Астанада Кәсіпкерлер палатасының директоры Қанат Әлинге қатысты Threads желісінде дау туды. Өзін оның бұрынғы жүргізушісі деп таныстырған азамат басшыны басқа адамның атына букмекерлік шот ашқызды деп айыптаған. Алайда Әлин бұл ақпаратты жоққа шығарып, ар-намысы мен іскерлік беделіне нұқсан келгенін мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі NewTimes.kz басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Барлығы 14 қазанда Threads желісіндегі жазбадан басталған. "ardakovich_altair" атты парақшаның иесі 2023 жылы Қанат Әлиннің жеке жүргізушісі болып жұмыс істегенін мәлімдеген. Оның айтуынша, 2024 жылы Әлин депутаттар сайлауы алдындағы тексерістерге байланысты букмекерлік кеңседе өз атына шот ашқызуды сұраған.

Жазба авторы өзінің жеке сәйкестендіру нөміріне тіркелген шот арқылы кейін қомақты ақша айналымы болғанын алға тартқан. Сондай-ақ ол бәс тігуге қатысты осы жағдайдың кесірінен қазір жұмысқа орналаса алмай жүргенін айтқан.

Көп ұзамай алғашқы жазба өшірілген. Бірақ осыған ұқсас ақпарат "talgatmq" атты басқа парақшада қайта жарияланды. Әзірге бұл мәлімдемелерді кім таратқаны және олардың қаншалықты шындыққа жанасатыны белгісіз болып отыр.

Қанат Әлин не дейді?

Астана қаласы Кәсіпкерлер палатасының директоры Қанат Әлин өзіне тағылған айыптарды түгел жоққа шығарды. Оның айтуынша, әлеуметтік желіде айтылған оқиғалар 2023 жылға қатысты болғанымен, ол палатадағы қызметіне тек 2024 жылы кіріскен.

"2023 жылы мен Астана қаласының Кәсіпкерлер палатасында жұмыс істеген жоқпын. Бұл қызметке тек 2024 жылы келдім. Менің ешқашан жеке жүргізушім болған емес. Оның үстіне сол кезеңде палатаның штаттық кестесінде жүргізуші лауазымы да болмаған. Мен ешқашан құмар ойынға немесе букмекерлік бәс тігуге әуестенген емеспін", – деді Қанат Әлин.

Ол өзіне қатысты жарияланған ақпараттың шындыққа жанаспайтынын айтып, мәселені әлеуметтік желіде талқылаудың орнына заң аясында шешуге ниетті екенін жеткізген.

Осыдан кейін Қанат Әлин Астана қаласының Полиция департаментіне арыз бергенін мәлімдеді. Сондай-ақ жағдай туралы "Атамекен" ұлттық кәсіпкерлер палатасының басшылығын хабардар еткен. Оның сөзінше, әлеуметтік желідегі жазба авторынан "Атамекеннің" орталық аппаратына да, елордалық Кәсіпкерлер палатасына да ресми шағым түспеген. Жазбаны кім жариялағаны белгісіз болғандықтан, онымен жеке кездесуге де мүмкіндік болмаған.

Солтүстік Қазақстан облысында заңсыз аң аулағандарды тоқтатпақ болған аңшылық шаруашылығының басшысы жарақат алды. Қорықшылардың айтуынша, бес адам мінген көлік оны 100 метрге жуық сүйреп әкеткен. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі КТК-ға сілтеме жасап хабарлайды.

Оқиға Жамбыл ауданындағы аңшылық шаруашылығының аумағында болған. Шаруашылық басшысы Павел Тёпенко әріптестерімен бірге жоспарлы рейдке шыққанда түн ішінде атылған мылтық дауысын естіген. Дыбыс шыққан жаққа барған қорықшылар пикаптағы адамдардың көлік жарығымен елікті қуып жүргенін көрген.

Олардың айтуынша, көліктегілер жас ұрғашы елікті жүріп келе жатып атқан, кейін жараланған жануарды бауыздаған. Алайда бұл аумақта елік атуға ешкімге рұқсат берілмеген.

Қорықшылар тоқтауды талап еткенде, топ көлікке отырып, қашуға әрекеттенген. Павел Тёпенко оларды тоқтатпақ болған сәтте жарақат алған.

"Қолымды ішке сұғып, көліктің есігін ашуға тырыстым. Сол кезде әйнекті көтеріп, қолымды қысып қалды. Көлік қозғалып бара жатқандықтан, сол қолыммен төбесіндегі рейлингке жармастым. Олар мені шамамен 100 метр сүйреді. Сол қолыммен ұсталып, тізем жерге тиіп, сүйретіліп бардым. Соның салдарынан иығым шығып, тізе буыным мен сіңірлерім созылды. Кейін аяғыма гипс салды", – дейді Жамбыл ауданындағы аңшылық шаруашылығының басшысы.

Тёпенконың сөзінше, пикаптың алдына екінші қорықшы шығып, жолын бөгегенде ғана жүргізуші тоқтаған.

Оқиға орнына полиция шақырылған. Қорықшылар тәртіп сақшылары келгенше көліктегілермен болған әңгімені видеоға түсірген. Бейнежазбада олардың арасында "осал адамдар жоқ" деген сөздер айтылғаны естіледі. Қорықшылар болса, лауазымына қарамастан, болған жағдайға құқықтық баға берілуі керек екенін жеткізген.

Олардың мәліметінше, көліктегі бес адамның арасында көрші орман шаруашылығының басшысы мен полиция қызметкері болған. Дегенмен орман шаруашылығы басшысының қатысы туралы ақпаратқа қатысты ресми расталмады. Ал полиция өз қызметкерінің оқиғаға қатысуы мүмкін екенін тексеріп жатыр.

Қорықшы Владимир Даршт топтағы адамдардан ішімдік иісі шыққанын айтады. Оның сөзінше, олар өздерін сенімді ұстап, ықпалды адамдар екенін алға тартқан.

"Бесеу болды, олардан алкогольдің иісі шығып тұрды. Ештеңеден қорықпай, сенімді сөйледі. Мұнда осал адамдар жиналмағанын айтты. Полиция көлікті ашып, тексерген кезде ішінен бөлшектелген тағы екі еліктің етін көрдік. Екеуі де төл екен", – дейді қорықшы.

Бұл дерек бойынша заңсыз аң аулау фактісімен қылмыстық іс қозғалды. Пикапқа мөр басылып, аудандық полиция бөлімінің аумағына қойылған.

Солтүстік Қазақстан облыстық полиция департаментінің мәліметінше, алдын ала дерек бойынша бес адамнан құралған топ үш сібір елігін атып алған. Оларды қорықшылар тоқтатқан.

"Медициналық куәландыру нәтижесінде екі адамның мас күйде болғаны анықталды. Тергеу аясында оқиғаға еңбек демалысында жүрген құқық қорғау органы қызметкерінің қатысқаны туралы ақпарат тексеріліп жатыр", – деп хабарлады ведомствоның баспасөз қызметі.

Жарақат алған Павел Тёпенко қазір қызметіне қайта кіріскен. Ол әріптестерімен бірге тергеудің әділ жүргізіліп, оқиғаға қатысқандардың әрекетіне заң аясында баға беріледі деп үміттеніп отыр.

Еске салайық, бұған дейін Жамбыл облысында аңға шыққан 12 жасар бала сыныптасын атып тастағаны хабарланған еді.

24 қазан мен 1 қараша аралығында Астанада грек-рим, еркін және әйелдер күресінен әлем чемпионаты өтеді. Байрақты бәсекенің серіктесі – Bank RBK. Әлемнің 135 елінен спортшылар қатысуға өтінім берген. Ересектер арасындағы күрес тарихында мұндай жоғары көрсеткіш бұрын-соңды тіркелмеген. 

Чемпионат Қазақстанға әлемнің үздік балуандарын жинайды. Жанкүйерлер сүйікті спортшыларын өз елінде тамашалап, ұлттық құраманы қолдауға мүмкіндік алады. Ал Астанада халықаралық кестедегі ең басты спорттық додалардың бірі өтеді.

Bank RBK басқарма төрайымы Наталья Акентьева Қазақстанда осындай ауқымды чемпионаттың өтуі ел үшін үлкен мәртебе екенін атап өтті.

"Қазақстан үшін мұндай ауқымды әлем чемпионатын қабылдау — үлкен мәртебе әрі мақтаныш. 135 мемлекеттің кіл мықтылары жиналатын дүбірлі бәсекеде Қазақстан әлемдік спорттың орталығына айналып, өзінің бай тарихы мен зор әлеуетін паш етеді. Bank RBK үшін елдерді біріктіріп, жас спортшыларға шабыт беретін және үлкен жеңістерге туған жерден бастап жетуге болатынына сенім ұялататын осындай маңызды шараның төрінен табылудың орны бөлек”, — деді Bank RBK басқарма төрайымы Наталья Акентьева.

135 елден спортшылар қатысады

Биылғы чемпионат қатысушы елдердің саны жағынан бұрынғы көрсеткіштерден асып түсті. Бұған дейінгі рекорд 2011 жылы Ыстанбұлда өткен әлем чемпионатында тіркелген еді. Ол кезде жарысқа 102 елдің өкілдері қатысқан.

Ұйымдастырушылардың алдын ала есебінше, Астанада шамамен 1000 балуан белдеседі. Тоғыз күнге созылатын жарыста 30 салмақ дәрежесі бойынша медальдар сарапқа салынады.

Чемпионатқа спортшыларды, жаттықтырушыларды, ұлттық федерациялар басшылары мен делегация мүшелерін қоса алғанда, барлығы 2231 адам тіркелген. Сонымен қатар жарыс кезінде қалаға 10 мыңнан астам турист келеді деп күтілуде.

Ал 23 қазанда Астанада United World Wrestling халықаралық күрес федерациясының конгресі өтеді. Оған әлемдік күрес қауымдастығының өкілдері қатысады.

Жас балуандарға шабыт беретін жарыс

Қазақстанның спорт мектептерінде 51 мыңнан астам бала мен жасөспірім күреске қатысады. Олар үшін әлем чемпионаты — әлемнің үздік балуандарын жақыннан көріп, ұлттық құрамаға жанкүйер болуға мүмкіндік беретін шешуші сәт. Мұндай жарыстар жас спортшылардың жігерін жанып, үлкен белестерді бағындыруға деген ынтасын арттыра түседі.

Қазақстан күрес федерациясының төрағасы Еркін Окасов та әлем чемпионатының ел спорты үшін маңызы зор екенін атап өтті.

"Әлем чемпионатының Астанада өтуі — Қазақстанның бүкіл күрес қауымдастығы үшін маңызды оқиға. Тоғыз күн бойы көрермендер жоғары деңгейдегі белдесулерді тамашалайды. Ал отандық спортшылар туған жердегі жанкүйерлердің қолдауымен медаль үшін күреседі. Күрестің тамыры тереңге жайылған. Ондаған мың баланы осы спорт түріне баулып отырған елде мұндай жарыстың ұйымдастырылуының мәні ерекше. Әлем чемпионатын жанкүйерлерге жақындатып, жас ұрпақтың спортқа қызығушылығын арттыруға мүмкіндік беретін серіктестігі мен қолдауы үшін Bank RBK-ға алғыс айтамыз", — деді Қазақстан күрес федерациясының төрағасы Еркін Окасов.

Осылайша, Астанадағы әлем чемпионаты үздік балуандардың басын қосып қана қоймай, Қазақстанның халықаралық спорттағы беделін танытуға және жас спортшыларға жаңа серпін беруге мүмкіндік береді.

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі берген 2026 жылғы 15 шілдедегі №1.1.821.135 лицензиясы

Желіде қазақстандықтар махаббат үшін қандай ессіз әрекеттерге барғаны туралы оқиғаларымен бөлісіп қызу талқылады. Бірі сүйген адамына көмектесу үшін үйдің ауласында жер қазысуға барса, енді бірі ғашығын көру үшін үш ай бойы курсқа ақша төлеп, ағылшын тілін үйреніп шыққан. Тіпті бір жігіт қызға өзінің қазасы туралы өтірік естіртіп, оны жылатып қойған да жағдайлар кездеседі. Әлеуметтік желіде тараған мұндай оқиғалар көпшілікті күлдіріп қана қоймай, ғашық адамның сезім үшін қандай әрекеттерге бара алатынын да көрсетеді. Адам ғашық болғанда неге ақылынан бұрын сезіміне ерік береді? Махаббат адамның ойлауына, шешім қабылдауына және мінез-құлқына қалай әсер ететінін маманнан сұрап көрдік. 

“Ауылда сүйген жігітімнің үйіне жер қазысуға бардым”

Батырхан есімді желі қолданушысы желіде қазақстандықтардан “Махаббат үшін жасаған ең ессіз әрекетерін” сұрады. Көпшілік ғашық кездерінде істеп, кейін ұялатын қызықтарымен бөлісті. Солардың арасында бойжеткеннің оқиғасы жұртты күлдірді. 

Тағы бір қазақстандықты сөйлесіп жүрген жігіті үшін жылағанын айтты. Ол өзі сөйлесіп жүрген жігіттің қазасы туралы естіген. 

Қазақстандықтар ғашық болған адамы үшін түрлі әрекетке барған:

"Мойындалу" мен бағалануға қажеттіліктің тууына ата-ана себеп”

Психолог Жұлдыз Мақатаева жұртшылықтың бұл сезімдерді бастан өткеруі қалыпты екенін алға тартты. Айтуынша, 

“Жалпы ғашықтық – бұл біздің жан дүниемізге де, денемізге де аса қатты әсер ететін сезім. Бұл кезде миымыз қуанышқа бөленіп, марапатқа ие болуды немесе мойындалуды қалайды. Осыған жауап беретін жүйелердің барлығы белсенді жұмыс істей бастайды. Сонымен қатар бұл кезде дофамин гормонының әсері айқын көрінеді. Алғашқы кезеңдерде "мені қалай қабылдайды?", "мен оған лайықпын ба?" деген сияқты қобалжулардың болуы да заңды. Кейін қарым-қатынас нығайып, сенім қалыптасқан соң, бұл сезімге тыныштық пен қауіпсіздік ұғымдары қосылады. Дегенмен, ғашықтық әр адамда әртүрлі сезілетінін ұмытпауымыз керек”, – деп түсіндірді маман. 

Психолог осы тұста жұптардың сүйген адамы үшін бәріне дайын болып, өз шекарасын, мүддесін ұмытуы өзін-өзі төмен бағалаумен тікелей байланысты екенін жеткізді. 

“Бұл көбінесе өзін-өзі төмен бағалаумен, жалғыздықтан қорқумен байланысты болып келеді. Маслоудың қажеттіліктер пирамидасы бойынша адамның "мойындалу" мен бағалануға деген қажеттілігі өте маңызды. Мәселен, отбасында ата-анасынан тиісті мойындалуды көрмеген қыз бала ғашық болған кезде бұл сезімді аса жоғары бағалап: "Міне, мені мойындады, иә, мені шынымен жақсы көреді" деп ойлайды. Кейде керісінше, санада бұрмаланған түсінік қалыптасып: "Мені сүюі үшін барлық айтқанына көніп, бәріне төзуім керек" деген қате ұстаным пайда болады. Өкінішке қарай, мұның арқасында көптеген қиын жағдайлар туындауы мүмкін. Мысалы, серіктесінің барлық қалауы мен айтқандарына сөзсіз көніп, өз реніштерін ішке жұту немесе өзіне қолайсыз жағдайларға көну қалыпты жағдайға айналып кетуі ықтимал. Сондықтан ғашықтық пен махаббат кезеңінде, кез келген сау қарым-қатынаста екі адамның да пікірі, қажеттілігі мен жеке кеңістігі бірдей маңызды екенін ешқашан ұмытпау керек”, – деп қосты ол. 

Жұлдыз Мақатаева көп адам сезім күшейген сайын болашақтың салдарын ойламай жиі қателесетінін қоса кетті.

"Дәл осы кезеңде асығыс шешімдер қабылдап, ойламаған жерден ақша жұмсау немесе орындау мүмкін емес нәрселерге уәде беру сияқты әрекеттер бой көрсетеді. Бұл көбінесе сүйіктісінен айырылып қалу қорқынышынан туындайды. Салдарынан орынсыз қызғаныш пен күдік күшейе түсуі мүмкін. Дегенмен, әр адам өз әрекетіне өзі жауапты болуы тиіс. Сезімнің қаншалықты күшті болуы ешқашан зиянды әрекеттерді ақтамайды. Өкінішке қарай, "адамды қатты сүйсең – қызғанасың, қызғансаң – демек сүйесің" деген қате түсінік қоғамда жиі қалыптасқан. Негізсіз қызғаныш өкінішті жағдайларға әкеп соқтырып, адамның жеке шекарасын бұзуға ықпал етеді”, – деп түсіндірді психолог.

Маман сол себепті қызғаныш сезімі оянғанда бірден айыптауға асықпай әрікім өз жан дүниесіне үңілуі маңызды екенін алға тартты. 

“Мен нақты нені жоғалтудан қорқып тұрмын?" деп өзіңнен сұрау қажет. Сонымен қатар мұндай жайттарды серіктесіңізбен ашық талқылау аса маңызды. Егер серіктестің телефонын тексеру, қайда барып, кіммен жүргенін аңдып, қадағалау әдетке айналса, бұл болашақта қарым-қатынастағы қауіпсіздік пен сенімді біржола бұзатын басты факторға айналады. Ғашық кездегі толқу, қобалжу, сағыну, мұңайю немесе кейде жылау — бұл қалыпты жағдай. Мұны дұрыс емес деп айта алмаймыз. Ең бастысы — бұл эмоциялардың адамның өміріне қалай әсер ететінін бағалай білу. Мәселен, тым қатты беріліп жылау, сол адамсыз өмір сүре алмайтындай күйге түсу және бұл күнделікті тіршілігіңізге кері әсер ете бастаса, бұл — қалыпты емес”, – деп қосты ол. 

Осы тұста Жұлдыз Мақатаева шынайы әрі сау махаббатта адам өзіне айтылған "жоқ" деген жауапты қабылдап, өзгелердің жеке шекарасын құрметтейтінін жеткізді. Айтуынша, бұл кезде қауіпсіздік сезілуі керек.

“Ал қайта-қайта қоңырау шалу, аңду, қорқыту, мәжбүрлеу немесе "өзіме зиян келтіремін" деп қысым көрсету бәрі қауіпті белгілер. Махаббатқа бола ұйқыңыз бұзылып, дұрыс тамақтанбай, өмірге деген қызығушылығыңыз жоғалып кетсе және бұл жағдай екі аптадан артық созылса, міндетті түрде маманның көмегіне жүгінген жөн. Өйткені ғашықтық — өте әдемі сезім. Бірақ ол өзіңізге немесе өзгеге қатер төндіре бастаса, уақытылы психолог немесе маман көмегіне жүгініп, сезімді қауіпсіз арнаға бұру маңызды”, – деп қорытты маман. 

Еске салсақ, бұған дейін дәл осындай форматта жақындарынан зорлық көрген қазақстандық қыздар неге үнсіз қалғандарын айтып берген еді. Олар желіде отбасы мүшелерінен, туғандары мен жақындарынан зорлық көргенін бөлісті. Ал психолог мамандары жазбалар анонимді түрде жарияланса да, бұл үрдістің жақсы екенін атап өтті.

Қызылордада әйел мен кішкентай баласын көлік қағып, салдарынан нәресте көз жұмды. Ауыр жарақат алған анасы жансақтау бөліміне жеткізілген. Ал жол апатынан кейін оқиға орнынан қашып кеткен жүргізушінің кім екені анықталғанымен, әзірге қолға түспеген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Әлеуметтік желіде жол апаты болған жерден түсірілген кадрлар тарады. Жарияланған мәліметтерге сүйенсек, Mitsubishi Lancer көлігінің жүргізушісі әйел мен оның кішкентай баласын қағып, оқиға орнынан қашып кеткен. Көлікті 2000 жылы туған жүргізуші басқарғаны айтылып жатыр.

Жол апатынан әйел ауыр жарақат алып, ауруханаға жеткізілген. Әлеуметтік желідегі ақпаратқа сәйкес, оның басы жарақаттанып, қабырғалары мен жамбас сүйегі сынған. Қасында 2026 жылғы 20 мамырда дүниеге келген ұлы болған. Басынан жарақат алған нәрестені де дәрігерлер ауруханаға жеткізгенімен, оның өмірін сақтап қала алмаған.

Қазір әлеуметтік желі қолданушылары күдіктіні іздестіруге қатысты суреттерді таратып жатыр. Ал Қызылорда облысының Полиция департаменті жүргізушінің жеке басы анықталғанын мәлімдеді.

"Адам өліміне әкеп соққан жол-көлік оқиғасы және оқиға орнынан кетіп қалу деректері бойынша қылмыстық істер қозғалды. Күдіктінің жеке басы анықталды. Қызылорда облысының Полиция департаменті оның жүрген жерін анықтау және ұстау бойынша барлық қажетті шараларды қабылдауда. Қалаға кіре беріс жолдарда бақылау күшейтілді. Күдіктіні іздестіру және ұстау бойынша жедел-іздестіру іс-шараларына Полиция департаментінің барлық күштері мен құралдары жұмылдырылды", – деп хабарлады ведомство.

Полиция күдіктіні іздеу жұмыстары жалғасып жатқанын мәлімдеді. Оны ұстау үшін қалаға кіретін жолдарда бақылау күшейтіліп, тәртіп сақшылары жұмылдырылған. Әзірге жүргізушінің қайда жүргені белгісіз.

Қазақстанда жүргізуші куәлігін алу үшін теориялық емтиханды қашықтан тапсыру мүмкіндігі қарастырылып жатыр. Мұны премьер-министрдің орынбасары, жасанды интеллект және цифрлық даму министрі Жаслан Мәдиев мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Биыл қыркүйекте депутат Мейраш Шынасылова қазақстандықтар мамандандырылған халыққа қызмет көрсету орталықтарында жүргізуші куәлігін алу емтиханына кіру үшін жарты жылға дейін кезек күтетінін айтқан еді.

Депутат осыған байланысты мамандандырылған ХҚКО-лардың жұмыс уақытын ұзартуды ұсынды. Сондай-ақ теориялық емтиханды Ұлттық тестілеу орталығы мен Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің аумақтық бөлімшелерінде қабылдау мүмкіндігін қарастыру қажет екенін жеткізді.

Шынасылованың депутаттық сауалына Жаслан Мәдиевтің атынан берілген жауап Құрылтай сайтында жарияланды.

Мамандандырылған ХҚКО-лардың жұмыс уақыты ұзартыла ма?

Мамандандырылған ХҚКО-лардың жұмыс уақытын кешкі сағат 20:00-ге дейін ұзарту ұсынысына қатысты Мәдиев 2026 жылдың алғашқы сегіз айында теориялық емтихан тапсырған үміткерлер саны 474 895 адам болғанын мәлімдеді. Орталықтардың қабылдау мүмкіндігін арттыру үшін республика бойынша қосымша 86 емтихан алаңы ашылған.

Қазір практикалық емтихан тапсыру кезегінде 43 763 адам тұр. Теориялық емтиханға тіркеу сағат 17:30-да аяқталады, ал емтихан қабылдау рәсімдері 19:30-ға дейін жалғасады.

"Азаматтарды қабылдау уақытын сағат 20:00-ге дейін ұзарту қызметкерлердің штат санын көбейтуді немесе ауысымдық жұмыс кестесіне көшуді талап етеді. Осыған байланысты жұмыс уақытын ұзартуды орынсыз деп санаймыз", – делінген депутаттық сауалға берілген жауапта.

Министр Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің де жауабын келтірді. Агенттік қолданыстағы тестілеу инфрақұрылымы тек өз міндеттеріне бейімделгенін және басқа емтихандарды өткізуге арналмағанын мәлімдеген.

Ал Ұлттық тестілеу орталығымен Астанадағы алаңдарын пилоттық режимде пайдалану туралы келісімге қол жеткізілген. Министрдің айтуынша, техникалық дайындық аяқталып, тиісті бірлескен бұйрыққа қол қойылған.

Пилоттық жобаны 2026 жылғы қазанда іске қосу жоспарланған. Кейін бұл тәжірибені өңірлерге де тарату мүмкіндігі қарастырылады.

Теориялық емтиханды онлайн тапсыру

Жаслан Мәдиевтің мәліметінше, Қазақстанда жүргізуші куәлігін алуға арналған теориялық емтиханды қашықтан тапсыру форматы енгізілуі мүмкін.

"Сондай-ақ жасанды интеллект пен прокторинг технологияларын қолдана отырып, теориялық емтихандарды қашықтан тапсыру форматын енгізу жұмыстары жүргізіліп жатыр. Бұл мамандандырылған ХҚКО-ларға түсетін жүктемені азайтуға көмектеседі", – делінген жауапта.

Прокторинг – емтихан тапсыру барысын қашықтан бақылауға мүмкіндік беретін жүйе.

Министрдің айтуынша, жасанды интеллект пен прокторинг технологиялары арқылы теориялық емтиханды қашықтан тапсыру форматы енгізілген жағдайда, алдын ала жазылу тек емтиханды орталыққа барып тапсыруды қалайтын азаматтарға қажет болады.

"Қашықтан тапсыру форматы азаматтарға емтихан қабылдау орындарындағы бос орын санына тәуелді болмай, өзіне ыңғайлы уақытта емтихан тапсыруға мүмкіндік береді. Бұл шаралар азаматтардың емтиханға жазылуына тең мүмкіндік беруге, бос орындарды бөлудің ашықтығын арттыруға, сондай-ақ делдалдардың қызметіне байланысты тәуекелдерді барынша азайтуға бағытталған", – деп қосты Мәдиев.

