлік тұрағына бұрылып бара жатқан. Ол “Триумф” сауда үйінен костюм сатып алмақ болғанын айтады.

Сағат 12:37-де Тараз қалалық жедел басқару орталығына тағы бір хабар түскен. Бұл жолы екі полиция қызметкерінің жараланғаны айтылған. Куәгерлер қарулы адамның облыстық театрдың артында жүргенін хабарлаған.

Патрульдік полиция қызметкерлері қарулы адамды жолдың арғы бетінен байқаған. Бірақ көлік кептелісінен полиция машиналары оған жақындай алмаған. 

Сол кезде жеке патрульдік полиция батальонының атты взводында қызмет еткен сержанттар Данияр Құрманбаев пен Мәлік Молдақасов қылмыскерді аула ішінде қуып жетуге тырысқан. Олар оның назарын өзіне аударып, өзгелерге оқ атпауына мүмкіндік жасағысы келген. 

Осы кезде жол полициясының инспекторы Самат Алашев та оқиға орнына жеткен. Ол жағдайға араласып, полиция қызметкерлерінің өмірін сақтап қалуға көмектесті.

Сағат 12:39-да полицияның “02” кезекші бөліміне куәгерлерден толассыз қоңыраулар түсе бастаған. Олар қарулы адамның өзін тым еркін ұстап, күліп жүргенін, түсініксіз ұрандар айтып жүргенін хабарлаған. Оның әрекеттеріне қарап, әкімдік жаққа бет алғаны байқалған.

Бұл маңда ірі сауда орындары мен адам көп жиналатын жерлер орналасқан. Сондықтан полицейлер оның адам көп жүретін қиылысқа өтуіне жол бермеген. 

2011 жылы 12 қарашадағы оқиғалар шамамен екі сағатқа созылды. Бас прокуратураның сол күні жариялаған мәліметіне сәйкес, Қариевті ұстау кезінде полиция қызметкерлері оған оқ атып, жаралаған. Оны жол полициясы батальонының қызметкерлері қолға түсірді.

Алайда күдіктіні залалсыздандыру әрекеті кезінде Қариев қолындағы жарылғыш затты іске қосқан. Жарылыс салдарынан оны ұстауға тырысқан полиция капитаны Ғазиз Байтасов қаза тапты. Атыс кезінде тағы бір полиция қызметкері жараланды.

Сол күнгі қарулы шабуылдардың салдарынан барлығы жеті адам – бес құқық қорғау қызметкері мен екі бейбіт тұрғын қаза тапты. Тағы бірнеше полицей жараланды.

Осы оқиғадан кейін Таразда болған шабуылдардың жай-жапсарын анықтау үшін арнайы тергеу тобы құрылды. Істі Ішкі істер министрі Қалмұханбет Қасымов бастаған ведомствоаралық жедел-тергеу тобы қолға алды.

Капитан Байтасовтың соңғы шайқасы

Күдіктіні ұстау операциясына жол полициясының бірінші взвод командирі, полиция капитаны Ғазиз Байтасов та қатысты.

Қала көшелерінде қашып жүрген Қариев полиция көлігіне оқ атты. Байтасов көлігін тоқтатып, күдіктіге қарсы оқ жаудырды. Екеуінің арасында атыс басталды. Қариев жараланғанымен, қаруын тастаған жоқ.

Капитан күдіктінің қолында граната барын байқап, оны тоқтатуға ұмтылды. Алайда көп ұзамай Қариевтің қолындағы граната жарылды. Байтасов жарылыс кезінде айналасындағы адамдарды қорғау үшін күдіктіні құлатып, гранатаны өз денесімен жабуға тырысқан.

Жарылыс салдарынан екеуі де қаза тапты. Қайғылы оқиға 2011 жылы 12 қарашада сағат 12:52-де болды.

Ғазиз Байтасовтың ерлігі ел жадында қалды. Ол қайтыс болғаннан кейін “Халық қаһарманы” атағына ие болды. Кейін оған Тараздағы “Жеңіс” саябағында ескерткіш орнатылды. 

Ал 2026 жылы Тоқаев Қазақстанда Ғазиз Байтасов атындағы награда пайда болатынын айтты. Ал Республика күніне орай Ішкі істер министрлігінде “Халық қаһарманы Ғазиз Байтасов” атты ведомстволық медаль тағайындалды. Марапаттың алғашқы данасы батырдың жары Гүлжамал Тәжиеваға құрмет пен алғыс белгісі ретінде берілді.

Мақсат Қариев кім?

Мақсат Қариев 1977 жылы Жамбыл облысы, Рысқұлов ауданы Луговое ауылында дүниеге келген. Орта білім алған. Ата-анасы ажырасқан соң анасымен бірге тұрған. Мектепті бітірген соң Ақмола қаласында мерзімді әскери борышын өтеп, аға атқыш болған. Әскерде атыс қаруын қолдануды меңгерген.

Әскерден кейін Алматы, Атырау, Көкшетау және Астана қалаларында тұрған. Көкшетауда жүрген кезінде ислам дініндегі радикалды ағымдарға қызығушылық таныта бастаған. Тергеу дерегінше, ол бірнеше рет өзіне қол жұмсау туралы айтқан. Имамдардан өзін-өзі жарып жіберу, өз түсінігіндегі “кәпірлерді” өлтіру мүмкіндігі туралы сұраған. Өміріне де, мемлекетке де көңілі толмаған. Тергеу материалдарында оның салафизмнің діни-экстремистік идеологиясын ұстанғаны көрсетілген.

Сағат 14:10-да Лұқманов пен ГРЭС көшелерінің қиылысында қаза тапқан полицейлер жатқан жерді тексеру кезінде тағы бір маңызды дерек анықталды. Қариевтің Жамбыл облыстық Ұлттық қауіпсіздік комитеті департаментінің екі қызметкерін – Мұхтар Қалиев пен Сергей Касьяненконы да өлтіргені белгілі болды.

Олар көліктің артқы орындығында отырған. Қарулы адам оларға алты-жеті метрден аспайтын жерден оқ атқан. 

Қылмыскерді іздеу және ұстау операциясына полицияның 252 қызметкері, 41 автокөлігі, жеті атты және 17 жаяу патрулі жұмылдырылған. Қала бойынша 10 бекет қойылып, 20 мобильді топ құрылған. Оқиға орнына жедел жәрдем, өрт сөндірушілер мен төтенше жағдайлар қызметі де жетті. “Арлан” арнайы жасағының жеке құрамы толық жауынгерлік әзірлікке келтірілді.

Терактіге қатысы бар адамдарға қандай үкім шықты?

Қанды шабуылдан кейін құқық қорғау органдары қылмыстық іс қозғап, Кариевтің айналасындағы адамдардың әрекеттерін де тексерді. Тергеу амалдары шамамен екі айға созылды.

2012 жылы 15 ақпанда Жамбыл облысының қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотында іс жабық режимде қаралды. Сот отырыстарына 48 куәгер қатысты.

Сол жылдың 9 сәуірінде сот бес адамға үкім шығарды. Олардың қатарында террористік топты құрған әрі басқарған Бақытжан Жаппаров та болды. Ол өмір бойына бас бостандығынан айырылды. 

Ал Лесбек Дүйсенбиев, Ерғали Зүниімов және Төлеген Забираев 18 жылдан 25 жылға дейінгі мерзімге сотталды. Оларға ұлттық және діни араздықты қоздыру, терроризмді насихаттау, террористік топ құру және басқару, қару-жарақ пен жарылғыш заттарды заңсыз сақтау және өткізу, теракт ұйымдастыру мен кісі өлтіру баптары бойынша айып тағылды.

Терактіге қолданылған қаруды жеткізуге қатысы бар өзге адамдар да жауапқа тартылды. Қариевке танкіге қарсы гранатаатқыш сатқан Тұтқышбаев бес жылға бас бостандығынан айырылды. Ал К. Жекібаевтың ісі жеке өндіріске бөлінді. 2012 жылы ақпанда Меркі аудандық соты оны қаруды заңсыз сақтап, сатқаны үшін алты жылға соттады.

Апелляциялық сот алғашқы үкімді өзгеріссіз қалдырды

Бірінші сатыдағы сот шешімімен келіспеген бес сотталушының төртеуі апелляциялық шағым түсіріп, істі қайта қарауды сұрады. Алайда Жамбыл облыстық сотының апелляциялық алқасы Бақытжан Жаппаров, Лесбек Дүйсенбиев, Ерғали Зүниімов және Төлеген Забираевқа қатысты үкімді өзгеріссіз қалдырды.

Осылайша, апелляциялық сатыда істі қайта қарау аяқталып, алғашқы сот шешімі күшінде қалды.

Тараздағы теракт ел жадында қалай сақталды?

2011 жылы 12 қарашадағы шабуыл салдарынан жеті адам – бес құқық қорғау қызметкері мен екі бейбіт тұрғын қаза тапты. Тағы бірнеше полиция қызметкері жараланды.

Кейін Таразда қаза тапқан Ұлттық қауіпсіздік комитеті қызметкерлері Мұхтар Қалиев пен Сергей Касьяненконың құрметіне ескерткіш орнатылды. Ол 2021 жылы 13 шілдеде ашылды.

Ал полиция капитаны Ғазиз Байтасовтың ерлігіне арнап кино түсірілді. 2025 жылы 23 қазанда “Капитан Байтасов” фильмінің тұсаукесері өтті.

Тараздағы теракт бір күнде болған бірнеше қарулы шабуылмен аяқталған жоқ. Оның артынан ұзақ тергеу мен сот процесі жалғасты. Ал полиция капитаны Ғазиз Байтасовтың әрекеті адам өмірін қорғау жолында өз өмірін қиған ерліктің үлгісі ретінде ел жадында қалды.

Алматының орталығындағы бес қабатты үй тұрғындары қоқыс жинауды әдетке айналдырған зейнеткермен соттасуға дайын. Көршілерінің айтуынша, әйел бірнеше жылдан бері тамақ қалдықтарын, бөтелкелерді, пакеттер мен ескі заттарды үйіне тасып, пәтерін қоқыс полигонына айналдырған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі КТК телеарнасына сілтеме жасап хабарлайды.

Көршілердің сөзінше, бірінші қабаттағы бір бөлмелі пәтердің іші ескі-құсқы заттарға толып қалған. Терезеден қарағанда, бөлмелерде лас ыдыстар, бөтелкелер, пакеттер мен шіріген заттар үйіліп жатқанын көруге болады. Пәтерде жарық пен су да жоқ.

