Қазақстанда 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап атаулы әлеуметтік көмек тағайындау кезінде отбасылардың материалдық жағдайы қосымша өлшемдер бойынша бағаланады. Егер отбасының бірнеше жылжымайтын мүлкі немесе көлігі болса, банк шоттарындағы шығындары жоғары болса не ірі көлемде жинағы анықталса, учаскелік комиссия көмекке мұқтаж емес деген қорытынды шығаруы мүмкін. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Қандай отбасыларға атаулы әлеуметтік көмек тағайындалмауы мүмкін?

Жаңа ережелерге сәйкес, учаскелік комиссия отбасының жағдайын тексеріп, белгіленген өлшемдердің біреуі немесе бірнешеуі анықталса, атаулы әлеуметтік көмек берудің қажеті жоқ деген қорытынды шығара алады.

• Бірнеше баспанасы бар отбасылар. Егер отбасының бірнеше тұрғын үй-жайы болса немесе АӘК алуға өтініш бергенге дейінгі бес жыл ішінде баспанасын сатқан болса, бұл көмек тағайындау кезінде ескеріледі. Алайда барлық тұрғын үйдің жалпы пайдалы ауданы отбасының әр мүшесіне шаққанда 18 шаршы метрден аспаса немесе баспана апатты жағдайда болса, ерекшелік қарастырылған.
• Табыс әкелетін жылжымайтын мүлкі бар отбасылар. Егер отбасы пайда табуға мүмкіндік беретін жеке нысанды иеленсе, пайдаланса немесе уақытша иелігіне алса, бұл да бағалау кезінде ескеріледі.
• Жер учаскесі бар отбасылар. Егер отбасының жеке тұрғын үй салуға арналған жер учаскесі болып, сонымен қатар өз үйі болса, комиссия мұны назарға алады. Жергілікті атқарушы орган тегін жеке меншікке берген жер учаскесіне қатысты ерекшелік бар.
• Бірнеше көлігі бар отбасылар. Егер отбасының техникалық жарамды жеңіл автокөлігі біреуден көп болса, бұл көмекке мұқтаждықты бағалау кезінде ескеріледі. Бірақ көпбалалы отбасылар мен мүгедектігі бар баласы немесе I және II топтағы мүгедектігі бар мүшесі бар отбасылар үшін ерекшелік қарастырылған. Олар бір немесе екі автокөлікке ие бола алады.
• Арнайы техникасы немесе коммерциялық көлігі бар отбасылар. Егер отбасы жарамды ауыл шаруашылығы техникасын, автобусты, шағын автобусты, жүк немесе арнайы көлікті, сондай-ақ жолаушы не жүк тасымалына пайдаланылатын су немесе әуе көлігін иеленсе немесе уақытша пайдаланса, бұл да ескеріледі.
• Банк шоттарындағы шығыны жоғары отбасылар. АӘК алуға өтініш бергенге дейінгі тоқсанда отбасының банк шоттарындағы шығыны әр мүшесіне шаққандағы айлық кедейлік шегінен асып кетсе, комиссия бұл жағдайды бағалайды. Есептеу кезінде салықтар, бюджетке төленетін міндетті төлемдер, сақтандыру төлемдері және отбасы мүшелерінің өз шоттары арасындағы аударымдар есепке алынбайды.
• Ірі несие немесе микрокредит алған отбасылар. Өтінішке дейінгі тоқсанда ипотекалық қарыздан басқа банк несиесі немесе микрокредит отбасының әр мүшесіне шаққандағы айлық күнкөріс минимумының екі еселенген мөлшерінен асатын сомаға рәсімделсе, бұл да ескеріледі. 2026 жылы бұл шек бір адамға 101 702 теңгені құрайды.
• Банк салымы көп отбасылар. Егер отбасының банк салымдарының жалпы сомасы 200 айлық есептік көрсеткіштен асса, бұл көмекке мұқтаждықты бағалау кезінде ескеріледі. 2026 жылы 200 АЕК — 865 мың теңге. Тұрғын үй құрылыс жинақтары бұл есепке кірмейді.

АӘК алу үшін қандай талаптар қойылады?

Атаулы әлеуметтік көмекке өтініш берген азамат пен оның отбасы мүшелері жеке деректерін тексеруге және өңдеуге келісім беруі керек. Бұл банк құпиясына жататын мәліметтерді де қамтиды. Уәкілетті органдар отбасының несиелері, қарыз сомасы, ай сайынғы төлемдері және мерзімі өткен берешегі туралы ақпарат ала алады.

Қазақстанда АӘК-тің екі түрі бар: шартсыз және шартты ақшалай көмек.

• Шартсыз ақшалай көмек жұмыспен қамту шараларына толық қатыса алмайтын аз қамтылған азаматтарға беріледі. Олардың қатарында зейнет жасындағы адамдар, I және II топтағы мүгедектігі бар азаматтар, еңбекке қабілетсіздігі екі айдан астам уақытқа созылуы мүмкін ауруы бар адамдар, еңбекке қабілетті мүшесі жоқ отбасылар және үш жасқа толмаған балаға не күтімді қажет ететін адамға қарайтын жалғыз еңбекке қабілетті мүшесі бар отбасылар бар.
• Шартты ақшалай көмек еңбекке қабілетті аз қамтылған азаматтарға және осындай мүшелері бар отбасыларға тағайындалады. Бұл санатқа қызметін уақытша тоқтатқан жеке кәсіпкерлер де кіруі мүмкін. Көмек алу үшін жұмыспен қамту шараларына қатысу, қажет болған жағдайда әлеуметтік бейімделуден өту және әлеуметтік келісімшарт жасау талап етіледі.

Жұмыспен қамту шараларына қатысу міндетінен I және II топтағы мүгедектігі бар адамдар, күндізгі бөлімде оқитын студенттер, еңбекке қабілетсіздігі екі айдан астам уақытқа созылуы мүмкін ауруы бар азаматтар, үш жасқа толмаған балаға күтім жасайтын ата-ананың бірі және күтімді қажет ететін адамдарды қарайтын азаматтар босатылады. Тұрақты жұмысы бар азаматтарға да бұл шараларға қатысу міндеті қойылмайды.

Өзгерістер кімдерге қатысты болады?

2027 жылғы 1 қаңтардан бастап кейбір мемлекеттік жәрдемақыларды тағайындау кезінде де отбасының мұқтаждық деңгейі ескеріледі. Өзгерістер А және B санатындағы алушыларға қатысты болады. Олардың қатарында бала тууына байланысты жәрдемақы, бала бір жарым жасқа толғанға дейінгі күтім жәрдемақысы және көпбалалы отбасыларға берілетін жәрдемақы бар. Кейбір алушылар үшін ерекшеліктер қарастырылған.

Сонымен қатар реформа әлеуметтік төлемдердің 22 түріне әсер етпейді.

Айта кетейік, бұған дейін 2027 жылдан бастап Қазақстанда жұмысынан айырылған азаматтарға төленетін әлеуметтік төлемнің мерзімі алты айдан үш айға дейін қысқарып, оның ең жоғары мөлшері шамамен 268 мың теңге болатыны туралы жазған едік.

Қырғызстанда Ыстықкөл жағасында үш жергілікті тұрғын Қазақстан азаматына шабуыл жасаған. Оны таспен ұрып, басы мен бет сүйектерін ауыр жарақаттаған. Ол елге келіп от жасатып, сараптамадан өту үшін көрші елге қайта барған. Алайда ол жақта ұсталған. Сыртқы істер министрлігі бұл ақпаратты растады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

“Кесекпен аяусыз ұрып-соқты”

Аталған жағдай туралы Елена есімді азамат Threads желісіндегі парақшасында жазды. Оның мәліметінше, бұл жайт биыл 3 тамызда Ыстықкөл жағасында болған. 

“Қазақстан азаматы Фархад К.-ны таспен және ірі кесектермен аяусыз ұрып-соқты. Ол басынан бірнеше жарақат алып, бет сүйектері қатты зақымданды. Алматыға оралған соң оған ота жасауға тура келді. Дәрігерлер зақымданған сүйектерді қалпына келтіру үшін көзінің асты мен бет ұрты тұсына титан пластиналарын орнатты”, – деп жазды әйел. 

Әйелдің айтуынша, ер адам отадан соң сараптамадан өту үшін Қырғызстанға барған. Десе де оны шекарада полиция қызметкерлері ұстап, белгісіз бағытқа алып кеткен. 

Әйелдің жазуынша, ер адам Жеті-Өгіз ауданының ішкі істер бөлімінде болуы мүмкін. Ол жұртшылықтан осы жағдайға назар аударып, жазбаны таратуды сұрады. 

Сыртқы істер министрлігі не дейді?

Сыртқы істер министрлігі Қырғызстанның ішкі істер органдары Қазақстан азаматын ұстағанын растады.

Ведомство мәліметінше, қазақстандық дипломаттар оқиғаның мән-жайын анықтап жатыр. Олар ұсталған азаматпен, оның туыстары және жергілікті тергеу органдарымен байланыста. Қазір ер адамға қажет консулдық-құқықтық көмек көрсетіліп жатыр екен. 

Айта кетейік, бұған дейін Ыстықкөлде қазақстандық әйел 14 жастағы қызды соққыға жыққаны туралы жазған едік. Оқиға салдарынан жасөспірім қыз миы шайқалып, мұрны сынған күйде ауруханаға жеткізілген. Сол кезде полиция тексеру жүргізіп, оқиғаның барлық мән-жайы анықталып жатқанын хабарлаған. 

Қазақстанда алты криптоплатформаға цифрлық активтер қызметін көрсетуге, ұсынуға және жарнамалауға тыйым салынды. Шектеу BingX, Bitcoin.com, Huobi Global, BitMart, Coinbase және WEEX платформаларына қатысты. Сонымен қатар Google Play мен App Store дүкендерінің операторлары аталған сервистердің қосымшаларын Қазақстан аумағында бұғаттауға тиіс. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Қандай криптобиржаларға тыйым салынды?

"Астана" халықаралық қаржы орталығының соты тиісті шешімді 2026 жылғы 15 қыркүйекте қабылдады. Шектеу Қазақстанда тиісті лицензиясыз жұмыс істеген алты криптоплатформаға қатысты.

Бастапқыда тізімде LBank платформасы да болған. Алайда 18 қыркүйекте компания Қазақстандағы қызметін өз еркімен шектегендіктен, сот оған қатысты шешімін өзгертті.

Сот шешіміне сәйкес, Google мен Apple компаниялары өздерінің Google Play және App Store қосымша дүкендерінде аталған платформалардың Қазақстандағы пайдаланушыларға қолжетімділігін шектеуі керек.

Неге криптобиржаларға тыйым салынды?

АХҚО-ның Қаржылық қызметтерді реттеу комитетінің мәліметінше, лицензиясыз цифрлық активтер қызметін көрсету қаржы нарығын реттеу жүйесіне нұқсан келтіреді. Сонымен қатар мұндай платформалар лицензиямен жұмыс істейтін компаниялармен тең емес жағдайда бәсекелеседі.

Ресми лицензиясы бар компаниялар клиенттерді тексеруге, қаржылық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге және заңсыз жолмен алынған ақшаны заңдастыруға қарсы шараларға қаражат жұмсайды. Ал лицензиясыз платформалар бұл талаптарды орындамай, бәсекелестік артықшылыққа ие болуы мүмкін.

АХҚО-ның Қаржылық қызметтерді реттеу комитетінің бас директоры Евгения Богданованың айтуынша, лицензиясыз криптоплатформаларға қарсы жұмыс 2025 жылы басталған. Сол кезде реттеуші АХҚО талаптарын түсіндіру үшін 20-дан астам платформаға жазбаша ескерту жіберген.

2026 жылдың басында AFSA лицензиясыз қызметін жалғастырған платформаларға қатысты сотқа жүгінген. Нәтижесінде тоғыз криптоплатформа Қазақстандағы пайдаланушылар үшін өз қосымшаларына қолжетімділікті ерікті түрде шектеп, реттеуші оларға қатысты талаптарын кері қайтарып алған. Тағы жеті платформа цифрлық активтер айналымын ұйымдастыруға лицензия алуға ниет білдірген.

Алты платформаға қатысты сот шешімі негізінде қолжетімділікті мәжбүрлі түрде шектеу шаралары қолданылады.

Криптобиржаны пайдаланушылар нені білуі керек?

АХҚО-ның Қаржылық қызметтерді реттеу комитеті лицензиясыз платформалар реттеушінің бақылауында болмайтынын ескертеді. Мұндай сервистерді пайдаланған азаматтардың активтері тиісті деңгейде қорғалмауы мүмкін. Сондай-ақ дау немесе шағым туындаған жағдайда олардың құқықтарын қорғау қиынға соғуы ықтимал.

Сондықтан криптовалюта сатып алмас бұрын платформаның АХҚО-дан лицензиясы бар-жоғын тексерген жөн. Рұқсат алған компаниялардың тізімі АХҚО-ның ресми сайтында жарияланған.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда қайырымдылық ұйымдарына жиналған қаражаттың кемінде 80%-ын бір жыл ішінде қайырымдылық мақсаттарына жұмсау талабы енгізілгені туралы жазған едік.

Ақтауда екі баланың анасы күйеуінің соққысына жығылғаны айтылды. Құқық қорғаушының мәліметінше, әйел басынан жарақат алып, алдыңғы тістерінен айырылған. Сондай-ақ күйеуі оның ұзын шашын қиып, құжаттарын алып кеткен. Ал құжатсыз қалған әйелді полиция ұстаған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Lada.kz порталына сілтеме жасап хабарлайды. 

Human Rights Lawyers қорының жетекшісі Ләззат Ракишева оқиға туралы айтып берді. Сөзінше, ер адам әйелге зорлық-зомбылық көрсеткен. Салдарынан екі баланы тәрбиелеп отырған әйел басынан жарақат алып, алдыңғы тістерінен айырылған. Соққыдан кейін әйелдің беті жарақаттанып, миы шайқалған. Сондай-ақ әйелдің айтуынша, күйеуі оның ұзын шашын қиып тастаған. Құқық қорғаушының сөзінше, ер адам оқиға орнынан қашып кеткен. Ал полиция зардап шеккен әйелді ұстаған.

“Бұл зорлық-зомбылықтың алғашқы жағдайы болмауы мүмкін. Әйел өткен жылы да полицияға жүгінген. Алайда таныстарының айтуынша, содан бері жағдай өзгермеген”, – делінген хабарламада. 

Ләззат Ракишеваның айтуынша, оқиғадан кейін ер адам қашып кеткен. Әйел — Өзбекстан азаматы, оның төрт және алты жастағы екі баласы бар. Жәбірленушінің таныстарының сөзінше, күйеуі әйелдің құжаттарын өзімен бірге алып кеткен. Соның салдарынан күтпеген жағдай туындаған. Әйелді "хаттамаға сәйкес" ұстаған.

"Біз болған жағдайға байланысты қандай шаралар қабылданып жатқанын анықтау үшін Ақтау полициясы мен прокуратурасына хабарластық. Құжаттары болмағандықтан, әйелді арнайы мекемеге орналастырғанын айтты. Қазір келіссөздер жүргізіп жатырмыз, ресми сауалдар жолдадық. Балалардың қазір қайда екені белгісіз. Отбасында әжесі немесе таныстары болған күннің өзінде, әсіресе жап-жас балалары бар кезде, зорлық-зомбылықтан зардап шеккен әйелді полицияның ұстауы дұрыс емес", — деді Ләззат Ракишева.

Мамандар тегін заңгерлік кеңес беріп, зардап шеккендерге дағдарыс орталығына орналасуға көмектесетінін жеткізді.

Еске салсақ, бұған дейін Шымкенттік әйел өзін күйеуі мен енесі ұрып-соғып, екі баласымен үйден қуып жібергенін айтқан болатын.

34 жастағы ақтөбелік Азат Қаймолдиев бүгінде Ұлыбританиядағы Бристоль университетінде докторантурада оқиды. Оның жұбайы Асылай да Эксетер университетінде ғылыми зерттеу жүргізіп жүр. Ерлі-зайыпты тоғыз, алты, төрт және бір жасар төрт қыз тәрбиелеп отыр. Шетелде туыстарының көмегінсіз бала тәрбиелеп, оқу мен жұмысты қатар алып жүрген Азат Қаймолдиев Stan.kz тілшісіне отбасылық өмірі, кездескен қиындықтары, бала тәрбиесі және елге оралу жоспары туралы айтып берді.

Азат Қаймолдиев Ақтөбе қаласының тумасы. 2010 жылы мектеп бітірген соң Алматыдағы әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетіне “Геодезия және картография” мамандығына оқуға түседі. Жоғары оқу орнын 2014 жылы үздік дипломмен тәмамдап, сол жылы “Болашақ”халықаралық стипендиясының иегері атанады.

Осылайша бала күнінен шетелде білім алуды армандаған жас жігіттің өмірінде жаңа кезең басталады. 2015 жылы Канададағы Торонто университетінде бір жыл академиялық ағылшын тілін меңгеріп, кейін Ұлыбританиядағы Ньюкасл университетіне магистратураға түседі. Мұнда Human Geography Research бағыты бойынша білім алып, 2017 жылы оқуын аяқтайды.

“Шетелде оқу туралы арманым мектеп кезінен басталды. Бірақ ол уақытта ағылшын тілін өте нашар білетінмін. Сондықтан бұл арманым орындалмайтындай көрінетін. Шетелде тек ерекше дарынды, данышпан адамдар ғана оқи алады деп ойлайтынмын. Кейін белгілі бір мақсат қойып, соған жету үшін еңбектенсең, кез келген арманды жүзеге асыруға болатынын түсіндім”, – дейді Азат.

Қазақстанға оралған соң ол 5 жылдан астам уақыт түрлі ұйымдарда қызмет атқарып, кәсіби тәжірибе жинақтайды. Ал 2023 жылы “Болашақ” стипендиясын екінші рет жеңіп алып, сол жылдың қыркүйегінде Бристоль университетінде докторантурада оқуын бастаған.

Публикация от Azat Kaimoldiyev (@kaimoldiyev)

“Жұбайым да PhD оқуға шешім қабылдап, докторантураға түсті”

Азат Ұлыбританиядағы докторантураға оқуға түскен соң, отбасымен бірге Бристоль қаласына қоныс аударады. Жаңа ортаға бейімделіп, тұрмысын бір жүйеге келтіргеннен кейін жұбайы Асылай да ғылыми жолын жалғастыруға бел буыпты.

“Докторантураға бірінші болып мен 2023 жылы түстім. Бір жылдың ішінде қалаға бейімделіп, тіпті өзімізді жайлы сезіне бастадық. Сөйтіп жұбайым да өзін тексергісі келіп, PhD бағдарламасына түсуге бел буды. Оның бұл шешімін бүкіл отбасымызбен қолдадық. Әрқайсымыз қолдан келгенше көмектестік. Нәтижесінде ол Эксетер университетіне оқуға түсіп, 2025 жылғы қыркүйекте білімін бастады”, – дейді ол.

Қазір Асылай Эксетер университетінде Computer Science бағыты бойынша докторантурада оқиды. Ол мектеп оқушылары мен мұғалімдеріне бағдарламалауды тиімді меңгеруге көмектесетін жасанды интеллект өнімін әзірлеп жатыр.

Ал Азат Бристоль университетінде білім беру, көшбасшылық және саясат бағыты бойынша зерттеу жүргізеді. Оның ғылыми жұмысы Қазақстандағы өңірлік университеттерге білікті оқытушылар мен зерттеушілерді тарту және оларды тұрақты жұмыс істеуге ынталандыру мәселесіне арналған.

“Менің зерттеуімнің негізгі идеясы – талантты мамандардың тек Астана мен республикалық маңызы бар қалаларға ұмтылмай, өңірлерге де барып жұмыс істеуіне жағдай жасау. Олар сол аймақтың дамуына және университеттердің әлеуетін арттыруға үлес қоса алуы керек. Ал жұбайымның зерттеуі мүлде басқа бағытта. Сондықтан ғылыми жұмыстарымыз тікелей байланысты емес. Дегенмен бір-бірімізге сұрақтар қойып, зерттеуімізді жетілдіруге көмектесеміз”, – дейді докторант.

Публикация от Azat Kaimoldiyev (@kaimoldiyev)

“Төрт баламен докторантурада оқу оңай емес”

Ерлі-зайыптының төрт қызы бар. Үлкені тоғызда, одан кейінгілері алты және төрт жаста. Ал кенжесі небәрі бір жас жеті айлық. 

Азаттың айтуынша, балалары жаңа ортаға тез үйренген. Себебі Қазақстаннан көшіп келгенге дейін-ақ ағылшын тілін меңгерген. Қазір қыздарының барлығы қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде еркін сөйлейді. Ал тұңғыштары қосымша испан және француз тілдерін үйреніп жүр.

Дегенмен төрт баланың тәрбиесі мен екі адамның ғылыми жұмысын қатар алып жүру оңай емес. Әсіресе оқу тапсырмаларын орындау, ғылыми жетекшілермен кездесу және балаларға уақыт бөлу үшін күнделікті тіршілікті алдын ала жоспарлауға тура келеді.

“Әлемнің жетекші университеттерінде докторантурада оқу өз алдына үлкен еңбек. Ал төрт балаң болса, жауапкершілік те бірнеше есе артады. Өйткені ғылыми жұмыспен қатар ата-аналық міндеттеріңді де атқаруың керек. Соған қарамастан балаларымызбен уақыт өткізгенді жақсы көреміз. Оларды мектепке апарамыз, мектептегі іс-шараларға қатысамыз, бірге музейлер мен галереяларды аралап, кітапханаға барамыз”, – дейді Азат.

Публикация от Azat Kaimoldiyev (@kaimoldiyev)

Қазір Асылай апта сайын ғылыми жетекшілерімен кездеседі. Бұдан бөлек, университет бакалавриатының студенттеріне компьютерлік ғылымдар бойынша сабақ береді.

Ал Азат көбіне үйден жұмыс істейді. Ол үшін үйіндегі бір бөлмені арнайы жұмыс кабинетіне айналдырған.

“Үйдегі бір бөлмені кеңсе етіп жабдықтап алдым. Үш монитор орнатып, жоғары жылдамдықты интернет қостым. Уақытымның басым бөлігінде үйден жұмыс істеймін. Консультациялар өткіземін, қазақстандық студенттерге онлайн дәріс оқимын. Ай сайын Бристольге барып, ғылыми жетекшілеріммен кездесіп, диссертациямның қалай жүріп жатқанын талқылаймын. Жалпы бәріне үлгеруге болады. Бірақ ол үшін көп физикалық және эмоциялық күш жұмсауға тура келеді”, – дейді ол.

Публикация от Асылай | 🇬🇧Англиядағы өмір & Шетелге оқуға тапсыру туралы (@assylay_sainova)

“Біріміздің шұғыл жұмысымыз болса, екіншіміз балаларға қараймыз”

Азат пен Асылайдың ата-аналары Қазақстанда тұрады. Сондықтан Ұлыбританиядағы күнделікті тіршілікте балаларға негізінен өздері қарайды.

Отбасында міндеттер қатаң бөлінбеген. Керісінше, кімнің жұмысы шұғыл болса, екіншісі сол сәтте балаларға көбірек көңіл бөледі.

“Егер біріміздің тапсырманы тапсыратын уақытымыз жақындап, шұғыл жұмысымыз көбейсе, екіншіміз жағдайды түсініп, балаларға көбірек қараймыз. Яғни ең алдымен ненің маңызды екенін анықтап, соған қарай әрекет етеміз. Біздің отбасымызда бәрі командалық жұмысқа негізделген. Барлығын бірге, ақылдасып істейміз”, – дейді ол.

Балаларды мектеп пен балабақшаға орналастыру да аса қиындық туғызбаған. Азаттың сөзінше, білім беру мекемелерінде бос орындар болғандықтан, қыздарын еш кедергісіз қабылдаған.

Ол Ұлыбританиядағы балаларға жасалған жағдайға да тоқталды.

“Мектеп пен балабақша мәселесі тез шешілді. Балаларымызды еш қиындықсыз қабылдады. Бұл мекемелердегі білім сапасы, инфрақұрылым және балаларға жасалған жағдай өте жоғары деңгейде. Ең бастысы, мұның бәрі біз үшін тегін”, – дейді қазақстандық.

Ал Қазақстандағы ата-әжелерімен қыздар бейнеқоңырау арқылы жиі сөйлеседі. Әкелерінің айтуынша, осылайша балалар туыстарымен байланысын үзбей, олардың қамқорлығы мен қолдауын сезініп отырады.

“Екі стипендия мен қосымша жұмыс қаржылық тұрақтылық береді”

Ұлыбританияда алты адамнан тұратын отбасының шығыны аз емес. Әсіресе баспана, азық-түлік және күнделікті қажеттіліктерге жұмсалатын қаражат отбасылық бюджетті жоспарлауды талап етеді.

