АҚШ ғалымдары ащы бұрыштың ауырсынуды басатын дәрілер жасауға болатын қасиетін анықтады. Зерттеу нәтижесі ауырсынуды басып, сонымен бірге дененің жылуды қалыпты сезінуіне кедергі келтірмейтін дәрі жасауға көмектеседі. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

АҚШ-тағы Дэвис қаласындағы Калифорния университетінің Медицина мектебінің ғалымдарының зерттеу нәтижелері PNAS ғылыми журналында жарияланған. TRPV1 рецепторы ауырсынуды сезетін жүйке жасушаларында орналасқан. Ол ыстықты, тіндердің зақымдануын, қабынуды және капсаицин сияқты химиялық заттарды сезеді. Бұл рецептор ауырсынуды сезіну үдерісінде маңызды рөл атқарады. Сонымен қатар ол опиоидты жүйеге әсер етпейді.

Сондықтан ғалымдар осы рецепторға әсер ету арқылы адамды дәріге тәуелді етпейтін ауырсынуды басатын дәрі жасауға болады деп есептеген. Бірақ мәселе мынада: бұл рецептор дене температурасын реттеуге де қатысады. Оған әсер еткенде адамның ыстық пен суықты сезінуі бұзылуы мүмкін.

Бұған дейін ғалымдар рецепторға қандай әсер жасалса да, ол бірдей жұмыс істейді деп ойлаған. Алайда жаңа зерттеу оның әртүрлі әсерге әрқалай жауап беретінін көрсетті. Яғни ауырсыну, ыстық немесе басқа да әсерлер рецептордың жұмысын әртүрлі өзгертуі мүмкін.

Мұны анықтау үшін зерттеушілер рецептордың жұмысын бірнеше әдіспен тексеріп, тірі жасушалардағы өзгерістерді бақылаған және компьютерлік модельдер қолданған. Нәтижесінде рецептордың бірнеше түрлі күйге ауыса алатыны анықталды. 

Екі түрлі әсер бір уақытта болғанда, рецептор баяуырақ ашылатыны анықталды. Бұл олардың бір-біріне кедергі келтіруі мүмкін екенін көрсетеді.

Ғалымдардың айтуынша, зерттеу ауырсынуды басып, дененің ыстықты қалыпты сезінуіне кедергі келтірмейтін қауіпсіз дәрілер жасауға көмектеседі. Бұған дейін мұндай дәрілер дене температурасын реттеуді бұзған.

Павлодарда 26 жастағы жігіт түнде тауық сататын дүңгіршекке кіріп, ет пен көкөніс және 94 мың теңгені ұрлап кеткен. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Irbistv.kz порталына сілтеме жасап хабарлайды. 

Сот үкімінде көрсетілгендей, оқиға 2026 жылғы маусымның ортасында болған. Жігіт ішке кіру үшін терезені күшпен ашқан.

Павлодар қаласының қылмыстық істер жөніндегі ауданаралық сотының мәліметінше, жігіт дүңгіршектің ішінде жүріп, 7 келі тауық етін, 4 келі сиыр етін, 2 келі наггетс, 5 келі фри картобын, сондай-ақ қызанақ, қияр, салат жапырағы, сарымсақ, бес бөтелке тұздық және 94 мың теңге ақшаны жасырын ұрлаған.

Сотта ұрлық дерегі бойынша қылмыстық іс қаралды. Үкім шығаруда жігіттің бұған дейін де бірнеше рет құқық қорғау органдары мен соттың назарына іліккені ескерілген.

“2021 жылы ол ұрлық жасағаны үшін сотталған. Арада жарты жыл өткенде денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтіргені үшін жаза алған. Ал 2024 жылы тағы да ұрлық жасағаны үшін сотталған”, – делінген хабарламада. 

Бұл жолы ол кінәсін мойындап, ең төменгі жаза тағайындауды сұраған. Сот 26 жастағы павлодарлықты кінәлі деп танып, қатаң режимдегі колонияда 2 жыл 6 айға бас бостандығынан айыру жазасын тағайындады.

Оралдық 65 жастағы ер адам көптен бергі арманын орындау үшін велосипедпен Меккеге барып қайтты. Жәрдем Атауов төрт айға жуық уақытын жолда өткізген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Almaty.tv арнасына сілтеме жасап хабарлайды. 

65 жастағы саяхатшы Жәрдем Атауов осындай ұзақ сапарды еңсерген. Орал тұрғыны велосипедпен 6 700 шақырым жол жүріп өткен.

Белгілі болғандай, қажылыққа бару оның көптен бергі арманы болған. Алайда ұзақ сапарға аттанбас бұрын Жәрдем Атауов толық медициналық тексеруден өтіп, бірнеше ай бойы тыңғылықты жаттыққан.

Ол велосипедпен сапарға шыққан әр күнін әлеуметтік желідегі парақшасында жариялап отырған. Ал туған жеріне оралған күні оны туыстары мен достары салтанатты түрде қарсы алды.

Еске салсақ, Алматыдан Балиге дейін велосипедпен жеткен қазақстандық жұп 10 айлық сапары туралы айтып берген еді. 

Қазақстанға Камбоджа Корольдігінің Премьер-министрі Хун Манет келді. Ақордада оларды қарсы алу рәсімі өтті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Хун Манет Қазақстанға ресми сапармен келді.

“Салтанатты іс-шара барысында Қасым-Жомарт Тоқаев пен Хун Манет бір-біріне ресми делегация мүшелерін таныстырды. Құрмет қарауылы ротасының бастығы рапорт берген соң Президент оркестрі екі елдің әнұрандарын шырқады”, – делінген хабарламада.

Қасым-Жомарт Тоқаев пен Камбоджа Премьер-министрі Хун Манет шағын құрамда келіссөз жүргізді. Тоқаев мәртебелі мейманға ілтипат білдіріп, бұл сапар екіжақты қарым-қатынасқа тың серпін беретінін және өзара тиімді ынтымақтастықты дамыту перспективасына жол ашатынын айтты.

“Сапарыңыздың тарихи мәні зор деп санаймын. Өйткені бұған дейін Камбоджа премьер-министрлерінің Қазақстанға жолы түспеген. Ал Сіздің қазақ жерімен жеке байланысыңыз бар. Әкеңіз 1982 жылы елімізге келген екен. Бүгін екіжақты қарым-қатынастың ауқымды мәселелерін талқылаймыз. Қазақстан халқының еліңізге ықыласы ерекше. Көптеген отандасымыз Камбоджаға барып, оның көрікті жерлерімен танысқысы келеді. Елдеріміз арасында тікелей әуе қатынасын ашу мәселесін пысықтауымыз қажет. Сондай-ақ гуманитарлық саладағы байланыстарды жандандырғанымыз жөн”, – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.

Президент Қазақстан мен Камбоджа табиғи байлығы мол елдер санатында екенін және аталған саладағы ықпалдастықты кеңейтуге болатынын жеткізді.

Сонымен қатар келіссөздер барысында сауда-экономикалық байланыстарды нығайту мәселелері қарастырылатынын жеткізді.

Камбоджа Премьер-министрі Қазақстанға шақырғаны үшін Тоқаевқа алғыс айтып, екі ел арасындағы дипломатиялық байланыстар орнағанына 30 жылдан асқанын атап өтті

“Бүгін энергетика секторындағы ықпалдастықты тереңдету мүмкіндігі туып отыр деп ойлаймын. Ведомстволарымызға өзара мүдделі бағыттарды анықтауды тапсыра аламыз. Қазақстан электронды үкімет бойынша айтарлықтай табысқа қол жеткізді әрі озық әзірлемелерге ие. Біздің министрліктеріміз осы салада тәжірибе алмасуға қызығушылық танытып отыр”, – деді Хун Манет.

Кездесу барысында тараптар саяси диалогты, сауда-экономикалық байланыстар мен көпжақты алаңдардағы ынтымақтастықты одан әрі кеңейту жайын жан-жақты талқылады. 

Еске салсақ, бұған дейін Тоқаев Әзірбайжан президенті Ильхам Әлиевпен кездескен еді.

Алматылықтар қарбалас уақытта қоғамдық көлікке сыймайтынына шағымданды. Тұрғындардың айтуынша, автобустар лық толып, метро станцияларында жолаушылар кезекке тұруға мәжбүр. Ал қала әкімдігі қоғамдық көліктің кешігуі олардың санының жетіспеушілігінен емес екенін мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі КТК арнасына сілтеме жасап хабарлайды.

Тұрғындар қарбалас уақытта қоғамдық көлікке сыймай, кейде баратын жеріне жаяу жетуге мәжбүр екенін алға тартты. Айтуынша, таңертең және кешке жолаушылар саны артып, автобустың ішіне бәрі бірдей сыя бермейді. Кейбір автобустардың есігі де жабылмайтындай дәрежеде толып кетеді.

“Кешке Мұхтар Әуезов станциясынан метроға отырамын. Кейде пойызға сыймай қалып, екіншісін, тіпті үшіншісін күтуге тура келеді. Қарбалас уақытта ыстық болып, ұстап тұратын жер де табылмайды”, – дейді қала тұрғыны.

“Түскі уақытта адам өте көп болды, вагон лық толды. Бұл уақытта осы жерден студенттер көп қатынайды”, – дейді тағы бір жолаушы.

Тұрғындар метро станцияларында да жағдай күрделі екенін алға тартты. Жолаушылар көп жиналып, турникеттер алдында ұзын-сонар кезек пайда болады.

Әкімдік өкілдерінің түсіндіруінше, жолаушылардың шамадан тыс жиналуына кейде бірнеше автобустың бір уақытта келуі себеп болады. Содан кейін жолаушылардың бір бөлігі метроға ауысады.

Алматы қаласы Жол қозғалысын ұйымдастыру және жолаушылар көлігі басқармасының бас маманы Ержан Чегебаевтың сөзінше, көлік кептелісі қоғамдық көліктің қозғалыс аралығы мен кестесінің бұзылуына әкеледі.

"Қазір қоғамдық көлік қозғалысында қиындықтар бар. Бұған қаладағы қатты кептелістер себеп. Соның салдарынан автобустардың жүру аралығы мен кестесі бұзылады. Дегенмен диспетчерлік қызметтер қозғалыс аралығын реттеу үшін қажетті шаралардың бәрін қабылдап жатыр", – деді ол.

Алматының жауапты мамандары да бұл мәселеге назар аударған. Олардың айтуынша, күн сайын желіге 3 200 автобус шығады.

Еске салсақ, бұған дейін Алматы неге кептелістен көз ашпайтына басты себепті урбанист айтып берген еді.

Қазақстандықтар әлеуметтік желіде хиджаб киіп, алайда дене бітімін айқын көрсететін немесе ашық үлгідегі киімдерді таңдайтын қыздардың киіну мәнерін қызу талқыға алды. Бірі мұндай стильді жеке таңдау деп қабылдаса, енді бірі оның діни талаптарға қаншалықты сай екеніне күмән келтіреді. Жалпы, хиджабты денеге жабысып тұратындай етіп кию шариғатқа қайшы ма? Ал орамалды шалбармен немесе өзге де заманауи киімдермен үйлестіруге дін тұрғысынан қалай баға беріледі? Stan.kz тілшісі мамандардан сұрап көрді. 

Желіде орамалдағы қыздардың түрлі киім үлгілерін көрсетіп түскен фотосуреттері қызу талқыланып жүр. Тіпті қазақстандықтардың пікірі екіге бөлініп, пікірталастар да кездеседі. 

“Хиджаб киетін қыздар. Жалпы хиджапты не үшін киесіңдер? Бәрі бір боянып неше түрлі стильде киініп фото видео салып, көзге түсуге тырысасыңдар. Сонда хиджабтың мәні неде түсінбедім. Жай түсіндіретін адам барма?”, – деп жазды Гүлжан есімді желі қолданушысы. 

Кейбір қазақстандықтар мүсінін көрсетіп тұратын киімнің дінде шариғатқа сай емес екенін айтып сынады. 

“Бір қызға бола барлық хиджабтағыларды жаман көрмеңіздер. Хиджабтың негізгі міндеті денені жабу емес пе, иә”, –деп жазды қазақстандықтар. 

Алайда заман дамыған сайын орамалдағы қыздардың бұлай киінуінің еш әбестігі жоқ деп пікір білдіргендер де жоқ емес. Олардың айтуынша, ашық киім кимей, ең болмағанда осылай жүрудің өзі имандылыққа жасаған кішігірім қадам.

“Исламда хиджабтың нақты бір үлгісі бекітілмеген”

Ал исламтанушы Айкерім Қалқаева исламдағы тыйымдар бұл әйелдерді қорлау немесе төмендетіп, шектеу емес, керісінше қорғау және сақтау мақсатында жазылғанын алға тартты.

Маман жабысып тұратын киімдер хиджабқа сай емес екенін кесіп айтты. Себебі хиджаб деген сөздің мағынасының өзі сәтірлеу, жабу дегенді білдіреді екен.

 “Бұл қыздарды "дұрыс емес киініп жүрсің" деп кінәлауға болмайды”

Алматы орталық мешітінің наиб имамы Бекзат Сыздықов қазір қоғамдағы көрініске дұрыс немесе оң баға беруге болмайтынын алға тартты. Айтуынша керісінше, байыппен, көркем сөзбен түсіндірген дұрыс. 

Маман дегенмен хиджабтың негізгі мақсаты — әуретті жерлерді жабу екенін еске салды. 

Бекзат Сыздықов заманауи киінуге еш тыйым жоқ екенін қоса кетті. Дегенмен шариғат талаптарын ұмытпай ұстану керек. 

Еске салсақ, бұған дейін дінтанушы Қазақстанда мектеп оқушыларының діни киім киюіне қандай талап қойылғанын түсіндіріп берген еді. 

Шымкентте 21 жасқа толмаған адамға энергетикалық сусын сатқан дүкен қызметкеріне 216 мың теңгеден астам айыппұл салынды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Оқиға 2026 жылғы 8 қыркүйекте Шымкенттегі Тассай тұрғын алабында орналасқан азық-түлік дүкенінде болған.

21 жасқа толмаған адамға энергетикалық сусын сату ісі Шымкент қаласының мамандандырылған ауданаралық әкімшілік құқық бұзушылықтар жөніндегі сотында қаралды. 

Сотта сатушының кінәсі өз мойындауы, берген түсініктемесі және полиция қызметкерлері рәсімдеген заттай дәлелдемелерді алу актісі арқылы дәлелденген. Ер адам жасаған әрекетіне өкініп, жазаны жеңілдетуді өтінген.

"Сот істің мән-жайын ескере отырып, оны Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 423-1-бабының 1-бөлігінде көзделген әкімшілік құқық бұзушылықты жасағаны үшін кінәлі деп танып, 216 250 теңге көлемінде айыппұл салды", – делінген хабарламада.

Сот қаулысы әлі заңды күшіне енген жоқ.

Еске салсақ, Қазақстанда энергетикалық сусындарды 21 жасқа толмағандарға сатқандарға айыпппұл салынатыны туралы хабарлаған болатынбыз.

Атырауда теміржол вокзалын қайта жаңғырту кезінде 42 жастағы жұмысшы бес метр биіктіктен құлап, ауыр жарақат алды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі “Ақжайық” басылымына сілтеме жасап хабарлайды. 

Оқиға 15 қазанда күннің бірінші жартысында болған. 42 жастағы ер адам бес метр биіктіктегі құрылыс сатыларынан құлап кеткен.

Жарақат алған жұмысшыны облыстық ауруханаға жеткізген. Алдын ала мәлімет бойынша, ол нейрохирургия бөлімінде жатыр. Оған ота жасалуы мүмкін. Жанында болған тағы бір жұмысшы да жеңіл жарақат алған деген ақпарат бар. Медициналық тексеруден кейін оны үйіне жіберген.

Теміржол вокзалын қайта жаңғырту жұмыстары биыл наурызда басталған. Оны "Батыс Альянс Строй" ЖШС жүргізіп жатыр. Бір қызығы, 4 шілдеде "Қазақстан темір жолы" басқарма төрағасы Талғат Алдыбергенов нысанды тексеру кезінде құрылыс жұмыстарының ұйымдастырылуын сынға алған. Ол еңбек және өндірістік қауіпсіздік талаптарының сақталмайтынын, мердігерлердің жұмысы жеткілікті бақыланбайтынын, сондай-ақ жұмысшылар мен техниканың жетіспейтінін айтқан. Сол кезде ҚТЖ басшылығы анықталған кемшіліктерді жоюды талап еткен.

Кейін Атырау облысының әкімі Болат Ақшолақов құрылыс жұмыстарын екі ауысымға ауыстырып, жұмысшылар санын көбейтуді тапсырған. Жұмыстарды бастапқыда 2026 жылғы қыркүйекте аяқтау жоспарланғанымен, соңғы мерзім ретінде қазан белгіленген. "Ақ Жайық" басылымы оқиғаның мән-жайын облыстық полиция департаментінен, ал зардап шеккен жұмысшының жағдайын денсаулық сақтау басқармасынан анықтап жатыр.

Еске салсақ, бұған дейін Ақтөбе облысында ҚТЖ-ның екі жұмысшысы бензин құю кезінде өрт болып, күйіп қалған еді. 

Ресейлік рэпер Navai Қазақстанда есірткіге қатысты күдікпен қамауға алынғаннан кейін Ресей тарапы Сыртқы істер министрлігіне нота жолдады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі КТК арнасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Navai Қазақстан мен Қырғызстан шекарасында ұсталғаннан кейін бірнеше күн Қордай ауданындағы уақытша ұстау изоляторында болған. Сол жерде өткен сот оны екі айға қамау туралы шешім шығарды. Кейін рэпер Тараздағы тергеу изоляторына ауыстырылды. 

Ресейдің бас консулдығы музыканттың қайда отырғаны және оны ұстау жағдайы туралы ақпарат сұратқан.  

“Ресей тарапының ұсталған азаматтары мен олардың қайда екені туралы ақпарат беру жөніндегі нотасы Сыртқы істер министрлігіне түскен. Бұл – консулдық жұмысындағы қалыпты тәжірибе. Министрлік тиісті сұрауды Қазақстанның құқық қорғау органдарына жолдайды”, – деді Қазақстанның Сыртқы істер министрлігі.

Полиция оның қамаудағы жағдайы туралы қосымша ақпарат берген жоқ.

Оқиғадан кейін рэпердің Астанада және шетелдерде жоспарланған концерттері белгісіз мерзімге шегерілді. Ал Қырғызстанда тыйым салынған заттардың шекара бекеті арқылы қалай өткені тексеріліп жатыр.

Еске салайық, 13 қазанда Қазақстанға кіреберістегі "Қордай" өткізу пунктінде полиция қызметкерлері Ұлттық қауіпсіздік комитетінің шекара қызметімен бірлесіп, NAVAI лақап атымен танымал шетелдік азаматты ұстады. Әнші мінген көлікті тексеру кезінде есірткі заты табылып, тәркіленді. Оған қатысты қылмыстық іс қозғалды. 

Қазақстанда ерлі-зайыптылар айырылысқанда олардың төлеп отырған ипотекасы мен қарыздары бөліске салынады. Қазақстанның отбасылық құқығындағы негізгі қағида қарапайым: некеде жиналған мүліктің бәрі ортақ болып саналады. Бұл норма "Неке және отбасы туралы" кодексінің 33-бабында бекітілген. Ипотекаға алынған баспана да осы қағидаға бағынады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Ерлі-зайыпты некені бұзып, бөлу кезінде пәтердің өзі ғана емес, ипотеканың өтелмеген қарызы да ескеріледі. Яғни, мүлікті өзіне қалдырып, оған қатысты қарыздан бас тарту мүмкін емес.

Қандай жағдайда пәтер бөлінбейді?

Ипотекаға алынған баспана мына жағдайларда ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкі болып саналмауы мүмкін:

• Пәтер некеге дейін сатып алынған болса, ал неке кезінде тек бұрын рәсімделген несие өтелсе;
• Пәтер ерлі-зайыптылардың біріне мұраға немесе сыйға берілсе;
• Тараптар пәтерді ортақ меншіктен шығаратын неке шартын жасаса;
• Бастапқы жарна ерлі-зайыптылардың бірінің некеге дейінгі жеке қаражатынан төленсе.

Ипотека ерлі-зайыптының бірінің атына рәсімделгені пәтер тек соған тиесілі дегенді білдірмейді. Дауды қараған кезде сот мүліктің қашан сатып алынғанын және қандай қаражатқа алынғанын ескереді.

Ипотеканы бөлудің төрт заңды жолы бар

Аталғандардың қай нұсқаның тиімді болатыны ерлі-зайыптылардың қаржылық жағдайына және өзара келісімге келу мүмкіндігіне байланысты.

• Ерлі-зайыптылардың бірі екіншісінің үлесін сатып алады. Бұл жағдайда пәтер бір адамның меншігінде қалады. Алайда екінші жұбайдың үлесі үшін өтемақы төлеуге жеткілікті қаражат қажет. Сонымен қатар, ипотека шартын өзгерту үшін банктің келісімі керек болуы мүмкін.
• Екінші жол – пәтерді сату. Сатудан түскен қаражаттың бір бөлігі ипотеканың қалған қарызын өтеуге жұмсалады. Қарыз өтелгеннен кейін қалған ақша ерлі-зайыптылардың келісіміне немесе заңда белгіленген үлестеріне сәйкес бөлінеді. Бұл жағдайда олар баспанадан айырылуы мүмкін, әрі мәміле жасау үшін банктің келісімі қажет.
• Үшінші жол – ипотеканы бірлесіп төлеуді жалғастыру. Ерлі-зайыптылар пәтерді сатпай, несие төлемдерін бірге өтей алады. Бұл бірден ірі қаражат жұмсауды қажет етпейді. Алайда төлем мерзімін өткізіп алу немесе тараптар арасында келіспеушілік туындау қаупі бар. Егер екеуі де несие шарты бойынша қарыз алушы болса, олардың банк алдындағы міндеттемелері шарт өзгертілмейінше сақталады.
• Төртінші жол – нотариус арқылы келісім жасау. Ерлі-зайыптылар пәтерді бөлу, өтемақы төлеу және ипотеканы өтеу тәртібін өзара келісіп, оны нотариалды түрде рәсімдей алады. Бұл сотқа жүгінбей шешім табуға мүмкіндік береді. Бірақ екі тараптың да келісімі қажет, ал келісім ипотека шартына әсер етсе, банктің де келісімі талап етілуі мүмкін.

Ипотека некеге дейін алынса, қалай болады?

Мұндай жағдайда пәтер, әдетте, ипотеканы рәсімдеген адамның жеке меншігі болып саналады. Екінші адамның пәтердің өзіне үлес талап етуге құқығы болмауы мүмкін.

Алайда ерлі-зайыптылар некеде тұрған кезде ипотека ортақ отбасылық қаражат есебінен төленсе, екінші жұбай сол кезеңде төленген соманың өз үлесіне сәйкес өтемақы талап ете алады. Мұндай талаптың негізділігі нақты жағдайға байланысты бағаланады.

Осы тұста заңгер ипотека төлемдеріне қатысты банк үзінділерін, түбіртектерді және басқа да төлем құжаттарын сақтап қойған жөн. Олар сотта төлемдердің қандай қаражат есебінен жасалғанын дәлелдеуге көмектеседі.

Банктің келісімін ескеру керек пе?

Ажырасқан кезде ерлі-зайыптылар пәтерді сот арқылы бөліп, мәселе шешілді деп ойлауы мүмкін. Алайда банктің ерлі-зайыптылардың пәтерді бөлу туралы өзара келісіміне немесе сот шешіміне тікелей қатысы жоқ. Сондықтан соттың пәтерді бөлу туралы шешімі ипотека шартын автоматты түрде өзгертпейді.

ҚР Азаматтық кодексінің 348-бабына сәйкес, қарызды басқа адамға аудару үшін кредитордың, яғни банктің келісімі қажет.

Банктің келісімінсіз:

• Ипотеканы бір жұбайдың атына қайта рәсімдеу мүмкін болмауы мүмкін;
• Сот шешімі банкті қарыз алушыны өзгертуге міндеттемейді;
• Несие шарты бойынша жауапты болып қалған адамдардың міндеттемелері сақталады.

Заңгер ажырасуға өтініш бермей тұрып, банкке хабарласып, ипотеканы қайта рәсімдеу немесе қайта қаржыландыру шарттарын анықтап алған жөн. Halyk Bank, Kaspi Bank және Отбасы банк сияқты қаржы ұйымдарынан мұндай жағдайда қандай мүмкіндіктер бар екенін сұрауға болады.

