2027 жылдан бастап Қазақстанда автокредит рәсімдеу талаптары қатаңдамақ. Ұлттық банк пен Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі енді қарыз алушының төлем қабілетін мұқият тексермек. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі 31-арнаның “Информбюро” жаңалықтар бағдарламасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Мемлекеттік жеңілдетілген автонесие бағдарламасында көлік күткендер көп, алайда несие беру көлемі шектеулі. Ал екінші деңгейлі банктер биыл автонесие беруді 23 пайызға қысқартқан. Бұған қоса, проблемалық қарыздардың көбеюі несие рәсімдеу талаптарының қатаңдауына себеп болып отыр.

"Банктерде қайтарылмай жатқан несиелердің үлесі өсіп келеді. 90 күннен астам уақыт төленбеген қарыздар 4,1 пайызды құраса, 2023–2025 жылдары есептен шығарылған несиелердің үлесі екі есеге жуық өсіп, 2,9 пайызға жеткен. Осылайша, проблемалық несиелердің жалпы үлесі шамамен 7 пайызға дейін артқан", – Ұлттық банкінің қаржылық тұрақтылық және зерттеулер департаментінің бас маманы Сұлтан Мұратов. 

2027 жылғы 1 қаңтардан бастап банктер автокредит берерде азаматтың жалпы қарыз жүктемесін ескереді. Яғни, клиенттің ипотека мен басқа да несиелерді өтеуге жұмсайтын қаражаты есепке алынады.

Тәуелсіз автомобиль одағының төрағасы Эдуард Эдоковтың айтуынша, автонесиенің орташа жылдық мөлшерлемесі 24 пайыздан асады. Оның сөзінше, мұндай жоғары пайызбен көлік сатып алу кез келген адамның қалтасы көтере бермейді. Сондықтан бұл — автонесие нарығындағы негізгі кедергілердің бірі.

Автосарапшы Алексей Алексеевтің пікірінше, жаңа талаптар автонесие нарығындағы жағдайды айтарлықтай өзгерте қоймайды.

"Несие алғанда ақшаның қарыз екенін, оны кейін өз қалтасынан қайтаратынын әркім түсіне бермейді. Сондықтан Үкімет талаптарды сәл қатаңдатуды көздеп отыр. Қарызды қайтармау көрсеткіші 5,3 пайыздан 5,6 пайызға өскен. Дегенмен бұл 6 пайызға да жетпейді. Сол себепті автонесие банктер үшін тиімді бағыттардың бірі болып қала береді деп ойлаймын”, – деді ол. 

Автонесие алуға кедергі келтіретін басты мәселе — жоғары пайыздық мөлшерлеме. Қазір несие пайызы жылына 30 пайызға дейін жетсе, жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі 35 пайызды құрайды. Ұлттық банктің базалық мөлшерлемені төмендетуі автонесие пайыздарының да аздап арзандауына әсер етуі мүмкін.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда автолизингтің жылдық мөлшерлемесіне жаңа шектеулер енгізілгені туралы жазған едік.

Қостанай облысында алғаш рет ат спортынан қашықтыққа шабу бойынша халықаралық жарыс — Allur Endurance CUP 2026 өтті. Сайысқа бес елден 36 шабандоз қатысып, жүлделі жеті орынның барлығын қазақстандық спортшылар иеленді. Бас жүлде — Қостанайдағы Allur зауытында шығарылған Chevrolet Cobalt автокөлігі.

Жылқы — ғасырлар бойы қазақ халқының ұлттық мәдениетімен біте қайнасқан жануар. Бүгінде Қазақстан ат спортын дамытып, жаңа мүмкіндіктерге жол ашып келеді. Соның бір дәлелі – Республика күні қарсаңында қазақстандық Allur автокөлік компаниясының қолдауымен өткен Allur Endurance CUP 2026 халықаралық турнирі.

Жарысқа Қазақстан, Венгрия, Сирия, Ұлыбритания және Малайзиядан келген шабандоздар қатысты. Қатысушылар FEI халықаралық талаптарына сай CEI 1* санатындағы 100 шақырымдық қашықтықты бағындырды. Ал жарысты Біріккен Араб Әмірліктерінен келген төрешілер бағалады.

Ат спортының бұл түрінде жеңіске жету үшін жылдамдық қана жеткіліксіз. Шабандоз қашықтық бойындағы күшті дұрыс үйлестіріп, аттың бабын сезіне білуі және оның жағдайын үнемі бақылап отыруы қажет. Бұл — қазақтың атқа міну мәдениетіне тән, ғасырлар бойы қалыптасқан ерекше қасиеттер.

Allur компаниясы үшін мұндай жарыстарды қолдау — отандық жылқы шаруашылығын дамытуға, ат спортын кеңінен насихаттауға және ұлттық мұраны сақтауға бағытталған жүйелі жұмыстың бір бөлігі. Компания жекелеген спорттық іс-шараларды қолдаумен ғана шектелмей, қазақстандық шабандоздар мен отандық жылқы тұқымдарының халықаралық аренада лайықты танылуына мүмкіндік беретін жағдай қалыптастыруға да үлес қосуға ұмтылады. 

Қостанай және адай жылқы тұқымдарын таныту мен олардың әлеуетін арттыруда бұл турнирдің орны ерекше. Халықаралық жарыстар олардың төзімділігін көрсетуге, отандық жылқы өсірушілердің мүмкіндіктерін кеңейтуге, сондай-ақ қазақстандық шабандоздардың шетелдік жарыстарға қатысу үшін қажетті біліктілік талаптарын орындауына жол ашады.

Жарыстың жоғары деңгейде ұйымдастырылғанын шетелдік қонақтар да атап өтті. Бала кезінен ат спортымен айналысатын венгриялық шабандоз Орхидея Михок Қостанайға алғаш рет келіп, қазақстандық спортшылардың дайындығына жоғары баға берді.

Турнир қорытындысы бойынша қазақстандық шабандоздар жүлделі жеті орынның барлығын иеленіп, жеңіс тұғырынан көрінді. Арғұлан Майқонов ең үздік нәтиже көрсеткен Маңғыстау облысының шабандозына Қостанайда шығарылған жаңа Chevrolet Cobalt автокөлігінің кілтін табыстады. Қалған жүлдегерлер ақшалай сыйлықтарға ие болды.

Allur Endurance CUP 2026 халықаралық деңгейдегі ат спортын дамыту үшін Қазақстанда қажетті мүмкіндіктің бәрі бар екенін көрсетті. Елімізде мықты спортшылар, бірегей жылқы тұқымдары және ұрпақтан ұрпаққа жалғасқан ат спорты дәстүрлері бар. Ал отандық бизнестің осындай бастамаларға тұрақты қолдау көрсетуі ұлттық мұраны нақты спорттық жетістіктерге айналдырып, өңірлердің дамуына жаңа мүмкіндіктер ашады.

Ақтөбе ферроқорытпа зауытының жұмысшылары жалақыны көтеруді талап етіп, жаппай наразылыққа шықты. Олардың айтуынша, өндірістік жоспар ұлғайғанымен, еңбекақы бірнеше жылдан бері өспеген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Hola News-ке сілтеме жасап хабарлайды.

Жұмысшылардың сөзінше, зауыт қызметкерлерінің көпшілігі айына 380–400 мың теңге алады. Ал балқытушылардың жалақысы 500–600 мың теңге шамасында. Кейбір қызметкерлер табысының бұрынғыдан да азайып кеткенін айтып шағымданды.

"Үш жылдан бері бір жалақыны алып келеміз. Азық-түлік қымбаттап кетті. Балаларымызды дұрыстап тамақтандыруға да шамамыз жетпей жатыр. Сондықтан бәріміз осында жиналдық", – деді жұмысшылардың бірі.

Зауыт қызметкерлері еңбек демалысына шығудың да қиындағанын айтып, басшылықтан қордаланған мәселелерге жауап беруді талап етті.

Наразылық білдірген жұмысшылардың алдына "Қазхром" трансұлттық компаниясының бас директоры Ержан Абдулабеков шықты.

Оның айтуынша, кәсіпорынның кокс пен электр энергиясына жұмсайтын шығыны өсіп жатыр. Ал өндірілетін өнімнің бағасы өзгермеген. Бас директор жалақыны көтеру мәселесі арнайы келісуді қажет ететінін, себебі компаниядағы мемлекеттің үлесі 40% екенін айтты.

Ержан Абдулабеков жұмысшылардың жалақысы жаңа жылдан кейін көтерілетінін де жеткізді. Алайда қанша теңгеге өсетіні әзірге белгісіз. Нақты мөлшері кәсіпорынның жыл соңындағы жұмыс қорытындысына қарай анықталмақ.

Сауд Арабиясында Бангладештің екі азаматына шығарылған өлім жазасы орындалды. Олар мұсылмандар үшін қасиетті Мекке қаласындағы мешітте "әдепсіз әрекет жасады" деп кінәлі боп танылған. Үкімнің орындалғанын корольдіктің Ішкі істер министрлігі мәлім етті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Министрліктің мәліметінше, өлім жазасына кесілгендер – Бангладеш азаматтары Назрул Ислам Абдул Басир мен Сити Актар. Олар мұсылмандар үшін қасиетті саналатын Мекке қаласындағы мешітте жыныстық сипаттағы әрекеттер жасады деген айыппен сотталған. Сауд Арабиясының Ішкі істер министрлігі олардың әрекетін қасиетті орынның қадір-қасиетіне нұқсан келтіретін ауыр құқықбұзушылық деп бағалаған.

Ведомствоның мәлімдеуінше, сот үкімі заңды күшіне енгеннен кейін, 14 қазанда өлім жазасы орындалған.

Бангладеш билігі Сауд Арабиясы екі азаматқа өлім жазасы тағайындалғанын да, үкімнің орындалғанын да хабарламағанын мәлім етті. Бангладеш Сыртқы істер министрлігінің өкілі Шама Обаедтің сөзінше, ведомство Сауд Арабиясының үкіметіне хат жолдаған. Хатта болған оқиға туралы толық мәлімет беру сұралған.

Сонымен қатар Сауд Арабиясында сенбі күні терроризмге қатысты істер бойынша сотталған бес азаматтың өлім жазасы орындалған. Сот оларды шетелдік террористік топқа қосылғаны, қауіпсіздік қызметкерлеріне оқ атқаны, қару сақтағаны және елдегі террорлық шабуылдарға қаржы бергені үшін кінәлі деп таныған.

Қазақстандықтар зейнетке шыққанда мемлекеттік зейнетақымен қатар Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорындағы жинақтары есебінен де төлем ала алады. Кейбір азаматтарға мұндай төлемді 50 немесе 55 жастан бастап алу мүмкіндігі қарастырылған. Ал ай сайынғы төлем мөлшері жинақ сомасына, жарна түріне және заңда белгіленген талаптарға байланысты. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды. 

БЖЗҚ-дан кімдер төлем ала алады?

БЖЗҚ-дан ай сайынғы төлем алу құқығы азаматтың жасына, зейнетақы жарналарының түріне және заңда белгіленген талаптарға байланысты.

• Зейнет жасына жеткен азаматтар. Әйелдер 61 жастан, ер адамдар 63 жастан бастап міндетті зейнетақы жарналары есебінен төлем ала алады.
• Зиянды өндірісте жұмыс істегендер. 55 жасқа толған, зиянды еңбек жағдайында кемінде 84 ай міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары аударылған және заңда белгіленген өзге талаптарға сай азаматтар төлем алуға құқылы.
• I немесе II топтағы мүгедектігі бар адамдар. Мүгедектігі мерзімсіз белгіленген азаматтар міндетті зейнетақы жарналары есебінен төлем ала алады.
• Ерікті зейнетақы жарналарын аударғандар. Олар заңда көзделген талаптарды орындаған жағдайда 50 жастан бастап жинақтары есебінен төлем алуға құқылы.

Алайда 50 немесе 55 жасқа толудың өзі барлық азаматқа БЖЗҚ-дағы жинағын алуға мүмкіндік бермейді. Төлем алу тәртібі адамның қандай жарна аударғанына және заңда белгіленген шарттарға байланысты.

БЖЗҚ-дан ай сайын қанша ақша төленеді?

БЖЗҚ-дан төленетін алғашқы жылғы ай сайынғы төлемді есептеу үшін зейнетақы жинағының сомасы 6,5%-ға көбейтіліп, 12-ге бөлінеді. Кейінгі жылдары ай сайынғы төлем мөлшері 5%-ға ұлғайтылады. Мысалы, осы формула бойынша есептегенде, жинақ сомасына қарай ай сайынғы төлем мынадай болады:

Кестедегі сомалар — формула бойынша есептелген мысалдар, БЖЗҚ белгілеген нақты төлем мөлшері емес. Нақты төлем заңда көзделген ең төменгі мөлшер мен өзге де талаптарға байланысты өзгеруі мүмкін.

Мысалы, БЖЗҚ-дағы жинақ көлеміне қарай алғашқы жылғы ай сайынғы төлем мөлшері әртүрлі болады. Егер азаматтың зейнетақы шотында 1 миллион теңге болса, формула бойынша ай сайын шамамен 5 417 теңге төленеді. Жинағы 3 миллион теңгені құраса, айлық төлем 16 250 теңгеге, ал 5 миллион теңге жинаған жағдайда 27 083 теңгеге жетеді. Ал зейнетақы шотында 10 миллион теңге болса, алғашқы жылғы ай сайынғы төлем шамамен 54 167 теңгені құрайды. Бұл сомалар жинақ көлемін 6,5%-ға көбейтіп, нәтижесін 12-ге бөлу арқылы есептелген. Кейінгі жылдары төлем мөлшері жыл сайын 5%-ға ұлғаяды.

2026 жылы БЖЗҚ-дан төленетін ай сайынғы зейнетақы төлемінің ең төменгі мөлшері күнкөріс деңгейінің 70%-ына тең, яғни 35 596 теңгені құрайды. Алайда заңда көрсетілген кейбір санаттағы азаматтарға бұл талап қолданылмайды.

Кейбір азаматтарға төлем мөлшерін арттыратын түзету коэффициенттері де қарастырылған. Олардың қатарында мерзімсіз I немесе II топтағы мүгедектігі бар адамдар және заңда белгіленген талаптарға сай келетін зиянды өндіріс қызметкерлері бар.

БЖЗҚ-дағы жинақ қашан таусылады?

БЖЗҚ-дан белгіленген кесте бойынша төлемдер жеке зейнетақы шотындағы қаражат таусылғанға дейін жүргізіледі. Сондықтан төлемнің қанша уақытқа жететіні жинақ сомасына және төлем мөлшеріне байланысты.

Егер ерікті зейнетақы жарналары есебіндегі жинақ мөлшері 2026 жылы 828 588 теңгеден аспаса, қаражат біржолғы тәртіппен төленуі мүмкін. Бұл сома ең төменгі зейнетақының 12 еселенген мөлшеріне тең. Алайда бұл тәртіпті міндетті зейнетақы жарналары есебіндегі барлық жинаққа бірдей қолдануға болмайды.Сондықтан зейнетке шығар алдында БЖЗҚ-дағы жинақ көлемін тексеріп, болашақ төлем мөлшерін алдын ала есептеген жөн.

Зейнетақы төлемін қалай рәсімдеуге болады?

• Жасына байланысты зейнетақыны және міндетті зейнетақы жарналары есебінен БЖЗҚ төлемдерін рәсімдеу үшін азамат тұрғылықты жері бойынша Халыққа қызмет көрсету орталығына жүгіне алады. Өтінішті зейнет жасына толуға 10 күн қалғанда беруге болады.
• Ал ерікті зейнетақы жарналары есебінен төлем алу үшін БЖЗҚ-ның ресми сайты немесе мобильді қосымшасындағы жеке кабинет арқылы өтініш беруге, сондай-ақ қор бөлімшесіне баруға болады.
• Мүгедектікке байланысты төлемдерді рәсімдеу үшін де БЖЗҚ-ға жүгінуге немесе қордың электронды сервистерін пайдалануға болады.

Маңызды: БЖЗҚ-дан төленетін жинақтаушы зейнетақы мемлекеттік бюджеттен берілетін базалық және ынтымақты зейнетақымен бірдей емес. Олардың есептелу тәртібі бөлек, ал БЖЗҚ төлемінің мөлшері азаматтың жеке шотындағы жинаққа байланысты.

Мемлекеттік зейнетақы мен БЖЗҚ төлемдерінің айырмашылығы қандай?

Мемлекеттік зейнетақы мен БЖЗҚ-дан төленетін қаражаттың есептелу тәртібі әртүрлі. Мемлекеттік базалық зейнетақы зейнетақы жүйесіне қатысу өтіліне байланысты тағайындалады, ал ынтымақты зейнетақыны есептеу кезінде 1998 жылғы 1 қаңтарға дейінгі еңбек өтілі ескеріледі.

Ал БЖЗҚ-дан төленетін ақша азаматтың жеке шотындағы зейнетақы жинағына байланысты. Бұл қаражат міндетті, міндетті кәсіптік және ерікті зейнетақы жарналары есебінен қалыптасады. Сондықтан жинағы көп азаматтың ай сайынғы төлемі де жоғары болуы мүмкін. Зейнет жасына жеткен азамат заңда белгіленген талаптарға сай болса, мемлекеттік зейнетақымен қатар БЖЗҚ-дан да төлем ала алады.

Зейнетақы жинағын қалай тексеруге болады?

Қазақстандықтар өздерінің зейнетақы жинағының көлемін БЖЗҚ-ның ресми сайты немесе мобильді қосымшасы арқылы тексере алады. Ол үшін жеке кабинетке кіріп, жеке зейнетақы шотындағы қаражат пен аударылған жарналар туралы мәліметті қарау қажет. Жинақ туралы ақпаратты электронды үкімет порталы арқылы да алуға болады. Бұл мәліметтер болашақ зейнетақы төлемінің мөлшерін алдын ала бағалауға және жеке қаржыны жоспарлауға көмектеседі.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда 2030 жылға қарай зейнетақы активтерінің 20–30%-ын отандық жеке басқарушы компаниялардың қарамағына беру жоспарланып отырғаны туралы жазған едік.

"Ақтөбе" футбол клубы шымкенттік "Ордабасымен" өткен ойында жұрт наразылығын тудырған плакат көтерген жанкүйер қыздардың айыппұлын төлеп беретінін мәлімдеді. Клубтың хабарлауынша, алты қыздың шығыны толық өтеледі. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Клуб бұл шешімін  әлеуметтік желідегі парақшасында жариялаған.

Публикация от FC AKTOBE (@fcaktobe_official)

“Ақтөбе” футбол клубы үшін әр жанкүйердің орны бөлек. Айыппұл алған алты аруымыздың да шығынын “Ақтөбе” футбол клубы толықтай өтеп береді"- деген хабарламада.

Сондай-ақ клуб қыздардың қателігін түсінгенін, алдағы уақытта команданы ереже сақтап қолдауға уәде бергенін жеткізді.