Алайда Азаттың айтуынша, екі адамның стипендия алуы және қосымша жұмыс істеуі отбасының тұрмысын қамтамасыз етуге мүмкіндік беріп отыр.

“Ұлыбританияда өмір сүрудің өзі өте қымбат. Бірақ біздің жағдайда екі стипендиямыз бар. Оның үстіне екеуміз де қосымша жұмыс істейміз. Осының бәрі белгілі бір қаржылық тұрақтылық беріп, жақсы өмір сүруге мүмкіндік жасап отыр”, – дейді ол.

Дегенмен ерлі-зайыптының демалысқа көп уақыты бола бермейді. Докторантура бірнеше жыл бойы үздіксіз еңбек етуді талап етеді. Сондықтан бос уақыттың басым бөлігін отбасымен өткізуге тырысады.

“Біз демалыс күндері балаларымызбен саябаққа немесе киноға баруға тырысамыз. Ал жұбайым екеуміз үнемі сөйлесіп, ақылдасып отырамыз. Өйткені ортақ міндеттеріміз бен жауапкершілігіміз көп”, – дейді Азат.

“Болашақ” стипендиясын екі рет қалай жеңіп алды?

Азат Қаймолдиев өзін “Болашақ” бағдарламасының екі мәрте стипендиаты болғанын мақтан тұтатынын айтады. Ол халықаралық бағдарлама қазақстандық жастарға әлемнің жетекші жоғары оқу орындарында білім алып, тәжірибе жинауға мүмкіндік береді деп есептейді.

Алғаш рет ол стипендияға 2014 жылы университет түлегі санаты бойынша құжат тапсырған. Оған алдын ала дайындалуы көмектескен.

“Университеттің төртінші курсында оқып жүргенде Қазтест пен TOEFL PBT емтихандарын тапсырып қойдым. 2014 жылғы жазда диплом алған соң Астанаға барып, конкурсқа құжаттарымды өткіздім. Қолымда қажетті сертификаттар болғандықтан, бірден іріктеудің үшінші кезеңіне жіберілдім. Кешенді тестілеуден жоғары балл жинадым. Ол кезде үміткерлердің IQ деңгейі мен басқа да қабілеттері тексерілетін. Кейін он адамнан тұратын комиссия мүшелерімен сұхбаттасып, стипендияға ұсынылдым”, – дейді ол.

Ал екінші рет конкурсқа қатысқанда оның шетелде білім алу тәжірибесі де, кәсіби жетістіктері де болған. Ең бастысы, алғашқы стипендия бойынша Қазақстанда жұмыс істеуге қатысты міндеттемелерін толық орындаған.

“Екінші рет тапсырғанда әлдеқайда тәжірибелі үміткер едім. Іріктеу аясында сандық және вербалды тест тапсырдым, тұлғалық сауалнамадан өттім. Одан кейін бес тәуелсіз сарапшымен онлайн сұхбат болды. Нәтижесінде екінші рет “Болашақ” стипендиясын жеңіп алдым”, – дейді ол.

Азаттың сөзінше, екі конкурста да бәсекелестік жоғары болған. Сондықтан үміткердің академиялық дайындығы ғана емес, өзінің кәсіби мақсатын дәлелдей алуы да маңызды.

“Қазақстанда білімді, дарынды жастар өте көп. Сондықтан екі жағдайда да бәсеке жоғары болды. Комиссия мүшелерін өзімнің кәсіби біліктілігім мен қабілетіме сендіре алғаныма қуаныштымын. Енді олардың үмітін ақтап, Қазақстанның дамуына үлес қоса аламын деп сенемін”, – дейді докторант.

“Болашағымызды Қазақстанмен байланыстырамыз”

Ұлыбританияда білім алып, ғылыми жұмыспен айналысып жүрген ерлі-зайыпты докторантураны аяқтағаннан кейін Қазақстанға оралуды жоспарлап отыр.

Азаттың айтуынша, шетелде өмір сүру мен білім алу олардың кәсіби көкжиегін кеңейткенімен, болашақтарын туған елінен бөлек елестете алмайды.

“Иә, біз елге оралуды жоспарлап отырмыз. Қазақстан – біздің Отанымыз. Өмірімізді де осы елмен байланыстырамыз. Қазақстанда ата-анамыз, туыстарымыз бен достарымыз бар. Жинаған білімімізді, зияткерлік әлеуетімізді және халықаралық тәжірибемізді еліміздің игілігіне пайдаланғымыз келеді”, – деп түйіндеді Азат Қаймолдиев.

Азат шетелде оқыған жылдары тек академиялық білім алып қана қоймай, түрлі елден достар тауып, өмірлік тәжірибе жинағанын жеткізді. Ендігі мақсаты – меңгерген білімі мен дағдыларын Қазақстанда қолдану.

Қазақстанда бензин мен дизель отынына салынатын қосымша акциздің мөлшерін азайту ұсынылды. Ұлттық экономика министрлігі өзгерістер енгізуді көздейтін қаулы жобасын әзірледі. Құжат қабылданса, мұнай өнімдерінің көтерме бағасы өскен кезде қолданылатын өзгермелі қосымша акциздің үлесі 95%-дан 50%-ға дейін төмендейді. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Қандай өзгеріс ұсынылды?

Жобаға сәйкес, қосымша акциз үлесін 95%-дан 50%-ға дейін төмендету көзделген. Осылайша, 2026 жылғы 1 қыркүйекке дейін қолданыста болған тәртіпке қайта оралу ұсынылып отыр.

Өзгерістер авиациялық бензиннен басқа бензинге, дизель отынына, газохолға, бензанолға, нефрасқа, жеңіл көмірсутектер қоспасына және экологиялық отынға қатысты.

Өзгеріс не үшін қажет?

Ұлттық экономика министрлігінің мәліметінше, бастама мұнай өндіруші ұйымдардың экономикалық тиімділігін арттыруға, сондай-ақ сала кәсіпорындарын дамыту мен жаңғыртуға инвестиция тарту мүмкіндіктерін кеңейтуге бағытталған.

Өзгерістерден күтілетін нәтижеге 2027 жылғы қаңтарда қол жеткізу жоспарланып отыр.

Қаулы жобасы "Ашық НҚА" порталында қоғамдық талқылауға шығарылды. Оны талқылау 2026 жылғы 5 қарашаға дейін жалғасады.

Құжатпен мына сілтеме арқылы танысуға болады.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда бензин мен дизель отынына салынатын қосымша акциздің үлесін 95%-дан 50%-ға дейін төмендету ұсынылғаны туралы жазған едік.

Қазгидромет еліміз бойынша 22-24 қазанға арналған ауа-райы болжамын жариялады. Алдағы уақытта барлық аймақта күн суиды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Синоптиктер алдағы уақытта ел аумағында күн суитынын мәлімдеді. 

“Қазақстанда аяз болады. Жаңбыр мен қар әкелген циклонның орнына Қазақстанға суық антициклон келе жатыр. Соның әсерінен жауын-шашын тоқтап, алдымен еліміздің батысында, кейін басқа өңірлерде ауа температурасы төмендейді”,- деді Қазгидромет.

Түнгі уақытта солтүстік және шығыс облыстарда ауа температурасы біртіндеп 0, +5°С-тан −5–10°С-қа дейін төмендейді.

Тіпті оңтүстік өңірлердің тұрғындары да қыстың жақындағанын сезінеді. Түнде ауа температурасы −2–7°С-қа дейін төмендеп, күндіз +2–7°С аралығында болады.

Bank RBK цифрлық теңгені қолдану аясын кеңейтті. Бұған дейін жаңа цифрлық құрал арқылы төлем операцияларын жүргізген банк енді нақты өндіріс пен кәсіпкерлікті дамытуға арналған несие бере бастады. Алғашқы несиелер "Даму" қорының "Өрлеу" бағдарламасы аясында берілді. Бұл – кәсіпкерлерді несиелендіру жүйесін цифрландыру жолындағы маңызды қадам.

Цифрлық теңге – жай ғана төлем жасаудың жаңа тәсілі емес. Ол мемлекеттік қолдау бағдарламаларына бөлінген қаражаттың қайда жұмсалғанын бақылауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар банктердің жұмысын жеңілдетіп, кәсіпкерлерге несие берудің жаңа мүмкіндіктерін ашады.

Bank RBK цифрлық теңгемен бірнеше несие беріп үлгерді. Солардың бірі – Қарағандыдағы кәсіпкердің жобасы. Ол алған қаржысын мал шаруашылығына қажетті жабдықтар өндіру көлемін арттыру үшін жеке өндірістік нысан сатып алуға жұмсаған.

"Біздің міндетіміз – жаңа технологияларды енгізумен ғана шектелмей, олардың экономикаға нақты пайда әкелуіне жағдай жасау. Цифрлық теңге кәсіпкерлерді несиелендірудің және мемлекеттік қолдау тетіктерін жетілдіруге қосымша мүмкіндік береді. Bank RBK үшін бұл – қаржы құралдарын әртараптандыру мен цифрлық банк қызметтерін дамытудағы маңызды қадам. Қаржы операцияларын тиімді етіп, бизнестің алға жылжуына көмектесетін технологиялардың әлеуеті зор деп білеміз", – деді Bank RBK басқарма төрағасының орынбасары Айдос Мұхамеджанов.

Банк цифрлық теңгемен несие беруге дайындықты жобаны бастағаннан кейін төрт ай ішінде аяқтады. 2026 жылдың мамырында Bank RBK Ұлттық төлем корпорациясының Цифрлық теңге платформасына өз жүйелерін қосуды қолға алды. Осы уақыт аралығында цифрлық теңгені сатып алу, сату, белгі қою және аудару қызметтері іске қосылды.

Қазір бұл қызметті банктің клиенттері де пайдалана алады. Олар "Интернет-клиент" жүйесі арқылы цифрлық теңгеге шот ашып, өтінішті электрондық цифрлық қолтаңбамен растай алады. Сондай-ақ мемлекеттік бағдарлама аясында несие алуға мүмкіндік бар.

Bank RBK үшін бұл жоба екі маңызды бағытты тоғыстырады: заманауи технологияларды енгізу және кәсіпкерлерді несиелендіру мүмкіндіктерін кеңейту. Цифрлық теңгені іс жүзінде қолдану банк, мемлекет және бизнес арасындағы байланысты нығайтып, қаржының Қазақстан экономикасының нақты секторын дамытуға бағытталуына жол ашады.

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі берген 2026 жылғы 15 шілдедегі №1.1.821.135 лицензиясы

Қазақстанда 20–30 жыл бұрын шығарылған автомобильдердің өзі бірнеше миллион теңгеге сатылып жатыр. Мәселен, Kolesa.kz платформасында 2004 жылғы Toyota Camry 5 миллион теңгеге, ал 2010 жылғы нұсқасы 5,7 миллион теңгеге ұсынылған. Алайда ресми статистика соңғы уақытта автомобиль бағасының төмендегенін көрсетеді. Неге ондаған жыл пайдаланылған көліктер әлі де қымбат? Бағаға инфляция, валюта бағамы мен нарықтағы сұраныс қалай әсер етеді? Stan.kz тілшісі нақты бағаларды салыстырып, ресми статистиканы зерттеді және сарапшылардың пікірін білді.

30 жыл бұрын шыққан көліктер қанша тұрады?

Қазақстандағы қайталама автомобиль нарығында бірнеше миллион теңгеге бағаланатын ескі көліктер аз емес.

Мәселен, Kolesa.kz платформасындағы хабарландырулардың бірінде 1992 жылы шығарылған автомобиль 2,5 миллион теңгеге сатылымға қойылған. Яғни шығарылғанына 34 жыл болған көлікке сатушы бірнеше миллион теңге сұрап отыр.

Ал Toyota Camry модельдерінің бағасына назар аударсақ, 2004 жылғы автомобильдің 5 миллион теңгеге ұсынылғанын көруге болады. 2010 жылғы Toyota Camry-дің біріне 5,7 миллион теңге баға қойылған. Бұл автомобильдің жүрілген жолы 270 мың шақырым деп көрсетілген.

Тағы бір мысал: Алматыда 1999 жылғы Toyota Camry 2,5 миллион теңгеге сатылымға қойылған.

Бұл — сатушылар белгілеген бағалар. Автомобильдердің нақты қаншаға сатылғаны белгісіз.

Бір модельдің әр жылдағы нұсқаларын салыстырғанда да көліктің техникалық жағдайы, жүрілген жолы, қозғалтқышы мен жабдықталуы маңызды екенін ескеру қажет.

Дегенмен осы мысалдардың өзі ескі көліктердің нарықтағы құны неге жоғары сақталатыны туралы сұрақ туғызады.

Қазақстандағы көліктердің жартысына жуығы 20 жылдан асқан

Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, 2026 жылғы 1 мамырдағы жағдай бойынша Қазақстанда тіркелген автокөлік құралдарының 45,1%-ының шығарылғанына 20 жылдан асқан.

Ал 10–20 жыл бұрын шығарылған көліктердің үлесі 26,6% болған.

Яғни еліміздегі тіркелген көлік құралдарының шамамен 72%-ы 10 жылдан асқан.

Бұл Қазақстандағы автопарктің едәуір бөлігі ескі көліктерден тұратынын көрсетеді.

2026 жылғы 1 қазанда елімізде тіркелген автокөлік құралдарының жалпы саны 6,1 миллионнан асты. Оның 5,13 миллионы — жеңіл автомобильдер.

Ескі көліктердің көп болуы олардың барлығы жоғары бағамен сатылып жатқанын білдірмейді. Дегенмен бұл көрсеткіш Қазақстанда бұрын шығарылған автомобильдердің әлі де кеңінен пайдаланылатынын көрсетеді.

Ескі көліктер шынымен арзандап жатыр ма?

Автомобильдердің хабарландырудағы бағалары жоғары болғанымен, ресми статистика нарықта арзандау үрдісі бар екенін көрсетеді.

Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, 2026 жылғы шілдеде пайдаланылған жеңіл автомобильдердің бағасы бір айда 3,8%-ға төмендеген.

Ал қыркүйекте автомобильдер санатындағы баға 2025 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 11,3%-ға азайған.

Алайда соңғы көрсеткіш тек пайдаланылған автомобильдерге емес, жалпы автомобильдер санатына қатысты.

Бұл деректер нарықта бағаның төмендеу белгілері бар екенін көрсеткенімен, барлық марка мен модель бірдей арзандап жатыр деген қорытынды жасауға болмайды.

Экономист Андрей Чеботарёв те қайталама автомобиль нарығында арзандау үрдісі байқалатынын айтады.

“Жалпы, екінші нарықтағы көліктердің арзандау үрдісі бірнеше жыл бұрын басталды. Бұл – бағаның төмендеуіне бағытталған айтарлықтай елеулі үрдіс және ол әлі де жалғасып келеді. Алдағы 5–10 жылда Қытайдың қолжетімді автомобиль маркаларының дамуына, сондай-ақ Қазақстанда лицензия негізінде көлік құрастыратын және өндіретін зауыттардың салынуына байланысты екінші нарықтағы көліктердің бағасы одан әрі төмендеуі мүмкін”, – деді экономист Андрей Чеботарёв.

Экономистің пікірінше, жаңа автомобильдер нарығындағы бәсекелестіктің артуы ескі көліктердің бағасына да әсер етуі мүмкін.

Инфляция мен доллар бағамы ескі көліктерге қалай әсер етеді?

Автомобиль бағасының қалыптасуына әсер ететін факторлардың бірі — инфляция.

Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, 2026 жылғы қыркүйекте Қазақстандағы жылдық инфляция 9,3% болды.

Инфляция автомобильді пайдалану мен күтіп ұстауға байланысты шығындарға әсер етуі мүмкін. Мәселен, қосалқы бөлшектер, жөндеу қызметтері және басқа тауарлар қымбаттаса, көлікті ұстау шығыны да өсуі ықтимал.

Алайда жалпы инфляция жоғары болған кезеңде автомобильдердің барлық санаты міндетті түрде қымбаттайды деуге болмайды. Бұған 2026 жылғы баға статистикасы да мысал бола алады.

Екінші фактор — валюта бағамы.

Қазақстандағы автомобиль нарығы импортпен тығыз байланысты. Сондықтан теңгенің шетел валюталарына қатысты бағамының өзгеруі сырттан әкелінетін көліктер мен қосалқы бөлшектердің құнына әсер етуі мүмкін.

Теңге әлсіресе, импорт шығындары артуы ықтимал. Ал ұлттық валюта нығайған жағдайда бұл шығындар азаюы мүмкін.

Дегенмен валюта бағамы мен инфляцияның нақты бір ескі автомобильдің бағасына қаншалықты әсер еткенін анықтау үшін қосымша есеп қажет.

Неге жүргізушілер ескі Toyota Camry-ді таңдайды?

Автоблогер Владислав Жуковтың айтуынша, ескі көліктердің салыстырмалы түрде жоғары бағалануына олардың жайлылығы мен нарықтағы сұранысы әсер етеді.

Мәселен, 5–6 миллион теңге бюджеті бар сатып алушы Hyundai Accent немесе Volkswagen Polo сияқты бюджеттік модельдерді де, бұрын шығарылған Toyota Camry-ді де қарастыра алады.

“Camry-дің салоны кең, жайлылығы жоғары әрі екінші нарықта сұранысқа ие. Ал дәл сондай класстағы жаңалау көлікті сатып алу әлдеқайда қымбатқа түседі. Сондықтан ең алдымен сенімділік пен қолжетімділікті бағалайтындар жаңалау, бюджеттік көліктерді таңдайды. Ал жайлылықты, кең салонды маңызды санайтындар ескі болса да, жоғары класқа жататын көліктерге басымдық береді”, – деп пікір білдірді Владислав Жуков.

Сарапшының айтуынша, кейбір сатып алушылар үшін автомобильдің шығарылған жылынан гөрі оның көлемі мен жайлылығы маңызды.

Сондықтан жаңа бюджеттік көлік пен ескі жоғары санаттағы автомобиль бір баға деңгейінде бәсекелес болуы мүмкін.

Ескі көліктің бағасын не анықтайды?

Автоблогердің пікірінше, автомобильдің шығарылған жылы оның бағасын анықтайтын жалғыз көрсеткіш емес.

Техникалық жағдайы жақсы, күтімі уақытылы жасалған және күрделі ақаулары жоқ автомобильдер жоғары бағалануы мүмкін.

“Автокөлік таңдау саласында жұмыс істегендіктен, біз күн сайын ескі көліктерді тексереміз. Көбіне бағасы жоғары қойылатын көліктер – техникалық жағдайы жақсы, ақаусыз автомобильдер. Алайда кейде кемшіліктерді жасыруға тырысатындар да кездеседі. Сондықтан сатып алмас бұрын көлікті міндетті түрде тексеру керек. Әйтпесе, кейін бұл елеулі шығынға әкелуі мүмкін. Егер көліктің жағдайы нашар болса, оған жоғары баға қойылмайды, ал сатушылар бағаны төмендетуге мәжбүр болады”, – деді автоблогер.

Жуковтың айтуынша, сатып алушылар көбіне нарықтағы ең арзан ұсыныстарды тексеруге тапсырыс береді. Оның жеке тәжірибесінде мұндай көліктердің шамамен 90%-ынан түрлі ақаулар немесе жол-көлік оқиғасының іздері анықталған.

Бұл көрсеткіш сарапшының тәжірибесіне негізделген және Қазақстандағы барлық ескі автомобильдердің техникалық жағдайын сипаттайтын ресми статистика емес.

Toyota неге бағасын салыстырмалы түрде жақсы сақтайды?

Автоблогер Toyota автомобильдерінің қайталама нарықта сұранысқа ие болуын олардың сенімділігі туралы қалыптасқан түсінікпен, жөндеу мүмкіндігімен және қосалқы бөлшектердің қолжетімділігімен байланыстырады.

“Сонымен қатар қосалқы бөлшектері көп, тіпті түпнұсқа бөлшектерін де табуға болады. Көптеген модельдерінің құрылымы қарапайым болғандықтан, оларды жөндеуге көптеген автосервис мамандары кіріседі. Бұған қоса, Toyota көліктері уақыт өте келе бағасын салыстырмалы түрде аз жоғалтады. Сондықтан елімізде бұл марканың көліктері жоғары сұранысқа ие”, – деді автосарапшы.

Ол бағасын салыстырмалы түрде жақсы сақтайтын модельдердің қатарында Toyota Land Cruiser, Land Cruiser Prado және Camry-ді атады.

Кореялық автомобильдердің ішінен Kia Rio мен Hyundai Accent модельдерін атап өтті.

Алайда белгілі бір марканың беделі оның барлық автомобильдері бірдей бағаланады дегенді білдірмейді. Нақты құн көліктің жағдайына, шығарылған жылына және нарықтағы сұранысқа байланысты.

Қытайлық көліктер ескі автомобильдердің бағасына әсер ете ме?

Қазақстанда жаңа автомобильдер нарығындағы бәсекелестік күшейіп келеді.

Қазақстан автомобиль одағының мәліметінше, 2026 жылдың алғашқы алты айында елімізде 105 886 жаңа жеңіл және коммерциялық автомобиль сатылған. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңінен 0,9%-ға көп.

Ал қаңтар-шілде аралығында ресми дилерлер арқылы сатылған көліктер саны 127 260-қа жеткен.

Жаңа автомобильдердің ұсынысы көбейген сайын сатып алушылардың таңдауы да кеңейеді. Бұл қайталама нарықтағы кейбір модельдерге деген сұранысқа әсер етуі мүмкін.

Автоблогер Владислав Жуков қытайлық брендтердің нарықтағы бәсекелестікті күшейткенін айтады.

“Қытай көліктері күшті бәсекелес болды, тіпті көпшілік сүйетін Камри соңғы жылдары арзандады. Менің ойымша, жақын арада жалпы Toyota мен Hyundai/Kia-да баға құлдырайды. Мүмкін, Changan, BYD, Haval сияқты кейбір танымал қытайлық брендтер өтімділік бойынша белгілі бір деңгейге жетеді, бірақ олар сапа стандарттарын жетілдіруді және көтеруді жалғастырған жағдайда ғана болады. Алайда бұл үшін уақыт керек”, – деп түйіндеді автоблогер.

Бұл — сарапшының болжамы. Қытайлық автомобильдердің көбеюі белгілі бір модельдердің бағасын міндетті түрде төмендетеді деп айтуға болмайды.

Нарықтағы өзгеріс сатып алушылардың сұранысына, жаңа көліктердің бағасына, олардың сапасына және кейінгі пайдалану шығындарына байланысты.

Көліктің нарықтық бағасы қалай анықталады?

Kolesa.kz платформасы 2026 жылғы қазанда автомобильдің ұсынылатын нарықтық бағасын есептейтін жаңа сервис іске қосты.

Компания мәліметінше, жүйе шамамен 200 мың хабарландыруды талдайды.

Бағалау кезінде автомобильдің маркасы, моделі, шығарылған жылы, жүрілген жолы, сатылатын қаласы және нарықтағы сұраныс ескеріледі.

Бұл бір автомобильдің бағасын анықтау үшін тек оның шығарылған жылына қарау жеткіліксіз екенін көрсетеді.

Мәселен, 2004 жылы шығарылған екі Toyota Camry-дің бағасы техникалық жағдайына, жабдықталуына және жүрілген жолына байланысты айтарлықтай ерекшеленуі мүмкін.

Сонымен қатар платформа есептейтін баға — нарықтағы ұсыныстарға негізделген бағдар. Ол автомобильдің дәл сол сомаға сатылатынына кепілдік бермейді.

Автонесие көлікті қолжетімді ете ме?

Экономист Андрей Чеботарёв автомобиль нарығындағы тағы бір маңызды фактор ретінде несиелеуді атады.

“Қазірдің өзінде жаңа және қолданыстағы көліктерді несиеге сатып алуға мүмкіндік беретін тетіктер бар. Алайда автонесие рәсімдегенде қарыз жүктемесінің коэффициенті мүлде ескерілмейтін жағдайлар кездеседі. Яғни адамның жалақысының 50 пайызына дейінгі бөлігі несие төлеуге кетіп жатса да, оған тағы автонесие берілуі мүмкін. Бұл – автокөлік нарығын қолдаудың қаншалықты ауқымды екенін көрсететін жағдай”, – деді экономист.

Қазақстанда қарыз алушының борыш жүктемесіне қатысты талаптар қолданылады. Сонымен бірге 2025 жылғы 1 қаңтардан 2026 жылғы 31 желтоқсанға дейінгі кезеңде белгілі бір автонесиелерге борыш жүктемесі коэффициентінің ең жоғары деңгейін сақтау талабынан ерекшеліктер қарастырылған.

Бұл, атап айтқанда, алғаш рет тіркелетін жаңа автомобильдерді сатып алуға берілетін кейбір кепілді несиелерге және бастапқы жарнасы көлік құнының кемінде 50%-ын құрайтын белгілі бір пайдаланылған автомобиль несиелеріне қатысты.

Дегенмен несие рәсімдеу мүмкіндігінің болуы көліктің арзандағанын білдірмейді. Сатып алушы автомобильдің бастапқы бағасымен қатар, несие мөлшерлемесін, мерзімін және жалпы артық төлемін де ескеруі қажет.