Ажырасу кезінде қарыз міндеттемелері қалай бөлінеді?

Ерлі-зайыптылардың қарыз міндеттемелеріне некеде тұрған кезде пайда болған қаржылық міндеттемелер жатады. Оларға мыналар кіруі мүмкін:

• Отбасының қажеттіліктеріне алынған кредиттер мен қарыздар;
• Тұрғын үй сатып алуға рәсімделген ипотека;
• Тұтынушылық кредиттер;
• Қолхат арқылы немесе басқа адамдардан алынған қарыздар.

Алайда ажырасқан кезде барлық қарыз автоматты түрде екіге бөлінбейді. Сот қарыздың ортақ немесе жеке міндеттеме екенін анықтайды. Бұл ретте ақшаның қандай мақсатта алынғаны және отбасының қажеттілігіне жұмсалған не жұмсалмағаны ескеріледі.

Заңгердің айтуынша, ерлі-зайыптылар ажырасқанда бірінің атына рәсімделген қарызды екіншісі міндетті түрде төлеуге тиіс емес. Ең бастысы — ақшаның не үшін алынғаны және қайда жұмсалғаны. Қарыздың некеде алынғаны ғана оны ортақ деп тануға жеткіліксіз. Оның отбасының қажеттіліктеріне жұмсалғанын дәлелдеу маңызды.

Сондай-ақ сот қарызды ерлі-зайыптылар арасында ортақ деп таныса да, бұл банктің алдындағы міндеттемелер автоматты түрде өзгереді деген сөз емес. Мысалы, кредит әйелінің атына рәсімделсе, банк шарт өзгермейінше төлемді одан талап ете алады.

Төмендегілер – ортақ қарыздар:

• Тұрғын үй, автокөлік немесе тұрмыстық техника сатып алуға алынған кредиттер;
• Медициналық қызметтер мен білім алу ақысын төлеуге алынған қарыздар;
• Отбасының материалдық жағдайын жақсартуға жұмсалған басқа да қарыздар.

Ал жеке қарыздарға мынадай міндеттемелер жатады:

• Некеге дейін алынған қарыздар;
• Ерлі-зайыптылардың біреуі тек өзінің жеке қажеттілігі үшін алған кредиттер;
• Отбасының материалдық жағдайына пайда әкелмеген қарыздар.

Мысалы, некеге дейін сатып алынған мүлікке байланысты қарыз немесе жұбайлардың бірінің жеке қызығушылықтары мен хоббиіне жұмсалған ақша жеке міндеттеме болып саналуы мүмкін. Мұндай қарыздар, әдетте, оны алған адамның жауапкершілігінде қалады.

Қарыз міндеттемелері сот арқылы қалай бөлінеді?

Ажырасу кезінде қарыздарды бөлу қағидалары Сот қарыздарды бөлу кезінде олардың ортақ немесе жеке міндеттеме екенін анықтайды. Ортақ қарыздарды бөлу кезінде ерлі-зайыптылардың ортақ мүліктегі үлестері ескерілуі мүмкін. Ал жеке қарыздар, әдетте, оны алған жұбайдың жауапкершілігінде қалады.

Қарызды мүліктегі үлеске қарай бөлу Егер ерлі-зайыптылар ортақ мүлікті бөліссе, ортақ қарыздарды бөлу кезінде олардың мүліктегі үлестері ескерілуі мүмкін. Мысалы, жұбайлардың бірі ортақ мүліктің 70 пайызын алса, бұл оның ортақ қарыздың да 70 пайызын міндетті түрде төлейтінін білдірмейді. Қарызды бөлу тәртібі нақты жағдайға және заң талаптарына байланысты шешіледі.

Әр жұбайдың табысын ескеру Сот дауды қарау кезінде ерлі-зайыптылардың қаржылық жағдайын және басқа да маңызды мән-жайларды ескеруі мүмкін. Алайда табыстың мөлшері қарызды бөлу үлесін автоматты түрде анықтамайды.

Тұтынушылық кредиттің отбасы қажетіне алынғанын дәлелдеу үшін ақшаның қандай мақсатқа жұмсалғанын растайтын құжаттарды ұсыну қажет. Мысалы, үйді жөндеуге, медициналық қызметтерге немесе балалардың оқуына төленген ақшаның түбіртектері, чектер мен басқа да төлем құжаттары дәлел бола алады.

Егер ерлі-зайыптылардың бірі екіншісінің келісімінсіз кредит алып, ақшаны тек жеке қажетіне жұмсаса, сот бұл қарызды жеке міндеттеме деп тануы мүмкін. Ал егер ақша отбасының қажетіне жұмсалса, қарыз ортақ деп танылуы ықтимал.

Жеке адамдардан қолхат арқылы алынған қарыздар да отбасының қажетіне жұмсалғаны дәлелденсе, ортақ қарыз деп танылуы мүмкін. Ол үшін ақшаның қандай мақсатқа пайдаланылғанын растайтын дәлелдер қажет.

Ажырасқаннан кейін қарызды өтеу шарттары келісімде немесе сот шешімінде нақты көрсетілгеніне көз жеткізіңіз. Екінші тараптың өз міндеттемелерін орындауын қадағалаған дұрыс. Сондай-ақ несие тарихыңызды үнемі тексеріп отырған абзал.

Бұған дейін, қазақстандықтардың ипотека мен несие алуы қиындай түсетіні туралы жазған едік. Қазақстанда әрбір қарыз алушы үшін несиенің ең жоғары сомасы шектелмек. Жаңа лимит адамның ресми табысына байланысты болады.

АҚШ президенті Дональд Трамп Ресей мұнайын сатып алатын елдерге 500 пайызға дейін баж салығын енгізу туралы санкцияны уақытша тоқтатты. Шешім Ресейге қысымды күшейту жоспарына әсер етіп қана қоймай, Қытай, Үндістан және Түркиямен арадағы қатынасқа да ықпал етпек. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Bloomberg басылымына сілтеме жасап хабарлайды.  

Бұл заң жобасын марқұм сенатор Линдси Грэм Ресейдің Украинадағы соғысына байланысты қысымды күшейту үшін ұсынған. Құжатта Иранға қарсы санкцияларды кеңейту де қарастырылған.

Трамп жарлығында заңда көзделген санкциялар, шектеулер мен баж салығын әзірге қолданбайтынын мәлімдеді. Оның айтуынша, мұндай шешім АҚШ-тың ұлттық мүддесіне сай келеді. Алайда бұл шаралар толығымен жойылған жоқ. Президент қажет болған жағдайда оларды кейін енгізе алады.

Заң жобасына сәйкес, Трампқа Ресей мұнайын ең көп сатып алатын бес елден келетін тауарларға 100 пайыздық баж салығын енгізу үшін 30 күн берілген. Бұдан бөлек, Ресейдің бірқатар кәсіпорнына санкция салу және АҚШ-қа жеткізілетін Ресейдің энергетикалық өнімдеріне 500 пайыздық баж салығын енгізу жоспарланған. Бұл шараларды қабылдау мерзімі 18 қазанда аяқталуы тиіс еді.

Bloomberg мәліметінше, Трамптың бұл шешімі АҚШ Конгресінде наразылық тудыруы мүмкін. Әсіресе, Ресеймен дизель отынын жеткізуге қатысты келісімге қарсы республикашыл сенаторлар президенттің шешімін сынға алуы ықтимал.

Осы аптада екі партияның сенаторлары Трампқа хат жолдап, Ресей президенті Владимир Путинмен жасалған дизель отынына қатысты келісімді тоқтатуды талап еткен. Олар сондай-ақ Грэм ұсынған заңның талаптарын орындауға шақырған.

Сонымен бірге баж салығын енгізуді кейінге қалдыру АҚШ-тың Ресей мұнайын сатып алатын ірі елдермен, атап айтқанда Қытай, Үндістан және Түркиямен арадағы ықтимал келіспеушіліктердің алдын алуға мүмкіндік береді.

Айта кетейік, сенатор Линдси Грэм заң жобасын 2026 жылғы шілдеде қайтыс болар алдында әзірлеген. Құжаттың қабылдануы оның есімін ұлықтау тәсілі ретінде де қарастырылған. Грэм Ресейге қарсы санкциялар Владимир Путинді келіссөз жүргізуге мәжбүрлеп, Украинадағы соғысты тоқтатуға көмектеседі деп бірнеше рет мәлімдеген.

Еске салсақ бұған дейін Дональд Трамп Владимир Зеленскийдің президенттік қызметінен кететін уақыты келгенін мәлімдеді. Оның айтуынша, Украина басшысы соғысты аяқтау туралы келісімге бірнеше рет келе алатын еді, бірақ бұл мүмкіндікті пайдаланбаған. Сонымен қатар Трамп Киевтен Ресейдің мұнай өңдеу зауыттарына соққы беруді тоқтатуды талап етті. Ол мұндай шабуылдарды жанармай бағасының өсуімен байланыстырды.

Маңғыстау облыстық ауруханасында 6 жыл жұмыс істеген бас бухгалтер 32 миллион теңгені жымқырған. Ол танысымен сөз байласып сол арқылы әрекетке көшкен. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Астана арнасына сілтеме жасап хабарлайды.

Прокуратура мәліметінше, бухгалтер танысымен алдын ала сөз байласып, ақшаны жеке кәсіпкерлер мен заңды тұлғалардың шоттарына аударып, кейін қолма-қол ақшаға айналдырып отырған.

Осы дерек бойынша аса ірі мөлшерде сеніп тапсырылған бөтен мүлікті иемдену немесе талан-таражға салу бабы бойынша қылмыстық іс қозғалды. Сотталушылардың кінәсі толық дәлелденді. Ол 32 миллион теңге ұрлаған.

“Бухгалтердің қаражатты 2024 жылдан бастап жымқырғаны анықталды. Ол Маңғыстау облыстық ауруханасында алты жыл жұмыс істеген”, – деді Маңғыстау облысы прокуратурасы басқармасының прокуроры Нұржігіт Асылмұрат.

Сот шешімімен бас бухгалтер 7 жылға бас бостандығынан айырылды. Сонымен қатар ол бес жыл бойы бухгалтерлік қызметпен айналыса алмайды. Оның сыбайласына да осы мерзімге бас бостандығын шектеу жазасы тағайындалды.

Еске салсақ, бұған дейін Кәсіпкерлер мен бухгалтерлер қалай жұмыс істеуі керегін хабарлаған еді. Компания басшысының электрондық цифрлық қолтаңбасын (ЭЦҚ) бухгалтерге беру заң бұзушылық болып саналады. 

Ғалымдар алғаш рет жасыл түспен жарқырайтын жұлдызды анықтады. Ол Жерден 280 жарық жылы қашықтықта орналасқан. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Reuters порталына сілтеме жасап хабарлайды.

Ақ ергежейлілер – ядролық отыны таусылып, сыртқы қабаттарын жоғалтқан жұлдыздардың қалдығы. Олардың көлемі Жермен шамалас болғанымен, массасы Күннің жартысына жуық.

Ұлыбританиядағы Уорик университетінің ғалымдары ақ ергежейлілерден шығатын жарық адам көзіне қандай түспен көрінетінін зерттеген. Зерттеу нәтижелері 15 қазанда RAS Techniques and Instruments журналында жарияланды.

Ғалымдар жұлдыздардың түсін олардың жарық спектрі арқылы есептеген. Яғни жарықтың әртүрлі толқын ұзындығын зерттеп, алынған мәліметтерді адамның көру қабілетін модельдейтін жүйе арқылы өңдеген. Осылайша жұлдыздарға жақыннан қарағанда олардың қандай түспен көрінетінін анықтаған.

Қалыпты жұлдыздардың түсі негізінен температурасына байланысты. Салқындау жұлдыздар қызғылт сары, Күн сияқты жұлдыздар ақ, ал өте ыстық жұлдыздар көгілдір болып көрінеді. Алайда ақ ергежейлілердің тығыз атмосферасында аз мөлшердегі бөгде заттардың өзі олардың түсін өзгерте алады.

WD J1330+6435 жұлдызының атмосферасына өз планеталық жүйесінен қалған тасты бөлшектер түскен. Соның салдарынан оның құрамында кальций, литий және натрий көбейген.

Натрий гелий атомдарымен әрекеттескен кезде жарықтың сары, қызғылт сары және қызыл түстерінің бір бөлігін жұтады. Ал кальций күлгін түсті жарықты сіңіреді. Осы құбылыстардың нәтижесінде жұлдыз сарғыш-жасыл түске енген.

"Планетаның бетінде тұрып, жасыл жұлдызға қарап тұрғаныңызды елестетіп көріңіз. Бұл ғылыми фантастикадағы көрініске ұқсайды", – деді зерттеу жетекшісі, астрофизик Марк Холландс.

Ғалымдар Жерден 48 жарық жылы қашықтықта орналасқан WD J1011+2845 жұлдызын да зерттеген. Оның түсі албырт қызғылт. Зерттеушілердің болжамынша, бұл ғылымға белгілі ең қызыл жұлдыз болуы мүмкін. Мұндай түске жұлдыздың ішкі қабаттарынан бетіне көтерілген көміртек әсер еткен.

Сондай-ақ зерттеу тобы Жерден шамамен 65 жарық жылы қашықтықтағы 151 ақ ергежейліні зерттеген. Олардың бесеуінен ерекше түс анықталды: екеуі сары, үшеуі қызғылт түсті болып шыққан.

Ғалымдардың бағалауынша, ақ ергежейлілердің шамамен әр отызыншысы осындай ерекше түске ие болуы мүмкін.

Алматы қалалық жоспарлау және урбанистика басқармасының бұрынғы басшысы Алмасхан Ахмеджанов пен осы іске қатысы бар тағы бес адамға қатысты сот үкімі қайта қаралғаннан кейін жаңадан үкім шығарылды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Сот алты айыпталушыны бірнеше бап бойынша кінәлі деп таныды.

Сот шешіміне сәйкес, қалалық жоспарлау және урбанистика басқармасының бұрынғы басшысы Алмасхан Ахмеджанов 9 жылға бас бостандығынан айырылды. Ол жазасын қылмыстық-атқару жүйесінің орташа қауіпсіздік мекемесінде өтейді. Ахмеджанов “аса ірі мөлшердегі алаяқтыққа көмектесу”, сондай-ақ “ауыр зардаптарға әкеп соққан лауазымдық өкілеттіктерін теріс пайдалану” баптары бойынша кінәлі деп танылды.

Алматы қаласының жер қатынастары басқармасының бұрынғы басшысы Ардақ Самамбетов те осы баптар бойынша кінәлі деп танылып, 5 жыл 6 айға бас бостандығынан айырылды. Ол да жазасын орташа қауіпсіздік мекемесінде өтейді.

Ал жерге орналастыру бөлімінің бұрынғы басшысы Ерлан Жармаханбетов 13 жылға сотталды. Сот оны “аса ірі мөлшердегі алаяқтыққа оқталу” және “алаяқтық”, “лауазымдық өкілеттіктерді теріс пайдалануға көмектесу”, сондай-ақ “аса ірі мөлшерде пара алуға оқталу” баптары бойынша кінәлі деп таныды. Ол жазасын орташа қауіпсіздік мекемесінде өтейді.

Бағалау компаниясының бұрынғы директоры Алмазхан Бакиров 8 жылға бас бостандығынан айырылды. Ол “аса ірі мөлшердегі алаяқтыққа оқталу” және “алаяқтық”, “лауазымдық өкілеттіктерді теріс пайдалануға көмектесу”, сондай-ақ “аса ірі мөлшерде пара алуға оқталуға көмектесу” баптары бойынша кінәлі деп танылды.

Ал кәсіпкерлер Мұханбетәлі Шалқарбеков пен Берік Өскембаев аса ірі мөлшердегі алаяқтық жасағаны үшін кінәлі деп танылды. Сот бастапқыда олардың әрқайсысына 5 жыл шартты түрде бас бостандығынан айыру жазасын тағайындаған. Алайда Конституцияның 30 жылдығына орай жарияланған рақымшылыққа байланысты жаза мерзімі бестен біріне қысқартылды. Нәтижесінде екеуіне де 4 жыл шартты түрде бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалып, бүкіл жаза мерзіміне пробациялық бақылау белгіленді.

Еске салсақ, Алматы қалалық жоспарлау және урбанистика басқармасының бұрынғы басшысы Алмасхан Ахмеджанов 2023 жылдың шілдесінде ұсталған еді. 2025 жылдың ақпанындағы сот шешімімен Алмасхан Ахмеджанов 11 жылға бас бостандығынан айырылды. Алайда 2026 жылдың наурызында сот 11 жылдық үкімнің күшін жойып, істі қайта қарау үшін прокурорға қайтарған еді.

Ақтөбеде газ баллоны жарылып, әйел мен оның екі қызы қаза тапқан газ құю бекетінің иесіне қатысты сот үкімі шықты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

19 маусым күні кешке Ақтөбедегі Бөкенбай батыр көшесінде орналасқан газ құю бекетінде газ баллоны жарылып, көлік өртенген. Өрт сөндірілгеннен кейін көліктің ішінен жас әйел мен оның 10 және 6 жастағы екі қызының мәйіті табылған.

Сол күні отбасы Сазды ауылынан қалаға сауда жасауға келген. Осы мүмкіндікті пайдаланып, жазғы асүйде қолданатын газ баллонын да толтырмақ болған. 

Жәбірленушінің айтуынша, газ баллонын көліктің жүксалғышынан шығармай, оған құю шлангісін жеткізген. Әдетте 30 литрлік баллонға 29 литр газ құйылатын болса, бұл жолы есептегіш 40 литрден асқанын көрсеткен. Мұны байқаған ер адам құюды тоқтатуды талап еткен.

Алайда оператор "тоқтату" батырмасының қайда орналасқанын білмеген. Ақыры газ құю тоқтатылғанымен, артынша жарылыс болған.

Сотта қайғылы оқиға болған күні бекетте 20 жастағы оператордың уақытша, бір күнге жұмысқа алынғаны анықталған. Кешке оның орнына 18 жастағы студент інісі келген.

Сол күні оператор болып жұмыс істеуге келіскен жігіт бұл жұмысты WhatsApp арқылы тапқанын және оған 15 мың теңге төлеуге уәде бергенін айтқан. Алайда кешке жұмыстан кетуі керек болғандықтан, оның орнына 18 жастағы інісі келген.

Сотталушы жазаны тағайындау кезінде жәбірленушілерге моральдық және материалдық шығынды толық өтегенін ескеруді сұраған. Ол тағы да кешірім сұрап, өзін кешіргендері үшін алғысын білдірген.

Сот газ құю бекетінің иесін ең төменгі қауіпсіздік деңгейіндегі колонияда жазасын өтеу шартымен төрт жылға бас бостандығынан айырды.

Еске салайық, 19 маусым күні Ақтөбеде автогаз құю станциясында көлік өртеніп, үш адам қаза тапқан еді.

Өрт хабарлама түскеннен кейін 8 минут өткен соң, сағат 23:03-те толықтай сөндірілді. Өрт сөндірушілер жалынның автогаз құю станциясының нысандарына таралуына жол бермеді. 

Өртті сөндіру барысында автокөлік салонынан үш адамның мәйіті табылды. Олардың екеуі – кәмелетке толмағандар. Бір зардап шеккен адам медициналық мекемеге жеткізіліп, ауруханаға жатқызылды.

Қазақстанда енді компания басшысының электрондық цифрлық қолтаңбасын (ЭЦҚ) бухгалтерге беру заң бұзушылық болып саналады. Өзгенің кілтін пайдаланғаны үшін 865 мың теңгеге дейін, ал оны басқа адамға бергені үшін 648 750 теңгеге дейін айыппұл қарастырылған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.  

2026 жылғы шілдеден бастап электрондық цифрлық қолтаңбаны пайдалану тәртібі бұрынғы "Электрондық құжат және электрондық цифрлық қолтаңба туралы" заңның орнына қабылданған Цифрлық кодекспен реттеледі. Құжатқа сәйкес, жабық кілтті басқа адамға, тіпті компанияның бухгалтерлік және салықтық есептілігін жүргізетін қызметкерге де беруге болмайды.

Басшының келісімімен оның ЭЦҚ-сын пайдалану да заңды әрекет болып саналмайды. Цифрлық кодекстің 51-бабы жабық кілтті беруге және басқа адамның кілтін пайдалануға тыйым салады. Ал 58-бап бойынша кілт иесі оны бөгде адамдардың қол жеткізуінен қорғауға міндетті.

Электрондық цифрлық қолтаңбаны пайдалану талаптарын бұзғаны үшін жауапкершілік көзделген. 2026 жылы айлық есептік көрсеткіш (АЕК) 4 325 теңге болғандықтан, айыппұл мөлшері құқық бұзушының мәртебесіне қарай есептеледі. 

Жабық кілтті басқа адамға бергені үшін жеке тұлғаларға – 43 250 теңге (10 АЕК), лауазымды тұлғаларға, шағын бизнес пен коммерциялық емес ұйымдарға – 64 875 теңге (15 АЕК), орта бизнеске – 129 750 теңге (30 АЕК), ірі бизнеске – 648 750 теңге (150 АЕК) айыппұл қарастырылған.

Басқа адамның жабық кілтін пайдаланғаны үшін жеке тұлғаларға – 216 250 теңге (50 АЕК), лауазымды тұлғаларға, шағын бизнес пен коммерциялық емес ұйымдарға – 432 500 теңге (100 АЕК), орта бизнеске – 648 750 теңге (150 АЕК), ірі бизнеске – 865 000 теңге (200 АЕК) айыппұл салынады.

Демек, басшының ЭЦҚ-сымен есептілік тапсыратын бухгалтер жауапқа тартылуы мүмкін. Айыппұл мөлшері оның құқықтық мәртебесіне байланысты 216 250 немесе 432 500 теңге болуы ықтимал. Нақты жауапкершілік әрбір әкімшілік іс бойынша жеке анықталады.

Жабық кілттің қауіпсіздігін қамтамасыз етпеген сертификат иесіне де жауапкершілік қарастырылған. Мұндай жағдайда 50 АЕК, яғни 216 250 теңге айыппұл салынады.

Бухгалтер құжаттарға қалай қол қоя алады?

Компания басшысы бухгалтерге өз ЭЦҚ-сын бермей-ақ, құжаттарға қол қою және есептілік тапсыру құқығын ресми түрде рәсімдей алады. Бұл ретте әр қызметкер өзінің атына рәсімделген сертификат пен жеке жабық кілтті пайдалануға тиіс.

2026 жылғы қыркүйектен бастап Қазақстанның Ұлттық куәландырушы орталығы (ҰКО) сертификаттарды берудің жаңартылған тәртібін қолданады. Заңды тұлғалар үшін үш санат қарастырылған:

- Бірінші басшы; - Қол қою құқығы бар қызметкер; - Ұйым қызметкері.

"Қол қою құқығы бар қызметкер" санаты ұйым атынан берілген өкілеттік шегінде әрекет етуге мүмкіндік береді. Ал "Ұйым қызметкері" санаты құжаттарға қызметкердің өз атынан қол қоюына арналған.

ЭЦҚ алу үшін бухгалтер ҰКО порталы арқылы өтінім беріп, "Қол қою құқығы бар қызметкер" санатын таңдауы керек. Ол үшін ұйымның БСН-і, өтініш берушінің ЖСН-і мен телефон нөмірі қажет. Сондай-ақ бейнеидентификациядан өту керек. 

Өтінімді компания басшысы ҰКО-ның жеке кабинетіндегі "Қызметкерлердің ЭЦҚ-сы" бөлімінде мақұлдайды. Егер басшы басқа қызметкерге тиісті өкілеттік берсе, ол да өтінімді растай алады.

Сертификаттың жарамдылық мерзімі жабық кілтті сақтау тәсіліне байланысты. Жеке куәліктің чипі, бұлтты сақтау жүйесі немесе қорғалған тасымалдағыш пайдаланылса, мерзімі үш жылды құрайды. Ал кәдімгі электрондық тасымалдағышта немесе мобильді қосымшада сақталса, сертификат бір жылға беріледі.

Жеке кәсіпкерлерге қызмет көрсететін бухгалтерлер үшін де заңды өкілдік ету тәртібі бар.

Жеке кәсіпкер өкілін нотариалды куәландырылған немесе соған теңестірілген сенімхат негізінде тағайындай алады. Бұған қоса, өкілеттікті салық органының ақпараттық жүйесі арқылы электрондық құжат түрінде рәсімдеуге болады.