Тұрғындар зейнеткермен бірнеше рет сөйлесіп, мәселені шешуге тырысқан. Алайда олардың айтуынша, әйел ескертулерге құлақ аспай, керісінше, көршілерінің есігінің алдына өлі көгершіндер мен қоқыс тастап кеткен.

"Онымен келісу мүмкін емес. Біз сөйлескеннен кейін келесі күні есігіміздің алдына өлі құстарды, көгершіндерді немесе қоқыс салынған қораптарды тастап кететін. Түнде терезені ашып желдетейін десең, олар дәретке де солай барады. Өйткені пәтерінде жарық та, су да жоқ. Бәрін бөтелкеге немесе пакетке салып, терезеден лақтырады", – дейді көршісі Татьяна Герасименко.

Тұрғындардың айтуынша, зейнеткердің үш баласы бар. Алайда қыздары анасымен араласпайды, ал ересек ұлы көршілерімен дөрекі сөйлеседі. Бұған қоса, олар пәтерде бұрын өрт болғанын айтып, қауіпсіздікке алаңдайды.

"Өрт болған. Ұлы ұйықтап жатқанда, люстралар жанып, адамдар Газель көліктерінде тұруға мәжбүр болды. Бірде ұлы терезенің алдында тұрды, ал анасы пәтердің ішінен оған бірдеңе беріп жатты. Ол үйге кірмейтін. Сыртқа шыққанымда, мені балағаттап жіберді", – дейді көршісі Марина Копылева.

Тұрғындар полицияға арыз жазып, әкімдіктен де көмек сұраған. Алайда мәселе шешілмеген. Қалалық қызмет өкілдері пәтер иесінің рұқсатынсыз оның үйіне кіре алмайтынын түсіндірген. Ал заңгерлер тұрғындарға азаматтық сотқа жүгінуге кеңес береді. Адвокат Гаухар Сәлімбекованың айтуынша, үй тұрғындары ортақ талап-арыз беріп, көршісінің әрекеті олардың құқықтарын бұзып отырғанын дәлелдеуі керек.

"Олар осы үйдің барлық тұрғынының мүддесі үшін азаматтық сотқа талап-арыз бере алады. Соттан жауапкерді өз күшімен және өз қаражаты есебінен жиналған қоқысты шығаруға міндеттеуді сұрау қажет. Шешім заңды күшіне енгеннен кейін оны сот орындаушысы мәжбүрлеп орындата алады", – дейді заңгер.

Журналистер араласқаннан кейін әкімдік өкілдері оқиға орнына коммуналдық қызмет мамандарын жіберіп, пәтер терезесінің астына жиналған қоқысты тазалатқан. Алайда көршілер бұл шара уақытша ғана нәтиже береді деп қауіптенеді. Олардың сөзінше, зейнеткер қайтадан қоқыс жинауға кірісуі мүмкін. 

Еске салайық, бұған дейін Алматы тауларындағы Apple Resort демалыс орны әлеуметтік желіде сынға қалған еді. Келушілер қонақүйдегі қоқыс пен нәжіске, сондай-ақ қызмет көрсету сапасына шағымданған. Бұдан бөлек, бұрынғы қызметкерлер жалақысының кешіктірілгенін мәлімдеген болатын.

Францияда өмір сүру құнының өсуіне қарсы басталған наразылық толқыны Германияға да жетті. 31 қазанда елдің ондаған қаласында жастар шеруге шығып, кейбір жерлерде акция полициямен қақтығысқа ұласты. Ел бойынша наразылыққа ондаған мың адам қатысқан. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі DW.com порталына сілтеме жасап хабарлайды.

Германияның ірі қалаларында "Z буыны бәрін реттейді!" (Gen Z regelt) жастар қозғалысының өкілдері наразылық акциясын өткізді. Олар өмір сүру құнының қымбаттауына, білім беру саласын қаржыландырудың жеткіліксіздігіне, экологиялық мәселелерге және әскерге міндетті шақырудың қайта енгізілуі мүмкін екеніне қарсылық білдірді. Кельн мен Гамбург қалаларында жағдай ушығып, полиция су атқыш көліктер мен тәртіпсіздіктерге қарсы арнайы жасақтарды жұмылдырды. Ал Берлинде наразылық акциялары негізінен бейбіт өткен.

Кельн полициясының мәліметінше, қала орталығындағы шеруге қатысушылар пиротехникалық заттарды қолданғаннан кейін құқық қорғау органдары су атқыш көліктерді пайдаланған. Бұған дейін кейбір қатысушылардың бетін бүркеп, пиротехника қолдануына байланысты жоспарланған шеру тоқтатылған.

Гамбургте де полиция қоршауларды өртеп, төтенше қызмет өкілдеріне шабуыл жасағандарға қарсы әрекет етуге мәжбүр болған. Қозғалыс ұйымдастырушылары наразылықтың бейбіт сипатта өтетінін мәлімдеген. Олар қатысушылардан, тіпті мерекелік костюм киген жағдайда да, бетін ашық ұстауды сұраған.

"Біз өз болашағымызға қатысты шешімдердің өзіміздің қатысуымызсыз қабылданғанын бұдан былай сырттай бақылағысы келмейтін жастарымыз", – делінген қозғалыс сайтындағы мәлімдемеде.

Полиция өз кезегінде қабылданып жатқан шаралар бейбіт шерушілерге емес, қоғамдық тәртіпті бұзған және зорлық-зомбылыққа бейім адамдарға бағытталғанын атап өтті. Ел бойынша қауіпсіздік шаралары күшейтілген. Берлинде сақтық мақсатында Курфюрстендамм көшесіндегі кейбір дүкендердің витриналары тақтаймен жабылған.

Германиядағы жастар қозғалысы Еуропадағы наразылықтар аясында өтіп жатыр. Францияда да "сары жилеттер" мен студенттердің жаңа шерулері ұйымдастырылған. Франция Ішкі істер министрлігінің мәліметінше, ел бойынша наразылыққа 320 мың адам қатысқан. Оның 70 мыңы Парижде жиналған. Құқық қорғау органдары 296 адамды ұстаған.

Сондай-ақ Франция билігі қоғамдық тәртіптің бұзылу қаупіне байланысты қосымша 70 мың полицейді жұмылдырған. Ренн қаласында бейбіт шеруден кейін бірнеше жүз агрессивті қатысушы полицияға шабуыл жасап, ғимараттарды өртеген.

Еске салайық, бұған дейін Франция мен Италияда бағаның өсуіне наразы халық қалада өрт қойып,жаппай тәртіпсіздік орнатқан еді. Наразылық акцияларына шамамен 550 мың адам қатысты. Париж, Марсель және бірқатар басқа қалаларда шеруге шыққандарды тарату үшін құқық қорғау органдары су атқыш машиналар мен көзден жасаурататын газ қолданды. Ал кейбір қалаларда тәртіпсіздіктер кезінде өрт қою және тонау оқиғалары тіркелді.

Қазақстандықтар жақын болашақта күнделікті қаржылық операцияларын жасанды интеллект арқылы жүзеге асыра алады. Мәселен, цифрлық көмекші коммуналдық қызмет ақысын төлеп, азық-түлік сатып алып, тіпті ұшақ билетін рәсімдей алады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Информбюро бағдарламасына сілтеме жасап хабарлайды.

Ұлттық банк өкілдерінің айтуынша, жасанды интеллектке белгілі бір сомамен шектелген қаржылық операцияларды орындауды тапсыруға болады. Мысалы, ай сайынғы коммуналдық төлемдерді өтеу, несие жарнасын төлеу немесе белгіленген баға шегінде билет сатып алу сияқты жұмыстарды цифрлық көмекші атқара алады.

Мұндай операциялардың құны шамамен 50-60 мың теңге көлемінде болуы мүмкін. Бұл тұрғындардың уақытын үнемдеуге мүмкіндік береді.

Дегенмен Ұлттық банк төрағасының орынбасары Бинұр Жәленов жасанды интеллектке нақты қандай міндет жүктелетінін алдын ала анықтап алу маңызды екенін айтты. Оның сөзінше, цифрлық көмекшіге қойылған тапсырма екіұшты болмауы керек.

"Мәселен, "Жақсы қонақүй тауып бер" деген тапсырма "Өзіңе ұнаған қонақүйдің ақысын төле" дегенді білдірмейді. Сол үшін шығынның шекті сомасы мен тапсырманы тоқтату тетігі болуы қажет", – деді Бинұр Жәленов.

Сондай-ақ Ұлттық банк өкілі жасанды интеллектке жеке төлем жүйесін ашудың қажеті жоқ екенін атап өтті. Цифрлық көмекші қолданыстағы банк шоттары мен карталарын пайдалана алады.

Бинұр Жәленовтің пікірінше, мұндай технологияны алдымен шағын компаниялар белсенді қолдануы мүмкін. Олар жасанды интеллект арқылы алдын ала келісілген төлемдерді жүргізіп, тауар сатып алып, ақылы сервистердің жазылымын ұзарта алады. Осылайша, кәсіпкерлер қызметкерлерінің уақытын үнемдеуге мүмкіндік алады.

Еске салайық, бұған дейін Билл Гейтс жасанды интеллект адамзатқа үлкен қауіп төндіріп, миллиардтаған адамның өліміне әкелуі мүмкін екенін ескертті. Ол АҚШ билігін жасанды интеллект технологияларын қатаң заңнамалық тұрғыдан реттеуге және міндетті қауіпсіздік шараларын енгізуге шақырды. Гейтстің пікірінше, технологияларды әзірлеушілердің өзін өзі бақылауы жеткіліксіз.

Қарашада қазақстандықтарды бірқатар өзгеріс күтіп тұр. Шетелдіктердің елге кіру тәртібі жаңарып, салық берешегі бар компанияларға шектеу қойылады. Шекарада жүк тасымалдаушылардан кепілдік жарна талап етіліп, электр энергиясын пайдалану ережелері өзгереді. Бұған қоса, мәслихат сайлауы өтіп, жаңа стандарттар енгізіледі. Stan.kz қарашада ел өміріне әсер ететін өзгерістерді зерттеп көрді.

Қазақстанға кіретін шетелдіктерге жаңа талап қойылады: QazETA рұқсатын кімдер рәсімдеуі керек?

1 қарашадан бастап Қазақстанға визасыз кіретін 85 елдің азаматтары үшін QazETA электронды рұқсат беру жүйесі кезең-кезеңімен енгізіледі. Жаңа тәртіп әзірге бірнеше әуежай мен шекара бекетінде қолданыла бастайды.

Алғашқы кезеңде жүйе Ақтау халықаралық әуежайында және төрт автомобиль өткізу бекетінде іске қосылады. 