Ескі көліктердің бағасы алдағы уақытта төмендей ме?

Қазақстандағы қайталама автомобиль нарығында арзандау белгілері байқалады. Ресми статистика 2026 жылдың жекелеген айларында автомобиль бағасының төмендегенін көрсетеді.

Сарапшылар бұл үрдіске жаңа көліктер ұсынысының артуы, қытайлық брендтердің бәсекелестігі және отандық автомобиль өндірісінің дамуы әсер етуі мүмкін екенін айтады.

Алайда 20–30 жыл бұрын шығарылған автомобильдердің бағасы тек олардың жасына байланысты емес. Техникалық жағдайы, маркасына деген сұраныс, жайлылық деңгейі, жөндеу мүмкіндігі және нарықтағы балама ұсыныстар да маңызды.

Сондықтан 30 жылдан асқан көліктің бірнеше миллион теңгеге сатылымға қойылуы оның дәл сол бағаға өтетінін білдірмейді.

Сатып алушы үшін ең маңыздысы — автомобильдің бағасын ғана емес, оның нақты техникалық жағдайын, жөндеу тарихын және кейінгі пайдалану шығындарын да салыстыру.

Еске сала кетейік, 2027 жылдан бастап Қазақстанда автокредит рәсімдеу талаптары қатаңдамақ. Ұлттық банк пен Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі енді қарыз алушының төлем қабілетін мұқият тексермек. 

Қазақстанда 21 қазаннан бастап "Кредиттік рейтингтік қызмет туралы" заң күшіне енеді. Жаңа құжат рейтингтік агенттіктердің жұмыс тәртібін белгілеп, олардың қызметіне қойылатын талаптарды күшейтеді. Бұл өзгерістер компаниялардың қаржылық тұрақтылығын бағалаудың ашықтығын арттыруға және инвесторлардың сенімін нығайтуға бағытталған. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Кредиттік рейтинг компанияның немесе ұйымның қаржылық міндеттемелерін орындай алу қабілетін бағалауға мүмкіндік береді. Мұндай рейтинг инвесторларға облигацияларды сатып алу немесе басқа да қаржы құралдарына қаражат салу кезінде тәуекелді бағалауға көмектеседі.

Рейтингтік агенттіктерге қандай талаптар қойылады?

Заңға сәйкес, Қазақстанда кредиттік рейтингтік қызметті тек тиісті талаптарға сай келетін рейтингтік агенттіктер жүзеге асыра алады. Олардың қатарына қазақстандық, халықаралық және шетелдік агенттіктер жатады. Халықаралық және шетелдік агенттіктер Қазақстанда қызмет көрсету үшін уәкілетті органның тану рәсімінен өтуі керек.

Халықаралық рейтингтік агенттікті танудың негізгі талаптарының бірі — оның Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымына мүше кемінде бес елдің қаржы реттеушілері тарапынан танылуы.

Қазақстандық рейтингтік агенттіктерге де бірқатар талап қойылады. Олар рейтинг беру әдіснамасын әзірлеп, ішкі бақылау жүйесін енгізуге және қызметкерлердің кәсіби біліктілігін қамтамасыз етуге міндетті. Сонымен қатар рейтингтердің дұрыстығына күмән келтіретін жағдайлардың алдын алуы керек.

Заңда мүдделер қақтығысын болдырмауға да ерекше назар аударылған. Агенттіктер рейтинг беру кезінде акционерлердің, қызметкерлердің немесе басқа да мүдделі тұлғалардың ықпалына жол бермеуі керек. Ал рейтингтік бағалау барысында алынған коммерциялық құпия мен өзге де қорғалатын ақпаратты жария етуге заңда көзделген жағдайлардан басқа кезде тыйым салынады.

Қандай рейтинг түрлері болады?

Жаңа заңда рейтингтің бірнеше түрі қарастырылған. Олардың қатарында:

• Кредиттік рейтинг — ұйымның қаржылық міндеттемелерін орындау қабілеті мен кредиттік тәуекелін бағалау;
• Корпоративтік басқару рейтингі — компанияны басқару сапасын бағалау;
• Исламдық қаржыландыру қағидаттарына сәйкестік рейтингі — ұйымның исламдық қаржы стандарттарына сәйкестігін бағалау;
• Егемен кредиттік рейтинг — мемлекеттер мен халықаралық қаржы ұйымдарының кредиттік қабілетін бағалау;
• Тұрақты даму рейтингі — ұйымдардың экологиялық және әлеуметтік тәуекелдерге ұшырау деңгейін бағалау.

Заң басқа да рейтинг түрлерін қолдануға мүмкіндік береді.

Қандай компаниялар рейтинг алуға міндетті болады?

Жалпы алғанда, рейтинг алу ерікті. Алайда заңда кейбір ұйымдар үшін міндетті талап қарастырылған.

Үкімет белгілейтін өлшемшарттарға сәйкес келетін мемлекет қатысатын заңды тұлғалар кредиттік рейтинг алуға міндетті болады. Бұл норма 2027 жылғы 1 шілдеден бастап қолданысқа енгізіледі.

Жаңа заң рейтингтік агенттіктердің қызметін реттеп, олардың жұмысына қойылатын талаптарды белгілейді. Бұл қаржы нарығындағы бағалаудың ашықтығын арттырып, инвесторлардың шешім қабылдауына қажетті ақпараттың сенімділігін күшейтуге бағытталған.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстан Ұлттық банкі борышкерлердің бұғатталған шоттарында күнкөріс минимумына тең қаражатты, яғни шамамен 50 мың теңгені сақтап қалуды ұсынғаны туралы жазған едік.

Алматының қақ ортасында тротуар тақталарын кескен құрылысшылар айналаны шаңға көміп жатыр. Тұрғындардың айтуынша, шаңның қою болғаны сонша, көліктің ішінде отырып тыныс алудың өзі қиындаған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Әлеуметтік желіде жарияланған видеода жұмысшының тротуар тақталарын су қолданбай кесіп жатқаны көрінеді. Қала тұрғындары мұның экологиялық талаптарға сәйкестігіне күмән келтіріп, мәселенің шешілуін талап етуде.

"Неге су пайдаланбайсыздар? Назарбаев — Абай көшелерінің қиылысында тақталарды кесу кезінде үлкен шаң көтеріліп жатыр. Көліктің ішінде отырып-ақ тыныс алу мүмкін емес, жаяу жүргіншілерді айтпай-ақ қояйық", “Абай — Қонаев көшелерінің қиылысы, қаланың орталығы. Таңнан кешке дейін айналаның бәрі шаң”, – деп жазды тұрғындар.

Желі қолданушылары мердігерлерді шаңды азайту үшін су пайдалануға шақырып, жұмысшылардың қауіпсіздік талаптарын сақтамайтынын сынға алды. Кейбір тұрғындар тақта кесетін арнайы жабық орын ұйымдастыруды ұсынса, енді бірі мұндай көріністің қаланың бірнеше ауданында кездесетінін жазған.

Алматы қаласының Қоғамдық кеңістіктерді дамыту басқармасы мәселені растады.

"Аталған фактілер бойынша мердігер ұйымға мұндай заңбұзушылықтарға жол беруге болмайтыны жөнінде бірнеше рет ескерту жасалды. Сонымен қатар экологиялық полиция қызметкерлері тексеру жүргізіп жатыр. Тексеру нәтижелері бойынша кінәлі тұлғаларға қатысты әкімшілік ықпал ету шаралары қолданылады. Оның ішінде айыппұлдар салынады. Құрылыс процесін ұйымдастыру, жұмыстарды орындау технологиясын сақтау, шаңды басу шараларын қамтамасыз ету және жұмысшылардың әрекеттерін бақылау мердігер ұйымның міндеттеріне жатады. Жол берілген заңбұзушылықтар үшін де сол ұйым жауап береді", — деп хабарлады басқарма.

Ведомство мердігерге бақылауды күшейтіп, брусчатканы кесу кезінде міндетті түрде су пайдалану және мұндай жағдайларға қайта жол бермеу тапсырылғанын жеткізді.

Қазақстанда 27 қазанға дейін компаниялар, жұмыс берушілер мен тиісті міндеттемелері бар кәсіпкерлер бірқатар салық пен міндетті төлемді аударуы керек. Олардың қатарында корпоративтік және жеке табыс салығы, әлеуметтік төлемдер, зейнетақы жарналары мен медициналық сақтандыруға арналған аударымдар бар. Алайда бұл төлемдердің барлығы бірдей қарапайым азаматтарға қатысты емес. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

27 қазанға дейін қандай салықтарды төлеу керек?

Салық күнтізбесіне сәйкес, қазанның 27-сіне дейін мынадай төлемдер аударылуы керек.

1. Корпоративтік табыс салығы

Бұл салықты заңда белгіленген талаптарға сәйкес келетін компаниялар төлейді. 27 қазанға дейін қазан айына арналған аванстық төлемдерді, сондай-ақ қыркүйекте резиденттер мен бейрезиденттерге төленген тиісті табыстардан ұсталған корпоративтік табыс салығын аудару қажет.

Аванстық төлем дегеніміз — компанияның жылдық салықты бірден емес, жыл бойы бөліп төлеуі. Мұндай міндеттеме барлық кәсіпорынға бірдей жүктелмейді.

2. Жеке табыс салығы 

Жеке табыс салығы азаматтардың табысынан есептеледі. Еңбек шартымен жұмыс істейтін қызметкерлер үшін бұл салықты, әдетте, жұмыс беруші есептеп, жалақыдан ұстайды және бюджетке аударады.

27 қазанға дейін салық агенттері қыркүйек айындағы тиісті төлемдер бойынша ұсталған жеке табыс салығын аударуы керек. Қарапайым қызметкерлерге жұмыс беруші жалақысынан ұстап қалған салықты қайта төлеудің қажеті жоқ.

3. Әлеуметтік салық

Әлеуметтік салықты тиісті міндеттемелері бар жұмыс берушілер мен басқа да салық төлеушілер төлейді. Ол қызметкердің жалақысынан ұсталмайды, жұмыс берушінің өз салықтық міндеттемесіне жатады.

Жұмыс берушілер қандай міндетті төлемдер аударады?

Жалақы төлеумен байланысты бірнеше міндетті төлем бар. Олардың бір бөлігі қызметкердің табысынан ұсталады, ал кейбірін жұмыс беруші өз қаражаты есебінен төлейді.

4. Міндетті зейнетақы жарналары 

Әдетте бұл жарнаның мөлшері қызметкердің есепке алынатын табысының 10%-ын құрайды. Жұмыс беруші ақшаны қызметкердің жалақысынан ұстап, Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына аударады. Бұл ретте заңда белгіленген шектеулер ескеріледі.

5. Міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары

Бұл жарналар зиянды еңбек жағдайларында жұмыс істейтін белгілі бір санаттағы қызметкерлер үшін төленеді. Жарнаны жұмыс беруші өз қаражаты есебінен аударады. Оның мөлшері тиісті табыстың 5%-ын құрайды.

Бұл міндеттеме барлық жұмыс берушіге қатысты емес. Ол қызметкерлердің атқаратын жұмысына және заңда белгіленген тізімге байланысты.

6. Жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналары 

Бұл — жұмыс берушінің өз қаражаты есебінен қызметкердің зейнетақы жүйесіне аударатын қосымша жарнасы. 2026 жылы оның мөлшерлемесі 3,5%-ды құрайды.

Оны қызметкердің жалақысынан ұсталатын 10% міндетті зейнетақы жарнасымен шатастырмаған жөн.

7. Әлеуметтік аударымдар

Әлеуметтік аударымдар Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорына түседі. Қордан заңда белгіленген жағдайларда, соның ішінде жұмысынан айырылу, еңбекке қабілеттілігінен айырылу, жүктілік пен босануға байланысты әлеуметтік төлемдер тағайындалуы мүмкін.

Қызметкерлер үшін бұл аударымдарды, әдетте, жұмыс беруші төлейді. Олар қызметкердің жалақысынан ұсталмайды.

8. Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыруға аударымдар

Жұмыс берушінің медициналық сақтандыру жүйесіне аударатын төлемінің мөлшерлемесі 2026 жылы есепке алынатын табыстың 3%-ын құрайды. Заңда белгіленген шектеулер де ескеріледі.

9. Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жарналары

Бұл төлем қызметкердің жалақысынан ұсталады. 2026 жылы оның мөлшерлемесі есепке алынатын табыстың 2%-ын құрайды.

Жұмыс беруші қызметкерден ұсталған жарнаны тиісті мерзімде аударуы керек.

10. Бірыңғай төлем

Бірыңғай төлемді заңда белгіленген талаптарға сай келетін және осы тетікті қолданатын жұмыс берушілер пайдалана алады. Ол қызметкерлердің табысына байланысты бірнеше салық пен әлеуметтік төлемді бір төлем аясында аударуға мүмкіндік береді.

Бұл тәртіп барлық жұмыс берушіге міндетті емес. Оны қолдану салық режиміне және заң талаптарына байланысты.

Кәсіпкерлер мен ұйымдар тағы қандай төлем жасауы керек?

11. Жер учаскелерін пайдаланғаны үшін төлем

Бұл төлем тиісті шарттармен жер учаскелерін пайдаланатын жеке және заңды тұлғаларға қатысты. Мысалы, мемлекеттік жер учаскесін пайдаланатын кәсіпкерде немесе компанияда осындай міндеттеме туындауы мүмкін.

Бұл төлем жеке үйі немесе жер учаскесі бар азаматтардың барлығы бірдей 27 қазанға дейін ақша аударуы керек дегенді білдірмейді.

12. Радиожиілік спектрін пайдаланғаны үшін төлем

Бұл төлем радиожиіліктерді ақылы негізде пайдалануға құқығы бар ұйымдар мен өзге де тұлғаларға қатысты. Мұндай міндеттеме байланыс операторларында туындауы мүмкін.

Қарапайым ұялы телефон пайдаланушылары бұл төлемді өздері төлемейді.

13. Сыртқы жарнаманы орналастырғаны үшін төлем

Қазан айына арналған бұл төлем заңда белгіленген жағдайларда сыртқы жарнама орналастыратын тұлғаларға қатысты. Мысалы, арнайы орындардағы жарнама қалқандары мен конструкцияларын пайдаланатын кәсіпкерлердің осындай міндеттемесі болуы мүмкін.

Төлем мөлшері жарнаманың орналасқан жеріне, сипаттамаларына және қолданыстағы мөлшерлемелерге байланысты.

Өзін-өзі жұмыспен қамтығандар салық төлеуі керек пе?

Салық күнтізбесінде арнайы салық режимін қолданатын өзін-өзі жұмыспен қамтыған азаматтардың қыркүйек айындағы жеке табыс салығы да көрсетілген.

Алайда 2026 жылы осы режим аясында салық салынатын табысқа жеке табыс салығының 0% мөлшерлемесі қолданылады. Сондықтан күнтізбеде бұл төлемнің көрсетілуі әрбір өзін-өзі жұмыспен қамтыған азамат міндетті түрде табыс салығын аударуы керек дегенді білдірмейді.

Сонымен бірге олардың әлеуметтік төлемдер бойынша міндеттемелері сақталуы мүмкін. Нақты төлемдер азаматтың қызмет түріне және заңда белгіленген талаптарға байланысты.

Төлем мерзімі неге 27 қазанға белгіленген?

Қазақстанда Республика күні 25 қазанда атап өтіледі. 2026 жылы мереке жексенбіге сәйкес келгендіктен, демалыс күні 26 қазанға ауыстырылады. Осыған байланысты салық күнтізбесінде бірқатар төлемді аудару мерзімі 27 қазан деп көрсетілген.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда жылжымайтын мүлікті сатып алғаннан кейін екі жыл өткен соң сатқан жағдайда, белгілі бір талаптарды ескере отырып, құн өсімінен салық төлеуден босатылуға болатыны туралы жазған едік.

Рэпер Navai Қазақстанда сотталмайтын болды. Алайда қылмыстық істің тоқтатылуы оның кінәсіз деп танылғанын білдірмейді. Заңгер Сергей Жорин әртістің ісі немен аяқталғанын және оның Қазақстанда концерт өткізетін болса қандай қиындықтар болатынын айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Заңгер Super басылымына берген сұхбатында Жамбыл облысының полициясы қылмыстық істің ақтамайтын негіздер бойынша тоқтатқанын айтты. Наваи Бакировтың құқықбұзушылықты алғаш рет жасағаны және өз кінәсін мойындап, өкінгені ескерілген. Прокуратура бұл шешімді мақұлдаған.

Сондықтан Қазақстанда оған қатысты қылмыстық қудалау тоқтатылды. 

Қазақстанда концерт бере ала ма?

Navai-дың Қазақстанға қайта келу-келмеуі оны елден шығару туралы шешімнің қалай қабылданғанына байланысты болмақ.

Оның сөзінше, егер Бакировты елден шығару туралы шешімді сот қабылдаған болса, ол алдағы бес жылда Қазақстанға келе алмайды. Яғни, концерт те өткізе алмайды.

Navai не үшін ұсталды?

Еске салайық, 13 қазанда ресейлік рэпер Наваи Бакиров Қырғызстаннан Қазақстанға кіреберістегі “Қордай” шекара бекетінде ұсталған еді.

Полиция мен шекара қызметкерлері әнші отырған көлікті тексеру кезінде есірткі затын тауып, тәркілеген. Осыдан кейін есірткі контрабандасына оқталу дерегі бойынша соталды тергеу басталды.

Әнші уақытша ұстау изоляторына қамалып, кейін сот оны екі айға қамауға алу туралы шешім шығарған. Тергеу есірткі контрабандасы мен есірткіні заңсыз сақтауға қатысты екі бап бойынша жүргізілген. 

Негізі Navai 14 қазанда Астанада концерт беруі керек еді. Алайда әнші ұсталғаннан кейін концерт өтпей қалды. Ұйымдастырушылар мұны техникалық себептерге байланысты деп түсіндірді.

Бұған дейін әншінің адвокаты Рена Керимова оны кепілмен босатуға күш салып жатқанын мәлімдеген. Сондай-ақ адвокаттың айтуынша, Navai қамауда отырған кезінде жаңа әндер жаза бастаған. 

Navai туралы не белгілі?

Наваи Бакиров – әзірбайжанның ресейлік әншісі әрі рэпер. Ол HammAli & Navai дуэтінің құрамында кеңінен танылды.

Өнер иесінің “Пустите меня на танцпол”, “Прятки”, “Девочка-война” сияқты әндері тыңдарман арасында танымал. Сондай-ақ ол қазақстандық әнші Jah Khalib-пен бірге шығармашылық жобаларға қатысқан.

Әншінің Қазақстанда ұсталуына байланысты Қырғызстанда да тексеру басталған. Қырғыз тарапы есірткі заты бар көліктің шекарадан қалай өткенін анықтауға кіріскен.

Сонымен қатар Қазақстанның Сыртқы істер министрлігі бұл оқиғаға қатысты түсініктеме берді. Ресейдің Алматыдағы Бас консулдығы әншінің ұсталу мән-жайын ресми түсіндіруді сұрап, қазақстандық тарапқа нота жолдаған. СІМ мұндай дипломатиялық сауал жолдаудың қалыпты рәсім екенін мәлімдеген. 

Басқа елдермен салыстырғанда Қазақстанда iPhone қымбат тұрады. Смартфонды шетелден арзанырақ сатып алуға болса, оның Қазақстандағы бағасы неге жоғары? Stan.kz iPhone бағасының қалыптасуына қандай факторлар әсер ететінін және құрылғыны шетелден сатып алу қаншалықты тиімді екенін анықтап көрді.

Қазақстанда iPhone қанша тұрады?

Қазақстанда iPhone 18 Pro 256 ГБ-тың ресми бағасы 849 990 теңге. Оның басқа елдерде қанша тұратынын білу үшін АҚШ, Қытай және Біріккен Араб Әмірліктеріндегі Apple дүкендерінің бағаларын салыстырдық.

Ескерту: есептеуде 2026 жылғы 20 қазандағы мына ресми бағамдар қолданылды: 1 АҚШ доллары — 452,59 теңге, 1 юань — 67,75 теңге, 1 БАӘ дирхамы — 123,23 теңге, 1 еуро — 507,67 теңге. АҚШ-та Apple сайтында көрсетілген бастапқы бағаға сату салығы кірмейді. Шетелден сатып алғанда жеткізу және басқа да қосымша шығындар туындауы мүмкін.

АҚШ-та iPhone бағасын салыстырғанда сату салығын да ескеру қажет. Apple компаниясының ресми сайтында көрсетілген бағаға бұл салық әдетте кірмейді. Оның мөлшері штат пен жергілікті салық талаптарына байланысты өзгеріп отырады, сондықтан сатып алушы кассада бастапқы бағадан көбірек төлейді.

Мысалы, смартфонның бағасы 1 199 доллар, ал сату салығы 8% болса, оның соңғы құны 1 294,92 долларға жетеді. Бұл есеп шартты түрде берілген, өйткені АҚШ-тағы салық мөлшерлемесі сатып алу орнына байланысты өзгереді.

Сондықтан Қазақстан мен АҚШ-тағы iPhone бағасын салыстырғанда тек бастапқы құнды емес, салық қосылғаннан кейінгі соманы да ескерген жөн. Дегенмен салықты есептегеннің өзінде елдер арасындағы баға айырмасы сақталуы мүмкін. Нақты айырмашылық сатып алынатын штатқа және сол күнгі валюта бағамына байланысты болады.

Кестеден көрінгендей, Қазақстанда iPhone 18 Pro 256 ГБ салыстырылған үш елдің бәрінен қымбат. Ең үлкен айырмашылық АҚШ-пен салыстырғанда байқалады. 

EnergyProm зерттеуіне сәйкес, соңғы бес жылда Қазақстан мен АҚШ-тағы iPhone Pro модельдерінің бастапқы бағалары арасындағы айырмашылық 40%-дан 57,7%-ға дейін болған. Биыл бұл көрсеткіш ең жоғары деңгейге жеткен. Зерттеуде қыркүйектегі орташа валюта бағамы қолданылғандықтан, АҚШ-тағы смартфон бағасы шамамен 539 мың теңге, ал Қазақстандағы бастапқы бағасы 850 мың теңге деп есептелген.

Қазақстанда iPhone неге басқа елдерге қарағанда қымбат?

Қазақстандағы iPhone бағасының жоғары болуын тек салықтармен түсіндіру қиын. Мәселен, Германияда қосылған құн салығы 19%, Францияда 20%, ал Финляндияда 25,5% болса да, бұл елдерде смартфон Қазақстанға қарағанда арзан. Тәуелсіз қаржы сарапшысы Андрей Чеботарёвтің пікірінше, баға айырмашылығына салықтардан бөлек, Қазақстандағы нарықтың құрылымы да әсер етеді.

"Мәселе нарықтың құрылымында. Apple компаниясының Қазақстанда тікелей қатысуы жоқ, тауар дистрибьюторлар мен бөлшек сауда желілерінің тізбегі арқылы жеткізіледі. Нарық көлемі шағын, әрбір буын өз үстеме бағасын қосады", — деп түсіндірді сарапшы.

Чеботарёвтің айтуынша, Еуропаның бірқатар елінде сатушылардың үстеме бағасы Қазақстандағыдан шамамен екі есе төмен. Бұл айырмашылықты бағалау үшін тауарды жеткізу және сату тізбегіндегі шығындар мен сатушылардың маржасын да ескеру қажет.

Нарық құрылымынан бөлек, валюта бағамы мен сауда шығындары да бағаға әсер етеді. Экономист Мақсат Халықтың айтуынша, смартфонның түпкілікті құнына тауарды сатып алу, тасымалдау және сату шығындары қосылады.

"Қазақстанда iPhone бағасының қалыптасуына бірнеше фактор әсер етеді. Ең алдымен, бұл — валюта бағамы. Қазақстан смартфондарды шетелден импорттайтындықтан, теңгенің долларға шаққандағы бағамының өзгеруі құрылғының түпкілікті құнына тікелей ықпал етеді.

Бұдан бөлек, тасымалдау мен логистика шығындары, қоймада сақтау, сауда орындарын ұстау және сату шығындары да бағаға қосылады. Осы шығындардың барлығы есептелгеннен кейін смартфонның Қазақстандағы соңғы бағасы қалыптасады", — дейді экономист.

Қазақстандықтар шетелден сатып алса, қанша үнемдейді?

Шетелден iPhone сатып алғанда қанша үнемдеуге болатынын анықтау үшін БАӘ мысалын қарастырайық. Нәтиже смартфонды өзіңізбен бірге алып келуге немесе курьер арқылы жеткізуге байланысты өзгереді.

Смартфонды шетелден жеткізу тәсілі үнемнің мөлшеріне тікелей әсер етеді.