Салықтық әкімшілендірудің интеграцияланған жүйесінде өкілді қосу үшін салық төлеушінің профиліндегі "Өкілдер және құқықтар" бөліміне өтіп, бухгалтердің деректерін енгізу, оған берілетін құқықтарды және өкілеттік мерзімін көрсету қажет. Осыдан кейін бухгалтер кәсіпкердің жабық кілтін алмай-ақ, өзінің ЭЦҚ-сымен жүйеде жұмыс істей алады.

Салық кодексіне сәйкес, өкілдің әрекеттері салық төлеушінің әрекеттері ретінде танылады. Сондықтан сенімхат рәсімдеу жеке кәсіпкерді немесе ұйымды салық міндеттемелері мен өз атынан ұсынылған мәліметтер үшін жауапкершіліктен босатпайды.

Өзгенің ЭЦҚ-сын пайдаланғаны қалай анықталуы мүмкін?

Заң бұзушылықты анықтауға салық есептілігі жіберілген кездегі техникалық деректер көмектесуі мүмкін. 

Егер бірнеше компанияның немесе кәсіпкердің есептілігі бір IP-мекенжайдан жіберілсе, бұл құжаттарға іс жүзінде кім қол қойғаны туралы сұрақ туындатуы мүмкін. Дегенмен IP-мекенжайлардың сәйкес келуі жабық кілттің басқа адамға берілгенін өздігінен дәлелдемейді. Мұндай жағдайда қосымша тексеру қажет.

Бұдан бөлек, 2026 жылғы 9 қазаннан бастап ЭЦҚ туралы заңнаманың сақталуын тексеруге арналған жаңартылған тексеру парағы қолданылады. Онда жабық кілттерді бөгде адамдарға беруге тыйым салу талабы да қамтылған.

Егер бухгалтер әлі де басшының ЭЦҚ-сын пайдаланып жүрсе, ұйым электрондық сервистерге қол жеткізу тәртібін өзгертуі қажет. Жабық кілт басқа адамға берілген жағдайда, тиісті сертификаттың күшін жойып, жаңасын рәсімдеу қауіпсіз шешім болады.

Бұдан кейін бухгалтерге жеке ЭЦҚ алып, қол қою құқығын ресми түрде беру керек. Алайда сертификаттың болуы барлық операцияны орындауға жеткіліксіз: қажетті өкілеттіктерді Салықтық әкімшілендірудің интеграцияланған жүйесі және ЭШФ АЖ сияқты салықтық ақпараттық жүйелерде бөлек рәсімдеу қажет.

Жеке кәсіпкерлер бухгалтерлеріне сенімхат немесе салық органының жүйесі арқылы өкілеттік бере алады. Қызметкермен жұмыс тоқтаған кезде оған берілген сенімхаттар мен қол жеткізу құқықтарын уақытында жою маңызды. Ал компанияның бірінші басшысы ауысса, бұрынғы басшының сертификатының күшін жойып, жаңа басшының атына жаңасын рәсімдеу қажет.

Осылайша, бухгалтерге компания құжаттарымен жұмыс істеу құқығын беру заңды жолмен жүзеге асырылады. Бірақ басшының ЭЦҚ-сын ортақ пайдалану мен қызметкерге жеке сертификат және ресми өкілеттік беру – екі бөлек нәрсе. Заң талаптарын сақтау айыппұл тәуекелін азайтып, электрондық құжаттардың заңдылығын қамтамасыз етуге көмектеседі.

Еске салсақ, осыған дейін әлдекімнің ЭЦҚ кілтін пайдаланған қазақстандықтарға айыппұл салынатынын жазған едік. 

Қазақстанда туыстарына тиесілі пәтерлер мен көліктер құжат жүзінде басқа адамның атына рәсімделсе, бұл отбасының әл-ауқатын бағалау кезінде ескеріледі. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Бұл туралы еңбек және халықты әлеуметтік қорғау бірінші вице-министрі Ербол Тұяқбаев мәлімдеді.

Министрлік мәліметінше, егер мүлік іс жүзінде туысына тиесілі болғанымен, құжат бойынша басқа адамның атына тіркелсе, ақпараттық жүйелер бұл деректерді автоматты түрде анықтайды.

Мұндай жағдайда өзге адамның мүлкі көмекке мұқтаж отбасының әл-ауқатын бағалауға және әлеуметтік көмек тағайындауға әсер етпеуі үшін мемлекеттік дерекқорлардағы мәліметтерді түзету қажет. Ол үшін еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігіне немесе әкімдікке жүгінуге, сондай-ақ электрондық қызметтерді пайдалануға болады.

Вице-министр деректерді түзетуге мүмкіндік берілетінін атап өтті. 

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстанда жеке деректерін тексеруге келісім бермегендердің жәрдемақысы тоқтатылатыны туралы жазған едік. 

Алматыда белсенді Санжар Боқаевтың ісіне қатысты сот жалғасуда. Сот отырысында прокурор сотталушыға тағылған айыптар тізімін жариялады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Қоғам белсендісіне алаяқтық жасады, ақша жылыстатты, гранит тақталарын ұрлауды ұйымдастырды, ағаштарды заңсыз кесті және жалған ақпарат таратты деген айып тағылған.

Айыптау тарапының нұсқасы бойынша, Боқаев гранит тақталарының ұрлануын әдейі ұйымдастырып, кейін әлеуметтік желіде жалған әшкерелеу видеосын жариялауды жоспарлаған. Прокурордың айтуынша, сотталушы 2022 жылдан бастап адамдарға ықпал ету үшін түрлі саяси технологияларды қолданған және мемлекеттік органдарды сынайтын жазбаларды тұрақты түрде жариялап отырған.

Прокурордың сөзінше, 2025 жылдың күзінде Боқаев әлеуметтік желідегі парақшаларына көбірек назар аударту үшін сыбайлас жемқорлық схемасын әшкерелегендей көрінуді көздеген. Ол үшін мемлекеттік нысандағы құрылыс материалдарын шын мәнінде ұрлатып, оқиғаны видеоға түсіріп, болған жағдайға әкімдік пен мердігерлерді кінәлауды жоспарлаған.

Бұл іске Боқаев өзінің жеке видеооператоры Ұ.Нүсіпқожа мен танысы А. Хамракуловты тартқан. Айыптау қорытындысына сәйкес, Хамракуловқа ұрлықты жүзеге асыратын адамдарды табу тапсырылған. Ақша үшін бұл іске құрылыс материалдарын ұрлауға келісім берген "Павлодар өзен порты" құрылыс компаниясының бұрынғы учаске бастығы Ж. Жанатаев та қатысқан.

Тергеудің ресми нұсқасы бойынша, 2025 жылғы 10 қыркүйекте кран-манипулятор жалданып, Үлкен Алматы өзенінің арнасын қайта жаңғырту жұмыстары жүргізіліп жатқан құрылыс алаңынан сегіз гранит тақтасы жасырын түрде әкетілген.

Алайда прокурорлардың айтуынша, тақталардың Тұздыбастау ауылының маңына түсірілуі Боқаевты қанағаттандырмаған. Оның мақсаты тақталарды құлпытас жасайтын шеберханаға сатуға апарғандай көрініс қалыптастырып, интернетте үлкен дау туғызу болған.

Сондықтан айыптау тарапының мәліметінше, 2025 жылдың 15 қыркүйегінде Боқаев істі жеке бақылауына алып, екінші ұрлықты ұйымдастыруға ақша берген. Бұл жолы жалданған адамдар құрылыс алаңынан тағы 12 гранит тақтасын ұрлап, Бесағаш ауылындағы ескерткіштер жасайтын шеберханаға жеткізген.

Тергеу деректеріне сәйкес, жұмысшылар тақталарды түсіріп жатқан кезде Боқаев пен оператор Нүсіпқожа жол талғамайтын көлікте отырып, оқиғаны видеоға түсірген. Сол сәтте Боқаев камера алдында жергілікті тұрғындардан ұрлық туралы хабарламалар түскен соң түнде шұғыл келгенін айтқан. Монтаждалған видео 2025 жылдың 17 қыркүйегінде әлеуметтік желіде жарияланған.

Айыптау тарапы Боқаевтың бұл әрекетін алдын ала ойластырылған “жалған әшкерелеу” ретінде бағалайды.

Баум тоғайындағы ағаштарды кесу ісі

Прокурордың айтуынша, 2025 жылдың күзінде Боқаев "Базис-А" құрылыс компаниясы мен Баум тоғайын абаттандырумен айналысқан мемлекеттік органдарға қарсы ақпараттық шабуыл ұйымдастыруды да көздеген.

2025 жылдың 26 қазанында Түрксіб ауданының тұрғындарымен кездесу жоспарланған. Айыптау тарапының нұсқасы бойынша, Боқаев осы кездесудің қарсаңында жанжал туғызуды жоспарлап, алдымен ағаштарды жасырын түрде кестірмек болған. Содан кейін “тоғай коммерциялық нысандар салу үшін заңсыз әрі аяусыз жойылып жатыр” деген ақпарат жариялауды көздеген.

Бұл жолы да Боқаев пен оның жеке видеооператоры Ұ.Нүсіпқожа гранит тақталарын ұрлау ісіне қатысы бар А. Хамракуловқа жүгінген. Прокурорлардың мәліметінше, тапсырыс берушілер ақша бергеннен кейін Хамракулов қаладағы ломбардтардың бірінен бензинмен жұмыс істейтін ара сатып алған.

2025 жылдың 24 қазанында кешкі уақытта Хамракулов жалдаған адамдар Баум тоғайына жасырын кірген. Айыптау қорытындысына сәйкес, олар екі жарым сағат ішінде үйеңкі, акация және қарағашты қоса алғанда, 16 ағашты әдейі кесіп, зақымдаған.

Прокурордың мәліметінше, қылмыс жасалғаннан кейін Нүсіпқожа ағаштарды кескен адамдармен кездесіп, оларға 100 мың теңге төлеген. 

Іс материалдарына сәйкес, 25 қазан күні түнде Боқаев пен Нүсіпқожа өздеріне шетелдік нөмірден ағаштардың кесілгені туралы анонимді хабарлама келгендей көрініс жасаған. Олар қолдарына шам алып, тоғайға барып, "белгісіз қылмыскерлерді" қуғандай видео түсірген.

2025 жылдың 26 қазанда, аудан тұрғындарымен кездесу басталар алдында, Боқаев қоғам белсенділерін тоғайға ертіп барған. Ол оларға өз нұсқауы бойынша кесілген ағаштарды көрсетіп, камера алдында белгісіз мүдделі адамдар тұрғын үй кешендерін салу үшін аумақты тазалап жатыр деп мәлімдеген.

Айыптау тарапының пікірінше, Боқаев осы әрекеттер арқылы өзін қоғам мүддесін қорғайтын белсенді ретінде көрсетіп, әлеуметтік желідегі аудиториясын әдейі жаңылыстырған. Монтаждалған видео оның Instagram парақшасында жарияланған.

Прокуратура табиғатқа келтірілген зиянды атап өтті

Прокурордың айтуынша, Боқаевтың өзіне назар аударту мақсатындағы әрекеттері табиғатқа және "Медеу" мемлекеттік табиғи паркіне нақты зиян келтірген.

Осыған байланысты Санжар Боқаев пен оның видеооператоры Нүсіпқожаға адамдар тобының алдын ала сөз байласуы арқылы ағаштарды заңсыз кесу және жою айыбы тағылған.

Қаржы жымқыру және ақша жылыстату

Боқаевқа "ҚазТрансГаз" кәсіподағынан 42 миллион теңгеден астам қаржы жымқырды деген де айып тағылған.

Алматыда "ҚазТрансГаз" компаниясы басшысының бұрынғы кеңесшісі әрі "Нұр Отан" партиясының экс-идеологы Санжар Бокаевқа қатысты айыптау актісі жарияланды. Прокуратура нұсқасы бойынша, Боқаев "ҚазТрансГаз" компаниясы басшысының кеңесшісі болған кезінде компания кәсіподағының 42 млн теңгеден астам қаражатын бақылауындағы фирмалар арқылы жымқырып, ақшаның бір бөлігін жиһаз өндірісін дамытуға жұмсаған. 

Айыптау тарапының мәліметінше, Бокаев компания басшысының кеңесшісі болып жұмыс істеген кезде кәсіподақ қаржысына өткізілетін іс-шараларға мердігер таңдауға ықпал ету мүмкіндігіне ие болған. Ол кәсіподаққа өз бақылауында болған "BM Trust" ЖШС-мен жұмыс істеуді ұсынған. Кейін компания Бокаевтың туысы Мадияр Қалменовтің атына рәсімделген. Прокуратура оны да болжамды қылмыстық схемаға қатысы бар деп есептейді.

Айыптау бойынша, 2018 жылдың күзінде Батыс Қытай – Батыс Еуропа бағыты бойынша газбен жүретін көліктердің халықаралық автожорығын ұйымдастыру кезінде шығындар әдейі 86,8 миллион теңгеге дейін көтерілген. Негізгі ұйымдастырушы "We Can" ЖШС-не 38,9 миллион теңге аударылса, "BM Trust" компаниясымен 47,9 миллион теңгеге келісімшарт жасалған. Прокурордың пайымдауынша, соңғы компания қаражатты алғанымен, келісімде көрсетілген жұмыстарды іс жүзінде орындамаған.

Бұдан бөлек, айыптау тарапының мәліметінше, қаражаттың бір бөлігі Боқаевпен байланысты тұлғалар мен ұйымдардың шоттарына аударылған. Олардың қатарында оның анасының атына тіркелген "Kun-Arai" компаниясы мен Мадияр Қалменов бар.

Прокурордың айтуынша, "BM Trust" арқылы өткен ақшаның бір бөлігі жиһаз өндірісін дамытуға жұмсалған. Қаражатқа өндірістік және кеңсе ғимараттарын жалдау, станоктар мен компьютерлік жабдықтар сатып алу, бухгалтерлердің еңбекақысын, күзет қызметі мен жарнаманы төлеу кірген.

Іс материалдарында ұрланған қаражатты заңдастырумен байланысты 19 банктік операция көрсетілген. Прокуратураның нұсқасы бойынша, Қалменов шамамен 10 миллион теңгені қолма-қол ақшаға айналдырып, жеке қажеттіліктеріне жұмсаған.

Нәтижесінде, айыптау тарапының пайымдауынша, Боқаев пен Қалменов жалған құжаттар мен қызметтік жағдайды пайдаланып, кәсіподақтан 42 миллион теңгеден астам қаржы жымқырған.

Айта кетейік, жоғарыда келтірілген мәліметтер прокуратураның сотта жариялаған айыптау нұсқасы. Сот процесі жалғасып жатыр, ал сотталушылардың кінәсі заңды күшіне енген сот үкімімен ғана нақтыланады. 

Еске салсақ, Санжар Боқаев 2026 жылдың 18 наурызында Алматыда ұсталған еді. Бас прокуратураның мәліметінше, Санжар Боқаев ұлттық компанияда жұмыс істеген кезінде ірі көлемде алаяқтық жасады деген күдікке ілінген. Кейінірек белсенді Санжар Боқаевқа қатысты тағы бір қылмыстық іс қозғалғаны белгілі болды. 16 қазанда Алматыда белсендіге қатысты сот басталды.

Қазақстанда әлеуметтік төлем алушылар отбасының әл-ауқатын бағалау үшін жеке деректерін өңдеуге келісім беруі керек. Егер азамат бұған келіспесе, оның әлеуметтік төлемі уақытша тоқтатылуы мүмкін. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Орталық коммуникациялар қызметінде өткен брифингте еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің өкілдері "Отбасының цифрлық картасы" жүйесіне екінші деңгейлі банктерді қосу жоспарланып отырғанын айтты. Бұл азаматтардың материалдық жағдайын бағалау кезінде қосымша мәліметтерді ескеруге мүмкіндік береді.

Алайда банк құпиясына жататын ақпаратты алу үшін отбасының әрбір мүшесі жеке деректерін өңдеуге келісім беруі қажет.

Журналистер азамат мемлекетке жеке деректерін ұсынудан бас тартқан жағдайда әлеуметтік төлемдеріне не болатынын сұрады.

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаев мұндай жағдайда төлемдер уақытша тоқтатылатынын айтты.

Министрдің айтуынша, төлем азаматтың бас тарту себебі анықталғанға дейін ғана тоқтатылады. Мұндай жағдайларда министрлік өкілдері әр азаматтың мәселесін жеке қарастырып, мән-жайды анықтайды.

Сонымен қатар журналистер министрлік өкілдеріне "Отбасының цифрлық картасы" жүйесінде азаматтарға өздеріне тағайындалған әл-ауқат санатын тексеру мүмкіндігі беріле ме деген сұрақ қойды.

Министр Асқарбек Ертаевтың айтуынша, азаматтардың әл-ауқатын бағалауға арналған арнайы есептеу жүйесі әзірленіп, техникалық тексеруден өткен. Министрдің сөзінше, 16 қазанда сервисті eGov платформасында жариялау жоспарланған. Оны eGov Mobile мобильді қосымшасы арқылы да пайдалануға болады.

Вице-министр Бахтияр Жазықпаев "Отбасының цифрлық картасы" азаматтар туралы мәліметтерді өздігінен қалыптастырмайтынын түсіндірді. Жүйе ақпаратты 30 мемлекеттік ақпараттық жүйеден жинайды.

Отбасының әл-ауқат санатын анықтау кезінде 59 көрсеткіш ескеріледі. Оның айтуынша, бағалау үдерісі автоматты түрде жүргізіледі, яғни есептеуге адам тікелей араласпайды.

Дегенмен бастапқы деректерде қателер болуы мүмкін. Осыған байланысты азаматтар eGov порталындағы жеке кабинеті арқылы өздері туралы ақпаратты тексере алады. Онда тіркелген мекенжайы, мүлкі, автокөліктері, білімі және басқа да мәліметтер көрсетіледі.

Егер ақпарат қате болса, азамат деректерді түзету қызметін пайдаланып, тиісті өтініш бере алады. Мысалы, адамның атына өзіне тиесілі емес автокөлік немесе мүлік қате тіркелген жағдайда, ол осы мәліметтерді түзетуге өтініш білдіре алады.

Еске салсақ, бұған дейін Үкімет азаматтардың жәрдемақылардан өз еркімен бас тартып жатқандарын мәлімдеген еді.

Журналист Айнұр Асанбердінің “Әңгіме бар” подкастында Жамбыл облысында көз жұмған 19 жастағы Мадина Рашидқызының анасы мен блогер Жан Ахмадиев істің мән-жайы туралы айтып. берді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Подкастта сөз бастаған Жан Ахмадиев Мадинаның өліміне қатысты істің жалғасып жатқанын, желідегі “іс тоқтап қалды” деген ақпараттардың шындыққа жанаспайтынын атап өтті. Оның айтуынша, жуырда іс бойынша сараптама нәтижесі шыққан.

Ал Мадинаның анасы Шахло қызының 17 жаста тұрмысқа шыққанын, барлығы өз қалауымен болғандықтан қызының таңдауына қарсы шықпағынын айтады. 

Әйелдің айтуынша, құдалары алдымен жас жұбайдың Алматыда тұратынын айтқан, алайда кейін Алматыға мүлде жібермей қойған көрінеді. 

Белсенді Жан Ахмадиев марқұмның анасы қызының өзіне қол салғанына сенбейтінін айтады. 

Мадинаның анасының айтуынша, қызы күйеуінің қол көтеретінін айтып, бірнеше рет шағымданған, тіпті үйіне қайтып келген жағдайлары да болған екен. 

Мадинаның анасы немересінің құдаларының қолында қалғанын, үйлеріне барғанда немерелерін көрсетуден бас тартқанын айтады. 

Жан Ахмадиев Мадинаның енесі де, күйеу баласы Мадияр да қыздың анасынан кешірім сұрамағанын айтады.

Еске салсақ, 17 тамызда Жамбыл облысының Мерке ауылында 19 жастағы Мадина Рашидқызымен қоштасу рәсімі өтті. Жас келіншектің артында сегіз айлық сәбиі қалды. Алдын ала мәлімет бойынша Мадина отбасындағы жанжалдардан кейін өзіне қол жұмсаған. Алайда марқұмның жақындары осы нұсқаға сенбейтінін айтып отыр. Қоштасу рәсіміне журналистер де қатысып, марқұмның күйеуінің туыстары болмағанын байқаған.

Туыстарының айтуынша, Мадинаның қайын жұрты қоштасуға келмеген. Бұған дейін Мадинаның құрбысы қыздың отбасындағы жанжалдар туралы айтып, күйеуінен таяқ жегенін мәлімдеген. Құрбысы оның денесіндегі көгерген жерлерді көргенін және жарақаттарының фотосуреттерін алғанын айтқан. Жақындарының сөзінше, соңғы жанжал балаға алынған тәттіге байланысты болған. Мадина "Барни" тәттісін жегені үшін күйеуінің оны ұрғанын айтқан деген ақпарат тараған. Осыдан кейін жас келіншек күйеуінен кетіп, ажырасуды жоспарлаған. Оқиға бойынша Жамбыл облысының полиция департаменті қылмыстық іс қозғап, адамды суицидке жеткізу фактісі бойынша сотқа дейінгі тергеуді бастаған. Қазір қажетті тергеу амалдары жүргізіліп, оқиғаның барлық мән-жайы анықталып, тергеу жалғасып жатыр.

Танымал тележүргізуші Динара Сәтжанның желіде жариялаған видеосы көпшіліктің назарын аударды. Қолданушылары оның сырт келбетіндегі өзгерістерді байқап, үшінші сәбиін күтіп жүрген болуы мүмкін деген болжам жасады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Жақында тележүргізуші Дубайдағы демалысынан видео жариялап, оқырмандарына қаланың тарихи орындарын таныстырған. Алайда көпшіліктің назары Динараның әңгімесінен гөрі оның сырт келбетіне ауған.

Желі қолданушылары тележүргізушінің сәл толысқанын айтып, жүкті болуы мүмкін екенін жарыса жазды. Тіпті кейбірі оны құттықтап үлгерген.

“Бетіңіз нұрланып кетіпті, жүкті емессіз бе?”, “Жүктілік өзіңізге сондай жарасады”, “Ішіңіз байқалып қалыпты”, “Динара, қандай әдемісіз!”, “Аман-есен босанып, бауырыңызға басыңыз”, “Ұл дүниеге әкеліңіз”, – деп жазды желі қолданушылары.

Дегенмен Динара Сәтжан бұл болжамдарға әзірге жауап берген жоқ. Сондықтан оның жүкті екені туралы ақпарат ресми расталмады.

Публикация от Динара Сатжан (@dinarasatzhan)

Айта кетейік, биыл қыркүйекте тележүргізуші 44 жасқа толды. Оның алғашқы некесінен Даниал есімді ұлы мен Диана есімді қызы бар. Жақында тұңғыш ұлы Даниал сүйіктісі Айнұрға үйленді.

Ал 2025 жылғы сәуірде Динара Сәтжан кәсіпкер Жұмабек Жанықұловпен ресми түрде некесін қиды. Жақында балалы болғысы келетінін айтып, ЭКО-ны қарастырып жүргенін мойындаған еді.

Танымал әнші Дильназ Ахмадиева мен “Азия” тобының жаңа әніне түсірген бейнебаяны әлеуметтік желіде дау туғызды. Көпшілік өнер иесінің ашық киініп, қазақ тілі мұғалімінің рөлін сомдағанын сынға алды. Тіпті кейбір желі қолданушылары Оқу-ағарту министрлігінен бұл жағдайға назар аударуды сұраған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Өнер иелері “Milfa” атты жаңа әнін көпшілікке ұсынды. Желіде тараған бейнебаян үзінділерінде әнші кеудесі мен саны ашық киіммен қазақ тілі пәнінің мұғалімін сомдайды. Ал топ мүшелері мектеп оқушыларының рөлінде көрінеді.

Клипте оқушы кейпіндегі әртістердің парта үстіне шығып билеп, ақша шашатын көріністері де бар. Әсіресе мектеп өмірі мен мұғалім бейнесінің сексуалдық астары бар мазмұнмен байланыстырылуы көпшіліктің наразылығын тудырған.

Әннің “Қайдағы мен тәте? Тәте деген қате, хотя бы милфа де” деген жолдары да қызу талқыға түсті.

Желі қолданушыларының бір бөлігі бұл көріністер ұстаздың қоғамдағы беделіне кері әсер етуі мүмкін деп есептейді. Кейбірі тіпті Оқу-ағарту министрлігі мен министр Жұлдыз Сүлейменованың әлеуметтік желідегі парақшасын белгілеп, бейнебаянға қатысты шара қабылдауды сұраған.