Еске салайық, бұған дейін Ішкі істер министрлігі Қазақстанда жүргізуші куәлігіне емтихан тапсыру ережелері өзгеретінін ескерткені хабарланған еді.

Әлеуметтік желіде Маңғыстау облысының тұрғыны осыдан 2 жыл бұрын көлік сатып алып, оның несиесін төлеп келгенін жазды. Биыл несиесі аяқталғанда полиция департаменті оның көлігін алып қойған. Сөзінше, көлік Ресейде ұрланған. Ал көліктің қазіргі иесі оны білмеген. Бұл туралы Stan.kz ақпараттық агенттігі хабарлайды

Маңғыстаулық тұрғынның сөзінше ол Kia Optima 2020 автокөлігін 2 жылдың несиеге алып барлығын уақытылы, кешіктірмей төлеп отырған. 

“Осыдан кейін көлікті Kaspi Bank кепілдігінен шығардым. Несиені толық өтегеннен бері 7 ай өтті. Алдыңғы күні маған құзырлы органнан қоңырау шалды, содан кейін көлікті айып тұрағына жіберіп, кілтті алып қойды. Маған көліктің Ресейде іздеуде екенін түсіндірді”, – деді автор.

Өз жазбасында автор жедел уәкіл оған айып тұрағынан алып шығу үшін тағы да төлеу керектігін айтқанын мәлімдеді. Айтуынша, кейін банкке барып көлікті алу кезінде банк тарапынан қате кеткенін дәлелдеп, ақшаны қайтаруды сұрау керек.

“Мен көлікті Ақтау қаласында барлығын ресми рәсімдедім. Несиені уақыты төлеп отырдым. Енді қазір көліксіз қалдым. Осындай жағдайға тап болғандар бар ма? Енді маған не істеу керек, қай барсам болады және көлікті қалай қайтарып алсам болады?”, – деді Threads қолданушысы.

Дәл осындай жағайға өзге де қазақстандықтар тап болған жағдайда не істеу керек? Stan.kz редакциясы көлік заңгері Павел Артюняннан сұрап білді. Заңгердің сөзінше, бұл жағдай ұрлыққа ешқандай қатысы жоқ болуы мүмкін. Көлік бұрынғы иесінің өтелмеген кредиттік міндеттемелеріне байланысты өндіріп алуға жатуы немесе лизингке алынған болуы мүмкін.

Көлікті банк тексермеген жағдайда оның сатып алушы алдындағы жауапкершілігі туралы да сөз болды. Заңгердің айтуынша, банк пен клиент арасындағы шарт, әдетте, кредит беруге қатысты жасалады. Сондықтан келісімде көліктің заңдылығына байланысты банк жауапкершілігі қарастырылмаса, оған тікелей талап қоюға негіз болмауы мүмкін.

Заңгер екі жыл бойы несие төлеген сатып алушы алдымен көліктің неліктен іздеуде тұрғанын және қандай негізде тәркіленгенін анықтауы керегін айтты. Ол үшін көлікті алып қойған құқық қорғау органына жүгініп, іздеуге бастамашы болған орган туралы мәлімет алған жөн. Кейін Ресейдің тиісті органдарына сұрау жіберіп, көліктің құқықтық мәртебесін тексеруге болады.

"Сатып алушы көлікті адал ниетпен сатып алғанын растау үшін сатып алу-сату шартын және көлікке қатысты құжаттарды ұсынуы керек", – деді Павел Артюнян.

Заңгердің сөзінше, сатып алушының құқығын қорғаудың бір жолы – көлікті сатқан бұрынғы иесіне талап қою. Ол сатушыдан сатып алу-сату шартын бұзуды және келтірілген шығынды өтеуді талап ете алады. Егер сатушы талапты орындамаса, сотқа жүгінуге болады.

Заңгер 2 жыл бойы төлеген несиенің ақшасын енді кім қайтаратынын да айтты. Сөзінше, көліктің неліктен іздеуде тұрғанын және қандай себеппен тәркіленгенін анықтау қажет. Яғни алдымен көлікті алып қойған құқық қорғау органынан оның тәркіленуіне бастамашы болған органның қайсы екенін анықтаған жөн. Содан кейін Ресей Федерациясының тиісті органдарына сұрау жіберіп, көлік туралы мәліметтерді тексеруге болады. 

“Сатып алушы өзінің адал ниетпен көлік сатып алғанын растау үшін сатып алу-сату шартын және көлікке қатысты құжаттарды ұсынуы керек. Сонымен қатар Ресейде көліктің кепілде тұрған-тұрмағанын тексеруге арналған ашық дереккөздер бар. Мысалы, кепілдегі мүлік тізілімі. Бұрын Ресейдің жол қозғалысы қауіпсіздігі жөніндегі мемлекеттік инспекциясының (ГИБДД) сервисі арқылы да көлік туралы ақпаратты тексеруге болатын еді”, – деді Павел Артюнян.

Көлігі тәркіленген жағдайда не істеу керек?

Заңгердің айтуынша, мұндай жағдайда сатып алушы алдымен көліктің неліктен іздеуде тұрғанын және қандай негізде тәркіленгенін анықтауы керек. Ол үшін:

• Көлікті тәркілеген органнан ақпарат алу. Көліктің қандай себеппен айып тұрағына қойылғанын, іздеуге қай орган бастамашы болғанын және қандай құқықтық негізде тәркіленгенін анықтау қажет.

• Ресей тарапынан мәліметтерді тексеру. Көлік Ресейде қандай себеппен іздеуде тұрғанын анықтау үшін тиісті құқық қорғау органдарына сұрау жіберуге болады. Оның ұрлыққа, кепіл міндеттемелеріне немесе басқа да құқықтық мәселелерге қатысы бар-жоғын нақтылау маңызды.

• Көлікті сатып алу кезінде жасалған құжаттарды жинау. Сатып алушы көлікті заңды түрде және адал ниетпен сатып алғанын растау үшін сатып алу-сату шартын, көлікке қатысты құжаттарды, төлем түбіртектерін және несиенің толық өтелгенін растайтын құжаттарды сақтауы керек.

• Көліктің бұрынғы иесіне талап қою. Егер көлікті сатқан адам оны сату кезінде маңызды ақпаратты жасырғаны немесе көлікті беруге құқығы болмағаны анықталса, сатып алушы сатып алу-сату шартын бұзуды және келтірілген шығынды өтеуді талап ете алады. Ол үшін алдымен сатушыға сотқа дейінгі талап-арыз жіберген жөн.

• Қажет болса, сотқа жүгіну. Егер бұрынғы иесі талапты орындаудан бас тартса, сатып алушы өз құқықтарын қорғау үшін сотқа жүгіне алады.

• Банкке қатысты жағдайды нақтылау. Егер сатып алушы банктің көлікті тексеру кезінде қателік жібергенін алға тартса, банк пен клиент арасындағы шарттарды қарап, қаржы ұйымының жауапкершілігі қарастырылған-қарастырылмағанын анықтау қажет. Алайда көліктің тәркіленуі банктің автоматты түрде жауапты екенін білдірмейді.

Сөз соңында алдымен көлікті сатқан бұрынғы иесіне сотқа дейінгі талап-арыз жіберіп, сатып алу-сату шартын бұзуды және шығынды өтеуді талап ету қажет екенін түсіндірді. Егер сатушы талапты орындамаса, азамат өз құқығын қорғау үшін сотқа жүгіне алады.

“Дегенмен, әлеуметтік желідегі ақпаратқа қарап, көліктің тәркіленуіне банктің қатысы бар деп айта алмаймын. Егер кредит толық өтелсе, банктің бұл көлікке қатысты талаптары болмауы да мүмкін. Нақты әрі толық кеңес беру үшін көліктің Ресейде қандай себеппен іздеуде тұрғанын анықтау керек. Оның қылмыстық іске қатысы бар ма, әлде қандай да бір қарыз міндеттемелеріне байланысты тәркіленген бе – мұның бәрі істің мән-жайына байланысты”, – деп сөзін қорытындылады заңгер.

Еске сала кетейік, бұған дейін редакциямыз жүрілген көліктерді сатып аларда неге назар аудару керектігі туралы жазған болатынбыз. Автосарапшы Артур Молотов қазақстандықтардың көбі көліктің сыртқы бейнесіне қарап, сатып алып жататынын, ал оның заң тұрғысынан таза немесе таза емес екенін тексеру – көбіне еленбей қалып жататынын айтқан болатын. 

Қазақстанда баласына алимент төлеуден жалтарған азаматтардың тізімі арнайы сайтта жарияланды. Олардың арасында бірнеше жылдан бері құқық қорғау органдары таба алмай жүргендер де бар. Ал кейбір борышкер табысын әдейі аз көрсетіп, баласына төленетін ақшаны қысқартудың жолын тапқан. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі "Информбюро" бағдарламасына сілтеме жасап хабарлайды.

Алимент төлемей, іздеуге түскен 1500-ден астам азаматтың тізімі Qamqor.gov.kz порталында жарияланған. Сайттан олардың аты-жөнін, туған жылын, суретін және іздеуде жүргеніне қанша уақыт болғанын көруге болады. Тізімдегі кейбір азаматтарды құқық қорғау органдары бірнеше жылдан бері іздеп келеді. Мәселен, бір борышкердің іздеуде жүргеніне 1924 күн болса, тағы бір азаматтың табылмағанына 1172 күн болған.

Алайда алимент төлеуден жалтаратындардың бәрі бірдей ізін суытып кетпейді. Кейбірі табысын жасырып, баласына төлейтін ақшаны азайтудың амалын табады. Мәселен, жеке кәсіп ашып немесе танысының компаниясына жұмысқа орналасып, қағаз жүзінде небәрі 85 мың теңге жалақы алатынын көрсетеді. Сөйтіп, алимент те сол ресми табысына қарай есептеледі.

Заңгер Сағи Ораздың айтуынша, мұндай азаматтардың шын мәнінде ай сайын бірнеше есе көп ақша табуы мүмкін.

"Көп жағдайда алимент төлеуден жалтарғандар 85 мың теңге жалақы алатынын көрсетеді. Бірақ басқа фирмаларда 500 мыңнан 1 миллион теңгеге дейін табыс табуы мүмкін. Егер сот орындаушысы мен алимент өндіріп алушы азамат оның нақты табысын дәлелдей алса, тұрмыстық жағдайына да назар аударуға болады. Мысалы, қымбат киімі, көлігі немесе үйі болса, заң аясында тиісті өтініш беріп, мүлкін бағалатуға мүмкіндік бар", – дейді заңгер.

Алимент төлемегендерге қандай шара қолданылады?

Қазақстанда алимент мөлшері баланың санына қарай есептеледі. Заң бойынша бір балаға ата-анасының табысының төрттен бірі, екі балаға үштен бірі, ал үш және одан көп балаға табысының жартысы төленеді. Дегенмен сот ата-аналардың материалдық және отбасылық жағдайын ескеріп, бұл мөлшерді өзгерте алады.

Ал жұмыссыз жүрген азамат алимент төлеуден босатылмайды. Егер оның тұрақты жұмысы болмаса немесе табысын растайтын құжаттары табылмаса, алимент бойынша қарызы Қазақстандағы орташа айлық жалақы негізінде есептеледі. Берешектің нақты мөлшерін сот орындаушысы анықтайды.

Қарызын өтемеген азаматтың мүлкі де есепке алынады. Егер үш ай бойы жалақысынан немесе өзге табысынан алимент өндіріп алу мүмкін болмаса, сот орындаушысы оның мүлкі есебінен қарызды өндіріп алу шараларын қолданады. Сондай-ақ заңда көзделген жағдайда банк шоттарына шектеу қойылып, шетелге шығуына тыйым салынуы мүмкін.

Бұдан бөлек, 14 қазанда Әділет министрлігінің атқарушылық іс жүргізу жүйесіне енгізілген өзгерістер туралы хабарланды. Соған сәйкес сот орындаушылары алимент бойынша борышкерлердің міндетті зейнетақы жарналары туралы мәліметтерді жүйе арқылы сұрата алады. Бұл олардың ресми табысын анықтауға көмектеседі.

Ал алимент төлеу міндетін қасақана орындамағандар әкімшілік, заңда көзделген негіздер болған жағдайда қылмыстық жауапкершілікке де тартылуы мүмкін.

Несие алған адам қайтыс болса, оның банк алдындағы қарызы кешіріле ме, әлде оны жақындары төлеуге міндетті ме? Мұндай жағдайда кім жауап береді және банк қандай талап қоя алады? Ипотекаға алған үй кімге қалады? Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қайтыс болған адамның несиесін кім төлейді?

Қазақстанның Азаматтық кодексіне сәйкес, адам қайтыс болғаннан кейін оның үйі, көлігі, ақшасы мен басқа да мүлкі мұраға қалады. Бірақ мұра тек дүние-мүлікпен шектелмейді. Марқұмның өтелмеген несиесі де соның қатарына кіреді. Алайда Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің түсіндіруінше, банк қарызды кез келген туысынан талап ете алмайды. Бұл жерде адамның мұраны қабылдаған-қабылдамағаны маңызды.

"Қайтыс болған адамның несие бойынша қарызы жалпы тәртіппен мұраға өтеді. Мұраны қабылдаған адамдар марқұмның берешегі бойынша жауап береді. Алайда әр мұрагердің жауапкершілігі өзіне қалған мүліктің құнымен шектеледі. Егер мұра болмаса немесе адам оны қабылдамаса, марқұмның қарызын өтеуге міндетті емес", – деп түсіндірді агенттік.

Мысалы, марқұмның банкте 8 миллион теңге қарызы бар делік. Ал баласына 5 миллион теңгенің мүлкі мұраға қалды. Мұндай жағдайда банк одан 8 миллион теңгені түгел талап ете алмайды. Мұрагердің жауапкершілігі 5 миллион теңгеден аспайды.

Дегенмен несиеге бірге қол қойған немесе кепіл болушы болған адамдардың жағдайы бөлек қаралады. Олардың міндеті мұраны қабылдағанына емес, банкпен жасасқан шартына да байланысты.

Мұраны қабылдауға қанша уақыт беріледі?

Заң бойынша мұраны қабылдауға алты ай уақыт беріледі. Бұл мерзім адам қайтыс болған күннен бастап есептеледі. Алты ай ішінде мұрагерлік құқығын рәсімдеп үлгермеген азамат мерзімді сот арқылы қалпына келтіре алады. Бірақ оның кешігуіне дәлелді себеп болуы керек. Сол себеп жойылған күннен бастап алты ай ішінде сотқа жүгінуі қажет. Ал алты айлық мерзімді қарызды толық төлеуге берілген уақыт емес.

"Заңда қайтыс болған адамның несиесін қанша уақыт ішінде толық өтеу керегіне қатысты арнайы мерзім жоқ. Банк мұра қабылданғаннан кейін мұрагерлерге талап қоя алады. Қарыз мәселесінің шешілуі мұрагерлердің анықталуына, құжаттардың рәсімделуіне және сот дауларының болуына байланысты. Сондай-ақ заң басқа адамдарға марқұмның несиесін өз еркімен төлеуге тыйым салмайды", – деп мәлімдеді агенттік.

Яғни мұрагерлік рәсімі аяқталғанша төлем жасауға басқа адам көмектесе алады. Алайда мұндай көмектен кейін ол міндетті түрде мұрагер  болып есептелмейді. 

Ипотека алған адам қайтыс болса, пәтер кімге қалады?

Осы ретте ипотекаға үй алған адам қайтыс болса, пәтер банкке қала ма, әлде отбасының атында қала ма деген сұрақ туындауы орынды. Мұндай жағдайда марқұмның жұбайы мен балалары баспананы мұраға ала алады. Бірақ үйдің несиесі әлі төленіп бітпесе, қарыз да бірге қалады. Нотариус Русланбек Батаевтың айтуынша, пәтер кімнің атына өтсе де, банк алдындағы берешек бәрібір ескеріледі.

"Ипотекаға алынған пәтер банк кепілінде болса, меншік иесінің қайтыс болуы кепілді тоқтатпайды. Мұраны қабылдаған адамдарға пәтер қолданыстағы ауыртпалығымен бірге өтеді. Яғни баспанаға меншік құқығын иеленген кезде оның кепілде тұрғанын және несие бойынша міндеттемелер сақталатынын ескеру қажет", – деді нотариус.

Ал Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің мәліметінше, егер мұрагерлер пәтерді қабылдап, бірақ оны өз атына тіркемесе, банк мүлікті тіркеуді мәжбүрлі түрде жүргізуді талап ете алады. Дегенмен ипотека алған адамның қайтыс болуы банк баспананы бірден алып қоя алады деген сөз емес. Нотариус мұндай жағдайда қандай талаптар сақталуы керегін түсіндірді.

"Несие төленбесе, банк берешекті өтеуді талап ете алады. Заңда көзделген негіздер болған жағдайда кепілдегі пәтерден қарызды өндіріп алуға құқылы. Бұл рәсім белгіленген тәртіппен жүргізілуі керек. Дегенмен қарыз алушы қайтыс болған сәтте пәтер автоматты түрде банктің меншігіне өтпейді", – деді Русланбек Батаев.

Банк ипотеканы бірден толық төлеуді талап ете ала ма?

Мәселен, азамат ипотекасын бірнеше жыл бойы төлеп келгенімен, қайтыс болған кезде әлі 10 миллион теңге қарызы қалды делік. Банк осы ақшаның бәрін оның отбасынан бірден сұрай ала ма? Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің түсіндіруінше, мұндай талап қою үшін адамның қайтыс болғаны ғана жеткіліксіз.

"Банк ипотеканың қалған сомасын бірден толық төлеуді тек заңда немесе несие шартында көзделген жағдайларда ғана талап ете алады. Қарыз алушының қайтыс болуы мұндай талап қоюға автоматты түрде құқық бермейді. Мұрагерлер анықталып, құжаттар рәсімделіп жатқан кезде банк сыйақы мен кешіктірілген төлемдерге байланысты айыппұлдарды есептеуді уақытша тоқтату мәселесін қарастыруы керек. Мұра қабылданғаннан кейін қарызды өтеу шарт талаптарына сәйкес жалғасады", – делінген түсіндірмеде.

Алайда бұл банк пайыз бен айыппұлды міндетті түрде тоқтатады деген сөз емес. Сондықтан отбасы банкке хабарласып, қарыздың қанша қалғанын және алдағы төлемдерді қалай жүргізуге болатынын анықтағаны дұрыс дейді маман.

Несиені сақтандыру компаниясы төлей ме?

Ипотека рәсімдегенде кей азамат өмірін сақтандырады. Егер қарыз алушы қайтыс болса, сақтандыру компаниясы оның банк алдындағы берешегін өтеуі мүмкін. Бірақ бәрі келісімшартта не жазылғанына байланысты.

Мәселен, марқұмның 12 миллион теңге қарызы қалып, сақтандыру компаниясы 9 миллион теңге төлесе, қалған 3 миллион теңгенің мәселесі бөлек шешіледі. Мұрагерлер бұл берешек үшін өздеріне қалған мүліктің құны шегінде ғана жауап береді. Нотариус Русланбек Батаев мұндай жағдайда отбасы қандай әрекет жасауы керегін түсіндірді.

"Мұрагерлер ең алдымен нотариусқа уақтылы жүгініп, мұрагерлік құқықтарын рәсімдеуі қажет. Мұраны қабылдау туралы өтініш қайтыс болған күннен бастап алты ай ішінде беріледі. Сонымен қатар банкке қарыз алушының қайтыс болғанын хабарлап, қалған берешек мөлшерін нақтылаған жөн. Марқұмның өмірді сақтандыру шартын жасасқан-жасаспағанын да тексеру керек. Егер шартта қайтыс болу жағдайына байланысты сақтандыру төлемі қарастырылса, ол несие қарызын өтеуге жұмсалуы мүмкін", – деді нотариус.

Несиені бірге рәсімдеген адам болса ше?

Кейде ерлі-зайыптылар ипотеканы бірге алады. Яғни екеуі де банк алдында қарыз алушы болып есептеледі. Мұндай жағдайда біреуі қайтыс болса, екіншісі несие төлеуді жалғастыруға міндетті. Мәселен, күйеуі мен әйелі ипотеканы бірге рәсімдеген болса, күйеуі қайтыс болғаннан кейін әйелі банкпен жасалған шарт бойынша жауап береді. Бұл оның пәтерді мұраға алу-алмауына байланысты емес.

Ал несиеге кепіл болушы болған адамның жағдайы басқаша. Ол банк алдында өзі қол қойған келісімде көрсетілген көлемде жауап береді. Егер марқұмның қарызын төлесе, жұмсаған қаражатын заңда белгіленген тәртіппен мұрагерлерден қайтаруды талап ете алады. Бірақ мұрагерлер мұндай жағдайда да өздеріне қалған мүліктің құнынан артық қарыз өтеуге міндетті емес.

Мұрагерлер болмаса, қарыз не болады?

Адам қайтыс болғанда артында үйі, көлігі немесе басқа да мүлкі қалуы мүмкін. Ал оны қабылдайтын мұрагер табылмаса немесе барлығы мұрадан бас тартса, бұл мүлік заң бойынша коммуналдық меншікке өтеді. Егер марқұмның кепілде тұрған пәтері болса, банк қарызды сол баспана есебінен өндіріп алуға құқылы. Бірақ ол үшін заңда белгіленген тәртіп сақталуы керек. Ал қайтыс болған адамның артында ешқандай мүлік қалмаса, оның қарызын туыстары тек жақыны болғаны үшін төлеуге міндетті емес.

Нотариус Русланбек Батаевтың айтуынша, мұндай мәселеде бәріне бірдей шешім жоқ. Біреудің несиесі сақтандырылған болуы мүмкін, енді біреу қарызды жұбайымен бірге рәсімдеген. Сондықтан марқұмның артында қандай мүлік қалғанын, банкте қанша берешегі барын және қандай шарттарға қол қойғанын анықтап алу маңызды.  

2026 жылғы 7 қыркүйектен бастап салымшы міндетті зейнетақы жинағындағы қаражатының 100%-на дейін өзі таңдаған компанияға бере алады. Бұл өзгеріс салымшыға не береді және инвестициялық портфельді басқарушы компанияны (ИПБ) таңдағанда нені ескеру керек? Бірге зерделейік.

 

Зейнетақы жинағы қалай көбейеді? 

БЖЗҚ-ға түскен зейнетақы жарналары шотта "жай жатпайды". Олар заңнамада рұқсат етілген қаржы құралдарына инвестицияланады. Олардың қатарында Қазақстанның және шетелдің мемлекеттік бағалы қағаздары, акциялары мен облигациялары, банктердегі депозиттер бар. Осы қаржы құралдарына салынған қаражаттан түскен табыс инвестициялық кіріс деп аталады. Ол салымшының зейнетақы шотындағы жинағына қосылады.    2026 жылғы 1 қыркүйектегі жағдай бойынша қазақстандық азаматтардың БЖЗҚ-дағы жалпы зейнетақы жинақтары 28,47 триллион теңгеден асты, оның ішінде 26,37 триллион теңгесі МЗЖ-дан, 746,13 миллиард теңгесі МКЗЖ-дан, 10,43 миллиард теңгесі ЕЗЖ-дан және шамамен 1,35 триллион теңгесі ЖМЗЖ-дан қалыптасты.    Ал 2014 жылдан 2026 жылғы 1 қыркүйекке дейін зейнетақы активтерін инвестициялаудан түскен таза кіріс – 14,64 триллион теңге. Бұл сома төлемдерді қоса есептегендегі зейнетақы жинақтарының 40,6%-ына тең, яғни жинақтардың едәуір бөлігі инвестициялық кіріс есебінен өскен.  Қазір зейнетақы активтерінің басым бөлігін Қазақстан Ұлттық Банкі басқарады. Сонымен бірге лицензиясы бар инвестициялық портфельді басқарушы компанияларына да (ИПБ) зейнетақы активтерін басқаруға мүмкіндік берілген. Мұндағы негізгі мақсат – зейнетақы қаражатын әртүрлі қаржы құралдарына салып, ұзақ мерзімде инвестициялық кіріс алу және жинақ көлемін арттыру.

Жинақты енді кім басқаратынын өзіңіз таңдайсыз

Бұған дейін ИПБ-ға міндетті зейнетақы жарнасының 50%-ын, ерікті зейнетақы жарнасының 100%-ын беруге болатын. Ал 2026 жылғы 7 қыркүйектен бастап салымшы міндетті және ерікті зейнетақы жарналарынан құралған жинағының 100%-ына дейін ИПБ-ға басқаруға бере алады.  Салымшы бір немесе бірнеше ИПБ-ны таңдай алады. Оған қоса инвестициялау тәсілін де өзі белгілейді. Мысалы, табысқа байыпты түрде қол жеткізуді ұсынатын консервативті, қалыпты немесе тәуекелге бел буып, қомақты қаржы табуды көздейтін портфельді таңдауға болады. Мұнда ескеретін маңызды бір нәрсе бар: ИПБ таңдағанда оның бұрын қанша табыс тапқанына ғана емес, ақшаны қайда салатынына және қаншалық тәуекелге баратынына да қараған жөн. Себебі, табыс мөлшері неғұрлым артқан сайын, тәуекел деңгейі де соғұрлым көтерілуі мүмкін... 

ИПБ-лар қаншалықты сенімді әрі тиімді?