Егер адам БАӘ-ге басқа мақсатпен барып, iPhone-ды өзімен бірге ұшақта алып келсе, жағдай тиімдірек болуы мүмкін. Қазақстанның Мемлекеттік кірістер комитетінің мәліметінше, әуе көлігімен жеке пайдалануға арналған тауарларды жалпы құны 10 мың еуродан және салмағы 50 килограмнан аспайтын шектерде кедендік төлемсіз әкелуге болады. Демек, бір смартфон осы талаптарға сай жеке пайдалануға арналған тауар ретінде танылса, оны елге әкелгені үшін қосымша кедендік төлем төлеудің қажеті болмайды. Мұндай жағдайда бағалар арасындағы айырма – 222 мың теңге. Бірақ бұл есепке жол шығыны мен банк картасының валюта айырбастау комиссиясы кірмейді.

Ал смартфонды курьерлік қызмет арқылы Қазақстанға жеткізсе, қосымша кедендік төлем туындауы мүмкін. 2026 жылғы 20 қазанда қолданыстағы ережеге сәйкес, халықаралық пошта немесе курьер арқылы келетін жеке пайдалануға арналған тауарлар үшін бажсыз әкелу шегі — 200 еуро және 31 килограмм. Белгіленген шектен асқан жағдайда, құнның артық бөлігінен 15% мөлшерінде төлем алынады.

Шетелдік интернет-дүкендерден сатып алынған тауарларға арналған жаңа кедендік тәртіпте 5% баж бен 16% қосылған құн салығын төлеу қарастырылған. Алайда бұл ережелердің күшіне ену мерзімі кейінге қалдырылды. Сондықтан есепте 2026 жылғы 20 қазанда қолданыста болған тәртіп пен 200 еуролық бажсыз әкелу шегі пайдаланылды.

2026 жылғы 20 қазандағы бағаммен БАӘ-дегі iPhone бағасы шамамен 1 237,71 еуроға тең. Оның 200 еуродан асатын бөлігі 1 037,71 еуроны құрайды. Осы соманың 15%-ы — шамамен 79 022 теңге. Кедендік төлемді қосқанда, смартфонның құны 707 372 теңгеге жетеді. Қазақстандағы 849 990 теңгелік бағамен салыстырғандағы айырмасы — шамамен 142 618 теңге.

Қазақстандағы бағамен салыстырғандағы айырмашылық шамамен 143 мың теңге болып қалады. Бірақ бұдан жеткізу мен курьер қызметінің ақысын да шегеру керек. Бұл — тауар бағасына негізделген жуық есеп; нақты төлем кедендік құнға және жеткізу талаптарына байланысты өзгеруі мүмкін.

Есеп бойынша, смартфонды өзіңізбен бірге алып келгенде үнем көбірек болуы мүмкін. Ал курьер арқылы жеткізу кедендік төлем есебінен қымбатқа түседі. Дегенмен жеткізу ақысы мен валюта айырбастау комиссиясын қосқанда, нақты үнем бұдан аз болуы мүмкін

Шетелден смартфон сатып аларда кепілдік шарттарын да тексерген жөн. Apple-дің ресми ережелеріне сәйкес, iPhone-ға кепілдік қызмет көрсету құрылғы алғаш сатылған елмен шектелуі мүмкін. Сонымен қатар қосалқы бөлшектердің қолжетімділігі мен жөндеу шарттары елге қарай өзгереді.

Шетелден алынған iPhone-ды Қазақстанда пайдаланғанда нені ескеру керек?

IMEI және верификация

Қазақстанға жеке пайдалануға арналған смартфон әкелетін адамдар 2026 жылғы 19 сәуірден бастап құрылғының IMEI-кодын жолаушының кедендік декларациясында көрсетуге тиіс. Сонымен бірге телефонды Қазақстанның мобильді желісінде пайдаланбас бұрын оның IMEI мәртебесін тексерген жөн. Бұл үшін eGov Mobile немесе IMEI мәртебесін тексеруге арналған ресми сервистерді пайдалануға болады.

eSIM үйлесімділігі

БАӘ нарығына арналған iPhone 18 Pro нұсқасы физикалық SIM-карта ұясынсыз, тек eSIM арқылы жұмыс істейді. Сондықтан оны сатып алмас бұрын өзің пайдаланатын ұялы байланыс операторының eSIM қызметін қолдайтынын және құрылғының белгілі бір операторға байланбағанын тексерген жөн.

Кепілдік

Apple компаниясының ережелеріне сәйкес, iPhone-ға кепілдік қызмет көрсету құрылғы алғаш сатылған елмен шектелуі мүмкін. Сондай-ақ қосалқы бөлшектердің қолжетімділігі мен жөндеу шарттары әр елде әртүрлі болуы ықтимал. Сол себепті шетелден телефон сатып алғанда оның кепілдік шарттарын алдын ала анықтап алған дұрыс.

Қазақстанда iPhone бағасы арзандауы мүмкін бе?

Қазақстанда iPhone бағасының төмендеуі валюта бағамына, импорт шығындарына және сатушылар арасындағы бәсекелестікке байланысты. Теңгенің нығаюы импорт құнына оң әсер етуі мүмкін, алайда бұл бөлшек саудадағы баға бірден төмендейді дегенді білдірмейді.

Жаңа модель шыққаннан кейін алдыңғы буындағы смартфондарға жеңілдіктер ұсынылуы мүмкін. Мысалы, 2026 жылғы қазанда Technodom дүкенінде iPhone 17 Pro 256 ГБ-тың кейбір нұсқалары 729 990 теңгеден сатылды. Бұрынғы бағасы 811 990 теңге болған. Дегенмен жеңілдіктердің мөлшері модельге, дүкенге және тауардың қолжетімділігіне байланысты өзгереді.

Сондықтан шетелден iPhone сатып аларда тек бастапқы бағаға емес, кедендік төлемдерге, жеткізу құнына, валюта айырбастау комиссиясына және кепілдік шарттарына да назар аудару қажет. Ал Қазақстанда бағаның қашан арзандайтынын нақты болжау қиын.

Айта кетейік, бұған дейін шетелден жаңа iPhone сатып алған қазақстандықтар қиындыққа тап болғаны туралы жазған едік.

Ұлыбританиядағы ұйым Антарктидадағы зерттеу станциясына қызметкерлер іздеп жатыр. Олар пингвиндерді бақылап, ұялары мен балапандарын санайды. Оған қоса туристерді қарсы алып, пошта бөлімшесінде жұмыс істейді. Жалақы айына 2 500 еуроға дейін (шамамен 1,27 миллион теңге) жетеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Ziare басылымына сілтеме жасап хабарлайды. 

Жұмыс орны Антарктидадағы Палмер архипелагына қарасты Гудье аралында орналасқан Порт-Локрой станциясында. Маусымдық келісімшарт шамамен бес айға, яғни қарашадан наурызға дейін жасалады. Ұйым қызметкерлерді баспанамен, тамақпен және суық ауа райына арналған арнайы киіммен қамтамасыз етеді.

Порт-Локройдың тарихы да ерекше. Британдықтар бұл базаны 1944 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде құрған. Ол 1962 жылға дейін жұмыс істеген. Кейін ғимараттар қалпына келтіріліп, бұрынғы әскери база туристер баратын тарихи орынға айналды. Қазір мұнда мұражай, кәдесый дүкені және "Пингвиндер пошта бөлімшесі" аталып кеткен пошта бар.

Қызметкерлердің міндеті қандай?

Жұмыс тек пингвиндерді бақылаумен шектелмейді. Қызметкерлер круиздік кемелермен келетін туристерді қарсы алып, оларға станцияның тарихы туралы ақпарат береді. Сонымен қатар кәдесый дүкенінде сауда жасап, пошта бөлімшесінің жұмысын жүргізеді.

Гудье аралында субантарктикалық пингвиндер мекендейді. Мамандар олардың санын, көбею ерекшеліктерін бақылап, популяциядағы өзгерістерді зерттейді. Жиналған мәліметтер адам әрекетінің құстарға әсерін бағалауға да көмектеседі.

Көбею кезеңінде пингвиндерді мазаламау үшін қызметкерлердің кейбір аумақтарға кіруіне шектеу қойылады.

Тағы бір міндет – хаттар мен ашықхаттарды сұрыптап, жөнелтуге дайындау. Порт-Локройдағы пошта бөлімшесі арқылы әр маусымда 80 мыңнан астам ашықхат өтеді. Бұдан бөлек, қызметкерлер ғимараттарды күтіп ұстауға, тазалық жұмыстарына және станцияның күнделікті тіршілігіне қатысты басқа да жұмыстарды істейді.

Жалақысы жоғары болғанымен, тұрмыс жағдайы оңай емес

Қызметке қарай айлық жалақы 1 700-ден 2 500 еуроға дейін өзгереді. Бұл шамамен 865 мыңнан 1,27 миллион теңгеге дейін. Тұрғын үй, тамақ және арнайы киім жұмыс беруші есебінен беріледі.

Дегенмен Антарктидадағы өмірдің өзіндік қиындығы бар. Станцияда су құбыры жоқ, ауызсу кемелермен жеткізіледі. Сондықтан суды үнемдеп пайдалану қажет, ал қызметкерлерге душқа аптасына шамамен бір рет қана түсуге мүмкіндік беріледі.

Ауа райының қолайсыздығы да күнделікті тіршілікке әсер етеді. Кейде қажет заттарды жеткізу қиындап, белгілі бір нысандарға бару мүмкіндігі уақытша шектелуі мүмкін.

Әзірге бұл ерекше жұмысқа қанша адамның өтініш бергені туралы ақпарат жарияланған жоқ.

Айта кетейік, бұған дейін Ғалымдар Жердің ең шалғай аймақтарының бірі – Патагонияда да ыдырамайтын қауіпті “химиялық заттар” (PFAS) бар екенін анықтаған еді. Зерттеу барысында химиялық заттарды табуға магеллан пингвиндерінің көмегі тиген. 

Жетісу облысында құны 4,5 миллиард теңге болатын айналма жолдың сапасына қатысты дау туды. Ұзындығы жеті шақырымдық жолдың асфальты үгітіліп, көпірдің бекіткіш темірлері ажырай бастаған. Жүргізушілер күзде жауған жаңбыр мен көктемде еріген қар суы жолды шайып, одан әрі бүлдіре ме деп алаңдайды. Ал “Қазавтожол” ақауларды мердігер компания өз есебінен реттеп жатқанын мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі 31-арнаның “Информбюро” бағдарламасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Айналма жолдың сапасына жүргізушілер наразы

Жетісу облысындағы Сарыөзек кентін айналып өтетін жеті шақырымдық жол Жаркент арқылы Қытайға бағыт алады. Республикалық маңызы бар бұл аумақ жеңіл көліктермен қатар, ауыр жүк машиналары қатынайтын бағыттардың бірі. Оның дәл осы ахуалы жүргізушілердің алаңдатып отыр. 

Жүргізушілердің айтуынша, жолдың кей тұстарының асфальты бүлініп, үгітіле бастаған. Олардың пікірінше, осыншама қаражат жұмсалған нысанның сапасы көңіл көншітпейді. Әсіресе, алдағы күзгі жауын-шашын мен көктемгі еріген судың салдары алаңдатады. Өйткені су жолдың астын шайып, жабынның одан әрі бұзылуына әкелуі мүмкін.

Мәселе тек асфальтпен шектелмейді. Оның көпірдің темір бөлшегін қолмен-ақ суырып алуға болады. Бұл жағдай жүргізушілердің алаңдаушылығын күшейткен. Олар көпірдің қауіпсіздігіне тиісті баға берілуі керек деп есептейді.

“Қазавтожол” қандай түсініктеме берді?

“Қазавтожол” ұлттық компаниясының Жетісу облыстық филиалы көпір құрылысындағы кемшіліктер тексеру барысында анықталғанын хабарлады. Компания мәліметінше, мердігер ұйымға ақауларды реттеу жөнінде талап қойылып, техникалық қадағалау қызметіне тиісті нұсқама берілген.

“Анықталған кемшіліктер бойынша мердігер ұйымға шағым хат жолданып, техникалық қадағалау қызметіне тиісті нұсқама берілді. Барлық ескерту толық реттеліп, жобалық құжаттамаға сай екені расталған соң ғана нысанды түпкілікті қабылдау және есеп айырысу заңнамаға сәйкес жүзеге асырылады”, – деді “Қазавтожол” ҰК Жетісу облыстық филиалының директоры Жасұлан Қалтаев.

Құны 4,5 миллиард теңге болатын жобаға жеті шақырымдық айналма жол салумен қатар, жарықтандыру жүйесін орнату және аумақты абаттандыру жұмыстары да кіреді.

Жауапты мекеменің мәліметінше, анықталған кемшіліктер толық жойылмағандықтан, нысан әлі ресми түрде пайдалануға қабылданбаған. Соған қарамастан, жол бойында көлік қозғалысына тыйым салатын белгі жоқ. Нәтижесінде, айналма жолмен жеңіл көліктер де, ауыр жүк машиналары да жүріп жатыр.

Осылайша, 4,5 миллиард теңгеге салынған жолдың сапасына қатысты сұрақтар әлі ашық күйінде қалып отыр. 

Айта кетейік, бұған дейін Нұрлан Сауранбаев ауыл жолдарына неге барлық жерде асфальт төселмейтінін түсіндірген еді. Оның айтуынша, халық саны аз елді мекендердің бәріне бірдей асфальт салу бюджетке тиімсіз. Сондықтан бөлінген қаражатқа бір ауылға асфальт төсегенше, бірнеше ауылға қиыршық тас жол салу тиімдірек. Министр бұл тәсіл уақытша шешім екенін, қаржы мүмкіндік берген жағдайда мұндай жолдарға кейін асфальт төселетінін атап өтті.

Қазақстандық киноның жабық көрсетіліміне шақырылған кәсіпкер Жұмабек Жанықұл жұбайын “Динара Сәтжан” деп хабарлаған жүргізушіге көптік көзінше ескерту жасап, құлағынан шертіп қалды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Киноның жабық  көрсетіліміне шақырылған қонақтардың қатарында кәсіпкер Жұмабек Жанықұл мен оның жұбайы тележүргізуші, журналист Динара Жанықұл болды. Оларды қарсы алған жүргізуші аты-жөнін атап, хабарлады. Жүргізушінің “Динара Сәтжан” деп хабарлағаны оның күйеуіне жақпай қалды. Кәсіпкер ерінбестен жүргізушінің өзіне шақырып алып, құлағына дұрысы “Динара Жанықұл” болатынын айтып, ескерту жасаған. 

Ескерту алған жүргізуші сол сәтте хабарландыруын “Динара Жанықұл” деп өзгертті. 

Ол жиналған жұртқа да “келесіде олай айтпаңыздар” деп әзілдеді. 

Алайда кәсіпкердің бұл әрекеті көпке жақпай қалды. 

Сондай-ақ желі қолданушылары ыңғайсызданып қалғандай көрінген Динараның өзін де байқап қалды. 

Айта кетейік, биыл қыркүйекте тележүргізуші 44 жасқа толды. Оның алғашқы некесінен Даниал есімді ұлы мен Диана есімді қызы бар. Жақында тұңғыш ұлы Даниал сүйіктісі Айнұрға үйленді.

Ал 2025 жылғы сәуірде Динара Сәтжан кәсіпкер Жұмабек Жанықұловпен ресми түрде некесін қиды. Жақында балалы болғысы келетінін айтып, ЭКО-ны қарастырып жүргенін мойындаған еді.

Публикация от Stan.kz ақпарат агенттігі (@_stan.kz)

АҚШ-та үш әйелді зорлағаны үшін бастапқыда 124 жылға бас бостандығынан айырылған Эндрю Ластер түрмеден босап шықты. Max Factor косметика брендінің негізін қалаушының шөбересі қазір 62 жаста. Оның босатылуына жәбірленушілер мен прокуратура бірнеше рет қарсылық білдірген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі PEOPLE-ға сілтеме жасап хабарлайды.

Ластердің Калифорния штатындағы Глендора қаласына қоныстанғаны туралы ақпараттан кейін қала мэрі Дэвид Фредендалл мәлімдеме жасады. Ол мұндай қылмыс жасаған адамның тұрғындар арасына оралуын қабылдай алмайтынын айтып, штат билігінен түсініктеме талап етті.

Үйінен қылмысын дәлелдейтін бейнежазбалар табылған

Ластер алғаш рет 2000 жылғы шілдеде ұсталған. Оған жергілікті студент қыз шағымданып, ер адамның үйінде зорлық көргенін айтқан.

Тергеушілер оның үйін тінту кезінде әйелдерге есінен тандыратын зат беріп, жыныстық зорлық көрсеткенін дәлелдейтін бейнежазбалар тапқан. Іс бойынша үш әйел жәбірленуші деп танылып, Ластерге 86 тармақ бойынша айып тағылған.

Сот процесі жүріп жатқанда ол Мексикаға қашып кеткен. Соған қарамастан іс қаралып, 2003 жылы сот оны сырттай кінәлі деп таныған. Бастапқы үкім бойынша Ластер 124 жыл түрмеде отыруға тиіс еді. Сол жылғы маусымда ол Мексиканың Пуэрто-Вальярта қаласында ұсталған.

Жәбірленушілер оны босатуға қарсы болған

2013 жылы сот Ластердің жаза мерзімін қайта қарап, 50 жылға қысқартқан. Прокуратура бұл шешімге де қарсылық білдірген.

2024 жылғы тамызда арнайы комиссия оны мерзімінен бұрын шартты түрде босатуға келісім берген. Алайда үш жәбірленуші де отырысқа қатысып, бұған қарсы шыққан. Прокуратураның шағымынан кейін комиссияның шешімі жойылған.

2025 жылы Ластерді босату мәселесі қайта көтерілгенде де прокурорлар оның қоғамға әлі қауіп төндіретінін мәлімдеген. Істі жүргізген прокурор Энтони Уолдтың айтуынша, сотталған адам өз әрекетінің ауырлығын жеңілдетіп көрсетуге тырысқан.

“Ол жазасын толық өтеуге тиіс деген ұстанымымыздан айнымаймыз”, – деген Уолд.

Билік оның босатылуын қалай түсіндірді?

NBC Los Angeles мәліметінше, Ластер 2026 жылғы 11 қазанда түрмеден шыққан. Калифорнияның түзеу мекемелері және оңалту департаменті оның босатылуын мерзімінен бұрын босату деп есептемейтінін мәлімдеді.

Ведомство мұны Ластер заң бойынша есептелген жаза мерзімін өтеді деп түсіндірді. Есепке үкім шыққанға дейін қамауда отырған уақыты, сондай-ақ түрмедегі еңбегі мен тәртібіне байланысты мерзімді қысқартуға мүмкіндік беретін жеңілдіктер алынған. Бостандыққа шыққаннан кейін ол бақылауда болады.

Ал Глендора мэрі бұл түсініктемемен келіспейтінін білдірген. Ол бастапқыда 124 жылға сотталған адамның жиырма жылдан астам уақыттан кейін босап шығуы тұрғындардың қауіпсіздігіне қатысты алаңдаушылықты күшейтеді деп санайды. Мэр бұл жағдайды Калифорнияда жаза мерзімін есептеу мен шартты түрде босату тәртібін өзгерткен Proposition 57 бастамасымен байланыстырып отыр.

Алматы мен Алматы облысының тұрғындары “Көктөбе” телемұнарасындағы техникалық жұмыстарға байланысты уақытша теледидар көре алмайды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Хабар тарату саласындағы ұлттық оператор "Қазтелерадио" АҚ Алматы қаласының, сондай-ақ Алматы облысының іргелес аудандарының тұрғындарына "Алматы" (Көк-төбе) радиотелевизиялық станциясында (РТС) жоспардан тыс жұмыстар жүргізетінін ескертті.

Теле және радио арналардың хабар таратуы уақытша мына кесте бойынша тоқтатылады:

• 2026 жылғы 21 қазан: 07:00-ден 17:00-ге дейін;
• 2026 жылғы 22 қазан: 07:00-ден 17: 00-ге дейін.

"Қазтелерадио" өкілдері уақытша қолайсыздықтар үшін кешірім сұрап, көрермендер мен радио тыңдаушыларға түсіністік танытқаны үшін алғыс білдірді. 

Еске салсақ, бұған дейін Алматыда жолдың қазылуына байланысты мектептегі сабақ ұзақтығы 30 минутқа қысқарғаны туралы жазған едік.

Жапонияда өтіп жатқан V Азия Пара ойындарында қазақстандық пара жүзуші Диас Кенжебек алтын медаль жеңіп алып, Азия рекордын жаңартты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ұлттық олимпиа комитетінің мәліметінше, ерлер арасында S10 санаты бойынша 100 метрге шалқалай жүзу сайысының финалында Диас Кенжебек 1 минут 1,98 секунд нәтижемен мәреге бірінші болып жетті. Осылайша, ол Азияның бұған дейінгі 1 минут 3,73 секундтық рекордын жаңартқан. 

Сондай-ақ 20 қазанда Диас Кенжебек SM10 санатында 200 метрге кешенді жүзуден 2:21.61 уақыт нәтижесін тіркеп, күміс медаль жеңіп алған.

Айта кетейік, бұл Қазақстан құрамасының V Азия Пара ойындарындағы бесінші алтын медалі. Ал Диас Кенжебектің еншісінде үш медаль бар. Ол бұған дейін 100 метрге еркін стильде жүзуден (S10) күміс алған еді.

Еске салсақ, бұған дейін қазақстандық дзюдошы Бексұлтан Құлмырза Азия Пара ойындарында алтын медаль жеңіп алғаны туралы жазған едік.

Қазақстанда 21 қазаннан бастап жол-көлік оқиғасынан кейін төленетін сақтандыру өтемақысының тәртібі өзгереді. Енді міндетті автосақтандыру бойынша төлемдер тек қолма-қол ақшасыз аударылады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің мәліметінше, өзгерістер көлік құралдары иелерінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті сақтандыру туралы заңның 25-бабына енгізілген түзетулерге байланысты күшіне енеді.

Бұған дейін сақтандыру өтемақысын қолма-қол ақшамен де, банк шотына аудару арқылы да алуға болатын еді. Ал 21 қазаннан бастап міндетті автосақтандыру бойынша қаражат тек алушының банк шотына аударылады.

Сақтандырушыдан ақшаны тікелей қолма-қол алу мүмкін болмайды. Алайда банк шотына түскен қаражатты кейін қолма-қол шешіп алуға тыйым салынбайды.

Жаңа талап бойынша сақтандыру компаниялары сақтандыру өтемақысын аударуға және оны банк шотына жіберуге байланысты шығындарды өздері төлеуге міндетті. Яғни банк комиссиясы зардап шеккен адамға тиесілі өтемақы сомасынан алынбайды.

Жаңа ережелер көлік құралы иесінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті сақтандыруға (КҚИ АҚЖМС) қатысты. Бұл – көлік иелері рәсімдеуге міндетті автосақтандыру түрі.

Ол жүргізушінің кінәсінен болған жол апаты салдарынан басқа адамдардың өміріне, денсаулығына немесе мүлкіне келтірілген зиянды заңда белгіленген шектерде өтеуге арналған. Мәселен, жүргізуші басқа адамның көлігін зақымдаса, сақтандыру жағдайы танылған кезде зардап шеккен адамға кінәлі жүргізушінің сақтандыру компаниясы өтемақы төлейді.

Алайда міндетті автосақтандыру кінәлі жүргізушінің өз көлігін жөндеуге кеткен шығынды өтемейді. Жеке көлікті қорғау үшін КАСКО сияқты ерікті сақтандыру түрлері қарастырылған.

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің түсіндіруінше, сақтандыру төлемдерін толықтай қолма-қол ақшасыз аударуға көшу қаржы нарығын цифрландыруға және есеп айырысудың ашықтығын арттыруға бағытталған.

Реттеуші жаңа тәртіп сақтандыру төлемдерінің қозғалысын бақылауды жеңілдетіп, залалды реттеу кезіндегі ашық емес схемалардың тәуекелін азайтуға және өтемақының оны алуға құқығы бар адамға тікелей түсуін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді деп есептейді.

Жаңа талаптар 2026 жылдың 21 қазанынан бастап күшіне енеді. 

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстанда көлікті тіркеу мен жүргізуші куәлігін алу ережесі өзгеретіні туралы жазған едік.

Алматыда боди массаж қызметін көрсететін салондардың атын жамылып, интимдік қызмет ұсынылған екі мекенжай анықталды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Алматы полициясының мәліметінше, мекенжайдардың біріншісі – Чайковский көшесіндегі үйде болса, екіншісі Төреқұлов көшесіндегі көпқабатты тұрғын үйде орналасқан. Алдын ала мәлімет бойынша, екі нысан да боди-салон ретінде жұмыс істегенімен, онда интимдік қызмет көрсетілген.

Полиция мәліметінше, әр мекенжайдан екі қыздан анықталған. Олардың барлығы басқа жақтан келген. Арасында Қарақалпақстанның бір азаматы бар.

Төртеуі де Алмалы аудандық полиция басқармасына жеткізілген. Қазір олардың жеке басы анықталып, өзге құқық бұзушылықтарға қатысы бар-жоғы тексеріліп жатыр.