“Мұғалімдерге деген құрмет онсыз да төмендеп бара жатқанда, бұл әрекет жағдайды ушықтырады”, “Мектепте мұғалімдер бұлай киінбейді”, “Неге дәл мектепті таңдаған? Жиіркенішті”, “Білім ордасына деген құрмет қайда?”, “Мұндай бейнебаянды мүлде шығармау керек”, – деп жазды ашынған оқырмандар.

Ал кейбір көрермендер клипті әзіл ретінде қабылдаған.

“Неге дәл қазақ тілі мұғалімі? Көзілдірігі де менікіне ұқсайды. Күлкімді тоқтата алар емеспін”, “Актерлік шеберлігі жақсы, бірақ мектеп тақырыбын қозғамағаны дұрыс еді”, – деп пікір білдірген олар.

Қызығы, әнші бейнебаянның толық нұсқасын алғашқылардың бірі болып тамашалағысы келетіндерге алдын ала орын брондауды ұсынған.

“Ешкімге көрсетпегенімізді бірінші болып сіздер тамашалайсыздар! MILFA бейнебаянын алғаш болып көру үшін бронь қоя аласыздар. Орын саны шектеулі”, – деп жазған өнер иесі.

Оның жазбасына сәйкес, көрсетілімге алдын ала ақы төлеу қарастырылған.

Еске салайық, бұған дейін Дильназ Ахмадиева сүйіктісін көрсеткен еді.

Алматыдағы Kitapal дүкенінде кітаптарға 50% жеңілдік жарияланып, сауда орнына жиналған жұрттың қарасы қалыңдады. Кітап алуға келген тұрғындар ұзын-сонар кезекке тұрып, бұл әлеуметтік желіде қызу талқыға түсті. Кезекте тұрған жұртшылықтың бір-біріне сыпайы қарап, сабыр сақтағаны көпшіліктің көңілінен шықты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Әлеуметтік желіде Алматыдағы Kitapal кітап дүкенінде түсірілген суреттер тарады. Кадрлардан кітап сөрелерінің арасында жүрген адамдарды, сөрелерге жақындау үшін кезек күткен тұрғындарды көруге болады.

Желі қолданушыларының айтуынша, дүкенде кітаптарға 50% жеңілдік жарияланған. Осыған байланысты кітап сатып алуға ниет білдіргендер әдеттегіден әлдеқайда көп жиналған.

Кезекте жастар да, ересектер де бар. Бірі өзіне ұнаған кітапты іздесе, енді бірі бірнеше кітапты қатарынан сатып алуға тырысқан.

“Бір кітап оқи қояйын деп едім, бүкіл Алматы сондай шешімге келіпті ғой”, – деп әзілдеді желі қолданушыларының бірі.

Кітап дүкеніндегі қарбаласқа қарамастан, тұрғындардың өзін ұстауы да көпшіліктің көңілінен шықты. Желі қолданушыларының сөзінше, адамдар бір-бірімен ұрыспай, өз кезегін күтіп, қажет кезде бір-біріне көмектескен.

“Жандарым, момақан болып кезек күтіп тұрғандарынан айналдым. Еш айқай-шусыз, ұрыс-керіссіз, кітаптарын алып мәз болып шығып жатыр ұлы да, қызы да. Естігендерім тек: “кешіріңіз, өтіп кетсем бола ма”, “анау кітапты алып беріп жібересіз бе”, “мына кітапты көрейін деп едім”. Кітап оқитын ұрпақ”, – деп жазды тұрғындардың бірі.

Тағы бір желі қолданушысы кеш батқаннан кейін де кітап дүкеніне келушілердің қатары сиремегенін айтты. 

“Бұлар түнгі клубқа емес, кітап сатып алуға кезекке тұрған жандар. Осынша адамның кітап алуға келгенін көріп, қатты риза болдым”, – деп жазды ол.

Тағы бір желі қолданушысы жастарға қолдау білдіріп, мейірім танытуға шақырды.

“Кешкі сағат 19:00 болды. Үйлеріңізге қайтпайсыздар ма? Сәл күтсеңіздер, келесі жылы да жасаймыз ғой. Қуансаң, осындай рухты жастар үшін қуан. Берсең, соларға бер. Мейірім көрсетсең, олар да ары қарай мейірім таратады”, – деп жазды бірі. 

Тағы бір желі қолданушысы жастардың кітапқа деген қызығушылығына сүйсініп, олардың білімге ұмтылысын қолдауға шақырды.

“Алматы жастары кеш батқанша, тіпті түннің бір уағына дейін кітап алу үшін тарамаған. Көше бойына сыймаған сол кезек кәдімгі рухани мерекеге айналды. Біреулер “қазіргі жастар телефоннан бас алмайды” деп сынауға дайын тұрады. Бірақ алматылық жастар сол түсініктің күл-талқанын шығарды. Олар кітап оқитынын ғана емес, сапалы әдебиетті бағалай білетінін де дәлелдеді”, – деп жазды ол. 

Алматы кітапханаларында да оқырман қарасы қалың

Желі қолданушылары Алматыдағы кітапханалардан да түсірілген суреттерді жариялады. Кадрлардан А.П. Чехов атындағы орталық қалалық кітапхананың оқу залында кітап оқып, сабаққа дайындалып отырған жастарды көруге болады.

Қала тұрғындарының айтуынша, Алматының өзге кітапханаларында да оқырман көп. Олардың арасында студенттермен бірге жұмыстан кейін кітап оқуға келетіндер де бар.

Жамбыл кітапханасында екі жылдан астам уақыт жұмыс істейтін желі қолданушысы мұнда оқырманның үзілмейтінін жазды.

“Оқырмандар өте көп. Бірінен соң бірі ағылып келеді. Жастар көп оқиды, дамып жатыр, мойындау керек”, – деп жазды бірі. 

Тағы бір тұрғын Жамбыл кітапханасының тәулік бойы жұмыс істейтінін айтып, студенттер мен жұмысы бар адамдардың түннің бір уағына дейін сонда отырып, кітап оқитынын жеткізді.

“Мен жастарға сенемін”

Кітап дүкені мен кітапханалардағы көріністер желі қолданушыларына ерекше әсер еткен. Көпшілік жастардың кітап оқуға уақыт бөліп, білімге ұмтылғанына қуанатынын жазды.

“Біздің қазақ жастары білімді, мәдениетті! Жақсы көрем! Қанаттарың талмасын!”, – деп жазды желі қолданушыларының бірі.

Тағы бір алматылық кешкі уақытта кітапханаға барса да, оқу залының адамға толы болатынын айтты.

Желіде жарияланған суреттер мен пікірлер кітап оқуға деген қызығушылықты қайта талқылауға түрткі болды. Кітап дүкеніндегі жеңілдікке байланысты ұзын-сонар кезек те, кітапханалардағы оқырманның көптігі де тұрғындардың кітапқа ықыласы бар екенін аңғартты.

Кітап оқуға деген қызығушылық көпшілікті қуантты

Желі қолданушылары кітап дүкеніндегі кезекке қарап, жастардың кітап оқуға деген ықыласы азаймағанын айтты. Олардың пікірінше, мұндай көріністер қоғамда білімге, ізденіске және өзін-өзі дамытуға қызығушылық бар екенін көрсетеді. Әсіресе, кітап сатып алуға мектеп оқушылары мен студенттердің көптеп келуі көптің көңілінен шыққан.

Кейбір тұрғындар кітап дүкендері мен кітапханаларда осындай көріністердің жиі болғанын қалайтынын жазды. Олардың сөзінше, кітаптың қолжетімді болуы адамдарды жаңа шығармалармен танысуға ынталандырады. Ал жеңілдіктер оқырмандарға бұрыннан оқығысы келген кітаптарын сатып алуға мүмкіндік береді.

Сонымен қатар желі қолданушылары кітапханаға бару тек сабаққа дайындалумен шектелмейтінін айтты. Бұл – тыныш ортада уақыт өткізіп, жаңа білім алуға және пайдалы әдет қалыптастыруға мүмкіндік беретін орын. Сондықтан кітапхана залдарында жастардың көп болуы да тұрғындар үшін жағымды жаңалыққа айналды.

Қазақстандық танымал әнші Луина екінші сәбиін дүниеге әкелді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Әнші Instagram парақшасында екінші баласын босану сәтінене бірнеше сурет жариялады.

Сондай-ақ жаңа туған ұлына Дени есімін қойғанын айтты.

Қуанышты хабарды естіген өнердегі әріптестері, достары мен тыңдармандары әншіні құттықтап, сәбиге зор денсаулық, отбасына амандық тіледі.

Публикация от LUINA (@luinaofficial)

Айта кетейік, биыл мамыр айында Луина аяғы ауыр екенін көпшілікке жариялаған еді. Кейін арнайы кеш ұйымдастырып, ұл күтіп жүргенін хабарлады.

Әнші жолдасы Артем Обуховпен бірге 2020 жылғы тамызда дүниеге келген тұңғыш ұлы Давидті тәрбиелеп отыр.

“Теңізшевройл” ЖШС (ТШО) Мұнай-газ машина жасау саласын дамыту жөніндегі халықаралық орталық (IMBC) пен Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі бірлесіп ұйымдастырған Мұнай-газ машина жасау форумы мен операторлардың Ашық есік күніне қатысты.

Іс-шара Қазақстанның мұнай-газ машина жасау саласын одан әрі дамыту, елдің өндірістік әлеуетін нығайту және қазақстандық кәсіпорындардың ірі мұнай-газ жобаларына қатысу мүмкіндіктерін кеңейту мәселелерін талқылау үшін мемлекеттік органдардың, мұнай-газ операторларының, отандық өндірушілердің, сервистік компаниялардың және салалық ұйымдардың өкілдерін бір алаңға жинады.

Форум аясында пленарлық сессиялар, операторлар мен қолданыстағы және әлеуетті жеткізушілер арасындағы кездесулер, сондай-ақ Ашық есік күні ұйымдастырылып, қатысушылар елдегі ең ірі мұнай-газ жобаларының алдағы сатып алу жоспарлары мен жеткізушілерге қойылатын талаптар туралы ақпарат алды.

Форум басталмас бұрын мемлекеттік органдардың, IMBC және мұнай-газ операторларының өкілдері Батыс Қазақстан облысындағы бірқатар өндірістік кәсіпорындарды аралады. Сапар барысында қатысушылар өңір кәсіпорындарының өндірістік мүмкіндіктерімен танысып, жергіліктендіру деңгейін арттыру, ынтымақтастықты кеңейту және мұнай-газ саласына арналған жаңа өндірістерді дамыту мәселелерін талқылады.

"IMBC орталығының мұнай-газ машина жасау саласын дамытуға қосқан үлесін ерекше атап өткен жөн. Бес жыл ішінде орталық ірі операторлар мен қазақстандық кәсіпорындар арасындағы ынтымақтастықтың маңызды буынына айналып, өндірісті жергіліктендіруге және отандық компаниялардың мұнай-газ жобаларына қатысуын кеңейтуге ықпал етті. Жергілікті қамтуды дамыту бағытындағы жұмыстарды одан әрі қолдау және бекітілген бес жылдық даму бағдарламасы аясында Министрлік Теңіз жобасы бойынша тауарлар, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтер саласындағы ынтымақтастықты жалғастыру туралы меморандум жасасты", – деп атап өтті ҚР Энергетика вице-министрі Ерлан Ақбаров.

Іске қосылғаннан бері ТШО-ның қазақстандық жеткізушілерден сатып алу көлемі 53,3 млрд АҚШ долларынан асты. 2026 жылдың алғашқы сегіз айында ТШО 1,5 млрд АҚШ долларына тауарлар, жұмыстар мен қызметтер сатып алды. Оның ішінде 1,1 млрд АҚШ доллары, немесе жалпы көлемнің 72%-ы, қазақстандық жеткізушілерге тиесілі болды. Қазақстандық қамту үлесінің ең жоғары көрсеткіші жұмыстар мен қызметтер санаттарында тіркеліп, тиісінше 86% және 92%-ға жетті. Сонымен қатар 2025 жылдың қорытындысы бойынша ТШО отандық өндірушілер мен жеткізушілерден сатып алу көлемін ұлғайту есебінен қазақстандық қамту үлесін 71%-ға жеткізіп, жоғары нәтижеге қол жеткізді.

Форумда сөз сөйлеген ТШО Бас директоры Билли Лакоби қазақстандық өндірушілерді дамыту Қазақстанның мұнай-газ саласының ұзақ мерзімді әрі тұрақты өсуін қамтамасыз етудегі маңызды фактор екенін атап өтті.

"Қазақстандық жеткізушілер мен өндірушілерді дамыту ТШО үшін негізгі басымдықтардың бірі әрі Қазақстан үшін ұзақ мерзімді құндылық қалыптастыру жөніндегі ұстанымымыздың маңызды бөлігі болып қала береді. Соңғы жылдары жергілікті кәсіпорындар өндірістік мүмкіндіктерін айтарлықтай күшейтіп, өнімдері мен қызметтерінің сапасын арттырды және халықаралық салалық стандарттарға сәйкес өз құзыреттерін кеңейтті. Бүгінде қазақстандық компаниялардың ірі мұнай-газ жобаларына табысты қатысып, жаңа өнімдер мен қызметтерді игеріп, ТШО үшін ғана емес, бүкіл сала үшін сенімді серіктеске айналып жатқанын көріп отырмыз", – деді Билли Лакоби.

Батыс Қазақстан облысы — ТШО-ға қажетті тауарлар мен қызметтерді жеткізетін негізгі аймақ. Компания өңір кәсіпорындарымен мұнай-газ жабдықтарын, химиялық өнімдерді, жылу оқшаулағыш материалдарды, жеке қорғаныс құралдарын жеткізу және мамандандырылған қызметтер көрсету сияқты әртүрлі бағыттар бойынша ынтымақтастық орнатқан.

Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігімен келісілген ТШО-ның 2025-2029 жылдарға арналған қазақстандық қамтуды дамыту стратегиясы аясында 2026 жылдың бірінші жартысында Батыс Қазақстан облысына өңіраралық жұмыс сапары ұйымдастырылды. Оның мақсаты өңірлік билік органдарымен ынтымақтастықты дамыту, жергілікті өндірушілердің әлеуетін зерделеу және оларды ТШО қызметіне кеңінен тарту мүмкіндіктерін қарастыру болды.

Сапар барысында ТШО өкілдері өңір басшылығымен және бизнес қауымдастық өкілдерімен кездесулер өткізіп, 17 өндірістік алаңды аралап, мұнай-газ саласына өнім шығаратын қазақстандық кәсіпорындардың өнімдерімен танысты.

Соңғы үш жыл ішінде ТШО-ның Батыс Қазақстан облысындағы кәсіпорындардан сатып алған тауарларының, жұмыстары мен қызметтерінің жалпы көлемі шамамен 184 миллион АҚШ долларына жетті. Бұдан бөлек, өңір кәсіпорындары Теңіздегі Болашақ кеңею жобасы мен Ұңғы сағасындағы қысымды басқару жобасын іске асыруға белсенді қатысты. Осы жобалар аясында Батыс Қазақстан облысы кәсіпорындары орындаған келісімшарттардың жалпы құны 118 миллион АҚШ долларына жетті.

Сондай-ақ 2025 жылы ТШО өкілдері Шымкент қаласына, Абай, Шығыс Қазақстан және Маңғыстау облыстарына өңіраралық жұмыс сапарларын жүзеге асырды.

Форум мен операторлардың Ашық есік күні мемлекет, мұнай-газ компаниялары және отандық өндірушілер арасындағы тығыз ынтымақтастықтың Қазақстанның өнеркәсіптік әлеуетін дамыту мен жергілікті бизнес үшін жаңа мүмкіндіктер қалыптастырудағы маңыздылығын тағы бір мәрте көрсетті.

Орталық коммуникациялар қызметінде өткен баспасөз-мәслихатында министр мен еңбек және әлеуметтік қорғау вице-министріне қазақстандықтар әл-ауқат деңгейі бойынша дұрыс емес санатқа жазылса не істеу керек деген сұрақ қойылды. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау вице-министрі А-дан Е-ге дейінгі әл-ауқат санатын есептейтін калькулятор eGov-та қолжетімді болатынын мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпараттық агенттігі хабарлайды.

Бақтияр Жазықпаевтың сөзінше, "Отбасының цифрлық картасы" деректерді өздігінен қалыптастырмайды.

“Жүйедегі алгоритмдер адам факторын болдырмайтындай етіп жасалған. Егер деректер ескірген немесе қате болса, азамат не істеуі керек? Қазір бәріміз eGov және eGov Mobile сервистерін сәтті пайдаланып жүрміз. Онда "Жеке кабинет" деген ыңғайлы бөлім бар. Сол жерден өзіңіз туралы барлық мәліметті көре аласыз: кім екеніңізді, қай жерде тіркелгеніңізді, қандай көлігіңіз бен мүлкіңіз барын, тіркелген мекенжайыңызды, біліміңізді және тағы басқа ақпаратты тексере аласыз. Егер қате тапсаңыз, деректерді түзетуге өтініш бере аласыз", – деді спикер.

Вице-министр азаматтар өз атына тіркелген көлікті, мүлікті және бизнесті тексере алатынын түсіндірді. Егер қандай да бір мәлімет қате көрсетілсе, оны өзгерту туралы өтінішті eGov арқылы беруге болады.

"Егер азаматқа eGov жүйесіндегі мәліметтердің барлығын тексеріп, есте сақтау қиын болса, Әлеуметтік қорғау комитетінің департаментіне өтініш бере алады. Өтініш бірден қарауға қабылданады. Белгіленген мерзімде деректерді түзетеміз. Мысалы, азамат өзінде бұрынғы көліктің жоқ екенін немесе жылжымайтын мүлікті әлдеқашан сатып жібергенін хабарласа, тиісті өзгерістер енгізіледі", – деп толықтырды Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаев.

Еске сала кетейік, Қазақстанда 2027 жылдан бастап әлеуметтік көмекті тағайындау тәртібін өзгерту жоспарланып отыр. Енді жәрдемақының бір бөлігін беру кезінде отбасының табысы, баспанасы, көлігі және басқа да мүлкі ескеріледі.

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаев отбасының әл-ауқатын бағалайтын калькулятордың таныстыруына қатысты. Ол жүйенің қалай жұмыс істейтінін өз отбасының мысалында көрсетіп, нәтижесінде калькулятор оны В санатына жатқызды. 

Қазақстанда 2027 жылдан бастап әлеуметтік жәрдемақының 14 түрі отбасының тұрмыс жағдайына қарай тағайындалмақ. Мемлекеттік көмекті негізінен табысы орташа, төмен және аса мұқтаж отбасылар алады. Бұл туралы 16 қазанда Орталық коммуникациялар қызметінде өткен брифингте еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаев мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Министрліктің мәліметінше, Отбасының цифрлық картасы азаматтарды әл-ауқатына қарай бес санатқа бөледі. Соның ішінде С, D және Е санатындағы отбасыларға мұқтаждыққа байланысты берілетін 14 жәрдемақы сақталады. Ал А және В санатындағы отбасыларға бұл төлемдер тағайындалмайды.

С санаты: Табысы орташа отбасылар

Бұл санатқа жұмыс істейтін, күнделікті қажеттіліктерін өтей алатын, баспанасы мен көлігі бар отбасылар жатады. Брифингте олардың мынадай белгілері көрсетілді:

Бір адамға шаққандағы айлық табысы – 203 мыңнан 305 мың теңгеге дейін;

Отбасында кемінде екі адам жұмыс істейді;

Әр адамға шаққанда 40 шаршы метрден астам тұрғын үй аумағы немесе бірнеше жылжымайтын мүлік нысаны болуы мүмкін;

Жеке немесе шағын кәсіпорны бар;

Көпшілікке арналған санаттағы автокөлігі болуы мүмкін;

5–50 гектар ауыл шаруашылығы жері, 50–100 бас малы немесе 25 сотыққа дейін жер телімі болуы ықтимал.

Қазақстанда мұндай 3,2 миллион үй шаруашылығы бар. Бұл – барлық үй шаруашылығының 52%-ын құрайды.

D санаты: Табысы күнделікті қажеттілігіне жетпейтін отбасылар

Бұл топқа табысы болғанымен, тұрмысын толық қамтамасыз ете алмайтын отбасылар кіреді. Мәселен, күтпеген шығын немесе қосымша қарыз олардың қаржылық жағдайын қиындатуы мүмкін.

Брифингте D санатына тән мынадай белгілер аталды:

Бір адамға шаққандағы айлық табысы – 51 мыңнан 102 мың теңгеге дейін;

Отбасы мүшелерінің бірінің мерзімі өткен несиесі бар;

Еңбекке қабілетті отбасы мүшелері жұмыс істейді;

Әр адамға шаққандағы тұрғын үй аумағы 18 шаршы метрден аз.

Бұл санатқа шамамен 1,4 миллион үй шаруашылығы кіреді. Олардың үлесі – 22%-ды құрайды.

Е санаты: Аса мұқтаж отбасылар

Е санатына өз күнін өзі көруге мүмкіндігі шектеулі отбасылар жатады. Олардың қатарында қарт адамдар, мүгедектігі бар азаматтар және асыраушысынан айырылған балалар тұратын отбасылар болуы мүмкін.

Негізгі белгілері:

Тұрақты табысы жоқ немесе кірісі кедейлік шегінен төмен;

Несиесін өтеу мерзімі 90 күннен астам уақытқа кешіктірілген;

Отбасында еңбекке қабілетті адам жоқ;

Меншікті баспанасы жоқ.

Елімізде осындай 128 мың үй шаруашылығы бар. Бұл жалпы санның 2%-ын құрайды.

Жәрдемақы алу үшін барлық талапқа сай болу керек пе?

Брифингте айтылғандай, отбасын белгілі бір санатқа жатқызу кезінде аталған белгілердің кемінде екеуі қатар ескеріледі. Дегенмен бұл екі белгі арқылы ғана шешім қабылданады деген сөз емес.

Отбасының цифрлық картасы 59 көрсеткішті бағалайды. Оның ішінде табыс пен мүліктен бөлек, асырауындағы адамдар саны, мүгедектігі бар отбасы мүшелері және басқа да әлеуметтік жағдайлар қаралады.

Еске салайық, 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап жекелеген мемлекеттік жәрдемақыларды тағайындағанда отбасының материалдық жағдайы ескеріледі. Яғни әлеуметтік көмек тағайындау кезінде отбасының мемлекеттік қолдауға қаншалықты мұқтаж екеніне мән беріледі.

Қазақстанда автонесие алуға қойылған жеңілдіктер 2026 жылдан кейін өзгеруі мүмкін. Ұлттық банк жаңа және ескі көлік сатып алуға берілетін несиелерге қарыз жүктемесі коэффициентін қолдану тәртібін әлі шешкен жоқ. Түпкілікті шешім қарыз алушылардың борыш деңгейі мен автонесиелердің сапасына байланысты болады. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Автонесиеге қатысты қандай жеңілдіктер бар?

Қарыз жүктемесі коэффициенті адамның ай сайынғы табысының қанша бөлігі несиелерін өтеуге жұмсалатынын көрсетеді. Банктер бұл көрсеткіш арқылы клиенттің жаңа қарызды төлеуге мүмкіндігі бар-жоғын бағалайды. Қазір бұл талап кейбір автонесиелерге қолданылмайды. Олардың қатарында жаңа көлік сатып алуға берілетін несиелер бар. Ал ескі көлікті несиеге алу кезінде жеңілдік бастапқы жарнаның мөлшеріне байланысты беріледі. Мәселен, үш жылдан аспайтын ескі көлік сатып алғанда бастапқы жарна кемінде 30 % болуы керек. Ал басқа ескі көліктер үшін алғашқы жарна көлік құнының кемінде 50 %-ына тең болуы қажет. Сонымен қатар сатып алынған көлік несие бойынша кепілге қойылуы тиіс.

Ұлттық банк өкілдерінің мәліметінше, жаңа және ескі көліктерге берілетін несиелер бойынша қарыз жүктемесі коэффициентін қолдану тәртібі кейінгі мониторинг нәтижелеріне қарай анықталады.

Қазақстандықтар автонесиеге қанша ақша алды?

Ұлттық банктің деректеріне сәйкес, 2026 жылдың алғашқы сегіз айында қазақстандықтарға 1,2 триллион теңгеге автонесие берілген. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 22,9 %-ға аз. Соған қарамастан, автонесиелердің жалпы көлемі өсіп жатыр. 2026 жылғы 1 қыркүйектегі жағдай бойынша олардың портфелі 4,3 триллион теңгеге жеткен. Бір жылда бұл көрсеткіш 16,3 %-ға артқан.