"Ақтөбе" клубы өзге жанкүйерлерді де стадионда әдеп сақтауға, бір-бірін құрметтеп, команданың абыройына нұқсан келтірмеуге шақырды. Сондай-ақ жекелеген адамдардың әрекеті клубтың ұстанымын білдірмейтінін атап өтті.

Еске салайық, 17 қазанда Ақтөбедегі орталық стадионда өткен кездесуде алаң иелері "Ордабасыдан" 1:3 есебімен жеңілді. Ойын кезінде трибунадағы екі қыз Өзбекстан туы бейнеленген, қорлайтын сөздер жазылған плакат көтерген. Кейін кәмелетке толмаған қыздардың ата-аналары әкімшілік жауапкершілікке тартылған.

Шетелдік серіктеспен жұмыс істеу бірнеше кезеңнен тұрады. Атап айтсақ, контрагентті тексеру, құжаттарды дұрыс рәсімдеу, валюта сатып алу немесе сату, есеп айырысуды жүргізу және төлемнің қай жерде екенін біліп отыру қажет. ЦентрКредит Банкі (ЦКБ) бизнеске осы жолдан өтуге көмектеседі. Негізгі операциялар BCC Business қолданбасында қолжетімді, ал шаршау мен валюталық бақылау бойынша сұрақтарды салалық сарапшылармен талқылауға болады.

Шартқа қол қойғанға дейін

Жаңа контрагентке аванс төлемес бұрын, ақшаның нақты кімге кететінін тексеріп алған пайдалы. ЦКБ-де Ресей мен Қытайдан келген контрагенттерді, сондай-ақ серіктес, оның банкі және Сыртқы экономикалық қызметтің тауар номенклатурасы (СЭҚ, Внешнеэкономическая деятельность (ВЭД) - ред.) бойынша тауар коды тұрғысынан санкциялық тәуекел факторларын тексеруге болады. Мұндай тексерулер мәмілені немесе есеп айырысуды қиындатуы мүмкін жағдайларды алдын ала байқауға көмектеседі.

СЭҚ сарапшылық қолдауы компанияға келісімшарт жобасын дайындауға, оның шарттары мен төлем мерзімдерін тексеруге көмектеседі.

Валютаны тиімді әрі жылдам сатып алып, төлемді жіберу

Мәміле сомасы келісілді, бірақ шығындар курсқа да байланысты. ЦКБ-ның FX-платформасында биржалық курс бойынша 25 валюталық жұп қолжетімді. Валютаны ағымдағы курспен сатып алуға немесе сатуға болады, не болмаса дербес курс сұратуға мүмкіндік бар. Егер төлемге дейін уақыт болса, қалаған курсты белгілеп, кейінге қалдырылған ордерге өтінім рәсімдеуге болады. Ол қажетті мәнге жеткенде орындалады.

Серіктес аванс күтіп отырғанда, деректемелердегі қатеге байланысты аударымның кері қайтуы аса қолайсыз. Төлемді жібергенге дейін контрагенттің деректемелерін тексеруге SWIFT Pre-Validation көмектеседі: сервис төлемнің кері қайту немесе кешігу ықтималдығын азайтады. Халықаралық аударымды BCC Business арқылы рәсімдеуге болады. Мұндай төлемдер үшін операциялық күн 19:00-ге дейін ұзартылған, бұл есептеулерді дайындауға көбірек уақыт қалдырады.

Шығыс аударымды жібергеннен кейін оның мәртебесі көз алдыңда болғаны ынғайлы. SWIFT GPI Tracker төлем бағытын бақылауға мүмкіндік береді. Сервис кіріс төлемі кезінде де, экспорттаушы шетелдік сатып алушыдан ақша күткен кезде де қолжетімді.

Қытайдағы алғашқы сатып алу

Асүй техникасы қытайлық өндірушіден ұнаған алматылық дүкен иесін елестетіп көрейік. Ол 60 000 USD сомасына алғашқы партияға тапсырыс бергісі келеді. Жеткізуші келісімшарт жобасын жібереді және 51 000 USD аванс ұсынады. Кәсіпкер ЦКБ-ға жүгініп, мәмілені сүйемелдеу үшін СЭҚ Опциясын қосады.

Алдымен кәсіпкер қытайлық жеткізушіні контрагенттерді тексеру сервисі арқылы тексереді. Бөлек компанияның өзі, оның банкі және СЭҚ тауар номенклатурасы бойынша тауар коды бойынша санкциялық тәуекел факторларын бағалайды. Бұл мәліметтер оған шартқа қол қойғанға дейін және аванс аударғанға дейін қажет.

Шартты қол қойғанға дейін тексеру үшін ол СЭҚ сарапшылық қолдауына жүгінеді. Келісімшартты сараптау кезінде маман авансты қайтару тәртібі бұлыңғыр жазылғанын байқап, тұжырымдарды нақтылауға көмектеседі. Қол қойылғаннан кейін BCC Business арқылы шартты тіркеуге өтініш береді. Енді аванс үшін доллар қажет. FX-платформада клиент валюта сатып алуға өтінім рәсімдейді және сома 50 000 USD-дан асатын болғандықтан, дербес курс сұратуға мүмкіндік бар.

Аударымға өтінімді толтыру кезінде SWIFT Pre-Validation сервисі контрагенттің банк деректемелерінің өзектілігін автоматты түрде тексереді.

Жібергеннен кейін кәсіпкер шығыс аударымды SWIFT GPI Tracker арқылы бақылайды.

СЭҚ Academy

СЭҚ Academy бизнеске шетелдік серіктестермен жұмыс істеу құралдарын жақсырақ түсінуге көмектеседі. ЦКБ клиенттеріне арналған тегін ай сайынғы практикалық онлайн-вебинарларда сарапшылар халықаралық есеп айырысулар қалай ұйымдастырылғанын, валютамен жұмыста қандай құралдарды пайдалануға болатынын және валюталық заңнаманың қандай талаптарын сақтау қажетін талдайды. Бұл банктің шешімдерімен танысуға және олардың қайсысы компанияның міндеттеріне сәйкес келетінін түсінуге мүмкіндік береді.

Тіркелу кезінде қатысушылар эфирде талдау үшін өз тәжірибесінен сұрақты алдын ала қалдырып немесе келесі кездесудің тақырыбын ұсына алады. СЭҚ сервистері және оларды қосу шарттары туралы толығырақ сайттан білуге болады.

ҚНРДА 05.08.2026 жылы берген № 1.1.856.145 әмбебап банк лицензиясы.

Бұған дейін Freedom Банк шағын және орта бизнесті қаржыландырудың жаңа шарттарын жариялаған болатын. Енді Freedom экожүйесі мен банк өнімдерін белсенді пайдаланатын кәсіпкерлер жылдық 19%-дан басталатын (ЖТСМ-20,70%) нарықтағы ең төмен мөлшерлемемен  кепілсіз "ЖШС-ке арналған цифрлық кредит" ала алады.

Бүгінде бизнес үшін капиталдың қолжетімділігі мен оны жедел алу мүмкіндігі көбіне өсудің шешуші факторларына айналып отыр. Freedom корпоративтік кредит беру нарығындағы шарттарды жақсарта отырып, тұрақты клиенттеріне қолдау көрсетуде: Банк заңды тұлғаларға арналған цифрлық кредиттердің ең төменгі мөлшерлемесін 19%-ға дейін төмендетті (ЖТСМ - 20,70%).

Бұл жағдайда мөлшерлеме мөлшері әр түрлі болуы мүмкін. Ол автоматты скорингтің смарт жүйесі арқылы жеке анықталады және Компанияның Банкпен қаншалықты тығыз жұмыс істейтініне тікелей байланысты. Қолжетімді мөлшерлемелер диапазонындағы ең төменгі мөлшерлемені Freedom өнімдерін белсенді пайдаланатын кәсіпорындар ала алады. Атап айтқанда, Банкте есеп айырысу шоттары бар, жалақы жобаларын қосқан, POS-терминалдарды пайдаланатын, депозиттері немесе Банкте қалыптасқан оң кредиттік тарихы бар кәсіпорындарға қолжетімді.

Кредит берудің жаңа шарттарын алған алғашқы клиент Алматы облысының Талғар қаласындағы "KAZ PARTS" ЖШС болды. Автокөлік бөлшектерін көтерме саудада сатуға маманданған компания айналым қаражатын толықтыру үшін 100 миллион теңгеден астам қаржы алды. Бұл ретте кредитті ұйымдастыру үшін алынатын комиссия 0 теңгені құрады.

Қаржылық тиімді шарттардан бөлек, кәсіпкер қызметтің толық цифрлық форматта көрсетілетінін де жоғары бағалады. Бұл бизнеске дәстүрлі қағазбастылықтан арылуға мүмкіндік береді.

19%-дан басталатын мөлшерлемемен берілетін "ЖШС-ке арналған цифрлық кредит" – адал клиенттерге арналған жаңа тұрақты шарттар. Бұл ретте Банк мұндай кредиттерді беруге қатаң шектеулер қоймайды: қаржыландыру қолданыстағы бизнес-процестер шеңберінде, қаржы тапшылығынсыз жүзеге асырылады.

Freedom Банкінен “ЖШС-ке арналған цифрлық кредит” толығымен онлайн құрылымдалған, құжаттардың үлкен пакетін жинауды талап етпейді және мүліктік қамтамасыз етусіз беріледі, бұл сауда және сервистік компаниялар үшін өте маңызды. Өтінім бойынша жауап сандық скоринг жүйесінің арқасында бірнеше минут ішінде автоматты түрде қабылданады.

Мұндай қаржылық операцияларды жүзеге асыру кезінде несиелік тәуекел болатынын есте сақтау маңызды. Яғни, қарыз алушы күтпеген жағдайларға тап болып, қаржылық міндеттемелерін уақытылы өтей алмай қалуы әбден мүмкін. Несие рәсімдеуге байланысты қаржылық шешімдер қабылдаған кезде бұл факторды ескеру өте маңызды.

Өнімнің негізгі шарттары: 

• Сомасы: 200 000 000 теңгеге дейін. 
• Мерзімі: 24 немесе 36 ай. 
• Мөлшерлемесі: жылдық 19% - дан (ЖТСМ - 20,70%, жеке анықталады). 
• Ұйымдастыру үшін комиссия: 0 теңге.

Кәсіпкерлер өздерінің кредиттік лимитін біліп, "ЖШС-ке арналған цифрлық кредит" алуға өтінімді Банктің ресми сайтында қазірдің өзінде бере алады.

ҚР ҚНРДА-ның банктік және өзге де операцияларды жүзеге асыруға арналған 07.07.2026ж. № 1.1.551.129 әмбебап банктік лицензиясы.

12.06.2024 ж. берілген №1.2.253/45 бағалы қағаздар нарығында қызметті жүзеге асыруға арналған ҚНРДА лицензиясы.

Жарнама құқығында 

Қазақстанда жеке тұлғалардың шетелден көлік әкелуіне, электронды паспорт рәсімдеуіне және кәдеге жарату алымын төлеуіне қойылатын талаптар күшейтілді. Бұған Қытай мен Қазақстанның көлік импорты бойынша статистикасындағы алшақтық та назар аудартты. 2025 жылы екі елдің деректері арасында 23,2 мың автокөлік пен 1,5 миллиард доллар айырмашылық болған. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Ресми деректердегі айырмашылық бюджетке нақты қанша шығын келгенін білдірмейді. Оған есептеу әдістері мен сыртқы сауда операцияларын тіркеу мерзімдеріндегі өзгешеліктер де әсер етуі мүмкін. Дегенмен бұл жағдай көлік импортына бақылауды күшейту мәселесін өзекті етіп отыр.

Қазақстанда көлік әкелу тәртібі қалай өзгерді?

2026 жылғы 22 қыркүйектен бастап жеке тұлғалар өз қажеттілігі үшін шетелден әкелген көлігін еркін айналымға шығарғанға дейін кәдеге жарату алымының төленгені туралы сертификат алуға тиіс. Бұған дейін төлемнің жасалғаны жалпы тәртіп бойынша көлікті бастапқы тіркеу алдында тексерілетін.

Электронды көлік паспортына қатысты талаптар да өзгерді. 2026 жылғы 23 қыркүйектегі бұйрыққа сәйкес, жеке тұлғаларға шығарылғанына бес жылдан аспаған көліктерге ғана электронды паспорт рәсімделеді. Сонымен қатар электронды паспорттағы көлік иесі туралы мәліметтер жолаушылардың кедендік декларациясындағы декларант туралы деректермен сәйкес келуге тиіс.

Үшінші елден жеке пайдалануға әкелінген көлікке конструкция қауіпсіздігі туралы куәлік те шектеулі түрде беріледі. Мұндай құжатты бір күнтізбелік жыл ішінде бір реттен артық рәсімдеуге болмайды. Бұған қоса, көлікті сәйкестендіру, VIN-кодын тіркеу және зертханалық тексеру талаптары күшейтіледі.

Қандай талаптар енгізілуі мүмкін?

Қазақстан билігі көлік импортына қатысты қосымша шектеулерді де қарастырып жатыр. Олардың қатарында:

• жеке тұлғалар әкелетін көліктерге қойылатын экологиялық талапты Еуро-4-тен Еуро-5 деңгейіне көтеру;
• әкелінетін көліктердің жасына бес жылдық шектеу енгізу;
• көлікті алғаш рет тек құжаттарда импорттаушы ретінде көрсетілген адамның атына тіркеу.

Алайда бұл ұсыныстар әзірге дайындық кезеңінде. Сондықтан оларды қолданысқа енгізілген талаптар ретінде қарастыруға болмайды.

Қытай Қазақстанға көлік жеткізуден алдыңғы орынға шықты

Қазақстанның Қытайдан келетін көліктерге бақылауды күшейтуі бұл елден импорт көлемі артқан кезеңге тұспа-тұс келді.

2025 жылы Қазақстанға 236,9 мың жеңіл автокөлік импортталған. Оның 163,8 мыңы Қытайдан жеткізілген. Бір жылда Қытайдан әкелінген көліктер саны 2,3 есе өсіп, елдің жалпы импорттағы үлесі 69,2%-ға жетті. Салыстыру үшін айтсақ, бұл көрсеткіш 2024 жылы 46,9%, ал 2023 жылы 34,6% болған.

2025 жылы Қазақстанға импортталған жеңіл автокөліктердің жалпы құны 2,8 миллиард долларды құраған. Бұл алдыңғы жылмен салыстырғанда 21,9%-ға көп. Оның 1,4 миллиард доллары Қытайдан жеткізілген көліктерге тиесілі.

Импортталатын көліктердің орташа құны төмендеген. 2023 жылы бір көліктің орташа бағасы 19,5 мың доллар болса, 2024 жылы 15,3 мың долларға, ал 2025 жылы 11,9 мың долларға дейін азайған. Қазақстан статистикасы бойынша, Қытайдан әкелінген бір жеңіл көліктің орташа құны шамамен 8,6 мың доллар болған.

Қазақстан мен Қытай статистикасындағы айырмашылық неден шықты?

Қытайдың деректеріне сәйкес, 2025 жылы Қазақстанға 187 мың жеңіл автокөлік экспортталған. Ал Қазақстан статистикасында Қытайдан әкелінген көліктер саны 163,8 мың деп көрсетілген. Осылайша, екі елдің мәліметтері арасында 23,2 мың көлік айырмашылығы бар.

Құндық көрсеткіштердегі алшақтық одан да үлкен. Қытай Қазақстанға экспортталған жеңіл көліктердің жалпы құнын 2,9 миллиард доллар деп бағаласа, Қазақстанның статистикасында Қытайдан импортталған көліктер құны 1,4 миллиард доллар болған. Айырмашылық шамамен 1,5 миллиард долларға жеткен. Мұндай алшақтық алдыңғы жылдары да байқалған. 2024 жылы екі елдің деректері арасындағы айырмашылық шамамен 1 миллиард доллар, ал 2023 жылы 710,9 миллион доллар болған.

Дегенмен екі елдің сыртқы сауда статистикасы бірдей болмауы мүмкін. Бұған есептеу әдістері, операцияларды тіркеу мерзімдері және өзге де факторлар әсер етеді. Көрсеткіштер арасындағы айырмашылықты заңсыз импорт көлемі немесе бюджетке келген нақты шығын деп бағалауға болмайды.

Бюджет қанша қаражаттан қағылуы мүмкін?

Қазақстанның бюджеті нақты қанша қаражаттан қағылғанын тек статистикадағы айырмашылыққа сүйеніп анықтау мүмкін емес. Алайда шартты есептеулер ықтимал соманың ауқымын түсінуге көмектеседі.

2023 жылы Қазақстанға 159,3 мың жеңіл автокөлік импортталып, олардан 385,9 миллиард теңге кедендік төлем түскен. Бір көлікке шаққанда бұл орта есеппен 2,4 миллион теңге. Осы көрсеткішті 2025 жылғы статистикадағы 23,2 мың көлік айырмашылығына қолданғанда, шартты есеп бойынша 56,2 миллиард теңге шығады.

Тағы бір есептеу көліктердің құнына негізделген. Қытайдан әкелінген бір көліктің орташа бағасын 8,6 мың доллар деп алсақ, 23,2 мың көліктің жалпы құны шамамен 198,9 миллион доллар болады. Қазақстанның Мемлекеттік кірістер комитетінің деректеріне сәйкес, коммерциялық импорт кезінде кедендік баж мөлшерлемесі көліктің шығарылған жылына, қозғалтқышының көлемі мен түріне байланысты 0–18% аралығында болуы немесе белгіленген мөлшерде есептелуі мүмкін. Қосылған құн салығының мөлшерлемесі 12% болған.

Осы шартты құнға сүйеніп есептегенде, кедендік баж бен қосылған құн салығының жиынтық сомасы шамамен 23,9–64 миллион доллар немесе 2025 жылғы орташа бағаммен 12,4–33,4 миллиард теңге болуы мүмкін. Алайда бұл есептер нақты бюджет шығынын көрсетпейді. Себебі көліктердің бағасы, техникалық сипаттамалары, кедендік рәсімдеу тәртібі және жеке не коммерциялық мақсатта әкелінуі әртүрлі болуы мүмкін.

Сондықтан көлік импортына бақылауды күшейту кезінде кедендік құнды дұрыс анықтау, құжаттарды тексеру және жеке тұлғалардың көлік әкелу тәртібін нақтылау маңызды.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда бес жылдан асқан шетелдік көліктерді тіркеуге шектеу қойылуы мүмкін екені туралы жазған едік.

Қазақстандық әйел Алматы–Ыстамбұл бағытындағы рейсте рюкзагынан (450 доллар) 200 мың теңгеден аса мен банк картасын ұрлап кеткенін айтып шағымданды. Айтуынша, рейске мінгенше ақшасы орнында болған. Алайда балаларымен фильм көріп отырғанда біреу ұрлаған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі 31-арнаның “Информбюро” жаңалықтар бағдарламасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Астаналық тұрғын Маргарита Королева "Эйр Астана" рейсіне мінген. Қазір ол авиакомпания өкілдеріне жүгінген. 