Олар: 

• Павлодар облысындағы "Үрлітөбе”;
• Жамбыл облысындағы "Аухатты”;
• Түркістан облысындағы "Атамекен”;
• Жетісу облысындағы "Нұрлы жол" бекеттері.

Алайда 1 қарашадан бастап рұқсат алу міндетті болмайды. 2027 жылғы 30 маусымға дейін өтпелі кезең қарастырылған. Бұл уақытта QazETA құжатының болмауы шетелдік азаматты Қазақстанға кіргізбеуге негіз бола алмайды.

Рұқсатты QazETA мобильді қосымшасы арқылы тегін рәсімдеуге болады. Өтініш сапарға дейін кемінде 72 сағат бұрын тапсырылуы керек. Электронды құжат 180 күнтізбелік күнге жарамды болады.

2027 жылғы 1 қаңтардан бастап жүйе Астана мен Алматы әуежайларында, ал 1 наурыздан бастап қалған өткізу бекеттерінде енгізіледі. QazETA рұқсатын алу 2027 жылғы 1 шілдеден бастап міндетті болады.

Бұл талап 16 жасқа толмаған балаларға, 65 жастан асқан адамдарға, Қазақстанның қолданыстағы визасы немесе тұруға ықтиярхаты бар шетелдіктерге қолданылмайды.

Қазақстандықтарды қандай салық төлемдері күтіп тұр

Қараша айында Қазақстандағы кәсіпкерлер мен компаниялар үшінші тоқсанның салық есептілігін тапсырып, міндетті төлемдерді аударуы керек. Мерзімді өткізіп алғандарға өсімпұл есептеліп, жауапкершілік шаралары қолданылуы мүмкін.

5 қарашаға дейін:

• Жеке практикамен айналысатын азаматтар қазан айы үшін жеке табыс салығын төлеуі керек.

10 қарашаға дейін:

• Арнайы салық режиміндегі шаруа және фермер қожалықтары жеке табыс салығы мен жерүсті су ресурстарын пайдаланғаны үшін төлем жасауы қажет.

16 қарашаға дейін:

Үшінші тоқсан бойынша салық декларацияларын тапсыру керек. Олардың қатарында:

• 200.00 нысаны – жеке табыс салығы мен әлеуметтік салық;
• 300.00 нысаны – қосылған құн салығы;
• 101.03 және 101.04 нысандары – корпоративтік табыс салығы;
• 400.00 нысаны – акциз;
• 701.01 нысаны – мүлік салығы бойынша ағымдағы төлемдер;
• 710.00 нысаны – құмар ойын бизнесіне салынатын салық;
• 870.00 нысаны – қоршаған ортаға теріс әсер еткені үшін төлем;
• 880.00 нысаны – цифрлық майнинг үшін төлем.

20 қарашаға дейін:

Еуразиялық экономикалық одақ елдерінен тауар әкелген кәсіпкерлер мен компаниялар 328.00 нысанын тапсырып, ҚҚС пен акциздерді төлеуі керек.

24 қарашаға дейін:

Резидент емес азаматтардың жекелеген санаттарына қазан айында төленген табыстардан жеке табыс салығын аудару қажет.

25 қарашаға дейін:

Жұмыс берушілер қазан айы үшін:

• жеке табыс салығын;
• әлеуметтік салықты;
• міндетті зейнетақы жарналарын;
• жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналарын;
• әлеуметтік аударымдарды;
• медициналық сақтандыру жарналары мен аударымдарын төлеуі керек.
• Үшінші тоқсанның қосымша құн салығын төлеу;
• Қараша айына арналған корпоративтік табыс салығының аванстық төлемдерін аудару;
• Мүлік салығы және заңнамада көзделген өзге де төлемдерді жасау қажет.

Міндеттемелер барлық азаматқа бірдей қатысты емес. Қандай салық төлеу керегі кәсіпкердің қызмет түрі мен қолданатын салық режиміне байланысты. Мысалы, оңайлатылған декларация негізіндегі арнаулы салық режиміндегі кәсіпкерлер 910.00 нысанын жарты жылдық қорытынды бойынша тапсырады. Келесі есептілік мерзімі – 2027 жылғы ақпан.

Салық берешегі бар компаниялар директорын ауыстыра алмайды

Қазақстанда 1 қарашадан бастап салық берешегі 194 мың теңгеден асатын компанияларға басшысын және заңды мекенжайын өзгертуге тыйым салынады. Шектеу қарызы төрт ай бойы өтелмеген кәсіпорындарға қолданылады.

Жаңа талап салық қарызынан бөлек, төленбеген кедендік баждар, төлемдер мен өсімпұлдарға да қатысты. Бұған қоса, мұндай компаниялар қызмет түрін, құрылтай құжаттарын, түпкі бенефициарын және жарғылық капиталын өзгерте алмайды.

Мемлекеттік кірістер комитетінің мәліметінше, мұндай шара салықтан жалтару үшін қарызы бар компанияны басқа адамның атына рәсімдеп немесе басқа өңірге көшіретін кәсіпкерлердің әрекетіне тосқауыл қою мақсатында енгізілген.

Қазақстанда 3,4 мыңнан астам мәслихат депутаты сайланады

29 қарашада Қазақстанның барлық деңгейіндегі мәслихат депутаттарының кезектен тыс сайлауы өтеді. Ел бойынша 228 мәслихаттағы 3447 депутаттық мандат сарапқа салынады.

Орталық сайлау комиссиясының мәліметінше, оның ішінде:

• 20 облыстық мәслихатта – 668 мандат;
• 38 қалалық мәслихатта – 626 мандат;
• 170 аудандық мәслихатта – 2153 мандат.

Кандидаттарды ұсыну 27 қазанда аяқталды. Партиялық тізімдер мен кандидаттарды тіркеу 1 қараша сағат 18:00-ге дейін жалғасады. Сайлауалды үгіт осыдан кейін басталып, 28 қараша түн ортасында тоқтайды. Ал 28 қараша – тыныштық күні.

Дауыс беру 29 қарашада сағат 07:00-ден 20:00-ге дейін өтеді. Сайлау қорытындысы бес күнде жариялануға тиіс. Мәслихат депутаттары бес жылға сайланады. Олар өңірлік бюджетті бекітуге, аумақтарды дамыту бағдарламаларын қарауға және бюджет қаражатының жұмсалуын бақылауға жауап береді.

Қазақстанда балаларды педиатрсыз қалдыра ма?

1 қарашадан бастап Қазақстанда педиатрия бөлімшелері жаппай жабылмайды. Алайда емханаларда балаларды қабылдау тәртібі өзгеріп, негізгі медициналық көмекті жалпы практика дәрігерлері көрсетуі мүмкін. Бұл ата-аналар арасында алаңдаушылық туғызды.

Денсаулық сақтау министрлігі педиатрлары бар емханаларда жеке балалар учаскелері сақталатынын мәлімдеді. Ал педиатрға күрделі диагноз, емнің нәтиже бермеуі немесе ауыр созылмалы аурулар кезінде жолдама берілуі мүмкін.

Мамандардың пікірінше, әсіресе бес жасқа дейінгі балаларды педиатр бақылағаны дұрыс. Себебі бұл кезеңде баланың дамуындағы маңызды өзгерістерді дер кезінде анықтау қажет. Ал педиатриялық учаскелер қысқарса, ауруларды ерте анықтау қиындап, басқа мамандарға түсетін жүктеме артуы мүмкін.

Қорғаста күдіктілер шекарадан қашып өтсе, Қазақстан мен Қытай бірлесіп ұстауы мүмкін

Қазақстан мен Қытай "Қорғас" халықаралық орталығындағы қауіпсіздік ережелерін өзгертпек. Жаңа келісім бойынша, күдіктілер шекараның арғы бетіне өтіп кеткен жағдайда, екі елдің құзырлы органдары оларды ұстау және тергеу үшін бір-біріне көмектесуге міндеттеледі.

Құжатта жаппай тәртіпсіздік, террорлық акт және адамдардың өміріне қауіп төнген кездегі бірлескен әрекеттер де қарастырылған. Алайда бір елдің полицейлері мен әскери қызметкерлері екінші тараптың рұқсатынсыз оның аумағына өте алмайды. Заң жобасы 18 қарашаға дейін қоғамдық талқылауға шығарылған.

Өзбекстанмен шекарада жүк көліктерінен кепілдік жарна талап етіледі

9 қарашадан бастап Қазақстан мен Өзбекстан шекарасындағы үш өткізу бекетінде ("Қазығұрт", "Б. Қонысбаев" және "Атамекен") электронды кезекке тапсырыс беретін халықаралық жүк тасымалдаушылар 86 500 теңге кепілдік жарна төлеуі керек.

Қаражат тасымалдаушының арнайы электронды шотында сақталады. Егер жүк көлігі брондалған уақытта шекараға келсе, ақша толық көлемде автоматты түрде қайтарылады.

Ал 90 күнде қатарынан екі рет белгіленген уақытта келмеген тасымалдаушының кепілдік жарнасы мемлекет бюджетіне ұсталады. Мемлекеттік кірістер департаментінің түсіндіруінше, жаңа талап шекарадағы қолдан жасалған кезектерді жою және электронды брондау жүйесінің тәртібін күшейту үшін енгізіліп отыр.

Қазақстанда электр жарығына қатысты жаңа талаптар күшіне енеді

Қазақстанда 8 қарашадан бастап электр есептегіштерін орнату, жарық ақысын есептеу және электр желісіне қосылу тәртібі өзгереді. Жаңа талаптар қарапайым тұрғындар мен кәсіпкерлерге де қатысты.

Енді жаңа үйлерге орнатылатын есептегіштер электр тұтыну көрсеткіштерін компанияға автоматты түрде жіберуі керек. Ал есептегіш тұрғынның кінәсінсіз бұзылса, жарық ақысы орташа тұтыну көлемімен есептеледі. Бұл тәртіп 30 күннен аспауға тиіс.

Бұдан бөлек, есептегішті 30 күн ішінде жөндеу немесе ауыстыру қажет. Әйтпесе электр компаниясы жарықты өшіруі мүмкін.

Көпқабатты үйлерде ортақ жарыққа кеткен шығынды басқарушы ұйым бақылап, тұрғындардың талабы бойынша есеп беруге міндетті. Ал электр желісіне қосылуға қажетті техникалық құжаттарды беру және қайта рәсімдеу тегін болады.