Мерзімі өткен автонесиелер көбейген

Ұлттық банк автонесиелердің сапасына қатысты тәуекелдердің де артқанын хабарлады. 2026 жылғы 1 қыркүйекте үшінші кезеңге жататын проблемалық автонесиелердің үлесі 5,6 % болған. 2025 жылдың соңында бұл көрсеткіш 5,3 % еді. Ақшалай есептегенде, проблемалық автонесиелер көлемі 242,5 миллиард теңгеге жеткен. Салыстыру үшін, ипотекалық несие портфеліндегі осы санаттағы қарыздардың үлесі 1,3 %-ды құрайды. Автонесие беру көлемі де өзгерген: 2024 жылы қазақстандықтарға 1,8 триллион теңге несие берілсе, 2025 жылы бұл сома 2,4 триллион теңгеге дейін өскен. Ал 2026 жылы несие беру қарқыны төмендей бастаған.

Ұлттық банк жаңа ережелерді белгілеу кезінде тек беріліп жатқан несиелер көлемін ғана емес, бұрын жиналған тәуекелдерді де ескеретінін мәлімдеді. Сондықтан автонесиеге қатысты қазіргі жеңілдіктердің сақталуы немесе өзгеруі әзірге белгісіз.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда автолизингтің жылдық мөлшерлемесіне жаңа шектеулер енгізілгені туралы жазған едік.

Мемлекетке қайтарылған Кәрім Мәсімовтің Астанадағы зәулім үйі енді Мәдениет және ақпарат министрлігіне қарасты орталық қызметкерлеріне кеңсе болады. Бұған дейін үйді екі рет сатуға тырысқанымен, сатып алушы табылмаған. Кейін ғимаратты арнайы және инклюзивті білім беруді дамыту орталығына берген. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Зәулім үй кімнің қарамағына өтті?

Кәрім Мәсімовтің үйі Астанадағы Қараөткел шағынауданында, Ерейментау көшесі, 1-мекенжайда орналасқан.

2025 жылғы қыркүйекте Қайтарылған активтерді басқару компаниясы үйді және Мәсімовтің басқа да мүлкін сыйға тарту шартымен республикалық меншікке өткізген. Сол кезде ғимарат Оқу-ағарту министрлігіне қарасты Арнайы және инклюзивті білім беруді дамытудың ұлттық ғылыми-практикалық орталығының балансына берілді.

Алайда 2026 жылы зәулім үй Мәдениет және ақпарат министрлігіне қарасты Ақпарат комитетінің Ақпарат және талдау орталығына берілген. Қаржы министрлігі мәліметінше, бұған 8 мамырдағы бұйрық пен 20 шілдедегі келісім негіз болған. Бірақ нысанды не себепті басқа мекемеге бергені туралы түсініктеме айтылмаған.

Бұған дейін онда не болды?

Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитетінің мәліметінше, ғимарат Ақпарат және талдау орталығы қызметкерлеріне кеңсе ретінде пайдалану үшін берілген. Алайда алдымен қажетті құжаттар рәсімделіп, үйді жаңа мақсатқа сәйкестендіру жұмыстары жүргізілуі керек.

Жөндеу жұмыстарының нақты көлемі мен құны әзірге белгісіз. Қызметкерлердің ғимаратқа көшіп барған-бармағаны туралы да ақпарат жоқ.

Қаржы министрлігі нысанның қазір Ақпарат және талдау орталығының балансында екенін хабарлады. Оны сату немесе басқа мекемеге беру туралы шешім қабылданбаған.

Зәулім үй неге сатылмады?

Бұған дейін Кәрім Мәсімовтің үйі бастапқыда 1,8 миллиард теңгеге бағаланып, екі рет аукционға шығарылған. Алайда сатып алуға өтінім берушілер болмаған.

Кейін нысанды шамамен 1,6 миллиард теңгеге қайта сатуға әрекет жасалған. Үйді Астана қаласына әлеуметтік мақсатта беру мәселесі де қарастырылды. Бірақ елордалық Білім басқармасы ғимараттың санитарлық талаптарға сәйкес келмейтінін айтып, одан бас тартқан.

Осыдан кейін зәулім үй Арнайы және инклюзивті білім беруді дамыту орталығына берілген еді. Енді ол мемлекеттік мекеме қызметкерлерінің кеңсесіне айналмақ.

Еске салсақ, Кәрім Мәсімов — Қазақстанның бұрынғы премьер-министрі және Ұлттық қауіпсіздік комитетінің экс-төрағасы. 2023 жылғы сәуірде ол мемлекетке опасыздық жасау, билікті күшпен басып алуға әрекеттену және лауазымдық өкілеттіктерін асыра пайдалану баптары бойынша кінәлі деп танылып, мүлкін тәркілеумен бірге 18 жылға бас бостандығынан айырылған. Оған мемлекеттік қызметте өмір бойы қызмет атқаруға тыйым салынған.

Айта кетейік, бұған дейін Кәрім Мәсімовке тиесілі самурай қылышының аукционда сатылғаны туралы жазған едік.

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаев 16 қазанда Орталық коммуникациялар қызметінде өткен брифингте отбасының әл-ауқатын бағалайтын калькулятордың таныстыруына қатысты. Ол жүйенің қалай жұмыс істейтінін өз отбасының мысалында көрсетіп, нәтижесінде калькулятор оны В санатына жатқызды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Министрдің айтуынша, калькулятор бүгін кешке немесе ертең таңертең eGov және eGov Mobile арқылы қолжетімді болады. Оны пайдалану үшін аты-жөнін немесе жеке басын анықтайтын мәліметтерді енгізудің қажеті жоқ.

Асқарбек Ертаев калькулятордың жұмысын көрсету үшін өз отбасының мәліметтерін мысалға алды. Оның айлық табысы – 1,2 миллион теңге, ал жұбайы жұмыс істемейді. Төрт баласының екеуі еңбек етеді. 29 жастағы баласы айына 600 мың, 23 жастағы баласы 400 мың теңге табады. Қалған екі баласы 13 және 4 жаста.

Сондай-ақ калькуляторға Астанадағы екі пәтер енгізілді. Бірінің ауданы – 100, екіншісінікі – 60 шаршы метр. Бұдан бөлек, 2013 жылғы Toyota Camry автокөлігі көрсетілді. Ал жеке кәсіп, жер телімі мен коммерциялық көлік жоқ деп белгіленді.

Осы мәліметтерді есептеген калькулятор министрдің мысалындағы отбасын В санатына, яғни жағдайы жақсы отбасылар қатарына жатқызды.

"Калькуляторға отбасы мүшелері, мүлік пен көлік туралы мәліметтерді енгізіп, әл-ауқатыңызды бағалай аласыз. Есептеу кезінде екі бағыт ескеріледі. Бірі – отбасының материалдық жағдайы, екіншісі – әлеуметтік жағдайы. Яғни асырауындағы адамдар саны, отбасында мүгедектігі бар азаматтардың, зейнеткерлердің немесе диспансерлік есепте тұрғандардың болуы да назарға алынады. Сондықтан отбасының әл-ауқаты тек табысына қарап анықталмайды. Барлығы 59-дан астам көрсеткіш есепке алынады. Калькуляторды бүгін жариялаймыз", – деді еңбек және халықты әлеуметтік қорғау вице-министрі Бақтияр  Жазықпаев.

Министрліктің түсіндіруінше, жүйе отбасының жағдайын тек табысына қарап бағаламайды. Оның баспанасы, көлігі, кәсібі және басқа да мүлкі ескеріледі. Барлығы 59 көрсеткіш бойынша есеп жүргізіліп, отбасылар А, В, С, D және Е санаттарына бөлінеді.

Жаңа тәртіп бойынша әлеуметтік жәрдемақының 14 түрін тағайындағанда отбасының әл-ауқат санаты ескерілмек. Ал қалған 22 төлем бұрынғы тәртіппен сақталады.

Қазақстанда 2027 жылдан бастап әлеуметтік көмекті тағайындау тәртібін өзгерту жоспарланып отыр. Енді жәрдемақының бір бөлігін беру кезінде отбасының табысы, баспанасы, көлігі және басқа да мүлкі ескеріледі. Ал декреттік төлемдер мен әлеуметтік көмектің 22 түрі бұрынғы тәртіппен сақталады. Ақпаратты 16 қазанда Орталық коммуникациялар қызметінде өткен брифингте еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаев мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Отбасылар қандай санаттарға бөлінеді?

Министрдің айтуынша, Отбасының цифрлық картасы арқылы азаматтардың тұрмыс жағдайы бағаланады. Жүйе 59 көрсеткішті есепке алып, отбасыларды бес санатқа бөледі.

А санаты – әл-ауқат деңгейі жоғары отбасылар. Бұл санатты анықтау үшін белгілердің кемінде екеуі қатар болуы қажет. Бір адамға шаққандағы айлық кіріс 356 мың теңгеден басталғанда, жалпы ауданы 120 шаршы метрден асатын бірнеше тұрғын үйі болғанда, ірі бизнес және люкс санатындағы автокөлік болғанда әл-ауқаты жоғары деңгейдегі отбасыға жатады. Ауыл шаруашылығымен айналысатындар үшін 300 гектардан астам ауыл шаруашылығы жерінің болуы да ескеріледі. Бұл санатқа 329 мың немесе 5% үй шаруашылықтары жатады.

В санатын анықтау кезінде отбасының әр мүшесіне шаққандағы айлық табыстың 305 мыңнан 356 мың теңгеге дейін болуы, бір адамға шаққанда 60–120 шаршы метр аумаққа сәйкес келетін бірнеше жылжымайтын мүлік нысанының, премиум санатындағы автокөліктің және орта бизнестің болуы ескеріледі. Сонымен қатар жүк көлігі, ауыл шаруашылығы техникасы және 50–300 гектар аралығындағы жер учаскелері есепке алынады. Министрдің айтуынша, В санатына шамамен 1 млн үй шаруашылығы немесе 16%-ы жатады.

С санаты – әл-ауқат деңгейі қанағаттанарлық отбасылар. Бұл санатқа шамамен 3,2 млн үй шаруашылығы жатады. Олардың жан басына шаққандағы айлық табысы 203 мыңнан 305 мың теңгеге дейін, ал бір адамға шаққандағы тұрғын үй аумағы 40 шаршы метрден асады. Отбасында жеке кәсіпкер немесе шағын кәсіпорын болуы, сондай-ақ бұқаралық сегменттегі автокөлік болуы мүмкін. Ауыл шаруашылығымен айналысатын отбасылар үшін 5–50 гектар аралығындағы ауыл шаруашылығы жерінің болуы да ескеріледі.

Бұл санатқа мұқтаждық критерийлері қолданылмайды. Олар жәрдемақыларды бұрын қалай алып келсе, солай ала береді. Мемлекеттік қолдау шаралары сақталады

D санаты – экономикалық тұрғыдан осал отбасылар. Бұл санатқа шамамен 1,4 млн үй шаруашылығы жатады. Олардың жан басына шаққандағы айлық табысы 51 мыңнан 102 мың теңгеге дейін болуы мүмкін. Сондай-ақ мерзімі өткен несиелері болуы, еңбекке қабілетті отбасы мүшелерінің жұмыс істемеуі және бір адамға шаққандағы тұрғын үй аумағының кемінде 18 шаршы метр болуы ескеріледі. Бұл санатқа да мұқтаждық критерийлері қолданылмайды.

Е санаты – аса мұқтаж отбасылар (128 мың). Табысы жоқ немесе кірісі кедейлік шегінен төмен отбасылар. Олардың меншікті баспанасы болмауы, отбасында еңбекке қабілетті адамның болмауы және несиесі 90 күннен астам мерзімге кешіктірілуі мүмкін.

Қандай жәрдемақылар сақталады?

Министрліктің мәліметінше, республикалық бюджеттен берілетін 36 жәрдемақының 22-сі бұрынғы тәртіппен төленеді. Олардың қатарында ардагерлерге, мүгедектігі бар адамдарға, ядролық сынақтардан зардап шеккендерге және басқа да ерекше әлеуметтік топтарға арналған төлемдер бар.

Ал қалған 14 жәрдемақы отбасының мұқтаждығына қарай тағайындалмақ. Олар С, D және Е санатындағы отбасыларға беріледі. А және В санатындағы отбасыларға бұл төлемдер қарастырылмаған.

 Декреттік төлемдер тоқтай ма?

Жұмыс істеген әйелдерге Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан берілетін жүктілік пен босануға байланысты төлем бұрынғыдай сақталады. Баланы бір жарым жасқа дейін күтуге арналған қор төлеміне де отбасының әл-ауқат санаты әсер етпейді. Ал республикалық бюджеттен төленетін бала тууына байланысты біржолғы жәрдемақыны С, D және Е санатындағы отбасыларға ғана беру көзделіп отыр.

Банк мәліметтерін бермесе не болады?

Отбасының қаржылық жағдайын анықтағанда жалақысы ғана емес, несиелері мен басқа да шығындары ескеріледі. Ол үшін екінші деңгейлі банктермен ақпарат алмасу жүйесі біріктірілмек. Министрлік бұл жұмысты 1 желтоқсанға дейін аяқтауды жоспарлап отыр.

Банк құпиясына жататын мәліметтерді алу үшін отбасының әр мүшесінің келісімі қажет.

"Егер азамат дербес деректерін өңдеуге келісім бермесе, әлеуметтік төлем уақытша тоқтатылады. Оның себебін анықтап, әр жағдайды жеке қараймыз", – деп түсіндірді министрлік өкілі.

Өз санатын қалай білуге болады?

Министрдің айтуынша, отбасының әл-ауқатын алдын ала анықтайтын арнайы калькулятор дайындалған. Оны 16 қазанда eGov және eGov Mobile арқылы қолжетімді ету жоспарланған.

Азамат калькуляторға өз жағдайына қатысты мәліметтерді енгізіп, қай санатқа жатуы мүмкін екенін біле алады. Ал жүйеде қате ақпарат болса, оны eGov жеке кабинетінен тексеріп, тиісті мемлекеттік органға түзетуге өтініш бере алады.

Асқарбек Ертаев өзгерістер бюджетте ақша жетіспегендіктен жасалып жатқан жоқ екенін айтты.

"Бюджетте қаражат жеткілікті. Біздің мақсатымыз – мемлекеттік көмекті шынымен қажет ететін азаматтарға жеткізу. Қазір А санатындағы 77 мың, В санатындағы 475 мың адам әлеуметтік төлем алып отыр. Алдағы уақытта мұқтаж отбасыларға берілетін көмекті күшейту жолдарын қарастырамыз", – деді министр.

Еске салайық, 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап жекелеген мемлекеттік жәрдемақыларды тағайындағанда отбасының материалдық жағдайы ескеріледі. Яғни әлеуметтік көмек тағайындау кезінде отбасының мемлекеттік қолдауға қаншалықты мұқтаж екеніне мән беріледі.

Дегенмен бұл өзгеріс барлық жәрдемақыға бірдей қатысты емес. Жаңа тәртіп заңда көрсетілген әлеуметтік төлем түрлеріне ғана қолданылады.

Қандай қоймалар сұранысқа ие болады, жобалардың экономикасы қалай өзгеруде және инвестиция тарту үшін не қажет? Бұл мәселелер Central Asia Warehouse Summit 2026 саммитінің күн тәртібінде талқыланды. Саммит Орталық Азия нарығына қатысушылар мен халықаралық инвесторларды саланың болашағын зерттеулер мен практикалық тәжірибе негізінде талқылау үшін біріктірді.

Іс-шара 15 қазанда Алматы қаласындағы The Ritz-Carlton қонақ үйінде өтті. IBC Global консалтинг компаниясы жыл сайын ұйымдастыратын саммитке 13 елден 350-ден астам қатысушы жиналды. Олардың қатарында девелоперлер мен қойма иелері, жалға алушылар, логистикалық операторлар, банктердің, инвестициялық қорлардың, халықаралық қаржы институттарының және мемлекеттік органдардың өкілдері болды. Биылғы саммиттің негізгі тақырыбы – “Қазақстанның қойма нарығы: 2026-2027. Енді жалға алушылардың уақыты ма?”.

“Қойма инфрақұрылымын дамыту ішкі сауда, экспорттық жеткізулер және Қазақстанның транзиттік әлеуетін іске асыру үшін маңызды. Инвестиция жұмылдыру үшін жұмыс істеудің болжамды жағдайлары және инфрақұрылымдық әрі әкімшілік мәселелерді жүйелі шешу қажет”, – дейді Kazlogistics Қазақстан көлікшілер одағы Президиумының мүшесі Ерхат Искалиев.

“Қазпошта” жалпы ауданы кемінде 50 мың м² болатын қойма және логистикалық хабтарды кезең-кезеңімен құру жоспарын таныстырды. Нысандар халықаралық жөнелтілімдерді өңдеу, тауарларды тарату және фулфилмент қызметтерін ұйымдастыру үшін еліміздің бірнеше өңірінде орналастырылады. “Қазпошта” АҚ Инфрақұрылымды басқару дирекциясы филиалының басшысы Салтанат Төлекованың айтуынша, компания халық пен бизнеске қызмет көрсету желісін де дамытып келеді.

Саммиттің маңызды оқиғаларының бірі IBC Global компаниясы әзірлеген Орталық Азия қойма нарығының ахуалын бағалайтын, аймақтың төрт еліндегі 100-ден астам компанияның бағалауына негізделген жаңа көрсеткіш – “Орталық Азия қойма нарығының тынысы” зерттеуін таныстыру болды. 

2026 жылдың III тоқсанының қорытындысы бойынша көрсеткіш 100 балдың 48,1 балын құрады. Бейтарап деңгей – 50 балл. Сауалнамаға қатысқандардың 52%-ы бір жылдан кейін сұраныс пен ұсыныс теңеседі деп күтеді. Сонымен қатар девелоперлердің 81%-ы жаңа жобаларды іске қосуды жоспарлап отыр. Дегенмен, жалға алушылар тарапынан сұраныстың әлсіздігі әлі де негізгі шектеуші фактор болып қалуда.

Жаңа қойма нысандарының бизнестің қажеттілігіне сәйкестігі пікіралмасудың басты тақырыптарының біріне айналды. Девелоперлер орналасу орнының, инженерлік жабдықталудың және құрылыс сапасының сұранысқа ықпалын, сондай-ақ, маркетплейстер мен сауда желілерінің талаптарын талқылады.

Шағын және орта бизнеске арналған Light Industrial форматындағы екі кешен таныстырылды. Жиынтық инвестиция көлемі 60 млн АҚШ долларына дейін жететін бұл жобалар – Астанадағы CRED Group компаниясының Business Park AQJOL жобасы және Бішкек маңындағы MEGA UNITS by DSKA кешені. Бұл формат өндіріс, қойма және кеңсе қызметтерін бір жерде ұйымдастыруға мүмкіндік беретін, ортақ инфрақұрылым мен қызмет көрсету жүйесі бар автономды блоктарды қамтиды.

Қазақстанда ірі жалға алушыларға арналған ауқымды қойма кешендері салынып жатыр. Солардың бірі – халықаралық девелопер Griffin Partners Еуразиялық даму банкінің қолдауымен жүзеге асырып жатқан "Griffin Логопарк Алматы" жобасы. Кешеннің жалпы ауданы 125 мың м²-ден асады.

IBC Global компаниясы Қазақстандағы А класты қоймалардың ірі меншік иелері рейтингінің нәтижелерін де жариялады. Іріктеуге қатысқан 30 компанияның ішінен Continental Logistics, Focus Logistics, Imagine Apple Logistics, Mercury Solutions және “Еуразиялық Логистикалық Парк” жеңімпаз атанды. Олардың жиынтық қойма портфелі шамамен 400 мың м² құрайды.

“Еуразиялық Логистикалық Парк” “Жыл жаңалығы” номинациясы бойынша марапатталды. Ал Sky Logistics Corporation BREEAM стандарты бойынша сертификатталған кешені үшін жаңа экологиялық номинацияда жеңіске жетті.

Бағдарламаның практикалық бөлімі қойма құрылысының экономикасына арналды. Standart жобалау бюросының, “Техностиль” компаниялар тобының, жиһаз және үйге арналған тауарлар гипермаркеттер желісі Hoff пен сөре жүйелерін өндіруші AVETO компаниясының өкілдері құрылыстың құнына, энергия тиімділігіне және технологиялық жабдықталуға әсер ететін шешімдерді қарастырды. Қатысушылар бастапқы инвестицияларды ғана емес, нысанды болашақта пайдалану шығындарын да бірге бағалау қажеттігін атап өтті.

Кадрлар нарығындағы жағдайды саммиттің аналитикалық және ақпараттық серіктесі hh.kz таныстырды. 2026 жылдың бірінші жарты жылдығындағы шолуға сәйкес, “Көлік, логистика, тасымалдау” сегментінде бір бос жұмыс орнына 6,7 түйіндемеден келеді. Сонымен бірге ұсынылатын медианалық жалақы бір жылда 16,4%-ға өскен. Ozon, Facility Management Central Asia және ALT University компанияларының өкілдері үміткерлер санының жеткілікті болуы біліктілік мәселесін толық шешпейтінін, сондай-ақ, практикалық оқыту мен еңбек жағдайларының маңызын талқылады.

Қаржы сессиясында банктердің, даму институттарының және инвесторлардың өкілдері жобаларға қойылатын талаптарды, қарыз қаржысының құнын және валюталық тәуекелдерді қарастырды. ЕҚДБ мен Еуразиялық даму банкінің өкілдері қатысқан талқылауларда қаржыландыру шарттары, инвестициялық қорлардың даму мүмкіндігі және дайын қойма нысандарымен жасалатын мәмілелер мәселелері көтерілді.

Саммит IBC Global компаниясының Орталық Азиядағы қойма нарығын дамыту болжамын таныстырумен аяқталды.

“Орталық Азияның қойма нарығы қалыптасу мүмкіндігін ғана талқылайтын кезеңнен өтті. Бүгінде нарыққа қатысушылар тек даму туралы емес, оны шектейтін факторлар туралы да ашық айтады. Нарықтың кемелденуі дәл осылай көрінеді”, – деп атап өтті IBC Global компаниясының басқарушы серіктесі Станислав Ахмедзянов.

CAWS 2026 серіктестерінің қатарында Business Park AQJOL, Standart жобалау бюросы, Griffin Partners, “Техностиль” компаниялар тобы, MEGA UNITS by DSKA, “Дордой” қауымдастығы, “А-Сталь Азия”, Facility Management Central Asia және AVETO компаниялары болды. Саммиттің аналитикалық және ақпараттық серіктесі – hh.kz.

Саммит “Атамекен” Ұлттық кәсіпкерлер палатасының, Almaty Invest ұйымының, Қазақстан логистер клубының және “Метрикон” ақпараттық цифрлық платформасының қолдауымен өтті.

Биыл Қазақстанда қараша айы әдеттегіден жылы болады. “Қазгидромет” мамандарының болжамына сүйенсек, күздің соңғы айында ауа температурасы ел аумағында қалыпты көрсеткіштен шамамен 2 градусқа жоғары болмақ. Алматыда күн 23 градусқа дейін жылынса, Астанада қар жауып, боран соғуы мүмкін. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Синоптиктердің мәліметінше, қарашада республиканың басым бөлігінде жауын-шашын мөлшері әдеттегі деңгейде сақталады. Алайда солтүстік, шығыс және оңтүстік-шығыстағы бірқатар өңірде жаңбыр мен қар көбірек жаууы мүмкін.

Атап айтқанда, Солтүстік Қазақстан және Шығыс Қазақстан облыстарында, Павлодар облысының басым бөлігінде жауын-шашын мөлшері қалыпты деңгейден жоғары болады деп күтіліп отыр.

Сондай-ақ Батыс Қазақстан, Қостанай және Ақмола облыстарының солтүстік бөлігінде, Ақтөбе облысының қиыр солтүстігінде де жаңбыр мен қар жиі жаууы ықтимал.

Алматы облысының оңтүстік-шығыс бөлігінде, Жетісу облысының оңтүстік-шығыс жартысында, сондай-ақ Абай облысының солтүстік-шығысы мен оңтүстік-шығысында да жауын-шашын әдеттегіден мол болады деген болжам бар.

Елдің басым бөлігінде қарашаның орташа ауа температурасы 0 мен -5 градус аралығында болады. Ал оңтүстік және оңтүстік-батыс өңірлерде +1 мен +9 градус аралығында сақталады. Оңтүстік-шығыстағы таулы аймақтарда орташа температура 0 мен -5 градус шамасында болады.

Алматыда күн 23 градусқа дейін жылынады

Синоптиктердің болжамы бойынша, Алматыда қарашаның орташа температурасы +5,4 градус болады. Бұл әдеттегі көрсеткіштен 2,5 градусқа жоғары. Қалада жауын-шашын да жылдағыдан көбірек түсуі мүмкін.