"Ұшу кезінде, ұшақтың ішінде әмиянымнан 450 доллар (203 666 теңге)мен банк картамды ұрлап кетті. Ақша қол жүгінде, дәл үстіміздегі жүк сөресінде, орнымыздың үстінде тұрған. Ұры осы жағдайды пайдаланған болуы мүмкін. Бәлкім, ол өз жүгінен бірдеңе іздегендей кейіп танытқан шығар. Бірақ шын мәнінде біздің заттарымызды ақтарып, 450 доллар мен банк картасын алып кеткен. Бұл — өте жағымсыз жағдай", – деді ол.

Әуе компаниясы мұндай жағдайларды тергеу құқық қорғау органдарының құзыретіне жататынын атап өтті. Әуе тасымалдаушысы әйелге полицияға ресми арыз беруді ұсынған.

"Әуе компаниясы орын алған жағдайға байланысты өкініш білдіреді. Ұрлық болған жағдайда құқық қорғау органдарына дереу жүгіну қажет. Әуе компаниясы өз құзыреті шегінде және заңнамаға сәйкес оқиғаның мән-жайын анықтауға құқық қорғау органдарына көмек көрсетуге дайын", – деді Air Astana" әуе компаниясының өкілдері. 

Бұл — "Эйр Астана" ұшақтарында жолаушылардың ақшасы жоғалғаны туралы хабарлаған алғашқы жағдай емес. Қыркүйек айында тағы бір қазақстандық әйел ұшудан кейін 3 400 доллары жоғалып, оның орнына конверттен Африканың Малави мемлекетінің банкноттары табылғанын мәлімдеген еді.

Еске салсақ, бұған дейін Қытайдан келе жатқан ұшақ бортында қазақстандық қомақты 1,6 миллион теңге қаржысын ұрлатқан.

Қазақстанда алтынның баланстық қоры 2,5 мың тоннадан асады. Елімізде 170-ке жуық алтын кен орны өнеркәсіптік мақсатта игеріліп жатыр. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің мәліметінше, 2026 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша Қазақстанның мемлекеттік пайдалы қазбалар есебіндегі алтынның баланстық қоры 2,587 мың тоннаға жеткен.

Алайда алтын өндіру көлемі өткен жылы азайған. 2025 жылы Қазақстанда 84,2 тонна алтын өндірілген. Бұл 2024 жылғы 99,1 тоннамен салыстырғанда 16,5%-ға төмен. Ал 2023 жылы алтын өндіру көлемі 96,5 тонна болған.

Қазақстандағы ең ірі алтын кен орындары қайда?

Министрлік мәліметінше, еліміздегі ірі алтын кен орындары бірнеше өңірде шоғырланған.

• Ақмола облысы: Васильков, Кварцитовые Горки, Южный Райгородок;
• Абай облысы: Бақыршық, Мизек, Суздаль;
• Қарағанды облысы: Әбіз, Нұрқазған;
• Жамбыл облысы: Ақбақай;
• Қостанай облысы: Варварин.

Қазақстан алтын қоры бойынша әлемдегі жетекші елдердің қатарына кіреді. Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі келтірген АҚШ Геологиялық қызметінің (USGS) 2026 жылғы деректеріне сәйкес, еліміз әлемдегі алтын қоры мол алғашқы он мемлекеттің қатарында.

Әлемде алтын қоры ең көп елдер қайсы?

АҚШ Геологиялық қызметінің деректеріне сәйкес, алтын қоры бойынша көшбасшы елдер мыналар:

• Аустралия – шамамен 13 мың тонна;
• Ресей – 12 мың тонна;
• Оңтүстік Африка Республикасы – 5 мың тонна;
• Индонезия – 3,6 мың тонна;
• Канада – 3,2 мың тонна;
• Қытай – 3,2 мың тонна;
• АҚШ – 3 мың тонна;
• Бразилия – 2,5 мың тонна.

Министрлік ескерткендей, қор мен өндіріс көлеміне қатысты көрсеткіштер KazRC стандарты бойынша есептелген деректерді де қамтиды. Олар Пайдалы қазбалар қоры жөніндегі мемлекеттік комиссияның есебінде толық көрсетілмеуі мүмкін.

Айта кетейік, бұған дейін теңгенің нығаюы аясында доллар бағамы 400 теңгеге дейін төмендеуі мүмкін бе деген мәселені экономистермен талдаған едік.

Көпшілік қандағы холестериннің жоғары екенін білсе де, денсаулығына шағымы болмаса, бұған аса мән бермейді. Алайда дәрігерлердің айтуынша, холестерин деңгейі жоғары болса да, ол көпке дейін білінбеуі мүмкін. Адам өзін сау санап жүрген кезде тамырларда атеросклероз процесі жүріп жатуы ықтимал. Оның соңы инфаркт, инсульт немесе басқа да жүрек-қантамыр ауруларының асқынуларына әкелуі мүмкін. Мамандар холестеринді бақылау, жоғары қауіп тобындағы пациенттерге заманауи ем тағайындау және халықтың медициналық сауатын арттыру мәселесі туралы айтып берді.

Холестерин – анализдегі жай ғана көрсеткіш емес

Медициналық тұрғыдан алғанда, холестериннің деңгейін білу – жүрек-қантамыр жүйесінің жағдайын бағалаудың маңызды бөліктерінің бірі. Әсіресе төмен тығыздықтағы липопротеиндер, яғни "жаман" холестериннің деңгейі жоғары болған жағдайда адамның жүрек-қантамыр ауруларының қаупі де арта түседі.

Мұны дәрігерлер пациенттерге түсіндіру кезінде жиі айтады. Батыс Қазақстан медицина университетінің ішкі аурулар кафедрасының доценті, медицина ғылымдарының кандидаты, Ақтөбе облысының штаттан тыс бас липидологы, кардиолог Вадим Медовщиковтің айтуынша, холестеринді тек анализдегі бір сан ретінде қабылдауға болмайды.

Осы себепті мамандар профилактикаға ерекше мән береді. Адам инфаркт немесе инсульт болғаннан кейін ғана ем қабылдауды бастамай, қауіп факторларын одан әлдеқайда ерте анықтағаны маңызды.

Статин жеткіліксіз болған жағдайда не істеу керек?

Холестерин деңгейін төмендету үшін негізгі қолданылатын дәрілердің бірі – статиндер. Бірақ барлық пациентте тек статиннің көмегімен қажетті көрсеткішке жету мүмкін емес.

Вадим Медовщиковтің сөзінше, дәрінің мөлшерін шексіз арттыруға болмайды. Сондықтан кейбір пациенттерге емнің басқа тетіктерін қосуға тура келеді.

Эзетимибтің ерекшелігі – ол статинмен емдеуді толықтырады. Яғни пациенттің емінде холестеринді одан әрі төмендетуге мүмкіндік беретін қосымша құрал ретінде қарастырылады.

"Эзетимиб – төмен тығыздықтағы липопротеиндердің, яғни “жаман” холестериннің мақсатты деңгейіне жетуге мүмкіндік беретін қосымша ем. Біз статинмен қол жеткізе алмаған нәтижені осы препарат арқылы толықтыруға мүмкіндік аламыз", – деді ол.

Дәрігердің айтуынша, бұл әсіресе жүрек-қантамыр аурларының қаупі жоғары адамдар үшін маңызды.

Эзетимиб кімдерге қажет?

Кардиолог, липидолог, қоғамдық денсаулық сақтау магистрі Зауре Ормаханованың айтуынша, эзетимибті тағайындау кезінде адамның жасына ғана қарап шешім қабылданбайды. Мұнда ең алдымен жүрек-қантамырына төнген қауіп деңгейі ескеріледі.

Дәрігерлер ер адамдардың да, әйелдердің де профилактикалық тексеруден өтуі қажет екенін айтады. Менопаузадан кейін әйелдердің жүрек-қантамыр саулығына ерекше мән бергені жөн.

Жүрек-қантамыр аурулары жасарып барады

Дәрігерлердің айтуынша, жүрек-қантамыр аурулары соңғы жылдары жастар арасында да жиірек кездесіп жүр. Бұрын инфаркт пен инсультті көбіне егде жастағы адамдармен байланыстыратын түсінік болғанымен, қазір бұл аурулар жастар арасында да кездеседі.

Вадим Медовщиковтің сөзінше, бұған темекі шегу, артық салмақ, қимыл-қозғалыстың аздығы, дұрыс тамақтанбау сияқты бірқатар қауіп факторлары әсер етеді. Олардың көбі жас кезден қалыптасатындықтан, жүрек-қантамыр ауруларының алдын алуды да кейінге қалдырмаған жөн.

Дәрігерлер әсіресе адам өзін сау сезінсе де, қан қысымын, холестерин деңгейін және басқа да қауіп факторларын уақытылы бақылаудың маңызын атап өтеді.

Мемлекет есебінен емнің қолжетімді болуы не береді?

Заманауи липидті төмендететін дәрілердің барлығы бірдей әр пациентке қаржылық жағынан қолжетімді емес. Сондықтан мамандар емнің тиімділігімен қатар оның қолжетімділігін де маңызды мәселе деп санайды.

Оның айтуынша, жоғары қауіп тобындағы пациенттерге қажетті емді мемлекеттік қамтамасыз ету жүйесі арқылы кеңірек ұсыну жүрек-қантамыр ауруларынан болатын асқынуларды азайтуға мүмкіндік береді.

Биологиялық белсенді қоспалар дәрінің орнын баса алмайды

Мамандар пациенттер арасында кең тараған тағы бір мәселеге – биологиялық белсенді қоспаларға (БАД) шамадан тыс сенуге алаңдайды. Вадим Медовщиковтің айтуынша, қазіргі медицинада биологиялық белсенді қоспаларға қатысты түсінік пен дәлелді медицина талаптарының арасында айырмашылық бар.

Дәрігердің сөзінше, белгілі бір дәрумен немесе микроэлементтің тапшылығы зертханалық жолмен расталса, оны толықтыру қажет болуы мүмкін.

Мысалы, мырыш, селен, магний сияқты заттардың тапшылығы анықталған жағдайда дәрігер тиісті препаратты ұсына алады.

Бірақ жүрек-қантамыр ауруларының алдын алу мақсатында кез келген биологиялық белсенді қоспаны өз бетінше қабылдау дұрыс емес. 

"Адам ауырмаған соң, өзін сау санайды"

Пациенттердің емге кеш жүгінуінің бір себебі – аурудың бастапқы кезеңінде ешқандай белгі болмауы. Зауре Ормаханованың айтуынша, атеросклероздың қауіпті тұсы да осында.

Ал инсульттің салдары бұдан да ауыр болуы мүмкін. Кеш келген жағдайда адамның қозғалысы, сөйлеуі немесе басқа да функциялары бұзылып, кейін оларды қалпына келтіру қиынға соғады.

Сондықтан дәрігерлердің негізгі кеңесі – асқынуды күтпей, қауіп факторларын алдын ала анықтау.

Пациенттің медициналық сауаты да емнің бір бөлігі

Дәрігерлердің айтуынша, емнің нәтижесі тек дәріге байланысты емес. Пациент өзінің ауруын, қауіп факторларын және не үшін белгілі бір препаратты қабылдап жүргенін түсінуі керек.

Зауре Ормаханова пациенттердің атеросклероз, дұрыс тамақтану және профилактика туралы білімі әлі де жеткіліксіз екенін айтты.

Осыған байланысты мамандар пациенттерге арналған ағарту жұмыстарын күшейту қажет деп санайды.

Қазақстанның Атеросклероз қоғамы да осы бағытта жұмыс істеп, пациенттерге арналған ақпараттық жобаларды ұйымдастырып келеді. Соның бірі – "атеросклероз мектебі". Мамандар емханаларға барып, адамдарға аурудың қауіп факторлары, тамақтану, холестеринді бақылау және емге бейілділік туралы түсіндіреді.

Инфаркт болған адамның тәжірибесі де маңызды

Дәрігерлер пациенттермен кездесулерге инфаркт немесе басқа жүрек-қантамырлық ауруларды өткерген адамдарды да шақырудың маңызы бар екенін айтады.

Себебі кей жағдайда дәрігердің ескертуінен гөрі, дәл сондай жағдайды басынан өткерген адамның әңгімесі көбірек әсер етуі мүмкін.

Оның айтуынша, бұл – профилактиканы түсіндірудің тиімді жолдарының бірі.

Ауруды емдегеннен, алдын алған тиімді

Мамандардың айтуынша, жүрек-қантамырлық аурулардың алдын алу көбіне адамға қиын болып көрінгенімен, оның салдарымен салыстырғанда әлдеқайда жеңіл.

Дәрігерлер холестерині жоғары екенін білгенімен, ұзақ уақыт бойы еш әрекет жасамаған пациенттерді де жиі кездестіреді. Кейін олардың кейбіріне коронарлық артерияларға стент қоюға тура келеді. Ал одан кейін күнделікті қабылдайтын дәрілердің саны бірнеше болуы мүмкін.

Сондықтан дәрігерлер холестеринді уақытында тексеру, жүрек-қантамыр ауруының қаупін бағалау және қажет болса емді ерте бастау керегін ескертеді. Өйткені өзін сау сезіну – жүрек-қантамыр жүйесінде бәрі жақсы деген сөз емес.

Қазақстанда қарызы бар азаматтардың банк шоттарын бұғаттау және олардан ақша өндіріп алу тәртібі өзгеруі мүмкін. Ұлттық банк борышкерлердің шотында ең төменгі күнкөріс деңгейіне тең соманы сақтауды және қарызды тек бір банктегі шоттан бұғаттауды ұсынды. Қазір ең төменгі күнкөріс деңгейі 50 851 теңгені құрайды. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменов Құрылтай депутаты Асқар Мұхаметовтің сауалына берген жауабында заңнамаға тиісті түзетулер енгізу ұсынылғанын мәлімдеді.

Ресми деректерге сәйкес, Қазақстанда 1,5 миллионнан астам азаматтың банк шоты бұғатталған. Ал үш айдан астам уақыт төленбеген несиелердің жалпы көлемі 1,8 триллион теңгеге жеткен.

Қазір қарыз қалай өндіріледі?

Қолданыстағы заңнамада банктегі қарызды өндіріп алудың екі негізгі жолы бар.

• Бірінші жағдайда банк төлем талабын қойып, клиенттің шотындағы ақшаның 50 %-ына дейін ұстап қала алады. Бұл ретте азаматтың шотында ай сайын кемінде екі ең төменгі күнкөріс деңгейіне тең қаражат қалуға тиіс. 2026 жылы бұл сома 101 702 теңгені құрайды.
• Екінші жағдайда қарыз сот орындаушысының өкімі арқылы өндіріледі. Заң бойынша азаматтың жалақысы мен өзге де табысының 50 %-ынан астамын ұстауға болмайды. Сондай-ақ оның шотында кемінде бір ең төменгі күнкөріс деңгейіне тең қаражат сақталуы керек. 2026 жылы бұл — 50 851 теңге.

Алайда бұл талаптың орындалуын қамтамасыз ету міндеті банктерге емес, сот орындаушыларына жүктелген. Сондықтан сот орындаушысының инкассолық өкімі түскен кезде банк құжатта көрсетілген соманы шоттағы барлық қаражат есебінен өндіріп алуы мүмкін. Тағы бір мәселе — сот орындаушыларының азаматтың бірнеше банктегі шотын бір уақытта бұғаттауы. Мұндай жағдайда бұғатталған қаражаттың жалпы көлемі нақты қарыз сомасынан бірнеше есе асып кетуі ықтимал.

Ұлттық банк қандай өзгеріс ұсынды?

Осы мәселелерді шешу үшін Ұлттық банк Әділет министрлігіне екі заңға өзгеріс енгізуді ұсынды. Олар — "Атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы" және "Төлемдер мен төлем жүйелері туралы" заңдар.

• Ұсынылған өзгерістердің біріншісі бойынша, сот орындаушысының инкассолық өкімі орындалған кезде де азаматтың банк шотында ең төменгі күнкөріс деңгейіне тең қаражат сақталуы керек.
• Екінші ұсыныс банк шоттарын бұғаттау тәртібіне қатысты. Оған сәйкес, қарыз сомасын азаматтың тек бір банктегі шотында бұғаттауға мүмкіндік берілуі мүмкін. Ал басқа банктер сот орындаушысының бұғаттау туралы қаулыларын кері қайтаруға құқылы болады.

Қазіргі уақытта бұл ұсыныстар мүдделі мемлекеттік органдармен бірлесіп қарастырылып жатыр. Демек, өзгерістер әзірге ұсыныс деңгейінде, ал олардың күшіне енуі заңнамаға енгізілетін түзетулерге байланысты.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда қарызын өтей алмаған азаматтарға банкроттық рәсімін жеңілдететін өзгерістер енгізілгені туралы жазған едік.

Қазақстанда бес жылдан астам уақыт бойы қарызын өтей алмай жүрген кейбір азаматтар соттан тыс банкроттық рәсімінен бір айда өте алады. Ал жалпы тәртіп бойынша бұл рәсім алты айға созылады. Дегенмен банкроттыққа өтініш беру үшін борышкер заңда белгіленген талаптарға сай болуы керек. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Алматы қаласы бойынша Мемлекеттік кірістер департаментінің түсіндіруінше, Қазақстанда қарыз мәселесін шешудің үш жолы бар: соттан тыс банкроттық, сот арқылы банкроттық және төлем қабілеттілігін қалпына келтіру.

Қандай жағдайда сотқа жүгінбей банкрот болуға болады?

2026 жылы соттан тыс банкроттық рәсіміне қойылатын қарыздың шекті мөлшері 1 600 АЕК-ті, яғни 6 920 200 теңгені құрайды. Бұл тәртіп заңда көрсетілген талаптарға сәйкес келетін азаматтарға қолданылады.

Әдетте борышкер мына талаптарға сай болуы керек:

• қарызы 6 920 200 теңгеден аспауы;
• міндеттемелері бойынша қатарынан 12 ай бойы төлем жасамауы;
• ортақ меншіктегі үлесті қоса алғанда, мүлкінің болмауы;
• заң талап еткен жағдайда, кредитормен берешекті реттеу рәсімінен өтуі;
• соңғы жеті жылда банкроттық рәсімін қолданбауы.

Бұл рәсім заңда көзделген банк, микроқаржы ұйымдары және коллекторлар алдындағы қарыздарға қатысты қолданылады.

Алайда кейбір азаматтарға жеңілдік қарастырылған. 2026 жылғы 19 наурыздан бастап бес жылдан астам уақыт өтелмеген қарызы бар азаматтардың соттан тыс банкроттық рәсімі бір айда аяқталуы мүмкін. Бұл ретте қарыз мөлшері заңда белгіленген шектен аспауы керек. Соңғы алты айда атаулы әлеуметтік көмек алған азаматтарға да жеңілдік беріледі: оларға қарызды 12 ай бойы өтемеу туралы стандартты талап қолданылмайды. Бұдан бөлек, 2025 жылғы 1 қаңтарға дейін жасалған банк қарызы және микрокредит шарттары бойынша банкроттыққа өтініш берер алдында кредитормен берешекті реттеу міндетті емес.