Қарашада Астана мен Алматыда не өзгереді: Жаңа мұз айдыны, театр, емхана және жол шектеулері

Қараша айында Астана мен Алматы тұрғындарын бірқатар өзгеріс күтіп тұр. Елордада ұзындығы 1,4 шақырым болатын мұз айдыны ашылса, Алматыда театр қайта жұмысын бастайды, жаңа емхана мен студенттер жатақханасын пайдалануға беру жоспарланған. Сонымен қатар екі қалада да жол шектеулері сақталады.

Астанадағы өзгерістер:

15 қарашада Abu Dhabi Plaza маңындағы Сызықтық саябақта ASTANA WINTER PARK / MEGAICE мұз паркі ашылады. Мұз жамылғысының ауданы 6 мың шаршы метр, ал мұз жолдарының ұзындығы 1,4 шақырым болады. Маусым 2027 жылғы 31 наурызға дейін жалғасады.

• Шерхан Мұртаза көшесінің бір бөлігі 3 қарашаға дейін жабық болады.
• Алматы көшесіндегі тоннель құрылысына байланысты кейбір учаскелер жыл соңына дейін жабылады.
• Бердібек Соқпақбаев көшесінің бір бөлігі 1 желтоқсанға дейін жабылады.
• Сығанақ көшесі мен Шыңғыс Айтматов көшесінің кейбір бөліктерінде де көлік қозғалысы шектеледі.

Алматыдағы өзгерістер:

2 қарашадан бастап "Шымбұлақ" тау шаңғысы курортындағы М1, К-1 және К-2 аспалы жолдары қайта жұмыс істейді. Алайда шаңғы маусымының басталу күні әзірге белгісіз.

6 қарашада Наталия Сац атындағы орыс балалар мен жасөспірімдер театры күрделі жөндеуден кейін қайта ашылады.

Шұғыла шағынауданында ауысымына 500 адам қабылдайтын жаңа емхана пайдалануға беріледі. Мұнда МРТ, КТ және басқа да медициналық жабдықтар болады.

Қалада 400 орындық жаңа студенттер жатақханасын пайдалануға беру жоспарланған. Бір адамға ай сайынғы төлем 45 мың теңге болады деп болжанады.

Алматыдағы жол шектеулері:

Құлжа және Іле трактілерінің жекелеген учаскелерінде 19 қарашаға дейін кері қозғалыс тәртібі сақталады. Бұл жүк көліктеріне арналған салмақ пен габаритті бақылау жүйелерін орнатуға байланысты.

Қазақстандықтар неше күн демалады

2026 жылғы қарашада қазақстандықтарды мемлекеттік мерекелерге байланысты қосымша демалыс күндері күтпейді. Ай ішінде бес күндік жұмыс аптасымен істейтіндер 9 күн, ал алты күндік жұмыс аптасындағылар 5 күн демалады.

Бес күндік жұмыс аптасы бойынша:

• 21 жұмыс күні;
• 9 демалыс күні;
• Қосымша мерекелік демалыс жоқ.

Демалыс күндері: 1, 7, 8, 14, 15, 21, 22, 28 және 29 қараша.

Алты күндік жұмыс аптасы бойынша:

• 25 жұмыс күні;
• 5 демалыс күні.

Демалыс күндері: 1, 8, 15, 22 және 29 қараша.

Қарашада демалыс күндерін ауыстыру да қарастырылмаған. Қазақстандықтар соңғы қосымша демалысты 26 қазанда Республика күніне орай алған. Ал келесі мемлекеттік мереке – 16 желтоқсандағы Тәуелсіздік күні.

Қазақстанда түйе сүтіне стандарт енгізіліп, киімдерді таңбалау міндеттеледі

1 қарашадан бастап Қазақстанда пастерленген түйе сүтіне арналған алғашқы ұлттық стандарт күшіне енеді. Ал 14 қарашадан бастап жеңіл өнеркәсіп тауарларын таңбалаудың жаңа ережелері қолданыла бастайды.

Жаңа стандарт түйе сүтінің сапасы мен қауіпсіздігіне, қаптамасына, таңбалануына, тасымалдануы мен сақталуына қойылатын талаптарды белгілейді. Сауда және интеграция министрлігінің мәліметінше, бірыңғай талаптар өндірушілерге өнім түрлерін көбейтіп, шетелдік нарыққа шығуға мүмкіндік береді. Қазір түйе сүтінен шұбаттан бөлек, балмұздақ, десерт және кофеге арналған сусындар да дайындалады.

14 қарашадан бастап киім-кешек пен жеңіл өнеркәсіп тауарларын таңбалау тәртібі өзгереді. Жаңа талап өндірушілерге, импорттаушыларға, көтерме және бөлшек саудагерлерге қатысты.

Ал міндетті таңбалау 1 желтоқсаннан басталады. Алғашқы кезеңде:

• табиғи және композициялық былғарыдан жасалған бұйымдар;
• жасанды үлбірден тігілген киімдер;
• киімнің жекелеген түрлері;
• шаңғы костюмдері;
• төсек-орын, асүй және дастарқан жабдықтары қамтылады.

Өнімдерге арнайы Data Matrix кодтары қойылады. Сатып алушылар тауар туралы ақпаратты Naqty Onim қосымшасы арқылы тексере алады. 2027 жылғы 1 наурыздан бастап таңбалау свитер, кардиган, жейде, шарф және басқа да киім түрлеріне таралады. Ал үшінші кезең 2027 жылғы 1 қазанда басталады.

Қазақстанда Stadler пойыздары қарашада жолаушылар тасымалын бастайды

2026 жылғы қарашада Астанадағы зауытта құрастырылған швейцариялық Stadler жолаушылар вагондары алғашқы бағыттарға шығарылады. Бастапқы кезеңде шамамен 40-45 вагонды іске қосу жоспарланған.

Жаңа вагондар мына бағыттарда қатынауы мүмкін:

• Астана – Алматы;
• Астана – Семей;
• Астана – Атырау.

Қазан айының ортасына қарай тасымалдаушыға 85-тен астам дайын вагон тапсырылған. Алайда техникалық ескертулер мен қосымша сынақтарға байланысты пойыздарды іске қосу бірнеше рет кейінге шегерілген. Коммерциялық пайдаланудың нақты басталу күні әзірге белгісіз. "Қазақстан темір жолы" 2026 жылдың соңына дейін 142 вагонды пайдалануға беруді жоспарлап отыр. Ал Stadler компаниясымен жасалған келісім бойынша 2030 жылға дейін барлығы 557 жолаушылар вагоны шығарылуға тиіс.

Алматыда жүк көліктерінің жүргізушілері жүк салмағына қойылған шектеулерге наразы. Миллиондаған теңге айыппұл арқалаудан шаршаған олар талаптар қайта қаралмаса, жұмысын тоқтатпақ. Ал бұл құрылыс материалдарының қымбаттауына әкелуі мүмкін. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Информбюро бағдарламасына сілтеме жасап хабарлайды.

Жүк көлігімен құм, қиыршық тас және топырақ тасып күн көретін жүргізушілердің айтуынша, жолдарға салмақ өлшейтін құрылғылар орнатылғалы бері жұмыс істеу қиындаған. Қолданыстағы талап бойынша, үш осьті жүк көлігіне небәрі 10 тонна жүк артуға рұқсат етіледі. Ал белгіленген мөлшерден асып кеткен жағдайда жүргізушілерге қомақты айыппұл салынады.

Алматы облысының тұрғыны Ринат Күсембеков осы талаптың кесірінен 1 миллион 887 мың теңге айыппұл алғанын айтады.

"ҚазАвтоЖол жол салып жатқан кезде Алматыдан Сарыөзекке асфальт тасып жүрдім. Салмақ өлшейтін құрылғыға түсіп, 1 миллион 887 мың теңге айыппұл алдым. Бізге бір оське 8 тоннадан тиесілі дейді. Бұл Кеңес Одағы кезінде қабылданған талап. Қазір кемінде 14 тонна болуы керек деп есептеймін. Мысалы, сізге бір рейспен жүк жеткізген тиімді ме, әлде төрт-бес рет қатынап әкелген тиімді ме? Мұны жоғарыда отырғандар неге түсінбейді? Алатау қаласын саламыз деп жатыр, оны немен салады?" – деді Ринат Күсембеков.

Жүргізушілердің сөзінше, бұрын 70 мың теңгеге бір рейспен жеткізілген жүкті қазір үш-төрт мәрте қатынап тасуға тура келеді. Бұл жанармай, жол ақысы және жүргізушінің еңбекақысы секілді шығындарды көбейтеді. Соның салдарынан құрылыс материалдарының бағасы да қымбаттауы мүмкін. Ал бұл тұрғын үй құрылысының құнына әсер етеді.

Тағы бір жүргізуші Мейірбек Сағындық жолдардың бұзылуына тек ауыр жүк көліктерін кінәлау дұрыс емес деп санайды. Оның пікірінше, мәселенің бір себебі – жол құрылысының сапасы.

"Ауыр жүк көліктері жолды құртып жатыр дейді. Егер жолды тек біз құртып жатсақ, Алматыдағы Тимирязев көшесімен жеңіл көліктер мен автобустар ғана жүреді ғой. Сонда ол көше неге бұзылған? Ортасы ойылып, кедір-бұдыр болып кеткен. Ең алдымен жолдың сапасына мән беру керек", – деді Алматы облысының тұрғыны Мейірбек Сағындық.

Ал көлік министрлігі өкілдері жүк көліктеріне қатысты салмақ нормалары биылдың өзінде қайта қаралып, арттырылғанын мәлімдеді. Ведомство өкілдерінің айтуынша, өзгерістер тиісті сараптамадан өтіп, мамандармен келісілген. Сондықтан әзірге қолданыстағы шектеулерді одан әрі жеңілдету жоспарланып отырған жоқ.

Көлік министрлігі Көліктік бақылау комитетінің бас сарапшысы Мейрамбек Базаровтың айтуынша, бір шиналы оське түсетін салмақ 10,5 тоннаға, ал екі шиналы оське 11,5 тоннаға дейін көтерілген. Қосарланған білікке түсетін салмақ та 16 тоннадан 18 тоннаға дейін ұлғайтылған.

"Қазақстанда жолға түсетін салмақ көрсеткіштері халықаралық талаптарға да сәйкес келеді", – деді бас сарапшысы Мейрамбек Базаров.

Алайда жүргізушілер бұл өзгерістер мәселені шешпегенін айтады. Егер талаптар қайта қаралмаса, жүк көліктерін тоқтатып, кәсіптен бас тартуға дайын. Олардың пікірінше, айыппұл төлеп, шығынға батқанша жұмысқа шықпаған тиімді. Ал құрылысқа құм мен тас жеткізу қиындаса, оның салдары құрылыс саласына да әсер етуі мүмкін.