Біріншіден, ИПБ-ларға ҚР Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі тарапынан қойылатын талап жоғары. Мысалы, басқарушы компанияның меншікті капиталы кемінде 440 мың АЕК (2026 жыл үшін 1,903 миллиард теңге), зейнетақы активтерін басқару бойынша кемінде үш жыл тәжірибесі және басқаруындағы активтер көлемі кемінде 5 млрд теңге болуы керек. Сонымен қатар ірі акционерлерге де белгілі бір талаптар қойылады.

Екіншіден, ИПБ жұмысының нәтижесі арнайы бенчмаркпен салыстырылады. Бенчмарк – ИПБ жұмысының тиімділігін бағалауға көмектесетін бағдар. Егер ИПБ-ның инвестициядан алған кірісі осы деңгейден төмен болса, айырманы өз қаражаты есебінен өтеуге міндетті.

Үшіншіден, зейнетақы жинағын ИПБ-ның сенімгерлік басқаруына беру – қаржыны сол компанияның уақытша басқаруы. Ол салымшының БЖЗҚ-да ашылған жеке шотында тұрады. Ал арнайы кастодиан-банк бұл қаражатты сақтайды және дұрыс инвестициялануын бақылайды.  Сондықтан, ИПБ қандай да бір қиын жағдайларға тап болса да, салымшының зейнетақы жинағы басқарушы компанияның меншігі ретінде қарастырылмайды, яғни басқарушы компанияның мүддесіне жұмсалмайды. Айта кетейік, 2021-2026 жылдар аралығында (2026 жылғы 31 тамыздағы жағдай бойынша) салымшылар жалпы сомасы шамамен 179 миллиард теңге зейнетақы жинақтарын ИПБ басқаруына аударды. Бұл ретте жинақтарын аудару құқығын пайдаланған салымшылардың саны 18 есеге жуық өсіп, 2021 жылғы 2,4 мың адамнан 2026 жылы 42,6 мың адамға дейін артты.  2026 жылғы 1 қыркүйектегі жағдай бойынша, ИПБ басқаруындағы зейнетақы активтерінің жалпы көлемі – 151,28 миллиард теңге.

Мемлекет ИПБ басқаратын жинаққа кепіл бола ма?

Әлеуметтік кодекстің 217-бабында 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап "Мемлекет зейнетақы төлемдерін алушыларға Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорындағы міндетті зейнетақы жарналарының, міндетті кәсіптік зейнетақы жарналарының нақты енгізілген міндетті зейнетақы жарналары, міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары мөлшерінде сақталуына кепілдік береді" деп көзделген.  

Мемлекеттің зейнетақы активтерінің сақталуына беретін кепілдігі Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры (БЖЗҚ) мен инвестициялық портфельді басқарушылардың (ИПБ) қызметін реттеу, Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің (Ұлттық банк, ҚРҰБ) де, ИПБ-лардың да инвестициялық қызметіне қойылатын талаптарды белгілеу, зейнетақы активтерін орналастыру кезінде оларды әртараптандыру және тәуекелдерді төмендету жөніндегі талаптарды сақтау, сондай-ақ басқа да реттеуші нормалар арқылы қамтамасыз етіледі. 

ИПБ-ға зейнетақы активтерін сенімгерлік басқару бойынша заңнамада белгіленген жауапкершілік жүктеледі. Яғни, ИПБ алған номиналды табыстылық пен реттеушінің талаптарына сәйкес есептелген табыстылықтың ең төменгі мәні арасында теріс айырма болған жағдайда, ИПБ осы теріс айырманы өзінің меншікті капиталы есебінен өтейді. 

Жалпы алғанда, жинақтаушы зейнетақы жүйесі және қазақстандықтарды зейнетақымен қамсыздандыру мәселесі мемлекеттік реттеу, бақылау мен жауапкершілік аясында қала береді.

Әлемнің көптеген елдерінде қазіргі заманғы зейнетақы жүйелері азаматтардың инвестициялық мүмкіндіктерін кеңейту, зейнетақы активтерін басқару тиімділігін арттыру және тәуекелге бағдарланған реттеу мен қадағалау тәсілдерін қолдану бағытында дамып келеді. Қазақстан да осы бағытта жүйелі түрде алға жылжуда.

Қандай ИПБ-лар бар?

Қазір зейнетақы активтерін басқаруға рұқсат алған алты ИПБ бар:

• "Alatau City Invest" АҚ;
• "BCC Invest" АҚ;
• "Сентрас Секьюритиз" АҚ;
• "Halyk Finance" АҚ;
• "Halyk Global Markets" АҚ;
• "Tansar Capital" АҚ.

"Halyk Global Markets" АҚ 2025 жылғы 30 желтоқсанда БЖЗҚ-ға 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап ИПБ бастамасымен шартты бұзу туралы хабарлады. Осыған байланысты БЖЗҚ 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап салымшылардың зейнетақы активтерін оның басқаруына аудару туралы жаңа өтініштерін қабылдамайды. Компания тізілімнен шығарылған жағдайда, салымшылардың жинақтары Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің басқаруына қайтарылады.

ИПБ-ны қалай таңдауға болады?

ИПБ туралы ақпаратты үш көзден – БЖЗҚ-дағы жеке кабинеттен, БЖЗҚ мобильді қосымшасынан, invest.enpf.kz платформасынан көруге болады. Мұнда ИПБ-лардың инвестициялық кірісін, портфель құрылымын, зейнетақы активтерінің шартты бірлігінің құнын, инвестициялық құралдарын және басқа да көрсеткіштерін салыстыруға болады.

Бұл жерлерде ИПБ-лардың инвестициялық кірісі қаншалық екенін, портфель құрылымын, зейнетақы активтерінің шартты бірлігінің құнын, инвестициялық құралдарын және басқа да көрсеткіштерін салыстыруға болады.

ИПБ таңдағанда тек инвестициялық кірісіне емес, стратегиясына, тәуекеліне және ұзақ мерзімді нәтижесіне де қараған маңызды. Ұмытпаңыз: кіріс жоғары болған сайын, тәуекел де жоғары болуы мүмкін.

Зейнетақы жинағын ИПБ-ға қалай беруге болады?

Алдымен ИПБ-ны таңдайсыз, содан кейін жинағыңыздың бір бөлігін немесе толықтай басқаруға беру туралы өтініш жолдайсыз. Өтінішті үш жолмен:

• enpf.kz сайтындағы жеке кабинет арқылы;
• invest.enpf.kz платформасы арқылы;
• БЖЗҚ-ның кез келген бөлімшесіне барып беруге болады.

Онлайн өтініш бергенде ЭЦҚ қажет.

Жеке кабинеттен сіз:

• ИПБ-ға қанша ақша аударуға болатынын көре аласыз;
• ИПБ-ны таңдап немесе өзгерте аласыз;
• Жинақты Ұлттық банктің басқаруына қайтаруға өтініш бере аласыз;
• берген өтінішіңіздің мәртебесін бақылай аласыз.

Өтініштің орындалу барысын enpf.kz сайтындағы жеке кабинеттен немесе БЖЗҚ мобильді қосымшасынан тексеруге болады.

Зейнетақы жинағын басқарудағы жаңа тәртіп салымшыға таңдау мүмкіндігін кеңейтті. Енді жинақты Ұлттық Банктің басқаруында қалдыруға немесе оның 100%-ына дейін өзіңіз таңдаған ИПБ-ға немесе бірнеше ИПБ-ға беруге болады. Бірақ бұл таңдау жауапкершілікті де арттырады. Сондықтан бастысы – өз мүмкіндігіңіз бен тәуекелге дайындығыңызға сай шешім қабылдау.

Алматы әкімдігі қоғамдық көлікте жолақы төлемейтін жолаушыларды анықтау үшін 556 миллион теңгеден астам қаржы жұмсамақ. Мемлекеттік сатып алу порталындағы мәліметке сәйкес, бұл қаражатқа 200-ге жуық бақылаушы жалдау жоспарланған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі 31-арнаның “Информбюро” бағдарламасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Бақылаушылар 208 бағытта қатынайтын 3,5 мыңнан астам қоғамдық көліктегі төлем тәртібін қадағалайды.

Алматы қаласы Жол қозғалысын ұйымдастыру басқармасының мәліметінше, қоғамдық көлік жолаушыларының 49%-ы жолақы төлемейді. Бұл жағдай жолаушылар ағынын нақты есептеуге кедергі келтіреді.

Мәселен, автобусқа 30 адам мініп, оның тек 15-і жолақы төлесе, жүйе қалған жолаушыларды есепке алмайды. Салдарынан белгілі бір бағыттағы сұраныс төмен бағаланып, автобус саны қажеттіліктен аз болуы мүмкін.

Автобус жүргізушісі Артыққожа Икрабтың айтуынша, кейбір автобуста жолаушылардың тек 30%-ы ғана жолақы төлейді. 

Мұның бәрі жүргізушіге бәрі айнадағыдай көрінеді екен. Бірақ ол айлық алып отырған соң бұл мәселеге басын қатырмайды, оның үстіне жолға да қарау керек.

Жолақы төлемеу мәселесін шешу үшін қала әкімдігі бақылаушылар санын көбейтуді көздеп отыр. Бұл мақсатқа бюджеттен 556 миллион теңгеден астам қаржы қарастырылған.

Қазір бақылау қызметін көрсететін мердігерді анықтау үшін мемлекеттік сатып алу конкурсы жарияланған.

Еске салайық, бұған дейін Алматы тұрғындары №57 қоғамдық көліктің қарбалас уақытта адамға лық толатынына шағымданған еді. Олар мән-жайды айтып, әкімдікке де өтініш білдірген. Алайда басқарма маршруттағы 24 автобустың жолаушылар санына жеткілікті екенін айтқан. Тұрғынның сөзінше, бұл есеп жолақысын төлеп мінетін жолаушылар санына ғана негізделген. Ал жолақысын төлемей мінетіндер есепке алынбайды.

Қазақстанда ескі көлігін кәдеге жаратуға тапсырған азаматтарға 750 мың теңге көлемінде жеңілдік беріледі деген ақпарат тарады. Алайда Экология министрлігі көліктерді қабылдау әзірге басталмағанын мәлімдеді. Бағдарламаға қатысты жаңа бұйрық бекітілгенімен, оны іске қосуға қажет жұмыстар әлі жалғасып жатыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ескі көліктерді қабылдау қашан басталады?

Бұған дейін желіде Қазақстанда ескі көліктерді кәдеге жаратуға тапсырып, оның орнына жаңа көлік сатып алуға жеңілдік сертификатын алуға болатыны туралы ақпарат тараған еді. Алайда уәкілетті органдар пайдаланудан шыққан көліктер әзірге қабылданбайтынын мәлімдеді. 

Министрлік мәліметінше, қазір бағдарламаны іске асыруға қажет ұйымдастыру жұмыстары жалғасып жатыр. Атап айтқанда, “Жасыл даму” АҚ ескі көліктерді қабылдап, кейін оларды кәдеге жарататын қайта өңдеу кәсіпорындарын іріктеп жатыр.

Қажет рәсімдер аяқталып, тиісті шарттар жасалған соң бағдарламаның іске қосылатын күні, оған қатысу талаптары мен көлік қабылдау пункттерінің мекенжайлары жарияланады. Сондықтан әзірге ескі көлікті тапсырып, жеңілдік сертификатын алуға болады деп жоспар құруға ерте.

Жаңа бұйрыққа сәйкес не өзгереді?

Бағдарламаның іске қосылғаны туралы түсініспеушілікке Экология министрінің 2026 жылы 6 қазандағы №252 бұйрығы себеп болған. Бұл құжатта ескі көліктерді кәдеге жаратуға тапсырғанын растайтын құжаттарды рәсімдеу, жеңілдік сертификаттарын беру және пайдалану тәртібі көрсетілген. Алайда бұйрықтың қабылдануы ескі көліктерді қабылдау басталды дегенді білдірмейді. Ол тек бағдарламаны жүзеге асырудың құқықтық тетіктерін айқындайды.

Құжат 2026 жылы 25 қазаннан бастап күшіне енеді. Дегенмен осы күннен бастап ескі көліктерді қабылдау басталады деп түсінуге болмайды. Демек нормативтік құжаттың күшіне енуі мен азаматтардың көлігін кәдеге жаратуға тапсыра бастауы – екі бөлек кезең.

Жеңілдік сертификатын қалай пайдалануға болады?

Бекітілген қағидаларға сәйкес, жеңілдік сертификаттарын беру, қайта рәсімдеу және пайдалану тәртібі реттеледі. Сертификаттар отандық өндірістегі көлік құралдары мен ауыл шаруашылығы техникасын сатып алуға арналған.

Алайда бағдарламаның нақты талаптары, сертификаттың мөлшері, оны алу шарттары және азаматтардың өтініш беру тәртібі туралы ақпаратты уәкілетті органдардың ресми хабарламаларынан нақтылау қажет.

Қазір көліктерді қабылдау басталмағандықтан, азаматтар ескі көлігін тапсыру арқылы жеңілдік сертификатын рәсімдей алмайды.

Ескі көліктерді кәдеге жарату тәртібі қалай реттеледі?

Пайдаланудан шыққан көлік құралдары мен өздігінен жүретін ауыл шаруашылығы техникасын кәдеге жаратуға тапсыру тәртібі Экология министрінің 2023 жылы 27 қарашадағы №332 бұйрығымен бекітілген қағидаларға сәйкес реттеледі.

Қазір “Жасыл даму” АҚ осы қағидалар аясында көліктерді қабылдап, кейін кәдеге жарататын қайта өңдеу кәсіпорындарын іріктеу жұмыстарын жүргізіп жатыр. Бұл кезең аяқталып, қажет шарттар жасалған соң ғана бағдарламаны іске қосу мерзімі мен қабылдау орындары туралы қосымша ақпарат жарияланады.

Министрлік пен “Жасыл даму” АҚ азаматтарды тек ресми ақпарат көздеріне сүйенуге шақырды. Соымен қатар нормативтік қағидалардың бекітілуін бағдарламаның нақты іске қосылуымен шатастырмау керегін ескертті.

Қазақстанда ескі көліктерді кәдеге жарату арқылы жаңа автокөлік алуға жеңілдік беретін бағдарламаның құқықтық негізі әзірленген. Алайда ескі көліктерді қабылдау жұмыстары әзірге басталған жоқ. Оның нақты қашан іске қосылатыны қосымша хабарланады.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда ескі көліктерді утилизациялау бағдарламасы қайта қосылатыны туралы жазған едік.

Қазақстанда асыраушысынан және еңбекке қабілетінен айырылу жағдайларына байланысты төленетін әлеуметтік төлемдер 8,5% өсуі мүмкін. Өзгерістер 2027 жылы 1 қаңтардан бастап күшіне енбек. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Бұл мәселе Үкімет қаулысы жобасына енген. Құжат 15 қазанда “Ашық НҚА” порталында жарияланды. Қоғамдық талқылау 2026 жылы 2 қарашаға дейін жалғасады.

Бұл – Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан (МӘСҚ) төленетін әлеуметтік төлемдер.. Оларды міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысушылар мен заңда көзделген жағдайларда олардың отбасы мүшелері алады.

Жоба қабылданса, төлем мөлшері 8,5% артады. Мысалы, қазір адам 100 мың теңге алса, оған қосымша 8,5 мың теңге қосылып, төлемнің жалпы сомасы 108,5 мың теңгеге жетеді.

Айта кетейік, биыл 1 қаңтардан бастап бұл төлемдер 10% өскен еді. 

Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан төленетін әлеуметтік төлемдердің мөлшері әр адамға жеке есептеледі. Ол әлеуметтік аударымдар жүргізілген табысқа, сақтандыру жүйесіне қатысу өтіліне және басқа да жағдайларға, соның ішінде асырауындағы адамдардың санына байланысты.

2027 жылы жәрдемақы төлеу тәртібі қалай өзгереді?

2027 жылы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда бірқатар мемлекеттік жәрдемақыны тағайындау тәртібі өзгереді. Кей төлемдер бойынша отбасының әл-ауқат деңгейі ескеріледі. Соның салдарынан тұрмысы жақсы қазақстандықтардың бір бөлігі мемлекеттік қолдаудан айырылуы мүмкін.

Алайда бұл шектеулер Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан төленетін әлеуметтік төлемдерге қатысты емес. Қор мәліметінше, жұмыс істейтін азаматтар отбасының әл-ауқатына қарамастан, өздеріне тиесілі сақтандыру төлемдерін ала алады.

2027 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда балалы отбасыларға әлеуметтік төлем тағайындау тәртібі өзгереді. Ер адамдар бір жарым жасқа дейінгі бала күтімі бойынша жәрдемақы ала алмайды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Бала бір жарым жасқа толғанға дейінгі күтіміне берілетін жәрдемақы тек әйелдерге төленеді. Ал ер адамдар енді бұл төлемді ала алмайды.

Құрылтай депутаты Ләззат Қожахметтің айтуынша, әлеуметтік аударымдары төленген жұмыс істейтін әйелдер Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан (МӘСҚ) жүктілік пен босануға байланысты әлеуметтік төлемдерді бұрынғыдай ала береді. Ал бала күтіміне берілетін төлемнің мөлшері бұрынғы табыстың 40%-на тең. Ол бала бір жарым жасқа толғанға дейін төленеді.

Бұл төлемдерді тағайындау кезінде отбасының әлеуметтік әл-ауқат санаты ескерілмейді. Яғни, қажетті әлеуметтік аударымдары төленген жұмыс істейтін әйелдер отбасының табысы мен тұрмыс деңгейіне қарамастан төлем ала алады.

Жұмыс істемейтін әйелдерге жәрдемақы қалай тағайындалады?

2027 жылдан бастап жұмыс істемейтін және әлеуметтік аударымдары жоқ әйелдерге МӘСҚ есебінен төлем берілмейді. Олар бала туған кезде берілетін біржолғы жәрдемақыны, сондай-ақ отбасы мемлекеттік көмекке мұқтаж деп танылған жағдайда, бала бір жарым жасқа толғанға дейінгі күтіміне арналған жәрдемақыны ала алады.

Егер отбасы әлеуметтік көмекке мұқтаж болмаса, әйел еңбекке қабілетті әрі денсаулығында кінәрат болмаса, ал жақындарының табысы күнкөріске жеткілікті болса, оған бала күтіміне байланысты жәрдемақы тағайындалмайды.

Депутат Ләззат Қожахметтің сөзінше, қазір тұрмысы жеткілікті отбасылар санатындағы 30 мыңнан астам қазақстандық әйел осындай төлем алып отыр.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда декреттік төлемдер енді жаңа тәртіппен тағайындалатыны туралы жазған едік. Жаңа тәртіп бойынша табысын қолма-қол алатын азаматтар оны кассалық чектер немесе арнайы мобильді қосымшадағы мәліметтер арқылы растауы керек. Сонымен қатар әлеуметтік салықтың төленгені мен міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жарналарының аударылғаны да ескеріледі. Ал табыс көлемі өзгерсе, оның дұрыс екені салық декларациясындағы деректермен салыстыру арқылы тексеріледі.

Сингапурда ағайынды екі жігітті келісімінсіз сүйген 49 жастағы әйел төрт ай үш аптаға бас бостандығынан айырылды. Төрт баланың анасы бұған дейін де қоғамдық тәртіпті бірнеше рет бұзған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі AsiaOne-ға сілтеме жасап хабарлайды.

Оқиға 2024 жылғы 12 ақпанда Boon Lay сауда орталығында болған. Го Мэй Чи есімді әйел сауда орталығында жүрген 16 және 23 жастағы ағайынды екі жігітті байқап, олардың жанына барған. Кейін екеуін де жағасынан ұстап, беті мен ернінен еркінен тыс сүйген.

Тергеу барысында әйелдің оқиға алдында он бокал сыра ішкені анықталған. Ол 14 ақпанда ұсталып, кейін сотқа келу міндеттемесімен босатылған.

Алайда әйел мұнымен тоқтамаған. 2024 жылғы 5 наурызда дәмханалардың бірінде бірнеше сыра бөтелкесін еденге лақтырған. Ал қыркүйекте Бун-Лей ауданында мас күйінде жанжал шығарған.

Полицейлер оқиға орнына келіп, оған үйіне қайтуға кеңес берген, бірақ әйел айғайлап, тәртіп сақшыларына қарсылық көрсеткен. Ақырында ол қайтадан қамауға алынған.

9 қазанда сот әйелдің осы әрекеттеріне қатысты үкім шығарды. Сот барысында Го Мэй Чи енді заң бұзбайтынына уәде беріп, қарт ата-анасына қамқорлық жасауы керегін айтқан.

Соған қарамастан, сот оны төрт ай үш аптаға бас бостандығынан айыру туралы шешім қабылдады.

Жапонияда алғаш рет кімнің тез әрі терең ұйықтайтынын анықтайтын ерекше жарыс өтті. Байқауда қарсыластарынан жақсы ұйықтаған әйел 2,22 миллион иен (шамамен 6,3 миллион теңге) көлемінде ақшалай сыйлық жеңіп алды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Newsonjapan.com-қа сілтеме жасап хабарлайды.

Ерекше жарыс 5 қазанда Токио қаласында ұйымдастырылды. Matt Race атты байқауға 20 мен 50 жас аралығындағы 75 адам қатысқан. Олардың әрқайсысына ұйықтау үшін 90 минут уақыт берілді.

Жарыс ережесіне сәйкес, қатысушылардың басына ми белсенділігін бақылайтын арнайы құрылғылар тағылған. Мамандар олардың қаншалық тез ұйықтағанын, ұйқысының тереңдігін және қаншалық тыныш әрі тұрақты ұйықтағанын бағалаған.

Байқауға қатысуға ниет білдіргендер көп болған. Әр орынға шамамен 800 адам таласқан.

Ұйымдастырушылар қатысушылардан жарыс алдында әдейі ұйықтамай жүрмеуді сұраған.

Нәтижесінде Suimii лақап атымен қатысқан әйел жеңімпаз атанды. Ол өзгелерге қарағанда тезірек ұйықтап, терең ұйқы көрсеткіші бойынша да үздік нәтиже тіркеген.

Айта кетейік, бас жүлденің 2,22 миллион иен болып белгіленуі кездейсоқ емес. Ұйымдастырушылар бұл соманы ұйқыны білдіретін “Zzz” таңбасымен байланыстырған. Ал екінші орын алған қатысушыға 220 мың иен (624 800 теңге) сыйақы қарастырылған.

Жарысты ұйымдастырған Koala Mattress компаниясы осылайша Жапониядағы ұйқының аздығына назар аударуды көздеген. Өйткені Жапония тұрғындары әлемдегі ең аз ұйықтайтын халықтардың бірі саналады. Компания өкілдерінің айтуынша, ел тұрғындары ұзақ жұмыс уақыты мен күнделікті тіршіліктің қамымен көбіне ұйқысын құрбан етеді.

Ақтөбе облысының Шалқар қаласында өндірістік учаскеде бензинді бір ыдыстан екіншісіне құю кезінде кенеттен өрт шығып, ҚТЖ-ның екі жұмысшысы жансақтау бөліміне түсті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қазір оқиғаның мән-жайы заңнамада белгіленген тәртіппен мемлекеттік еңбек инспекциясының қатысуымен тергеліп жатыр.

Зардап шеккендердің бірі Жұбандық Дүйсенбаевтың қызы Алмагүл Қасымованың айтуынша, әкесінің денесінің 80 пайызы күйіп, қазір жансақтау бөлімінде жатыр.

Оның сөзінше, отбасы болған жағдай туралы бірнеше сағаттан кейін ғана білген.

Ақтөбе облысы бойынша Мемлекеттік еңбек инспекциясы комитетінің департаменті оқиғаның мән-жайын анықтау үшін арнайы комиссия құрылғанын хабарлады.

Тергеу 10 жұмыс күні ішінде жүргізіледі. Ол аяқталғаннан кейін қорытынды жасалып, оқиғаның себебі анықталады. Комиссия өрттің шығу себептерін анықтап, еңбек қауіпсіздігі мен еңбекті қорғау талаптарының сақталған-сақталмағанын тексеруі керек.

Ақтөбе облысының денсаулық сақтау басқармасының мәліметінше, зардап шеккен екі жұмысшы да Шалқар аудандық ауруханасының жансақтау бөлімінде жатыр.

Еске салсақ, Шымкентте су құбырын ауыстырамын деп екі бірдей жұмысшы қаза тапқанын жазғанбыз. Өрімдей жігіттер көшедегі құдыққа түскен бойда шыға алмай тұншығып қалған. Оқиға қаладағы көліктер ағылып, жүргіншілер тоқтаусыз жүріп жатқан Қапал батыр көшесінде болған. Тұрғындар марқұмдардың жансыз денесін қоқыс жанынан көргендерін айтады.

Маңғыстау облысында екі жасар қызды қарақұрт жұтып қойып, ол жансақтау бөліміне түскен. Бала комаға түсіп, өкпені жасанды желдету аппаратына қосылды. Он күн жансақтау бөлімінде жатқан бүлдіршіннің жағдайы жақсарған соң, үйіне шығарылған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Lada.kz басылымына сілтеме жасап хабарлайды. 

Қыз ойнап жүріп “өрмекші” жұтып қойғанын бірге ойнаған балалардың бірі айтқан. Кейін қыздың жағдайы күрт нашарлап, шұғыл медициналық көмек қажет болған.

Алдымен аудандық ауруханаға жеткізілген қыз кейін медициналық авиация арқылы облыстық балалар ауруханасына ауыстырылды.

Анестезиология, реанимация және қарқынды терапия бөлімінің меңгерушісі Мереке Бекбаевтың айтуынша, науқасты ауыстырмас бұрын дәрігерлер аудандық аурухана мамандарымен телемедициналық кеңес өткізіп, емдеу тактикасын талқылаған.