Полиция мұндай қызметке орын берген пәтер иелерінің әрекеттері де назардан тыс қалмайтынын атап өтті. Оларға құқықтық баға беріліп, тексеру нәтижесі бойынша заңға сәйкес шаралар қабылданады.

Еске салсақ, бұған дейін Алматыдағы пәтерлердің бірін жезөкшелер притонға айналдырғаны туралы жазған едік.

Публикация от Алматы қаласының ПД | ДП г.Алматы (@almaty.police)

Еуразия Ұлттық университеті магистранттарының жеке деректері Google-кестеге жинақталған. Білім алушылардың айтуынша, сілтеме бірнеше адамның қолына түскен. Ал университет ақпараттың ашық әрі бәріне қолжетімді болғанын растамады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Аталған жайтты Лев Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің магистранты хабарлаған. Ол оқу орнының білім алушылардың жеке мәліметін қалай жинап, сақтайтынына күмән келтірді. Оның айтуынша, білім алушылардың жеке ақпараты Google-кестеге енгізіліп, оған қол жеткізуге арналған сілтеме магистранттар чатына жіберілген.

Магистрантты университеттегі корпоративтік электрондық пошта мекенжайларының жасалу тәртібі де алаңдатқан. Оның сөзінше, бұл мекенжайлар студенттердің Жеке сәйкестендіру нөміріне негізделеді деген ақпарат бар.

Студенттердің мәліметтері не үшін жиналған?

Бірінші курс магистранттарының ортақ чатында басқа қалалардан келген, кәмелетке толған, жатақханада немесе хостелде тұрмайтын, пәтер жалдап не туыстарының үйінде тұратын азаматтардың тізімін жасау тапсырылған.

Осы мақсатта чатқа Google-кестенің сілтемесі жіберілген. Құжатта студенттердің аты-жөні, жеке сәйкестендіру нөмірі, тұрғылықты мекенжайы мен байланыс ақпараты қамтылған. Хабарламаларда тізімді қысқа мерзімде толтыру керегі де бірнеше рет ескертілген.

Магистранттарды студенттердің жеке деректері не мақсатта жиналғаны және оны жинауға кімнің тапсырма бергені алаңдатады. Сонымен қатар олар ақпаратты сұратуға қандай негіз болғанын және кестеге кімдердің қол жеткізе алатынын білгісі келеді.

Университеттің мұндай әрекеті заң бұзушылық болды деген қорытынды жасауға әзірге негіз жоқ. Дегенмен жеке деректердің сақталуы мен қорғалуына қатысты сұрақтар ашық күйінде қалып отыр. Жеке деректер алаяқтардың қолына түсіп, түрлі қылмысқа пайдаланылуы мүмкін. Сондықтан студенттердің мәліметтері қалай сақталатыны және оған кімдердің қол жеткізе алатыны маңызды мәселе.

Университет тарапы не дейді?

Аталған жағдайға қатысты Stan.kz тілшісі Еуразия ұлттық университетінен мән-жайды сұрады. Университет өкілінің мәліметінше, басқа қалалардан келген, жатақханада тұрмайтын студенттер туралы деректер сабақтан тыс уақытта қауіпсіздік шараларын ұйымдастыру үшін жиналған. 

“Жиналған мәліметтерді жүйелеу үшін Google-кесте пайдаланылды. Оған тек университет қызметкерлері қол жеткізе алды”, – делінген оқу орнының жауабында.

Университет құжаттың көпшілікке ашық болғаны туралы ақпарат расталмағанын хабарлады. Дегенмен сілтеменің магистрантқа қалай қолжетімді болғаны әлі анықталып жатыр.

“Студенттердің корпоративтік электрондық пошта мекенжайлары Жеке сәйкестендіру нөмірі негізінде емес, аты-жөні бойынша жасалады. Мекенжай мынадай үлгіде қалыптасады: тегі_аты-жөнінің бас әріптері@enu.kz. Мысалы, ivanov_ii@enu.kz”, – делінген жауапта. 

Дәл осы университетте бұған дейін не болды?

Айта кетейік, бұған дейін Еуразия ұлттық университетінің студенттері жатақхана мәселесін көтерген еді.

Олар №5 Студенттер үйіндегі бөлмелердің суық екеніне, жиһаздардың тозғанына және қолайсыз жағдайға шағымданған. Биыл жөндеу жүргізілгеніне қарамастан, жатақханада бір жыл тұру ақысы 275 мың теңге болғаны студенттердің наразылығын тудырды. Университет кейін бұл төлемді 30%-ға төмендету жоспарланып отырғанын хабарлады.

Президент 28 қазанда Қазақстан халқына Жолдау жариялайды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Бұл туралы мемлекет басшысы өзінің Х әлеуметтік желісіндегі парақшасында хабарлады.

Еске салсақ, бұған дейін Тоқаев қазан айында Қазақстан халқына Жолдау жасайтыны туралы жазған едік. Бұл туралы мемлекет басшысы Қырғызстанда өткен VI Дүниежүзілік көшпенділер ойындарының жеңімпаздары мен жүлдегерлерін марапаттау кезінде айтты.

Шымкентте 5 адам газдан уланып, кәмелет жасына толмаған екі бала ажал құшты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Қайғылы жағдай қаладағы көпқабатты үйлердің бірінде болған. Оқиға туралы иіс жайлаған пәтерде 6 сағат бойы ес-түссіз жатып оянған әйел хабарлаған. Өкініштісі сол өзі оянғанымен балалар аман қалмады. 3 жастағы тағы бір сәби өмір мен өлім арасында жатыр.

27 жастағы келіншек пен қос перзенті және 15 жастағы студент қыз жалдамалы пәтерге жарты жыл бұрын көшіп келген екен.

15 жастағы студенттің анасы сол күні Түркістаннан қонақ болып келген. Иіс жайлаған пәтерде 6 сағат бойы ес-түссіз жатқан келіншек бірінші болып ояныпты. Сөйтіп сол үйде тұрып жатқан 27 жастағы келіншектің әпкесіне хабарласқан.

Сұмдықты бірінші болып көрген Ділбар Сайдхожаева көз жасын тыя алар емес.

Иіс жайлаған пәтерден бес адамның үшеуі ғана аман шықты. Түркістаннан қызын көруге келген анасы перзентінің мәйітін алып ауылына аттанса, 27 жастағы келіншек паталаға ауыстырылды. Ол әлі 5 жастағы ұлынан айрылғанынан бейхабар. Аман қалған 3 жастағы қызы да комадан шыққан жоқ.

Екі отбасын қара жамылдырған қайғыдан кейін көпқабатты үйлерде газ құбырларын тексеру аяқ асты күшейді. Мамандар нақты себебін анықтаймыз дейді.

Еске салсақ, биыл ақпанда Шымкентте тағы бір қайғылы оқиға болып, үш адам қаза тапқан еді. Ол кезде марқұмдардың денесінен зорлық-зомбылық белгілері анықталмаған. Алдын ала болжамдардың бірі ретінде газдың таралуы қарастырылған.

Әлеуметтік желіде Алматы тұрғындары дүкен сөрелерінде бөлке нанның жоқтығына шағымданды. Бұған не себеп болғанын "Ақсай" комбинаты түсіндірді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Алматылық тұрғын әлеуметтік желідегі парақшасында соңғы уақыттарда дүкендерде әлеуметтік нанның сатылмайтынын айтып жазба жариялаған.

Комбинат әкімшілігі әлеуметтік нан өндірісінің уақытша тоқтағанын растады.

Бұған күрделі жөндеуді қажет ететін елеулі техникалық ақау себеп болған.

Компанияның хабарлауынша, қалыптағы нан пісірілетін пештер осыдан 39 жыл бұрын орнатылған және кәсіпорын жұмысын бастаған кезден бері пайдаланылып келеді. 

Кәсіпорын өкілдері өндіріс желісін мүмкіндігінше тез қалпына келтіріп, Алматы тұрғындарына нан жеткізуді қайта бастау екенін мәлімдеді. Алайда жұмыстардың нақты қашан аяқталатыны әзірге белгісіз.

Еске салсақ, осыған дейін Қазақстанда азаматтардың кейбір санаттары үшін нан мен жолақыға берілетін субсидияны толық тоқтату ұсынылғанын жазғанбыз. 

Алматылық әйел ойын-сауық орталығында жүріп, белгісіз адамға ақша аударған. Ол өзін биоэнергет деп таныстырып, ешқандай қызмет көрсетпесе де әйелден 30 мың теңгесін алып қойған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Желі қолданушысы Алматының Mega ойын-сауық орталығында жүріп, алаяқтық құрбаны болғанын айтты.

Автор осындай тақырыптарға қызығатындықтан бейтаныс әйелдің өзіне сеніп, 30 мың теңге аудырып жіберген. Ол тек “3 миллион теңгеге қорғаныс қойып беремін” деген сөзінен кейін ғана әйелдің өзін алдап отырғанын түсінген.

Ол ойын-сауық орталығында мұндай жағдайға тап болмас үшін құлаққапты шешпеуге кеңес берді.

Жазба авторы бейтаныс адам деп сипаттаған тұлғаны басқа желі қолданушылары таныған. 

“Мені де Mega-да дәл осылай алдап кетті. Құлаққаппен келе жатқанмын, ол артымнан жүгіріп келді. Құлаққапты шешуге тура келді. Содан ол менің энергиям өзіне әсер еткенін, сондықтан жанымнан жай ғана өтіп кете алмағанын және маған көмектескісі келетінін айтты. Ол да дәл солай тектік түйін, көлік жуу орны, 10 саны мен қызыл іш киім туралы айтты. Бәрі айна-қатесіз қайталанды. Содан кейін мені Starbucks-қа ертіп апарды. Дәл сіздікіндей алдап, 30 мың теңгеның алып кетті. Есімі — Эльмира. Сіздің жазбаңызды оқығанға дейін оның сөзіне әлі де сеніп жүрген едім”, – деп жазды желі қолданушысы.

“Есімі Эльмира емес пе? Алдыңғы күні Mega Park-та да бір әйел жаныма келіп, артымнан қуып жетті. “Қызым, сенің бойыңда тектік түйін бар, оны 40 мың теңгеге алып тастай аламын" деді. Мені әбден көндіруге тырысты. Мен мұндайға сенбеймін”, – дейді әйел.

“Есімі Эльмира емес пе? Осыдан үш жылдай бұрын Алматыдағы бизнес-орталықта да осыған адамға ұқсас бір әйел маған жолыққан еді. Қызыл далап жағып алған, өзін биоэнергетик деп таныстырып, сол сияқты бірдеңелерді айтқан”, – деп жарыса жазды желі қолданушылары. 

Осы тұста редакция Мемлекеттік органдардың цифрлық ресурстарының бірыңғай платформасы ұсынған жасанды интеллект негізінде жұмыс істейтін, тегін онлайн құқықтық көмек қызметіне жүгінді.

Заңгерлік кеңес беру қызметіне болған жағдайды баяндап жаздық. Ол бұл оқиғаны Қылмыстық кодексінің 190-бабы 1-бөлігі “Алаяқтық” деп көрсетті. 

Алаяқтық, яғни бөтеннің мүлкін жымқыру немесе алдау не сенімді теріс пайдалану арқылы бөтеннің мүлкіне құқықты иемдену – мүлкі тәркіленіп, мынадай жазалардың бірімен жазаланады:

• 1 000 АЕК дейінгі мөлшерде айыппұл салу;
• Сол мөлшерде түзеу жұмыстарына тарту;
• Екі жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеу;
• Екі жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыру.

Жәбірленушілер қалай қорғана алады?

Алғашқы 24 сағатта жасалатын әрекеттер:

1. Ақша аударылғанын растайтын барлық дәлелді сақтау керек. Оларға түбіртектер, банк көшірмелері және хат алмасулар жатады. 2. Оқиға болған жердегі полицияға арыз беру қажет. 3. Күдіктінің кім екенін анықтауға көмектесетін мәліметтерді жинау керек. Мысалы, фото, бейнежазба, сыртқы келбетінің сипаттамасы және куәгерлердің деректері.

Автор ақшасын қайтару үшін оқиғаның мән-жайын құжаттау керек. Ақшаның қалай берілгенін және күдіктімен қандай әңгіме болғанын растайтын барлық дәлелді жинау қажет. Сондай-ақ әйелдің шын мәнінде қызмет көрсетпегенін және оның мақсаты тек ақша алу болғанын растайтын дәлелдерді жинау керек.

Прокуратура азаматтарды сақ болуға, ақшасын бейтаныс адамдарға бермеуге және осындай жағдайлар туралы дереу полицияға хабарлауға шақырды. 

Бұған дейін қостанайлық ер адам алаяқтардың кесірінен 1 миллион теңгесін бөтен адамға аударып жібергенін жазған едік. Осы оқиға бойынша қылмыстық іс қозғалып, ол жәбірленуші деп танылған. Кейін азамат ақшасын қайтару үшін сотқа жүгінген. Сот барысында тараптар судьяның көмегімен келісімге келді.

Қазақстанда азаматтардың кейбір санаттары үшін нан мен жолақыға берілетін субсидияны толық тоқтату ұсынылды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі lsm.kz басылымына сілеме жасап хабарлайды. 

Сарапшы Айтуар Қошмамбетовтің айтуынша, қазақстандықтардың мұқтаждық деңгейін анықтаудың жаңа өлшемшарттары дұрыс емес. Оның сөзінше халықты топтарға бөлу әділетсіз және көмекке мұқтаж адамдарға бағытталуы керек.

Сарапшы адамдардың кейбір тобына нан тегін берілу керегін алға тартты.

Оның айтуынша, мемлекет кейбір тауарлар мен қызметтерді тым көп субсидиялайтындықтан, адамдар олардың нақты құнын білмейді.

Сондай-ақ сарапшы азаматтардың белгілі бір санатқа жататыны туралы ақпарат көпшілікке қолжетімді болса, бұл көптеген сұрақтың туындауына себеп болуы мүмкін екенін атап өтті. Оның пікірінше, мұндай деректермен жұмыс істеу кезінде сақтық таныту қажет.

Жолақыға кімдерге жеңілдік беріледі?

Қоғамдық көлікте тегін немесе жеңілдікпен жүру құқығы бірыңғай республикалық тәртіппен барлық азаматқа бірдей берілмейді. Оны жергілікті мәслихаттар мен әкімдіктер белгілейді.

Өңірлік ережелерге қарай мына санаттарға жеңілдік қарастырылады:

- зейнеткерлер;

- I және II топтағы мүгедектігі бар адамдар;

- мүгедектігі бар балалар;

- көпбалалы отбасылардың балалары немесе көпбалалы аналар;

- жетім балалар;

- оқушылар мен студенттердің жекелеген санаттары;

- соғыс ардагерлері және оларға теңестірілген тұлғалар.

Еске салсақ, осыған дейін 2027 жылдан бастап қазақстандықтардың бір бөлігі әлеуметтік төлемдерден айырылатынын жазғанбыз. 

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстанның жер қойнауындағы табиғи ресурстар халыққа тиесілі екенін атап өтті. Мемлекет басшысы бұл туралы Абай облысында салынатын Ақтоғай мыс балқыту зауытының құрылысын бастау рәсімінде айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Президент телекөпір арқылы жаңа зауыттың құрылысын бастау рәсіміне қатысып, кәсіпорынның ел экономикасы үшін маңызына тоқталды. Оның айтуынша, Қазақстан табиғи байлыққа ие мемлекет ретінде жер қойнауындағы ресурстарды тиімді пайдаланып, одан халықтың игілігіне жарайтын өнім өндіруге тиіс.

Мемлекет басшысы былтырғы Жолдауында тау-кен металлургиясын дамытуға қатысты нақты міндеттер қойғанын еске салды. Ол жаңа зауыттың құрылысын осы бағытта атқарылып жатқан жұмыстың нәтижесі деп бағалады.

"Тау-кен металлургиясы мемлекетіміз үшін стратегиялық маңызы зор сала екені белгілі. Мен былтыр халыққа Жолдауымда осы мәселеге арнайы тоқталдым, нақты міндеттерді айқындадым. Сондықтан жаңа зауыттың құрылысын осы бағытта істеліп жатқан белсенді жұмыстың нәтижесі деп айтуға болады. Баршаңызға мәлім, бүгінде Қазақстан дамудың даңғыл жолына түсіп, тарихи өрлеу дәуіріне сеніммен қадам басты. Біз біртұтас әрі жасампаз жұрт болып аса ауқымды реформаларды табысты жүзеге асырып жатырмыз. Ең бастысы, жарқын болашағымызға бағдар болатын Конституциямызды қабылдадық. Конституцияда ұлтымыздың мызғымас құндылықтары мен қағидаттары толық көрініс тапты. Азаматтардың әл-ауқатын арттыру стратегиялық міндет ретінде айқындалды. Осындай өндірістік жобалар, ең алдымен, еліміздің игілігін арттыруды көздейді", – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.

Президенттің айтуынша, қазір елімізде 9,5 мыңнан астам кен орны бар. Жыл сайын шамамен 160 миллион тонна кен өндіріліп, 3,5 миллион тоннаға жуық мыс концентраты шығарылады. Мемлекет басшысы осындай табиғи байлықты ел ішінде өңдеудің маңызына назар аударды.

Жаңа Ақтоғай зауыты жылына 300 мың тонна катодты мыс өндіруге қауқарлы болады деп жоспарланып отыр. Президенттің сөзінше, бұл Қазақстанның ішкі нарығындағы сұранысты толық қамтамасыз етуге жетеді. Сонымен қатар кәсіпорында алтын мен күкірт қышқылы да өндірілмек.

"Жалпы, еліміздегі өңдеу өнеркәсібінің даму қарқыны жақсы деп айтуға болады. Былтыр өңдеу саласындағы жалпы өнім көлемі 60 миллиард долларға жетті. Соңғы үш жылда еліміздің барлық аймағында 540 индустриялық жоба іске қосылды. Соның арқасында 50 мың тұрақты жұмыс орны пайда болды. Бүгін де бәріміз тағы бір өндірістің басталуына куә болып отырмыз. Бұл – ел экономикасына серпін беретін маңызды оқиға. Жаңа кәсіпорын жылына 300 мың катодты мыс шығарады. Бұл ішкі нарықтың сұранысын толық қамтамасыз етуге жетеді. Осы зауыт іске қосылған соң Қазақстан жоғары сапалы тазартылған мыс өндіретін жетекші елдердің ондығына кіре алады. Бұдан бөлек, аталған кәсіпорында алтын және күкірт қышқылы өндірілмек. Бір сөзбен, бұл ауқымды жоба отандық металлургия саласының дамуына қомақты үлес қосатыны сөзсіз", – деді Мемлекет басшысы.

Қасым-Жомарт Тоқаев зауыттың құрылысымен қатар, онда жұмыс істейтін адамдардың жағдайына да ерекше көңіл бөлу қажет екенін айтты. Президент кәсіпорын басшылығына жұмысшылардың әлеуметтік құқықтарын қамтамасыз етуді тапсырды. Ал Үкімет пен жергілікті әкімдік еңбек ұжымдарымен тұрақты байланыста болуы керек.

"Әсіресе, жұмысшылардың заңды әлеуметтік қажеттіліктерін қамтамасыз ету қажет. "Халық үніне құлақ асатын мемлекеттің" басты мәні де – осы. Үкімет, жергілікті билік өкілдері еңбек ұжымдарымен тығыз байланыс орнатып, белсенді жұмыс істеуі керек. Бұл жұмыс "Заң мен тәртіп" тұжырымдамасына сәйкес жүргізілуге тиіс", – деді Мемлекет басшысы.

Президент өндірісте жаңа технологиялар мен жасанды интеллектіні қолданудың да маңызына тоқталды. Оның айтуынша, мұндай технологиялар жұмысты жылдамдатумен қатар, қызметкерлердің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге және өндірістегі жазатайым оқиғалардың алдын алуға көмектеседі.

"Озық шешімдер кәсіпорынның өнімділігін арттырып, еңбек қауіпсіздігін күшейтуге, апаттардың алдын алуға мүмкіндік береді. Жақында өткен AI & Digital Bridge форумында мен Үкіметтің алдына нақты міндет қойдым. Зауыт салу барысында осы мәселені ескерген жөн. Ең алдымен құрылыс жұмысын сапалы жүргізіп, уақтылы аяқтау қажет. Осы бірегей жобаны жүзеге асыруға белсене атсалысып жатқан барша азаматқа, қытайлық серіктестерімізге шынайы ризашылығымды білдіремін. Ақтоғай мыс өңдеу кешені Қазақстанның өнеркәсіптегі әлеуетін арттыра түсуге зор үлес қосады деп сенемін", – деп түйіндеді сөзін Президент.

Ақтоғай мыс балқыту зауытының құрылысына шамамен 1,8 миллиард доллар инвестиция салынады. Жобаны KAZ Minerals тобы жүзеге асырып жатыр. Ал инженерлік серіктесі – Қытайдың NFC компаниясы.

Жаңа кәсіпорында мыңнан астам жұмыс орны ашылады деп жоспарланған. Зауытта кенді өндіруден бастап, оны байыту және дайын металл шығаруға дейінгі жұмыстар жүргізіледі. Алғашқы дайын мыс өнімін 2030 жылы алу көзделіп отыр.

Кәсіпорында мыстан бөлек, алтын, күміс және басқа да ілеспе өнімдер шығарылмақ.

Университетке түсуге дайындықты құжат қабылдау басталғанда емес, әлдеқайда ертерек бастаған дұрыс. Мамандық таңдау, ҰБТ-ға дайындалу, ағылшын тілін растау және грант конкурстарына қатысу — алдын ала жоспарлауды қажет ететін қадамдар. Оларды оқу жылы ішінде бірнеше кезеңге бөліп қарастырған жөн.

Күз: мамандық пен университетті зерттеу

11-сыныптың басында "қай мамандыққа түсемін?" деген сұрақпен қатар, "қандай білім беру ортасында оқығым келеді?" деп те ойланған жөн. Университет таңдағанда бағдарламаға, халықаралық мүмкіндіктерге және қаржылық қолдауға назар аударыңыз.

KIMEP University білім беру саласында 35 жылдан бері жұмыс істейді. Университеттің мәліметінше, институционалдық аккредитациясы FIBAA арқылы расталған, ал бірқатар бағдарламалары EFMD халықаралық аккредитациясына ие. Университет түлектерінің саны 15 мыңнан асады. Студенттерге әлемнің 115-тен астам университетінде алмасу бағдарламасымен оқу мүмкіндігі ұсынылады.

Оқу жылы ішінде KIMEP University Алматы, Астана, Семей, Ақтөбе, Атырау, Тараз және Қызылордада, сондай-ақ Бішкек пен Душанбеде ашық есік күндерін өткізеді. Бұл — қабылдау комиссиясына сұрақ қойып, оқу мүмкіндіктерін білуге жақсы мүмкіндік. Толық ақпарат сілтемеде.

KIMEP-ті қарастырып жүрсеңіз, өтінішті ертерек беруге болады. Қабылдау мерзімі 15 қазаннан 15 тамызға дейін жоспарланған. Алғашқы кезеңде жеке куәлікті жүктеп, қалған құжаттарды дайын болған сайын қосуға болады.

ҰБТ: пәндерді дұрыс таңдаудан бастаңыз

ҰБТ-ға дайындық тест жаттаумен шектелмейді. Алдымен таңдаған білім беру бағдарламаңызға сәйкес профильдік пәндерді анықтаңыз. KIMEP бакалавриатына түсу үшін талапкер ҰБТ-дан қажетті өту балын жинауы керек. Университет ұсынған пәндер комбинацияларына математика мен география, математика мен информатика, дүниежүзі тарихы мен құқық негіздері, дүниежүзі тарихы мен ағылшын тілі, география мен биология кіреді. Болашақ журналистер үшін шығармашылық емтихандар қарастырылған.

Ағылшын тілін соңғы сәтке қалдырмаңыз

Халықаралық академиялық ортада оқуды жоспарлаған талапкерлер ағылшын тіліне ертерек дайындалғаны жөн. KIMEP-ке түсу кезінде тілді IELTS, TOEFL немесе Duolingo сертификаттарының бірімен растау талап етіледі. Күзде өз деңгейіңізді бағалап, дайындықты бастау көктемге дейін тест тапсырып, нәтижені жақсартуға мүмкіндік береді.

Қыс: грант мүмкіндіктерін зерттеу

Грант туралы жазда ғана ойлау міндетті емес: кейбір конкурстарға өтінім қабылдау көктемде басталады. KIMEP University-дің 2027–2028 оқу жылына арналған жоспарында Интеллектуалдық олимпиадаға өтінім қабылдауды ақпанда бастау, ал олимпиаданы наурыздың екінші жартысында өткізу көзделген. Жеңімпаздарға оқу ақысының 100% немесе 50% көлемінде грант берілуі мүмкін. Нақты шарттар мен мерзімдер университет жариялаған ақпаратта нақтыланады.