Қарыз 6,9 миллион теңгеден асса не істеу керек?

Егер азамат соттан тыс банкроттық талаптарына сәйкес келмесе, ол сот арқылы банкроттық рәсіміне жүгіне алады. Бұл тәртіп, соның ішінде, қаржы ұйымдары алдындағы қарызы 1 600 АЕК-тен асқан жағдайда қолданылады. Заңда көзделген жағдайларда жеке тұлғалар алдындағы берешек пен басқа да міндеттемелер қарастырылуы мүмкін. Сот арқылы банкроттық кезінде қаржы басқарушысы тағайындалады. 2026 жылы оның ай сайынғы сыйақысы 85 мың теңге, яғни ең төменгі жалақы мөлшеріне тең. Мүлкі жоқ кейбір әлеуметтік осал азаматтар үшін бұл шығынды мемлекет өтейді. Борышкердің мүлкі кредиторлар алдындағы берешекті өтеу үшін сатылуы мүмкін. Жалғыз баспананың болуы да оны өндіріп алудан әрдайым қорғамайды. Егер үй кепілде тұрса, заңда белгіленген тәртіппен оған өндіріп алу қолданылуы ықтимал.

Банкрот болмай-ақ қарызды бөліп төлеуге бола ма?

Тұрақты табысы бар, бірақ бұрынғы төлем кестесін орындауға қиналып жүрген азаматтар төлем қабілеттілігін қалпына келтіру рәсімін пайдалана алады. Бұл үшін сотқа жүгініп, қарызды бес жылға дейінгі мерзімде өтеу жоспарын бекітуге болады. Жоспар қаржы басқарушысының қатысуымен әзірленіп, борышкердің қаржылық жағдайы ескеріледі.

Бұл рәсімнің басты ерекшелігі — азамат банкрот мәртебесін алмайды. Сондықтан банкрот деп танылғандарға арналған шектеулер оған қолданылмайды.

Банкрот болғандарға қандай шектеулер қойылады?

Қазақстанда банкрот деп танылған азаматтарға бірқатар шектеу қолданылады:

• 5 жыл — заңда көзделген ерекшеліктерді қоспағанда, жаңа банк қарыздары мен микрокредиттер алуға тыйым салынады;
• 7 жыл — осы мерзім өткеннен кейін ғана қайтадан банкроттық рәсіміне жүгінуге болады;
• 3 жыл — азаматтың қаржылық жағдайына мониторинг жүргізіледі.

Сондықтан банкроттыққа өтініш бермес бұрын қарыз сомасын, соңғы төлем күнін, мүліктің бар-жоғын және рәсімнің талаптарын мұқият тексерген жөн.

Банкроттыққа қалай өтініш беруге болады?

Соттан тыс банкроттыққа өтінішті eGov.kz порталы, eGov Mobile мобильді қосымшасы, e-Salyq Azamat немесе халыққа қызмет көрсету орталығы арқылы беруге болады.

Ал сот арқылы банкроттық және төлем қабілеттілігін қалпына келтіру рәсімдері азаматтың тұрғылықты жері бойынша сотта қаралады.

Айта кетсек, бұған дейін Қазақстанда кімдердің сот арқылы өзін банкрот деп жариялай алатынын Конституциялық сот түсіндірген еді.

Қазақстанда 1 желтоқсаннан бастап жеңіл көліктерге қысқы шиналар орнату міндетті. Бұл талапты бұзған жүргізушілерге 21 625 теңге айыппұл салынады. Ал бір жыл ішінде заңбұзушылықты қайталағандарға айыппұл мөлшері 86 500 теңгеге дейін өседі. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Қысқы дөңгелекті қашан ауыстыру керек?

Кеден одағының "Дөңгелекті көлік құралдарының қауіпсіздігі туралы" техникалық регламентіне сәйкес, Қазақстанда жеңіл көліктерді 1 желтоқсаннан 28 ақпанға дейін қысқы шиналарсыз пайдалануға тыйым салынады.

Қостанай облысы полиция департаменті әкімшілік полиция басқармасының жол-техникалық инспекция тобының инспекторы Динара Нұрғалиеваның айтуынша, қысқы шиналар көліктің барлық дөңгелегіне орнатылуы керек.Техникалық регламент талаптарын бұзған жүргізушілер әкімшілік жауапкершілікке тартылады. Ал бір жыл ішінде осы заңбұзушылықты қайталаған жағдайда жаза күшейтіледі.

Айыппұл мөлшері қанша?

2026 жылы қолданыстағы айыппұл мөлшері төмендегідей:

• 21 625 теңге — талапты алғаш рет бұзғаны үшін (5 АЕК);
• 86 500 теңге — бір жыл ішінде заңбұзушылықты қайталағаны үшін (20 АЕК).

Демек, қысқы дөңгелек орнату талабын қайталап бұзған жүргізуші алғашқы айыппұлдан төрт есе көп төлейді. Бұл талап ауа райына қарамастан қысқы кезеңде қолданылады. Яғни қар жаумаса да, күн жылы болса да, белгіленген мерзімде көліктің барлық дөңгелегінде қысқы шина болуы қажет.

Қысқы дөңгелекті неге ертерек ауыстырған дұрыс?

Полиция жүргізушілерге дөңгелекті желтоқсанды күтпей, алдын ала ауыстыруға кеңес береді. Себебі ауа температурасы төмендегенде жазғы шиналар серпімділігін жоғалтып, жолмен ілінісуі нашарлайды. Бұл әсіресе жаңбыр, қар және көктайғақ кезінде көлік жүргізуді қауіпті етеді. Сонымен қатар жүргізушілерге жылдамдықты сақтап, ауа райы нашарлаған кезде көліктер арасындағы қауіпсіз қашықтықты ұлғайту ұсынылады. Қысқы шиналардың тозу деңгейін де алдын ала тексерген жөн.

Айта кетейік, бұған дейін жанармай құйғаннан кейін көлігі бұзылған қазақстандықтың шығынын өтей алмай қалғаны туралы жазған едік.

Әйел облыс орталығындағы сұлулық студияларының бірінен лазерлік косметология қызметтерінің пакетін сатып алып, оған 132 мың теңге төлеген. Алайда процедура кезінде әйелдің терісі қатты күйіп, термиялық жарақат алған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Әйел медициналық көмекке жүгінуге мәжбүр болған. Науқастың күйіп қалғаны медициналық құжаттармен расталған.

Клиенттің айтуынша, салонға алғаш барған кезде процедураны салонда жұмыс істемейтін адам жасаған. Оның мекеме қызметкері емес екенін кейін білген. 

Осыдан кейін әйел салон әкімшілігіне сотқа дейінгі шағым жолдаған. Ол келісімшартты бұзуды, пайдаланылмаған қызметтер үшін төленген 127 мың теңгені қайтаруды және денсаулығына келтірілген зиянды өтеуді талап еткен.

Алайда салон клиенттің келісімшартты бұзу туралы талабын қанағаттандырудан бас тартқан.

Нәтижесінде екі тарап өзара келісімге келіп, клиентке 127 мың теңге қайтарылған.

Департамент өкілдері азаматтарды қызметтер мен тауарларды, әсіресе косметология саласында, мұқият таңдауға шақырды. Сондай-ақ олар жарнаманың жетегінде кетпей, қызмет көрсету шарттарын алдын ала мұқият зерделеуге кеңес берді.

Бұған дейін желіде лазерлік эпиляцияның рак жасушаларын оятатыны туралы ақпарат талқыға түскен еді. Желі қолданушыларының сұрағына онколог дәрігер жауап берді. 

Илон Маск 2027 жылы АҚШ-тағы әр балаға өзі иелік ететін SpaceX аэроғарыш компаниясының бір акциясын сыйлауды жоспарлап отыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ол бұл туралы X әлеуметтік желісіндегі парақшасында жазды. Алайда бағалы қағаздарды нақты қашан және қалай табыстайтынын әзірге түсіндірмеді.

Маск акцияны нақты қай балаларға беретіні және оларды қалай үлестіретіні туралы әзірге мәлімет бермеген. Сонымен қатар бұл бастама Дональд Трамп әкімшілігі құрған балаларға арналған Trump Accounts инвестициялық шоттар бағдарламасымен байланысты ма, ол жағы да белгісіз.

АҚШ Санақ бюросының дерегінше, елде 18 жасқа толмаған шамамен 72,1 миллион адам тұрады. Олардың әрқайсысына SpaceX-тің бір акциясы берілсе, сыйлықтың жалпы құны шамамен 10,5 миллиард долларға (4,75 триллион теңге) жетуі мүмкін. Алайда бұл есеп АҚШ-та тұратын барлық кәмелетке толмаған баланы, соның ішінде азаматтығы жоқ балаларды да қамтиды. Ал Маск акция алушыларға қойылатын талаптарды әлі жариялаған жоқ.

SpaceX компаниясының АҚШ-тың Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясына (SEC) тапсырған құжаттарына сәйкес, 2026 жылы 30 маусымдағы жағдай бойынша Масктың иелігінде компанияның 6,42 миллиард акциясы болған. Бұл санға трасттар арқылы иелік ететін, айналымға шығарылуы шектелген және опциондарды іске асыру арқылы алуға болатын акциялар да кіреді. Егер 72 миллион акция таратылса, бұл кәсіпкердің иелігіндегі акциялардың 1%-ынан сәл ғана асады.

Маск бұл мәлімдемені жасардан аз уақыт бұрын жасанды интеллект әзірлеумен айналысатын Anthropic компаниясының бастамасын сынға алған. Claude жасанды интеллект моделін әзірлеген Anthropic компаниясы өз акцияларының кемінде 5%-ын арнайы қорға беруді жоспарлап отыр. Бұл қор коммерциялық емес ұйымдарды қаржыландыруға және халықтың жекелеген топтарына көмек көрсетуге жұмсалады. 

Шамамен 12 сағаттан кейін ол SpaceX акцияларын балаларға тарату жоспарын жариялады. Дегенмен бұл шешім бәсекелес компанияның бастамасына жауап ретінде қабылданды ма, ол жағы тағы белгісіз. 

Бұған дейін SpaceX президенті Гвинн Шотвелл мен оның жұбайы АҚШ-тағы 2 миллионнан астам баланың инвестициялық шотына компаниядан бір акциядан аударуға ниетті екенін мәлімдеген. Trump Accounts бағдарламасы аясында бұл шоттарға салынған акциялар кемінде бес жыл сақталуы керек.

Илон Масктың байлығы 908,5 миллиард долларға бағаланады. Ол – әлемдегі ең бай адам.

Маск қайтадан Ақ үйге оралмақ

Биыл қыркүйектің соңында Масктың АҚШ үкіметімен ынтымақтастығы қайта жанданды. Пентагон басшысы Пит Хегсет оны болашақ соғыстарға қажет технологиялар мен қару-жарақты зерттейтін Project Meridian жобасының тең жетекшісі етіп тағайындады. Жоба 120 күнге жоспарланған, оның қорытындысы бойынша АҚШ әскери күштеріне ұсыныстар әзірленеді. Осылайша, Маск мемлекеттік қызметтен кеткеннен бір жылдан астам уақыт өткен соң Трамп әкімшілігімен ресми деңгейде қайта жұмыс істей бастады. 

Илон Маск Дональд Трамптың екінші президенттік мерзімі басталғаннан кейін, 2025 жылы қаңтарда АҚШ үкіметіндегі мемлекеттік шығындарды қысқартуға бағытталған DOGE департаментінің жұмысына араласа бастады. Ол Трамптың кеңесшісі ретінде федералдық мекемелердің шығындарын азайтуға және мемлекеттік аппаратты ықшамдауға күш салды. 

2025 жылы мамырдың соңында Маск әкімшіліктегі қызметінен кетті. Бұған мемлекеттік шығындарды қысқарту жұмысына қатысты келіспеушіліктер мен Трамптың салық заңнамасына қатысты сын-пікірі әсер етті. Ол кейін Tesla мен SpaceX компанияларына көбірек көңіл бөлетінін мәлімдеді. 

Еске салайық, бұған дейін Америкалық кәсіпкер, Tesla мен SpaceX компанияларының негізін қалаушы Elon Musk әлем тарихындағы алғашқы триллионер атанғанын жазған едік. SpaceX компаниясының IPO нәтижесінде 75 миллиард доллар инвестиция тартуы оның байлығын 1,1 триллион доллардан асырып, жаңа қаржылық рекорд орнатқан. 

Павлодарда полиция қызметкері жүргізушіден пара алып, оны жауапкершіліктен босатқан. Салдарынан өзі заң алдында жауапқа тартылды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі 31-арнаның “Информбюро” бағдарламасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Оқиға биыл мамыр айында Павлодар – Омбы тасжолында болған. Инспектор жүргізушіні тұтас сызықты басып, қарсы бағыттағы жолаққа шыққаны үшін тоқтатқан.

Алты айға көлік жүргізу құқығынан айырылмау үшін тәртіп бұзған азамат туысына қоңырау шалған. Оның полицеймен таныстығы болып, жүргізушіні жіберуін өтінген. Инспектор келісім бергенімен, бұл қызметі үшін ақша сұраған. Хаттама толтырмау үшін ол 30 мың теңге талап еткен.

Жүргізушінің қасында мұндай ақша болмағандықтан, кейін аударып беруге уәде еткен. Алайда инспектор ақшаны ала алмаған. Кейін ол 15 мың теңгеге келісіп, ақшаны танысы арқылы алған.

Біраз уақыттан кейін бұл жағдай құқық қорғау органдарына белгілі болып, инспекторға қатысты қылмыстық іс қозғалған. Нәтижесінде сотқа полицияның бұрынғы қызметкері мен ақша жеткізуге көмектескен делдал келген.

Сот баспасөз қызметінің жетекшісі Агидель Ибраеваның мәліметінше, бұрынғы полицей қылмыстық құқық бұзушылық жасағаны үшін кінәлі деп танылған. Оған пара сомасының 50 еселенген мөлшерінде, яғни 750 мың теңге айыппұл салынған. Сондай-ақ ол мемлекеттік қызметте лауазым атқару құқығынан өмір бойына айырылды.

Делдал да кінәлі деп танылып, оған пара сомасының 15 еселенген мөлшерінде айыппұл тағайындалған. Айыппұл сомасы – 225 мың теңге. Ол да мемлекеттік қызметте лауазым атқару құқығынан өмір бойына айырылған.

Сот үкімі заңды күшіне енді.

Бұған дейін Алматыда полиция 52 жастағы полковнигі Жанна Жақыпбаева танысынан 200 мың теңге пара алғаны үшін қызметінен айырылған еді. 

Қарағанды облысында тасжолда кетіп бара жатқан көлікке зәр толы бөтелке тиген. Салдарынан көліктің алдыңғы және артқы әйнегі сынған. Абырой болғанда, ешкім зардап шеккен жоқ. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі КТК арнасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Оқиға Балқаш қаласының маңында болған. Зақымданған көліктің иесінің айтуынша, бөтелкені жолда өзімен бір бағытта келе жатқан көліктен лақтырған. Ол алдымен көліктің капотына соғылып, алдыңғы әйнекті тесіп өтіп, артқы әйнектен бір-ақ шыққан.

Жүргізуші бірден тоқтап, полиция шақырған. Күдікті анықталғанымен, ол қандай да бір қатты затты байқамай басып кеткенін, заттың көлікке қарай ұшып кеткенін айтқан. Қазір оқиғаның нақты мән-жайын полиция анықталып жатыр.

Бұған дейін қызының дүниеге келгенін тойлаған қазақстандық бас бостандығынан айырылғаны туралы жазған едік. Абай облысы, Жарма ауданында жүргізуші мас күйінде көлік айдағаны үшін 2 жыл 2 айға бас бостандығынан және мәңгілікке көлік айдау құқығынан айырылды. 

"Әділет" партиясы Құрылтай депутатының бос мандатына Гүлнар Тойлыбаеваның кандидатурасын ұсынды. Жаңа депутат қорғаныс вице-министрі қызметіне тағайындалуына байланысты депутаттық өкілеттігі мерзімінен бұрын тоқтатылған Татьяна Савельеваның орнына келеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Бұл шешімді партияның саяси кеңесінің бюросы қабылдаған. 

Гүлнар Тойлыбаеваның мемлекеттік органдар мен партия құрылымдарында ұзақ жылдан бері қызмет еткені атап өтті. Ол бұған дейін облыстық мәслихаттың хатшысы және төрағасы қызметтерін атқарған. Қазір Жетісу облысы әкімінің кеңесшісі.

Партияның тиісті қаулысы Орталық сайлау комиссиясына жолданған.

Еске салсақ, бұған дейін депутат Татьяна Савельева Құрылтайдан кетіп, Қорғаныс министрінің орынбасары болып тағайындалған еді. 

Қазақстандықтардың бір бөлігі eGov Mobile қосымшасында іске қосылған отбасының әл-ауқатын бағалау калькуляторын пайдалана алмай отыр. Қызмет таныстырылғаннан кейін бір күн өтпей-ақ кейбір азаматтар үшін қолжетімсіз болып қалған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

18 қазан күні eGov Mobile қосымшасында отбасының әл-ауқатын бағалайтын ресми калькулятор іске қосылған еді. Қызмет 2027 жылдың 1 қаңтарынан бастап мемлекеттік қолдаудың жекелеген түрлерін нақты мұқтаж азаматтарға бағыттау аясында әзірленген.

Алайда 19 қазанда қазақстандықтар әлеуметтік желілерде калькуляторды пайдалана алмай жатқандарын жарыса жазды. Кейбір желі қолданушылары сервиске тек әлеуметтік төлемдер мен жәрдемақы алып жүрген азаматтар ғана кіре алатынын алға тартты. 

Сонымен қатар әлеуметтік желілерде калькуляторды пайдаланып көрген қазақстандықтар нәтижеге қатысты наразылық білдірді. Олардың айтуынша, калькулятор көптеген отбасыны орта тапқа жатқызған. Осыған байланысты кейбір азаматтар жәрдемақыдан бас тартып, мемлекеттік көмекті мұқтаж адамдарға қалдыруы мүмкін екені айтылды.

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі калькулятор енгізілген кезде оның нәтижесі азаматтың өзі көрсеткен мәліметтер негізінде есептелетінін түсіндірген. Сондықтан нәтиже тек ақпарат беру үшін қолданылады және мемлекеттік жәрдемақыны тағайындауға немесе тоқтатуға негіз болмайтыны атап өтілді. 

Еске салсақ, 18 қазанда Қазақстанда отбасының әл-ауқатын бағалайтын калькулятор іске қосылған еді. Қазақстанда 2027 жылдан бастап әлеуметтік көмекті тағайындау тәртібін өзгерту жоспарланып отыр. Енді жәрдемақының бір бөлігін беру кезінде отбасының табысы, баспанасы, көлігі және басқа да мүлкі ескеріледі.