Бүлдіршін жансақтау бөлімінде 10 күн жатты. Осы уақыт ішінде дәрігерлер мен медбикелер оның жағдайын тәулік бойы бақылап, емін түзетіп отырған.

Біртіндеп оң өзгерістер байқалып, қыз комадан шыққан және өздігінен тыныс ала бастаған. Осыдан кейін оны өкпені жасанды желдету аппаратынан ажыратқан.

Жағдайы тұрақтанған соң науқас бейінді бөлімшеге ауыстырылып, онда тағы төрт күн ем қабылдаған. Кейін үйіне шығарылды.

Дәрігерлер ата-аналарға балаларды ойын кезінде және серуендегенде мұқият қадағалауға кеңес береді. Кішкентай балалардың өрмекшілерді немесе басқа да бейтаныс жәндіктер мен жануарларды қолына алуына жол бермеу керек. Улы өрмекші шақты деген күдік туындаса немесе онымен қауіпті байланыс болуы мүмкін болса, дереу медициналық көмекке жүгіну қажет.

Еске салсақ, Алматыда мектеп оқушысын сарышаян шағып алған. Анасы оны ауруханаға апарғанда балаға салынатын вакцина жоқ екенін білген. 

Канье Уэсттің Алматыдағы концерті ұйымдастырушыларға пайда әкелмеген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Бұл туралы концертті ұйымдастырған компанияның негізін қалаушы Данна Қарағұсова BeWoman форумында мәлімдеді.

Қарағұсованың айтуынша, әлемдік деңгейдегі әртістерді шақыру шығынының жоғары болуына байланысты билет бағасы да өте қымбат болады. Сондықтан мұндай концерттерді ұйымдастыруға мемлекет тарапынан қолдау қажет.

Оның сөзінше, Канье Уэсттің концерті ұйымдастырушы холдинг үшін қаржылық тұрғыдан тиімсіз болған.

Концерт сәтті өтіп, көрермендерге ұнағанымен, компания айтарлықтай шығынға ұшыраған көрінеді.

Сондай-ақ Данна Қарағұсова әлемдік жұлдыздарды шақырудың артықшылығын түсінетін елдер мұндай концерттерді Қазақстаннан бұрын ұйымдастыруға кірісетінін атап өтті.

Еске салсақ, бұған дейін 15 тамызда өткен Канье Уэсттің концерті Алматыға шамамен 5 миллиард теңге әкелгені туралы жазған едік. 

Семейде қоқыс жәшігінен табылған сәбидің өліміне қатысты сот аяқталды. Сәбиді қоқыс жәшігіне тастаған бұрынғы полиция қызметкері өмір бойына сотталса, баланың анасы жазасын өтеуден босатылды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Қайғылы оқиға биыл 3 ақпанда болған. Сол күні полицияның кезекші бөліміне қала тұрғыны хабарласып, қоқыс контейнерінің ішінен жаңа туған сәбидің денесін көргенін айтқан.

Тергеу барысында оқиғаға полиция қызметкерлерінің қатысы бары анықталған. 20 жастағы әйел баланы үйінде босанып, кейін жігітіне телефон шалып, нәрестені оған берген. Абай облысы полиция департаментінің патрульдік полиция батальонында инспектор болып жұмыс істейтін ер адам сәбиді көлікпен Ломоносов көшесіне апарып, қоқыс контейнеріне тастап кеткен.

Бастапқыда баланың анасы нәресте өлі туғанын айтқан. Алайда сот-медициналық сараптама сәбидің тірі туғанын және суықтан үсіп қайтыс болғанын анықтады.

Сот үкімі

15 қазанда қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сот аталмыш іске қатысты үкім шығарды.

Баланың анасы қылмыстық кодекстің 100-бабы, "ананың жаңа туған баласын өлтіруі" бабы бойынша кінәлі деп танылып, екі жылға бас бостандығынан айырылды. Алайда жаңа Конституция қабылданғаннан кейін жарияланған рақымшылыққа байланысты ол жазасын өтеуден босатылды.

Ал ер адам қылмыстық кодекстің 99-бабының 3-бөлігі бойынша, “кәмелетке толмаған баланы өлтіргені” үшін кінәлі деп танылып, өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасына кесілді. Сотталушы жазасын төтенше қауіпсіздік деңгейіндегі қылмыстық-атқару жүйесі мекемесінде өтейді.

Еске салсақ, 2026 жылдың ақпанында Семейде қоқыс жәшігінен жаңа туған сәбидің денесі табылғаны туралы жазған едік. 

Тараз қаласында сауда орталығына заңсыз қосымша құрылыс салған компанияға 90 мың теңге айыппұл салынды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Сот материалдарына сәйкес, мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылау басқармасы жүргізген жоспардан тыс тексеру кезінде компанияның өзіне тиесілі жер учаскесінің шекарасынан тыс аумақта қосымша құрылыс жүргізгені анықталған.

Нақтырақ айтқанда, сауда орталығына салынған қосымша құрылыс жер учаскесінің шекарасынан 4 метрге шығып кеткен. Құрылыстың ұзындығы қасбет жағынан 42 метр, ал артқы жағынан 47 метр болған. Сонымен қатар компанияның нысанды салуға қажетті құжаттары болмаған.

Компанияның кінәсі әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттамамен, тараптардың түсініктемелерімен және істің басқа да материалдарымен расталған.

Сот отырысында ЖШС өкілі кінәні толық мойындаған. Оның айтуынша, компания қосымша жер учаскесін беру және оған қатысты құқықтарды заңдастыру мәселесі бойынша қала әкімдігіне өтініш білдірген.

Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекске сәйкес, мұндай құқық бұзушылық үшін шағын кәсіпкерлік субъектілеріне құрылысты мәжбүрлеп бұза отырып немесе бұзбай, 30 АЕК (129 750 теңге) мөлшерінде айыппұл салу көзделген.

Сот кінәні мойындауды, құқық бұзушылықтың алғаш рет жасалғанын, жер учаскесіне құқықтарды заңдастыру бойынша шаралар қабылданып жатқанын және ауырлататын мән-жайлардың жоқтығын ескеріп, айыппұл мөлшерін 30%-ға төмендеткен.

Нәтижесінде "Д" ЖШС кінәлі деп танылып, заңсыз тұрғызылған құрылысты мәжбүрлеп бұзбай, 90 мың теңге айыппұл салу туралы қаулы шығарылды.

Сот қаулысы әзірге заңды күшіне енген жоқ.

Еске салсақ, бұған дейін Маңғыстауда кәсіпкер бұрыннан бар демалыс базасының құрылысына деп мемлекеттен 117 миллион теңге алғаны туралы жазған едік.

Оңтүстік Кореядан келген турист Син Гоын Алматыдағы азық-түлік пен қоғамдық тамақтану орындарының бағасын Сеулдегі бағалармен салыстырып, таңданысын жасырмады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Әлеуметтік желіде жарияланған видеода ол Алматыдағы мейрамханалардың біріне барғанын айтады. Онда тамақтануға 9 мың теңгеден астам ақша жұмсаған. Бұған қоса, шотқа қызмет көрсету ақысы ретінде тағы 10% қосылған. Туристің айтуынша, тағамның мөлшері аз болған әрі дәмі де көңілінен шықпаған.

“Бағаны көріп, қатты таңғалдым”, – дейді турист Қазақстанға сапарынан алған әсерімен бөлісіп.

Кейін Син Гоын супермаркетке барып, азық-түлік бағаларын салыстырған. Ол көкөністердің бағасын салыстырмалы түрде қолжетімді деп бағалағанымен, жемістер әлдеқайда арзан болады деп күткенін жасырмады. Ал қарбыздың бағасы туристің көңілінен шыққан.

Оңтүстік Кореяда халықтың табысы Қазақстанмен салыстырғанда едәуір жоғары болғанымен, турист Алматыдағы кейбір тауарлар мен қызметтердің бағасы Сеулдегіден көп ерекшеленбейтінін байқаған.

Айта кетейік, 2026 жылы Қазақстандағы ең төменгі жалақы 85 мың теңгеге тең. Ал жарияланған мәліметке сәйкес, елде азық-түлік бағасы бір жылда 10,1% өскен. Тамыз айында азық-түлік бағасының жылдық өсімі 9,5% дейін баяулаған.

Еске салайық, бұған дейін әлемдік travel-блогерлер Қазақстанға келіп, еліміздің таңғажайып кадрларын көрсеткені хабарланған еді.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Азиядағы өзара іс-қимыл және сенім шаралары жөніндегі кеңестің (АӨСШК) 7-саммитінде сөз сөйледі. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Тоқаев қонақжайлық көрсеткені және саммитті жоғары деңгейде ұйымдастырғаны үшін Әзірбайжан президенті Ильхам Әлиевке алғыс айтты.

Тоқаев саммит форумның маңызына елеулі сын-қатер төніп тұрған кезеңде өтіп жатқанын айтты. Президенттің пікірінше, әлемде тыңғылықты байыптап, мұқият ойластырылған шешімді қажет ететін аса күрделі әрі бұрын-соңды болмаған үдерістер орын алып жатыр.

Қасым-Жомарт Тоқаев қауіпсіздік мәселесі әрқашан АӨСШК қызметінің негізгі басымдықтарының бірі екенін еске салды. 

Мемлекет басшысы Әзірбайжан мен Арменияның бітімге келу процесіне қолдау білдіріп, Оңтүстік Кавказ тәжірибесі көреген көшбасшылықтың нәтижесін айқын көрсеткенін айтты. 

Сонымен қатар Тоқаев Әзірбайжанмен бірлесіп, Баку – Тбилиси – Жейхан құбыры арқылы Қазақстан мұнайын тасымалдаудың көлемін арттыру жөніндегі жоспары туралы айтты. 

Мемлекет басшысы АӨСШК қызметіндегі экологиялық бағыттың маңызы арта түскенін атап өтті.

Оның пікірінше, су ресурстарының тапшылығы мен экожүйенің тозуы Азиядағы ең күрделі сын-қатердің біріне айналды.

Қасым-Жомарт Тоқаевтың пайымдауынша, бұл бастамалар инвестиция мен адам капиталы болмаса, түбегейлі нәтиже бермейді.

Тоқаев сөз соңында Әзірбайжанның Азиядағы өзара іс-қимыл және сенім шаралары жөніндегі кеңеске төрағалығын табысты жалғастыруына тілектес екенін жеткізді. Сондай-ақ бүгін қабылданған Баку декларациясы алдағы жұмысқа берік негіз қалайтынына сенім білдірді.

Еске салсақ, бұған дейін Тоқаев Әзірбайжан президенті Ильхам Әлиевпен кездескені туралы жазған едік. 

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Әзірбайжан президенті Ильхам Әлиевпен кездесу өткізді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Тоқаев Азиядағы өзара іс-қимыл және сенім шаралары кеңесінің саммитіне қатысуға шақырғаны және қонақжайлық көрсеткені үшін Ильхам Әлиевке алғыс айтып, саммиттің жоғары деңгейде ұйымдастырылғанын атап өтті.

Президенттер сауда-экономикалық қарым-қатынастың қарқыны артып келе жатқанын мәлімдеп, өзара тауар айналымын 1 миллиард долларға жеткізуге ниетті екенін растады.

Бұдан бөлек, Қазақстанның энергия ресурстарын Әзірбайжан арқылы тасымалдау ауқымын ұлғайту, сондай-ақ өнеркәсіп, энергетика, көлік, логистика және ауыл шаруашылығы салаларында бірлескен жобаларды жүзеге асыру мәселелерін талқылады.

Тараптар мәдени-гуманитарлық ықпалдастық нығайып, білім беру, туризм салаларындағы әріптестік кеңейе түскенін және парламентаралық ынтымақтастық жанданып келе жатқанын жеткізді.

Кездесу соңында Қасым-Жомарт Тоқаев пен Ильхам Әлиев қазақ-әзірбайжан стратегиялық серіктестігін одан әрі тереңдетуге, сондай-ақ екіжақты күн тәртібінің барлық бағыты бойынша қол жеткізілген уағдаластықтарды дәйекті түрде іске асыруға бейіл екенін растады.

Артынша Тоқаев пен Ильхам Әлиев Транскаспий талшықты-оптикалық байланыс желісін іске қосу рәсіміне қатысты.

Президенттер Каспий теңізінің табаны арқылы Қазақстан мен Әзербайжанды жалғастыратын ұзындығы 380 шақырымдық талшықты-оптикалық байланыс желісін салтанатты түрде іске қосты.

Жобаны "Қазақтелеком" АҚ мен AzerTelecom компаниясы бірлесіп жүзеге асырды. 

Бұл желі Қазақстанды және Орталық Азияның басқа елдерін, сондай-ақ Қытайды Еуропамен жалғайтын жаңа байланыс бағытының бір бөлігі саналады. Ол Жерорта теңізі мен Қара теңізде орналасқан байланыс жүйелеріне қосылуы мүмкін.

Тоқаев жобаны іске қосу рәсімінде аталған желі Қазақстан мен Әзербайжанның Орта дәлізді дамыту бойынша бірлескен күш-жігеріне тың серпін беретінін айтты.

Ильхам Әлиев ТОБЖ-ны іске қосу арқылы Орталық Азия мен Әзербайжан арасындағы ықпалдастықты нығайтуға тағы бір қадам жасалғанын атап өтті.

Мемлекеттер басшыларының қатысуымен Қазақстан мен Әзербайжан Үкіметтері арасында қол қойылған Транскаспий халықаралық көлік дәлізін дамыту жөніндегі ынтымақтастық туралы келісімді алмасу рәсімі өтті

Еске салсақ, бұған дейін Тоқаев Бакуде өтіп жатқан саммит аясында Израиль президенті Ицхак Герцогпен кездескені туралы жазған едік. 

Ұлттық Банк қазақстандықтарға "цифрлық сенімхат" туралы жалған хабарламалар арқылы жасалатын алаяқтықтың жаңа тәсілі туралы ескерту жасады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ұлттық банк мәліметінше, алаяқтар алдымен қазақстандықтарға азаматтарға арналған цифрлық үкімет сервисінің немесе екінші деңгейдегі банктердің атынан "цифрлық сенімхат" немесе "несие" рәсімделгені туралы хабарлама жібереді.

Хабарламада алушының атына "цифрлық сенімхат" рәсімделгені, оны үшінші тұлғалар пайдаланып жатқаны немесе несие алуға өтінім мақұлданғаны айтылады. Мән-жайды анықтау үшін көрсетілген нөмірге қоңырау шалу ұсынылады.

Алаяқтар осындай әрекеттердің алдын алуды сылтауратып, SMS арқылы келген кодты айтуды, банк картасының деректерін беруді,  күмәнді мобильді қосымшаны орнатуды, ақшаны "қауіпсіз" немесе "жинақ" шотына аударуды не мобильді құрылғыны қашықтан басқаруға рұқсат беруді талап етеді.

Ұлттық Банк өкілдері банктердің, арнайы мемлекеттік және құқық қорғау органдарының қызметкерлері банк картасының деректерін, SMS арқылы келген кодтарды, карталар мен қосымшалардың PIN-кодтарын сұрамайтынын атап өтті.

Ұлттық Банк өз қызметкерлерінің аудио және видеоқоңыраулар шалмайтынын, жеке тұлғалардың шоттарына қызмет көрсетпейтінін, сондай-ақ халықпен ақшалай есеп айырыспайтынын еске салды.

Еске салсақ, бұған дейін қазақстандықтарға WhatsApp-тағы алаяқтық туралы ескерту жасалған еді.

Бензин құйғаннан кейін көлігі оталмай қалса, жүргізуші шығынды өз қалтасынан өтеуге мәжбүр ме? Қазақстанда жанармай сапасына қатысты шағымдар көбейгенімен, оның сапасыз екенін дәлелдеу қиынға соғып жатыр. Мұндай жағдайда тұтынушы құқығын қалай қорғай алады және шығынды кім өтейді? Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

“Бактағы “уды” дәлелдеу үшін қыруар қаржы керек”

Соңғы кездері әлеуметтік желілерде жанармай құйғаннан кейін көліктерінде ақау пайда болғанына шағым түсірген жүргізушілердің қарасы көбейді. Көп жағдайдың біріне тоқталып өтейік. Жанар Ахметжанова 2026 жылғы 14 қыркүйекте Астанадан шығар жолдағы Qazaq Oil жанармай құю бекетінен АИ-95 бензинін құйғанын айтады. Оның сөзінше, шамамен 77 шақырым жүргеннен кейін көлігінің тарту күші төмендеп, әдеттен тыс дыбыс пайда болған. Ресми сервис орталығында жанармай сапасына қатысты күдік туындаған.

Көлікті жөндеу барысында бактағы отын төгіліп, жанармай жүйесі жуылған. Форсункалар тазаланып, оталдыру шамдары ауыстырылған, дроссель тазартылып, бейімделген. Жанар Ахметжанованың мәліметінше, жөндеу жұмыстарына 159,4 мың теңге, ал такси мен канистрге тағы 15,2 мың теңге жұмсалған.

Жанармай құю бекетінің менеджері оған резервуардан алынған бензин үлгісін берген. Алайда жанармайдың сапасыз екенін және көліктің бұзылуына дәл осы отын себеп болғанын анықтау үшін тәуелсіз сараптама қажет. Жанардың айтуынша, мұндай сараптаманың құны 300 мың теңге шамасында.

29 қыркүйекте ол осы мәселеге байланысты Астана қаласының Сауда және тұтынушылардың құқықтарын қорғау департаментіне жүгінген. Алайда ведомствоның жауабында форсункаларды тазалау фактісінің өзі жанармай сапасыз болғанын немесе көлікте елеулі ақау пайда болғанын дәлелдемейтіні айтылған. Мәселені анықтау үшін диагностика нәтижелері, жанармай сатып алғанын растайтын құжаттар, отынның шығу тегі туралы мәліметтер, зертханалық талдау және сервистік орталықтың қорытындысы қажет болуы мүмкін.

Осылайша, Жанардың жағдайында негізгі мәселе — көлікті жөндеуге кеткен шығынды есептеу ғана емес, ақаудың себебін дәлелдеу. Ал тәуелсіз сараптаманың құны жөндеу шығындарынан да жоғары болуы мүмкін. Бұл тұтынушы үшін маңызды сұрақ туындатады: жанармай сапасына қатысты күдік болса, қажетті дәлелдерді жинауға кім көмектесуі керек — жүргізушінің өзі ме, әлде мемлекеттік органдар ма?

Жанармай құйылған күні сынама алынбаса, істі дәлелдеу қиын – заңгер пікірі

Qalqan Advisors заң фирмасының адвокаты Асқар Қаймақовтың пікірінше, заң тұтынушыны қорғайды, бірақ көліктің бұзылуына жанармай себеп болғанын дәлелдеу міндеті көбіне жүргізушінің өзіне жүктеледі. Әсіресе жанармай құйылған күні сынама алынбаса, істі дәлелдеу қиындайды.

Заңгердің түсіндіруінше, жанармай сатушысы сапасыз тауардан келген зиянды өтеуге міндетті болуы мүмкін. Алайда жүргізуші екі нәрсені дәлелдеуі керек: біріншіден, жанармайдың сапасыз болғанын, екіншіден, көліктің бұзылуына дәл сол отын себеп болғанын.

Асқар Қаймақов жүргізуші жанармайдың сапасын тексеру үшін барлық шығынды міндетті түрде өз қалтасынан төлеуге тиіс емес екендігін айтты. Заңда жанармай сапасы талапқа сай болмаса, тексеру шығындарын сатушының өтеуіне қатысты норма бар. Алайда сотта тағайындалатын сараптаманың төлем тәртібі өзгеше болуы мүмкін. Сондықтан сараптамаға жұмсалған қаражатты кім өтейтіні нақты жағдайға және сот шешіміне байланысты.

“Сервистік орталықтың ақау туралы актісі бұл байланысты толық дәлелдемейді. Мәселен, Өскеменде қаралған іс: көлік багындағы бензиннен су табылғанымен, сот талапты қанағаттандырмаған. Себебі сервистік орталықтың актісі біржақты жасалып, жанармай құю бекетінен сынамалар кейін алынған”, – дейді Асқар Қаймақов. 

Сондықтан заңгер жанармай құйылған күні көлік багынан және бекет резервуарынан сынама алудың маңызын атап өтті. Жөндеу кезінде алынған бөлшектерді сақтау, сервистік орталықтан ресми акт алу және жанармай құю бекетінің сол күнгі құжаттарын сұрату да дәлел жинауға көмектеседі.

Бірақ заңгер автокөлік иелеріне бірден істі аяқсыз қалдырмауға кеңес берді. Жанармай сапасына қатысты сотта жеңіске жеткендер де бар. 

“Сапасыз жанармайдан келген шығынды сот арқылы өндіріп алу мүмкіндігі де бар. Заңгер келтірген мәліметке сәйкес, 2025 жылы Алматыда сот жанармайға су араласқан жағдай бойынша жанармай құю бекетінің иесінен 5,3 миллион теңге залал мен 240 мың теңге сараптама шығынын өндіріп алу туралы шешім шығарған. Бұл шешім апелляциялық сатыда да өзгеріссіз қалған”, – деп бөлісті ол.

Ал кәсіби заң консультанты, "Астана Юрист" заң фирмасының аға серіктесі Арыс Данагатов мәселені мемлекеттік органдардың міндеттері тұрғысынан қарастырады.

“Көліктің бұзылуына жанармай себеп болғанын бір ғана құжатпен дәлелдеу міндетті емес. Жанармай құйылғаны туралы чек, одан кейін көліктің істен шығуы, сервистік орталықтың қорытындысы және жанармай құю бекетінен алынған сынамалардың нәтижесі өзара байланысты дәлелдер ретінде қарастырылуы мүмкін”, – дейді заңгер Данагатов.

Сарапшының айтуынша, ең маңыздысы — көлік багындағы отынмен қатар, сол күні жанармай құю бекетінде сатылған бензинді де тексеру керек. Егер бекеттегі сынама талаптарға сәйкес келмесе, көлік багында бұрыннан болған отынмен араласу мәселесі екінші кезекке ығысады.

Заңгер сараптама құны жоғары болғандықтан, жүргізуші өз құқығын қорғаудан бас тартпауы керек деп есептейді. Оның айтуынша, сотта сараптама тағайындау туралы өтініш беруге болады, ал шығындарды түпкілікті кім көтеретіні істің нәтижесіне байланысты шешілуі мүмкін. Сонымен қатар сот жанармай құю бекетінен сатылған отын партиясына қатысты құжаттарды талап ете алады.

Данагатов мемлекеттік органдар азаматтан алдын ала дайын дәлел талап етпей, өз құзыреті шегінде тексеріс жүргізіп, сынама алып, зертханалық зерттеу ұйымдастыруы керек деп санайды. Оның айтуынша, егер тексеруші органның өзі дәлелдерді талап етпей, керісінше тексеріс жүргізу үшін оны өзі де жинақтай алады. Заңгер мемлекеттік органның жауабымен келіспеген жағдайда тұтынушы жоғары тұрған органға немесе сотқа шағымдана алатынын да айтады. Сондай-ақ сотта сараптама тағайындауды сұрап, жанармай құю бекетінен отын партиясына қатысты құжаттарды талап етуге болады.

Заңгерлердің айтуынша, жүргізуші дәлелдерді уақытында жинап, ал мемлекеттік органдар шағымға жауап беріп, өз құзыреті аясында тексеріс жүргізу қажеттігіне назар аударды.

Жанармай сапасына шағым түсіру үшін не істеу керек?

Заңгерлердің кеңесіне сүйенсек, жанармай сапасына күмән туған жағдайда жүргізуші бірнеше әрекетті уақытында орындағаны жөн.

• Жанармай құйғаны туралы чекті сақтау керек. Чек отынның қай бекеттен және қашан алынғанын растауға көмектеседі.
• Көліктің ақауын құжатпен рәсімдеу қажет. Сервистік орталықтан ақау туралы акт пен техникалық қорытынды алған дұрыс. Жөндеу кезінде алынған бөлшектерді де сақтаған жөн.
• Жанармай сынамасын алу мәселесін көтеру керек. Мүмкіндік болса, көлік багындағы және бекет резервуарындағы отыннан бір күнде сынама алған маңызды. Бұл кейін жанармайдың сапасы жөнінде дау туындаған жағдайда дәлел бола алады.
• Жанармай құю бекетіне жазбаша талап жолдауға болады. Онда жағдайды сипаттап, келтірілген шығынды өтеу туралы талап қоюға болады. Нәтиже болмаса, уәкілетті мемлекеттік органға шағымданып, қажет болған жағдайда сотқа жүгінуге болады.

Сараптамаға кететін шығынның кімге жүктелетіні істің мән-жайына және сот шешіміне байланысты. Сондықтан қымбат сараптамаға ақша жұмсамас бұрын, дәлелдерді жинаудың қолжетімді жолдарын және мемлекеттік органға жүгіну мүмкіндігін қарастырған жөн.

Үкімет не дейді?

Сапасыз жанармайдан келген шығынды өтеу мәселесі Үкімет деңгейінде де көтерілген. Премьер-министр Олжас Бектеновтың сөзінше,  тұтынушылардың құқықтары заңмен қорғалады.

Қолданыстағы заңнамаға сәйкес, сапасыз тауардан тұтынушының мүлкіне зиян келсе, оны өтеу туралы талап қоюға болады. Бірақ нақты жағдайда жанармайдың сапасыз болғанын және көліктің бұзылуына сол отын себеп болғанын дәлелдеу маңызды.