Еске салсақ, бұған дейін Қаскелең маңындағы "Алматы – Бішкек" тасжолында ауыр әрі ірі жүк көліктерінің жүруіне уақытша шектеу қойылған еді. Оған жол айрығындағы құрылыс жұмыстары себеп болған. 11 қыркүйектен бастап енгізілген шектеу биіктігі 4,5 метрден, ені 8 метрден асатын көліктерге қатысты және жыл соңына дейін жалғасады.

TikTok-та тікелей эфирге шығып, боқтық сөз айтып, кальян шеккен үш шымкенттік бойжеткен полицияның назарына ілікті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Информбюро бағдарламасына сілтеме жасап хабарлайды.

Шымкентте TikTok желісіндегі тікелей эфирде қоғамдық тәртіп пен әдеп нормаларын бұзған үш бойжеткен жауапқа тартылды. Олар эфир барысында былапыт сөз айтып, кальян шегіп, әдепсіз қылықтар көрсеткен.

Полиция құқықбұзушылықты әлеуметтік желілерге жүргізілген мониторинг кезінде анықтаған. Оқиғадан кейін 18, 19 және 20 жастағы үш қыз көңіл көтеріп отырған жерінен полиция бөліміне жеткізілген.

Оларға "Ұсақ бұзақылық" бабы бойынша әкімшілік хаттама толтырылды. Сот шешімімен бойжеткендердің екеуі бес тәулікке әкімшілік қамаққа алынса, үшіншісіне айыппұл салынды.

Еске салайық, бұған дейін TikTok-та лайк үшін шектен шыққан треш-стримерлер полицияның назарына іліккені хабарланған еді. Ел бойынша 20-дан астам блогер мен стример әкімшілік жауапкершілікке тартылып, кейбірі бірнеше тәулікке қамауға алынды. Ішкі істер министрлігінің мәліметінше, блогерлер көп лайк пен  донат жинау үшін түрлі әрекеттерге барған. Қауіпті пранктер ұйымдастырып, балағат сөздер айтып, әдепсіз әрекеттер көрсеткен.

• Шымкент қаласының 48 жастағы тұрғыны Ербол Дүйсенбаев TikTok желісіндегі тікелей эфир барысында бейәдеп сөздер қолданған. Сот шешімімен ол 10 тәулікке әкімшілік қамауға алынды. 
• Талдықорған қаласының 44 жастағы тұрғыны Гүлмира Қасенова TikTok-тағы тікелей эфир кезінде қоғамдық тәртіпті бұзып, балағат сөздер айтқан.

Одан бөлек өзге де блогерлерге айыппұл салынған.

Демалыс күндері түске дейін ұйықтап, жұмыс аптасында жиналған ұйқының орнын толтыруға тырысатындар бар. Алайда мамандар мұндай әдет ұйқы режимін бұзып, керісінше шаршауды күшейтуі мүмкін екенін ескертеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі "Лента.ру" порталына сілтеме жасап хабарлайды. 

Ұйқы дәрігері Илья Смирнов толыққанды демалуға кедергі келтіретін әдеттерді атап, ұйқы режимін қалай реттеуге болатынын түсіндірді.  Маманның айтуынша, сенбі мен жексенбі күндері түске дейін ұйықтау адамның қалыпты ұйқы режимін бұзады. Соның салдарынан адам өзін шаршаңқы сезініп, жексенбі күні кешке ұйықтап кетуі қиындайды.

Мұндай жағдайға тап болмас үшін дәрігер демалыс күндері әдеттегіден бір сағаттан артық кеш оянбауға кеңес береді.

Егер жұмыс аптасы ауыр өтсе, күндіз аздап ұйықтап алуға болады. Бірақ мұндай тынығу 20 минуттан аспауы керек. Сондай-ақ күндізгі ұйқыны сағат 15:00–16:00-ге дейін аяқтаған дұрыс.

Маман ұйықтар алдында компьютерлік ойын ойнамауға, мазасыздық тудыратын жаңалықтарды оқымауға және біреумен сөзге келіп, мәселе шешуге тырыспауға кеңес береді. Мұндай әрекеттер миды сергек ұстап, тынығуға кедергі келтіреді.

Сонымен қатар кешкісін шамадан тыс майлы әрі көп тамақ жеу, қатты ашығу және ұйықтар алдында ауыр жаттығулар жасау да ұйқының сапасын төмендетеді.

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстанда жұмыс берушілер қызметкерлерді жұмысқа кешіккені немесе қателік жібергені үшін ақшалай айыппұл сала алмайтыны туралы хабарлаған едік. 

Шымкентте халықаралық іздеуде жүрген 45 жастағы ер адам ұсталды. Ол Астанада тұрғын үй кешенін саламыз деп 292 адамнан 4 миллиард теңгеден астам ақша жинаған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ішкі істер министрлігінің мәліметінше, күдікті мен оның сыбайластары азаматтардың сеніміне кіріп, ақшасын иемденген. Алайда көпқабатты тұрғын үй кешенінің құрылысы қажетті рұқсат құжаттарынсыз және мемлекеттік сараптаманың оң қорытындысынсыз жүргізілген.

Қылмыстық іс аясында 292 салымшының зардап шеккені анықталды. Келтірілген шығын көлемі 4 миллиард теңгеден асады.

Полицияның мәліметінше, ер адам ұзақ уақыт бойы Шымкентте жасырынып жүрген. Ұсталмау үшін жалдамалы пәтерлерін жиі ауыстырып отырған.

Қазір күдікті уақытша ұстау изоляторына қамалды.

Еске салсақ, бұған дейін балаларды грантқа түсіруге уәде беріп, 600 миллион теңге жымқырған білім беру орталығының басшысы сотталған еді.

"Қазгидромет" қараша айына арналған еліміз бойынша ауа райы болжамын жариялады. Келер айда елдің басым бөлігінде күн әдеттегіден жылы болғанымен, айдың екінші жартысында елдің солтүстігі, шығысы мен орталығында түнгі аяз -18 градусқа дейін жетпек. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Консультативтік болжамға сәйкес, қарашада елдің басым бөлігінде ауа температурасы әдеттегіден 1-2 градус жылы болады. Ал елдің солтүстік-батысында ауа райы климаттық нормаға сай күтіледі.

Синоптиктердің болжамынша, қарашаның алғашқы аптасында күн салыстырмалы түрде жылы, көбіне бұлтсыз болады. Жауын-шашын күтілмейді. Тек айдың басында елдің солтүстік-шығысы мен шығысында жаңбыр және қар аралас жаңбыр жауады. Түнде тұман түсуі мүмкін.

Аяз -18 градусқа дейін күшейеді

Қарашаның басында ауа температурасы мынадай болады:

• Елдің батысында, оңтүстік-батысында, оңтүстігі мен оңтүстік-шығысында күндіз +12...+22 °С;
• Солтүстікте, солтүстік-батыста (Қостанай облысында), орталық және шығыс өңірлерде түнде -1...-8 °С-тан 0...+5 °С-қа дейін, күндіз +5...+13°С,.

Ал алғашқы онкүндіктің соңында күн суытады. Күндізгі ауа температурасы:

• елдің солтүстік бөлігінде 0...+5°С-қа дейін;
• оңтүстік бөлігінде +8...+13°С-қа дейін;
• батыста +2...+10°С-қа дейін төмендейді.

Қазақстанның таулы аймақтарында түнгі температура -3...+2°С-тан -5...-10°С-қа дейін құбылады. Күндіз +2...+10°С болады.

Қарашаның екінші және үшінші онкүндігінде де ауа температурасы жиі құбылады. Синоптиктердің болжамы бойынша:

Елдің солтүстік бөлігінде түнде ауа температурасы -1...-13°С-тан -3...+5°С-қа дейін, күндіз +1...+10°С-тан 0...-5°С-қа дейін өзгереді;

Оңтүстік өңірлерде түнде 0...-5°С-тан +2...+10°С-қа дейін, күндіз 0...+5°С-тан +7...+15°С-қа дейін құбылады.

Сонымен қатар кей күндері елдің солтүстігінде, шығысы мен орталығында түнгі ауа температурасы -10...-18°С-қа дейін төмендеуі мүмкін.

Еске салсақ, бұған дейін синоптиктер Қазақстанда алдағы қыс қандай болатынын болжаған еді.  

Бразилиядағы Амазон тропикалық ормандарынан мыңдаған жыл бұрын салынған 432 алып геоглиф табылды. Ғалымдардың болжамынша, олар халқы үш миллионға жуықтаған ежелгі Акири өркениетінің мұрасы болуы мүмкін. Зерттеушілер бұл құрылыстардың қалай салынғанын және қандай мақсатта пайдаланылғанын анықтап жатыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі ВВС порталына сілтеме жасап хабарлайды. 

Ғалымдардың болжамынша, бұл нысандарды бірнеше мың жыл бұрын өмір сүрген, халқы үш миллионға жуықтаған ежелгі өркениет жасаған. 

Nature журналында жарияланған зерттеуді Испания, Финляндия, Бразилия және Данияның университеттері мен ғылыми институттарының мамандары жүргізген.

Ғалымдар қалың орманды LiDAR деп аталатын лазерлік технология арқылы зерттеген. Бұл әдіс лазер сәулелерінің көмегімен жер бедерін өлшеп, аумақтың үш өлшемді картасын жасауға мүмкіндік береді. Оның арқасында ағаштарды кеспей-ақ және әр жерге жеке бармай-ақ, үлкен аумақты зерттеуге болады.

Зерттеушілер жалпы аумағы 4 400 шаршы шақырым болатын жерді сканерлеп, 432 геоглиф тапқан. Олардың басым бөлігі бұған дейін ғылымға белгісіз болған. Бұл құрылыстар б.з.д. 600 жылдан б.з. 850 жылға дейінгі аралықта жасалған.

Үш миллионға жуық халқы болған өркениет

Ғалымдардың болжамынша, бұл геоглифтер Акири өркениетіне тиесілі. Ол шамамен 183 мың шаршы шақырым аумақты алып жатқан. Бұл – қазіргі Камбоджа немесе Сирияның жер көлемімен шамалас. Өркениет гүлденген кезеңде, яғни б.з. 100–300 жылдары оның халқы үш миллионға жуықтауы мүмкін.

Зерттеушілер ені 15 метрге, тереңдігі 5 метрге дейін жететін орларды анықтаған. Мұндай алып құрылыстарды жасау үшін көп адамның бірлесіп жұмыс істеуі қажет болған.