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаев отбасының әл-ауқатын бағалайтын калькулятордың таныстыруына қатысты. Ол жүйенің қалай жұмыс істейтінін өз отбасының мысалында көрсетіп, нәтижесінде калькулятор оны В санатына жатқызды. 

Қазақстан ерлер құрамасы семсерлесуден Халықаралық семсерлесу федерациясының (FIE) әлемдік рейтингінде алғаш рет бірінші орынға көтерілді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Жаңартылған рейтингте ұлттық құрама 354 ұпай еншілеп, Франция (310 ұпай) мен Швейцарияны (296 ұпай) артта қалдырды. Үздік бестіктің қатарына Италия (286 ұпай) мен Украина (280 ұпай) да кірді.

Туризм және спорт министрлігінің мәліметінше, бұл тарихи жетістік кейінгі 12 ай ішіндегі ірі халықаралық жарыстардағы жеңістер сериясының нәтижесі. 

2025 жылы қарашада ұлттық құрама Сауд Арабиясының Эр-Рияд қаласында өткен Ислам ынтымақтастығы ойындарында топ жарды. 2026 жылғы маусымда Үндістанның Нью-Дели қаласында Азия чемпионы атанса, шілдеде Қытайдың Гонконг қаласында өткен әлем чемпионатында алтын медаль жеңіп алды.

Ал биыл күзде Аичи мен Нагояда (Жапония) өткен Азия ойындарында да жеңіске жетті.

Жаңа маусым басталар алдында Қазақстан әлемдік рейтингте үшінші орында тұрған еді. Ол кезде Швейцария мен Франция құрамалары алда болған.

Қазақстан құрамасы Марокконың Касабланка қаласында өткен Әлем кубогы кезеңінде топ жарып, алтын медаль жеңіп алды. Осы жеңістің арқасында ұлттық құрама әлемдік рейтингте бірінші орынға көтерілді. 

Еске салсақ, 2026 жылдың шілдесінде Қазақстанның ерлер құрамасы Гонконгта өткен семсерлесуден әлем чемпионатында алтын медаль жеңіп алғаны туралы жазған едік. Бұл – Қазақстан семсерлесу тарихындағы әлем чемпионатындағы алғашқы алтын болды. 

Абай облысының прокуратурасы Аягөз ауданындағы арнаулы әлеуметтік қызмет көрсету орталығына тексеру жүргізіп, бірқатар заңбұзушылықты анықтады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Прокуратура мәліметінше, тексеру барысында санитарлар тарапынан тәрбиеленушілердің дәрменсіз күйін пайдаланып, оларға жүйелі түрде физикалық және психологиялық зорлық-зомбылық көрсетудің 100-ден астам дерегі анықталған.

Бұдан бөлек, заңсыз әрекеттерді көре тұра, олардың жолын кесуге ешқандай шара қолданбаған мекеменің кейбір қызметкерлерінің әрекетсіздігі әшкереленді.

Аталған дерек бойынша прокуратура қылмыстық кодексінің 140-бабының 3-бөлігі “екі немесе одан да көп кәмелетке толмаған адамға қатысты тәрбиелеу жөнiндегi мiндеттердi орындамау” бабы бойынша сотқа дейінгі тергеу басталды.

Прокуратура тәрбиеленушілердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында іске қатысы бар кінәлі тұлғалар қызметтік міндеттерін атқарудан шеттетіліп, балалармен қарым-қатынас жасауы шектелгенін атап өтті.

Еске салсақ, бұған дейін Тараздағы балабақшада тәрбиешілер аутизмі бар баланың қол-аяғын байлап тастағаны туралы жазған едік.

Өскемен қаласының 19 жастағы тұрғыны Камир Нұрғалиевтің туыстары Ресейдің Ульяновск қаласында ұлдарын қорқытып, күш қолдану арқылы әскери келісімшартқа қол қоюға мәжбүрлегенін мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі “Орал апталығы” басылымына сілтеме жасап хабарлайды. 

Қазір отбасы ұлдарының нақты қайда екенін білмейді. Жас жігіттің анасы Қазақстанның Сыртқы істер министрлігіне көмек сұрап жүгінген.

Камирдің анасы Алёна Павловна ұлының өзі болған жағдай туралы туыстарына хабарлап үлгергенін айтқан. Қазақстанның Ресейдегі консулдығы ананың өтінішін қабылдап, қазір Камирді іздестіруге кіріскен.

Анасының айтуынша, 15 қазанда Камир Telegram арқылы басқа біреудің аккаунтынан өзінің немере ағасы Сергеймен байланысқа шыққан. Жас жігіттің жеке телефонын тартып алған көрінеді.

Камирдің сөзінше, белгісіз адамдар шағын автобуспен келіп, оны досымен бірге көшеде тоқтатқан. Кейін екеуін ұрып-соғып, Ресей Қорғаныс министрлігімен келісімшартқа қол қоймаса, есірткі салып жіберетіндерін айтып қорқытқан. Жас жігіт денесінің әр жері көгергенін айтып, туыстарынан өзіне көмек көрсетіп, құтқаруды өтінген.

Алёна Павловнаның сөзінше, ұлы өзінің қайда екенін нақты айта алмаған. Ол тек өздерін "оқуға" жіберу үшін Ростовқа алып кетпек екенін айтқан.

Камир Ресейге көктемде колледжді бітіргеннен кейін ақша табу үшін барған. Анасының айтуынша, ұлы өз бетінше ақша тауып, ересек өмірге қадам басқысы келген.

Отбасы Қазақстанның сыртқы істер министрлігіне ресми өтініш жолдаған. Туыстары жауапты органдардан Камирдің қайда екенін анықтап, оның жағдайын тексеруді, қауіпсіздігін қамтамасыз етуді және елге оралуына көмектесуді сұрап отыр.

Алёна Павловнаға Қазақстанның Қазан қаласындағы консулдығынан да хабарласып, көмек көрсетуге уәде берген.

Жас жігіттің анасы ұлын тауып, елге қайтаруға үлгермей қаламыз ба деп алаңдайды.

Еске салсақ, бұған дейін Ресейге жұмыс істеуге кеткен бір топ қазақстандық елге қайта алмай отырғаны туралы жазған едік. Жігіттердің айтуынша, олар күзет агенттігіне жұмысқа орналасу үшін барған. Алайда құжаттарға қол қойғаннан кейін оларға соғысқа аттануға міндетті екендері айтылған. Желіде тараған видеоүндеуден кейін сыртқы істер министрлігі Ресейдегі соғыс аймағынан қазақстандықтарды қайтару неге қиын екенін түсіндіріп, мәлімдеме жасады. 

Алматыда пәтерін жөндетіп жатқан Айжан есімді әйел аяқ асты миллион теңгеден астам шығынға баттым деп әлеуметтік желіге жанайқайын жариялады. Оның айтуынша, үйде ешкім тұрмайтынын білген кондиционер орнатуға келген жұмысшы кеш бата қасына бейтаныс адамдарды ертіп, жаңадан сатып алған техника мен сантехника бұйымдарын ұрлап кеткен. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Оқиға Алматының Бостандық ауданында, бизнес санаттағы тұрғын үй кешендерінің бірінде болған. Пәтер иесі Айжан Рахымберлинова өзі Астанада тұрады. Оның сөзінше, қазір Алматыдағы баспанасын жөндетіп жатыр. Шеберлерді таныстары арқылы тауыпты. Кондиционер орнататын маманды сол жұмысшылар шақырған. 

"Кондиционер орнататын адам бірнеше күн бойы пәтерге келіп, қабырғаларды дайындап жүрген. Басқа жұмысшылармен бірге кіріп-шығып, есіктің кодын біліп алған. Үйде әзірге ешкім тұрмайтынын да білген. Кейін түнде өзге адамдармен бірге келіп, заттарымды алып кеткен", – дейді Айжан.

Пәтер орналасқан тұрғын үй кешені тәулік бойы күзетіледі. Кіреберіс есіктеріне кодты құлып орнатылған, келушілер арнайы журналға тіркеледі. Камералар тіпті пәтер есігінің үстінде де бар.  

"Күзетшілер олардың біздің пәтерде жұмыс істеп жүргенін білетін. Сондықтан еш күмәнсіз кіргізген. Бірақ заттар ұрланған күні үйден қораппен техника алып шығып бара жатқанын көріп, күдіктенген. Сөйтіп, олардың жүзін және заттар тиелген көліктің нөмірін телефонына түсіріп алыпты", – деді әйел.

Айжан заттарының жоғалғанын Алматыға келгенде білген. Пәтерден әрқайсысы 180 мың теңгеге сатып алынған төрт жаңа кондиционер жоқ болып шыққан. Бұдан бөлек, жалпы құны 400 мың теңге болатын су ағуын анықтайтын екі құрылғыны да таппаған. Тек осы алты заттың өзіне 1 миллион 120 мың теңге жұмсадым дейді ол. Әйел бұлардан бөлек, қымбат сантехника бұйымдарының да жоғалғанын айтады.

"Жөндеу жұмыстарын басқарып жүрген адамнан кондиционерлерді сұрадым. Ол құрылыс материалдарының астында тұрғанын айтты. Бірақ қанша іздесек те, таппадық. Кондиционер орнатушыны өзі шақырғандықтан, жағдайды анықтауға екі күн уақыт сұрады", – деді Айжан.

Пәтер иесінің сөзінше, заттарды алып кеткен адамдар екі унитазды да әкетпек болған. Алайда олар көлікке сыймай, пәтерде қалып қойған көрінеді.  

"Бұл жағдайды кеше ғана білдім. Алматының қақ ортасында, күзеті бар тұрғын үйде мұндай жағдай болады деп мүлде ойламадым. Мен жұмыс істеп, ақша тауып, пәтеріме қажеттінің бәрін сатып алып жатырмын. Жұмысшыларға сеніп, ақшасын да алдын ала төледім. Қазір отырып жылап отырмын. Мұндай бассыздықтың болуы мүмкін екеніне әлі де сене алар емеспін", – деді ол.

Қазір пәтер иесі тұрғын үй кешеніндегі бейнебақылау жазбаларын жинап, заттарды алып кеткен адамдарға қатысты мәліметтерді анықтап жатқанын мәлімдеді. Ол әзірге полицияға арыз бермеген. Қажетті бейнежазбалар мен өзге де деректер қолына тиген соң құқық қорғау органдарына жүгінбек.

Қазақстандық желіде мұғалімдердің түнгі уақытта, жұмыстан тыс кезде көшелер мен ойын-сауық орындарын аралап, рейдке шығып жүргенін мәлімдеді. Айтуынша, мұндай жұмысқа оларды мектеп басшылығы мәжбүрлейді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Бекасыл есімді желі қолданушысының айтуынша, кей мектептерде мұғалімдерге артық жүктеме салу әлі бар. 

Желі қолданушылары да мұғалімдерге артылатын артық міндет заң бойынша жойылғанымен мектептерде әлі де жүктеме бар екенін алға тартты. 

Жағдайға байланысты Stan.kz тілшісі Оқу-ағарту министрлігінен пікір сұрап көрді. 

Ведомство мұндай құқық бұзушылықтар үшін Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 409-бабына сәйкес әкімшілік жауаптылық көзделгенін ескертті. Мұнда кәсіби міндетіне қатысы жоқ жұмысқа тартқаны үшін алғаш рет ескерту беріледі. Ал әкімшілік жаза қолданылғаннан кейін бір жыл ішінде заңбұзушылық қайталанса, лауазымды адамдарға 20 АЕК (86 500 теңге) мөлшерінде айыппұл салынады. 

Еске салсақ, бұған дейін қазақстандық мұғалімдер енді кешкі алтыдан кейін ата-аналардың хабарламасына жауап бермеуге рұқсат етілген болатын. Оқу-ағарту министрі ұстаздардың жеке уақытына құрметпен қарауға шақырды.

inDrive.Қалааралық мәліметінше, 2026 жылы Қазақстандағы қалааралық сапарлардың 99,9%-ы еш оқыс оқиғасыз аяқталған. Ал қалған 0,1%-ы ше? Көрсеткіш мардымсыз болып көрінгенімен, жол үстінде тығырыққа тірелген жолаушы үшін бұл тек сандар жиынтығы емес.

Басқа қалаға жолға шыққанда түрлі ой мазалайды. Жүргізуші рөлде ұйықтап кетпей ме? Жылдамдықты шамадан тыс асырса ше? Көлік бұзылып немесе жол жабылып қалса, не істейміз? Ал сапар кезінде бір жағдай бола қалса, кімнен көмек сұраймыз?

Осы сұрақтарға жауап іздеп, жолаушыларды жиі алаңдататын жеті мәселені қарастырдық. Қауіптің қаншалықты негізді екенін, inDrive.Қалааралық қандай шаралар қолданатынын және жолаушының өзі нені ескеруі керегін білдік.

№1 қорқыныш. "Жүргізуші рөлде ұйықтап кетсе ше?"

Қауіп қаншалықты негізді? Бұл – жол үстіндегі ең қауіпті жағдайлардың бірі. Ұзақ уақыт көлік жүргізген адамның назары әлсіреп, жолдағы жағдайға дер кезінде жауап беруі қиындайды. Әсіресе 6-7 сағат бойы рөлде отырған жүргізушінің шаршауы апат қаупін арттырады.

Микроұйқы бұдан да қауіпті: адам тіпті көзін жұмбастан, 2–30 секундқа ұйқы құшағына еніп кетеді. Мұндай кезде жүргізуші көзі ашық отырса да, айналасында не болып жатқанын аңғармай қалуы мүмкін. Мысалы, көлік сағатына 90 шақырым жылдамдықпен келе жатса, жүргізуші төрт секундқа қалғып кеткенде, машина шамамен 100 метр жолды бақылаусыз жүріп өтеді.

inDrive компаниясының ішкі деректерінде жүргізушінің рөлде ұйықтап кетуі оның кінәсінен болатын жол-көлік оқиғаларының себептерінің бірі ретінде көрсетілген.

Сервис қандай шара қолданады? 2025 жылдың желтоқсанынан бастап inDrive.Қалааралық жүргізушінің рөлде қанша уақыт отырғанын бақылап келеді. Жүргізу уақыты белгіленген шекке жақындағанда, қосымша ескерту жібереді. Ал шекке жеткенде, жүргізушіге тоқтап, тынығып алу ұсынылады.

Егер ол ескертуді елемей, жолын жалғастыра берсе, Safety Hub арнайы қолдау қызметі операторлары жағдайды бақылайды. Бұл қызмет жүргізушінің шаршау белгілеріне және жылдамдықты шамадан тыс арттыруына жедел әрекет етуге арналған. Алдымен оператор жүргізушімен сөйлесіп, қауіпсіздік талаптарын еске салады. Ереже қайта бұзылса, жүргізушінің аккаунты уақытша бұғатталуы мүмкін.

Жолаушы не істей алады? Егер жүргізушінің қайта-қайта есінегенін, көзін уқалағанын немесе көліктің жолда ирелеңдей бастағанын байқасаңыз, үндемей отыра бермеңіз. Қауіпсіз жерге тоқтап, тынығып алуын сұраңыз. Сапардан кейін бұл туралы қосымшаға пікір қалдырып, шағым түсіруге болады.

№2 қорқыныш. "Жүргізуші қатты айдаса ше?"

Бұл қауіп қаншалықты негізді? Жылдамдықты шамадан тыс арттыру – жолдағы апат қаупін күшейтетін негізгі факторлардың бірі. Қазақстан Көлік министрлігінің дерегінше, жол-көлік оқиғаларының 33 %-ы жылдамдықты асырумен байланысты.

Жылдамдық жоғарылаған сайын көлікті тоқтату да қиындай түседі. Бұл жерде физика заңына қарсы келе алмайсың: 100 км/сағ жылдамдықта толық тоқтау үшін 120 метрдей аралық керек болса, 160 км/сағ жылдамдықта тежелу жолы 240 метрге дейін созылады. Ал жылдамдықты сағатына 20 шақырымға арттыру арқылы кей бағытта ұтатын уақыт бар болғаны он минуттай болуы ықтимал. Алайда осы аз ғана уақыт үшін тәуекелге барудың қажеті бар ма?

inDrive мәліметінше, 2026 жылдың алғашқы жартысында қалааралық бағыттарда болған жол-көлік оқиғаларының 66 %-ы жүргізуші тарапынан болған себептерге байланысты тіркелген. Компания өкілдері технология қауіптің алдын алуға көмектескенімен, жолдағы қауіпсіздік көп жағдайда жүргізушінің өзіне байланысты екенін айтады.

Сервис қандай шара қолданады? Қосымша 2GIS арқылы жолдың әр бөлігіндегі рұқсат етілген жылдамдық туралы мәлімет алып, оны көліктің нақты жылдамдығымен салыстырады. Егер жүргізуші белгіленген шектен сағатына 20 шақырымнан артық асырып, жылдамдығын төмендетпесе, қосымша дыбыстық және экрандағы ескертуді береді.

Ереже қайта-қайта бұзылса, шара да күшейеді. Жүргізушіге ескерту жасалып, аккаунты уақытша бұғатталуы немесе жаңа тапсырыстарды бөлу кезінде басымдығы төмендеуі мүмкін. Ал талаптарды жүйелі түрде елемеген жүргізуші сервистен ажыратылады.

Жолаушы не істей алады? Ең алдымен, қауіпсіздік белдігін тағыңыз. Бұл алдыңғы орындықта отырғандарға ғана емес, артқы орындықтағы жолаушыларға да қатысты.

Жүргізушіден жылдамдықты төмендетуді сұрауға да болады. Сонымен қатар рейтингі жоғары, "Супержүргізуші" мәртебесі бар адамдарды таңдаған жөн.

Компания мәліметінше, бұл мәртебе рейтингі 4,8-ден жоғары, шағымы жоқ, қауіпсіздік бойынша оқудан өтіп, сынақтардан өткен және жылдамдық режимін сақтайтын жүргізушілерге беріледі.

№3 қорқыныш. "Қосымшада көрсетілген жүргізуші емес, басқа адам келсе ше?"

Бұл қаншалықты жиі кездеседі? Жолаушы үшін көлікке кімнің отырғаны және қандай көлікпен жолға шығатыны аса маңызды. Өйткені қосымшадағы мәлімет пен келген жүргізуші немесе көлік сәйкес келмесе, сапардың қауіпсіздігіне күмән туады.

inDrive дерегінше, 2026 жылдың алғашқы тоғыз айында Қазақстанда жүргізуші немесе көлік туралы мәліметтің сәйкес келмеуіне байланысты шағымдар саны былтырғы жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 35 %-дан астам азайған.

Сервис қандай шара қолданады? Жүргізуші тапсырыс қабылдамас бұрын құжаттары мен көлігі тексеріледі. Бұдан бөлек, аккаунтты басқа адамның пайдаланып жүрмегенін анықтау үшін жүргізушілерден қосымша арқылы қайта-қайта селфи түсіру сұралады.