Қиындық туғызатын да осы: жанармай құйылғаннан кейін көліктің бұзылуы өздігінен бензиннің сапасыз екенін дәлелдемейді. Оған техникалық ақау немесе басқа себептер әсер етуі мүмкін. Сондықтан тұтынушыға сервистік орталықтың қорытындысы, жанармай сынамасының нәтижесі және өзге де дәлелдер қажет.

Қазір Қазақстанда жанармай бағасы қанша?

Жүргізушілер сапасыз жанармайдан көлігіне келген шығынды дәлелдеуге тырысып жүргенде, бензин бағасы да біртіндеп өсіп жатыр. Көлік бұзылса, жөндеу шығыны өз алдына, жанармайдың өзі де қалтаға салмақ салып отыр. Ал сапаға қатысты шағымдар әзірге шешімін таппай келеді. Ендеше, қазір Қазақстанда жанармай бағасы қанша?

Соңғы мәліметтер бойынша, жанармай бағасы өңірлерде ерекшеленеді. Алматы мен Алматы облысында АИ-92 бензинінің литрі 250–255 теңге, АИ-95 — 320–329 теңге, дизель отыны 348–351 теңге аралығында сатылады. Астанада АИ-92 бағасы 250–253 теңге, АИ-95 — 315–321 теңге шамасында.

Ал Батыс Қазақстандағы Атырау, Ақтөбе, Ақтау және Орал қалаларында баға салыстырмалы түрде төмен: АИ-92 бензині 228–243 теңге, АИ-95 — 294–308 теңге аралығында.

Бензин бағасының өсуі алдағы уақытта да жалғасуы мүмкін. Алайда оның нақты қаншаға қымбаттайтынын алдын ала айту қиын

Жанармай бағасының өсуі жүргізушілер үшін қосымша шығын болса, оның сапасына қатысты дау тұтынушылардың құқығын қорғау мәселесін алға шығарды. Көлікке ақау жанармай құйғаннан кейін пайда болса да, оның себебін нақты дәлелдерсіз анықтау мүмкін емес.

Десе де, сапасыз жанармайдан келген шығынды өтеу мүмкіндігі бар, бірақ дәлелдердің жеткілікті болуы шешуші рөл атқарады. Тұтынушы өз құқығын қорғау үшін қолындағы құжаттарды сақтап, қажет болса, мемлекеттік органға немесе сотқа жүгінгені жөн.

Еске салсақ, жанармай бағасының өсімі Қазақстанда жанармай бағасын мемлекеттік реттеуден біртіндеп бас тарту үдерісімен тұспа-тұс келді. Үкімет бір жылдан астам уақыт бойы әлеуметтік маңызы бар АИ-92 бензині мен дизель отынының бағасын әкімшілік жолмен реттеп келді. Алайда 2026 жылғы 1 сәуірде осы отын түрлерін белгіленген шектен жоғары бағамен сатуға тыйым салған мораторий аяқталды. Осыдан кейін Энергетика министрлігі нарықты біртіндеп еркін баға белгілеу тетігіне көшіруді қолға алды. Нәтижесінде жанармай құнына сұраныс пен ұсыныс, мұнай өнімдерін өндіру және жеткізу шығындары сияқты нарықтық факторлардың ықпалы күшейді.

Айта кетсек, бұған дейін Қазақстанда бензин бағасының қымбаттауы мен жанармай сапасына қатысты жүргізушілердің шағымдары туралы жазған едік. 

Белгілі әнші Димаш Құдайберге әлемнің 40-тан астам елінде өнер көрсетуі мүмкін екенін айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Әнші мұны Grammy студиясының “Global Mixtape” атты жаңа жобасының алғашқы шығарылымында мәлімдеді. Ол журналист Валери Лиге берген сұхбатында алдағы әлемдік турнесі, жанкүйерлерімен кездесуі және шығармашылық жоспарлары жөнінде әңгімеледі.

Сұхбат барысында журналист Димаштың Оңтүстік Америка елдеріне жоспарланған концерттік сапарына тоқталып, келер уақытта жанкүйерлерін қандай жаңалықтар күтіп тұрғанын сұрады.

“Негізі жоспарымды білемін, бірақ әзірге толық сенімді емеспін. Мұны құпия сақтауым керек. Нақты айта алмаймын, бірақ 20-дан астам ел болуы мүмкін. Бәлкім, 30-дан, тіпті 40-тан да асып кетер. Мен мүмкіндігінше көп концерт беріп, әлемнің барлық елін аралағым келеді. Өйткені жанкүйерлеріммен кездескенді жақсы көремін”, – деді Димаш Құдайберген.

Сонымен қатар әнші Нью-Йорктегі әйгілі “Мэдисон-сквер-гарден” аренасында өткен концерті туралы деректі фильм жарық көретінін хабарлады. Оның айтуынша, туынды алдағы екі апта шамасында өзінің YouTube арнасында жарияланады.

“Бір-екі аптадан кейін YouTube арнамда “Мэдисон-сквер-гардендегі” концертім туралы деректі фильм ұсынамыз. Мұны мақтанғаным деп қабылдамаңыздар, бірақ ТМД елдерінің әртістері алғаш рет осындай әйгілі аренада ауқымды концерт өткізді. Бұл мен үшін ғана емес, еліміз үшін де өте маңызды оқиға”, – деді өнер иесі.

Әзірге әншінің жаңа әлемдік турнесі нақты қанша елді қамтитыны белгісіз. Дегенмен Димаш мүмкіндігінше көп мемлекетте өнер көрсетіп, әлемнің түкпір-түкпіріндегі жанкүйерлерімен жүздесуді мақсат етіп отыр.

Еске салайық, бұған дейін Жапония радиосы Димаштың шығармашылығына арнайы эфир арнайтыны хабарланған еді.

Ұлттық тестілеу орталығының директоры Нұрсейіт Байжанов орталықтың ETS халықаралық ұйымымен бірлесіп жүзеге асырып жатқан Admission Insight Test (AIT) жобасын таныстырды. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Нұрсейіт Байжанов 15 қазанда Qazaq AI Research University форумында Бірыңғай ұлттық тестілеудің жаңа форматына қатысты жобаны таныстырды. Admission Insight Test (AIT) деп аталатын жобаны орталық ETS халықаралық ұйымымен бірлесіп әзірлеп жатыр. Жұмыс 2026 жылдың ақпанында басталған және 2030 жылға дейін жалғасады.

Жаңа тест екі бөлімнен тұрады: 14 бейіндік пән бойынша пәндік тесттер және дағдыларды бағалау тесті.

Пәндік тесттерде тапсырмалар мемлекеттік стандартқа сәйкес жаңартылады. Мұнда ақпаратты жай ғана жаттап алып, қайталаудан гөрі, оқу материалын терең түсінуге басымдық беріледі.

Ал дағдыларды бағалау тесті бес модульден тұрады. Олар:

• Сыни ойлау, академиялық жазу және зерттеу дағдылары;
• Коммуникациялық дағдылар;
• Жасанды интеллектіні пайдалану сауаттылығы;
• Сандық және цифрлық сауаттылық;
• Креативті және дизайндық ойлау.

Соңғы модуль әлі әзірленіп жатыр. 

Ұлттық тестілеу орталығының директоры пәндік білімнің маңызы бұрынғыдай сақталатынын атап өтті.

Оның айтуынша, жобаны іске асырудың келесі кезеңі – AIT тестін пилоттық режимде өткізу, ол 2027 жылдың көктеміне жоспарланған.

Бұған дейін Тоқаев ҰБТ нәтижесіне тоқталып, Түркістан облысында білім сапасының мәз емес екенін атап өтті. Оның айтуынша, мұны PISA ұйымының зерттеуі де Түркістан облысындағы білім сапасының нашар екенін көрсетті. Бұл – аймақтың оқу-ағарту жүйесінде олқылықтар әлі бар деген сөз.

Қазақстанмен байланысы болуы мүмкін хакерлер биыл Ресейдегі мұнай өңдеу зауытына шабуыл жасап, Нижний Новгород қаласының әкімшілік жүйесіне кірген. Мұны зерттеушілер мәлімдеді. Олардың айтуынша, кибершабуылдарды тек ірі мемлекеттер ғана емес, басқа елдер де жасай алады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Reuters басылымына сілтеме жасап хабарлайды. 

Зерттеуді Cisco зерттеушісі Чи-эн Шэнь мен Recorded Future компаниясының маманы Джулиан-Фердинанд Фёгеле бірлесіп жүргізген. Есепте “Silent Lynx” деп аталатын хакерлер тобының Қазақстанда болуы мүмкін екені айтылған. Зерттеушілердің мәліметінше, бұл топ Орталық Азия елдеріндегі мемлекеттік мекемелердің желілеріне де шабуыл жасаған.

Зерттеушілердің айтуынша, Silent Lynx тобы нысанаға шабуыл жасау үшін көбіне фишингтік хаттарды пайдаланады. Хаттарға ресми әрі маңызды құжат сияқты көрінетін тіркемелер қосылады. Оны ашқан адам зиянды бағдарламаға жол беруі мүмкін.

Джонс Хопкинс университетінің Халықаралық зерттеулер жөніндегі жоғары мектебінде докторант Олег Шакиров киберсаясат пен қақтығыстарды зерттейді. Оның айтуынша, бұл оқиға кибертыңшылықпен тек ірі державалар айналыспайтынын көрсетеді.

“Бұл кибертыңшылық саласындағы бәсеке бірнеше ірі кибердержава арасында ғана жүрмейтінін еске салады. Басқа елдер де бұл бағытта ілгерілеп келеді”, – деді ол.

Зерттеушілердің мәліметінше, Silent Lynx тобы Ресейдің оңтүстігіндегі Орск мұнай өңдеу зауытын нысанаға алған. Бұл кәсіпорын тамызда Украинаның ұшқышсыз ұшу аппараттарының шабуылынан кейін бірнеше ай бойы жұмыс істемей қалған еді. Сонымен қатар зерттеушілер Мәскеуден шығысқа қарай шамамен 425 шақырым жерде орналасқан Нижний Новгород қаласының әкімшілік желісіне де хакерлердің кіргеніне дәлелдер тапқан.

Орскнефтеоргсинтез мұнай өңдеу зауыты Қазақстан шекарасынан шамамен 25 шақырым жерде орналасқан. Украина дрондарының бірнеше рет жасаған шабуылынан кейін зауыт жұмысының тоқтауы Ресейдегі жанармай тапшылығын күшейткен. Осыған байланысты Ресей үкіметі мұнай өңдеу қуатын арттыру үшін Қазақстанға жүгінген.

Ал Нижний Новгород Еділ мен Ока өзендері тоғысқан жерде орналасқан. Еділ өзені Каспий теңізіне құяды. Каспий теңізі – теңізге тікелей шығатын жолы жоқ Қазақстан үшін стратегиялық маңызы зор су айдыны.

Орск мұнай өңдеу зауыты мен Нижний Новгород қаласының әкімшілігі түсініктеме беру туралы өтініштерге жауап бермеген. Хакерлермен де байланысу мүмкін болмаған.

Зерттеушілер Silent Lynx тобының Қазақстанмен байланысы болуы мүмкін деген болжамды бірнеше жайтпен түсіндіреді. Олардың айтуынша, хакерлер зиянды бағдарламаның кодын құрастырған соң көп ұзамай оны Қазақстан аумағынан тексеруге тырысқан. Сонымен қатар топтың желідегі белсенділігі Қазақстандағы жұмыс уақытына сәйкес келген.

Оған қоса, зерттеушілер хакерлердің әрекеті Қазақстанның стратегиялық мүдделерімен тұспа-тұс келгенін айтты. 

Мысалы, 2026 жылдың басында Қазақстан Тәжікстанмен келісімді ратификациялап жатқан кезде хакерлер Тәжікстанның мемлекеттік мекемелерінің біріне кірген болуы мүмкін. Сонымен қатар сәуірде Қазақстан мен Беларусь дипломаттары кездесер алдында Беларусьтің мемлекеттік мекемелерінің бірі де осындай шабуылға ұшырағаны туралы деректер табылған.

Қазақстан, Ресей, Тәжікстан және Беларусь үкіметтерінен түсініктеме сұралған. Алайда жауап болмаған. 

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстан Ресейден жеткізілетін мұнайды отандық мұнай өңдеу зауыттарында қайта өңдеу жөнінде келіссөз жүргізіп жатқаны туралы жазған едік. 

Қазақстанда 2027 жылы 1 қаңтардан бастап бала туған отбасыларға берілетін кейбір мемлекеттік жәрдемақыларды тағайындау тәртібі өзгереді. Енді төлем алу кезінде отбасының әлеуметтік жағдайы да ескеріледі. Алайда ресми жұмыс істеп, әлеуметтік аударымдар төлеген әйелдердің сақтандыру жүйесі арқылы алатын декреттік төлемдері бұрынғы тәртіппен беріледі. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Мұны депутат Ләззат Қожахмет мәлімдеді. Оның айтуынша, бала туғанға дейін жұмыс істеп, әлеуметтік аударым төлеген әйелдер бала бір жарым жасқа толғанға дейін тиісті төлемдерді ала береді. Отбасының әл-ауқат санаты бұл құқыққа әсер етпейді.

Ал 2027 жылы 1 қаңтардан бастап бала туғанға дейін жұмыс істемей, үй шаруасымен айналысқан әйелдерге төлем тағайындау кезінде отбасының әлеуметтік жағдайы ескеріледі.

Депутаттың айтуынша, егер отбасы мемлекеттік қолдауға мұқтаж болса, әйел бала күтіміне байланысты төлем ала алады. Ал отбасының табысы жеткілікті, әйел еңбекке қабілетті және денсаулығына байланысты жұмыс істеуге кедергісі болмаса, А және В санатындағы отбасыларға жататын әйелдер бұл төлемді ала алмайды.

Ләззат Қожахметтің мәліметінше, қазір Қазақстанда А және В санатындағы шамамен 11 мың әйел бала күтіміне байланысты төлем алып отыр. Депутат бұл көрсеткішті елдегі жыл сайынғы туу санымен салыстырды. Қазақстанда жылына шамамен 200–300 мың бала дүниеге келеді.

Ол алдағы өзгерістерге байланысты жұмыс істейтін әйелдерді алаңдамауға шақырды. Егер әйел ресми жұмыс істеп, әлеуметтік аударымдар төлесе және бала босанса, заңда көзделген төлемдерді алу құқығы сақталады.

Жұмыс істейтін әйелдер қандай төлемдер алады?

Қазақстанда жұрт “декреттік ақша” деп атайтын төлемдер бірнеше түрге бөлінеді. Олардың бірі – жүктілік пен босануға байланысты біржолғы әлеуметтік төлем, екіншісі – бала бір жарым жасқа толғанға дейін берілетін ай сайынғы әлеуметтік төлем. Оған қоса, бала туған кезде мемлекеттік бюджеттен біржолғы жәрдемақы төленеді.

1. Жүктілік пен босануға байланысты біржолғы әлеуметтік төлем

Бұл төлем міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысатын, яғни табысынан әлеуметтік аударымдар жасалған әйелдерге беріледі. Оның мөлшері декретке шыққанға дейінгі соңғы 12 айда әлеуметтік аударымдар жасалған орташа айлық табысқа байланысты есептеледі. Сонымен қатар төлем сомасына еңбекке жарамсыздық парағында көрсетілген күн саны әсер етеді.

Мысалы, әйелдің әлеуметтік аударым есептелген орташа айлық табысы 200 мың теңге болсын. Егер жүктілік пен босануға байланысты еңбекке жарамсыздық парағы 126 күнге берілсе, есептеу коэффициенті 4,2 болады.

Орташа айлық табыс: 200 000 теңге.

Есептеу: 200 000 × 4,2 = 840 000 теңге.

Осы сомадан міндетті зейнетақы жарналары ұсталады.

Нәтижесінде әйелдің банк шотына шамамен 756 мың теңге түседі.

Бұл – түсіндіру үшін алынған мысал. Нақты төлем әйелдің есепке алынатын табысына, еңбекке жарамсыздық парағындағы күн санына және заңда белгіленген шектеулерге байланысты өзгереді. 

2. Бала бір жарым жасқа толғанға дейінгі ай сайынғы әлеуметтік төлем

Бұл төлем де әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысатын әйелдерге беріледі. Оның мөлшері декретке шыққанға дейінгі соңғы 24 айдағы әлеуметтік аударым есептелген орташа айлық табыстың 40%-ы негізінде есептеледі. Төлемнен міндетті зейнетақы жарналары ұсталады. 

Мысалы, әйелдің соңғы екі жылдағы есепке алынатын орташа айлық табысы 200 мың теңге болса:

• 200 000 × 40% = 80 000 теңге;
• 80 000 теңгенің 10 пайызы, яғни 8 мың теңге зейнетақы жарнасына ұсталады;
• әйелдің қолына ай сайын 72 мың теңге түседі.

Демек, мұндай жағдайда бала бір жарым жасқа толғанға дейін әйелге ай сайын 72 мың теңге төленеді. Нақты сома есепке алынатын табыс пен заңда белгіленген шектеулерге байланысты болады.

2027 жылдан бастап қандай төлемдерге шектеу қойылуы мүмкін?

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің мәліметінше, келер жылы 1 қаңтардан бастап кейбір мемлекеттік әлеуметтік қолдау шараларын тағайындау кезінде отбасының әл-ауқаты ескеріледі. Отбасы бес санаттың біріне жатқызылады. А және В санаттары материалдық жағдайы жоғары отбасыларды білдіреді. 

Жаңа тәртіп аясында А және В санатындағы отбасыларға кейбір мемлекеттік жәрдемақылар берілмеуі мүмкін. Олардың қатарында:

• бала тууына байланысты біржолғы мемлекеттік жәрдемақы;
• міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатыспайтын адамдарға берілетін бала күтімі жөніндегі ай сайынғы мемлекеттік жәрдемақы;
• көпбалалы отбасыларға берілетін жәрдемақы;
• “Алтын алқа”, “Күміс алқа” және өзге де тиісті мемлекеттік наградалармен марапатталған аналарға берілетін жәрдемақы.

Бұл төлемдер мемлекеттік бюджеттен тағайындалады. Сондықтан оларды Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан берілетін сақтандыру төлемдерімен шатастырмаған жөн.

Бала туған кезде берілетін жәрдемақы қанша?

2026 жылы бала тууына байланысты біржолғы мемлекеттік жәрдемақы мөлшері мынадай:

• бірінші, екінші және үшінші балаға – 164 350 теңге;
• төртінші және одан кейінгі балаға – 272 475 теңге.

Бұл – бала туған кезде мемлекеттік бюджеттен берілетін төлем. Ол жүктілік пен босануға байланысты әлеуметтік сақтандыру төлемінен бөлек есептеледі. 

Алайда 2027 жылдан бастап отбасының әл-ауқатына қарай жәрдемақы тағайындау тәртібі өзгереді. Сол себепті А және В санатындағы отбасылар үшін осы төлемге қатысты жаңа талаптар ескерілуі мүмкін.

Жұмыс істемейтін аналар қанша алады?

Ресми жұмыс істемеген және міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатыспайтын адамдарға бала күтіміне байланысты мемлекеттік жәрдемақы төленеді. 2026 жылы мөлшері бала санына қарай белгіленген:

• бірінші балаға – 24 912 теңге;
• екінші балаға – 29 453 теңге;
• үшінші балаға – 33 951 теңге;
• төртінші және одан кейінгі балаға – 38 493 теңге.

Бұл сомалар ай сайын бала бір жарым жасқа толғанға дейін төленеді.

2027 жылдан бастап мұндай жәрдемақыны тағайындағанда отбасының әлеуметтік жағдайы да ескерілуі мүмкін. Депутат Ләззат Қожахметтің айтуынша, егер отбасы мемлекеттік қолдауға мұқтаж болса, әйел бала күтіміне байланысты төлем ала алады.

Ал отбасының табысы жеткілікті, әйел еңбекке қабілетті әрі денсаулығына байланысты жұмыс істеуге кедергісі болмаса, А және В санатындағы отбасыларға жататын әйелдер бұл төлемнен қағылуы мүмкін.

Көпбалалы отбасылар мен марапатталған аналарға берілетін жәрдемақы

2026 жылы төрт және одан көп баласы бар отбасыларға төленетін ай сайынғы жәрдемақы мөлшері бала санына байланысты:

• төрт балаға – 69 330 теңге;
• бес балаға – 86 673 теңге;
• алты балаға – 104 017 теңге;
• жеті балаға – 121 360 теңге;
• сегіз және одан көп балаға – әр балаға 17 300 теңгеден есептеледі.

Ал мемлекеттік награда алған көпбалалы аналарға ай сайын:

• “Күміс алқа” иегерлеріне – 27 680 теңге;
• “Алтын алқа” иегерлеріне – 32 005 теңге төленеді. 

2027 жылдан бастап осы мемлекеттік жәрдемақыларды тағайындауда да отбасының әл-ауқаты ескерілуі мүмкін. Бұл ретте нақты талаптар мен төлемді тағайындау тәртібі тиісті заңнамаға сәйкес анықталады.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда декреттік төлемдер енді жаңа тәртіппен тағайындалатыны туралы жазған едік. Жаңа тәртіп бойынша табысын қолма-қол алатын азаматтар оны кассалық чектер немесе арнайы мобильді қосымшадағы мәліметтер арқылы растауы керек. Сонымен қатар әлеуметтік салықтың төленгені мен міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жарналарының аударылғаны да ескеріледі. Ал табыс көлемі өзгерсе, оның дұрыс екені салық декларациясындағы деректермен салыстыру арқылы тексеріледі.

Танымал әнші, актриса Жанар Айжанова “Айтарым бар” подкастына берген сұхбатында қазіргі жастардың отбасылық өмірге деген көзқарасы туралы әңгімеледі. Өнер иесі заман өзгерген сайын қыз-келіншектердің тұрмысқа қатысты ұстанымы да өзгергенін айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Әншінің сөзінше, бұрын тұрмысқа шыққан қыздарға барған жерінің берекесін кіргізіп, күйеуінің абыройын асыруға кеңес берілсе, қазір жастар ең алдымен өз бақытын ойлайды.

“Қазір заман басқа. Тұрмысқа шығып жатқан қызға “Жақсы әйел бол, еркектің басын төрге сүйре” деп көрші. “Есің дұрыс па? Мен неге оны сүйреуім керек? Өз өмірім бар. Керісінше, еркек мені асырауы керек” дейді. Ол да дұрыс шығар. Бұрын қыздарға “Барған жеріңді бақытты қыламын деп бар” дейтінбіз. Ал қазір “Неге мен оларды бақытты етуім керек? Ең алдымен өзім бақытты болуым керек” дейді. Негізі екі жас бір-бірімен бақытты болса, айналасына да нұрын шашады. Оны көрген ата-анасы да бақытты болады”, – деді Жанар Айжанова.

Сонымен қатар өнер иесі кейінгі жылдары кеңінен тараған мәһр сұрау дәстүріне қатысты ойын айтты.

Әнші кейбір қыздардың болашақ жарының материалдық жағдайын ескермей, қымбат сыйлық талап ететінін құптамайтынын жеткізді.

“Мен мәһрді әлі күнге дейін түсінбеймін. Кезінде біз мәһрсіз-ақ тұрмысқа шықтық. Қазір “Мәһрге не сұрайсың?” десе, неше түрлі нәрсені айтады. Өзі таңдап, тұрмысқа шығып жатқан ер адамнан бірден көлік немесе басқа да қымбат дүние сұрайды. Оның шамасы келе ме, келмей ме, оған қарамайды. Мұндай мәселені екі жас алдын ала өзара келісіп шешуі керек”, – деді ол.

Жанар Айжанова қазіргі тойларда қалыптасқан тағы бір үрдіске тоқталды. Оның айтуынша, той тортының айналасындағы түсініспеушіліктер кейде екі әулеттің арасындағы жанжалға ұласады.

“Екінші жақтырмайтын дүнием – тойдағы торт. Қазір әлеуметтік желіні ашсаң, торт деген бір бәле болды. Сол тортты бермей-ақ қойса екен. “Екі жастың тәтті торты келе жатыр” дегенде қыз жақтың да, жігіт жақтың да ата-анасы жетіп келеді. Торт жемей жүргендей екі жаспен жағаласады. Соның кесірінен ажырасып жатқандар да бар. Екі жас бірінші ауыз тиіп, кейін даяшылар бөліп берсе, бәрі де дәм татады ғой. Ал қазір торттың дауы ажырасуға дейін апарып жатыр. Мұны қазіргі заманның “тоғызы” дер едім”, – деді әнші.

Еске салайық, бұған дейін Жанар Айжанова 20 жыл отасқан екінші күйеуімен неліктен ажырасқанын айтқаны хабарланған еді.

2026 жылы әлемдегі ең қуатты мемлекеттер рейтингісінде Қытай АҚШ-тан озып, Қазақстан үздік 35 елдің қатарына енді.  Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

World Population Review аналитикалық порталының мәліметінше, рейтингке 100 мемлекет енген. Елдердің халықаралық аренадағы ықпалы экономикалық қуаты, әскери әлеуеті, саяси салмағы және мемлекеттің күшін айқындайтын өзге де факторлар негізінде бағаланған.

Рейтингте Қытай көш бастады. Екінші орында АҚШ тұрса, үздік үштікті Үндістан түйіндейді. Осылайша, Германия, Жапония, Оңтүстік Корея, Франция, Ұлыбритания, Мексика және Италия алғашқы ондыққа енді.