Алсеу Ранцидің айтуынша, бұл аймақта тас болмағандықтан, ежелгі адамдар топырақты ағаш құралдармен қазып, себеттермен тасуы мүмкін. Алайда Амазонияның ылғалды климаты ағаш пен басқа да органикалық материалдардың тез шіруіне себеп болады. Сондықтан ғалымдар әзірге нақты қорытынды жасай алмай отыр. Зерттеушілер мұндай құрылыстарды салу үшін көп жұмыс күшімен қатар, еңбек бөлінісі, математика мен геометрияны терең білу қажет болған деп есептейді.

Геоглифтер не үшін салынған?

Бұған дейін ғалымдар геоглифтерді халықты жау шабуылынан қорғайтын бекіністер немесе қорғаныс құрылыстары деп санаған. Алайда қазір мамандар олардың басқа мақсатта пайдаланылғанын болжайды.

Зерттеушілердің пікірінше, бұл орындар діни рәсімдер өткізуге, саяси мәселелерді талқылауға және адамдарды жинауға арналған болуы мүмкін. Яғни оларда адамдар тұрақты тұрмаған, белгілі бір жағдайларда бас қосқан.

Алсеу Ранцидің пайымдауынша, егер бұл болжам расталса, Акири өркениеті бейбіт өмір сүрген болуы мүмкін. Өйткені геоглифтерді салуға соншама күш пен уақыт жұмсауы олардың алаңдайтындай үлкен жауы болмағанын аңғартады.

 Табиғатқа ұқыпты қараған

Мартти Пярссиненнің айтуынша, Акири мәдениетінде табиғатқа құрметпен қарау маңызды орын алған.

Қазба жұмыстарының нәтижесі ежелгі адамдардың геоглифтерді салып қана қоймай, оларды ұзақ уақыт бойы күтіп ұстағанын да көрсетеді.

Зерттеу авторларының бірі, Бразилиядағы Пара федералды университетінің археологі әрі антропологі Руан Карлос Лопестің айтуынша, мұндай нысандарды ғасырлар бойы сақтап қалу үшін де мол білім мен жүйелі жұмыс қажет болған.

Еске салсақ, бұған дейін ғалымдар Жердегі тіршілік кометалардан басталмаған деген болжам айтқан болатын.

Жердегі тіршілік қалай пайда болды? Ғалымдар бұл сұраққа жауап іздеп, ұзақ уақыт бойы кометаларға ерекше мән беріп келген. Олардың болжамынша, төрт миллиард жылдан астам уақыт бұрын Жерге құлаған кометалар планетаға су мен тіршілікке қажетті органикалық заттарды жеткізген болуы мүмкін. Алайда жаңа зерттеу бұл теорияға күмән келтірді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі CNN порталына сілтеме жасап хабарлайды. 

Scientific Reports журналында жарияланған зерттеуде ғалымдар кометалардың Жерге органикалық заттарды жеткізу мүмкіндігін компьютер арқылы тексерген. Олар 100 мың түрлі жағдайды модельдеген.

Нәтижесінде кометалардың басым бөлігі Жерге өте жоғары жылдамдықпен соғылғаны анықталған. Мұндай соқтығыс кезінде температура мен қысым күрт көтеріліп, кометаның құрамындағы органикалық заттар жойылып кетуі мүмкін.

Модельдеу нәтижесі бойынша, зерттелген жағдайлардың 54%-да қажетті заттар сақталып қалатындай бірде-бір соқтығыс болмаған. Қалған жағдайларда органикалық қосылыстардың бір бөлігі Жерге жетуі мүмкін болғанымен, олардың тіршіліктің пайда болуына жеткілікті мөлшерде түсу ықтималдығы төмен екені анықталған. 

Зерттеушілер цианисті сутекке де назар аударған. Бұл зат ақуыздардың түзілуіне қажет аминқышқылдарының пайда болуына қатысады. Ол кометалардың құрамында кездескенімен, Жерге соғылған кезде көбіне жойылып кетуі мүмкін.

Осыдан кейін ғалымдар тіршілікке қажетті органикалық заттар қайдан келген болуы мүмкін деген сұраққа басқа да жауап іздеген. Олардың пікірінше, мұндай заттарды Жерге астероидтар жеткізуі ықтимал. Өйткені олар кометаларға қарағанда планетамен баяу жылдамдықта соқтығысады. Сондай-ақ қажетті молекулалар жас Жердің өзінде химиялық реакциялар арқылы пайда болуы мүмкін.

Зерттеушілердің тағы бір қызық байқауы бар. Ежелгі Марста кометалар арқылы органикалық заттардың сақталып қалу мүмкіндігі Жерге қарағанда жоғары болған. Себебі кометалар ол планетамен баяуырақ соқтығысқан.

Дегенмен ғалымдар кометалардың Жердегі тіршіліктің пайда болуына ешқандай қатысы болмаған деп кесіп айтпайды. Кейбір органикалық заттар соқтығыс кезінде аман қалуы мүмкін. Сондықтан кометалар туралы болжам әлі де зерттеуді қажет етеді.

Семейде облыстық сот алдында өзін өртеп жіберген ер адамның өлімінен кейін жаңа деректер пайда болды. Ол бұған дейін бес жүк көлігіне қатысты сот дауының жәбірленушісі болған. Ол лизингтік компаниямен арадағы келіспеушілікке байланысты сотқа жүгініп, 19,9 миллион теңге өтемақы талап еткен. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Облыстық соттың мәліметінше, 2020 жылы марқұмның компаниясы лизингтік компаниямен бес жүк көлігін сатып алу туралы келісімшарт жасасқан. Алайда техниканың ақысын толық төлемеген.

2024 жылы лизингтік компанияның мүддесін қорғаған айыпталушы сот шешімінсіз төрт жүк көлігі мен қосалқы бөлшектерді алып кеткен. Соттың баспасөз қызметінің мәліметінше, бұл әрекет заңсыз өз бетінше шешім қабылдау деп танылған.

Сот оны Қылмыстық кодекстің 389-бабының 1-бөлігі бойынша кінәлі деп таныған. Алайда қылмыстық жауапқа тарту мерзімі өтіп кеткендіктен, ол жауапкершіліктен босатылған.

Келісімшарттар төлемнің толық жасалмауына байланысты бұған дейін бұзылғандықтан, сот техниканы заңды иесі – лизингтік компанияға қайтару туралы шешім шығарған.

Жәбірленуші сотқа азаматтық талап арыз да берген. Ол жоғалған құрал-жабдықтар мен қосалқы бөлшектердің, сондай-ақ бесінші жүк көлігін жөндеуге кеткен шығынның өтемі ретінде 19,9 миллион теңге өндіріп беруді сұраған.

Алайда сот ер адамның жоғалған заттардың өзіне тиесілі екенін және шығын көлемін дәлелдей алмағанын айтып, талабын қарамаған. Сонымен бірге оған ақшаны өндіріп алу үшін азаматтық сотқа бөлек жүгінуге болатыны түсіндірілген.

Соттың баспасөз қызметі шешім барлық дәлелді зерттеп, заң талаптарына сай қабылданғанын мәлімдеді.

Еске салсақ, Семейде облыстық сот ғимаратының алдында ер адам өзін өртеп жіберген еді. Алдын ала мәлімет бойынша, ер адам үстіне бензин құйып, өрт қойған. 

Қартайған шақта зейнетке шығу, денсаулықтың нашарлауы немесе жақындарынан айырылу адамның психологиялық жағдайына әсер етуі мүмкін. Соның салдарынан кейбірі жалғыздықты сезініп, өмірге деген қызығушылығын жоғалтады. Психолог бұл кезеңді жеңіл өткеруге көмектесетін жеті кеңес берді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі "Доктор Питер" порталына сілтеме жасап хабарлайды. 

Психолог Инна Хамитованың айтуынша, мұндай кезде адам өзін жалғыз сезініп, болашағына алаңдауы және өзгелерге қажетсізбін деп ойлауы мүмкін.

Дағдарыстың белгілеріне немқұрайлылық, ашушаңдық, ұйқының бұзылуы, тәбеттің төмендеуі, бұрын ұнатқан істеріне қызығушылықтың жоғалуы және зейін қою қиындығы жатады. Психолог бұл кезеңді жеңіл өткеруге көмектесетін мынадай жеті кеңес ұсынды:

1. Денсаулыққа көңіл бөлу. Дәрігерге тұрақты түрде қаралып, дұрыс тамақтанып, дене белсенділігін сақтау маңызды.

2. Адамдармен араласуды тоқтатпау. Туыстармен және достармен байланысты үзбей, қоғамдық іс-шараларға қатысып, еріктілікпен айналысуға болады.

3. Жаңа қызығушылықтар табу. Шет тілдерін үйрену, шығармашылықпен айналысу, кітап оқу немесе бұрын жасап көрмеген істерді байқап көру пайдалы.

4. Есте сақтау қабілеті мен ойлауды жаттықтыру. Сөзжұмбақ шешу, шахмат ойнау, түрлі басқатырғыштарды құрастыру және оқу курстарына қатысу мидың белсенділігін сақтауға көмектеседі.

5. Көмектен бас тартпау. Қажет болған жағдайда жақындарынан, медицина қызметкерлерінен немесе күтім мамандарынан қолдау сұраған жөн.

6. Өмірлік тәжірибемен бөлісу. Естеліктерін жазып, білгенін кейінгі ұрпаққа үйретіп, қоғамға пайдалы жобаларға қатысуға болады.

7. Эмоциялық жағдайды бақылау. Босаңсу әдістерін қолданып, жағымды оқиғаларды жиі еске алып, қажет болса психологқа жүгінген дұрыс.

Психологтың айтуынша, қарттық кезең міндетті түрде өмірге деген қызығушылықтың жоғалуымен қатар жүрмейді. Дене мен ой белсенділігін сақтау, жақындармен араласу және жаңа қызығушылықтар табу адамның эмоционалдық саулығын қолдауға көмектеседі.

Маман адамның психологиялық жағдайындағы өзгерістерді елеусіз қалдырмауға шақырады. Егер екі аптадан ұзақ уақыт бойы көңіл күйі болмай, күнделікті тіршілігіне зауқы соқпаса, есте сақтау қабілеті нашарласа немесе өмірден түңілу ойлары пайда болса, дәрігерге қаралған жөн.

Еске салсақ, Қазақстанда зейнеткерлерге қандай жеңілдіктер мен әлеуметтік көмек берілетіні туралы жазған едік. 