Жолаушы сәйкессіздік туралы шағым түсірсе, жүргізушіге қосымша тексеріс жүргізіледі. Қажет болған жағдайда оны тапсырыстардан шеттетуі мүмкін.

Компанияның мәліметінше, соңғы бір жылда қала ішінде және қалааралық бағыттарда жұмыс істеген шамамен 33 мың жүргізушінің аккаунты бұғатталған. Бұған жүргізушінің немесе көліктің ауыстырылуы, сондай-ақ жолаушы тасымалдауға рұқсат етілмейтін оң жақ рөлді көліктерді пайдалану себеп болған.

Жолаушы не істей алады? Көлікке отырмас бұрын оның нөмірін, маркасын және жүргізушінің түр-тұлғасын қосымшадағы мәліметпен салыстырыңыз. Бір нәрсе сәйкес келмесе, көлікке отырмай, қолдау қызметіне хабарласыңыз.

№4 қорқыныш. "Бейтаныс адамдармен бірнеше сағат бойы бірге отыруға тура келсе ше?"

Бұл қауіп қаншалықты негізді? Қалааралық сапарда жолаушыларды жолдың өзі ғана емес, салондағы адамдар да алаңдатуы мүмкін. Жүргізушінің мінезі қандай? Жолда тағы кімдер мінеді? Жолаушылармен қарым-қатынасы қалай болады? inDrive.Қалааралықтың ішкі дерегіне сәйкес, қалааралық сапарларға қалдырылған пікірлердің 91 %-ы оң болған.

Сервис қандай шара қолданады? Компания қалааралық бағыттарда жұмыс істейтін жүргізушілерге жолаушылармен дұрыс қарым-қатынас жасау жөнінде оқыту жүргізеді. Қосымша ішіндегі хат алмасу да бақылауда болады. Егер жол үстінде жағдай ушығып кетсе, жолаушы шұғыл көмек шақырып, тәулік бойы жұмыс істейтін қолдау қызметіне жүгіне алады.

Жолаушы не істей алады? Жолға шықпас бұрын жүргізушіден көлікте тағы қанша жолаушы болатынын және оларды қай жерден мінгізетінін сұрап алыңыз. Егер жол үстінде өзіңізді жайсыз сезінсеңіз, көлікті жанармай құю бекеті немесе жол бойындағы дәмхана сияқты адам көп жерде тоқтатуды өтініңіз. Қажет болса, қолдау қызметіне хабарласыңыз.

№5 қорқыныш. "Жақындарым қайда келе жатқанымды білмей қалса ше?"

Бұл қауіп қаншалықты негізді? Басқа қалаға шыққан адамның жолда байланыссыз қалуы жақындарын алаңдатуы мүмкін. Әсіресе ұялы байланыс ұстамайтын жерде телефон сөніп қалса немесе сапар ұзаққа созылса, үйдегілер түрлі ойға беріледі.

Сервис қандай шара қолданады? Қосымшадағы Қауіпсіздік орталығы арқылы жолаушы сапары туралы мәліметті жақындарымен бөлісе алады. Арнайы сілтемені алған адам көліктің картадағы қозғалысын, жүргізуші мен көлік туралы ақпаратты көре алады. Сондай-ақ осы бөлімде алдын ала сенімді байланыс адамдарын қосуға болады.

Жолаушы не істей алады? Сапар сілтемесін жолға шыққанға дейін, байланыс бар кезде жақындарыңызға жіберіңіз. Телефонды толық қуаттап, өзіңізбен бірге қосымша қуаттағыш алып жүрген де артық емес.

№6 қорқыныш. "Жол жабылып, трассада тұрып қалсам ше?"

Бұл қауіп қаншалықты негізді? Әсіресе күз бен қыс мезгілінде мұндай жағдай жиі алаңдатады. Боран, көктайғақ, су тасқыны немесе жол жөндеу жұмыстары салдарынан республикалық маңызы бар трассалардың кейбір бөлігі жабылуы мүмкін.

Мұндай жағдайды жолға шықпай тұрып білген әлдеқайда тиімді. Әйтпесе бірнеше сағатқа жоспарланған сапар ұзақ кідіріске ұласуы ықтимал.

Сервис қандай шара қолданады? inDrive.Қалааралық "ҚазАвтоЖол" жүйесімен біріктірілген. Жолдың жабылғаны немесе қозғалысқа шектеу қойылғаны туралы мәлімет жүргізушінің қосымшасына он минут ішінде түседі.

Хабарламада шектеудің себебі, орны және белгілі болса, оның қанша уақытқа созылатыны көрсетіледі. Осы мәліметке сүйеніп, жүргізуші бағытын өзгерте алады немесе сапар уақытын кейінге шегере алады.

Компанияның мәліметінше, 2026 жылдың сәуіріне қарай осындай ескертулер саны 6 мыңнан асқан.

Жолаушы не істей алады? Жолға шықпас бұрын жүргізушіден бағытта шектеу бар-жоғын сұрап, ауа райы болжамын тексеріңіз. Қыста жол қысқа болса да, жылы киім мен су алып шыққан дұрыс. Өйткені жолдағы жағдайды алдын ала толық болжау мүмкін емес.

№7 қорқыныш. "Жолда бірдеңе болса, кім көмектеседі?"

Бұл қауіп қаншалықты негізді? Қалааралық сапарлардың басым бөлігі ешқандай оқиғасыз өткенімен, жолдағы қауіп толық жойылды деуге болмайды. Ал төтенше жағдайға тап болған адам үшін ең маңыздысы – дер кезінде көмек алу және қиын сәтте жалғыз қалмау.

Сервис қандай шара қолданады? Компанияның мәліметінше, әр сапар автоматты түрде сақтандырылады. Жүргізуші мен барлық жолаушының өмірі мен денсаулығы 4 миллион теңгеге дейінгі сомаға сақтандырумен қамтылған. Сақтандыру сапар басталғаннан аяқталғанға дейін қолданылады. Қауіпсіздік орталығында төтенше қызметтерді шақыруға арналған SOS батырмасы және тәулік бойы жұмыс істейтін қолдау қызметі бар. Қауіпсіздікке қатысты өтініштер бірінші кезекте қаралады, ал оқиғаларды арнайы топ тексереді.

Күдікті жағдайлардың белгілерін анықтауға жасанды интеллект те көмектеседі. Дегенмен шешімді адамдар қабылдайды. Бұдан бөлек, Sezim ұйымымен серіктестік аясында зардап шеккендерге психологиялық қолдау көрсетіледі.

Жолаушы не істей алады? Сапар басталмай тұрып Қауіпсіздік орталығын ашып, SOS батырмасының қай жерде орналасқанын және қолдау қызметіне қалай хабарласуға болатынын қарап алыңыз. Қиын сәтте қажетті батырманы іздеп уақыт жоғалтпаған жөн.

Тағы бір маңызды нәрсе – қауіпсіздік белдігі. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының дерегінше, белдік тағу жол апатында қаза болу қаупін 40–50 %-ға төмендетеді. Бұл – әр жолаушы өзі жасай алатын қарапайым әрі маңызды қадам.

inDrive.Қалааралықтың Қазақстандағы бағытының жетекшісі Борис Хванның айтуынша, жолдағы қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін технология мен адам жауапкершілігі қатар жүруі керек.

"Қауіпсіздікті бір ғана технологиямен немесе бір ғана ережемен қамтамасыз ету мүмкін емес. Біз жүргізушінің орнына рөлге отыра алмаймыз. Бірақ қауіпсіз әрі мұқият жүруді тәуекелге барғаннан тиімді ететін жағдай жасай аламыз. Ал бірдеңе дұрыс болмай қалса, жолаушының ар жағында нақты адам жауап беретін көмек батырмасы болуы керек", – дейді inDrive.Қалааралықтың Қазақстандағы бағытының жетекшісі Борис Хван.

Қазақстанда халықаралық Farfetch онлайн-платформасына қолжетімділік шектелді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Мемлекеттік кірістер комитеті Қазақстан аумағында жұмыс істейтін шетелдік интернет-платформалардың салық төлеуін қамтамасыз ету жөніндегі жұмыс жалғасып жатқанын атап өтті. 

Қазақстан заңнамасына сәйкес, шетелдік интернет-платформалар салық заңнамасының талаптарын орындамаған жағдайда олардың интернет-ресурстарына қолжетімділікті шектеу мүмкіндігі көзделген.

Осыған байланысты мемлекеттік кірістер комитеті Ұлыбританияда тіркелген Farfetch платформасының операторына камералдық бақылау хабарламасын жолдады. Хабарлама орындалмағандықтан, Қазақстан аумағында Farfetch интернет-ресурсына қолжетімділік шектелді.

Айта кетейік, Farfetch – киім, аяқкиім және аксессуарлар, оның ішінде танымал брендтердің тауарлары сатылатын халықаралық онлайн-платформа.

Pinduoduo платформасы мен Claude әзірлеушілері Қазақстанға 8 миллиард теңге салық төлеген

Мемлекеттік кірістер комитетінің мәліметінше, салықтық әкімшілендіру нәтижелері бойынша Pinduoduo бюджетке 6,8 миллиард теңге (15,1 миллион доллар) салық төлеген.

Сонымен қатар Claude жасанды интеллект көмекшісін әзірлеуші Anthropic, PBC компаниясы өткен салықтық кезеңдер үшін 1,2 миллиард теңге (шамамен 2,6 миллион доллар) төледі. Компания камералдық бақылау нәтижелері бойынша жолданған хабарламаларды орындаған.

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстанда шетелдік маркетплейстерге қатысты салық талаптарын күшейту ұсынылған еді.

Түркістанда өзін әлеуметтік қызметкерміз деп таныстырған екі әйел тұрғынның үйіне барып, оны жәрдемақыдан өз еркімен бас тартуға шақырған. Айтуынша, олар тұрғынның үйі мен көлігі бар екенін алға тартып, оны жағдайы жақсы отбасылар санатына жатқызған. Түркістандық әйел қызметкерлер отбасының кірісін есептегенімен, шығынын, соның ішінде несие төлемдерін ескермегенін жеткізді. Сондай-ақ ол әйелдердің бірі өзін рұқсатсыз видеоға түсіргенін айтып, жеке деректерінің бөгде адамдардың қолына қалай түскеніне алаңдаушылық білдірді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Түркістандық Әсел есімді тұрғынның айтуынша оқиға 18 қазанда болған. Сол күні үйіне таныс емес екі әйел келген. 

Дегенмен Әсел тұрып жатқан үй өзінікі емес екенін, ал көліктің несиеге алынғанын жеткізген.

Түркістандық әйел бұдан соң қызметкерлердің бірі өзін жасырын түрде видеоға түсіріп отырғанын байқаған. Бұл оның алаңдаушылығын тудырған. 

Әйел бұл жағдай туралы таныстарынан хабарласып сұраған.

“Таныстарым олардың үйлеріне де осындай адамдар келіп жүргенін айтты. Сонда бұл қалай болғаны? Біздің жеке мәліметтеріміз кез келген адамның қолында жүре бере ме? Ешқандай түсініктеме берместен келіп, "Сіз А категориясындағы отбасына жатасыз" дей салса, біз барлық көмектен бас тартып, "Жарайды, қажет емес" деп кете беруіміз керек пе? Осы сұраққа енді кім жауап береді?”, – деп сұрады ол. 

Публикация от Асель | Махаббатқа толы өмір❤️ (@asel.daily.moments)

Әйелге кейін басқа адамдар да үйлеріне осындай қызметкерлер барып жатқанын айтқан. 

Жағдайға байланысты Stan.kz тілшісі Түркістан облысының еңбек инспекциясынан мұндай тексерістің не үшін болғанын сұрады. Дегенмен ведомство мұндай қызметкерлерді болып-болмағанын іздестіріп жатқанын мәлімдеді. Ведомство алдағы уақытта олардың кімдер екенін анықтап жауап беретінін алға тартты.

Жәрдемақыға байланысты

Қазақстанда 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап бірқатар мемлекеттік жәрдемақыны тағайындау тәртібі өзгереді. Үкіметтің 2026 жылғы 5 қазандағы №870 қаулысына сәйкес, әлеуметтік төлемдерді тағайындағанда отбасының материалдық жағдайы ескеріледі.

Қаулыға сәйкес, тұрмыс деңгейі жоғары "А" және ауқатты "В" санатына жататын отбасыларға аталған төлемдерді тағайындамау көзделген. Ал жәрдемақы алып жүрген отбасының тұрмыс жағдайы жақсарып, осы санаттардың біріне өтсе, төлемі тоқтатыла тұрады. 

А санаты – әл-ауқат деңгейі жоғары отбасылар. Бұл санатты анықтау үшін белгілердің кемінде екеуі қатар болуы қажет. Бір адамға шаққандағы айлық кіріс 356 мың теңгеден басталғанда, жалпы ауданы 120 шаршы метрден асатын бірнеше тұрғын үйі болғанда, ірі бизнес және люкс санатындағы автокөлік болғанда әл-ауқаты жоғары деңгейдегі отбасыға жатады. Ауыл шаруашылығымен айналысатындар үшін 300 гектардан астам ауыл шаруашылығы жерінің болуы да ескеріледі. Бұл санатқа 329 мың немесе 5% үй шаруашылықтары жатады.

Егер отбасының материалдық жағдайы кейін нашарлап, ай сайын жүргізілетін бағалау нәтижесінде әлеуметтік көмек алуға сәйкес санатқа өтсе, жәрдемақыны қайта төлеу мүмкіндігі қарастырылған.

Қазір Қазақстанда көпбалалы отбасыларға арналған мемлекеттік жәрдемақы табыс деңгейіне қарамастан беріледі. Төрт және одан көп баласы бар, заңда белгіленген талаптарға сәйкес келетін отбасылар бұл төлемді алуға құқылы.

2026 жылы төрт баласы бар отбасылар ай сайын 69 330 теңге, бес баласы барлар 86 673 теңге, ал алты баласы барлар 104 017 теңге алады. Жеті баласы бар отбасылар үшін жәрдемақы мөлшері 121 360 теңге болып белгіленген.

Бұдан кейін қазақстандық көпбалалы отбасылар ай сайын алатын жәрдемақыларынан бас тарта бастаған еді.

Көпшілікке ByDastan лақап атымен танымал қазақстандық блогер Дастан Мұхамедрахым әйгілі футбол жаттықтырушысы Жозе Моуриньомен кездесті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Ол кездесуден түсірілген видеоны әлеуметтік желідегі парақшасында жариялады. Блогердің айтуынша, бұл кездесу Қазақстанды әлемге танытуға бағытталған жаңа жобасы аясында ұйымдастырылған. Ол футбол әлеміндегі танымал тұлғамен жүздесіп, еліміздің жетістіктері туралы әңгімелескен.

“Тағы бір ерекше жаңалық! Жақында ғана сіздерге Қазақстанның көпшілік біле бермейтін мақтан тұтар жетістіктерін көрсетіп жүрген едім. Ал бүгін, міне, аты аңызға айналған Жозе Моуриньюдің өзіне Қазақстан туралы айтып тұрмын! Мен үшін бұл – ерекше әрі ұмытылмас сәт!” – деп жазды Дастан Мұхамедрахым.

Блогер бұған дейін Coca-Cola компаниясына Қазақстанда өндірілетін сусынды әлемдік аудиторияға таныстыру туралы ұсыныс жасаған. Оның сөзінше, компания өкілдері бұл бастамаға қызығушылық танытқан.

Айта кетейік, Жозе Моуриньо – әлемдегі ең танымал футбол жаттықтырушыларының бірі. Ол әр жылдары мадридтік “Реал”, “Челси”, “Интер”, “Манчестер Юнайтед”, “Тоттенхэм” және “Рома” клубтарын жаттықтырған. Сондай-ақ Чемпиондар лигасында екі түрлі клубпен жеңіске жеткен.

Публикация от Dastan Mukhamedrakhim (@bydastann)

Еске салайық, бұған дейін қазақстандық саяхатшы-блогер Дастан Мұхамедрақым АҚШ президентінің үлкен ұлы кіші Дональд Трамппен бірге Моңғолия тауларында адасып кеткені хабарланған еді. Жол іздеп жүріп өзенге тірелген саяхатшылар арғы бетке атпен өтуге мәжбүр болған.

Қазақстан Премьер-лигасының кезекті Ақтөбе мен Ордабасы арасындағы матчта плакат ұстаған қыздар жұрттың назарын аударды. Олар плакатқа “No Shymside”, “No Texas Fans” жазып, қасына Өзбекстан туын қойып қойған еді. Осы жағдайдан кейін әлеуметтік желіге көптеген наразылықтар пайда болды. Алайда Ақтөбе облыстық полиция департаменті оларға шара қолданғанын айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Департаменттің Instagram-дағы ресми парақшасында жарияланған ақпаратқа сәйкес, полиция әлеуметтік желілерге мониторинг жүргізу барысында кәмелетке толмаған қыздардың "Ақтөбе" мен "Ордабасы" командалары арасындағы футбол матчы кезінде жағымсыз мазмұндағы плакат көрсеткенін анықтады.

“Тәртіп сақшылары кәмелетке толмағандардың жеке басын анықтады. Ата-аналарының қатысуымен олармен профилактикалық әңгіме жүргізілді. Балаларды тәрбиелеу жөніндегі міндеттерді тиісінше орындамағаны үшін ата-аналар әкімшілік жауапкершілікке тартылды. Кәмелетке толмағандар өз іс-әрекеттерінің жол берілмейтінін түсінді," – деп атап өтті Ақтөбе облыстық полиция департаменті.

Полиция ата-аналарды бала тәрбиесіне ерекше назар аударуға, оларға қоғамдық орындарда өзін-өзі ұстау ережелерін және заңсыз әрекеттер үшін жауапкершілікті түсіндіруге шақырды.

Айта кетейік, Қазақстан Премьер-лигасының 23-тур аясында “Ақтөбе” футбол клубы шымкенттік “Ордабасыны” өз алаңында қабылдаған болатын. Ойын нәтижесінде 1:3 есеп айырмасымен шымкенттіктер жеңіске жеткен еді.

Еске сала кетейік, Семей соты "Елімай" – "Ордабасы" футбол матчының бас төрешісі Арман Исмұратовты ұсақ бұзақылық жасағаны үшін бес тәулікке қамауға алды.

ТүркПА-ның отырысы шеңберінде Құрылтай Төрағасы Айбек Дәдебай Қырғызстан Жогорку Кенешінің Төрағасы Марлен Маматалиевпен кездесті.

Айбек Дәдебай әріптесін Қырғызстан Тәуелсіздігінің 35 жылдығымен құттықтап, қонақжай пейілі үшін ризашылық білдірді. Сондай-ақ Қырғызстан Парламентімен екіжақты қарым-қатынасты Парламентаралық ынтымақтастық жөніндегі кеңес, достық тобы және салалық комитеттер аясында барлық деңгейде одан әрі дамыту Құрылтай үшін ерекше маңызды екенін атап өтті.