Еске салайық, 2023 жылғы U.S. News жариялаған рейтингте АҚШ көш бастап, Қытай екінші орынға орналасқан еді, ал Ресей үздік үштікке енген еді.

Рейтингтегі 34-орын нені білдіреді?

Қазақстан бұл рейтингте 100 мемлекеттің арасында 34-орынға тұрақтады. Еліміз Венгриядан кейін, Мысырдан жоғары орналасқан. Рейтингте Қазақстанға жанында орналасқан бірқатар мемлекеттің халықаралық саясат пен әлемдік экономикада өзіндік орны бар. 

Әлемдегі қуатты елдер тізімінде Қазақстан Біріккен Араб Әмірліктері мен Сауд Арабиясын басып озды. Алайда бұл Қазақстанның аталған елдерден барлық көрсеткіш бойынша басым екенін білдірмейді. Рейтингтегі орын бірнеше фактордың жиынтық бағасына негізделген. 

Қазақстанның рейтингтегі орнына ең алдымен аймақтық тұрғыдан қарауға болады. Ел 100 мемлекеттің алғашқы жартысына еніп, халықаралық экономикалық байланыстарын нығайтуға ұмтылып отырған Өзбекстаннан едәуір жоғары орналасқан. Дегенмен рейтингтегі орын Қазақстанға инвестиция салудың тартымдылығы автоматты түрде артқанын немесе елдің дипломатиялық ықпалы соңғы бір жылда күшейгенін білдірмейді.

Неліктен экономикасы қуатты ел рейтингте үнемі бірінші орында емес?

Елдің әлемдегі ықпалы тек экономикасының көлемімен өлшенбейді. Мемлекеттің саяси рөлі, әскери күші және басқа елдермен байланысы да ескеріледі. World Population Review сілтеме жасаған U.S. News әдістемесінде осы факторлардың барлығы назарға алынған. Сондықтан рейтингте жоғары тұрған елдің экономикасы ең ірі немесе халқының табысы ең жоғары болуы міндетті емес.

Мысалы, Мексика рейтингте тоғызыншы орын алса, Ресей он бірінші сатыға жайғасқан.

World Population Review АҚШ-ты әлемдегі қазіргі супердержавалардың бірі ретінде сипаттайды. Ал Қытайды болашақта осындай мәртебеге ие болуы мүмкін мемлекет деп бағалайды.

Бұған дейін Қазақстан ТМД елдерін басып озып, әлемдік "бақыт" рейтингінде жоғары орынға көтерілген еді. Қазақстан World Happiness Report есебі бойынша әлемдегі ең бақытты елдер рейтингінде 10 сатыға көтерілді. Биыл Қазақстан 147 елдің ішінде 33-орынға ие болды. Ал өткен жылы еліміз 43-орында болған еді. Осылайша, Қазақстан ТМД елдері арасында ең үздік нәтиже көрсетті.

Астанада бойжеткен өзіне бейтаныс ер адамның ғимарат алдында бөксесінен ұстағанын айтып шағымданды. Ол қорыққаннан ғимаратқа кіре сала жылап қалған. Абыржыған қыз полициядан көмек сұрағанымен, тәртіп сақшылары бейнекамера таспасынан ештеңе байқамағандарын айтып, қауіп төніп тұрмағанын алға тартқан. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Qumash Telegram-арнасы болған оқиғаның видеосын желіде жариялады. Видеода бойжеткеннің қорқып жылағаны көрінеді. 

“Бұл туралы қалай түсініктеме беру керегін білмейміз. Ер адам біраз уақыт астаналықтың артынан жүрген. Содан кейін оған жақындап, бөксесінен ұстап, қашып кетті. Қыздың айтуынша, полиция қызметкері оған бұл видеода ештеңе көрінбейтінін және ер адам оған тағы бір зиян келтіруі мүмкін деп ойламайтынын айтқан”, – делінген хабарламада. 

Stan.kz тілшісі Астана қалалық полиция департаментінен жағдайға қатысты пікір сұрады.  

"Аталған дерек тіркелді. Полиция қызметкерлері алдын ала мәлімет бойынша, көшеде қыздың соңынан еріп, ғимаратқа кіреберісте оған қатысты әдепсіз сипаттағы әрекеттер жасаған ер адамды анықтады. Қазіргі уақытта тексеру жүргізіліп жатыр", — деп жауап берді ведомство. 

Полицияның нақтылауынша, нәтижесі бойынша ер адам заңда белгіленген тәртіппен жауапкершілікке тартылады. 

Еске салсақ, Алматыда саябақта әйелдің бөксесін ұстап, тиіскен шетелдік 15 тәулікке қамалған еді. 

Елімізде тұрмысы жақсы кейбір көпбалалы отбасылар мемлекеттік жәрдемақыдан өз еркімен бас тартатынын мәлімдеп жатыр. Әлеуметтік желіде жазба жариялап, бейнеүндеу жолдаған азаматтар мемлекеттен алатын көмекті қаржыға мұқтаж отбасыларға бағыттау қажет деп есептейді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Мұндай мәлімдемелер 2027 жылдан бастап әлеуметтік қолдаудың бірқатар түрін тағайындағанда отбасының тұрмыс жағдайын ескеру көзделген тұста жариялана бастады. Жаңа тәсілді қолдағандардың арасында кәсіпкерлер, көпбалалы әкелер мен аналар бар. Олар табысы жеткілікті отбасылардың мемлекеттік төлемге тәуелді болмай-ақ өмір сүре алатынын алға тартады. 

Әлеуметтік желілерде тараған бейнеүндеулердің бірін Ақмола облысы Зеренді ауданында тұратын көпбалалы әке, кәсіпкер Әсен Жақсылықов жариялаған. Ол жұбайымен бірге қолға алған кәсібінің бүгінде отбасының негізгі табыс көзіне айналғанын жеткізді.

"Біз көпбалалы отбасымыз. Мемлекеттің қолдауының арқасында кәсіп ашып, тұрақты табысқа қол жеткіздік, қазір балаларымызды өз күшімізбен асырап отырмыз. Әлеуметтік көмекті мұқтаж жандарға беруді көздейтін жаңа тәсілді қолдаймыз. Өзімізді қамтамасыз ете алатын кәсіпкерлер ретінде әлеуметтік төлемдерден бас тартамыз. Бұл қаражаттың көмекке мұқтаж отбасыларға берілгенін қалаймыз", – деді Әсен Жақсылықов.

Публикация от Раушан Бегалиева (@raushan.begalieva)

Көпбалалы әке Нұрлан Мыңайдаров та әлеуметтік төлемнен бас тартатынын мәлімдеген. Ол бұл мәселеге қатысты ойын көпшілікпен бөлісіп, отбасы мен қоғам алдындағы жауапкершілік туралы сөз қозғады.

"Мен өз еңбегіммен Қазақстанның болашағына үлес қоса алатынымды мақтан тұтамын. Қуатты мемлекет жауапкершілігі жоғары азаматтар мен берік отбасылардан басталады", – деп жазды ол.

"Бұл жәрдемақы кейбір отбасылар үшін өте маңызды"

Мемлекеттік төлемнен бас тарту туралы шешім қабылдағандардың қатарында көпбалалы аналар да бар. Солардың бірі Зағипа Ахметханова республикалық бюджеттен берілетін жәрдемақыны алып келгенін айтып, ендігі таңдауының себебін түсіндірді.

Зағипа Ахметханова өз шешімі өзге ата-аналардың таңдауына әсер етпеуі керек екенін де атап өтті. Оның пікірінше, әр азамат мемлекет ұсынған мүмкіндікті өзінің тұрмыс жағдайына қарай пайдалануға құқылы.

"Егер менің отбасым қазір өз күнін өзі көре алса, мемлекетке алғыс айтып, бұл көмексіз де күн көре алатынымды жеткізуді жөн санаймын. Мен жәрдемақы алатын адамдарды айыптамаймын. Керісінше, отбасы мұқтаж болса, мемлекет қарастырған барлық көмекті пайдалануы керек. Ал менің жағдайымда таңдау жасауға мүмкіндігім бар. Сондықтан жәрдемақыдан бас тартуды таңдадым", – деді көпбалалы ана.

Әлеуметтік желіде  Рабиға Ысмағұлова есімді көпбалалы ана да отбасымен ақылдасып, осындай шешімге келгенін хабарлады. Ол әлеуметтік желідегі жазбасында өміріндегі өзгерісті оқырмандарымен бөліскен.

"Бір жаңалығыммен бөлісейін. Отбасымыздың жағдайын ойластыра келе, алып жүрген жекелеген мемлекеттік жәрдемақыларымнан өз еркіммен бас тарту туралы шешім қабылдадым. Мемлекет тарапынан көрсетілген көмекке алғысым шексіз. Әр нәрсенің өз уақыты бар. Бастысы, еліміз аман, жұртымыз тыныш болсын!" – деп жазды ол.

"Әлде жақында ғана байып кетті ме?": Желі қолданушыларының пікірі екіге бөлінді

Қазақстандықтардың бұл бастамасы әлеуметтік желіде қызу талқыланды. Жазбалардың астында қолдау білдіргендермен қатар, азаматтардың шешіміне күмән келтіріп, түрлі сауал қойғандар да болды.

"Отбасын асырайтын ер азаматы бар жанұяны балаларын жеткізу үшін үш жұмыста қатар істеп жүрген жесір әйелдің отбасымен салыстыруға болмайды. Мүмкін, тексерістен қауіптеніп, осылайша аз шығынмен құтылуды жөн көрген шығар", – деп жазды қолданушылардың бірі.

Тағы бір желі қолданушысы жағдайға мысқылмен қараған.

"Неткен әулие адамдар! Мүмкін, бұларға салықты жеке көтеру керек шығар", – деді ол.

Ал кейбірі жәрдемақыны алудан бас тартпай, оны өз қалауынша жұмсауға болатынын алға тартты.

"Егер бұл ақша сіздерге артық болса, алып, мұқтаж адамдарға өздеріңіз берсеңіздер болмай ма?" – деп жазды пікір қалдырушылардың бірі.

Талқылау барысында жаңа талаптар әлі қолданысқа енгізілмегеніне назар аударғандар да кездесті.

"Заң әлі күшіне енген жоқ, ал жәрдемақыдан бас тартатындар пайда болып үлгеріпті. Онда олар бұрын не үшін жәрдемақы алуға өтініш берген? Өтініш болмаса, жәрдемақы да жоқ қой. Әлде бұлар жақында ғана ауқатты болып шыға келді ме?" – деп жазды тағы бір қолданушы.

Қазақстандықтар неге жәрдемақыдан бас тарта бастады?

Қазақстанда 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап бірқатар мемлекеттік жәрдемақыны тағайындау тәртібі өзгереді. Үкіметтің 2026 жылғы 5 қазандағы №870 қаулысына сәйкес, әлеуметтік төлемдерді тағайындағанда отбасының материалдық жағдайы ескеріледі.

Жаңа тәртіп бала туғанда берілетін біржолғы жәрдемақыны, бала бір жарым жасқа толғанға дейінгі күтіміне байланысты мемлекеттік төлемді және төрт немесе одан көп баласы бар отбасылардың ай сайынғы жәрдемақысын қамтиды.

Қаулыға сәйкес, тұрмыс деңгейі жоғары "А" және ауқатты "В" санатына жататын отбасыларға аталған төлемдерді тағайындамау көзделген. Ал жәрдемақы алып жүрген отбасының тұрмыс жағдайы жақсарып, осы санаттардың біріне өтсе, төлемі тоқтатыла тұрады. Отбасының әл-ауқатын анықтау үшін оның кәмелетке толған мүшелерінің жеке деректерін тексеруге келісімі қажет болады. Бағалау кезінде банктік мәліметтер, несие бойынша қарыз сомасы, ай сайынғы төлемдер мен мерзімі өткен берешек туралы ақпарат та есепке алынады.

Егер отбасының материалдық жағдайы кейін нашарлап, ай сайын жүргізілетін бағалау нәтижесінде әлеуметтік көмек алуға сәйкес санатқа өтсе, жәрдемақыны қайта төлеу мүмкіндігі қарастырылған.

Қазір Қазақстанда көпбалалы отбасыларға арналған мемлекеттік жәрдемақы табыс деңгейіне қарамастан беріледі. Төрт және одан көп баласы бар, заңда белгіленген талаптарға сәйкес келетін отбасылар бұл төлемді алуға құқылы.

2026 жылы төрт баласы бар отбасылар ай сайын 69 330 теңге, бес баласы барлар 86 673 теңге, ал алты баласы барлар 104 017 теңге алады. Жеті баласы бар отбасылар үшін жәрдемақы мөлшері 121 360 теңге болып белгіленген.

Индонезияда әйелге некесіз жыныстық қатынасқа түскені үшін дүре соғылды. Ал ол жазалау кезінде есінен танып қалды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Dailymail басылымына сілтеме жасап хабарлайды. 

Елдің Ачех провинциясында ислам шариғатының талаптарын бұзғандарға осындай жаза қолданылады. Жазадан кейін есінен танған әйелге дәрігерлер көмек көрсеткен.

Әйел некесіз жыныстық қатынасқа түскені үшін көптің көзінше жазаланған. Бұл құқықбұзушылық үшін кінәлілерге қамшымен 100 ретке дейін дүре соғылуы мүмкін.

Онымен бірге жазаланған ер адам да соққыдан қатты ауырсынып, тізерлеп отырып қалған. Ол некеде бола тұра басқа адаммен жыныстық қатынасқа түскені үшін жазаға тартылған. Ачех провинциясында бұл да шариғат заңдары бойынша құқықбұзушылық саналады.

Банда-Ачехтегі шариғат соты ислам заңдарының түрлі талаптарын бұзған сегіз адамға үкім шығарған. Олардың әрқайсысына 100 ретке дейін дүре соғу жазасы тағайындалған. Жаза қаладағы арнайы ашық алаңда көпшіліктің көзінше орындалған. Оны көруге аздаған адам жиналған.

Жазаны орындайтын, жергілікті жерде “алгожо” деп аталатын қызметкерлер сот өкілдері мен жұрттың көзінше жазаланушыларды ротанг таяқтарымен ұрады. Қызметкерлер басына дейін жауып тұратын қара киім киіп, жүзін бүркемелеп алады. 

Ачехте қандай әрекеттер үшін дүре соғылады?

Ачех провинциясында дүре соғу жазасы бірқатар істе қолданылады. Олардың қатарында құмар ойын ойнау, алкоголь ішу, бір жынысты адамдар арасындағы жыныстық қатынас және некесіз жыныстық қатынас бар.

Жазаны көпшілік алдында орындаудың мақсаты – адамды физикалық тұрғыдан жазалаумен қатар, ел алдында ұялту. Мұндай жазадан кейін сотталғандардың есінен танып қалу жағдайы жиі кездеседі. Фото мен видеоларда олардың жазадан соң зембілмен әкетіліп жатқаны да көрінеді. Дүре соғу көбіне мешіттердің жанында немесе қоғамдық алаңдарда өткізіледі. Оны тамашалауға жиналғандар оқиғаны ұялы телефондарына түсіріп жатады.

Индонезия – мұсылмандар саны бойынша әлемдегі ең ірі ел. Сонымен қатар мұнда алты дін мен жергілікті наным-сенімдер ресми түрде мойындалған.

Адам құқықтарын қорғау ұйымдары жазаның көпшілік алдында орындалуы адамды қорлаумен шектелмей, ұзаққа созылатын психологиялық зардаптарға да әкелуі мүмкін екенін айтады.

Amnesty International мен Human Rights Watch ұйымдары бұл тәжірибені бірнеше рет сынаған. Олардың пікірінше, дүре соғу Индонезия Конституциясына және елдің халықаралық құқық алдындағы міндеттемелеріне қайшы келеді.

Amnesty International ұйымының Индонезиядағы атқарушы директоры Усман Хамид бұған дейін әлеуметтік желіде жарияланатын әрекеттерге қатысты пікір білдірген.

“Мұндай әрекеттерді орынсыз деп санауға болады. Өйткені әлеуметтік желіні әртүрлі жастағы адамдар, соның ішінде балалар да көреді. Бірақ бұл үшін адамды түрмеге қамауға немесе дүре соғуға бола ма? Бұл шектен тыс жаза”, – деді ол.

Amnesty International бұған дейін де дүре соғу Индонезия Конституциясына қайшы екенін және халықаралық адам құқықтары нормаларын бұзатынын мәлімдеген.

“Бұл – қатыгез, адамгершілікке жатпайтын әрі адамның қадір-қасиетін қорлайтын жаза. Бұл тәжірибе Индонезия қатысатын халықаралық келісімдердегі адам құқықтарын қорғау талаптарына қайшы”, – делінген ұйым мәлімдемесінде.

Жергілікті билік өкілдері бұл жазаны құқықбұзушылықтың алдын алу құралы әрі провинцияның өзіндік ерекшелігінің бір бөлігі деп санайды. Ал сыншылар мұндай тәжірибе Индонезияның адам құқықтарын қорғау жөніндегі халықаралық беделіне нұқсан келтіріп, жазаға тартылған адамдарға ұзақ мерзімді психологиялық зиян келтіреді деп есептейді.

Соған қарамастан, мұсылмандар тұратын Ачех халқы арасында бұл жазаны қолдайтындар көп.

Индонезияның 255 миллион тұрғынының 90%-дан астамы өзін мұсылман санайды. Алайда олардың басым бөлігі ислам дінінің қалыпты бағыттарын ұстанады.

Ачехте шариғат заңдары қашан енгізілді?

Ачехте шариғат заңдары 2002 жылы енгізілді. Ал 2003 жылы олардың талаптары кеңейтілді. Бұған дейін, 2001 жылы провинцияға ерекше автономия мәртебесі берілген еді. Аймақта ұзақ жылдарға созылған сепаратистік көтерілісті тоқтату үшін билік осындай шешім қабылдаған. 

Осы келісім нәтижесінде Ачех Индонезиядағы ислам шариғатын құқықтық жүйе ретінде қолдануға рұқсат алған жалғыз провинция болды.

Ачех провинциясында шариғат заңдары бойынша некесіз жыныстық қатынасқа түскен, некеде тұрмаса да оңаша қалған, алкоголь ішкен немесе құмар ойын ойнаған адам жазаланады. Діни полиция мұсылман әйелдердің киіміне де бақылау жасайды. Мұндай әрекеттер үшін дүре соғуы мүмкін.

2018 жылы провинция билігі өлім жазасының бір түрі – бас шабуды енгізу мәселесін талқылаған. Алайда Индонезияның орталық билігі бұған ұлттық заңнама бойынша рұқсат жоқ екенін ескерткен.

Айта кетейік, бұған дейін Некеге тұрмай, жыныстық қатынасқа түскен жұпқа 100 рет дүре соғылғаны туралы жазған едік. 

Танымал әнші Бүркіт “Отец” подкастына берген сұхбатында жұбайы Аишамен қалай шаңырақ көтергенін айтып, отбасылық өміріне қатысты тың естеліктерін бөлісті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Әнші Аишамен шаңырақ көтеруге бел буған кезде жасы 34-те болған. Ол болашақ жары екеуі екі жылға жуық кездесіп жүрген. Бір қызығы, Бүркіт үйленетінін ата-анасына айтпай тұрып, достары мен бауырларының қатысуымен некесін қидырып алған.

“Ешкімге айтпай, достарымды, әпкем мен інімді ертіп барып, некемізді қидырдық. Содан кейін Таразға, ата-анама бардым. Үйленетінімді айттым. Ол кезде неке қиылып қойған еді. Әкем қатты ашуланды. Ауылға бара жатқанда да, қайтар жолда да ұрысты. 60 шақырым жол бойы маған ренішін айтты”, – деп еске алды әнші.

Бүркіттің сөзінше, әкесі ұлының мұндай маңызды шешімді ата-анасымен ақылдаспай қабылдағанына қынжылған.

“Әкем “Сен жетімсің бе? Неге бізге айтпадың? Неге біз білмей қалдық? Үйленетініңді ата-анаң білуі керек қой” деп ренжіді. Бірақ мен шешімімді қабылдап қойған едім. 34 жасқа келгенде енді үйленуім керек екенін түсіндім”, – деді өнер иесі.

Әнші анасының болашақ келініне деген көзқарасы мүлде басқаша болғанын айтады. Бұған дейін ұлының таңдаған қыздарын жақтыра қоймаған анасы Аишаны алғаш рет бейнебаяннан көріп, бірден жылы пікір білдірген.

“Анам адамның қандай екенін көзіне қарап-ақ байқайтын. Бұрын таныстырған қыздарымды ұната бермейтін. Тіпті кейінгі жеті-сегіз жылда ешкімді көрсетпейтін болдым. Бір күні анам Аишаның “Раба любви” әніне түсірілген бейнебаянын көріп, “Қандай жақсы қыз, көздері қандай мейірімді” деді. Сол сөзін есімде сақтап қалдым”, – деді Бүркіт.

Өнер иесінің айтуынша, үйленгенін естіген әкесінің ашуы да ұзаққа созылмаған. Бұл мәселеде анасының ықпалы зор болған.

“Үйге келгеннен кейін сыртқа шығып кеттім. Жарты сағаттай уақыт өткен соң қайта кірсем, әкем беташардың күнін белгілеу керегін айтып отыр. Бірден анама қарадым. Анам бәрін реттеп қойған екен”, – деп күлді әнші.

Бүркіт ата-анасының Аишамен некелесуіне ұзақ уақыт қарсылық білдірмегенін атап өтті. Оның сөзінше, анасы болашақ келінін бейнебаяннан көрген сәттен-ақ жақсы қабылдаған.

Айта кетейік, Бүркіттің шын есімі – Айбек Жансейітов. Ол әнші Аишамен отбасын құрып, бүгінде төрт бала тәрбиелеп отыр.

Қазақстандықтар ескі көлігін өткізіп, Қазақстанда өндірілген жаңа автокөлікті сатып алғанда 750 мың теңгеге дейін жеңілдік ала алады. Ол үшін арнайы сертификат беріледі. Алайда жеңілдікті кез келген көлік сатып алуда пайдалана алмайсыз. Бұл туралы stan.kz хабарлайды.

Экология министрі Әлібек Қуантыров жаңа қаулыға қол қойды. Қаулыға сәйкес, қазақстандықтар ескі көлігін өткізіп, жаңа көлік аларда 750 мың теңгеге дейін жеңілдікке іліге алады. Жеңілдік сертификаттары пайдаланудан шыққан автокөліктер мен ауыл шаруашылығы техникасын қайта өңдеуге және кәдеге жаратуға тапсырған жеке тұлғаларға да, заңды тұлғаларға да беріледі.

Жаңа көлікке қандай жеңілдік беріледі?

Жеңілдік мөлшері тапсырылған көліктің санатына байланысты белгіленген.

Жеңіл автокөліктер үшін:

• M1 санаты — 315 мың теңге;
• M2 санаты — 550 мың теңге;
• M3 санаты — 750 мың теңге.

Жүк көліктері үшін:

• N1 және N2 санаттары — 550 мың теңге;
• N3 санаты — 750 мың теңге.

Сертификат арқылы Қазақстанда өндірілген кез келген санаттағы автокөлікті немесе ауыл шаруашылығы техникасын сатып алуға жеңілдік алуға болады.

Құжатта бірегей нөмір мен сертификат иесі туралы ақпаратты оқуға мүмкіндік беретін QR-код болады. Бір тапсырылған көлік үшін тек бір сертификат беріледі.

Сертификат берілген күннен бастап бір жыл бойы жарамды. Оны басқа адамдарға үш реттен артық емес беруге болады.

Жеңілдікті қалай алуға болады?

Сертификатты пайдалану үшін көлік иесі ресми өндірушіге немесе дилерге жүгінуі керек. Олардың тізімі бағдарламаның операторы — recycle.kz сайтында жарияланады.

Дилер жүйеде өтінім қалыптастырады. Мәміле аяқталған кезде сертификат автоматты түрде бұғатталып, өтеледі.

Еске салсақ, Қазақстанда ескі көлікті кәдеге жарату бағдарламасы қайта іске қосылатыны айтылғанымен, сертификаттардың нақты мөлшері мен бағдарламаның жұмыс тәртібі белгісіз болған.

Айта кетсек, бұған дейін автосарапшы қазақстандықтардың қолдан көлік сатып алу кезінде жиі жіберетін қателіктері туралы айтып, көлік таңдағанда нені ескеру керегін түсіндірген.

Үндістанның Одиша штатында екі басы бар нәресте дүниеге келді. Сәби жүктіліктің 32-аптасында туған. Қазір ол дәрігерлердің бақылауында. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі NDTV-ға сілтеме жасап хабарлайды.

Басылым мәліметінше, нәрестенің екі басы мен екі мойны болғанымен, денесі біреу, сондай-ақ екі қолы мен екі аяғы бар. Сәби дүниеге келгеннен кейін Берхампур қаласындағы медициналық колледж ауруханасының жаңа туған нәрестелерге арналған қарқынды терапия бөліміне жеткізілген.

Бұл – ерлі-зайыптылардың тұңғыш сәбиі.

Дәрігерлердің айтуынша, мұндай сирек кездесетін туа біткен даму ерекшелігі медицинада дицефалиялық парапаг деп аталады. Бұл – екі басты, бір денелі болып бірігіп дамыған егіздердің түрі. Нәрестенің несеп-жыныс жолы ортақ екені және сыртқы жыныс мүшелері ер балаға тән екені хабарланды.

Қазір дәрігерлер сәбидің денсаулығын жан-жақты тексеріп, алдағы емдеу шараларын анықтап жатыр. Мамандар нәрестенің жағдайын бағалау үшін алдағы бірнеше күн маңызды болатынын атап өтті.