Адамның соңынан қалмай жүру, қайта-қайта хабарлама жазу, қоңырау шалу немесе әлеуметтік желіде аңду кейде жай мазалау ретінде қабылданады. Алайда мұндай әрекеттер адамның жеке шекарасын бұзып, психологиялық қысымға ұласуы мүмкін. Сталкингті қалай тануға болады, оның адам психологиясына әсері қандай және мұндай жағдайда жәбірленуші өзін қалай қорғай алады? Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қазақстанда сталкинг үшін қылмыстық жауапкершілік 2025 жылғы 16 қыркүйектен бастап енгізілді. 2026 жылғы 9 маусымдағы мәлімет бойынша, сталкинг фактілері бойынша 83 қылмыстық іс сотқа жолданған. Алматыда 2026 жылдың басынан сәуір айының соңына дейін сталкингке қатысты 24 өтініш тіркелген. Салыстырмалы түрде алғанда, 2025 жылы қалада осындай бір ғана өтініш түссе, 2024 жылы мұндай дерек тіркелмеген.

Сталкингке тап болған жағдайда не істеу керек?

Заңгер Халида Әжіғұлованың айтуынша, жәбірленуші ең алдымен қудалау фактісін растайтын дәлелдер жинап, өзіне келген зиянды көрсетуі қажет. Бұл адамның жеке құқықтарына, соның ішінде психологиялық және физикалық денсаулығына келтірілген зиян болуы мүмкін.

"Осыған байланысты психолог маманға жүгініп, одан ресми қорытынды алуға кеңес береміз. Мұндай құжатты кейін сотта дәлел ретінде пайдалануға болады. Ал жай ғана хат алмасу немесе телефон қоңырауларының тарихы қудалау фактісін дәлелдеуге жеткіліксіз болуы мүмкін.

Сондай-ақ жәбірленуші сталкерге онымен байланысқысы келмейтінін ашық айтуы керек. Яғни оған қоңырау шалмауын, хабарлама жазбауын тікелей ескертіп, кейін оның нөмірін бұғаттағаны жөн. Егер адам бұдан кейін де басқа нөмірлер мен аккаунттар арқылы хабарласуын жалғастырса, бұл қудалаудың тоқтамағанын дәлелдейтін маңызды айғаққа айналады", – деді заңгер.

Жәбірленушінің қарсылығына қарамастан сталкердің байланыс орнатуға, оны іздеуге немесе аңдуға әрекет жасауы полицияға арыз беруге негіз бола алады.

Қазақстанда сталкинг үшін қандай жаза қарастырылған?

Заңгердің айтуынша, Қазақстанда сталкинг үшін Қылмыстық кодекстің 115-1-бабы – "Сталкинг" бойынша қылмыстық жауапкершілік қарастырылған. Бұл бапқа сәйкес, құқық бұзушыға 200 АЕК-ке дейін (865 мың теңге) айыппұл салынуы немесе сол мөлшерде түзеу жұмыстарына тартылуы мүмкін. Сонымен қатар 200 сағатқа дейін қоғамдық жұмысқа жегу немесе 50 тәулікке дейін қамауға алу жазасы көзделген.

"Алайда бұл жазаның барлығы міндетті түрде ең жоғары мөлшерде тағайындалады дегенді білдірмейді. Мысалы, сот 200 АЕК (865 мың теңге) емес, 20 АЕК (86 мың 500 теңге) көлемінде айыппұл салуы мүмкін. Сол сияқты қоғамдық жұмыс мерзімі 200 сағаттан аз немесе қамау мерзімі 50 тәуліктің орнына 10–20 тәулік болуы ықтимал. Жаза мөлшері істің мән-жайына қарай анықталады", – деді Халида Әжіғұлова.

Маманның айтуынша, сталкинг қылмыстық теріс қылық санатына жататындықтан, сотқа дейінгі тергеп-тексеруді анықтаушылар жүргізеді. Олар дәлелдер жинап, тараптардан жауап алады, қажет болған жағдайда беттестіру өткізеді. Одан кейін іс материалдары прокуратураға жіберіледі. Прокуратурамен келісілген соң іс сотқа жолданады. Ал құқық бұзушыға қандай жаза тағайындалатыны туралы түпкілікті шешімді сот қабылдайды.

Егер адам алдымен әйелді аңдып, кейін оған күш қолданса, оның әрекетінде бірден бірнеше құқықбұзушылық құрамы болуы мүмкін.

"Алғашқысы – сталкинг. Яғни басқа адамның еркінен тыс оны заңсыз аңду, іздеу немесе онымен байланыс орнатуға тырысу. Алайда сталкингтің өзіне физикалық зорлық-зомбылық жатпайды.

Мысалы, қудалаушы жәбірленушіге "сені өлтіремін", "сені ұрып-соғамын" деген мазмұндағы хабарламалар жіберуі мүмкін. Мұндай қорқытулар адамның бойында үрей туғызып, өз өмірі мен денсаулығына қауіп төнеді деп алаңдауына себеп болады. Сондықтан осындай хабарламалар да сталкинг белгілерін көрсететін дәлелдердің бірі саналады. Дегенмен бұл хабарламалардың жәбірленушінің психологиялық жағдайына кері әсер еткенін де растау маңызды. Ол үшін психологтың қорытындысы қажет. Құқық бұзушылықты бағалау кезінде оның объективті және субъективті белгілері де ескеріледі", – деді заңгер.

Халида Әжіғұлованың сөзінше, егер қудалаушы физикалық күш қолданса, оның әрекеті Қылмыстық кодекстің басқа баптары бойынша сараланады. Мысалы, Қылмыстық кодекстің 109-1-бабы – "Ұрып-соғу". Бұл бап денсаулыққа жеңіл зиян келтірмегенімен, жәбірленушіге физикалық ауырсыну тудырған әрекеттерге қатысты қолданылады.

"Егер күш қолдану салдарынан денсаулыққа жеңіл зиян келсе, мысалы, жабық сүйек сынуы, ми шайқалуы немесе ауыр соққыдан болған жарақаттар анықталса, әрекет Қылмыстық кодекстің 108-1-бабы – "Денсаулыққа қасақана жеңіл зиян келтіру" бойынша саралануы мүмкін", – деді заңгер Халида Әжіғұлова.

Сталкингке қатысты заң енгізілгеннен кейін не өзгерді?

Заңгердің пікірінше, сталкинг үшін қылмыстық жауапкершіліктің енгізілуі Қазақстанда бірқатар оң өзгеріске жол ашты. Бұған дейін қудалауға тап болған адамдар кінәлілерді жауапқа тартуда қиындықтарға кезігетін.

"Ал қазір мұндай әрекеттер үшін жауапкершілік қарастырылып, сталкингке қатысты сот тәжірибесі қалыптаса бастады. Ең бастысы, жәбірленушілердің әділдікке қол жеткізуіне мүмкіндік пайда болды. Сондықтан қазір негізгі міндет – осы заңнаманы іс жүзінде қолдану тәжірибесін жетілдіру. Әсіресе сталкингке тап болған адамдардың үнсіз қалмай, қорықпай полицияға жүгінуі маңызды", – деді заңгер.

Халида Әжіғұлованың айтуынша, қазір полиция органдарында сталкинг істерін тергейтін анықтаушыларға арнайы оқыту жүргізіліп жатыр. Оларға сотқа дейінгі тергеп-тексеруді қалай жүргізу керегі және қандай жайттарға назар аудару қажеттігі түсіндіріледі. Прокуратура да бұл мәселеге көңіл бөліп отыр.

Сталкинг пен жай мазалаудың айырмашылығы қандай?

Заңгердің сөзінше, сталкингке тап болған адам өз өмірі мен денсаулығына қауіп төніп тұр деп алаңдайды. Ал жай мазалау көбіне адамның ашуын келтіріп, тітіркендірумен шектеледі.

"Егер адамның әрекеті қорқыныш емес, тек ашу мен наразылық тудырса, бұл сталкинг болып саналмайды және қылмыстық жауапкершілікке негіз болмауы мүмкін", – деді заңгер.

Маманның айтуынша, сталкинг адамға қарсы жасалуы мүмкін әлдеқайда ауыр қылмыстардың алдындағы белгі болуы ықтимал. Қудалауға ұшыраған адам келесі жолы сталкердің өзіне күш қолдануынан, ұрып-соғуынан немесе басқа да заңсыз әрекетке баруынан қауіптенуі мүмкін.

Заңгердің сөзінше, сталкингке адамның әлеуметтік желілердегі парақшаларын жасырын бақылау, сондай-ақ оның қайда жүргенін анықтау үшін телефонына немесе басқа гаджеттеріне тыңшылық құрылғылар мен арнайы қосымшалар орнату сияқты әрекеттер де жатады.

"Мысалы, менің тәжірибемде сталкер жәбірленушіні үйінен жұмысқа дейін, жұмыстан үйіне дейін аңдыған жағдайлар болды. Әйел үйіне кіргеннен кейін де қудалау тоқтамаған. Сталкер көршілеріне қайта-қайта қоңырау шалып, есікті ашуды және оны үйге кіргізуді талап еткен.

Бұдан бөлек, сталкер жәбірленушінің жүрген жерін бақылау үшін оның Yandex Go аккаунтын бұзуға әрекеттенген. Сондай-ақ 2GIS қосымшасындағы аккаунтына заңсыз кіруге тырысып, оның қайда жүргенін анықтағысы келген", – деді заңгер.

Егер полиция арызды қабылдамаса, не істеу керек?

Заңгердің айтуынша, полиция әйелдің арызын қабылдамаған жағдайда, ол прокуратураға шағымдана алады. Сондай-ақ алдымен аумақтық полиция департаментіне шағым түсіріп, арыздың көшірмесін прокуратураға қатар жолдауға құқылы.

Сталкинг құрбанының психологиясына қалай әсер етеді?

Редакциямызға психолог Елена Распопова сұхбат берді. Оның айтуынша, қудалаушы адаммен қарым-қатынасты тоқтатқаннан кейін де әйел біраз уақыт мазасыздық, қорқыныш немесе үрей ұстамаларын сезінуі мүмкін. Бұл оның сол жағдайдан кейінгі психологиялық күйіне байланысты.

"Сталкинг құрбандарына көмек сұрау қиын болуы мүмкін. Себебі мұндай қудалауды дәлелдеу әрдайым оңай емес, кейде нақты айғақтар да болмауы мүмкін. Әйел айналасындағылар оны бәрін ойдан шығарып отыр немесе бұл оның қиялы деп қабылдай ма деп қорқады. Бұған қоса, беделіне нұқсан келуі, жақындары мен таныстарының сөгісі немесе ұят сезімі де кедергі болуы мүмкін", – деді психолог.