Ескеріңіз: университетке түсу мен грант конкурсына қатысу — екі бөлек процесс. Университетке өтініш беру грант конкурсына автоматты түрде қатысуды білдірмейді. Грантқа жеке өтінім беріп, оның талаптарын орындау қажет.

Көктем: халықаралық мүмкіндіктерді қарастырыңыз

Университет таңдағанда студенттік кезеңде қандай тәжірибе жинауға болатынын да ескеріңіз. KIMEP студенттері әлемнің 115-тен астам серіктес университетінде бір немесе екі семестр оқи алады. Шетелде өткен пәндер KIMEP-те есептеледі, ал оқу ақысы университеттің өз тарифтері бойынша төленеді. Сондай-ақ конкурс арқылы Erasmus+ сияқты бағдарламаларға қатысуға болады.

Жаз: құжаттар мен мерзімдерді тексеріңіз

Жазға қарай ҰБТ нәтижесін тексеріп, ағылшын сертификатын және қажетті құжаттарды дайындап, грант конкурстарына жеке өтінім беру керек. KIMEP University бакалавриат бағдарламаларына қабылдауды 20 маусымнан 25 тамызға дейін жүргізуді жоспарлап отыр. Жазғы грант конкурсы да қарастырылған. Гранттарды бөлу кезінде ҰБТ нәтижесі, академиялық үлгерім, ағылшын тілін растайтын сертификаттар және басқа жетістіктер ескерілуі мүмкін.

Грант шарттары мен мерзімдері өзгеруі мүмкін. Өзекті ақпарат.

Талапкерге арналған қысқа чек-лист

2027 жылы университетке түсуді жоспарласаңыз:

• мамандық пен университеттерді салыстырыңыз;
• ҰБТ-ға қажетті пәндерді анықтаңыз;
• ағылшын тілін растау талаптарын тексеріңіз;
• құжаттарды ертерек дайындаңыз;
• грант конкурстарының мерзімдерін бақылаңыз;
• халықаралық алмасу мүмкіндіктерін зерттеңіз;
• ашық есік күніне қатысып, қабылдау комиссиясына сұрақтар қойыңыз;
• оқу ақысын ата-анаңызбен талқылап, маңызды мерзімдерді күнтізбеге енгізіңіз.

Университетке түсу — бір күнде қабылданатын шешім емес. Күзде бағытты анықтап, қыста дайындалып, көктемде мүмкіндіктерді зерттеп, жазда құжаттарды аяқтасаңыз, қабылдау процесі әлдеқайда түсінікті болады. Университетті тек диплом алатын орын емес, болашақ кәсіби жолдың бастауы ретінде қарастырыңыз.

KIMEP University бағдарламалары мен қабылдау талаптары туралы толық ақпарат.

Алматы тұрғыны Sulpak дүкенінен 240 мың теңгеге ноутбук сатып алған. Сатушылар оған қосымша бағдарламаларды міндетті түрде орнату керегін айтып, нәтижесінде 440 мың теңге алған. Осыған байланысты Stan.kz маманнан қосымша қызметтерді міндеттеп ұсынудың қаншалықты заңды екенін және тұтынушы мұндай жағдайда не істей алатынын сұрап білді.

Жалпы шығын 440 мың теңге болды...

Тұтынушы мән-жайды Threads желісіндегі парақшасында жазды. Ол ноутбукты осыдан үш-төрт күн бұрын Алматыдағы Sulpak дүкенінен сатып алғанын айтқан. 

Осы жағдайдан кейін желі қолданушылары дүкендерде қосымша қызметтерді ұсыну тәртібін талқылады. Олардың бірі жақында ноутбук сатып алғанын, ал сатушылар қосымша бағдарламаларды орнатуды қайта-қайта ұсынғанын айтты.

Тағы бір қолданушы жолдасымен бірге ноутбук пен принтер сатып алғанда да осындай жағдайға тап болғанын жазды. 

“Негізі, Windows жүйесін орнату 5–10 мың теңге тұрады. Мұндай нәрсені өзің де үйреніп алған жөн. 2005–2006 жылдары диск арқылы орнатуды үйрендік, ал қазір бәрі әлдеқайда оңай”, – деп жазды бірі. 

Тұтынушыны мәжбүрлеп, бағдарлама қосу дұрыс па?

Тұтынушылар құқығын қорғау жөніндегі сарапшы Светлана Романовскаяның айтуынша, дүкен сатып алушыға өзі қаламаған тауарды немесе қызметті мәжбүрлеп ұсына алмайды.

Маманның айтуынша, ақшаны қайтаруды талап етуге болады.

Сонымен қатар маман сотқа фото-видео дәлел ұсыну керегін жеткізді. 

“Дегенмен адамның жеке деректерін ескеру қажет. Дүкен қызметкерінің бейджін және оқиғаға қатысты өзге де жағдайларды түсіріп алуға болады. Мұндай жазбаларды интернетке жарияламай-ақ, сотқа дәлел ретінде ұсыну керек”, – деді сарапшы.

Sulpak тарапы не дейді?

Жағдайға қатысты Sulpak өкілдері де пікір білдірді. Компанияның жауабында суретте құны 199 990 теңге болатын “Премиум” пакет көрсетілгені айтылған.

“Бұл пакетке лицензиялық бағдарламалар мен оларды орнату қызметтері кіреді. Оны сатып алу міндетті емес”, – делінген компанияның жауабында.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстандағы ірі сауда желілерінің бірі Sulpak-тың марқұм тең құрылтайшысы Андрей Пактың қызы Светлана Пак қазіргі иесі Алмас Сұлтанғазинге айып таққан еді. Оның айтуынша, әкесі бизнестен өз еркімен кетпеген. Ал компаниядағы үлесі заңсыз түрде қайта рәсімделген. 

Құрылтай Төрағасы Айбек Дәдебай бастаған делегация Қырғыз Республикасының астанасында өткен Түркі мемлекеттерінің Парламенттік Ассамблеясының XV пленарлық отырысына қатысты.Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Қырғызстан Президенті Садыр Жапаров Құрылтай Төрағасын ТүркПА-ға мүше елдер парламенттерінің басшыларымен бірге қабылдады. Айбек Дәдебай бауырлас елдің басшысына Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың ыстық ықыласы мен ізгі тілегін жеткізді. Кездесуде бүгінде түркі мемлекеттері арасындағы қарым-қатынас стратегиялық деңгейге көтеріліп, жан-жақты дамып келе жатқаны атап өтілді. Бұл – елдер көшбасшылары арасындағы жемісті өзара іс-қимылдың тікелей нәтижесі.

Негізгі отырыс қарсаңында Жогорку Кенеш Төрағасы Марлен Маматалиевпен мазмұнды кездесу өтті. Айбек Дәдебай қырғыз әріптестеріне қонақжайлық танытқаны үшін алғыс айтып, Қырғызстан Парламентімен екіжақты қарым-қатынасты Парламентаралық ынтымақтастық жөніндегі кеңес, достық тобы және салалық комитеттер аясында барлық деңгейде одан әрі дамыту Құрылтай үшін айрықша маңызды екенін атап өтті.

ТүркПА-ның XV пленарлық отырысы "Жасанды интеллект және технологиялық прогресс дәуіріндегі түркі әлемінің парламентаралық ынтымақтастығы" тақырыбына арналды.

Құрылтай Төрағасы өз сөзінде бұл талқылау биыл Түркістанда өткен Түркі мемлекеттері ұйымының бейресми саммитінде көтерілген бастамалармен үндес екенін атап өтті.

“Бұл жасанды интеллект пен заманауи технологиялар мәселелерінің түркі әлемінің ортақ күн тәртібінде ерекше орын алатынын көрсетеді. Осыған байланысты Президентіміз Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев түркі елдерінің IT-хабтар желісін және Астанадағы Alem.AI базасында Жасанды интеллект орталығын құру бастамасының маңыздылығын атап өтті. Бұл жобалар елдеріміздің технологиялық әлеуетін біріктіріп қана қоймай, ортақ цифрлық экожүйе қалыптастыруға мүмкіндік береді. Ең алдымен, мұндай тетіктер ынтымақтастықты декларативті деңгейден нақты практикалық нәтижелерге көшіруді қамтамасыз етеді”, – деді Айбек Дәдебай.

Құрылтай Төрағасы сондай-ақ отырысқа қатысушыларды Габалада өткен Түркі мемлекеттері ұйымының саммитінде Қазақстан тарапы ұсынған бастамаларды қолдауға шақырды. Атап айтқанда, логистикалық әлеуетті арттыруға бағытталған жаңа технологиялар мен ортақ цифрлық шешімдерді ілгерілету үшін цифрлық мониторинг және цифрлық инновациялар орталықтарын ашу, сондай-ақ Түркі мемлекеттерінің киберқауіпсіздік жөніндегі кеңесін құру бастамалары туралы сөз болды.

Айбек Дәдебай Қазақстанда цифрландыру ел дамуының стратегиялық басым бағыттарының бірі ретінде айқындалғанын, ал 2026 жылды Президент "Цифрландыру және жасанды интеллект жылы" деп жариялағанын атап өтті. Құрылтай Төрағасы әріптестерімен Қазақстанның цифрлық ортаны заңнамалық қолдау саласындағы тәжірибесімен бөлісті. Атап айтқанда, жаңа Цифрлық кодекс, "Жасанды интеллект туралы" заң, сондай-ақ "Digital Qazaqstan" ұлттық стратегиясы аясында заңнаманы одан әрі жетілдіру жұмыстары туралы айтып берді.

Осыған байланысты Қазақстан тарапы еліміздің тәжірибесі негізінде ТүркПА елдеріне арналған үлгілік Цифрлық кодексті әзірлеу бастамасын көтерді. Бұл құжат түркі мемлекеттері арасында цифрлық құқық саласының ортақ тұжырымдамалық, терминологиялық және әдіснамалық негізін қалыптастыруға ықпал етеді.

Айбек Дәдебай Қазақстанда цифрландыру саласында жүзеге асырылып жатқан жобаларға да тоқталды. Олардың қатарында заң шығару жұмысын "e-Quryltai" платформасына көшіру, өңірдегі ең қуатты екі суперкомпьютерді іске қосу, "GovTech" инфрақұрылымын дамыту, AI-Sana бағдарламасы арқылы азаматтарды оқыту, Astana Hub кластері мен Qazaq AI Research University базасындағы білім беру жобалары және басқа да бастамалар бар.

Отырыс барысында Құрылтай депутаттары Әмірбек Оспанбеков пен Сатыбалды Бұршақов баяндама жасады. Қатысушылар ТүркПА-ға мүше мемлекеттерде өнеркәсіптік меншік құқықтарын қорғау, балаларды олардың денсаулығы мен дамуына зиян келтіретін ақпараттан қорғау, бірлескен кәсіпорындар туралы және басқа да бірқатар үлгілік заңды қабылдады.

ТүркПА-ның XV пленарлық отырысының қорытындысы бойынша парламентарийлер Бішкек декларациясын қабылдады.

ТүркПА Кеңесінің отырысында Қазақстан Парламенттік Ассамблеяға төрағалықты Қырғыз Республикасына тапсырды. Айбек Дәдебай әріптестеріне осы жауапты міндетті атқаруда табыс тілеп, Құрылтай депутаттары парламентаралық байланыстар мен ортақ түркі бірлігін одан әрі нығайтуға бар күш-жігерін жұмсауға дайын екенін жеткізді.

ТүркПА отырысы аясында Құрылтай Төрағасы Әзербайжан Республикасы Милли Мәжілісінің Төрағасы Сахиба Гафаровамен және Түркия Ұлы Ұлттық Мәжілісінің Төрағасы Нуман Куртулмушпен кездесті. Тараптар ТүркПА аясында да, екіжақты форматта да парламентаралық ынтымақтастықты одан әрі тереңдету мәселелері бойынша пікір алмасты.

Сонымен қатар Құрылтай депутаттары ТүркПА-ның Жас парламентарийлер және Парламентарий әйелдер топтарының жұмысына қатысты. Құрылтай депутаты, жас парламентарийлер тобының жетекшісі Дидарбек Ділдәбек жастардың саяси шешімдер қабылдау үдерістеріне қатысуы туралы баяндама жасады. ТүркПА-ның Парламентарий әйелдер тобының жетекшісі Айжан Темірбаева "Әйелдер және мәдени дипломатия: тіл мен ортақ дәстүрлер арқылы бірлікті нығайту" тақырыбындағы сессияда сөз сөйледі.

Алматыда тұрғындарға ортақ жер телімдерін заңсыз сатқан пәтер иелері кооперативінің бұрынғы төрағасы бес жылға сотталды. Оның әрекетіне байланысты Ақсай-1А шағынауданының тұрғындары шағым түсірген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Алматы қаласы прокуратурасының мәліметінше, 2025 жылы Ақсай-1А шағынауданында тұратын адамдар "Школьник" пәтер иелері кооперативінің жұмысына наразылық білдірген. Тұрғындардың шағымынан кейін прокуратура тексеру жүргізіп, ПИК төрағасының көпшілікке ортақ жер телімдерін заңсыз сатып келгенін анықтаған. Осыдан кейін аса ірі мөлшердегі алаяқтық бойынша қылмыстық іс қозғалып, заңсыз сатылған жер телімдеріне тыйым салынған.

Тексеру барысында шағынаудандағы басқа да заңбұзушылықтар анықталды. Мәселен, тұрғын үйлердің жертөлелерінде рұқсатсыз жұмыс істеп келген он хостел анықталды. Сондай-ақ коммуналдық желілерге заңсыз қосылған нысандар да мәлім болды.  

"Қабылданған шаралардың нәтижесінде Ақсай-1А шағынауданындағы 15 мыңнан астам тұрғынның құқығы қорғалып, әлеуметтік шиеленіс ошағы жойылды", – деп мәлімдеді Алматы қаласының прокуратурасы.

Іс сотқа жетіп, 2026 жылғы 17 тамызда "Школьник" ПИК-інің бұрынғы төрағасына үкім шыққан. Сот оны аса ірі мөлшерде алаяқтық жасағаны үшін кінәлі деп танып, бес жылға бас бостандығынан айырды. Үкім заңды күшіне енген.

Прокуратура осындай жағдайлар қайталанбауы үшін сот отырысына тұрғындардан көп шағым түсетін басқа да ПИК пен мүлік иелері бірлестіктерінің басшыларын қатыстырғанын мәлімдеді. Олар жерді заңсыз сату және тұрғындардың құқығын бұзу қандай жауапкершілікке әкелетінін сотта өз көздерімен көрген.

Қала прокуратурасы тұрғындардың құқығын қорғау және көпқабатты үйлерді басқарудағы заңбұзушылықтарды анықтау жұмыстары жалғасатынын хабарлады.

11 қарашада Алматыда Қазақстанның жарнама саласындағы маңызды жиындардың бірі – RAF-2026 форумы өтеді. Оған 300-ден астам қатысушы, бес және одан да көп елдің өкілдері мен ірі компаниялардың сарапшылары жиналады. Бір күнге жоспарланған форумда жасанды интеллект, медиа саласындағы өзгерістер, жарнамаға қойылатын жаңа талаптар және бренд беделін сақтау мәселелері талқыланады.

Алдағы бір жылда жарнама нарығы қалай өзгереді? Қай байланыс арналары бұрынғыдай тиімді болмақ? Тұтынушылардың талғамы мен сұранысы қалай құбылып жатыр? Брендтер көпшіліктің назарынан тыс қалмау үшін не істеуі керек? Осы және өзге де сұрақтар 11 қарашада Алматыдағы Rixos Almaty қонақүйінде өтетін жетінші RAF-2026 форумында сөз болады.

Биылғы форумның тақырыбы – Signals 2026: Decode Tomorrow. Ұйымдастырушылар нарықтағы өзгерістердің алғашқы белгілеріне назар аударуды ұсынады. Бұлардың қатарына аудиторияның мінез-құлқының өзгеруі, заманауи технологиялар, медиа саласындағы бетбұрыстар мен бизнесті дамытудың жаңа бағыттары жатады.

Жасанды интеллект, жаңа медиа және бренд беделі

RAF-2026 бағдарламасында жарнама берушілерді, маркетологтерді, агенттіктер мен медиа өкілдерін толғандыратын мәселелер қамтылған. Атап айтқанда, Қазақстандағы медианы тұтыну ерекшеліктері, мемлекеттік реттеудің жарнама саласына ықпалы, цифрлық дәуірдегі телевизияның өзгеруі, сауда алаңдарындағы жарнама және сыртқы жарнаманың жаңа бағыттары талқыланады.

Сондай-ақ жасанды интеллектінің жарнамаға ықпалына ерекше назар аударылады. Бұған қоса, ақпарат әп-сәтте таралатын заманда бренд беделін сақтау, қоғамның сынына ұшыраған компанияның абыройын қалпына келтіру және "мәдени бойкот" жағдайында дұрыс әрекет ету мәселелері де қозғалады.

Форум үш бағыт бойынша өтеді: негізгі сахна, Digital және Creative залдары. Қатысушылар өздеріне қажетті тақырыпты таңдап, цифрлық технологиялар, жарнама құралдары мен креативті шешімдер туралы пікір алмасады. Сонымен қатар бизнес пен брендті дамытуға көмектесетін тәжірибелік ұсыныстармен танысады.

Бағдарламада панельдік талқылаулар, зерттеулер мен нақты жобалардың тәжірибесі ұсынылады. Спикерлер қатарында Yandex Ads, BI Group, OMD, 31 арна, ЦАРА, inDrive, Ұлттық медиа қауымдастығы, CITIX, Integral Ad Science және жарнама мен медиа саласында жұмыс істейтін өзге де компаниялардың өкілдері бар.

Форум бизнеске не береді?

Жарнама саласы қазір үлкен өзгерістер кезеңінен өтіп жатыр. Ақпарат тарату арналары жаңарып, деректер мен технологиялардың маңызы артып келеді. Ал тұтынушылармен байланыс орнатудың тәсілдері бұрынғыдан өзгеше бола бастады.

Мұндай жағдайда компанияларға жаңа үрдістерді бақылап қана қою жеткіліксіз. Ең маңыздысы – қай өзгеріс маркетингтің тиімділігіне әсер ететінін және бизнестің дамуына қандай мүмкіндік ашатынын түсіну.

RAF алаңында бренд өкілдері, жарнама және digital-агенттіктер, медиа ұйымдар, жарнама платформалары, PR мамандары мен технологиялық компаниялар бас қосады. Бұл – саладағы жаңа бағыттармен танысып, әріптестермен тәжірибе алмасуға және Қазақстан мен Орталық Азия нарығындағы мамандармен іскерлік байланыс орнатуға мүмкіндік.

Форум маркетинг басшыларына, бренд-менеджерлерге, кәсіпкерлерге, жарнама және PR мамандарына, медиа өкілдеріне, digital-агенттіктер мен жарнама технологиялары саласында жұмыс істейтін компанияларға арналған.

RAF-2026 форумы 2026 жылғы 11 қарашада Алматыдағы Rixos Almaty қонақүйінде өтеді. Бағдарлама мен билеттер туралы толық ақпаратты форумның ресми сайтынан https://raf.asia/ алуға болады.

RAF-2026 – жарнама индустриясының форумы. Биылғы тақырыбы – Signals 2026: Decode Tomorrow.

Ұйымдастырушы – Орталық Азия жарнама қауымдастығы (ЦАРА).

Бас серіктестері – Yandex Ads, IAS және inDrive.

Қазақстан футбол федерациясы "Ақтөбе" мен "Ордабасы" арасындағы ойында болған тәртіп бұзушылықтарға байланысты екі клубқа да айыппұл салды. Ақтөбелік команда 2 миллион теңгеден астам қаржы төлеуге міндеттелді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қазақстан футбол федерациясының Бақылау, тәртіптік және этика комитеті Премьер-лиганың 23-турында өткен "Ақтөбе" мен "Ордабасы" арасындағы матчқа қатысты шешім шығарды. Оған ойын кезіндегі қауіпсіздік талаптарының бұзылуы, жанкүйерлердің әрекеті және клуб өкілдерінің тәртібі себеп болған.

Федерация мәліметінше, "Ақтөбе" клубы матчты тиісті деңгейде ұйымдастырмаған және ойынның ресми өкілдерінің қауіпсіздігін қамтамасыз етпеген. Бұдан бөлек, клуб директоры Б.Түзелбаевтың төрешілердің киім ауыстыратын бөлмесіне рұқсатсыз кіргені анықталған. Осы әрекеті үшін клубқа 300 айлық есептік көрсеткіш, яғни 1 миллион 297 мың 500 теңге айыппұл салынды.

Жанкүйерлердің әрекеті де назардан тыс қалмаған. Федерацияның хабарлауынша, ақтөбелік жанкүйерлер матчтың ресми өкілдеріне бейәдеп сөздер айтып, қарсылас командаға тіл тигізген. Осы үшін клуб тағы 865 мың теңге айыппұл төлейді. Осылайша, "Ақтөбе" футбол клубына салынған айыппұлдың жалпы сомасы 2 миллион 162 мың 500 теңгеге дейін жетті.

Сонымен қатар команданың бас бапкері Игорь Черевченко да жазадан құтылмады. Федерация оның беделге нұқсан келтіретін мәлімдемелері үшін 216 мың 250 теңге айыппұл салған.

Ал "Ордабасы" клубы матчтың басталуын кешіктіргені үшін жауапқа тартылды. Шымкенттік футболшылар киім ауыстыратын бөлмеден кеш шыққандықтан, ойын үш минутқа кеш басталған. Осыған байланысты клуб 259 мың 500 теңге төлеуге міндеттелді.

Барлық айыппұл 20 қарашаға дейін төленуі керек.

Айта кетейік, бұған дейін осы матчтағы жанкүйерлердің әрекеті Қазақстан мен Өзбекстанда қызу талқыланған еді. Әлеуметтік желіде "Ақтөбенің" кәмелетке толмаған бір топ жанкүйер қызы "NO SHYMSIDE, NO TEXAS FANS!" деген жазуы және Өзбекстан туына ұқсас бейнесі бар плакат ұстап тұрған видео тараған. Матчтан кейін кейбір жанкүйерлердің "Өзбектер!" деп айқайлағаны да хабарланған.

Осы оқиғаға байланысты полиция қыздардың кім екенін анықтап, ата-аналарының қатысуымен профилактикалық әңгіме жүргізген. Ал ата-аналары бала тәрбиесіне қатысты міндеттерін тиісінше орындамағаны үшін әкімшілік жауапкершілікке тартылған.

Кейін "Ақтөбе" футбол клубы айыппұл салынған алты қыздың шығынын өтейтінін мәлімдеді. Клуб өкілдері кемсітушіліктің кез келген түріне қарсы екенін, алайда қыздарды қолдаусыз қалдырмайтынын жеткізген.

"Экспресс Займ" микроқаржы ұйымы 43 мың азаматты алдады деген күдікке ілінді. Тергеу дерегінше, компания клиенттерге микрокредит рәсімдеу үшін міндетті деп көрсетіп, ақылы кеңес беру қызметін қосымша төлеткен. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Қаржылық мониторинг агенттігінің мәліметінше "Экспресс Займ" микроқаржы ұйымы еліміздің 18 өңірінде микрокредит беру кезінде азаматтарды жаппай алдаған.

“2024 жылдың тамызында ұйым ақылы кеңес беру қызметін енгізген. Оның құны қарыз сомасына қарай белгіленіп, қарыз алушының негізгі берешегіне қосылған. Клиенттерге бұл қызметтің ақысын төлемейінше микрокредит ала алмайтынын немесе қарызды қайтару мерзімін ұзарта алмайтынын айтқан. Ал ақылы қызметтен бас тартуға болатынын жасырған. Салдарынан қарыз алушылар қолына тиесілі сомадан аз ақша алғанымен, қарызды сыйақысымен қоса толық қайтаруға міндеттелген. Микрокредитті қайтару мерзімін ұзартқан сайын ақылы кеңес беру қызметі қайта рәсімделіп отырған”, – делінген хабарламада. 

Агенттік осылайша микро қаржы ұйымының 43 мың азаматпен ақылы кеңес беру қызметіне қатысты 181 мыңнан астам шарт жасасқанын алға тартты. 

Қазір микроқаржы ұйымы директорының орынбасары үйқамаққа алынған. Тергеу жалғасып жатыр.

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстанда бес жылдан бері қарызын өтей алмағандар бір айда банкрот бола алатыны туралы мәлімдеген едік. Мемлекеттік кірістер департаменті Қазақстанда қарыз мәселесін шешудің үш жолы бар екенін түсіндірді. 

Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Орталық коммуникациялар қызметінің басшылығы ауысты. Мемлекет басшысының өкімімен бұл қызметке Қанат Құлшыманов тағайындалып, бұрынғы директор Асқар Омаров лауазымынан босатылды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Ақорданың жариялаған өкіміне сәйкес, Қанат Құлшыманов жаңа қызметіне кірісуіне байланысты Президент Әкімшілігінің Коммуникациялар бөлімі меңгерушісі лауазымынан босатылды.