Айта кетейік, денесі бірігіп туған егіздер өте сирек кездеседі. Мәліметтерге сәйкес, мұндай жағдай шамамен әр 300 мың босанудың бірінде тіркеледі.

Дәрігерлердің сөзінше, нәрестеге көрсетілетін медициналық көмектің көлемі оның ішкі ағзаларының құрылысына, жалпы денсаулық жағдайына және ықтимал асқынуларға байланысты болмақ.

Алматыдағы Apple Resort демалыс орны әлеуметтік желіде сынға қалды. Келушілер қызмет көрсету сапасына, санитарлық талаптар сақталмай жатқанына шағымданса, бұрынғы қызметкерлер жалақы мәселесін көтерген. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Демалыс орнының бағасы мен қызмет сапасы сынға қалды

Әлеуметтік желі қолданушылары демалыс орнының бағасы мен қызмет көрсету сапасына қатысты мәселе көтерді. Жарнамада демалыс үйлерінің бағасы 39 мың теңгеден басталатыны көрсетілген. Алайда келушілердің айтуынша, баға біршама жоғары: жұмыс күндері капсулалы үй – 48 мың, үлкен үй – 95 мың теңге болса, демалыс күндері бұл баға тиісінше 60 мың және 132 мың теңгеге дейін өседі. 

 Желі қолданушының сөзінше, үйлер мен мейрамхананың жағдайы, тамақ сапасы және қызмет көрсету көңілінен шықпаған.

"Инстаграмдағы парақшасы – әдемі көзбояушылық қана. Капсулалы үйін, лас мейрамханасын да көздің жауын алатындай етіп көрсетіп қойған. Жақында Apple Resort демалыс орнында болдым. Сапасыз құрылысқа, дәмсіз тамақ пен сұмдық қызметке қайран қалдым. Осыған қарамастан, бір үйдің бір күндік жалдау бағасы 75–95 мың теңге аралығында.

2GIS-тегі пікірлер де жағымсыз. Соған қарамастан, адамдар әлі де ағылуда. Себебі біз сапасыз қызметке бой үйретіп алғанбыз. Тіпті ақшамызды төлеп тұрып, сапасыз қызмет пен дөрекі қарым-қатынасқа өзімізді айыпты сезінетін күйге жеттік", – деп жазды желі белсендісі.

Ал тағы бір желі қолданушысы арнайы видео түсіріп, демалыс орнындағы антисанитарияны әшкереледі. Оның айтуынша, ресепшнде қолданылған жөргектер мен қоқыстар шашылып, сасып тұр.

"Apple Resort-тың ресепшні-ай... Сұлулығын-ай, не деген сұлулық! Мүңкіп тұр. Жерде қолданылған жөргектің қалдықтары шашылып жатыр. Бұл не сұмдық?! Мынаны қараңыздаршы, толықтай ластанған қоқыс ұясы! Жерде лас нәжіс жатыр. Мынау бірінші, мынау екінші, ал мынау үшінші нәжіс. Қызметкерлері қайда қарап отыр?! Негізі бұл – люкс қонақүй ғой! Ал бұл – ас үйі. Бізді осы өте лас асханада әзірленген тамақпен тамақтандырмақ болды. Ал кірер жолда электр кабелі жатыр. Бөлме ішіндегі электр сымдары, тіпті төсек астынан шығып тұр, оқшаулағыш лентамен де оралмаған. Төтенше жағдайлар қызметі, назар аударыңыздаршы! Бұл өте қауіпті! Ресепшнде қоқыс шашылып жатыр. Бар дауысыммен СЭС-ті көмекке шақырғым келіп тұр!", – деді бейнежазба авторы.

Ал Apple Resort-тің Instagram парақшасындағы пікірлердің бірінде қолданушы мейрамхана террасасының көрінісіне қатысты сын айтқан.

“Демалушылар мейрамхана террасасына шыққанда табиғаттың сұлулығына тамсануы керек емес пе?! Ал мұнда үйілген қоқыс”, – деп жазды желі қолданушысы.

2026 жылғы 19 ақпанда желі қолданушысы өзін Apple Resort-тің бұрынғы қызметкері ретінде таныстырып, қараша айы мен желтоқсанның бір бөлігі үшін жалақысын әлі алмағанын жазған.

“Осы мекеменің бұрынғы қызметкері ретінде айтарым, істеген еңбегімнің ақысын әлі күнге дейін алған жоқпын. Қараша айы мен желтоқсанның бір бөлігінде жұмыс істедім. Жалақыны кешіктіре бастаған кезде бір күмәнді жағдай барын түсініп, жұмыстан кеттім”, – деді.

Оның айтуынша, жалақының кешіктірілуіне байланысты жұмыстан кеткен. Ал 2026 жылғы 5 сәуірде тағы бір желі қолданушысы да осы демалыс орнына қатысты жалақы мәселесін көтеріп,  мұнда жұмысқа орналасу кезінде сақ болуға шақырған.

Ашық дереккөздерге сүйенсек, "APPLE RESORT" ЖШС-і 2023 жылғы 13 қыркүйекте тіркелген, ал компания басшысы – Түрымбетова Айжан Оспанқызы. Кәсіпорын 2024 жылы бюджетке 687 396 теңге, ал 2025 жылы 3,6 миллион теңгеден астам салық төлеп, екі жылда мемлекет қазынасына 4,28 миллион теңгеден астам қаржы аударған.

Соған қарамастан, Мемлекеттік кірістер комитетінің мәліметінше, компанияның салықтық берешегі бар. Төрт айдан астам уақыт бойы өтелмей келе жатқан бұл қарыздың жалпы көлемі 847 526 теңгені құрайды, оның 624 654 теңгесі – негізгі қарыз болса, 222 872 теңгесі – өсімпұл.

СЭС не дейді?

Stan.kz редакциясы Apple Resort-ке қатысты санитариялық талаптардың сақталуы жөнінде Медеу ауданының санитариялық-эпидемиологиялық бақылау басқармасына сауал жолдады. Басқарманың жауабына сәйкес, нысанға қатысты жеке тұлғадан E-Otinish платформасы арқылы ресми өтініш түскен.

"Қазақстан Республикасының Кәсіпкерлік кодексінің 144-бабы 5-тармағының 3) тармақшасына сәйкес, сенімді негіздер мен растайтын дәлелдер болған кезде заңбұзушылықтар туралы жеке және заңды тұлғалардың өтініштері негізінде жоспардан тыс тексеру жүргізіледі", – делінген басқарманың жауабында. Сондай-ақ басқарма бұған дейін Apple Resort-ке қатысты жеке және заңды тұлғалардан өтініш түспегендіктен, нысанда тексеру жүргізілмегенін хабарлады.

Санитариялық талаптар бұзылса, не болады?

Басқарма мәліметінше, жоспардан тыс тексеру барысында санитариялық-эпидемиологиялық талаптардың бұзылғаны анықталса, нысан иесіне Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 425-бабының 1-тармағына сәйкес әкімшілік шара қолданылады. Apple Resort шағын кәсіпкерлік ретінде тіркелген. Демек 160 АЕК  (692 000 теңге) айыппұл көзделген.

Ал демалыс орнының жұмысын уақытша тоқтату мәселесі анықталған бұзушылықтардың сипаты мен қолданыстағы талаптарға байланысты шешіледі. Басқарма мұндай жағдайда Денсаулық сақтау министрінің 2022 жылғы 2 желтоқсандағы № ҚР ДСМ-152 бұйрығында көзделген талаптар ескерілетінін мәлімдеді.

Тексеру кезінде кемшіліктер анықталса, оларды жоюға берілетін мерзім де заң талаптарына сай белгіленеді. Кәсіпкерлік кодекстің 152-бабының 7-тармағына сәйкес, нұсқаманы орындау мерзімін анықтағанда бұзушылықтарды жоюдың нақты мүмкіндігіне әсер ететін мән-жайлар ескеріледі.

Редакция Алматының таулы аймақтарындағы демалыс орындарында септик, кәріз жүйесі және қоқыс шығару тәртібінің қалай бақыланатынын да сұрады.

Басқарманың жауабына сәйкес, мұндай нысандарға қатысты арнайы мониторинг жүргізу қарастырылмаған. Азаматтардан санитариялық талаптардың бұзылуы туралы өтініш түскен жағдайда, мәселе жоспардан тыс тексеру арқылы қаралады.

Apple Resort-те қатты тұрмыстық және сұйық қалдықтарды шығаратын ұйымдармен келісімшарттың бар-жоғы да тексеру барысында анықталуы мүмкін.

Санитариялық талаптардың бұзылғанын байқаған азаматтар E-Otinish платформасы арқылы немесе нысан орналасқан аумаққа жауапты санитариялық-эпидемиологиялық бақылау басқармасына жазбаша өтініш бере алады. Өтінішке демалыс орнының толық атауын, сәйкестендіру деректерін, фотосуреттерді, бейнежазбаларды, түбіртектерді және өзге де растайтын материалдарды қоса тіркеу қажет.

Stan.kz редакциясы Apple Resort басшылығымен байланысып, әлеуметтік желіде жарияланған шағымдар, бұрынғы қызметкерлердің жалақыға қатысты мәлімдемелері және инвесторларға қатысты пікірлер бойынша сауал жолдады. Алайда материал жарияланғанға дейін демалыс орны өкілдерінен жауап түскен жоқ.

Ақтөбеде өсірілген бидай өскінінен жасалған табиғи шырын шетел нарығына жол тартты. Green Vitamin компаниясы өнімін Ресей мен Біріккен Араб Әмірліктеріне экспорттап отыр. Қазір кәсіпорын айына 3 мың қаптама шырын шығарады. Ал өндіріс көлемін үш еседен астам арттыруға мүмкіндігі бар. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Компания 2016 жылдан бері бидайдың жас өскінінен 100% табиғи шырын өндіреді. Өндірістің ерекшелігі – шикізатты да кәсіпорынның өзі өсіреді. Бұл өнімнің сапасын бақылауға және шикізаттан дайын тауарға дейінгі барлық кезеңді өз бетінше ұйымдастыруға мүмкіндік береді.

Қазір Green Vitamin өнімдерін Қазақстанның барлық облыс орталығынан табуға болады. Оған қоса компания отандық нарықпен шектелмей, шетелге жеткізілім көлемін кеңейтуге күш салып жатыр.

Кәсіпорынның қазіргі өндірістік қуаты айына 3 мың қаптамадан тұрады. Дегенмен өндірісті ай сайын 10 мың қаптамаға дейін ұлғайтуға әлеуеті бар.

Компания өнімдері қазір Ресей мен Біріккен Араб Әмірліктеріне, соның ішінде Дубайға жеткізіледі. Ал компанияның ендігі мақсаты – Беларуське экспорттау. Қазір бұл бағытта келісімшарт жасасу жұмыстары жүріп жатыр. Келісімге қол қойылған жағдайда, қазақстандық өнім тағы бір елдің нарығына шығуы мүмкін.

Өңірлерде осындай өндірістердің дамуы отандық өнім түрлерін көбейтіп қана қоймай, шикізатты өңдеу саласын ілгерілетуге көмектеседі. Оның үстіне жұмыс орындарын ашуға және қазақстандық тауарлардың шетелге шығу мүмкіндігін арттыруға жол ашады.

Айта кетейк, бұған дейін Қазақстан Ресейге бензин экспорттауға дайын екенін мәлімдеген еді. 

"Отбасы банк" Азия даму банкінен "Ұмай" әйелдер ипотекасын іске асыру үшін қаражаттың екінші бөлігі, яғни 20 миллиард теңгенің түсуін күтіп отыр. Ақша банк шотына түскен соң, бағдарламаға қатысуға өтінім қабылдау қайта басталады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

"Отбасы банктің" мәліметінше, Азия даму банкі "Ұмай" әйелдер ипотекасына тағы 20 миллиард теңге бөлуді мақұлдаған. Қаражат түскеннен кейін банк бағдарламаға өтінім қабылдап, несие рәсімдеуді жалғастырады. Қаржы кезең-кезеңімен аударылатындықтан, өтінім қабылдау да соған сәйкес жүргізіледі.

Бағдарламаға арналған алғашқы 9 миллард теңге тамыз айында түскен. Осы қаражатқа сәйкес өтінімдер 31 тамызда сағат 09:00-ден 16:00-ге дейін қабылданды. Айта кетейік, транштың лимиті толық игерілді.

Банктің екінші кезеңдегі өтінім қабылдау күнін әзірге жариялаған жоқ. Нақты мерзім қосымша хабарланады. Сондықтан тамыз айындағы қабылдауға қатыса алмаған әйелдер тағы да өтінім бере алады. 

Қыркүйекте бағдарламаға сұраныс жоғары болғандықтан, "Отбасы банк" Азия даму банкінен екінші транштың бір бөлігін жоспарланған мерзімнен ертерек аударуды сұраған еді.

Ипотеканы кімдер ала алады?

Несие алушының төлем қабілетін растау үшін соңғы алты айдағы ресми табысы ескеріледі. Бұл ретте отбасының орташа айлық таза табысы 1,25 миллион теңгеден аспауы керек.

Несие мөлшерлемесі – жылдық 14,8%, ал жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі (ЖТСМ) 16,3–16,8% аралығында болады. Қарыздың ең жоғары сомасы – 50 миллион теңге.

Бастапқы жарна мөлшері қалаға байланысты:

• Астана мен Алматыда – кемінде 20%;
• Қазақстанның басқа қалаларында – кемінде 15%.

Бастапқы жарнаны қарыз алушы өз қаражаты есебінен сатушыға өзі төлеуі керек.

Тағы бір маңызды талап бар. Банк несие сомасын пәтердің сатып алу бағасы мен бағалаушы анықтаған құнның қайсысы төмен болса, соған қарай есептейді. Мысалы, Алматыдағы пәтердің бағасы 32 миллион теңге болғанымен, бағалаушы оның құнын 30 миллион теңге деп анықтаса, банк несиені 30 миллион теңге негізінде есептейді. Бастапқы жарна 20% болған жағдайда, банк 24 миллион теңге несие береді. Ал қалған 6 миллион теңгені әйел өз қаражатынан төлейді.

Қандай баспана сатып алуға болады?

“Ұмай” бағдарламасы арқылы:

• Дайын бастапқы тұрғын үйді;
• Құрылысы жүріп жатқан баспананы – Қазақстандық тұрғын үй компаниясының кепілдігімен немесе сақтандыру құралы арқылы;
• 2016 жылдан бері салынған екінші нарықтағы тұрғын үйді сатып алуға болады.

Бастапқы нарықтағы баспананы банкке тиесілі Baspana Market маркетплейсі арқылы таңдап, сатып алу қажет. Пәтер әйелдің атына рәсімделеді. Егер қарыз алушы некеде болса, баспана ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкі ретінде рәсімделеді. Сонымен қатар несиеге қосалқы қарыз алушы тартуға болады.

Жөндеуге де несие алуға болады

“Ұмай” бағдарламасы аясында қарыз алушы өзі тұрып жатқан үйін жөндеуге де несие ала алады. Оның ең жоғары сомасы – 15 миллион теңге.

Мөлшерлемені 5%-ға дейін төмендетуге болады

Депозитте қарыз сомасының 50%-ы жиналған соң, әйелдер 5%-ға дейінгі мөлшерлемемен тұрғын үй несиесін рәсімдей алады. Бұл несие жүйенің стандартты талаптарын – депозиттің үш жыл тұруын, қарыз сомасының 50%-ын жинауды және бағалау көрсеткішінің 16-ға жетуін күтпей-ақ алуға мүмкіндік береді. Ай сайынғы төлемнің бір бөлігі банкке сыйақы төлеуге, қалған бөлігі депозитті толықтыруға жұмсалады.

Депозитте қарыз сомасының 50%-ы жиналған соң, қарыз алушы жылдық мөлшерлемесі 5%-ға дейінгі тұрғын үй несиесіне ауыса алады. Бұл кезеңдегі  жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі 5,1–6,9% болады. Депозитте ақша неғұрлым көп жиналса, төмен мөлшерлемеге соғұрлым тезірек ауысуға болады.

Депозиттегі қаражатқа банк 2% сыйақы есептейді. Оған қоса мемлекет тарапынан 20% көлемінде сыйлықақы беріледі. Ол 200 АЕК-тен (865 мың теңге) аспайтын жинақ сомасына есептеледі.

Ай сайын қанша төлеу керек?

“Отбасы банк” құны 30 миллион теңге болатын пәтерді мысал ретінде келтірді.

Егер депозитте жинақ болмаса:

• пәтер құны – 30 миллион теңге;
• бастапқы жарна – 6 миллион теңге;
• несие сомасы – 24 миллион теңге;
• алғашқы 10 жылдағы ай сайынғы төлем – шамамен 387,2 мың теңге.

Егер депозитте 2,4 миллион теңге жинақ болса:

• бастапқы жарна – 6 миллион теңге;
• несие сомасы – 24 миллион теңге;
• депозиттегі жинақ – 2,4 миллион теңге;
• ай сайынғы төлем – шамамен 365,6 мың теңге.

Демек екінші жағдайда ай сайынғы төлем шамамен 21,6 мың теңгеге аз болады. Кейін тұрғын үй заемына ауысқанда мөлшерлеме мен ай сайынғы төлем де төмендейді. Алайда нақты сома депозиттің талаптары мен басқа да параметрлерге байланысты есептеледі.

Өтінімді қалай беруге болады?

Өтінімді “Отбасы банк” сайтындағы “Бейнеқызмет көрсету” сервисі немесе Baspana Market-тегі жеке кабинет арқылы онлайн беруге болады. Онлайн өтінім берген кезде электрондық құжаттардың өзі жеткілікті. Сонымен қатар өтінімді банк бөлімшесіне барып та рәсімдеуге болады.

“Ұмай” бағдарламасы алғаш рет 2021 жылы Азия даму банкімен бірлесіп іске қосылған. Ол кезде бағдарламаға 38 миллиард теңге бөлініп, үш жыл ішінде 3 661 қазақстандық әйел баспаналы болған.

Ескіріп, істен шыққан автобустар Қайназар ауылындағы арнайы алаңда тұр. Биыл қыркүйекте олардың бір бөлігі e-Qazyna порталында аукционға шығарылды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Аукцион бағаны төмендету әдісімен өткізілді. Сатылымға 2017-2018 жылдары шығарылған ЛиАЗ автобустары қойылды. Лоттардың сипаттамасында барлық автобустың істен шыққан, ал баланстық құны нөлге тең екені көрсетілген.

Сегіз автобустың бастапқы бағасы шамамен 4,7 миллион теңге, ал бағалау құны 1,6 миллион теңгеге жуық болған. Алайда олар 388,5 мың теңгеге, яғни бастапқы бағасының 10%-на да жетпейтін сомаға сатылды.

Ең төмен бағаға ЛиАЗ-529265 автобусы сатылған. Бастапқы бағасы 765,7 мың теңге, бағалау құны 255,2 мың теңге болған көлік небәрі 50,5 мың теңгеге өткен. Қалған автобустардың әрқайсысы шамамен 35-51 мың теңгеден сатылған. 

Қазір e-Qazyna порталындағы электронды аукционға кезінде Алматы көшелерінде қатынаған ПАЗ автобустары мен "Газель" көліктері де қойылған.

Бұған дейін Алматыдағы ескі автобустар мен троллейбустар аукционда темір-терсек ретінде сатылып жатқаны туралы жазған едік. Лоттың бастапқы бағасы – 37,6 миллион теңге. Көліктерді пайдалануға жарамсыз болғандықтан, оларды темірге өткізіп жатыр. Бұл автобустар мен троллейбустар 2008 жылы сатып алынған.

Бакуде өтіп жатқан Азиядағы өзара іс-қимыл және сенім шаралары кеңесінің 7-саммиті аясында мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Израиль президенті Ицхак Герцогпен кездесті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Мемлекет басшылары Қазақстан-Израиль қарым-қатынасы қарқынды сипат алғанына тоқталды. Сондай-ақ сауда-экономикалық және инвестициялық ықпалдастыққа ден қоя отырып, маңызды бағыттар бойынша ынтымақтастықты дамыту перспективасын талқылады.

Президент Ицхак Герцогтің сәуір айында Астанаға жасаған сапары мемлекеттер арасындағы байланысты нығайтуға айтарлықтай серпін бергенін атап өтті. Израиль президенті де Қазақстанға сапарын ризашылықпен еске алды.

Сондай-ақ тараптар халықаралық күн тәртібіндегі өзекті мәселелер, соның ішінде Таяу Шығыстағы ахуал жөнінде пікір алмасты.

Осы тұста Қазақстанның аталған қағидатты берік ұстанатынын жеткізді. 

Еске салайық, Израиль мен Ливан атысты тоқтату туралы келісімге келді. Құжатта екі ел өкілдерінің үшжақты кездесуі 2 және 3 маусым күндері өткені айтылды. Сондай-ақ мәлімдемеде атысты тоқтату шарты ретінде “Хезболла” ұйымының толық түрде атысты тоқтатуы және оңтүстік Ливан аумағынан барлық қарулы мүшелерін шығару талап етілетіні көрсетілген.

Алайда артынша Иран атысты тоқтату режимі орнағаннан кейін Израильге шабуыл жасағаны белгілі болды. Иран Израильдің солтүстігіне бірнеше рет зымырандар ұшырған. Израиль қорғаныс армиясы Ираннан атылған барлық зымыранды ұшу кезінде жойғанын мәлімдеген еді.

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі 2027 жылдың 1 қаңтарынан бастап қандай отбасылар ауқатты деп есептелетінін түсіндірді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Министрліктің мәліметінше, Қазақстанда отбасылардың тұрмыс деңгейі Отбасының цифрлық картасы арқылы анықталады. Яғни онда әр отбасының табысы, мүлкі және әлеуметтік жағдайы туралы мәліметтер жинақталған. Осы деректер негізінде отбасылар бес санатқа бөлінеді.

А санаты – өте ауқатты отбасылар;

В санаты – ауқатты отбасылар;

С санаты – тұрмыс деңгейі қанағаттанарлық отбасылар;

D санаты – экономикалық тұрғыдан осал отбасылар;

Е санаты – экономикалық және әлеуметтік тұрғыдан осал отбасылар.

Еңбек министрлігінің түсіндіруінше, А және В санаттарына материалдық жағдайы жоғары отбасылар жатады. Олардың қатарына қосылу үшін тек жоғары табыс табу жеткіліксіз. Одан бөлек отбасының баспанасы, көлігі, кәсібі және басқа да мүлкі бірге есепке алынады.

Мәселен, жоғары санатқа жатудың негізгі көрсеткіштердің бірі – отбасының әр мүшесіне шаққандағы қаржылық қамтамасыз етілу деңгейінің ең төменгі күнкөріс деңгейінен кемінде жеті есе жоғары болуы керек екен. Бұл шамамен 350 мың теңгеден басталады. Сонымен қатар отбасы мүшелерінің әрқайсысына шаққанда 120 шаршы метрден басталатын бірнеше тұрғын үйдің болуы да ескеріледі. Бұдан бөлек, қымбат көліктер, коммерциялық ғимараттар, жеке кәсіп, ірі жер телімдері назарға алынады.

"Аталған белгілердің біреуінің болуы отбасының автоматты түрде А немесе В санатына жатқызылатынын білдірмейді. Бағалау отбасының материалдық жағдайы мен әлеуметтік тұрақтылығын сипаттайтын барлық көрсеткішті бірге қарастыру арқылы жүргізіледі", – деп түсіндірді министрлік.

Яғни, азаматтың жеке пәтері немесе көлігі болса, ол бірден ауқатты деп танылмайды. Сол сияқты отбасының табысы жоғары болғанымен, оның несиелері мен басқа да қаржылық міндеттемелері есепке алынады.

Министрлік отбасының жағдайын анықтау үшін мемлекеттік ақпараттық жүйелердегі мәліметтер пайдаланылатынын атап өтті. Атап айтқанда, отбасы мүшелерінің қайда жұмыс істейтіні, қанша табыс табатыны, қандай мүлкі бар екені, кәсіпкерлікпен айналысатыны және жеке қосалқы шаруашылығы туралы ақпарат қаралады.

Маңыздысы, отбасы бір санатта өмір бойы тұрақтап қалмайды. Мәселен, отбасының табысы азайса, мүлкін сатса немесе отбасы мүшелерінің саны өзгерсе, оның әл-ауқат деңгейі қайта бағалануы мүмкін. Ол үшін мемлекеттік ақпараттық жүйелердегі жаңартылған мәліметтер негізге алынады. Сондықтан отбасының материалдық жағдайы жақсарса да, нашарласа да, оның санаты өзгеруі ықтимал.

Ал азаматтар өздері туралы мәліметтердің дұрыстығын электрондық үкімет сервистері арқылы тексере алады. Егер отбасы құрамы, мүлкі немесе басқа да деректері қате көрсетілсе, оны түзету үшін тиісті мемлекеттік органға жүгінуі тиіс.

Еске салайық, 2027 жылдың 1 қаңтарынан бастап жекелеген мемлекеттік жәрдемақыларды тағайындағанда отбасының материалдық жағдайы ескеріледі. Яғни әлеуметтік көмек тағайындау кезінде отбасының мемлекеттік қолдауға қаншалықты мұқтаж екеніне мән беріледі.

Дегенмен бұл өзгеріс барлық жәрдемақыға бірдей қатысты емес. Жаңа тәртіп заңда көрсетілген әлеуметтік төлем түрлеріне ғана қолданылады.