Айдың басында күндіз ауа температурасы +23 градусқа дейін көтеріледі. Ал қарашаның ортасында күн суытып, температура -3 пен +2 градус аралығында болады. Ай соңына қарай қайта жылып, күндіз +10...+15 градусқа жетуі ықтимал.

Сондай-ақ қалада жаңбыр, қар, тұман және көктайғақ күтіледі. Желдің екпіні секундына 15 метрге дейін жетуі мүмкін.

Астанада қар жауып, боран соғады

Елордада қарашаның орташа температурасы -3,6 градус болады деп болжанып отыр. Әдетте бұл көрсеткіш -5,2 градус шамасында. Жауын-шашын мөлшері қалыпты деңгейде, яғни 29 миллиметр шамасында болады.

Айдың алғашқы күндері ауа температурасы күндіз 0 мен +5 градус аралығында болса, алғашқы онкүндіктің соңына қарай +8 градусқа дейін жылынады.

Алайда қарашаның соңында күндіз -8 градусқа дейін суытып, түнде аяз -15 градусқа жетуі мүмкін. Елордада қар жауып, боран соғуы ықтимал. Сондай-ақ тұман түсіп, көктайғақ болады. Кей күндері желдің жылдамдығы секундына 15–20 метрге дейін күшейеді.

Шымкентте күн 22 градусқа дейін жылынады

Шымкентте қараша айының орташа температурасы +8,7 градус болады. Бұл қалыпты көрсеткіштен 2,6 градусқа жоғары.

Ай басында күндіз ауа температурасы +22 градусқа дейін жетуі мүмкін. Қарашаның ортасында күн суытқанымен, кейінгі онкүндікте қайта жылып, температура +20 градусқа дейін көтеріледі.

Қалада жаңбыр, қар аралас жаңбыр, тұман және көктайғақ болжанып отыр. Желдің екпіні кей уақытта секундына 15 метрге дейін жетуі мүмкін. Жауын-шашын мөлшері қалыпты деңгейде, шамамен 74 миллиметр болады.

Премьер министр Олжас Бектенов қатысқан жиналыста 200-ден астам азамат мемлекеттік жәрдемақыдан өз еркімен бас тартқаны анықталды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Жиында әлеуметтік көмекті нақты мұқтаж азаматтарға бағыттау және еңбек заңнамасының сақталуын бақылау мәселелері қаралды. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің мәліметінше, 2025 жылы 480 мыңнан астам мұқтаж отбасының әл-ауқаты жақсарған. Ал 2026 жылдың басынан бері тағы 464 мыңнан астам отбасы әл-ауқаты жоғары санатқа ауыстырылған.

“Әл-ауқаты жоғары азаматтарға қатысты әкімдіктермен бірлесіп, үй шаруашылықтары деректерін тексеру жұмыстары жүргізілді. Бұл санаттағы азаматтар үшін өзгерістер әлеуметтік жәрдемақылардың барлық 36 түрінің тек 14-іне қатысты болады. Қалған 22 түрі бойынша қолданыстағы төлем тетіктері өзгеріссіз сақталады. Көмекке мұқтаж азаматтар үшін мемлекеттік қолдаудың қолданыстағы тәртібі толық көлемде сақталатыны атап өтілді”, – деп мәлімдеді Премьер министрдің ресми ақпарат ресурсы.

Үкімет қазір SMS-хабарламалар жіберу нәтижесінде 200-ден астам азамат әлеуметтік көмекке мұқтаж болмағандықтан, жәрдемақы алудан бас тартатынын мәлімдеді.

“Осы бағытта Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі eGov Mobile қосымшасына енгізілетін жәрдемақыдан ерікті түрде бас тарту сервисінің жаңа жобасын таныстырды. Оның көмегімен әлеуметтік жәрдемақы алатын тұрмысы жоғары азаматтар мемлекеттік органдарға бармай-ақ, онлайн режимде төлемдерден өз еркімен бас тарта алады”, – деп жазды Премьер министрдің ресми ақпарат ресурсы.

Қазақстанда 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап бірқатар мемлекеттік жәрдемақыны тағайындау тәртібі өзгереді. Үкіметтің 2026 жылғы 5 қазандағы №870 қаулысына сәйкес, әлеуметтік төлемдерді тағайындағанда отбасының материалдық жағдайы ескеріледі.

Жаңа тәртіп бала туғанда берілетін біржолғы жәрдемақыны, бала бір жарым жасқа толғанға дейінгі күтіміне байланысты мемлекеттік төлемді және төрт немесе одан көп баласы бар отбасылардың ай сайынғы жәрдемақысын қамтиды. Отбасылардың әл-ауқат деңгейін бағалау үшін “Отбасының цифрлық картасы” қолданылады. Бұл жүйе азаматтардың әлеуметтік жағдайын кешенді түрде саралап, мемлекеттік қолдауға қаншалықты мұқтаж екенін анықтауға мүмкіндік береді.

Отбасылар C, D және E санаттарына қалай бөлінеді?

• C санаты – тұрмысы тұрақты отбасылар. Бұл топқа табысы орташа, күнделікті қажеттіліктерін өтеуге мүмкіндігі бар, әлеуметтік жағдайы бірқалыпты отбасылар жатады.
• D санаты – қаржылық қиындықтарға тап болған отбасылар. Олардың табысы төмен болуы, тұрақты жұмысы немесе жеке баспанасы болмауы мүмкін. Сондай-ақ несие төлемдерін кешіктіруі және тұрмысына әсер ететін өзге де қаржылық мәселелері ескеріледі.
• E санаты – мемлекет көмегіне бірінші кезекте мұқтаж отбасылар. Бұл санатқа көбіне бірнеше әлеуметтік қиындықты қатар бастан кешіріп отырған отбасылар кіреді. Мәселен, табысы кедейлік шегінен әлдеқайда төмен, тұрақты жұмысы, баспанасы, мүлкі мен жинағы жоқ, сондай-ақ мерзімі өткен несиелері бар отбасылар осы топқа жатқызылуы мүмкін.

Ал А мен В санатына кімдер жатады?

Ведомствоның мәліметіне сүйенсек, А және В санаттарына материалдық жағдайы жоғары отбасылар жатады. Олардың қатарына қосылу үшін тек жоғары табыс табу жеткіліксіз. Одан бөлек отбасының баспанасы, көлігі, кәсібі және басқа да мүлкі бірге есепке алынады.

• А санаты – өте ауқатты отбасылар;
• В санаты – ауқатты отбасылар;

Мәселен, жоғары санатқа жатудың негізгі көрсеткіштердің бірі – отбасының әр мүшесіне шаққандағы қаржылық қамтамасыз етілу деңгейінің ең төменгі күнкөріс деңгейінен кемінде жеті есе жоғары болуы керек екен. Бұл шамамен 350 мың теңгеден басталады. Сонымен қатар отбасы мүшелерінің әрқайсысына шаққанда 120 шаршы метрден басталатын бірнеше тұрғын үйдің болуы да ескеріледі. Бұдан бөлек, қымбат көліктер, коммерциялық ғимараттар, жеке кәсіп, ірі жер телімдері назарға алынады.

Дегенмен азаматтың жеке пәтері немесе көлігі болса, ол бірден ауқатты деп танылмайды. Сол сияқты отбасының табысы жоғары болғанымен, оның несиелері мен басқа да қаржылық міндеттемелері есепке алынады.

Министрлік отбасының жағдайын анықтау үшін мемлекеттік ақпараттық жүйелердегі мәліметтер пайдаланылатынын атап өтті. Атап айтқанда, отбасы мүшелерінің қайда жұмыс істейтіні, қанша табыс табатыны, қандай мүлкі бар екені, кәсіпкерлікпен айналысатыны және жеке қосалқы шаруашылығы туралы ақпарат қаралады.

Айта кетейік, отбасының қай санатқа жататыны бір ғана көрсеткішпен шешілмейді.

Қазір Қазақстанда көпбалалы отбасыларға арналған мемлекеттік жәрдемақы табыс деңгейіне қарамастан беріледі. Төрт және одан көп баласы бар, заңда белгіленген талаптарға сәйкес келетін отбасылар бұл төлемді алуға құқылы.

2026 жылы төрт баласы бар отбасылар ай сайын 69 330 теңге, бес баласы барлар 86 673 теңге, ал алты баласы барлар 104 017 теңге алады. Жеті баласы бар отбасылар үшін жәрдемақы мөлшері 121 360 теңге болып белгіленген.

Алматыда Яндекс такси жүргізушісі жолаушы қызды сапар кезінде ұрып-соққан. Онымен қоймай балағат сөздер айтып, көліктен шығармай қойған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Көлікті тоқтатып,  қызға тиіспек болған

Аталған жағдай туралы жолаушы қыз Threads парақшасында жазды.

Қыздың айтуынша, оқиға биыл 15 қазанда кешкі сағат 19:20 шамасында болған. Ол құрбысымен бірге таксиге отырған. Алатау көшесінің бойымен келе жатқанда, алғашқы аялдамада құрбысы түсіп қалып, қыз көлікте жалғыз қалған.

“Осыдан кейін жүргізуші қазақша такси туралы естіген-естімегенімді сұрады. Білмейтінімді айттым. Ол дөрекі сөйлеп, телефонымды өшіруді талап етті. Сосын: “Қорқасың ба менен? Өшір дедім ғой, әңгіме бар” деді. Сосын өзімнің қазақ екенімді және Алматыда 20 жылдан бері тұратынымды айттым. Ал жүргізуші балағат сөздер айтып, агрессивті әрекет етті. Менен “жолақысын қолма-қол төлейсің бе әлде аударыммен бе” деп сұрады. Ал мен “жеткен соң төлеймін” деп айттым”, – деп жазды жолаушы. 

Қыздың айтуынша, үйіне 3–4 шақырым жол қалғанда жүргізуші сапарды аяқтап тастаған. Сосын қыз жолақыны төлемей кетуі мүмкін деп күдіктенгенін айтқан. Кейін Alma City тұрғын үй кешенінің маңына тоқтап, артқы орындықта отырған қызға бұрылып, тиіспек болған.

“Көліктің есігін ашуға тырыстым, бірақ бірден аша алмадым. Екінші рет әрекет жасағанда есік ашылып, көліктен шығып қаштым. Жолдың бойымен жүгіре жөнелдім. Ол артымнан “Мал, тоқта!” деп айғайлады. Бірақ мен қауіпсіздігім үшін қорқып, қаша бердім”, – деп жазды қыз  желіде.

Қыздың айтуынша, әпкесіне апара жатқан сыйлықтары салынған пакет таксиде қалып қойған. Ол жүргізушіні танитын немесе оқиғаға қатысты ақпараты бар адамдардан көмек сұрады.

Қыз Yandex Go қызметінен болған жағдайды тексеріп, жүргізушінің жеке басын анықтап, тиісті шара қолдануды талап етті.

Яндекс компаниясы не жауап берді?

Аталған жағдайға қатысты Stan.kz тілшісі Яндекс Такси компаниясынан мән-жайды сұрады. Олар жағдайдан хабардар екенін, қазір тексеріс жүріп жатқанын мәлімдеді. 

“Пайдаланушы қолдау қызметіне хабарласты. Біз оқиғаның мән-жайын анықтау үшін ішкі тексерісті бастадық. Тексеру жүріп жатқан уақытта жүргізушінің сервис арқылы тапсырыс алу мүмкіндігі шектелді. Тексеріс аяқталғанға дейін ол сервис арқылы жолаушыларды тасымалдай алмайды”, – делінген жауапта. 

Компания тексеріс аяқталған соң тиісті шара қабылданатынын айтты. 

“Оқиғаның мән-жайын анықтауды жалғастырамыз және тексеріс нәтижесіне қарай тиісті шара қабылдаймыз. Сонымен қатар құқық қорғау органдарына жан-жақты көмектесуге және Қазақстан заңнамасына сәйкес ресми сұрау аясында барлық тиісті ақпаратты ұсынуға дайынбыз”, – делінген жауапта. 

Айта кетейік, бұған дейін Алматыда 15 жастағы қыз такси жүргізушісінің әрекетінен шошып қалғаны туралы жазған едік. 

Қазақстанда қызметкердің жақын туысы қайтыс болғанда, жұмыс орнынан біржолғы материалдық көмек алуға құқығы бар. Мұндай қолдау әсіресе мемлекеттік органдарда, бюджеттік мекемелерде және квазимемлекеттік секторда кеңінен қарастырылған. Дегенмен төлем мөлшері мен оны алу шарттары барлық жерде бірдей емес. Әдетте төлем жұмыс берушінің өз қаражатынан немесе кәсіподақ ұйымы арқылы төленеді. Stan.kz тілшісі қай салада қанша ақша берілуі мүмкін екенін анықтап көрді.

Мектеп қызметкерлеріне 86 мың теңгеден астам көмек қарастырылған

Астана қаласында білім беру ұйымдары қызметкерлерінің әлеуметтік қолдауына қатысты арнайы келісім бар. Білім басқармасы мен білім қызметкерлерінің кәсіподағы арасындағы 2026–2028 жылдарға арналған өңірлік келісімде қызметкердің жақын туысы қайтыс болған жағдайда материалдық көмек көрсету қарастырылған.

Құжатта мұндай көмектің мөлшері 20 айлық есептік көрсеткіш (АЕК) деп белгіленген. 2026 жылы бір АЕК 4 325 теңге болғандықтан, бұл 86 500 теңгеге тең. Келісімде ата-анасы, баласы, жұбайы, бауырлары, ата-әжесі мен немересі қайтыс болған жағдайлар қамтылған. Дегенмен көмек үнемделген қаражат есебінен беріледі.  

Аурухана қызметкерлеріне қанша ақша беріледі?

Денсаулық сақтау саласында да қызметкерлерге материалдық көмек көрсету тетіктері бар.

2026–2028 жылдарға арналған денсаулық сақтау саласындағы әлеуметтік әріптестік туралы келісімде кәсіподақ мүшелеріне қызметкердің, оның отбасы мүшелерінің немесе жақын туыстарының қайтыс болуына байланысты материалдық көмек бөлуді қарастыру көзделген.

Мысалы, А.Н. Сызғанов атындағы Ұлттық ғылыми хирургия орталығының 2024–2027 жылдарға арналған ұжымдық шартында қызметкердің жақын туысы қайтыс болғанда 10–50 АЕК көлемінде көмек көрсету қарастырылған. 2026 жылғы АЕК-пен есептегенде бұл 43 250–216 250 теңге аралығына сәйкес келеді. Алайда бұл жерде де төлем ұйымның қаражаты болған жағдайда берілетіні көрсетілген.

Теміржолшыларға 302 мың теңгеге дейін көмек берілуі мүмкін

Теміржол саласында да мұндай қолдау қарастырылған. "Қазақстан темір жолы" ұлттық компаниясының 2024–2026 жылдарға арналған ұжымдық шартында теміржолшыларға берілетін әлеуметтік көмек мөлшері нақтыланған. Бұл туралы "Қазақстан теміржолшысы" басылымына "Қазкөліккәсіп" ҚБ төрағасының орынбасары Жұпарбек Сәбитов хабарлады. Оның айтуынша, қызметкердің ата-анасы, жұбайы немесе баласы қайтыс болған жағдайда, жерлеуге 50-ден 70 АЕК-ке дейін материалдық көмек төленеді. 2026 жылғы АЕК мөлшерімен есептегенде бұл 216 250–302 750 теңге болады.

Энергетика саласында да көмек қарастырылған

"Алматы электр станциялары" АҚ-ның 2025–2028 жылдарға арналған ұжымдық шартында қызметкердің жақын туысы қайтыс болған жағдайда материалдық көмек көрсету көзделген. Құжатта жұбайы, балалары, ата-анасы, туған немесе жартылай туған бауырлары, әпке-сіңлілері мен немерелері қамтылған. Компанияның ресми мәліметінде төлем мөлшері 2025 жылғы 1 шілдеден бастап ұлғайтылғаны айтылған. Алайда ашық жарияланған ақпаратта нақты сома көрсетілмеген.

Мұнай-газ және қорғаныс өнеркәсібінде қандай тәртіп бар?

Мұндай көмек тек бюджет саласымен шектелмейді. "Қазгермұнай" компаниясының 2025–2027 жылдарға арналған ұжымдық шартында да қызметкердің жақын туысы қайтыс болған жағдайда материалдық көмек көрсету мәселесі қарастырылған. Алайда ашық жарияланған мәліметте нақты төлем мөлшері көрсетілмеген.

Ал "Семей инжиниринг" кәсіпорнының ресми хабарламасында кәсіподақ комитеті қызметкерлерге қолданыстағы ұжымдық шарт аясында өтініш пен растайтын құжаттар негізінде материалдық көмек көрсететіні жазылған. Дегенмен жақын туысы қайтыс болған жағдайға арналған жеке төлем сомасы ашық жарияланымда нақтыланбаған.

Бұл мысалдар мұнай-газ және қорғаныс өнеркәсібі кәсіпорындарында да әлеуметтік қолдау тетіктері бар екенін көрсетеді. Бірақ нақты сома мен төлемнің міндеттілігі әр ұйымның құжатына байланысты.

Жоғары оқу орны қызметкерлеріне екі түрлі көмек қарастырылған

Жоғары оқу орындарында да қызметкердің жақыны қайтыс болған жағдайда материалдық көмек көрсету тәртібі бар. Мысалы, Қазақ ұлттық өнер университетінің 2024 жылы бекітілген ережесінде мұндай көмек 100 мың теңге деп белгіленген. Алайда төлем университеттің қаржылық жағдайына байланысты азайтылуы мүмкін және оны беру әкімшіліктің міндеті емес, құқығы ретінде көрсетілген.

Ал әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің "Парасат" кәсіподағының сайтында қызметкердің жұбайы, ата-анасы немесе баласы қайтыс болғанда 30 мың теңге көмек қарастырылған.

 Д. Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университетінің ресми сайтында жарияланған әлеуметтік кепілдіктер туралы ақпаратқа сәйкес, қызметкердің ата-анасы, жұбайы немесе баласы қайтыс болған жағдайда әкімшілік тарапынан кемінде 10 АЕК материалдық көмек қарастырылған.

2026 жылғы есеппен бұл 43 250 теңгеге тең. Бұған қоса, аталған университетте кәсіподақ мүшелеріне осындай жағдайда 8 АЕК, яғни 34 600 теңге көлемінде көмек көрсетіледі. Кәсіподақ төлеміне қатысты талаптардың ішінде ұйым мүшесі болу мерзімі де бар: жарияланған ережеде кемінде бір жыл мүшелік ету шарты көрсетілген.

Qarmet қызметкерлеріне 170 мың теңгеге дейін төленуі мүмкін

Металлургия саласында да жақын туысынан айырылған қызметкерлерге материалдық қолдау көрсету тәжірибесі бар. Qarmet компаниясының 2025–2027 жылдарға арналған ұжымдық шартында қызметкердің жақын туыстарын жерлеуге байланысты 170 мың теңгеге дейін көмек қарастырылған.

Қазмедиа орталығы қызметкерлеріне 432 500 теңге төленуі мүмкін

"Қазмедиа орталығы" басқарушы компаниясының 2026–2028 жылдарға арналған ұжымдық шартында қызметкердің жақын туысы қайтыс болған жағдайда бір реттік материалдық көмек қарастырылған. Құжатта төлем мөлшері 100 АЕК деп көрсетілген. 2026 жылғы есеппен бұл 432 500 теңге болады. Көмек қызметкердің жұбайы, балалары, ата-анасы немесе туған және жартылай туған бауырлары қайтыс болған жағдайда беріледі. Қызметкер оқиға болған күннен бастап үш ай ішінде жазбаша өтініш беріп, қайтыс болу туралы куәлік сияқты растайтын құжаттарды ұсынуы керек. Ұжымдық шартта сынақ мерзіміндегі қызметкерлерге мұндай материалдық көмек берілмейтіні де көрсетілген. Бұл – ұйымның ұжымдық шартында төлем мөлшері нақты белгіленген мысалдардың бірі. 

ТЖМ министрлігінің қызметкерлеріне 425 мың теңге қарастырылған Төтенше жағдайлар министрлігінің 2026 жылғы 10 қыркүйектегі №345 бұйрығымен бекітілген нұсқаулықта азаматтық қорғау органдары қызметкерлеріне, мемлекеттік қызметшілеріне және әскери қызметшілеріне материалдық көмек көрсету тәртібі белгіленген.

Құжаттың 5-тарауы, 9-тармағының 1) тармақшасында жақын туысы, жұбайы немесе жекжаты қайтыс болған жағдайда қызметкерге бес ең төменгі жалақы мөлшерінде көмек көрсету қарастырылған.

2026 жылы ең төменгі жалақы 85 мың теңге болғандықтан, төлем мөлшері 425 мың теңгеге тең. Дегенмен бұл тәртіп министрліктің тиісті санаттағы қызметкерлеріне ғана қатысты, оны барлық мемлекеттік қызметшіге ортақ төлем деп түсінуге болмайды.

Ақшаны жұмыс беруші төлей ме, әлде кәсіподақ па?

Мұнда екі түрлі тетік бар. Алғашқысы – жұмыс берушінің қаражатынан берілетін материалдық көмек. Мұндай төлем ұйымның ұжымдық шартында бекітілуі мүмкін. Мысалы, "Қазмедиа орталығының" ұжымдық шартында нақты мөлшер көрсетілген.

Екіншісі – кәсіподақтың жеке материалдық көмегі. Кәсіподақ мүшелері белгіленген тәртіппен өтініш беріп, қайтыс болу фактісін растайтын құжаттарды ұсыну арқылы қаржылай қолдау сұрай алады.

Мысалы, Қазақстандық оқу-ағарту, ғылым және жоғары білім қызметкерлерінің салалық кәсіподағының ережесінде де кәсіподақ мүшесіне жақын туысы қайтыс болған жағдайда материалдық көмек беру қарастырылған. Алайда кәсіподақтың төлемі мен жұмыс берушінің төлемі бір нәрсе емес. Олардың қаржыландыру көзі, сомасы және берілу талаптары бөлек болуы мүмкін. Сондықтан қызметкер екі ұйымға да жүгініп, қандай көмек алуға құқылы екенін анықтағаны жөн.

Жақыны қайтыс болған қызметкерге басқа қандай жеңілдіктер қарастырылған?

Қазақстан Республикасының Еңбек кодексінде де осы жағдайға қатысты норма бар. Кодекстің 97-бабының 3-тармағына сәйкес, жақын туыстары, жұбайы немесе заңда көрсетілген жекжаттары қайтыс болған кезде жұмыс беруші қызметкерге күнтізбелік бес күнге дейін жалақы сақталмайтын демалыс беруге міндетті.

Материалдық көмек алу үшін не істеу керек?

Қызметкердің жақыны қайтыс болған жағдайда алдымен жұмыс орнындағы кадр бөліміне немесе кәсіподақ комитетіне жүгінгені дұрыс. Қажетті құжаттар тізімі: 

Жазбаша өтініш – ұйым басшысының атына. Қайтыс болғаны туралы куәлік Туыстықты растайтын құжат (мысалы, туу туралы куәлік немесе неке туралы куәлік, егер туыстық қатынас басқа деректерден анықталмаса) Кей ұйымдар өтініш беру мерзімін де белгілейді. Әдетте үш айлық мерзім ішінде өтініш жазу шарт.

Заңгер не дейді?

Заңгер Қуат Ауғанбектің айтуынша, мемлекеттік органдардың кейбір санаттағы қызметкерлеріне қатысты материалдық көмек көрсету тәртібі арнайы нормативтік актілермен реттеледі.

"Үкіметтің 2001 жылғы 29 тамыздағы №1127 қаулысымен бекітілген қағидалардың 8-тармағында қызметкердің жақын туыстары, жұбайы немесе жекжаттары қайтыс болған жағдайда материалдық көмек көрсету көзделген. Ал 11-тармаққа сәйкес, мұндай көмек қызметкердің жазбаша өтініші немесе тиісті комиссияның қорытындысы негізінде рәсімделеді. Одан бөлек кей мекемелердің алдын ала рәсімделген ішкі жарғылары мен акттерін де арнайы бекітілген ереже бар. Сол ережеге сай басшылық әрекет етеді. Алайда бұл барлық мемлекеттік қызметшіге автоматты түрде бірдей сома төленеді дегенді білдірмейді. Әр қызметкердің мәртебесі мен оған қолданылатын нормативтік талаптарды жеке қарау керек. Өтінішті қайғылы жағдай болған күннен бастап екі ай ішінде беру қажет", — дейді заңгер. 