Қанат Құлшыманов туралы не белгілі?

Қанат Құлшыманов 1987 жылы 5 қыркүйекте Қостанай облысында дүниеге келген. Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде журналистика мамандығы бойынша бакалавриат пен магистратураны тәмамдаған. PhD ғылыми дәрежесі бар.

Еңбек жолын 2007 жылы "ҚазАқпарат" агенттігінің тілшісі болып бастаған. Кейін "Қазконтент" компаниясында журналист болып жұмыс істеді. 2016–2017 жылдары Ұлттық экономика министрлігінің қоғаммен байланыс департаментінде қызмет атқарған.

2017–2019 жылдары Ақтөбе облысы әкімінің баспасөз хатшысы, ал 2019–2020 жылдары Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің баспасөз хатшысы әрі қоғаммен байланыс департаментінің директоры болды.

Одан кейін Жамбыл облысы әкімі аппараты басшысының орынбасары, "ҚазМұнайГаз" ұлттық компаниясының баспасөз қызметінің жетекшісі қызметтерін атқарды. 2022–2024 жылдары Премьер-министр мен Үкіметтің баспасөз қызметін басқарған.

2024 жылы Президент Әкімшілігінің Коммуникациялар бөлімі меңгерушісінің орынбасары болып тағайындалып, 2025 жылғы наурыздан бастап осы бөлімді басқарды.

Асқар Омаров қандай қызметтер атқарған?

Орталық коммуникациялар қызметінің директоры лауазымынан босатылған Асқар Омаров 1976 жылы Алматы қаласында туған. "Тұран" университетін бітірген.

Еңбек жолын ақпарат саласында бастап, әр жылдары журналист, редактор және медиа ұйымдарының басшысы болып жұмыс істеген. 2008–2010 жылдары "Нұр-Медиа" компаниясында басшылық қызметтер атқарса, 2011–2013 жылдары Түркі академиясының вице-президенті болған.

2017–2021 жылдары "ҚазАқпарат" халықаралық ақпарат агенттігін басқарды. Кейін Ақпарат және қоғамдық даму вице-министрі, ал 2022 жылдың қаңтарынан қыркүйегіне дейін осы ведомствоның министрі қызметін атқарды.

Асқар Омаров 2022 жылғы 2 қыркүйекте Президент жанындағы Орталық коммуникациялар қызметінің директоры болып тағайындалған еді. Ол бұл қызметті төрт жылдан астам уақыт басқарды.

Айта кетейік, Мемлекет басшысының өкімімен Евгений Кочетов Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Коммуникациялар бөлімінің меңгерушісі болып тағайындалғанын жазған едік.

Әлеуметтік желіде марқұм жатқан бөлмеге күріш шашу, белге ақ мата байлау секілді қазақтың жерлеу рәсімдері қызу талқыланып жатыр. Бір келін күріш шашылған еденді тазалап қойғаны үшін енесінен ауыр сөз естігенін айтса, енді бірі оңтүстік өңірлерде жақындардың беліне ақ мата байлау дәстүрінің мәнін түсінбейтінін жазған. Бұл ғұрыптар қайдан шыққан? Олар қазақ тарихынан тамыр тарта ма, әлде көршілес елдерден енген салт-сана ма? Stan.kz тілшісі зерттеп көрді.

Марқұмның бөлмесіне күріш шашу

Әлеуметтік желі қолданушысының  жазған жазбасынан кейін қазақтың жерлеу рәсімдеріне қатысты талқылау күшейді. Ол қайын атасы қайтыс болғаннан кейін енесінің марқұм жатқан бөлмеге күріш шашып қойғанын, мұның мәнін түсінбей еденді жуып, сыпырып тастағанын жазған. Алайда енесі мұны жаман ырымға балап, келінге ренжіген.

"Менің келін боп түскеніме бір жыл да толмай жатып, қайын атам қайтыс болды. Қайын атам жас кетті. 50-ден енді асқан еді. Әрине, бұл жағдай менің де шымбайыма батты. Түркістан облысына Қарағанды өңірінен келін боп түстім. Кісі қарасы азайған соң енем атам жатқан бөлмеге күріш сеуіп қойған екен. Бір айдан астам уақыт тұрған соң еденді шаң басып кеткен еді. Түк те түсінбей, еденді жуып, сыпырып қойып едім. Енем: “Осы үйде тағы да өлім болғанын қалайсың ба? Неге тазаладың? Ниетің нашар!” деп, жанымды ала жаздады. Қатты қорықтым. Бір жамандығым тиіп кетті екен деп ойладым", – деп жазған ол.

Бұл жазбаға ұқсас пікірлер де әлеуметтік желіде кездеседі. Мәселен, тағы бір қолданушы оңтүстік өңірлерде марқұмның жақындары беліне ақ мата байлап алатынын түсінбейтінін айтқан. 

"Әрине, кісі қаза болған үйді сөгу әбестік болар. Десе де, жақындарының белге ақ байлап алуы өзбектерден енген деп ойлаймын. Қазақта кісі өлген үйде басына тақия киеді. Оңтүстіктен енген тағы бір дәстүр бар: кісі қаза тапқан соң жетісі, қырқы, елу бір күндігі және жүз күндігін береді. Қазақта елу бір, жүз күндік деген болмаған ғой. Босқа ысырапшылдық дінмен де тыйым салынады.Әйтеуір жоқ жерден дәстүр шығарып алады", – деді ашынған желі қолданушысы.

Марқұмның бөлмесіне дән шашу: Несібені алып кетпесін деген сенім бе?

Қазақтың кей өңірлерінде адам қайтыс болғанда мәйіттің аяқ жағына немесе астына топырақ төсеп, оның айналасына бидай, күріш, тары секілді дәнді дақылдар шашқан. Археолог-этнограф Жанболат Қазанбаевтың айтуынша, мұндай ғұрып Батыс Қазақстан мен Қызылорда өңірлерінде кездескенімен, қазір көптеген жерде қолданыстан шыққан.

"Дән шашу марқұмның өзімен бірге отбасының несібесін алып кетпесін деген халықтық түсінікпен байланысты. Мұнда дән күнделікті азық қана емес, байлықтың, берекенің және тіршіліктің символы ретінде қарастырылған. Батыс Қазақстан мен Қызылорда өңірлерінде мұндай дәстүр кездескен. Адам қайтыс болғанда аяқ жағына немесе мәйіттің астына топырақ төсеп, соның айналасына дән шашқан. Бір жерде бидай, екінші жерде тары, басқа өңірде күріш пайдаланылған. Яғни жергілікті халықтың тұрмысында қандай дақыл маңызды болса, көбіне соны қолданған", – дейді Жанболат Қазанбаев.

Алматы қаласы Дін істері жөніндегі басқармасының жанындағы Кеңес беру және оңалту орталығының теолог маманы Алмаз Бөкеннің айтуынша, дән шашудың исламда арнайы бекітілген діни негізі жоқ.

"Марқұм қайтыс болғанда бөлмесіне дәнді дақыл сеуіп қою жөнінде Құранда да, сенімді хадистерде де нұсқау жоқ. Бұл – халық арасында қалыптасқан дәстүр. Оның мағынасы марқұмның несібесі бітті, ырысы аяқталды деген түсінікпен байланысты болуы мүмкін. Бірақ мұны шариғатта бекітілген амал деп айтуға болмайды. Сонымен бірге мұндай дәстүрді бірден харам деп кесіп айту да дұрыс емес. Мұнда адамның қандай сеніммен әрекет етіп отырғанына назар аудару керек. Егер дән шашпаса, марқұмға зиян келеді немесе оның рухына кесірі тиеді деп сенсе, мұндай түсініктің діни негізі жоқ. Ал дәстүрді орындаймыз деп азық-түлікті орынсыз шашу, ысырап ету де құпталмайды. Марқұмды құрметтеу дән шашумен өлшенбейді. Оған Құран бағыштау, дұға жасау, жақындарына көңіл айту, қайғырып отырған отбасын сабырға шақыру маңызды", – дейді теолог.

Малдың бас сүйегін қабір басына қою: көне ғұрыптың ізі ме?

Этнограф Жанболат Қазанбаевтың айтуынша, шығыс өңірлерінде марқұмға арнап сойылған малдың бас сүйегін қабірдің бас жағына қою ғұрпы кездескен. 

"Шығыс өңірлерінің жерлеу ғұрыптарында басқа аймақтардан ерекшеленетін тұстар бар. Мысалы, марқұмға арнап сойылған малдың бас сүйегін жерлегеннен кейін қабірдің бас жағына қойып кететін жағдайлар кездескен. Мен 1995 жылға дейін жерленген адамдардың қабірлерінің басынан осындай белгілерді көрдім. Кейбір қабірлердің маңында бірнеше жылқының бас сүйегі болған. Жетісі, жылы немесе асына сойылған малдың басын бұзбай пісіру, миын алу секілді әрекеттер де белгілі бір ғұрыптық тәртіппен атқарылған", – дейді археолог-этнограф.

Белге ақ мата байлау нені білдірген?

Жанболат Қазанбаевтың айтуынша, ақ түстің қазақ дүниетанымындағы орны ерекше. Алайда ақ матаны байлау ғұрпының нақты шығу тегін бір ғана түсінікпен байланыстыру қиын.

"Сырттан келген меймандарға белге ақ мата байлау марқұмның ет жақыны екенін білдірген. Мұндай белгі адамның қаралы отбасына қатысын көрсеткен. Кейбір өңірде белге байласа, басқа жерде қолға байлаған. Ақ түс қазақ дүниетанымында тазалық пен пәктіктің белгісі ретінде қабылданады. Жалпы, көне қоғамдарда адамның киімі мен оның түсі әлеуметтік мәртебесін, белгілі бір топқа жататынын білдіретін жағдайлар болған. Ақ пен қызыл түске қатысты символдық түсініктер де әртүрлі мәдениеттерде кездеседі", – дейді этнограф.

Ал теолог Алмаз Бөкен бұл ғұрыпты исламдағы міндетті рәсіммен шатастырмау керегін айтады.

"Қаралы үйде ақ мата байлау – дәстүрімізде бар ғұрыптардың бірі. Бірақ оны исламда арнайы бекітілген сүннет амал деп айтуға негіз жоқ. Егер адамдар мұны марқұмға жақындығын білдіретін немесе қайғыға ортақтасуды көрсететін белгі ретінде қолданса, оны халықтық дәстүр ретінде қарастыруға болады. Ал ақ мата байламаса, марқұмға зиян келеді немесе қандай да бір жамандық болады деп сену дұрыс емес. Дәстүрді құрметтеу керек, бірақ оны орындамаған адамды кінәлауға болмайды", – дейді теолог.

Ал бұл дәстүрдің астарын шымкенттік қария Қабен Омарұлы адам денсаулығымен байланыстырады.

"Жаназада қайғыдан қабырғасы қайысып жылаған жандардың бауыры зақымданбасын деп беліне орамал буған. Адам ұзақ өкініп жылағанда көз жасы таусылып, іштей егіле бастайды. Бұл ішкі ағзаларға үлкен салмақ түсіреді. Ал еңіреп, өкінішін сыртқа қайғымен шығарғанда, әсіресе бауыр мүшесі зардап шегеді екен. Сондықтан жаназада марқұмның ең жақын туыстарының белін орамалмен қатты таңып қою әдетке айналған", — дейді қария.

Мұның медициналық негізін жедел жәрдем дәрігері Серік Тұрғанбеков былай түсіндіреді:

"Адам қатты егіліп, өксіп жылағанда диафрагма мен іш пресінің бұлшықеттері ырғақты түрде қатты жиырылады. Осының салдарынан іш қуысындағы қысым кенеттен жоғарылап, диафрагма бауыр мен ішкі ағзаларға механикалық салмақ түсіреді. Ал белді бекем таңу іш қабырғасын ұстап, диафрагманың артық қозғалысын шектейді. Мұны медицинадағы бандаж кию немесе компрессиялық терапияның әсерімен салыстыруға болады", – дейді ол.

Айнаның бетін жаппаса, марқұмның жаны айнадан көрінеді деген түсінік қайдан шыққан?

Адам қайтыс болғаннан кейін үйдегі айналардың бетін жабу – кейбір отбасыларда әлі күнге дейін сақталған дәстүр. Халық арасында марқұмның жаны қырық күн бойы үйін айналып жүреді, айнадан өз бейнесін көріп, шошып қалуы мүмкін деген түсініктер де айтылады.

Археолог-этнограф Жанболат Қазанбаевтың пайымынша, айнаның бетін жабу ғұрпын тек ислам дінімен байланыстыруға болмайды. Ол бұл дәстүрдің астарында адамның өз бейнесіне, жан мен тәннің байланысына қатысты көне түсініктер жатуы мүмкін екенін айтады.

"Айнаның тарихы өте тереңде жатыр. Адамдар бастапқыда өз бейнесін судан көрген, кейін жылтыр тастарды пайдаланған. Неолит дәуірінде жылтыратылған тастардан жасалған айналар болғаны белгілі. Уақыт өте келе айна тек тұрмыстық бұйым емес, ғұрыптық мағынасы бар зат ретінде де қабылданған. Адамның бейнесі мен жаны арасында байланыс бар деген түсініктер түрлі халықтардың дүниетанымында кездеседі. Қазақ арасында да айна адамның ажарын алып қояды, оған ұзақ қараса, шошынуы немесе ауырып қалуы мүмкін деген сенімдер болған. Марқұм қайтыс болғаннан кейін айнаның бетін жабуды осындай көне түсініктердің жалғасы ретінде қарастыруға болады. Халық арасында өлген адамның жаны қырық күнге дейін үйін айналып жүреді, айнадан өз бейнесін көріп, шошып қалуы мүмкін деген ұғым бар", – дейді Жанболат Қазанбаев.

Сондай-ақ этнограф айна мен кісі қайтудың арасындағы байланыс сақ дәуірінен бері келе жатқанын айтады.

"Сақтарда айна ғұрыптық дәстүрге ие болғандықтан, кісі қайтқанда беліне байлап жүрген арнайы айнасын сындыратын болған. Оны күшпен емес, әуелі ыстық отқа салып, әбден ысығанда мұздай суға малған. Сонда айна морт сынады екен. Одан бөлек, айна өздігінен немесе мезгілсіз сынса, жаман хабар келе жатыр деп сенген. Осыған қарағанда бұл жерде бір байланыстың болғаны анық", – дейді этнограф.

Ал Алмаз Бөкеннің айтуынша, айнаның бетін жабу мен қырық күн шырақ жағудың исламда міндетті рәсім ретінде бекітілген негізі жоқ.

"Айнаның бетін жабу, қырық күн шырақ жағу жөнінде Құранда немесе сенімді хадистерде арнайы нұсқау жоқ. Сондықтан мұны исламның міндетті рәсімі ретінде көрсетуге болмайды. Бұл – халық арасында қалыптасқан салт-дәстүрлердің бірі. Марқұмның жаны қырық күн бойы екі дүниенің арасында жүреді немесе айнадан өзін көріп шошиды деген түсініктерді де исламдағы нақты діни қағида деп қабылдауға негіз жоқ.  Мұндай мәселелерде дәстүр мен діни үкімді ажырата білу керек. Бір салттың халық арасында ұзақ уақыт сақталуы оның міндетті діни амал екенін білдірмейді. Марқұмға қатысты діни рәсімдерді орындағанда шариғатта негізі бар амалдарға сүйенген дұрыс", – дейді теолог.

Қаралы үйде күйеубаланы жұмсау діни міндет пе?

Қазақтың кейбір өңірлерінде үлкен кісі қайтыс болғанда күйеубалаға арнайы міндет жүктеліп, қаралы үйдің шаруаларын ұйымдастыру тапсырылған. Археолог-этнограф мұндай ғұрыпты Алматы облысынан кездестіргенін айтады.

"Қазақ қоғамында күйеу балаға деген құрметтің өзіндік орны бар. Жезде мен балдыз, нағашы мен жиен арасындағы қарым-қатынас та басқа туыстық байланыстардан ерекшеленеді. Кейбір жерлерде үлкен кісі қайтыс болғанда күйеубаланы жұмсап, қаралы үйдегі шаруаларды ұйымдастыруды тапсырады. Мен мұндай дәстүрді Алматы облысында кездестірдім. Кейбір жерде марқұмды жерлеуге алып бара жатқанда күйеубаланы үйде қалдырып, үй ішіндегі жұмыстарды атқаруды тапсырған. Жергілікті халық мұны Пайғамбарымыздың Әлиге деген құрметімен байланыстырып түсіндіретін жағдайлар да бар", – дейді Жанболат Қазанбаев.

Теолог Алмаз Бөкен күйеубаланың қаралы үйге көмектесуін игі іс деп бағалайды. Дегенмен оны белгілі бір рәсімді міндетті түрде атқаруға мәжбүрлеудің діни негізі жоқ екенін айтады.

"Қазақ қоғамында күйеубалаға белгілі бір міндеттер жүктеліп жатады. Егер ол өз еркімен көмектесіп, қаралы үйдің шаруасына араласып, марқұмның жақындарына қолдау көрсетсе, бұл – жақсы іс. Бірақ оның қалауынсыз міндеттеу, көмектеспесе кінәлау немесе мұны діни парыз ретінде көрсету дұрыс емес. Мәйітті жуу, жаназасын шығару және жерлеуге қатысты рәсімдердің исламда өз тәртібі бар. Мұндай міндеттерді күйеубалаға ғана жүктейді деген талап жоқ. Сондықтан туыстық дәстүрден туындаған міндеттерді шариғаттағы парыздармен шатастырмаған жөн. Белгілі бір салтты міндетті талапқа айналдырып, адамға орынсыз ауыртпалық түсіруге болмайды", – дейді теолог.

Қара киім кию мен қара орамал тағу ислам талабы ма?

Қазақ қоғамында қара киім кию, қара орамал тағу және қаралы үйге қара мата ілу аза тұтудың белгісі ретінде қалыптасқан. Бірақ бұл дәстүрлердің бәрін исламдағы міндетті талап деп қабылдау дұрыс емес.

Алмаз Бөкеннің айтуынша, мұсылман адам міндетті түрде қара киім киюі керек деген арнайы талап жоқ.

"Қазақ дәстүрінде қара орамал тағу, қара киім кию арқылы қайғыны білдіру кездеседі. Бірақ исламда міндетті түрде қара киіну керек немесе үйге қара мата ілу қажет деген талап жоқ. Сонымен қатар мұндай дәстүрлерді бірден дінге қайшы деп те айтуға болмайды. Олар халықтың мәдениеті мен қалыптасқан әдетіне байланысты болуы мүмкін. Ең бастысы – адамның киімінің түсіне қарап, оның қайғысын бағаламау. Біреу қара киім киеді, енді біреу басқа түсті киім киюі мүмкін. Мұны діни міндетпен теңестіруге болмайды. Марқұмның жақындарына құрмет көрсету, олардың қайғысына ортақтасу және қолдау білдіру әлдеқайда маңызды", – дейді теолог.

Қысқасы, қаралы үйде сақталған әрбір ғұрыптың астарында белгілі бір түсінік жатуы мүмкін. Бірақ оның мағынасын білмеген адамды кінәлау немесе рәсім орындалмаса, тағы бір қайғылы жағдай болады деп қорқыту дәстүрді түсіндірудің дұрыс жолы емес. Керісінше, салттың мәнін ашып, оның тарихи және діни негізін ажыратып түсіндіру қоғамға қажет.

Жапонияның Аичи-Нагоя қаласында өтіп жатқан Азия Пара ойындарында қазақстандық дзюдошылар ел қоржынына тағы үш медаль салды. Бексұлтан Құлмырза алтын жүлдеге ие болса, Ғалымжан Смағұлұлы мен Даяна Федосова қола медаль жеңіп алды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Бексұлтан Құлмырза J2 санатында 81 келіге дейінгі салмақта белдесті. Финалда ол Оңтүстік Корея спортшысы Ким Донхунмен кездесіп, қарсыласын иппон әдісімен жеңді. Осылайша, қазақстандық спортшы Азия Пара ойындарының чемпионы атанды.

Осы салмақ дәрежесінде өнер көрсеткен тағы бір отандасымыз Ғалымжан Смағұлұлы да жүлдесіз қалмады. Ол қола медаль үшін өткен белдесуде ирандық Реза Голамиді жеңіп, үшінші орынға тұрақтады.

Әйелдер арасындағы жарыста Даяна Федосова да үздіктер қатарынан көрінді. Ол J2 санатында 60 келіге дейінгі салмақта қола жүлдеге таласып, сингапурлық Хунг Джоан Хуэй Синді иппонмен ұтты.

Осылайша, қазақстандық парадзюдошылар жарыста бір алтын және екі қола медаль жеңіп алды.

Қазір Қазақстан құрамасының қоржынында 20 медаль бар. Оның төртеуі – алтын.

Айта кетейік, бұған дейін Жапонияның Нагоя қаласында XX жазғы Азия ойындары аяқталған еді. Бұл жарыста Қазақстан құрамасы 84 медаль жеңіп алып, жалпыкомандалық есепте сегізінші орынға ие болды.

Мемлекет басшысының өкімімен Евгений Кочетов жаңа лауазымға тағайындалды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ақорда бірнеше кадрлық өзгерісті атады.

“Мемлекет басшысының өкімімен Евгений Кочетов Қазақстан Президенті Әкімшілігінің Коммуникациялар бөлімінің меңгерушісі лауазымына тағайындалды”, – делінген хабарламада.

Евгений Дмитриевич Кочетов — қазақстандық мемлекеттік қызметкер, медиа және коммуникация саласының маманы. 

• Қазақ гуманитарлық-заң университетін және М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетін бітірген.
• 2016–2017 жылдары Президент жанындағы Орталық коммуникациялар қызметінің директоры болған.
• 2017–2018 жылдары "Қазконтент" АҚ басқарма төрағасы қызметін атқарған.
• 2023 жылы Ақпарат және қоғамдық даму вице-министрі болып тағайындалған.
• Кейін Мәдениет және ақпарат вице-министрі қызметін атқарған. 

Еске салсақ, Сыртқы істер министрі Ермек Көшербаев жаңа қызметке тағайындалған еді. 

Павлодар облысында 10 және 11 жастағы екі өгей қызына жыныстық зорлық-зомбылық жасап, АИТВ жұқтырған ер адамға сот үкімі шықты. Ол өмір бойына бас бостандығынан айырылды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Irbis TV-ге сілтеме жасап хабарлайды.

Тергеу мәліметінше, ер адам 2018 жылдан бері екі қызы бар әйелмен бірге тұрған. Балалардың екеуінде де ақыл-ой дамуының бұзылысы бар.

Оқиға 2025 жылдың желтоқсан айының ортасында болған. Сол күні балалардың анасы үйден шығып, қыздарын өгей әкесінің қарауына қалдырған. Ер адам ішімдік ішіп, алдымен 10 жастағы кіші қызға, одан соң 11 жастағы үлкеніне жыныстық зорлық жасаған.

Кейін ер адамның балаларға АИТВ инфекциясын жұқтырғаны анықталған. Тергеу дерегінше, ол инфекцияны екі қызға да жыныстық жолмен жұқтырған.

Істі Павлодар облысының қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық соты қарады. Сот ер адамды екі бап бойынша кінәлі деп танып, әрқайсысы бойынша өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасын тағайындаған.

"Қылмыстар жиынтығы бойынша Қылмыстық кодекстің 58-бабының 4 және 5-бөліктеріне сәйкес, түпкілікті жаза ретінде өмір бойына бас бостандығынан айыру тағайындалсын. Сондай-ақ педагогикалық қызметпен және кәмелетке толмағандармен жұмыс істеуге байланысты лауазымдарды атқару құқығынан өмір бойына айырылсын. Жазасын төтенше қауіпсіздік мекемесінде өтейді", – деді үкімді оқыған судья Жанна Нығыбаева.

Әзірге сот үкімі заңды күшіне енген жоқ.

Еске салсақ, бұған дейін Петропавлда 13 жастағы қызға қатысты қылмыс жасаған ерлі-зайыптыға сот үкімі шыққанын жазған едік. Сот ер адамды өмір бойына бас бостандығынан айырса, онымен бірге тұрған әйелді 20 жылға соттады.

Армения премьер-министрі Никол Пашинян Қырғызстан президенті Садыр Жапаровты Қазақстан басшысы деп шатастырып алды. Ол қателігін бірден түзетпей, Жапаровты бірнеше рет Қазақстан президенті ретінде таныстырған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Рastinfo порталына сілтеме жасап хабарлайды. 

Оқиға 17 қазанда COP17 конференциясы кезінде болған. Қырғызстан президенті Садыр Жапаров Ереванға келген.

"Ең алдымен, Қазақстан президенті Садыр Жапаровты Арменияға қайта келгенімен құттықтағым келеді", — деді Никол Пашинян.

Армения үкіметінің басшысы қағазға жазылған мәтінді оқып тұрған. Баспасөз алдында сөйлеген кезде де Пашинян Садыр Жапаровты бірнеше рет Қазақстан басшысы деп атаған.