Айбек Дәдебай қырғыз әріптесіне Мемлекет басшысының бастамасымен Қазақстанда жүргізіліп жатқан ауқымды саяси және конституциялық реформалар туралы ақпарат берді. Жаңа Халықтық Конституцияға сәйкес, бір палаталы Құрылтай, Вице-президент институты және мүлде жаңа консультативтік орган – Қазақстан Халық Кеңесі құрылды.

Өз кезегінде Марлен Маматалиев Қазақстан мен Қырғызстан басшыларының екіжақты негізде де, көпжақты алаңдарда да өзара түсіністігі мен табысты іс-қимылын атап өтті. Жогорку Кенештің Төрағасы қазақстандықтарды жүргізілген реформаларға қатысты құттықтап, Құрылтай депутаттарына жемісті жұмыс тіледі.

Тараптар заң шығару қызметіндегі тәжірибе алмасуды одан әрі кеңейту, түрлі парламентаралық ұйымдар мен халықаралық бірлестіктер аясындағы бірлескен жұмысты күшейту мәселелерін де талқылады. Музыка, театр, кино және спортты қоса алғанда, мәдени-гуманитарлық саладағы ынтымақтастықты дамытуға да ерекше назар аударылды.

Биыл 17 қазанда Францияның түкпір-түкпірінде жаппай наразылық акциялары өтті. Франция Ішкі істер министрлігінің дерегінше, 17 қазандағы шерулерге шамамен 550 мың адам қатысқан. Ал Жалпы еңбек конфедерациясы (CGT) шеруге шыққандардың санын 800 мың деп бағалады. 19 қазандағы соңғы хабарламаларға сәйкес, демалыс күндеріндегі тәртіпсіздіктерге байланысты 2 400 адам ұсталған, кемінде 3 000 кәсіпкерлік нысан бүлінген.

Қақтығыс негізінде қашан басталды?

Қазіргі жаппай наразылықтар толқыны бір айға жуық уақыт бұрын, 21 қыркүйекте Париж маңында басталды. Ол кезде мектеп оқушылары шеруге шыққан еді. 29 қыркүйекте оларға мемлекеттік қызметкерлер қосылды. Ал қазан айында қымбатшылық пен мемлекеттік шығындардың қысқаруына қарсы кәсіподақтар, студенттер және “сары жилеттер” қозғалысының өкілдері де шеруге шықты.

Наразылық қай жерлерде өтіп жатыр?

Наразылық Париж маңындағы елді мекендерден басталды. Қазан айының ортасына қарай наразылық бүкіл елге тарады. Белсенділер талаптарын кеңейтіп, қымбатшылық және мемлекеттік шығындардың қысқаруына қарсы шыға бастады. Бензин бағасының қымбаттауы да халықтың наразылығын күшейтті.

Наразылық қалай өрбіді?

1. Наразылықтың басталуы: қыркүйектің ортасы

Наразылық алғашында Париждің солтүстігіндегі қала маңындағы мектептерде басталды. Оқушылар мұғалімдердің жетіспеуіне, сыныптардың толуына және мектептердің жағдайына наразы болып, ереуілге шыққан мұғалімдерді қолдады. Олар білім беру саласындағы мәселелерді шешіп, мектептерге қосымша қаржы мен мұғалім бөлуді талап етті. Оған қоса мектеп ғимараттарының тозуына және таңғы сағат 08:00-ден кешкі 18:00-ге дейін созылатын сабақ кестесіне шағымданды. Сонымен қатар олар 2027 жылға арналған бюджет жобасында білім беру саласына бөлінген шығынның аз екеніне шағымданды. 

Оқушылардың мүддесін қорғайтын студенттік одақ жетекшілері орта және жоғары білім беру саласына 10 миллиард еуро (шамамен 11,2 миллиард доллар) инвестиция салуды ұсынды.

2. Наразылықтың күшеюі: қыркүйектің соңы мен қазанның басы

Шеру қысқа уақыт ішінде елдегі 1000-нан астам мектепті қамтыды. Шерулер Марсель, Страсбург, Лион, Тур және Ренн қалаларында да өтті. Қазан айының басында жүздеген оқу орнының жұмысы тоқтады. Кей шерулер полициямен қақтығысқа ұласып, көліктер мен ғимараттар өртенді. Мектеп директорларына шабуыл жасалғаны да айтылып жатыр. 

Полициямен болған қақтығыстар кезінде бір жас наразылық білдіруші қолынан айырылған. Reuters агенттігінің хабарлауынша, оқиға Сент-Этьен қаласында болған. Жасөспірім полиция қолданған жарықшақты гранатаны көтеріп алмақ болған. Осы оқиғадан кейін құқық қорғау органдарының күш қолдану тәсілдеріне қатысты мәселелер қайта көтеріліп, полиция әрекеттеріне байланысты тергеу жүргізіле бастады.

3. Наразылықтың жалпыұлттық әлеуметтік-экономикалық қозғалысқа ұласуы

Қозғалысқа жаңа топтар қосылды. Мектеп оқушылары мен студенттерге кәсіподақтар, климат белсенділері, фермерлер және “сары жилеттер” қозғалысының өкілдері қосылды.

Бастапқыда білім беру саласындағы мәселелерге байланысты басталған наразылық біртіндеп елдегі әлеуметтік-экономикалық жағдайға қарсы қозғалысқа ұласты.

Reuters агенттігінің хабарлауынша, наразылықтың бастапқы себебі Париж маңындағы мектептерде мұғалім тапшылығы мен оқу ғимараттарының нашар жағдайына байланысты болды. Кейін қозғалысқа өмір сүру құнының өсуіне, жанармайдың қымбаттауына, жалақы мен зейнетақыға және мемлекеттік қызметтерді қаржыландыруға қатысты талаптар қосылды. Кәсіподақтар бағаны төмендетуді, жалақыны көтеруді және халыққа көрсетілетін мемлекеттік қызметтерді сақтауды талап етті.

Осылайша, бастапқыда білім беру саласындағы мәселелерге байланысты басталған наразылық кең әлеуметтік-экономикалық қозғалысқа ұласты. Оның ауқымының кеңеюіне халықтың тұрмыс деңгейіне қатысты шағымдары мен үкімет саясатына деген наразылығы да әсер етті.

Шерушілер қымбатшылыққа, жанармай бағасының өсуіне және үкіметтің бюджет шығындарын қысқарту жоспарына қарсы шықты. Францияның мемлекеттік қарызы 3,6 триллион еуродан асып, жалпы ішкі өнімнің 119%-ына жетуі де наразылыққа себепкер болды.

17 қазан күні болған шеру бүкіл елді қамтыды

Францияда 17 қазан күні өткен шеруге шамамен 550 мың адам қатысты. Елдің ішкі істер министрі Лоран Нуньестің айтуынша, Париж көшелеріне шамамен 110 мың адам шыққан. Ал Жалпы еңбек конфедерациясының дерегінше (CGT) шеруге қатысушылардың саны 800 мыңға жеткен.

Демонстрациялар елдің бірнеше ірі қаласында өтті. Парижден бөлек, Лион, Марсель, Тулуза, Лилль, Страсбург, Лимож, Бордо және Гренобль тұрғындары да биліктің ішкі саясатына қарсылық білдірді. Кей қалаларда шерулер тонау, өрт қою және мүлікті бүлдіру әрекеттеріне ұласты.

Франция премьер-министрі Себастьен Лекорню 17 қазан күні кешке ел бойынша 1 200 адам ұсталғанын мәлімдеді. Оның айтуынша, шерушілермен болған қақтығыстарда 150 полиция қызметкері жарақат алған. Париж, Лион және Страсбург қалаларында құқық қорғау органдары шерушілерге қарсы көзден жас ағызатын газ қолданды. Бұдан бөлек, ел астанасында қару және өзге де тыйым салынған заттарды алып жүрген 100 адам ұсталды.

Марсельде наразылық білдірушілер мэрия ғимаратына басып кіріп, бірнеше дүкенді қиратып, полиция бөлімшесіне кіруге әрекеттенген. Лионда туристік ақпарат орталығы өртенді. Авиньонда шерушілер префектураның ішкі ауласына кіріп, Гренобльде мэрия ғимаратына зақым келді. 

Лимож қаласында шамамен 140 жыл бұрын салынған мэрия ғимаратына өрт қойылып, нәтижесінде оның қоңырау мұнарасы опырылып түсті.

Франция үкіметі шұғыл кеңес өткізді

Наразылыққа қатысушылардың саны билік күткен межеден едәуір асып түсті. Франция билігі 17 қазанда Париж көшелеріне шамамен 40 мың адам шығады, ал елдің басқа өңірлерінде 150 мыңға жуық шеруші болады деп болжаған. Десе де бәрі олар күткендей болмады. Сол себепті ел үкіметі 17 қазан күні кешке шұғыл кеңес өткізді.

Премьер-министр Себастьен Лекорню тәртіпсіздіктерге “ультрасолшыл топтарды” кінәлады.

Макрон не дейді?

Франция президенті Эммануэль Макрон да наразылықтарға қатысты пікір білдірді.

Президент үкіметке қоғамдық тәртіпті сақтау шараларын қайта қарауды, оқиғалар кезінде полицияның қалай әрекет еткенін тексеруді және зардап шеккен кәсіпкерлерге көмек көрсету жолдарын қарастыруды тапсырды. Премьер-министр Себастьен Лекорнюге саяси партиялармен, кәсіподақтармен және оқушылар ұйымдарымен кездесіп, жағдайды талқылау міндеті жүктелді. 

Алайда президенттің үндеуі саяси дауды тоқтатқан жоқ. Оңшыл және солшыл оппозиция өкілдері биліктің әрекетіне әртүрлі себеппен сын айтты. Оңшылдар үкіметті қауіпсіздікті қамтамасыз ете алмады деп айыптаса, солшылдар наразылықтың әлеуметтік себептеріне жеткілікті көңіл бөлінбегенін алға тартты.

Саяси дағдарыс та наразылықтың кеңеюіне ықпал еткен факторлардың бірі болды. Билік тәртіпсіздіктерге қатысқандардың әрекетін айыптаса, оппозиция өкілдері үкіметтің қауіпсіздік шаралары мен әлеуметтік мәселелерді шешу тәсілін сынға алды. 2027 жылғы президент сайлауының жақындауы бұл оқиғалардың саяси маңызын арттырды. Дегенмен наразылықты тек Макронға қарсылық деп түсіндіру жеткіліксіз: қозғалыс мектептердегі жағдайға қатысты талаптардан басталып, кейін қымбатшылық пен мемлекеттік қызметтердің сапасына байланысты мәселелерді қамтыды.

Эйфель мұнарасы өртенді деген ақпарат рас па?

Франциядағы наразылықтар кезінде Эйфель мұнарасы өртеніп жатқан сәт көрсетілген видео тарады. Алайда бұл ақпарат расталмаған. Эйфель мұнарасының өртенгенін дәлелдейтін сенімді дерек жоқ.

Әлеуметтік желі қолданушыларының бір бөлігі видео жасанды интеллект көмегімен жасалған болуы мүмкін екенін айтты. Ал басқалары жазба шынайы екен деп сенгенін жазды. 

Видеоның жасанды интеллект көмегімен жасалғаны да әзірге расталған жоқ. Оның түпнұсқасы, түсірілген уақыты мен техникалық деректері тексерілмейінше, жазбаның шынайылығы туралы нақты қорытынды жасауға болмайды.

Десе де қазақстандық қолданушылар Эйфель мұнарасы сол баяғы күйінде жап-жарық, әп-әдемі болып тұрғанын жазды. 

Францияда жаппай тонау болып, кәсіпкерлер шығынға ұшырады

Едегі наразылық жаппай тәртіпсіздікке ұласып, дүкендер мен кәсіпкерлік нысандар зардап шекті. 18 қазан күні таңертең Париж көшелерінде сынған әйнектер мен қоқыс жатты. Тұрғындар үйінен шығып, бір күн бұрын болған оқиғалардың салдарын көрді.

Француз билігі мәліметінше, Парижден бөлек Лион, Марсель, Бордо, Ренн, Страсбург, Гренобль, Ницца және Лимож қалаларында да дүкендер тоналған. Ірі супермаркет желілері, соның ішінде Carrefour, Franprix және Monoprix, сәнді брендтердің бутиктері, барлар мен электрондық темекі сататын дүкендер шабуылға тап болған. 

Қара киінген, беттерін бүркемелеген адамдар көшелерді аралап, дүкендердің әйнектерін сындырған. Олар темір жалюзилерді бұзып кіріп, сөрелердегі тауарларды алып кеткен.

Carrefour желісінің 50 дүкені зардап шекті

Carrefour компаниялар тобының басқарма төрағасы әрі бас директоры Александр Бомпар компанияның 50 дүкеніне шабуыл жасалғанын мәлімдеді. Оның ішінде үй маңындағы шағын дүкендері мен супермаркеттері бар.

Оның айтуынша, зардап шеккен нысандар Париж, Ренн, Лилль және Бордода орналасқан.

Ол келтірілген шығынның адамдарға да, экономикаға да ауыр тиетінін айтты. 

“Серіктестерімізге тиесілі ондаған дүкен қызметкері енді қысқартылған жұмыс уақытымен жұмыс істеуге мәжбүр болады. Ал бүлінген нысандарды қалпына келтіруге 10 миллион еуродан (5 млрд. теңге) астам қаржы қажет”, – деді ол.

Ал бар тапқанын кәсібіне салған бизнесмен енді қалай күн көремін деп отыр. 

Ал оның көршісі кәсіпкерге көмектесу үшін қаражат жинауды ұйымдастыруды ұйғарған.

Париж мэрі зардап шеккен кәсіпкерлерге көмек көрсетуге уәде берді

Париж мэрі Эммануэль Грегуар қаладағы зардап шеккен кәсіпкерлерге жан-жақты қолдау көрсетілетінін мәлімдеді. Ол бұзақылық әрекетінен зиян шеккен саудагерлерге көмектесетін шұғыл жұмыс тобын құруды сұраған.

Журналистерге шабуыл жасалды

17 қазан күні Париждегі Республика алаңының маңында оқиғаны түсіріп жүрген Euronews телеарнасының түсірілім тобына шабуыл жасалған. Журналистер басқа түсірілім орнына бара жатқанда, жақын маңдағы Intermarché Express супермаркетін тонап жатқан адамдарға тап болған.

Euronews-тің Париждегі тілшісі Эстель Нильссон-Жюльеннің айтуынша, беттерін бүркемелеген адамдар журналистердің түсірілім жасап жатқанын байқап, операторға шабуыл жасаған. Олар оператордың қолындағы микрофонды тартып алуға тырысып, екеуін қоршап алған.

“Біз супермаркеттің маңында, Мажента бульварында тұрдық. Дүкенді жасөспірімдер мен жастар тонап жатты. Олар біздің түсіріп жатқанымызды көргенде, операторымды ұра бастады, микрофонын тартып алуға тырысты және айналамызды қоршап алды”, – деді тілші.

Оның сөзінше, кейін шабуыл жасағандар операторды қабырғаға тіреп, ұруды жалғастырған. Тілшінің өзі де соққы алған. Оператордың бетін қорғаныш көзілдірігі мен маскасы сақтап қалған.

Президент сайлауы қарсаңында...

17 қазандағы шерулер кезінде дүкендер тоналып, қоғамдық ғимараттар бүлінді, полициямен қақтығыстар болды. Бұл жағдай президент Эммануэль Макронның билігіне қатысты сынның күшеюіне түрткі болды. 

Оқиғалар 2027 жылы президент сайлауына шамамен алты ай қалғанда болып отыр. Сайлаудың бірінші кезеңі 2027 жылы 18 сәуірде, екінші кезеңі 2 мамырда өтеді деп белгіленген. 

Макрон үшін бұл — президенттік мерзімінің соңғы кезеңі. Франция Конституциясы бір адамның қатарынан екі мерзімнен артық президент болуына жол бермейді. Сондықтан ол 2027 жылы сайлауға қайта қатыса алмайды. Ал елдегі саяси күштер оның мұрасын бағалап, келесі президенттікке кімнің лайық екенін дәлелдеуге тырысып жатыр.

Неліктен Макронның билігіне наразылық күшейді?

Эммануэль Макрон 2017 жылы президент болып сайланған кезде өзін дәстүрлі оңшыл және солшыл партияларға балама ұсынатын реформатор ретінде танытты. Ол экономиканы жаңғыртуға, еңбек нарығын өзгертуге және Францияның бәсекеге қабілетін арттыруға уәде берді.

Алайда оның президенттігі кезінде қабылданған бірқатар шешім қоғамның бір бөлігінің наразылығын туғызды. Әсіресе әлеуметтік төлемдерді қысқарту, білім беру саласындағы өзгерістер және үкіметтің шешім қабылдау тәсілі жастардың көңілінен шықпады.

Le Monde басылымының жазуынша, Макронның жастар арасындағы беделі біртіндеп әлсіреді. Бұған тұрғын үй жәрдемақыларының қысқаруы, білім беру жүйесіндегі реформалар және жастардың болашағына қатысты сенімсіздік әсер етті. 2026 жылы қыркүйек айынан бері мектеп оқушыларының шеруге шығуы осы мәселелердің әлі де шешілмегенін көрсетті. 

Марин Ле Пен неліктен назарда?

2027 жылы болатын президент сайлауы қарсаңында басты назар аударып отырған саясаткерлердің бірі — оңшыл “Ұлттық бірлестік” партиясының жетекшісі Марин Ле Пен. Ол бірнеше жылдан бері Франциядағы иммиграцияны шектеу, ұлттық қауіпсіздікті күшейту және елдің саяси бағытын өзгерту керегін айтып келеді.

Ле Пен мен оның партиясы қоғамдағы наразылықты қазіргі биліктің саясатына көңілі толмайтын сайлаушыларды өз жағына тарту үшін пайдалануға тырысуы мүмкін. Әсіресе қауіпсіздік мәселесі өткір болып тұрған кезде оңшыл күштер тәртіп орнату мен мемлекеттік бақылауды күшейту туралы ұсыныстарын алға шығарады.

Марин Ле Пен 2025 жылы Еуропалық Одақ қаражатын жымқыру ісі бойынша кінәлі деп танылған еді. 2026 жылғы шілдеде апелляциялық сот үкімді күшінде қалдырғанымен, оның сайлауға түсуіне қатысты шектеуді қысқартты. Осыдан кейін Ле Пен 2027 жылғы президент сайлауына қатысатынын мәлімдеп, үкімге қайта шағымданатынын айтты. Сондықтан оның сайлауға қатысуына қатысты құқықтық жағдайды қадағалау қажет.

Сайлау алдындағы сауалнамалар не көрсетеді?

2026 жылы қазанның ортасында жарияланған сайлау сауалнамалары Марин Ле Пеннің ықтимал үміткерлер арасында алда келе жатқанын көрсетті. USPollingData жинақтаған бірнеше сауалнаманың орташа көрсеткішінде Ле Пеннің бірінші кезеңдегі ықтимал қолдауы 34,2%болған. Жан-Люк Меланшон шамамен 16,9%-бен келесі орында тұрса, бұрынғы премьер-министр Эдуар Филипп пен басқа да ықтимал үміткерлердің көрсеткіштері бұдан төмен болған. 