Қорыта айтқанда, материалдық көмек қарастырылған. Бірақ қызметкер көмек алу мүмкіндігін анықтау үшін жұмыс орнындағы кадр бөліміне немесе кәсіподақ комитетіне жүгініп, өзіне қолданылатын талаптарды нақтылағаны жөн.

Қазақстанда пластикалық хирургтардың орташа айлық жалақысы 2,1 миллион теңгеге жеткен. Бұл көрсеткішпен олар елдегі ең жоғары жалақы алатын дәрігерлер арасында екінші орынға шықты. Бірінші орында жақ-бет хирургтары тұр. Олардың орташа жалақысы 2,4 миллион теңгені құрайды. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Ұлттық статистика бюросының негізгі мамандықтар мен лауазымдар бойынша жалақы мөлшеріне қатысты есебіне сәйкес, 180-нен астам дәрігерлік мамандықтың ішінде пластикалық хирургтар екінші орынға жайғасқан.

Бірінші орында жақ-бет хирургтары тұр. Олардың орташа есептелген айлық жалақысы 2,4 миллион теңгені құрайды. Ал үшінші орынға айына шамамен 1,3 миллион теңге алатын цитопатология мамандары орналасқан.

Ең жоғары жалақы алатын дәрігерлердің алғашқы ондығына төтенше жағдайлар мен апаттар медицинасының дәрігерлері, күйік емдейтін мамандар, кардиологтар, рентгенхирургтар, кардиохирургтар және ангиохирургтар да кірген. Олардың орташа айлық жалақысы 729 мыңнан 864 мың теңгеге дейін жетеді.

Маңызды ескерту: Зерттеу нәтижелеріне кәсіпорындарды іріктеу әдісі әсер етуі мүмкін. Статистика бюросы ірі кәсіпорындардың барлығын, ал орта және шағын кәсіпорындардың бір бөлігін қамтыған. Сонымен қатар зерттеуге қызметкерлердің бәрі бірдей қатыспайды. Мәселен, штатында 5 мың адам жұмыс істейтін кәсіпорында әрбір жүзінші қызметкер ғана зерттелуі мүмкін. Сондықтан рейтингтегі көрсеткіштерді белгілі бір мамандықтағы барлық дәрігердің нақты орташа жалақысы деп қабылдауға болмайды.

2025 жылғы көрсеткіштермен салыстырғанда да айтарлықтай айырмашылық бар. Ол кезде ең жоғары орташа жалақы кардиохирургтарға тиесілі болып, шамамен 1 миллион теңгені құраған. Ал жақ-бет және пластикалық хирургтар ең жоғары жалақы алатын жүз маманның қатарына да кірмеген. Олардың орташа айлығы 500 мың теңгеден аспаған.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстандағы басшылар мен қатардағы қызметкерлердің орташа жалақы мөлшері туралы жазған едік.

Ақтөбе облысында тасымалдаушылардан пара алған Көлік бақылау инспекциясының қызметкері сотталды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Бас прокуратураның ақпаратына сәйкес, инспектор жүк көліктерінің еш кедергісіз өтуіне жағдай жасап, сол үшін тасымалдаушыдан бірнеше рет ақша алған. Оның заңсыз алған қаражатының жалпы сомасы 170 мың теңге болған.

Сот инспекторды кінәлі деп танып, оған 5,5 миллион теңге айыппұл салды. Сондай-ақ ол мемлекеттік қызметте лауазым атқару құқығынан өмір бойына айырылды.

Бұдан бөлек, прокурордың өтінішхаты негізінде Көлік бақылау инспекциясына қатысты жеке қаулы шығарылды.

Сот үкімі заңды күшіне енді.

Еске салайық, бұған дейін Астанада білім саласының шенеунігі балабақшаны аттестаттаудан өткізуге көмектескені үшін кәсіпкерден микротолқынды пеш пен планшет алғаны хабарланған еді. Сот оған 10 миллион теңгеден астам айыппұл салды. Пара берген кәсіпкер де жауапқа тартылды.

Ормуз бұғазында ирандықтардың мұнайдың әлем бағасына әсер етуі үшін жасалған шабуылдан кейін су бетінде айфондар мен басқа тауарлар қалқып шыққаны байқалды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Араб басылымдары Ормуз бұғазында қалқып жүрген iPhone смартфондары мен басқа да тауарлардың видеосын жариялады. Мәліметке сәйкес, кадрлар Иранның осы стратегиялық сауда жолында коммерциялық кемелерге жасаған соңғы шабуылдарынан кейін түсірілген.

Видеодан су бетінде қалқып жүрген контейнерлер мен жан-жаққа шашылған заттарды көруге болады. Оларды шағын қайықтардағы адамдар жинап жүр. Сондай-ақ қайықтардың біріне смартфондардың жаңа үлгілері салынған қораптар тиелген.

Бұл кадрлар Иран Ормуз бұғазында 2500 контейнері бар кемені суға батырғанын мәлімдегеннен бір күн өткен соң тарады. Иран тарапының айтуынша, кеме "қауіпті бағытта" минаға жарылған. Ал Reuters агенттігі теңіз саласындағы дереккөздерге сілтеме жасап, Сингапурдың GFS Pride контейнер кемесі оқ-дәрінің тікелей соққысынан және одан кейін шыққан өрттен суға батқанын хабарлады. Экипаждың 21 мүшесінің барлығы аман-есен эвакуацияланған.

Ұлыбританияның теңіз сауда операциялары орталығының (UKMTO) және қауіпсіздік күштерінің мәліметінше, соңғы күндері Ормуз бұғазында Иранның кемелерге жасаған шабуылдары күрт көбейген. Шабуыл саны соғыс басталғалы бері рекордтық деңгейге жеткен. Ирандағы дереккөздердің хабарлауынша, Тегеран әлемдік мұнай бағасын жоғары деңгейде ұстап тұру және АҚШ-тағы аралық сайлауға ықпал ету мақсатында шабуылдарды күшейтудің жаңа стратегиясын қабылдаған.

Сонымен қатар шиеленіс Баб-эль-Мандеб бұғазы аймағына да тараған. Сауд Арабиясы хуситтердің ұшқышсыз ұшу аппараттары арқылы жасаған жаңа шабуылдарының бетін қайтарғанын мәлімдеді. Эр-Риядтың хабарлауынша, Йемендегі көтерілісшілердің соңғы соққыларынан кемінде 19 адам қаза тапқан. Сауд Арабиясы Иранды келіссөздердегі ұстанымын нығайту үшін аймақтағы шиеленісті күшейтіп отыр деп айыптады.

Еске сала кетейік, Трамп пен Путин Ресейдің АҚШ пен әлемдік нарыққа миллиондаған тонна дизель отынын жеткізуіне келісті. Трамп бұл келісім әлемде отын бағасын рекордтық деңгейде төмендететінін мәлімдеді.

Қазақстанда жүкті әйелдерге, жаңа туған нәрестелер мен бес жасқа дейінгі балаларға медициналық көмек көрсетуге бақылау күшейтіледі. Денсаулық сақтау министрі Ақмарал Әлназарова өңірлік денсаулық сақтау басқармалары мен медициналық орталықтардың басшыларына тиісті тапсырма берді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Ең алдымен, жүктілігі жоғары қауіп тобына жататын әйелдерге ерекше көңіл бөлінеді. Олар тұрақты дәрігер бақылауында болып, әрқайсысына жүктілікті жүргізудің жеке жоспары жасалуға тиіс. Сондай-ақ қай перзентханада босанатыны алдын ала анықталып, жауапты мамандар бекітіледі.

Министр жүкті әйелдерді ауруханаға уақтылы жатқызуды, медициналық мекемелердің демалыс және мереке күндері де шұғыл көмек көрсетуге дайын болуын тапсырды. Перинаталдық орталықтарда инфекциялық бақылау да күшейтіледі.

Өңірлік денсаулық сақтау басқармалары жүкті әйелдерді ауруханаға жатқызудан негізсіз бас тарту жағдайларына жол бермеуі керек.

“Жүкті әйел медициналық ұйымға жүгінген кезде қажетті мамандарды тартып, медициналық көмек сол жерде ұйымдастырылуға тиіс. Аурухананы әйелдің өзі іздемеуі керек, керісінше, денсаулық сақтау жүйесі оған уақтылы көмек көрсетуді қамтамасыз етуі қажет”, – деді Ақмарал Әлназарова.

Бес жасқа дейінгі балаларға жедел жәрдем көрсету тәртібі де қайта қаралады. Дәрігерлер шақыртуға барған кезде баланың жағдайын жан-жақты бағалап, медициналық көрсетілім болса, оны қосымша тексеру және ауруханаға жатқызу мәселесін шешу үшін стационарға жеткізуге тиіс.

Осыған байланысты жедел жәрдем қызметінің жұмыс тәртібі қайта қаралып, медицина қызметкерлерінің біліктілігін арттыруға басымдық беріледі.

Сонымен қатар республикалық ғылыми орталықтарға өңірлердегі дәрігерлерге қолдау көрсетіп, жас мамандарға тәлімгерлік етуді күшейту тапсырылды. Олар екі апта ішінде медицина қызметкерлерінің біліктілігін арттыру жөнінде ұсыныстар әзірлеуі керек.

Министрлік перзентханадан шыққаннан кейін ана мен балаға үйде медициналық бақылау жүргізу сапасын, сондай-ақ перзентханалар мен емханалар арасындағы байланысты да күшейтеді.

Еске салайық, бұған дейін Ақмарал Әлназарова балалар ауруханаларының, перзентханалар мен жедел жәрдем станцияларының бас дәрігерлері және олардың орынбасарларының өз қызметіне қаншалықты сай екенін тексеруді тапсырғаны хабарланған еді. 

Астанада пәтерлерді заңсыз иемденуге қатысты ірі алаяқтық іс әшкереленді. Тергеу мәліметінше, бұған дейін 1,5 мың үлескердің 10 миллиард теңгесін жымқырғаны үшін сотталған азамат түрмеден шыққан соң жаңа қылмыстық айла-шарғы ұйымдастырған. Іс бойынша 19 адам күдікті деп танылып, олардың тоғызы қамауға алынды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Тергеу деректеріне сәйкес, қылмыстық схеманы “Төленді” тұрғын үй-құрылыс кооперативінің бұрынғы басшысы А. Байжұманов ұйымдастырған. Ол 2016 жылы 1,5 мың үлескердің 10 миллиард теңгесін жымқырғаны үшін сегіз жылға бас бостандығынан айырылған.

Кейін Астана әкімдігінің қатысуымен аяқсыз қалған тұрғын үйлердің құрылысы аяқталған. Пәтерлердің бір бөлігі көпбалалы отбасыларға, жетім балаларға, мүгедектігі бар азаматтарға және әлеуметтік осал топтарға берілуге тиіс болған.

Алайда тергеу мәліметінше, түрмеден шыққан Байжұманов сыбайластарымен бірге осы пәтерлерді заңсыз иемденудің жолын ойластырған.

Олар шын мәнінде үлескер болмаған, пәтер сатып алмаған адамдардың атына кооперативке жарна төлегені туралы жалған келісімшарттар жасаған. Құжаттар бұрынғы күнмен рәсімделген.

Кейін осы адамдардың атынан құқық қорғау органдарына алаяқтық туралы арыздар түсірілген. Соның негізінде қылмыстық істер қозғалып, жалған үлескерлер жәбірленуші ретінде танылған.

“Қылмыстық топ сот шешімдерін пайдаланып, пәтерлерді өз аттарына рәсімдеуді, кейін оларды үшінші тұлғаларға сатып, түскен ақшаны өзара бөлісуді жоспарлаған”, – делінген агенттік хабарламасында.

Тергеу барысында бұл іске 80-нен астам жалған үлескер тартылғаны анықталған. Олардың атына 170 жылжымайтын мүлік нысанын рәсімдеу көзделген.

Осылайша, жалпы құны 4,4 миллиард теңгеден асатын пәтерлерді заңсыз иемдену әрекетінің жолы кесілді.

Агенттіктің мәліметінше, ұйымдасқан топ мүшелерінің әрқайсысына жеке міндет жүктелген. Бірі жалған үлескерлерді тауып, құжат рәсімдесе, енді бірі келісімшарттарды басқа азаматтарға сатып, қылмыстық істердің қозғалуына ықпал еткен.

Тіпті кооперативке жарна төлеу туралы жалған келісімшарттарды азаматтарға сатып, оларды 400 миллион теңгеден астам шығынға батырған.

Бұдан бөлек, тергеу барысында бұл іске полиция қызметкерлерінің де қатысы болуы мүмкін екені анықталған. Олардың лауазымдық өкілеттіктерін теріс пайдалануы және дәлелдемелерді бұрмалауы бойынша тергеу басталды.

Қазір іс бойынша 19 адам күдікті деп танылған. Олардың тоғызы қамауда отыр. Сондай-ақ күдіктілердің жалпы құны 250 миллион теңгеден асатын мүлкіне тыйым салынды.

Соталды тергеу аяқталды. Қазір қылмыстық процеске қатысушылар іс материалдарымен танысып жатыр.

Еске салайық, бұған дейін қаржы жымқырғаны үшін сотталған қазақстандық бостандыққа шығып көпбалалылар мен жетімдерге берілетін пәтерлерді заңсыз иемденіп алғанын жаздық. Астанада 2014-2016 жылдары А.Байжұманов "Төленді" тұрғын үй-құрылыс кооперативін басқара отырып, үлесшілердің қаржысын жымқырудың ауқымды схемасын ұйымдастырғаны үшін 8 жылға бас бостандығынан айырылған. Кейін пәтерлердің бір бөлігі әлеуметтік осал санаттағы азаматтарға арналған тұрғын үйлердің құрылысы Астана қаласының әкімдігі тарапынан аяқталған.

Павлодардағы №11 мектепте төрт оқушы еден жууға арналған хлорлы таблеткадан уланып қалды. Оқиға 12 қазанда математика сабағы кезінде болған. Балалардың үшеуі ауруханаға жеткізіліп, дәрігер қарауынан кейін үйлеріне жіберілген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Kazinform-ға сілтеме жасап хабарлайды.

Оқиға алтыншы сынып оқушыларының арасында болған. Балалар сыныптағы партаның астынан екі белгісіз таблетка тауып алған.  Мектеп директорының орынбасары Дәурен Тұрсынбековтің айтуынша, оқушылар бастапқыда табылған заттың не екенінен хабардар болмаған.

"Бір таблетка балалар кабинетке кірген кезде тапталып жатқан. Оған жақын отырған оқушы не екенін көру үшін еңкейгенде өзін жайсыз сезінген. Кейін тағы үш бала жақындаған кезде, олардың да мазасы қаша бастаған", – деді Дәурен Тұрсынбеков.

Оқушылар математика сабағы аяқталғанша отыра алмаған. Мұғалім жағдайлары нашарлаған төрт баланы мектеп медбикесіне жіберген.

Павлодар облыстық денсаулық сақтау басқармасының мәліметінше, 2014 және 2015 жылы туған үш оқушы балалар облыстық ауруханасына жүгінген. Дәрігерлер оларды тексеріп, амбулаториялық бақылауға жіберген.  Оқиғадан кейін мектепте қызметтік тексеру жүргізілді. Нәтижесінде партаның астынан табылған заттың еден жууға қолданылатын құрамында хлоры бар дихлор таблеткалары екені анықталды.

Алайда мектеп әкімшілігі бұл таблеткалардың оқу орнына тиесілі емес екенін мәлімдеген. Олардың айтуынша, тазалық қызметкерлері еден жуу үшін басқа өндірушінің таблеткаларын пайдаланады. Ал белгісіз заттарды сыныпқа кім әкелгені әзірге анықталған жоқ.

Дегенмен қызметтік тексеру қорытындысы бойынша оқиға болған кезде сабақ өткізген математика пәнінің мұғалімі тәртіптік жауапкершілікке тартылған. Ал өздерін жайсыз сезінген оқушылар келесі күні сабақтарын қайта жалғастырды.

Еске салайық, бұған дейін Алматыдағы Республикалық физика-математика мектебінде оқушылардың жаппай уланғаны хабарланған еді. 14 қазандағы мәлімет бойынша, 48 оқушы ішек инфекциясын жұқтырып, ауруханаға жатқызылған. Денсаулық сақтау министрлігі мектеп асханасын тексеріп, азық-түлікті сақтау мен дайын тағамдардың тәуліктік сынамаларын алу талаптары бұзылғанын анықтады. Осыдан кейін мектеп пен асхананың жұмысы уақытша тоқтатылып, қажетті құжаттары жоқ сүт өнімдері тәркіленген. Министрліктің мәліметінше, ауруханаға түскен балалардың жағдайы тұрақты, жансақтау көмегіне мұқтаж науқастар болмаған. Оқиғаға байланысты Алматы полициясы қылмыстық іс қозғап, тергеу бастады. Ал инфекцияның нақты қайдан тарағанын анықтау үшін зертханалық зерттеулер жүргізіліп жатыр.

Енді Қазақстанда скринингтер мен екпелер туралы хабарлама 1414-тен келетін болады. Денсаулық сақтау министрлігінің мәліметінше, 9 қазаннан бастап скринингтер туралы SMS-хабарламалар жіберу пилоттық жобасы іске қосылады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Денсаулық сақтау министрі өз мәлімдемесінде алғашқылардың бірі болып 19 қазаннан бастап Ақмола облысында, Абай және Ұлытау облыстарында 1414 бірыңғай байланыс орталығы арқылы скринингтерден өту қажеттігі туралы жеке SMS-ескертулер жіберу жоспарланғанын жазған.

“Жүйе жүрек-қантамыр және онкологиялық ауруларды, қант диабетін, ми қанайналымының бұзылуын және вирустық гепатиттерді ерте анықтауды қоса алғанда, алты бағыт бойынша профилактикалық тексеруден өтуі қажет азаматтарды автоматты түрде анықтайды”, – деп мәлімдеді ДСМ.

Хабарлама алған адам өзінің тіркелген емханасына жүгіне алады. Ал министрлік 26 қазаннан бастап еліміздің барлық өңірінде жүргізілген вакцинациялау туралы SMS-хабарламалар жіберу жоспарланып отыр.

“Егер хабарламадағы мәліметтер шындыққа сәйкес келмесе, азамат 1414 нөміріне жауап хабарлама жіберу арқылы бұл туралы хабарлай алады. Ақпарат тексеру жүргізу үшін Санитариялық-эпидемиологиялық бақылау комитетіне жіберіледі”, – деп мәлімдеді Денсаулық сақтау министрлігі.

Еске сала кетейік, Қазақстанда медицина қызметкерлерін сақтандырудың тағы бір түрін енгізу көзделіп отыр. Бұл жолы оларды шабуылдардан қорғау қарастырылған. 

Таразда тротуармен кетіп бара жатқан әйелді көлікпен қағып, ауыр жарақаттаған жүргізуші рақымшылыққа ілігуі мүмкін. Жол апатынан кейін төсекке таңылған жәбірленушінің отбасы істі сотқа жетпей жабылып қалады деп қауіптеніп отыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі КТК-ға сілтеме жасап хабарлады.

Қайғылы оқиға биыл жаздың ортасында Тараз қаласының орталығында болған. 40 жастағы Ульяна Лагашкина әдеттегідей жұмысына бара жатқанда, оны Lexus көлігі қағып кеткен. Қатты соққыдан әйел есінен танып, ауыр жарақат алған.

Жәбірленуші бір аптадан астам уақыт жансақтау бөлімінде, кейін тағы екі ай ауруханада жатқан. Қазір ол өздігінен қозғала алмайды. Бұрын маникюр шебері болып жұмыс істеген Ульяна отбасын асырап келген. Оның күйеуінің де мүгедектігі бар, ал балалары әлі оқиды.

Тергеу барысында жол апатына себепкер болған әйелдің жүргізуші куәлігі болмағаны белгілі болды. Ол күйеуінің көлігін тізгіндеп, газ бен тежегішті шатастырып алған.

Жәбірленушінің айтуынша, жүргізуші оқиғадан кейін кешірім сұраған.

“Ол жай ғана кешірім сұрады. Мен оған “Мені қайтадан аяғыма тұрғызыңыз. Басқа ештеңе сұрамаймын. Қайта жүріп кетсем, сол күні-ақ бәрін ұмытамын” дедім”, – дейді Ульяна.

Алғашында жүргізуші зардап шеккен әйелге көмектескен. Арнайы медициналық төсек сатып алып, бірнеше емшараның ақысын төлеген. Алайда Ульянаның туыстары кейін оның хабарсыз кеткенін айтады.

Енді жәбірленушінің отбасы жүргізушіге рақымшылық жасалуы мүмкін екенін естіген. Олардың адвокаты бұл шешіммен келіспейді.

“Біз істі жабуға тырысып жатыр немесе кінәлі адамға рақымшылық қолданбақ деп күдіктенеміз. Алайда бұл жағдайда рақымшылық қолданылмауға тиіс деп есептейміз. Өйткені жәбірленушінің денсаулығына ауыр зиян келтірілген”, – дейді адвокат Лола Врублевская.

Адвокаттың сөзінше, тергеу барысында да бірқатар күмәнді жайт болған. Ульяна ұзақ уақыт жәбірленуші деп танылмаған, одан алғашқы жауап тек төрт айдан кейін алынған. Сондай-ақ қорғаушының айтуынша, тергеушілер жол апаты болған жердегі бейнебақылау камераларының жазбаларын да алмаған.

Жамбыл облыстық полиция департаменті бұл мәлімдемелерді әзірге растаған да, жоққа шығарған да жоқ.

“Дерек бойынша Қылмыстық кодекстің 345-бабы 2-бөлігімен соталды тергеу басталды. Көлік арнайы айыптұраққа қойылды. Қазір қажетті тергеу амалдары жүргізіліп жатыр”, – деді Жамбыл облыстық полиция департаменті баспасөз қызметінің басшысы Гүлсара Мұхтарқұлова.

Ал Lexus жүргізушісі кінәсін мойындағанымен, оқиғаның абайсызда болғанын айтқан.

Қазір ауыр жарақат алған Ульяна Лагашкина бұрынғы жұмысына орала алмай отыр. Оның отбасы тергеудің әділ жүргізіліп, кінәлі адамның заң аясында жауапқа тартылғанын қалайды.

Еске салайық, бұған дейін Қызылордада бес айлық сәбиі мен анасын қағып, оқиға орнынан қашып кеткен жүргізуші іздестіріліп жатқаны хабарланған еді. Желіде көлікті 2000 жылы туған жүргізуші басқарғаны айтылып жатыр.

Жол апатынан әйел ауыр жарақат алып, ауруханаға жеткізілген. Әлеуметтік желідегі ақпаратқа сәйкес, оның басы жарақаттанып, қабырғалары мен жамбас сүйегі сынған. Қасында 2026 жылғы 20 мамырда дүниеге келген ұлы болған. Басынан жарақат алған нәрестені де дәрігерлер ауруханаға жеткізгенімен, оның өмірін сақтап қала алмаған.

Күдіктіні ұстау үшін қалаға кіретін жолдарда бақылау күшейтіліп, тәртіп сақшылары жұмылдырылған. Әзірге жүргізушінің қайда жүргені белгісіз.

Қазақстанның бірқатар өңірінде мүгедектігі бар азаматтарға біржолғы әлеуметтік көмек беріледі. Төлем мөлшері 12 975 теңгеден басталып, кейбір санаттар үшін 259 500 теңгеге дейін жетеді. Қаражаттың кімдерге және қашан төленетіні тұрғылықты жеріне байланысты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Kazinform ақпарат агенттігіне сілтеме жасап хабарлайды.

Қазан айының екінші жексенбісінде Қазақстанда Мүгедектігі бар адамдардың құқықтарын қорғау күні атап өтіледі. Осыған орай еліміздің бірқатар өңірінде жергілікті бюджеттен біржолғы әлеуметтік көмек қарастырылған. Ал кейбір облыстарда тұрғындарға төлем 25 қазан – Республика күніне орай беріледі.

Қай өңірде қанша ақша төленеді?

Елордада әлеуметтік көмектің мөлшері мүгедектік тобына қарай белгіленген. Астанада I топтағы азаматтарға 86 500 теңге, II топтағы адамдар мен 18 жасқа дейінгі мүгедектігі бар балаларға 43 250 теңге, ал III топтағы азаматтарға 21 625 теңге беріледі. Қаражат қалада тіркелген тұрғындарға өтінішсіз аударылады. Алайда биыл басқа негіз бойынша біржолғы әлеуметтік көмек алғандарға бұл төлем қайта берілмейді.