Жақында желіде 23 жастағы бойжеткеннің кішкентай баланы ернінен сүйген видеосы қызу талқыға түсті. Қолданушылар қыздың әрекетін қатаң сынға алып, баланың жеке шекарасын бұзды деп айыптады. Көп ұзамай оқиғаға полиция араласып, баланың анасы әкімшілік жауапкершілікке тартылды. Ал күнделікті өмірде ересектердің баланы еркінен тыс құшақтап, бетінен сүюі қаншалықты дұрыс? Мұндай әрекеттер бала психологиясына қалай әсер етеді? Stan.kz анықтап көрді.

Оқиғадан көп ұзамай полиция видеодағы қыздың баланың анасының құрбысы екенін анықтады. Ал оның әрекетін телефонға анасы түсірген. Әйел баланың қауіпсіздігін қамтамасыз ету жөніндегі міндеттерін тиісінше орындамағаны үшін әкімшілік жауапкершілікке тартылды. Құқық қорғау органдары 23 жастағы бойжеткеннің әрекетіне қатысты тексеру жүргізілетінін хабарлады.

Бұған қарамастан, видео желіде қызу талқыланып, көпшілік баланың әрекетке қарсылық танытқанын алға тартты. Кейбірі тіпті қызды қылмыстық жауапкершілікке тартуды талап етті.

“Бұл жай ғана сүйісу емес, балаға жасалған зорлық. Видеодан оның мәжбүрленіп отырғаны байқалады. Мұндай әрекет үшін қылмыстық жауапкершілік болуы керек”, – деп жазды қолданушылардың бірі.

Тағы бір желі қолданушысы видеоны соңына дейін көре алмағанын айтқан.

“Мына видеоны аяғына дейін қарай алмадым, сұмдық. Бұл баланың психикасына ғана емес, физикалық қауіпсіздігіне де қатысты мәселе ғой”, –деп жазды ол.

Кейбір қолданушылар мұндай әрекетке қатысты қоғамда екі түрлі көзқарас барын айтып, наразылық білдірді.

“Егер ер адам кішкентай қызды осылай сүйсе, оның әрекетіне де дәл осындай баға берілер ме еді? Неге екі түрлі талап қойылады?” – деп сұрақ қойған желі қолданушысы.

Сонымен қатар қазақстандықтар мұндай әрекет баланың психикасына теріс әсер етуі мүмкін екенін ескертті.

"Кәмелетке толмаған баланы азғындыру", "Бұл сұмдық қой! Баланың жеке шекарасы қайда қалды? Бізде екіжақты стандарт қалыптасқан сияқты, солай емес пе? Сырт көзге бұл әдепсіз әрі жиіркенішті көрінеді", "Баланың жыныстық қолсұғылмаушылығы дегенді мүлде естімеген сияқты", "Сіздер осылайша баланың болашақта зорлық-зомбылық жасаушыға айналуына жол ашып отырсыздар. Анасы мен құрбысының әрекеті ақылға сыймайды", - деп жазды олар.

Тағы бірі ата-аналардың жауапкершілігіне назар аударды.

“Баланың анасына мұндай әрекеттің дұрыс емес екенін түсіндіру керек. Бұл күлкілі жағдай емес. Балаға сүйіспеншілік пен мейірімді басқа жолдармен де көрсетуге болады”, – деп жазды ол.

Публикация от Qaimaq media • Stan.kz (@qaimaq.media)

Қайрат Нұртастың қызын ернінен сүйген видеосы да назарға ілікті

Биыл мамырда әнші Қайрат Нұртастың қызы Алаумен түскен видеосы да көпшіліктің назарын аударған. Кадрларда өнер иесінің қызын ернінен сүйгені көрінеді. Бұл әрекет желі қолданушылары арасында түрлі пікір туғызды.

Бірі әкенің қызын ернінен сүюін орынсыз деп бағаласа, енді бірі мұны ата-ананың баласына деген мейірімі деп қабылдады. Кейбір қолданушылар әр отбасының өз тәрбие ұстанымы барын айтып, видеодан ешқандай оғаштық көрмегенін жеткізді.

Тағы бір видео TikTok желісінде тарады. Кадрлардан ата-анасының 2-3 жастағы бүлдіршінін ернінен кезектесіп сүйіп отырғанын көруге болады.

Психолог не дейді?

Балалар психологы Әлия Шәріпова ересектердің кішкентай баланы ернінен сүюіне біржақты баға беруге болмайтынын айтады. 

“3-4 жастағы баланың өз денесі, жақындық пен қауіпсіздік туралы түсінігі енді қалыптасады. Ол ересек адамның әрекетінің мәнін толық түсіне алмайды”, – дейді психолог.

Маман баланың үндемеуі, күлуі немесе қарсылық көрсетпеуі оның бұл әрекетке келісім бергенін білдірмейтінін атап өтті. Сондықтан баланың жеке шекарасын сақтау маңызды.

“Кішкентай бала қаламаса да оны күштеп сүю немесе құшақтау, ыңғайсыздығы мен қарсылығын елемеу – жеке шекарасын бұзу. Кішкентай бала әрдайым қарсылығын ашық білдіре алмайды. Сондықтан ересектер оның қалауын құрметтеуі керек”, – деп түсіндірді маман.

“Еркелетемін деп баланың жеке шекарасын бұзуға болмайды”

Психолог баланы еркелету кезінде оның көңіл күйі мен қалауын ескеру қажет екенін атап өтті. Егер бүлдіршін құшақтасқысы немесе бетінен сүйгізкісі келмесе, ересек адам оның шешімін құрметтеуі керек.

Маманның сөзінше, ересектердің орынсыз әрекеттерінің психологиялық салдары бар. Бала жасына сай келмейтін сексуалдық сипаттағы әрекеттерге тап болса, қорқыныш, мазасыздық, ұйқының бұзылуы сияқты белгілер пайда болуы мүмкін.

“Дегенмен кез келген орынсыз еркелетуден міндетті түрде психологиялық жарақат алады деу дұрыс емес. Бірақ бала ересектер тарапынан жасалатын сексуалдық сипаттағы әрекеттерді қалыпты сүйіспеншілік деп қабылдамауы керек. Бұл қауіпті, салдарынан болашақта қауіпті жағдайларды ажыратуын қиындатуы мүмкін” – деді психолог.

Баланы өз денесін қорғауға қай жастан бастап үйрету керек?

Психологтың сөзінше, баланың жеке шекарасы туралы түсінікті екі-үш жастан бастап қалыптастыруға болады. Ал үш-төрт жаста ол дене қауіпсіздігіне қатысты қарапайым ережелерді меңгере алады.

Мысалы, ата-ана балаға “Сенің денең – өзіңдікі”, “Құшақтасқың келмесе, жоқ деп айта аласың”, “Өзің қаламасаң, ешкімді сүюге міндетті емессің” деген сөздерді түсіндіруі керек.

Бұл ережелердің бейтаныс адамдарға ғана емес, жақын туыстар мен отбасының достарына да қатысы бар.

“Егер балаға біреудің әрекеті жағымсыз немесе түсініксіз болса, ол бұл туралы ата-анасына айта алатынын білуі керек. Ең маңыздысы – бала қорқып қалса, үндемесе немесе не болып жатқанын түсінбесе де, оған кінә артылмайтынын сезінуі қажет”, –  дейді маман.

Психолог ата-аналарға баланың мінез-құлқындағы өзгерістерге де назар аударуды ұсынды. Атап айтқанда, белгілі бір адамнан кенеттен қорқу, ұйқысының бұзылуы, мазасыздық, тұйықталу немесе көңіл күйінің күрт өзгеруі баланың жайсыз жағдайға тап болғанын білдіруі мүмкін.

Әлия Шәріпова бала өзін ешкімнің күштеп құшақтауға немесе сүюге құқығы жоқ екенін білуге тиіс екенін айтты. Бұл ереже жақын туыстар мен таныстарға да қатысты.

“Кішкентай бала ересек адамның ниетін түсінуге немесе өз шекарасын өздігінен қорғауға жауапты емес. Бұл – ересектердің міндеті. Егер қандай да бір әрекет күмән тудырса, ең алдымен баланың қауіпсіздігін қамтамасыз ету қажет", – деп түйіндеді психолог. 

Айта кетейік, бұған дейін “Бақытты отбасы” отбасылық кеңес орталығының жетекшісі Елжас Ертайұлы да балаларды ернінен сүймеуге кеңес берген. Оның айтуынша, мұндай әрекет арқылы балаға түрлі инфекциялар, соның ішінде ұшық вирусы жұғуы мүмкін. Бұл әсіресе иммундық жүйесі әлі толық жетілмеген сәбилер үшін қауіпті.

Сондай-ақ маман мұның психологиялық жағына да тоқталған. Оның пікірінше, ата-анасының ернінен сүйгеніне үйренген бала өзге адамдардың да осылай жақындауын қалыпты қабылдауы мүмкін. Ал бұл баланың жеке шекарасын түсінуін қиындатуы ықтимал.

Қазақстандықтар енді Отбасы банк арқылы жаңа пәтерді бұрынғыдан тезірек сатып ала алады. 15 қазаннан бастап банк құрылыс компанияларының серіктес жобаларынан баспана алуға мүмкіндік беретін жаңа несие тетігін іске қосты. Енді тұрғын үй сатып алу үшін бағалау көрсеткішін жинауға алты ай күтудің қажеті жоқ. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Банктің мәліметінше, жаңа тетік аясында клиенттер құрылыс компанияларының серіктес нысандарынан пәтер сатып ала алады. Бұған дейін тұрғын үй алуға өтініш берушілердің бағалау көрсеткіші кемінде 5 балл болуы керек еді. Оны жинау үшін клиенттерге алты айға дейін уақыт қажет болатын.

Енді бұл талап серіктес құрылыс компанияларының жобалары бойынша қолданылмайды. Алайда несие сомасының 50 %-ына тең қаражатты жинақ ретінде ұстау талабы өзгеріссіз қалады.

Несие мөлшерлемесі қандай болады?

Жаңа тетік бойынша берілетін аралық қарыздың бастапқы номиналды мөлшерлемесі жылдық 8,5 %-ды құрайды. Жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі 9–9,6 % аралығында болады.

Кейін қарыздың мөлшерлемесі 3,5–5 %-ға дейін төмендейді. Бұл ретте жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі 3,6–6,9 %-ды құрайды.

Қандай құрылыс компанияларынан пәтер алуға болады?

Жаңа тетіктің алғашқы серіктесі – BI Group компаниясы. Қазір компания Астана, Алматы, Шымкент және Атырау қалаларында 600 пәтер ұсынады.

Сонымен қатар банк SAT NS және QazaqStroy компанияларымен серіктестік туралы келісімдерді аяқтап жатыр.

Пәтер сатып алғысы келетін азаматтар алдымен құрылыс компаниясынан тұрғын үй таңдап, оны брондауы керек. Содан кейін бронь расталғаны туралы хат алып, Отбасы банктің бөлімшесіне немесе бейнеқоңырау арқылы менеджерге өтініш бере алады.

"Наурыз" бағдарламасына қатысушылар үшін де мерзім ұзартылды

Отбасы банк "Наурыз" бағдарламасы аясында мақұлдау алған, бірақ әлі баспана таңдап үлгермеген азаматтарға да қосымша уақыт берді.

2026 жылдың көктемінде мақұлдау алған шамамен 2 мың адамның өтінімі бұрын 12 қарашада аяқталуы керек еді. Енді оның мерзімі 2026 жылғы 30 желтоқсанға дейін ұзартылды.

Банктің мәліметінше, 2026 жылы "Наурыз" бағдарламасы арқылы 10 мыңнан астам отбасы баспаналы болған. Олардың қатарында 35 жасқа дейінгі жастар, көпбалалы және толық емес отбасылар, жетім балалар, I және II топтағы мүгедектігі бар адамдар, сондай-ақ мүгедектігі бар баланы тәрбиелеп отырған отбасылар бар.

Айта кетсек, бұған дейін Қазақстанда жылжымайтын мүлікті салықсыз сату үшін оны кемінде екі жыл иелену қажет болатыны туралы жазғанбыз. 

Navai сахналық атымен танымал Наваи Бакировтің көлігінен есірткі табылып, ұсталды. Рэпер екі ай қамауға алынды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Қордай аудандық соты ресейлік әнші Наваи Бакировты қамауда ұстауға санкция берді. Әртіс есірткі контрабандасы туралы істі тергеу кезеңінде әнші екі ай қамауда болады.

Алайда оның жанындағы екі серігі Қазақстан шекарасында босатылды.

Mash Telegram арнасының мәліметінше, босатылғандар көлік жалдау шарты рәсімделген Халмурад Манапов пен әртістің концерттік директоры Рауф Гасанов. Автордың жазуынша, көлік тізгінінде рэпердің өзі болғандықтан қазір қамауда тек әртістің өзі қалған. 

Halyqstan Telegram арнасының дереккөзі әншінің ұсталғаннан кейін алынған талдауларынан каннабиноидтар анықталғанын да айтты. Алайда полиция тергеу құпиясын алға тартып, бұл мәліметті ресми түрде растаған жоқ.

Ұсталған адамды қамауда одан әрі ұстау туралы шешім ұстау мерзімі аяқталғанға дейін қабылдануы керек. Сонымен қатар заңсыз есірткі айналымына қатысты істер бойынша Қылмыстық-процестік кодекс 72 сағатқа дейін ұстауға мүмкіндік береді.

БАҚ мәліметінше, әншінің қанынан да тыйым салынған заттар анықталған. Осыған байланысты оған есірткі қолданған күйде көлік басқарғаны үшін де айып тағылуы мүмкін. Мұндай жағдайда оны жүргізуші куәлігінен 7 жылға айырып, 15 тәулікке қамалуы мүмкін. 

Айта кетейік, Гасанов концерттердің техникалық себептерге байланысты тоқтатылғанын хабарлады.

Алайда Гасанов рэпердің ұсталуына қатысты пікір білдіруден бас тартты.

Еске салайық, 13 қазанда Қазақстанға кіреберістегі "Қордай" өткізу пунктінде полиция қызметкерлері Ұлттық қауіпсіздік комитетінің шекара қызметімен бірлесіп, NAVAI лақап атымен танымал шетелдік азаматты ұстады. Әнші мінген көлікті тексеру кезінде есірткі заты табылып, тәркіленді. Оған қатысты қылмыстық іс қозғалды. 

Қазақстандағы энергия өндіруші кәсіпорындар газ бен көмір қымбаттаған сайын тарифтерді де қайта қарауға мүмкіндік беруді сұрады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Электр энергетикасы қауымдастығының төрағасы Талғат Темірхановтың айтуынша, тарифті есептегенде электр станцияларындағы жалақының нақты өсуін де дер кезінде ескеру қажет.

“Өткен жылдың соңында бізге 2026 жылдың бірінші тоқсанының соңына дейін тарифті көтеруге мораторий жарияланған еді. Мораторий аяқталды, бірақ станциялардың тарифін тек қыркүйекте қайта қарауға рұқсат берілді. Ал жөндеу жұмыстары, жалақыны индекстеу, шикізат бағасы күтіп тұрмайды. Олардың бәрі қымбаттап жатыр. Биыл кей өңірлерде газ бағасы 65%-ға дейін өсті”, – деді Талғат Темірханов. 

Темірхановтың сөзінше, 2026 жылы тамызда энергетикалық кәсіпорындардың газ үшін берешегі 71,9 миллиард теңгеге жеткен.

“Біз тарифті бүкіл жеткізу тізбегі бойынша қалыптастыру керегін үнемі айтып келеміз. Көмір өндірушілер бағаны көтерсе, газ жеткізушілер де тарифті өсірсе, электр станциясы осы өзгерістерді өз тарифінде ескеріп, шығындарын реттей алуы керек”, – деді қауымдастық төрағасы.

Оның айтуынша, отынның құны, жалақы және тарифке кіретін өзге де шығындар жыл бойы өзгеріп отырады. Алайда жылу электр орталықтарының тарифі жылына бір реттен жиі қайта қаралмайды. Соның салдарынан шығындардың өсуі энергетикалық кәсіпорындардың қаржылық жағдайына бірден әсер етеді.

Электр желілеріне екі бөліктен тұратын тариф енгізу ұсынылды

Қауымдастық төрағасы электр желілері қызметіне екі құрамдас бөліктен тұратын тариф енгізуді де ұсынды.

Ол Ақмола облысын мысалға келтірді. Оның айтуынша, техникалық шарттар бойынша бөлінген желі қуатының 65%-ы пайдаланылмайды. 

“Желілік компаниялар бос қуатқа қосылуға мүмкіндік беретін техникалық шарттарды беруге міндетті. Алайда тұтынушы өзі үшін белгілі бір қуатты алдын ала бекітіп алғанымен, оны іс жүзінде пайдаланбауы мүмкін. Соның салдарынан экономикаға пайда әкелетін басқа жобалар электр желісіне қосыла алмай қалады”, – деді ол. 

Темірханов ұсынған екі бөлікті тариф электр энергиясын жеткізу ақысы мен қосылған қуат үшін тұрақты абоненттік төлемнен тұрады. Демек тұтынушы өзіне қажет қуатты алдын ала белгілеп, сол көлемге сәйкес ақы төлейді.

Оның айтуынша, бұл ұсыныстар Энергетика министрлігімен талқыланып жатыр.

Шағын жылумен жабдықтау кәсіпорындарына қолдау қажет

Талғат Темірханов шағын жылумен жабдықтау кәсіпорындарын қолдауды күшейту керегін айтты. Оның мәліметінше, Қазақстанда мұндай 245 ұйым бар. Әрқайсысы 50 мыңға дейін абонентке қызмет көрсетеді.

Оның айтуынша, “Энергетикалық және коммуналдық секторларды жаңғырту” жобасы аясында кәсіпорындарға несие түрінде қаржы бөлінеді. Алайда шағын жылумен жабдықтау ұйымдарының қолданыстағы тарифтері несиені өтеуге байланысты шығындарды жабуға жеткіліксіз.

Сондықтан Темірханов әкімдіктерге жылумен жабдықтау нысандарының нақты жағдайын ескеріп, мұндай кәсіпорындарға бюджеттен қаржы бөлуді ұсынды.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда электр энергиясының шекті тарифтерін қайта қарау жоспарланып отырғанын жазған едік. Оған электр энергиясын өндіруші ұйымдардан түскен өтініштер себеп болған.

Ұлттық статистика бюросы елдегі қызметкерлердің мамандықтары мен лауазымдары бойынша жалақы көрсеткіштерін жариялады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

2026 жылы сәуірде Ұлттық статистика бюросы қызметкерлердің есептелген жалақы мөлшері бойынша бөлінуіне жыл сайынғы зерттеу жүргізген. Зерттеуге сәуір айында толық жұмыс істеген қызметкерлер қатысты. Есепте қосымша төлемдер, үстемеақылар, сыйақылар, салықтар мен зейнетақы жарналары ескерілген.

Іріктемелі зерттеу нәтижесінде ұйымдар мен кәсіпорындардағы қызметкерлер саны – 3 миллион 378,6 мың. Оның 48,1%-ы – ерлер (1 миллион 626,4 мың адам), ал 51,9%-ы – әйелдер (1 миллион 752,2 мың адам).

2026 жылы жалақысы жоғары санатқа ауысқан қызметкерлердің саны одан сайын артқан.

Мысалы, жалақысы:

• 100 мың теңгеге дейінгі қызметкерлердің үлесі 3,3%-дан 2,3%-ға дейін төмендеген;

• 100 мыңнан 300 мың теңгеге дейін жалақы алатындардың үлесі 43%-дан 39,3%-ға азайған;

• 300 мың теңгеден жоғары жалақы алатындардың үлесі 53,7%-дан 58,4%-ға өскен.

Зерттеудің қорытындысы бойынша, 2026 жылы ірілендірілген тоғыз кәсіптік топтың барлығында орташа айлық атаулы жалақы өскен.

2025 жылмен салыстырғанда өнеркәсіп, құрылыс және көлік салаларындағы жұмысшылардың жалақысы ең көп өскен. Олардың табысы 13,1%-ға артқан. Ал жабдық операторлары, құрастырушылар мен жүргізушілердің жалақысы 10,4%-ға көбейген.

Өндіріс, көлік, ауыл шаруашылығы және қызмет көрсету салаларындағы жұмысшылардың атаулы жалақысы да артқан.

Жекелеген мамандықтар мен лауазымдар бойынша жалақы 

2026 жылы қызметкерлердің орташа айлық жалақысы олардың мамандығы мен атқаратын қызметіне қарай әртүрлі болған. Ұйым басшыларының орташа айлық жалақысы – 1 миллион 101,1 мың теңге.

Инженерлік-техникалық мамандардың жалақысы:

• Инженерлер – 702 мың теңге;
• Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау инженерлері – 645 мың теңге;
• Инженер-технологтер – 617 мың теңге;
• Инженер-энергетиктер – 615,1 мың теңге;
• Техниктер – 314,7 мың теңге.

Медицина қызметкерлерінің жалақысы:

• Дәрігерлер – 491,4 мың теңге;
• Фармацевтер – 347,7 мың теңге;
• Фельдшерлер – 313,6 мың теңге;
• Медбикелер – 264,6 мың теңге.

Басқа мамандықтар бойынша:

• Бухгалтерлер – 398,6 мың теңге;
• Жүргізушілер – 328,1 мың теңге;
• Аспаздар – 192,6 мың теңге;
• Күзетшілер – 174,2 мың теңге.

Көрсеткіштер жылына бір рет қызметкерлердің жалақысы туралы статистикалық зерттеу арқылы есептеледі. Халықаралық талаптарға сай, маусымдық сыйақылар мен демалыс ақысын есепке алудың әсерін азайту үшін зерттеу сәуір айындағы жалақы негізінде жүргізіледі.

Қазақстандық мұғалімдер “Balazhan” платформасына балалар мен олардың ата-аналары туралы жеке мәліметтерді енгізуге мәжбүрлеп жатқанын айтып, наразылық білдірді. Олардың сөзінше, жүйеде ата-аналардың жеке сәйкестендіру нөмірі, мекенжайы, жұмыс орны, тіпті қай мектепте оқығаны туралы ақпарат та сұралады. Осыған байланысты Оқу-ағарту министрлігі түсініктеме берді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ата-аналар мен мұғалімдер әлеуметтік желіде “Balazhan” жаңа платформасын талқылап жатыр. Instagram желісіндегі “Pedsouzkz” педагогикалық қозғалысының парақшасында мұғалімдердің өтініші жарияланды. Олар платформаны толтыру кезінде оқушылардың жеке деректерін де енгізу қажет екенін айтқан.

Мұғалімдер не дейді?

“Жеке деректерді өңдеуге келісім беруге міндеттіміз бе? Осы жағы алаңдатып отыр”, – деп жазған мұғалімдердің бірі.

“Психологиялық-педагогикалық мониторингтің автоматтандырылған жүйесі бітті. Енді “Balazhan” басталды. Бір мәліметті Word форматында толтырамыз, кейін жыл сайын жаңа платформалар шығып, сол ақпаратты қайта енгіземіз. Ата-аналардың білімі мен өмірбаянынан бастап, әлеуметтік жағдайына дейін сұрайды. Мұның бәрі не үшін қажет? Сынып жетекшілерінің міндеті тым көп емес пе? Ал сынып сағаты үшін ақы төленбейді", – деп жазған мұғалімдердің бірі.

Тағы бір педагог балалар мен ата-аналардың жеке деректерін платформаға енгізудің заңдылығына күмән келтірген. 

“Жыл сайын жаңа сайт шығады, соның бәрін көз майымызды тауысып толтырамыз. Мұғалімдерді осылай қинай беруді тоқтату керек”, – деп жазған ол.

“Қаламыздағы мектептердің бірінде мұғалім әрі сынып жетекшісі болып жұмыс істеймін. Қазір бізді мектептерде “Balazhan” платформасын толтыруға мәжбүрлеп жатыр. Онда ата-аналардың барлық жеке дерегі сұралады. Тіпті олардың қай мектепте оқығаны, жеке сәйкестендіру нөмірі, мекенжайы, қайда жұмыс істейтіні туралы ақпаратты енгізу керек", – деп жазған қазақстандықтардың бірі.

Оқу-ағарту министрлігі не дейді?

Оқу-ағарту министрлігі “Balazhan” платформасына қатысты мәлімдеме жасады. Ведомство оның балаларға дер кезінде қолдау көрсетуге мүмкіндік беретінін хабарлады.

Платформаны Оқу-ағарту министрлігінің Балалардың құқықтарын қорғау комитеті 2026–2030 жылдарға арналған “Қазақстан балалары” тұжырымдамасы аясында енгізіп жатыр.

Министрлік мәліметінше, платформаның басты мақсаты – ерекше назар аударуды қажет ететін балаларды дер кезінде анықтап, оларға қажет көмек ұйымдастыру.

Министрлік мәліметінше, бастапқы деректер платформаға бір рет енгізіледі. Кейін олар қажет болған жағдайда ғана жаңартылады.

Мамандардың пікірінше, бұл қағазбастылықты азайтып, мұғалімдердің жұмысын жеңілдетуге және мамандар арасындағы өзара байланысты жақсартуға мүмкіндік береді.

“Balazhan” – Ұлттық білім беру деректер қорының бір модулі. Балалардың жеке деректері заңнама талаптарына сәйкес қорғалады. Жаңа жүйе қолдауды қажет ететін балаларға тұрақты түрде көмек көрсетуді қамтамасыз етуге және ұсынылатын көмектің тиімділігін арттыруға бағытталған”, – делінген жауапта.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстандық ата-аналар оқушылардың шаш үлгісі мен киіміне қатысты талаптарға қарсы шыққаны туралы жазған едік.