"Жоқ" дегенді қабылдай алмайтындар

Психологтің пікірінше, кей адамдар өз әрекетін ғашықтық деп қабылдап, оның сталкинг екенін аңғармайды. Олар "жоқ" деген жауапты қабылдамай, өз мінез-құлқын басқара алмай қалуы мүмкін. Егер адамның отбасында жеке шекара ұғымы қалыптаспаған болса және ол есейген шағында да өзгелердің шекарасын ескермесе, жағдай одан әрі күрделене түседі.

"Мысалы, ер адам қарым-қатынаста бәрі жақсы деп ойлап, өзін жайлы сезінеді. Бірақ әйел қарым-қатынасты тоқтатуға шешім қабылдайды. Ер адам өзі мұны қаламағандықтан, ажырасуды қабылдай алмай, бұрынғы қарым-қатынасты қалпына келтіруге тырысады. Соның салдарынан бұрынғы серіктесін қайта-қайта іздеп, мазалауы мүмкін", – деді психолог.

Мұндай жағдайда жеке шекараны нақты белгілеу, қажет болса, физикалық арақашықтық сақтау және психолог көмегіне жүгіну маңызды.

"Ең бастысы, әр адамның өз таңдауын жасауға құқығы бар екенін түсіну керек. Бір кездері бірге болғаны екінші адамның шешімін елемеуге немесе оны қарым-қатынасты жалғастыруға мәжбүрлеуге негіз бола алмайды", – деді Елена Распопова.

"Көмек сұраудан қорықпау керек"

Психологтың айтуынша, сталкингке тап болған адам жақындарына, достарына, ата-анасына, психологқа, учаскелік полиция қызметкеріне немесе полицияға жүгіне алады. Сондай-ақ адвокаттың көмегіне жүгініп, дағдарыс орталықтары мен әлеуметтік қызметтерден қолдау сұрағаны маңызды.

"Кейде адам ұзақ уақыт бойы қысым көріп жүріп, мұндай жағдайға бейімделіп кетуі мүмкін. Яғни өзіне жасалып жатқан әрекеттерді қалыпты жағдай ретінде қабылдай бастайды. Сондықтан ең алдымен оның мәселесін байыппен тыңдап, жағдайдың шын мәнінде дұрыс емес екенін түсінуге көмектесетін адам табу маңызды", – деді Елена Распопова.

Қазақстандағы сталкинг құрбандары

Қазақстанда сталкингке қатысты қоғам назарын аударған бірнеше оқиға тіркелді. Солардың бірі – 2026 жылғы 11 қаңтарда Шымкентте кісі қолынан қаза тапқан 21 жастағы Нұрай Серікбайдың оқиғасы. Марқұмның туыстарының айтуынша, қыз бұған дейін бірнеше ай бойы қудалауға ұшыраған. 2025 жылғы қазанда күдікті оны еркінен тыс алып қашқан. 2026 жылғы 13 тамызда сот Шерхан Аймаханды сталкинг, некеге тұруға мәжбүрлеу және аса қатыгездікпен кісі өлтіру баптары бойынша кінәлі деп танып, өмір бойына бас бостандығынан айырды.

Нұрайдың оқиғасынан кейін Қызылорда тұрғыны Жазира Қуанышбай да сталкинг құрбаны болғанын жариялады. Оның айтуынша, белгісіз ер адам жарты жылдан астам уақыт бойы соңынан қалмай, үйі мен жұмыс орнының маңында жүрген. Қыз бірнеше рет полиция мен прокуратураға жүгінгенін, қауіпсіздігі үшін жалғыз жүруден қорқатынын айтқан. Кейін бұл іс бойынша ер адамға 25 тәулікке қамау жазасы тағайындалып, жәбірленушінің пайдасына 500 мың теңге моральдық өтемақы өндіру туралы шешім шықты.

Сталкингке қатысты тағы бір оқиға Петропавлда тіркелді. Жергілікті сотта қаралған іс бойынша ер адам әйелді бір жарым жылдан астам уақыт бойы қудалаған. Ол жәбірленушіні аңдып, үйіне басып кіріп, күш қолданған. Сонымен қатар оған гүл сыйлап, сезімін білдіруді жалғастырған. Басылымдарда жәбірленушінің аты-жөні қауіпсіздік мақсатында өзгертіліп, Ольга деп көрсетілген.

Алматыда да бұрынғы жұбайының қудалауына ұшыраған әйелдің ісі сотқа жетті. Сот материалдарына сәйкес, ер адам қарым-қатынас аяқталғаннан кейін де әйелді аңдып, қайда жүргенін бақылаған, қорқыту сипатындағы хабарламалар жіберген. Сондай-ақ жұмыс орны мен қоғамдық орындарда жанжал шығарған. Әйел қауіпсіздігі үшін тұрғылықты мекенжайы мен жұмыс орнын бірнеше рет ауыстыруға мәжбүр болған. Сот ер адамды 100 сағат қоғамдық жұмысқа тарту туралы шешім қабылдады.

Қызылорда облысының прокуратурасы 2026 жылғы сәуірде сталкинг бойынша үш адамның сотталғанын хабарлады. Олардың бірі тоғыз ай бойы әйелді әлеуметтік желілер арқылы мазалап, жұмыс орны мен үйінің маңында аңдыған. Сот оған да 100 сағат қоғамдық жұмыс жазасын тағайындаған.

Бұл оқиғалар сталкингтің тек әлеуметтік желідегі мазалаумен шектелмейтінін көрсетеді. Қудалау адамның күнделікті өміріне, психологиялық жағдайына және қауіпсіздігіне тікелей әсер етуі мүмкін. Кейбір жағдайларда ол физикалық зорлық-зомбылыққа, тіпті адам өліміне әкелетін аса ауыр қылмыстардың алдында жүреді. Сондықтан жәбірленушілердің өтініштеріне дер кезінде назар аударып, әрбір жағдайды мұқият тексеру маңызды.

Еске сала кетейік, 21 жастағы Нұрай Серікбайды өлтірді деп сотталған Шерхан Аймаханның апелляциялық шағымы қанағаттандырылмады. Шымкент қаласының апелляциялық соты бірінші сатыдағы сот үкімін өзгеріссіз қалдырды.

Қазақстанда жұмыс берушілер қызметкерлерді жұмысқа кешіккені немесе қателік жібергені үшін ақшалай айыппұл сала алмайды. Министрлік еңбек тәртібін бұзған жағдайда жұмыс беруші қандай шара қолдана алатынын түсіндірді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі мұндай айыппұлдар Еңбек кодексінде қарастырылмағанын мәлімдеді. 

Еңбек тәртібі бұзылған жағдайда жұмыс беруші Еңбек кодексінің 64-бабында көрсетілген тәртіптік жазалардың бірін ғана қолдана алады. Олар:

• ескерту;
• сөгіс;
• қатаң сөгіс;
• заңда көзделген негіздер бойынша еңбек шартын бұзу.

Заңда көрсетілмеген басқа тәртіптік жаза түрлерін қолдануға тыйым салынған.

Мысалы, қызметкер жұмысқа 20 минут кешіксе, жұмыс беруші оған өз бетінше 10 мың теңге айыппұл салып, бұл соманы жалақысынан ұстап қала алмайды.

Сонымен қатар тәртіптік жаза қолданар алдында жұмыс беруші қызметкерден жазбаша түсініктеме талап етуге міндетті. Сондай-ақ ол тәртіп бұзушылықтың ауырлығын, сипатын және қандай жағдайда болғанын ескеруі керек.

Министрлік тәртіптік айыппұл мен заңды негізде жалақыдан ақша ұстау екі бөлек нәрсе екенін атап өтті.

Еңбек кодексінің 115-бабына сәйкес, жалақыдан ақша тек заңда көрсетілген негіздер бойынша ұсталады. Ал кейбір жағдайларда қызметкердің жазбаша келісімі қажет.

Еске салсақ, Әлеуметтік желіде баласын балабақшаға орналастырып, жұмысқа шыққан ата-аналар екі ортада үлгере алмай жүргенін айтып шағымданған еді. Қазақстанның Еңбек кодексінде икемді жұмыс кестесін белгілеу тетігі қарастырылған.

Ақтөбеде мектеп оқушысын зорлаған 22 жастағы ер адам 15 жылға бас бостандығынан айырылды. Полицияға зорлық көргенін айтқан оқушы кейін интернетте блогерлердің қудалауына ұшырап, өзіне қол жұмсауға дейін барған. Зорлаған адам оны біраз уақыт қорқытып келген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Ақтөбелік тұрғын Ақмарал Әжіғалиева ауылдағы сіңілісі жыныстық зорлықтың құрбаны болғанын айтып берді. “Өлтіремін” деп қорқытқаннан кейін сіңілісі көрген қорлығын бір ай бойы ешкімге тіс жарып айтпаған. Зорлаушы – көршісі, отбасымен араласатын танысының ұлы болып шықты. 

Оқиға 19 мамыр күні болған. Жәбірленуші тараптың баяндауынша, сіңілісі дос құрбысымен серуенге шығып, оның үйіне барған. Ал зорлаушы – құрбысының ағасы. Олардың отбасы таныс, дос болған. Кішкентайынан бірге ойнап өскен көршісі екені айтылды.  

Полицияға арыз жазғаннан кейін оқушының алақандай ауылда сталкинг құрбаны болғаны айтылды. Пабликтерге оқушы қыздың суреттерін жариялап, интернет арқылы қудалау жасаған. Жәбірленушінің туыстары блогердің үстінен бөлек арыз түсіргенін айтты. 

Іс материалдарында сотталушының кәмелетке толмағанның қарсыласқанына қарамастан, күш қолданып, еркінен тыс зорлағаны айтылады. 

Ақтөбе облысының қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық соты оқушыға қатысты қылмыстық істі жабық режимде қарады. Судья Жәнібек Сейтжапарав даулы оқиғаға үкім шығарды. 

22 жастағы ер адам ҚК-тің 120-3 – бабы (күш қолдану арқылы кәмелетке толмаған адамға қатысты жыныстық қатынас жасау) бойынша кінәлі деп танылды. 

Сотталушы өзіне тағылған айыпты мойындамады. Бірақ сотталушының кінәсі жәбірленушінің, куәлардың жауаптарымен, сараптама қорытындыларымен және заттай дәлелдермен расталды.

Сот отырысында прокурор айыпты толық қолдап, сотталушыға 15 жыл мерзімге бас бостандығынан айыру жазасын сұрады.

Сот үкімімен ер адамға 15 жыл мерзімге бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалды.

Қазір қыз бала психологтардың көмегін алып, оңалту жұмыстарын жалғастырып жатыр. Оқиғадан кейін мектептен кетуге мәжбүр болды. Қазір колледжде білім алып жүр.