Ал Ақмола облысында мүгедектігі бар азаматтардың барлық тобына және мүгедектігі бар балаларға 12 975 теңгеден қарастырылған. Кейбір аудандарда ақша аударылып қойған, қалған тұрғындарға қазан айында төлеу жоспарланған.

Абай облысында I және II топтағы кәмелетке толған азаматтарға, сондай-ақ мүгедектігі бар балаларға 21 625 теңгеден беріледі. Өңірде төлемдерді 20 қазанға дейін аяқтау көзделген.

Ақтөбе облысының тұрғындарына берілетін көмек мөлшері бұдан жоғары. Мұнда мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақы алатын мүгедектігі бар азаматтарға 56 225 теңге, ал мүгедектігі бар балаларға 112 450 теңге төленеді. Қаражатты Республика күніне орай аудару жоспарланып отыр.

Атырау облысында 18 жастан асқан I, II және III топтағы мүгедектігі бар азаматтарға 86 500 теңгеден бөлінген. Тұрғындарға арнайы өтініш берудің қажеті жоқ, ақша банк шоттарына тікелей аударылады. Батыс Қазақстан облысында біржолғы көмек тек мүгедектігі бар балаларға қарастырылған. Республика күніне орай 18 жасқа дейінгі балаларға 20 мың теңгеден төленеді.

Жетісу облысында да әлеуметтік көмек балаларға бағытталған. Мұнда 18 жасқа дейінгі мүгедектігі бар балаларға 25 950 теңгеден беріледі. Ақша олардың ата-аналарына немесе заңды өкілдеріне аударылады. Ал Қызылорда облысында мүгедектігі бар азаматтардың барлық санатына 12 975 теңгеден біржолғы көмек қарастырылған.

Павлодар облысында төлем мөлшері алушының санатына қарай өзгереді. Мүгедектігі бар баланы тәрбиелеп отырған отбасыларға 108 125 теңге, ал I және II топтағы азаматтарға 21 625 теңге беріледі. Бұл өңірде ақылы бөлімде білім алып жүрген мүгедектігі бар студенттерге де қаржылай көмек көрсетіледі. Жоғары оқу орындарының студенттеріне 259 500 теңге, ал колледжде оқитындарға 129 750 теңге қарастырылған. Бұл – аталған өңірлік төлемдер арасындағы ең жоғары сома болып отыр.

Түркістан облысында үйде арнаулы әлеуметтік қызмет алатын 3 182 мүгедектігі бар балаға көмек көрсету жоспарланған. Алайда оларға берілетін қаражаттың нақты мөлшері жарияланған ақпаратта көрсетілмеген. Шымкентте Республика күніне орай 18 жасқа дейінгі мүгедектігі бар балаларға 21 625 теңгеден төленеді. Бұл мақсатқа жергілікті бюджеттен 178,1 миллион теңге бөлу жоспарланған.

Ұлытау облысында 18 жастан асқан I, II және III топтағы мүгедектігі бар азаматтарға 20 мың теңгеден қарастырылған. Өңірде төлемдерді 15 қазанға дейін аяқтау жоспарланған.

Қай өңірлерде біржолғы төлем қарастырылмаған?

Ал еліміздің сегіз өңірінде Мүгедектігі бар адамдардың құқықтарын қорғау күніне орай мұндай біржолғы көмек берілмейді. Олар – Алматы қаласы, Алматы, Жамбыл, Маңғыстау, Солтүстік Қазақстан, Шығыс Қазақстан, Қостанай және Қарағанды облыстары.

Айта кетейік, біржолғы әлеуметтік көмектің мөлшері мен оны алатын азаматтардың санатын жергілікті мәслихаттар белгілейді. Сондықтан төлем барлық өңірде бірдей емес. Ал мұндай көмектің қарастырылмауы мүгедектігі бар азаматтарға ай сайын берілетін мемлекеттік жәрдемақының тоқтатылатынын білдірмейді.

Қазақстанда отбасының әлеуметтік әл-ауқатын анықтау кезінде табысы ғана емес, тұрақты жұмысы, баспанасы, мүлкі, несиелік міндеттемелері мен жинақ ақшасы да ескеріледі. Мұны Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Ведомствоның түсіндірмесіне сәйкес, отбасылардың материалдық және әлеуметтік жағдайы C, D және E санаттары бойынша бағаланады. Бұл санаттар тұрмысы тұрақты отбасылардан бастап, әлеуметтік және қаржылық тұрғыдан осал топтарға дейінгі айырмашылықты көрсетеді.

Отбасылардың әл-ауқат деңгейін бағалау үшін “Отбасының цифрлық картасы” қолданылады. Бұл жүйе азаматтардың әлеуметтік жағдайын кешенді түрде саралап, мемлекеттік қолдауға қаншалықты мұқтаж екенін анықтауға мүмкіндік береді.

Отбасылар C, D және E санаттарына қалай бөлінеді?

• C санаты – тұрмысы тұрақты отбасылар. Бұл топқа табысы орташа, күнделікті қажеттіліктерін өтеуге мүмкіндігі бар, әлеуметтік жағдайы бірқалыпты отбасылар жатады.
• D санаты – қаржылық қиындықтарға тап болған отбасылар. Олардың табысы төмен болуы, тұрақты жұмысы немесе жеке баспанасы болмауы мүмкін. Сондай-ақ несие төлемдерін кешіктіруі және тұрмысына әсер ететін өзге де қаржылық мәселелері ескеріледі.
• E санаты – мемлекет көмегіне бірінші кезекте мұқтаж отбасылар. Бұл санатқа көбіне бірнеше әлеуметтік қиындықты қатар бастан кешіріп отырған отбасылар кіреді. Мәселен, табысы кедейлік шегінен әлдеқайда төмен, тұрақты жұмысы, баспанасы, мүлкі мен жинағы жоқ, сондай-ақ мерзімі өткен несиелері бар отбасылар осы топқа жатқызылуы мүмкін.

Ал А мен В санатына кімдер жатады?

Ведомствоның мәліметіне сүйенсек, А және В санаттарына материалдық жағдайы жоғары отбасылар жатады. Олардың қатарына қосылу үшін тек жоғары табыс табу жеткіліксіз. Одан бөлек отбасының баспанасы, көлігі, кәсібі және басқа да мүлкі бірге есепке алынады.

• А санаты – өте ауқатты отбасылар;
• В санаты – ауқатты отбасылар;

Мәселен, жоғары санатқа жатудың негізгі көрсеткіштердің бірі – отбасының әр мүшесіне шаққандағы қаржылық қамтамасыз етілу деңгейінің ең төменгі күнкөріс деңгейінен кемінде жеті есе жоғары болуы керек екен. Бұл шамамен 350 мың теңгеден басталады. Сонымен қатар отбасы мүшелерінің әрқайсысына шаққанда 120 шаршы метрден басталатын бірнеше тұрғын үйдің болуы да ескеріледі. Бұдан бөлек, қымбат көліктер, коммерциялық ғимараттар, жеке кәсіп, ірі жер телімдері назарға алынады.

Дегенмен азаматтың жеке пәтері немесе көлігі болса, ол бірден ауқатты деп танылмайды. Сол сияқты отбасының табысы жоғары болғанымен, оның несиелері мен басқа да қаржылық міндеттемелері есепке алынады.

Министрлік отбасының жағдайын анықтау үшін мемлекеттік ақпараттық жүйелердегі мәліметтер пайдаланылатынын атап өтті. Атап айтқанда, отбасы мүшелерінің қайда жұмыс істейтіні, қанша табыс табатыны, қандай мүлкі бар екені, кәсіпкерлікпен айналысатыны және жеке қосалқы шаруашылығы туралы ақпарат қаралады.

Айта кетейік, отбасының қай санатқа жататыны бір ғана көрсеткішпен шешілмейді.

“Отбасының цифрлық картасы” 50-ден астам өлшемшартты ескереді. Олардың қатарында отбасы мүшелерінің табысы мен жұмыспен қамтылуы, тұрғын үй жағдайы, жылжымайтын мүлкі, көлігі, несиелері, кәсібі, жер телімі, қосалқы шаруашылығы және әлеуметтік мәртебесі бар.

Сонымен қатар бұл санаттар тұрақты емес. Отбасының тұрмыс жағдайы өзгерсе, мәселен, табысы азайса, жұмысынан айырылса немесе қаржылық жағдайы жақсарса, оның әл-ауқат деңгейі қайта қаралуы мүмкін.

Жүйе отбасылардың нақты тұрмыс жағдайын жан-жақты бағалап, мемлекеттік қолдауды көмекке көбірек мұқтаж азаматтарға бағыттауды көздейді.

Еске салайық, 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап жекелеген мемлекеттік жәрдемақыларды тағайындағанда отбасының материалдық жағдайы ескеріледі. Яғни әлеуметтік көмек тағайындау кезінде отбасының мемлекеттік қолдауға қаншалықты мұқтаж екеніне мән беріледі.

Дегенмен бұл өзгеріс барлық жәрдемақыға бірдей қатысты емес. Жаңа тәртіп заңда көрсетілген әлеуметтік төлем түрлеріне ғана қолданылады.

Шетелден арзанға көлік сатып алғанмен, оны Қазақстанға жеткізіп, тіркеуге қою шығыны қалтаға ауыр түсуі мүмкін. Сарапшылардың есебіне сүйенсек, кейбір модельдердің бағасы барлық төлемнен кейін бастапқы құнынан екі есе асып кетеді. Қыркүйектің соңында күшіне енген жаңа талаптар бұл шығынды одан сайын арттырған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі “Информбюроға” сілтеме жасап хабарлайды.

Қарағандылық Дмитрий Чаренцев көлігін ауыстыру үшін шетелдегі ұсыныстарды қарастырған. Алайда кедендік рәсімдеу, утильалым, алғашқы тіркеу, мемлекеттік нөмір және жеткізу ақысын есептегенде, көліктің құны екі есе өскен.

Ол шетелден өз бетінше әкелген көлікті кейін жөндету мен оған қызмет көрсету де қиындық туғызуы мүмкін екенін айтады.

“Көлікті зауыттан тікелей әкелсем, мұнда оған біреу қызмет көрсете ме, оған кепілдік жоқ. Осы жағынан Қазақстандағы дилерлерді түсінуге болады: олар белгілі бір жауапкершілік алады. Ал көлікті өзің әкелгенде, кейін не болатынын білмейсің”, – дейді “Аutomotolife-Қарағанды" қауымдастығының мүшесі Дмитрий Чаренцев.

Тәуелсіз автомобиль одағының төрағасы Эдуард Эдоков кейінгі жылдары көп сатылған Қытай, Корея және АҚШ көліктерінің арасынан үш жаңа модельді таңдап, оларды Қазақстанға әкелу шығынын есептеген.

Оның есебі бойынша, көлікті елге жеткізіп, мемлекеттік нөмір алғанға дейін қытайлық машинаның бағасы 74%, кореялық көліктікі 76%, ал америкалық көліктікі 80% өседі. Қосылған шығынның шамамен 60%-ы мемлекетке төленетін алымдар мен төлемдерге тиесілі.

Ал қолданыста болған көлікті әкелу одан да қымбатқа түседі. Мұндай жағдайда қытайлық көліктің бастапқы бағасына тағы 133%, кореялық көлікке 111%, америкалық көлікке 85% қосылады.

Эдоков жаңа тәртіп ресми дилерлерге басымдық беріп, көлікті басқа жолмен әкелетіндерге бәсекелесуді қиындатады деп санайды.

“Кедендік төлемнің 15%-дан 48%-ға өсуі ресми дилерлерге айқын артықшылық беріп отыр. Мұның бәрі параллель импорт тарапынан бәсекені барынша азайтуға бағытталған. Ал автопаркті жаңарту қажет деген әдемі мәлімдемелер құр сөз болып қалды”, – дейді ол.

Ақпаратқа сәйкес, қыркүйектен бастап Қазақстанға шығарылғанына бес жылдан аспаған және “Еуро-5” стандартына сай көліктерді ғана әкелуге болады. Заңды тұлғалар үшін баж мөлшерлемесі 15% болса, жеке тұлғаларға 48% мөлшерлеме қолданылады. Үш жылдан асқан көліктер үшін төлем қозғалтқыш көлеміне қарай есептеліп, әр текше сантиметріне 1,5–3,6 еуро аралығында белгіленген.

Автосарапшы, Қазақстандағы “За рулём” журналының бас редакторы Алексей Алексеев бұл өзгерістерді салықтан жалтарып, өзін дилер ретінде көрсететін делдалдардың жұмысына қарсы күрес деп отыр.

Оның айтуынша, ресми дилердің шығыны көлікті елге жеткізумен бітпейді.

“Бұл – салықтан жалтарып, өзін дилер деп таныстыратын, ал шын мәнінде сатушы мен сатып алушыны ғана байланыстыратындарға қарсы күрес. Көлікті Қазақстанға әкелу керек, дилерлік желі құру қажет. Қызметкерлерге жалақы төлеу, кепілдік беру, сервистік қызмет көрсету, машинаны біздің жағдайға бейімдеу керек. Мұның бәрі қомақты қаржыны талап етеді”, – дейді Алексей Алексеев.

Сарапшылардың Қазақстандағы автокөлік өндірісіне қатысты пікірі де екіге бөлінеді.

Эдуард Эдоков зауыттар үшін көлік шығару жылдық өндіріс көлемі кемінде 250 мыңға жеткенде ғана тиімді болады деп есептейді. Оның айтуынша, қазір елдегі алты зауыттың жылдық сатылымы жалпы 170 мың көлік шамасында. Халықтың сатып алу мүмкіндігі төмен, ал экспортқа шығаратын нарық жоқ дейді ол.

Алексей Алексеев болса, алдағы жағдайға оң баға берді. Ол Қазақстанда құрастырылған көліктердің бағасы төмендеп келеді және уақыт өте тағы да арзандауы мүмкін деп болжап отыр.

Еске салайық, биыл қыркүйектен бастап Қазақстанға "сұр" көліктерді импорттау қиындай түскені хабарланған еді. Жаздың ортасында үкімет елге көліктерді заңсыз әкелуді қатаң бақылауға алды. Бұл кедендік әкімшілікке, техникалық талаптарға және қолданыстағы ережелердің орындалуына қатысты. Қазақстанда көліктерді заңсыз тасымалдау жағдайлары тіркеліп жатқанына байланысты. Көбіне мұндай көліктер белгіленген стандарттарға сәйкес келмейді.

Қазақстанда 2030 жылға қарай зейнетақы активтерінің 20–30%-ын отандық жеке басқарушы компаниялардың қарамағына беру жоспарланып отыр. Олар конкурстық негізде іріктеледі. Жаңа бастама зейнетақы жинақтарын басқаруға жеке компаниялардың қатысуын кеңейтуге бағытталған. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің мәліметінше, бұл — агенттік пен Ұлттық банктің бірлесіп әзірлеген 2030 жылға дейінгі капитал нарығын дамыту бағдарламасының негізгі бағыттарының бірі.

Жоспарға сәйкес, Ұлттық банктің басқаруындағы зейнетақы портфелінің бір бөлігі кезең-кезеңімен лицензиясы бар жеке басқарушы компанияларға беріледі. Алғашқы кезеңде мемлекеттік бағалы қағаздардан бастау көзделген.

Сонымен қатар активтерді басқару кезінде тәуекелдерді бақылауға, ішкі бақылау жүйесіне және ақпаратты ашық жариялауға қатысты бірыңғай талаптар енгізіледі. Зейнетақы активтері басқарушы компаниялардың өз қаражатынан бөлек сақталады. Оларды қорғауды тәуелсіз кастодиан — активтерді сақтау мен есепке алуға жауапты ұйым қамтамасыз етеді.

Жеке компаниялар қалай іріктеледі?

Жеке басқарушы компаниялар конкурстық негізде таңдалады. Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменовтің 4 қыркүйекте айтқан мәліметінше, бұл тетікті іс жүзінде іске қосу үшін заңнамаға өзгерістер енгізу қажет.

Оның айтуынша, жаңа тәсілді 2027 жылдың соңына қарай іске асыру мүмкіндігі қарастырылып отыр.

Компаниялардың жұмысы ай сайын бағаланады. Егер басқарушының жұмысы жақсы нәтиже көрсетіп, инвестициялық кірістілігі жоғары болса, портфель сол компанияда қалады. Ал көрсеткіштері төмен болған жағдайда активтер басқа басқарушыға берілуі мүмкін.

Мұндай тәсіл Ұлттық қордың қаражатын басқару кезінде де қолданылады.

Капитал нарығын дамытуға қатысты тағы қандай жоспар бар?

Бағдарлама аясында кәсіпорындардың қор нарығына шығуын жеңілдету де көзделген. Осы мақсатта Орталық бағалы қағаздар депозитарийінің базасында құжаттарды рәсімдеуге арналған "бірыңғай терезе" құру жоспарланып отыр. Бағалы қағаздар шығаруға қажетті құжаттар да қатар қаралмақ.

Бұл облигация шығаруға дайындық мерзімін қазіргі үш-алты айдан бір-екі айға дейін қысқартуға және компаниялардың шығынын азайтуға мүмкіндік береді деп күтіледі.

Бұдан бөлек, ұлттық рейтинг агенттігін құру және ірі жеке компанияларды IPO-ға, яғни акцияларын қор биржасында алғаш рет жария түрде орналастыруға дайындайтын бағдарлама іске қосылмақ.

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі төрағасының орынбасары Нұржан Тұрсынханов бағдарламаны Бангкокте өткен Халықаралық валюта қоры мен Дүниежүзілік банк тобының жыл сайынғы іс-шаралары аясында халықаралық инвесторларға таныстырды.

Айта кетсек, бұған дейін зейнетақы жинағын қай компанияға аудару тиімді екенін жазған едік.

Қытайда мейрамханалар желісінің иесі жұмысқа электрскутермен қатынап, суықта тоңып жүрген екі қызметкеріне жаңа BMW автокөліктерін сыйлады. Әр көліктің құны шамамен 45 мың доллар (шамамен 20 миллион теңге) тұрады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Ма Яньли Хэнань провинциясының Цзяоцзо қаласында мейрамханалар желісін басқарады. Оның мейрамханаларында сиыр етінен хот-пот дайындалады. Бұл бизнеспен айналысып жүргеніне шамамен 20 жыл болған кәсіпкер табысқа жетуін бүкіл ұжымның еңбегі деп біледі.

Қызметкерлеріне көлік сыйлау туралы ой оған өткен қыста келген. Бір күні мейрамханада сегіз жылдан бері жұмыс істеп жүрген Ли Цзе есімді жұмысшысы мейрамханаға қатты тоңып жеткен. Беті қызарып, құлағы көгеріп, қолдары мұздап қалғанын көрген басшысы бейжай қарай алмаған.

“Мен жұмысқа өз көлігіммен жылы әрі жайлы жағдайда келемін. Неге ол да солай жүрмеске?” – дейді Ма Яньли.

Содан кәсіпкер екі қызметкеріне көлік сатып алған. Бірақ оларға тосынсый туралы алдын ала айтпаған.

24 қыркүйекте Ма Яньли екі әйелді автосалонға алып барған. Henan TV мәліметінше, ол көліктердің ақысын екі апта бұрын толық төлеп қойған. Әр BMW 300 мың юань, яғни шамамен 45 мың доллар тұрған.

Ли Цзе жолға шыққанда да қайда бара жатқанын білмеген. Басшысы оған “үлкен ойыншық” дайындағанын ғана айтқан. Ал автосалонда оны ақ түсті жаңа BMW күтіп тұрған.

Көлік сол күні Лидің атына тіркелген. Одан ақша да, сыйлық үшін қандай да бір келісімге қол қою да талап етілмеген.

Сұр түсті екінші BMW Лю Инъинге берілген. Оның айтуынша, басшысы бұл сыйлықты жақсы жұмыс істегені үшін ұсынған.

“Басшым маған “Сен көп еңбектенесің, жұмысыңның нәтижесі де жақсы. Бұл көлікке лайықсың” деді”, – дейді Лю.

Екі көлікке барлығы 600 мың юань, шамамен 40 миллион теңге жұмсалған.

Ма Яньли қызметкерлерінің еңбегін осылай бағалағысы келгенін айтады. Сонымен бірге олардың жаңбыр мен суықта электрскутермен жұмысқа қатынағанын қаламаған.

Кәсіпкердің сөзінше, мейрамханалар желісінің табысты болуына әр қызметкер үлес қосқан. Сондықтан сол табыстың қызығын ұжым да көруі керек.

“Кәсібімде жетістікке жеттім. Бірақ компаниямның өркендеуі – барлық қызметкердің ортақ еңбегінің нәтижесі. Сондықтан олар да осы табыстың игілігін көруі керек деп ойлаймын”, – деді ол.

Ма Яньли бұған дейін де қызметкерлерін сыйлықсыз қалдырмаған. Қытайдың дәстүрлі мерекелерінде оларға тұрмысқа қажетті заттар мен ақшалай сыйақы беріп тұрады.

Жекеменшік балабақша иелері келер жылдан бастап енгізілетін лицензиялау талаптарына алаңдап отыр. Кәсіпкерлердің айтуынша, кейбір шарттарды орындау қиын, ал рұқсат құжатын ала алмаған мекемелер жұмысын тоқтатуға мәжбүр болуы мүмкін. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі КТК-ға сілтеме жасап хабарлайды.

Кәсіпкерлер лицензиялау тәртібін қолдайтынын, бірақ жаңа талаптардың іс жүзінде қаншалықты орындалатынын ескеру қажет екенін айтады. Оларды әсіресе балабақша орналасқан нысанның нысаналы мақсаты мен қызметкерлерге қойылатын біліктілік талаптары толғандырып отыр.

“Біз лицензиялауға мүлде қарсы емеспіз. Керісінше, қолдаймыз. Балабақшаларда тәртіп болғанын қалаймыз. Бірақ қазір нысанның нысаналы мақсатына қатысты мәселеге тап болдық. Екінші мәселе – біліктілік талаптары”, – дейді кәсіпкер Майра Байдубекова.

2027 жылғы қаңтардан бастап күшіне енуге тиіс ережелерге сәйкес, тәрбиешілердің педагогикалық білімі ғана емес, біліктілік санаты да болуы керек. Ал оны алу үшін белгілі бір жұмыс тәжірибесі мен еңбек өтілі қажет.

Балабақша иелерінің сөзінше, жұмысқа орналасуға көбіне колледжді немесе жоғары оқу орнын жаңадан бітірген мамандар келеді. Кәсіби жолын енді бастаған түлектердің санат алуға жеткілікті еңбек өтілі болмайды. Сондықтан кәсіпкерлер бұл талап жас мамандарды қызметке қабылдауды қиындатады деп есептейді.

Жаңа ереже бойынша, барлық мектепке дейінгі ұйымда ерекше қажеттіліктері бар балаларға жағдай жасау міндеттеледі. Бұл үшін, мәселен, есік ойықтарын кеңейтіп, ғимаратты бейімдеу қажет болуы мүмкін.

Алайда жалға алынған нысанда жұмыс істейтін балабақшалар үшін мұндай өзгерістер енгізу оңай емес. Өйткені ғимарат иесі оны қайта жабдықтауға келіспеуі мүмкін. Кәсіпкерлер өздеріне тікелей байланысты емес осындай мәселелер лицензия алуға кедергі болады деп алаңдайды.

Ал талаптарды әзірлеп жатқан Оқу-ағарту министрлігі мектепке дейінгі ұйымдардың жаппай жабылуына негіз жоқ деп санайды. Ведомство мәліметінше, лицензиялауға көшу бірден жүзеге аспайды. Бұл жұмыс кезең-кезеңімен жүргізіліп, 2029 жылдың соңына дейін жалғасады.

“Алдын ала талдауымызға сәйкес, бүгінде балабақшалардың 52%-ы бұл рәсімнен өтуге дайын. Қалғандары ішінара дайын, қазір әзірлік жұмыстарын жүргізіп жатыр. Кезең-кезеңімен көшу оларға осы аралықта толық дайындалып, рәсімнен өтуге мүмкіндік беру үшін қарастырылған", – деді министрлік өкілі Оқу-ағарту министрлігі Білім саласында сапаны қамтамасыз ету комитетінің бас сарапшысы Құралай Әбеуова.

Еске салайық, бұған дейін Қазақстанда балабақша мен мектептердің жұмысына қатысты бірқатар өзгеріс енгізілгені хабарланған еді. Енді Оқу-ағарту министрлігі білім беру ұйымдарын лицензиялап, балалардың құқығының сақталуын бақылап, өңірлердегі білім басқармаларының жұмысын үйлестіреді.