Журналистердің мәліметінше, шарадан кейін премьер-министр болған жағдайға наразылық білдіріп, хаттамалық қызметтің басшысы Гагик Ваноянды қызметінен босатқан. Ол бұл қызметті 2022 жылдың желтоқсанынан бері атқарып келген.

Еске салсақ, Никол Пашинян Қазақстанға, Астанаға келгенде Instagram-парақшасында қазақ әуенімен баршаға жүрек белгісін көрсеткен еді. 

Қазақстанда 2027 жылдың 1 қаңтарынан бастап қайырымдылық ұйымдары туралы мәліметтер жинақталатын бірыңғай цифрлық жүйе іске қосылады. Онда ұйымдардың немен айналысатыны, қанша қаражат жинағаны және оны қайда жұмсағаны туралы ақпарат жарияланады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Мәдениет және ақпарат министрлігінің 2026 жылғы 9 қазандағы бұйрығына сәйкес, қайырымдылық ұйымдары жаңа жүйеге тіркеліп, өз қызметі туралы мәлімет беруге міндеттеледі. Сонымен қатар олар жыл сайын атқарған жұмысы жөнінде есеп жариялап отыруы керек.

Жаңа жүйе қайырымдылық ұйымдарының жұмысын көпшілікке ашық көрсету үшін енгізілмек. Онда ұйымдардың жүзеге асырып жатқан бағдарламалары мен жобалары, қайырымдылыққа түскен және жұмсалған қаражат көлемі туралы мәліметтер қамтылады. Яғни азаматтар белгілі бір қайырымдылық ұйымының қандай жобаларды жүзеге асыратынын, қанша қаржы жинағанын және оны қандай мақсаттарға жұмсағанын жарияланған ақпарат арқылы біле алады. Жүйеге енгізілген мәліметтер баршаға ашық әрі қолжетімді болады.

Қайырымдылық ұйымдары жаңа жүйеге қалай тіркеледі?

Ол үшін ұйым электронды түрде өтініш беріп, оған құрылтай құжаттары мен заңды тұлға ретінде мемлекеттік тіркелгенін растайтын анықтаманы қоса ұсынуы керек. Тіркеуден өткен соң уәкілетті орган ұйымға жүйедегі жеке кабинетіне кіруге мүмкіндік береді. Қайырымдылық ұйымы бес жұмыс күні ішінде өзінің қызметі туралы алғашқы мәліметтерді орналастыруы тиіс.

Бұдан бөлек, ұйымдар жыл сайын атқарған жұмысы жөнінде есеп беруге міндетті. Жылдық есеп келесі жылдың 31 наурызына дейін қазақ және орыс тілдерінде жариялануы керек.

Осылайша, қайырымдылық ұйымдарының қызметі, жүзеге асырған жобалары мен қаржысына қатысты мәліметтер бір жерде жинақталады. Бұл қайырымдылық жасағысы келетін азаматтарға ұйымның жұмысымен алдын ала танысып, жариялаған есептерін қарап шығуға мүмкіндік береді.

 Еске салсақ, бұған дейін "Қазақстан халқына" қоғамдық қоры 2026–2027 оқу жылына жоғары оқу орындарында білім алу үшін қосымша 350 грант бөлгенін жазған едік. Оған ауылдардағы, шағын және моноқалалардағы мектептерді бітірген, әлеуметтік осал топтарға жататын 25 жасқа дейінгі жастар үміткер бола алады. Грант иегерлерінің оқу ақысына жыл сайын 1 миллион теңгеге дейін қаражат бөлінеді. Сондай-ақ студенттерге ай сайын 60 мың теңге шәкіртақы төленеді.

Қазақстанда алаяқтар балалар байқауын сылтауратып, азаматтардың WhatsApp және басқа да мессенджердегі аккаунттарын бұзып жатыр. Олар таныс адамның атынан хабарлама жіберіп, сілтеме арқылы дауыс беруді сұрайды. Солтүстік Қазақстан облысында осындай жолмен жасалған 14 алаяқтық дерегі тіркелген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Polisia.kz-ке сілтеме жасап хабарлайды.

Полицейлердің мәліметінше, алаяқтар алдымен бөтен адамның мессенджердегі аккаунтына кіріп, оның таныстарына хабарлама таратады. Хабарламада "Балама дауыс берші" немесе "Біздің қызымыз байқауға қатысып жатыр" деген өтініш болуы мүмкін. Оған дауыс беруге арналған сілтеме қоса жіберіледі.  

Мұндай хабарлама таныс адамнан келгендіктен, көпшілік күмәнданбай сілтемеге өтуі мүмкін. Бірақ оның артында алаяқтар тұруы ықтимал. Сілтеме арқылы ашылған жалған сайт азаматтың аккаунтына кіруге қажетті мәліметтерді қолға түсіру үшін пайдаланылуы мүмкін. Аккаунтқа кіріп алған соң алаяқтар оның иесінің атынан басқа адамдарға ақша сұрап жаза бастайды. Мәселен, "Шұғыл 80 мың теңге керек болып тұр, кешке қайтарамын" деген хабарлама жіберуі мүмкін. Егер танысы көмектесуге келіссе, ақша аударатын банк деректемелерін жолдайды. Ал аккаунттың шын иесі осы уақытта мессенджеріне кіре алмай қалуы мүмкін. Тіпті өзінің атынан өзгелерден ақша сұралып жатқанын білмеуі де ықтимал.

Солтүстік Қазақстан облыстық полиция департаменті бастығының бірінші орынбасары Әлібек Құжахметовтің айтуынша, өңірде осы тәсілмен жасалған 14 алаяқтық дерегі тіркелген.

"Кез келген мессенджердегі аккаунт бұзылуы мүмкін. Оның ішінде кеңінен қолданылатын WhatsApp та бар. Есте сақтайтын маңызды нәрсе – танысыңыздың аккаунты алаяқтардың қолына түсуі мүмкін. Сондықтан хабарлама жақын адамыңыздан келсе де, күмәнді сілтемелерге өтпеңіз. Оған кәдімгі телефон арқылы хабарласып, мұндай өтінішті шынымен өзі жібергенін анықтаңыз", – деді ол.

Полиция алаяқтардың тек дауыс беруді сұрап қана қоймай, басқа да сылтаулармен сілтеме жіберетінін ескертті. Мәселен, "Мына суреттегі сен емессің бе?" деп, фотосуретті қарауды ұсынуы мүмкін. Мұндай сілтемелер азаматтарды зиянды бағдарламалар орналасқан сайттарға бағыттауы ықтимал.

Тәртіп сақшылары мессенджер арқылы келген күмәнді сілтемелерді ашпауға, ал таныс адам ақша сұраған жағдайда міндетті түрде өзіне қоңырау шалып, ақпаратты нақтылауға кеңес береді.

Еске салсақ, бұған дейін Ұлттық банк қазақстандықтарды "цифрлық сенімхат" туралы жалған хабарламалар арқылы алдайтын алаяқтардың жаңа тәсілінен сақтандырған еді.

Pinduoduo мен Claude жасанды интеллектін әзірлеуші Anthropic компаниясы Қазақстан бюджетіне 8 миллиард теңге салық төледі. Ал салық талаптарын орындамаған Farfetch онлайн-платформасына ел аумағында қолжетімділік шектелді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Мемлекеттік кірістер комитетінің мәліметінше, Pinduoduo 6,8 миллиард теңге (15,1 миллион доллар) төлеген. Ал Anthropic компаниясы өткен кезеңдердегі салық берешегі ретінде 1,2 миллиард теңге (шамамен 2,6 миллион доллар) төлеп, салық органдарының талабын орындаған.

Комитет сонымен қатар Ұлыбританияда тіркелген Мемлекеттік кірістер комитеті Farfetch платформасының операторына салықтық тексеру нәтижесі бойынша ескерту жолдағанын мәлімдеді. Алайда Farfetch салық органының талабын орындамағандықтан, Қазақстанда платформаның сайты бұғатталды. Комитеттің түсіндіруінше, заңнамада салық талаптарын орындамаған жағдайда шетелдік интернет-платформалардың ресурстарына қолжетімділікті шектеу қарастырылған. Мұндай шаралар Қазақстан бюджеті алдындағы міндеттемелерін орындамаған және тиісті талаптарға жататын барлық шетелдік платформаларға белгіленген тәртіппен қолданылады.

Farfetch — киім, аяқкиім және аксессуарлар, соның ішінде танымал брендтердің өнімдері сатылатын халықаралық онлайн-платформа.

Еске салсақ, былтыр Қазақстандағы ең ірі бес маркетплейс жалпы шамамен 185,2 миллиард теңге салық төлеген еді. 

Әнші Серік Ибрагимов 50 жас мерейтойын атап өтіп жатқан Мейрамбек Беспаевқа ерекше құрмет көрсетті. Ол өнердегі ағасына шапан жауып, ақ тілегін жеткізді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Әнші Мейрамбек Беспаевтың Қызылордада өткен концертінде күтпеген сый жасады. Ол өзі бұл кешке қатыса алмайтын болғандықтан арнайы досын жіберген. Өнер иесінің жолдасы мерейтой иесінің иығына арнайы жіберілген шапанды жапты.

Серік Ибрагимовтің досы көпшілік алдында сөз сөйлеп, Серіктің кейінгі уақытта кино саласына ден қойғанын әзілмен жеткізді.

“Осыдан екі жыл бұрын “Заманбек” деген кино түсіріп, 1,5 миллиард касса жинаған. Қазір “Заманбек-2” деген кино түсіріп жатыр. Құнықты ма, білмеймін ғой енді”, – деп қалжыңдады ол.

Ал әншінің өзі әлеуметтік желідегі парақшасында Мейрамбек Беспаевқа деген ерекше ықыласын білдіріп, мерейтойымен құттықтады.

“Мейрамбек ағамыздың 50 жас кеші құтты болсын! Ағамды ерекше жақсы көремін, сыйлаймын”, – деп жазды өнер иесі.

Еске салайық, бұған дейін танымал әнші Мейрамбек Бесбаев өнердегі інісі Әбдіжаппар Әлқожаға сәйгүлік сыйлағаны хабарланған еді.

Қазақстандық режиссер Айсұлтан Сейітов америкалық танымал рэпер A$AP Rocky-дің жаңа бейнебаянын түсіруге қатысты. “Shroom Clouds” әніне түсірілген клип 19 қазанда жарық көрді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Жаңа бейнебаянның режиссерлік жұмысын Айсұлтан Сейітов америкалық рэпердің өзімен және Пьетро Биз Биазиямен бірге атқарған. Мұндай ақпарат клиптің соңындағы титрларда және YouTube желісіндегі ресми сипаттамасында көрсетілген.

Режиссер де әлеуметтік желідегі парақшасында A$AP Rocky-мен бірге түскен суретін жариялап, шығармашылық әріптестігін растады. 

Публикация от Aisultan Seit (@aisultan)

“Shroom Clouds” әні 16 қазанда музыкалық платформаларға шыққан. Оны A$AP Rocky америкалық орындаушылар Reggie және Jeremih-пен бірлесіп жазған. Арада үш күн өткенде әннің ресми бейнебаяны көпшілік назарына ұсынылды.

Клип көрерменді қиял-ғажайып әлемге жетелейді. Бейнебаянның алғашқы бөлігінде табиғат көріністері, ерекше кейіпкерлер мен шынайы өмірде кездесе бермейтін құбылыстар бейнеленеді. Кейін бұл көріністер біртіндеп өзгеріп, оқиға Нью-Йорк көшелеріне ауысады.

Бейнебаянда түрлі көрнекі әсерлер, тосын ауысулар мен бейнелердің құбылуы кеңінен қолданылған. Мұндай тың шешімдер Айсұлтан Сейітовтің бұған дейінгі шығармашылық жұмыстарына да тән.

Rolling Stone басылымы жаңа клиптің өзгеше көркемдік шешіміне назар аударып, оны қиял мен шынайы өмір тоғысқан туынды ретінде сипаттаған. 

Айсұлтан Сейітовтің әлемдік жұлдыздармен жұмысы

Айсұлтан Сейітов үшін A$AP Rocky-мен жұмыс істеу алғашқы тәжірибе емес. 2021 жылы режиссер америкалық PacSun киім брендінің жарнамалық жобасы аясында рэпермен бірге жұмыс істеген.

Қазақстандық режиссер бұған дейін де әлемге әйгілі бірнеше музыканттың бейнебаянын түсірген. Олардың қатарында 21 Savage, J. Cole, Offset және Migos бар.

Сейітовтің халықаралық деңгейде кеңінен танылуына ықпал еткен жұмыстарының бірі – 21 Savage пен J. Cole орындаған “A Lot” әнінің бейнебаяны. Бейнебаян YouTube-платформасында 855 миллион қаралым жинады. Кейін бұл туынды MTV Video Music Awards сыйлығына ұсынылған.

Режиссердің шығармашылық қолтаңбасы ерекше монтажымен, киноға тән көркемдік шешімдерімен және күрделі бейнеэффектілерімен ерекшеленеді. Ол музыкалық бейнебаяндармен қатар жарнамалық және басқа да бейнежобалармен айналысады.

Бейнебаянға тағы бір қазақстандық маман атсалысқан

“Shroom Clouds” клипін жасауға қазақстандық колорист Ерлан Танай да қатысқан. Ол бейнебаянның түс үйлесімін реттеуге, жарық пен көлеңкенің арақатынасын үйлестіруге және жалпы көркемдік атмосферасын қалыптастыруға жауапты болған.

Ерлан Танай Алматыда туып-өскен. Қазір Лос-Анджелесте тұрып, америкалық Company 3 студиясымен жұмыс істейді.

A$AP Rocky туралы не белгілі?

A$AP Rocky – америкалық рэпер, продюсер әрі сән индустриясында да танылған өнер иесі. Шын есімі – Раким Майерс. Ол бірнеше рет беделді “Грэмми” сыйлығына ұсынылған.

Музыкант көпшілікке жеке шығармашылығымен ғана емес, әлемдік сән брендтерімен бірлескен жобалары арқылы да белгілі. Оның жеке өмірі де жанкүйерлер назарында. Рэпер танымал әнші Рианнамен бірге балаларына тәрбие беріп келеді.

Ал жаңа “Shroom Clouds” әні оның “Don’t Be Dumb” альбомының жалғасына қатысты алғашқы туындылардың бірі саналады. Музыкалық басылымдардың мәліметінше, ән альбомның қосымша бөліміне енуі мүмкін.

Қазір Қазақстанда дәрігерлерге, өндіріс пен құрылыс саласындағы жұмысшыларға және инженерлерге сұраныс жоғары екені анықталды. Әсіресе денсаулық сақтау саласында мамандар жетіспейді екен. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің мәліметінше, 2026 жылы елде ең көп сұраныс дәрігерлерге болған. Мәселен, акушер-гинекологтарға арналған 469 бос жұмыс орнына небәрі 100 түйіндеме тіркелген. Ал педиатрларға ұсынылған 448 бос орынға 139 адам ғана жұмыс іздеп өтініш қалдырған.

Анестезиолог-реаниматологтарға да сұраныс жоғары. Бұл мамандық бойынша 300 бос орын жарияланғанымен, жұмыс іздеушілерден 75 түйіндеме түскен. Сонымен қатар салада онкологтар, жаңа туған нәрестелерді емдейтін неонатологтар мен эндокринологтар жетіспейтін көрінеді.

Дәрігерлерден бөлек, жұмысшы мамандықтарына да сұраныс сақталып отыр. Әсіресе, электрик, механик, слесарь, дәнекерлеуші, машинист, құрылысшы және жүргізушілер қажет. Кәсіпорындар түрлі жабдықтарды басқара алатын операторлар мен инженерлерді де іздеп жатыр.

"Мұндай мамандарға сұраныс өнеркәсіптің дамуына, жаңа нысандардың салынуына, кәсіпорындардың жаңартылуына, көлік және энергетика инфрақұрылымының кеңеюіне байланысты болып отыр. Қазір жұмыс берушілерге өз кәсібін жақсы білетін ғана емес, заманауи технологияларды меңгерген қызметкерлер де қажет", – деп түсіндірді министрлік.

Еңбек нарығында ақпараттық технологиялар саласының мамандары да сұранысқа ие болып жатқан көрінеді. Атап айтқанда, бағдарламалық жасақтама мен түрлі қосымшаларды әзірлейтін мамандарға қажеттілік жоғары. Өндіріс орындарында автоматтандырылған жүйелердің көбеюі мен жасанды интеллектінің енгізілуі де цифрлық технологияларды меңгерген қызметкерлерге сұранысты арттырып отыр.

"Автоматтандыру мен жасанды интеллектіні енгізу өз жұмысында цифрлық құралдарды қолдана алатын мамандарға деген қажеттілікті күшейтіп келеді", – делінген ведомство ақпаратында.

Еңбек министрлігінің болжамынша, 2035 жылға дейін Қазақстан экономикасына 2,9 миллион маман қажет болады. Олардың жартысынан астамы жұмысшы кәсіптердің үлесіне тиеді. Осыған байланысты биыл сұранысқа ие мамандықтардың тізімі кеңейтілген. Бұған дейін тізімде 51 мамандық болса, қазір олардың саны 174-ке жетті. Олардың қатарына инженерия, құрылыс, өңдеу өнеркәсібі, биотехнология, жасыл және атом энергетикасы саласындағы кәсіптер кірген.

Мамандарды даярлауға жұмыс берушілердің өздері де қатысып жатыр. Қазір еліміздегі 552 колледждің 138 мың студенті дуалды білім беру жүйесі бойынша оқиды. Яғни олар колледжде алған білімін кәсіпорындарда тәжірибе жүзінде қолданады. Бұл іске 11 мыңға жуық кәсіпорын тартылған. Бұдан бөлек, 43 мың студент жұмыс берушілердің арнайы тапсырысымен білім алып жатыр. Ал мамандығын ауыстырғысы келетін немесе жаңа кәсіп меңгеруді жоспарлаған азаматтар қысқамерзімді кәсіби оқу және қайта даярлау курстарынан өте алады.

"Еңбек нарығындағы маман тапшылығы жұмыс күшінің жалпы жетіспеуінен ғана туындап отырған жоқ. Негізгі мәселелердің бірі – жұмыс іздеп жүрген азаматтардың біліктілігі жұмыс берушілердің талабына сәйкес келмеуі. Сондықтан сұранысқа ие мамандарды даярлау, олардың тәжірибелік дағдыларын дамыту және оқу орындарының жұмыс берушілермен байланысын күшейту маңызды", – деп мәлімдеді Еңбек министрлігі.

Ведомствоның мәліметінше, алдағы жылдары қандай кәсіп иелеріне сұраныс болатынын алдын ала анықтау білім беру бағдарламаларын жаңартуға және азаматтардың мамандық таңдауына көмектеседі.

Айта кетейік, бұған дейін Ішкі істер министрлігі шетелде жоғары жалақы төленетін жұмыс ұсынамыз деген интернеттегі күмәнді хабарландырулардан сақ болуға шақырғаны туралы жазған едік. 

Қазақстан шекарасында есірткі контрабандасына күдікпен ұсталған ресейлік танымал әнші Navai (Наваи Бакиров) бостандыққа шықты. Оған қатысты қылмыстық іс тоқтатылып, ел аумағынан шығарылды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Жамбыл облыстық полиция департаментінің мәліметінше, әншіге қатысты қылмыстық іс оның алғаш рет құқық бұзғаны және жасаған ісіне шын өкінгені ескеріліп, ақтамайтын негіздер бойынша тоқтатылған. 

“Ресейлік рэп орындаушысына қатысты қылмыстық іс оның құқықбұзушылықты алғаш рет жасағаны және шын өкінгені ескеріліп, қылмыстық-процестік заңнама талаптарына сәйкес ақтамайтын негіздер бойынша тоқтатылды”, – деп хабарлады полиция департаменті.

Ведомствоның ақпаратына сәйкес, бұл шешімді прокуратура мақұлдаған. Ал шетелдік әнші Қазақстан аумағынан шығарылған.

Айта кетейік, істің ақтамайтын негіздер бойынша тоқтатылуы әншінің толық ақталғанын білдірмейді. Яғни оған қатысты қылмыстық қудалау тоқтатылғанымен, оның әрекетінде құқықбұзушылық белгілері болмағаны туралы шешім қабылданған жоқ.

Navai не үшін ұсталды?

Еске салайық, 13 қазанда ресейлік рэпер Наваи Бакиров Қырғызстаннан Қазақстанға кіреберістегі “Қордай” шекара бекетінде ұсталған еді.

Полиция мен шекара қызметкерлері әнші отырған көлікті тексеру кезінде есірткі затын тауып, тәркілеген. Осыдан кейін есірткі контрабандасына оқталу дерегі бойынша соталды тергеу басталды.

Әнші уақытша ұстау изоляторына қамалып, кейін сот оны екі айға қамауға алу туралы шешім шығарған. Тергеу есірткі контрабандасы мен есірткіні заңсыз сақтауға қатысты екі бап бойынша жүргізілген. 

Негізі Navai 14 қазанда Астанада концерт беруі керек еді. Алайда әнші ұсталғаннан кейін концерт өтпей қалды. Ұйымдастырушылар мұны техникалық себептерге байланысты деп түсіндірді.

Бұған дейін әншінің адвокаты Рена Керимова оны кепілмен босатуға күш салып жатқанын мәлімдеген. Сондай-ақ адвокаттың айтуынша, Navai қамауда отырған кезінде жаңа әндер жаза бастаған. 

Navai туралы не белгілі?

Наваи Бакиров – әзірбайжанның ресейлік әншісі әрі рэпер. Ол HammAli & Navai дуэтінің құрамында кеңінен танылды.

Өнер иесінің “Пустите меня на танцпол”, “Прятки”, “Девочка-война” сияқты әндері тыңдарман арасында танымал. Сондай-ақ ол қазақстандық әнші Jah Khalib-пен бірге шығармашылық жобаларға қатысқан.

Әншінің Қазақстанда ұсталуына байланысты Қырғызстанда да тексеру басталған. Қырғыз тарапы есірткі заты бар көліктің шекарадан қалай өткенін анықтауға кіріскен.

Сонымен қатар Қазақстанның Сыртқы істер министрлігі бұл оқиғаға қатысты түсініктеме берді. Ресейдің Алматыдағы Бас консулдығы әншінің ұсталу мән-жайын ресми түсіндіруді сұрап, қазақстандық тарапқа нота жолдаған. СІМ мұндай дипломатиялық сауал жолдаудың қалыпты рәсім екенін мәлімдеген. 

Солтүстік Қазақстан облысында құрамы белгісіз тұнбаны ішкен үш ер адам ауыр жағдайда ауруханаға түсіп, екеуі сонда көз жұмды. Үшіншісінің жағдайы әлі де өте ауыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

СҚО Жедел медициналық көмек көпбейінді қалалық ауруханасы ауруханасының мәліметінше, үш ер адам демалыс күндері улану белгілерімен түскен. 

“Оларды алып келгендердің айтуынша, ер адамдар түскі уақытта қайдан алынғаны белгісіз тұнбаны ішкен. Үшеуінен де бірдей белгілер байқалған: тыныс алуы қиындап, айналасындағылармен байланыс орнату қабілеті бұзылған. Ал олардың бірінде бірнеше рет құсу болған. Өкінішке қарай, науқастардың екеуі қайтыс болды. Бірі ауруханаға түскен күні, екіншісі үшінші тәулікте көз жұмды. Үшінші ер адамның жағдайы өте ауыр. Дәрігерлер оның өмірін сақтап қалуға тырысып жатыр”, – деді аурухана өкілдері. 

Дәрігерлер өзге тұрғындарға осындай жағдайдан сақ болуға шақырды. 

“Бұл ақпаратты не үшін жариялап отырмыз? Адамдарды өлімге әкелуі мүмкін қауіптен ескерту үшін. Құрамы мен қайдан алынғаны белгісіз сұйықтықтар, тұнбалар мен қоспалардың құрамында ауыр улануға әкелетін заттар болуы мүмкін. Сусынды немесе тұнбаны үйде өзіңіз дайындағаныңыз оның қауіпсіз екенін білдірмейді. Құрамындағы заттардан, мөлшерінен немесе дайындау тәсілінен кеткен қателік ауыр зардаптарға әкелуі мүмкін. Тәжірибе жасап көремін деп өміріңізді қатерге тікпеңіз. Кейде оның салдарын түзету мүмкін болмайды”, – деп ескертті мекеме. 

Аурухана мамандары құрамы белгісіз сұйықтықтарды ішпеуге, уланудың алғашқы белгілері байқалса, дереу дәрігерге жүгінуге кеңес берді.

Еске салсақ, бұған дейін Алматыда Республикалық физика-математика мектебінің 47 оқушысы ауыр ішек инфекциясының белгілерімен ауруханаға түскен еді. Кейін Санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаментінің қаулысымен мектептің, интернаттың және ас блогының жұмысы уақытша тоқтатылды.