Дегенмен бұл сандарды сайлаудың нақты нәтижесі деп қабылдауға болмайды. Біріншіден, сайлау бірнеше айдан кейін өтеді. Екіншіден, барлық саясаткер кандидатурасын ресми түрде ұсынған жоқ. Үшіншіден, Ле Пеннің сайлауға қатысуына қатысты жағдай өзгеруі мүмкін.

Сауалнамалар тек қазіргі қоғамдық көңіл күйді көрсетеді. Наразылықтан кейін сайлаушылардың көзқарасы өзгеруі мүмкін, бірақ оның қай саяси күшке пайда әкелетінін алдын ала нақты айту қиын.

Миграция Франциядағы наразылықтың себебі болды ма?

Франциядағы жаппай наразылықтан кейін миграция мәселесі халықаралық саяси пікірталастың бір бөлігіне айналды. Кейбір шетелдік саясаткерлер елдегі тәртіпсіздіктерді көші-қон саясатымен байланыстырып, Францияның шекаралық бақылауын күшейту қажеттігін алға тартты.

Атап айтқанда, АҚШ президенті Дональд Трамп 18 қазанда әлеуметтік желіде Франциядағы оқиғаларға пікір білдіріп, ел шекарасын жабуға шақырды. АҚШ вице-президенті Джей Ди Вэнс те Франциядағы жағдайды иммиграция және мигранттардың қоғамға бейімделуі мәселелерімен байланыстырды. Ал Ресей президентінің АҚШ-пен байланыс жөніндегі арнайы өкілі Кирилл Дмитриев тәртіпсіздіктерді Еуропаның көші-қон саясатына қатысты қателіктерімен түсіндіруге тырысты. Бұл туралы Le Monde басылымы 19 қазанда хабарлады.

Алайда мұндай пікірлерді наразылықтың нақты себептерін дәлелдейтін дерек ретінде қарастыруға болмайды. Reuters агенттігінің мәліметінше, Франциядағы наразылықтар бастапқыда Париж маңындағы мектептерде мұғалім тапшылығы мен оқу ғимараттарының жағдайына байланысты басталған. Кейін қозғалысқа өмір сүру құнының өсуіне, жанармайдың қымбаттауына, әлеуметтік теңсіздікке және мемлекеттік қызметтердің сапасына қатысты талаптар қосылды.

Демек, миграция тақырыбы наразылықтың негізгі себебі ретінде расталмаған. Ол оқиғадан кейінгі саяси пікірталаста, әсіресе 2027 жылғы президент сайлауы қарсаңында, билік пен саяси күштердің ұстанымдары талқыланған кезде алға шықты. Франциядағы тәртіпсіздіктерге қатысқан адамдардың барлығын мигранттармен байланыстыруға да негіз жоқ.

17 қазандағы наразылық елдегі әлеуметтік мәселелердің әлі де өзекті екенін және Макронның президенттігіне қатысты қоғамдық пікірдің біркелкі емес екенін көрсетті. Бірақ бұл оқиғалар 2027 жылы болатын сайлаудың нәтижесін алдын ала анықтай алмайды.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев қорғаныс министрінің бірінші орынбасары Айтқұрман Омарбеков пен қорғаныс министрінің орынбасары Татьяна Савельеваны қабылдады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Мемлекет басшысы Қарулы күштердің қазіргі қызметі мен жауынгерлік әзірлігі, әскери даярлық іс-шараларын қаржылай қамтамасыз ету, қорғаныс министрлігі бюджетінің орындалуы туралы есепті тыңдады.

Жоғарғы Бас Қолбасшыға жауынгерлердің жай-күйі мен әскерді жұмылдыру дайындығы, сондай-ақ ведомство органдарына және сарбаздарға жүктелген міндеттердің орындалуы туралы баяндалған.

Сонымен қатар президентке әскердің қажеттіліктерін қаржыландыру және әскерді дамыту бағдарламасы туралы мәлімет берілді. 

Кездесу қорытындысы бойынша мемлекет басшысы Қарулы күштердің сақадай сай болуына және әскери әзірлік сапасына қатысты, сонымен қатар әскердің ең басты қажеттіліктерін қаржылық тұрғыдан өтеу және бюджет қаражатын ұтымды пайдалану мәселелері бойынша бірқатар міндет жүктеді.

Еске салсақ, бұған дейін жаңа қорғаныс министрі Қазақстан әскерінде қандай өзгерістер болатынын айтып берген еді.

Қазақстандық әнші Дильназ Ахмадиева мен “Азия” тобының Milfa әніне түсірген бейнебаяны әлеуметтік желіде қызу талқыға түсті. Мұғалім мен оқушылардың бейнесі көрсетілген клип көпшіліктің наразылығын туғызып, Алматыдағы колледж басшылығына қатысты тексеру басталды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қоғамдағы қызу талқылаудан кейін “Азия” тобының мүшелері арнайы бейнеүндеу жариялап, мұғалімдерді ренжіту ойларында болмағанын жеткізді.

Топ мүшесі Ринат Баситтің айтуынша, бейнебаян америкалық әнші Бритни Спирстің танымал клипіне әзіл ретінде еліктеп түсірілген.

“Біз ешкімді ренжіткіміз де, құрметсіздік көрсеткіміз де келген жоқ. Егер шығармашылығымыз біреудің көңіліне тисе, шын жүректен кешірім сұраймыз. Ешқандай жаман ойымыз болған жоқ. Менің де анам мұғалім, топтағы жігіттердің де аналары ұстаз. Бұл Бритни Спирстің танымал клипіне жасалған әзіл-сықақ пародия ғана. Түсірілімге тек кәсіби актерлер қатысты”, – деді ол.

Публикация от Ренат Басит (@rinat_basit)

Алматыдағы колледж басшылығы не үшін тексеріліп жатыр?

Azattyq Rýhy басылымының мәліметінше, даулы бейнебаян Алматыдағы колледждердің бірінде түсірілген.

Қалалық білім басқармасы бастапқыда оқу орнында Дильназ Ахмадиеваның студенттермен кездесуі жоспарланғанын мәлімдеді. Әнші жастарға өзінің өмірі мен шығармашылық жолы туралы айтып беруі керек болған.

Алайда кейін колледж ғимаратында Milfa әнінің бейнебаяны түсірілген.

Басқарманың ақпаратына сүйенсек, түсірілімге оқу орны басшысының міндетін атқарушы рұқсат берген. Бірақ бейнебаянның сценарийі мен мазмұны алдын ала тиісті деңгейде тексерілмеген. Осыған байланысты колледждің жауапты қызметкерлеріне қатысты тексеру басталған. 

“Клипті түсіруге колледж басшысының міндетін атқарушы рұқсат берген. Бұл ретте түсірілімнің нақты мақсаты, сценарийі мен бейнематериалдың мазмұны колледж әкімшілігі тарапынан тиісті деңгейде зерделенбеген. Түсірілім жұмыстарын тиісті келісімсіз ұйымдастыруға жол берген колледж директорының міндетін атқарушының тәртіптік жауапкершілігі қаралады”, – делінген хабарламада.

Тексеру нәтижесі бойынша тәртіптік шара қолдану жоспарланып отыр.

Еске салайық, бұған дейін Дильназ Ахмадиеваның мұғалім кейпіндегі жаңа бейнебаяны сынға қалғаны хабарланған еді. Клипте Дильназ Ахмадиева мұғалімнің рөлін сомдаса, “Азия” тобының мүшелері оқушылардың кейпіне енген. Оқиға оқу кабинетінде өрбиді. Ән мәтініндегі “Қандай тәте? Тәте деген қате, хотя бы милфа де” деген сөздер де желі қолданушыларының назарын аударған.

Клип жарық көргеннен кейін түрлі пікір айтылды. Бірі әншілердің өнерін әзіл ретінде қабылдаса, енді бірі мұғалім бейнесін бұлай көрсету ұстаздық мамандықтың беделіне нұқсан келтіреді деп есептеген.

“Мұғалімдердің беделі онсыз да төмендеп барады. Ал сіздер оны одан сайын түсірдіңіздер. Бұл – ұят. Мектеп пе, колледж бе, маңызды емес. Ұстаздарды бұлай қорлауға болмайды”, – деп жазды желі қолданушыларының бірі.

Тағы бір оқырман мұғалімдердің киім үлгісі мен бейнесінің көрсетілуіне наразылық білдірген.

“Сіздердің ойларыңызша, мұғалімдер осылай киіне ме? Ұстаздардың абыройын бұлай түсіруге болмайды”, – деді ол.

Дегенмен өнер иелерін қолдағандар да табылды. Олар бейнебаянды көңілді, әзілге құрылған шығармашылық жұмыс деп бағалап, әннің хитке айналатынын жазған.

Белгілі актриса Дариға Бадықованың бұрынғы күйеуі, актер Дархан Мұсаев “Не дейді?” бағдарламасына берген сұхбатында экс-жұбайының тойына қатысты ойын айтып, араларындағы жағдайға әлі де көңілі толмайтынын жеткізді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Ол бұрынғы жарына қатысты сезімі мен көңілінде қалған ренішін жасырмады. Оның сөзінше, актрисаға деген өкпесі махаббаттан емес, кезінде жасаған әрекеттеріне байланысты.

“Адамзат үш нәрсені ұмытпайды дейді ғой. Мен өзіме тиесілісін айтайын. “Подлость” жасаған адамды ұмытпайды екенсің, әсіресе ер азамат. Мен оны қатты жақсы көргенімнен емес, тек маған иттік жасағанына қатты налыдым. Ал былай Аллаға аманаттап тастағанмын, дұғамды тіледім. Қайта қуанып жатырмын, сол ғана”, – деді Дархан Мұсаев.

Сонымен қатар актер ажырасудан кейін әлеуметтік желіде өзіне бағытталған жағымсыз пікірлерге де тоқталды. Оның айтуынша, өзін сынап, ауыр сөз жазатындардың басым бөлігі әйелдер емес, ер адамдар екен.

“Көбіне негативті жазатын ер азаматтар екен, соған жүрегім ауырды. “Бүйтіп қалдың ба, сүйтіп қалдың ба?” деп болмайтын нәрсені ер азаматтар жазады екен. Ер азаматтарымыз сондайды қойса екен. Әйелдер қауымы аз жазады, жоқтың қасы десе де болады”, –деді актер.

Дархан Мұсаев ер азаматтардың бір-біріне қолдау көрсетудің орнына, жеке өміріне қатысты орынсыз пікір жазатынына қынжылатынын білдірді.

Еске салайық, бұған дейін Дариға Бадықова мен Олжас Абайдың қарым-қатынасы бұған дейін де көпшіліктің қызу талқысына түскен еді. Былтыр күзде актрисаның бұрынғы күйеуі Дархан Мұсаев журналист Нұрсейіт Жылқышыбайға сұхбат беріп, ажырасу себептері туралы айтып, қоғамды дүр сілкіндірді.

Сондай-ақ Дархан Мұсаев жұбайымен арасы суыған сәтті еске алып, Дариға мен Олжас Абаевтың арасында іскерліктен бөлек сезімнің барын әу бастан сезгенін айтты.

Кейінірек Олжас Абай қызу талқыға түскен Дариға Бадықованың отбасына қатысты даулы оқиғадан кейін жазба жариялады. Актриса да экс-күйеуінің мәлімдемесіне жауап беріп, бір тараптың сөзіне ғана сүйеніп, қорытынды жасайтындарды сынға алды.

Ал биыл 9 қазанда актер Олжас Абай әріптесі Дариға Бадықоваға сырға салды. 12 қазанда жұлдызды жұп Алматы төрінде дүркіретіп той жасады. 

2026 жылдың басынан бері теңге 12,3 %-ға нығайды. Бұл доллар бағамы 400 теңгеге дейін төмендеуі мүмкін деген болжамдарға түрткі болды. Мұндай межеге жету үшін қандай жағдайлар қажет және валюта бағамының өзгеруі қазақстандықтардың жинағына қалай әсер етеді? Stan.kz экономистердің пікіріне сүйеніп, доллар бағамының ықтимал сценарийлері мен жинақты сақтау жолдарын талдады.

Бауыржан Ысқақов: доллар 400 теңгеге дейін арзандауы мүмкін бе?

2026 жылғы 19 қазандағы ресми бағам бойынша, 1 доллар 452,12 теңгеге тең. Доллардың 400 теңгеге дейін арзандауы үшін оның бағамы қазіргі деңгейден шамамен 11,5%-ға төмендеуі керек.

Экономист Бауыржан Ысқақовтың пікірінше, мұндай сценарий теориялық тұрғыдан мүмкін. Алайда доллардың 400 теңгеге дейін түсуін жақын арада жүзеге асатын негізгі болжам ретінде қарастыруға болмайды.

"Доллардың 400 теңгеге дейін төмендеуі теориялық тұрғыдан мүмкін. Бірақ оған теңгенің уақытша нығаюы ғана емес, Қазақстан экономикасындағы және әлемдік қаржы нарығындағы өзгерістер де әсер етеді. Сондықтан 400 теңгені жақын арада жүзеге асатын негізгі болжам ретінде қабылдау дұрыс емес", – дейді экономист.

Оның айтуынша, теңгенің нығаюына бірнеше фактор әсер етуі мүмкін. Олардың қатарында мұнай бағасының жоғары болуы, экспорттан түсетін кірістің артуы, елге шетелдік инвестициялардың келуі және теңгелік активтерге деген сұраныстың өсуі бар. Сонымен қатар экспорт көлемінің импорттан басым болуы және ішкі валюта нарығында шетел валютасының жеткілікті ұсынылуы да теңгені қолдауы мүмкін. Бұған қоса, елдегі макроэкономикалық тұрақтылық пен бюджет тапшылығын бақылауда ұстау маңызды. Алайда осы факторлардың біреуі ғана доллардың айтарлықтай арзандауына жеткіліксіз. Валюта бағамына ішкі нарықтағы сұраныс пен ұсыныс, пайыздық мөлшерлемелер және сыртқы экономикалық жағдай да ықпал етеді.

"Осы факторлардың біреуінің болуы жеткіліксіз. Доллардың 400 теңгеге дейін түсуі мен сол деңгейде ұзақ уақыт сақталуының арасында үлкен айырмашылық бар", – дейді Бауыржан Ысқақов.

Доллардың арзандауы халыққа қалай әсер етеді?

Доллар бағамының төмендеуі импорттық тауарлардың құнына әсер етуі мүмкін. Қазақстан шетелден көптеген тауар сатып алатындықтан, теңгенің нығаюы импорт шығындарын азайтуға мүмкіндік береді. Бұл кейбір тауарлардың бағасына да оң ықпал етуі ықтимал.

Дегенмен доллардың арзандауы дүкендегі бағаның бірден төмендеуіне кепілдік бермейді. Тауар құнына логистика, өндіріс шығындары, салықтар және сатушылардың баға саясаты сияқты басқа факторлар да әсер етеді.

Екінші жағынан, табысын шетел валютасымен алатын экспорттаушылар немесе жинағын доллармен сақтайтын азаматтар теңгемен есептегенде айырмашылық сезінуі мүмкін. Мәселен, доллар бағамы төмендеген жағдайда бұрын сатып алынған валютаның теңгеге шаққандағы құны азаяды.

Жинақты теңгеде сақтаған дұрыс па, әлде долларға ауыстырған жөн бе?

Экономистің пікірінше, валюта бағамын дәл болжауға тырысқаннан гөрі, жинақты мақсатына, пайдалану мерзіміне және тәуекел деңгейіне қарай бөлген дұрыс.

"Валютаны болжауға қарағанда, жинақты мақсатына, пайдалану мерзіміне және тәуекел деңгейіне қарай бөлген маңызды. Күнделікті шығындар мен төтенше жағдайларға арналған қаражаттың басым бөлігін өтімді теңгелік құралдарда сақтау орынды деп ойлаймын", – дейді Бауыржан Ысқақов.

Оның айтуынша, қаржылық шешім қабылдағанда ақшаның қашан қажет болатынын ескерген жөн. Күнделікті шығындар мен күтпеген жағдайларға арналған қаражат қолжетімді болуы керек. Ал ұзақ мерзімді жинақ үшін валютаны әртараптандыруға болады. Барлық ақшаны бір мезетте долларға немесе теңгеге ауыстырудың орнына, жинақты бірнеше бөлікке бөліп, айырбас бағамының өзгеру тәуекелін ескерген дұрыс.

Венера Жаналина: доллардың 400 теңгеден төмендеуі үшін не қажет?

Қаржыгер Венера Жаналина да доллардың 400 теңгеден төмен түсу мүмкіндігін жоққа шығармайды. Алайда мұндай бағамның ұзақ уақыт сақталуы бірнеше сыртқы және ішкі факторға байланысты.

"Доллардың 400 теңгеден төмен түсуі мүмкін, бірақ әзірге мұны негізгі болжам ретінде қарастыруға болмайды. Мұндай сценарий жүзеге асуы үшін әлемдік нарықта доллар әлсіреп, Қазақстанда теңгелік активтерге шетелдік инвесторлардың қызығушылығы сақталуы керек. Сонымен қатар мұнай бағасының жоғары болуы және ішкі валюта нарығында шетел валютасының жеткілікті ұсынылуы маңызды", – деген пікірде қаржыгер.

Венера Жаналинаның талдауына сәйкес, доллардың әлемдік нарықтағы жағдайы теңге бағамына әсер ететін негізгі сыртқы факторлардың бірі. Егер АҚШ валютасы басқа валюталарға қатысты күшейсе, теңгенің одан әрі нығаюы қиындауы мүмкін. Бұған АҚШ Федералдық резерв жүйесінің ақша-несие саясаты да ықпал етеді. АҚШ-тағы пайыздық мөлшерлемелер жоғары деңгейде сақталса, инвесторлар доллармен номинацияланған активтерге қызығушылық танытуы мүмкін. Бұл Қазақстан сияқты нарықтарға келетін инвестиция ағынына әсер етеді.

Шетелдік инвесторлардың Қазақстанның мемлекеттік бағалы қағаздарына сұранысы теңгені қолдай алады. Бірақ валюта бағамының өзгеруі инвесторлар үшін қосымша тәуекел туғызады: теңге кейін әлсіресе, олардың теңгелік активтерден алатын кірісінің бір бөлігі валюта бағамындағы айырмашылыққа байланысты азаюы мүмкін.Сондықтан теңгенің нығаюы тек мұнай бағасына немесе ел ішіндегі экономикалық жағдайға ғана тәуелді емес. Әлемдік доллар бағамы, АҚШ-тың ақша-несие саясаты және халықаралық капитал қозғалысы да маңызды рөл атқарады.

Доллар 400 теңгеге дейін түсе ме?

Осы факторларды ескерсек, доллардың 400 теңгеге дейін арзандауы мүмкін болғанымен, мұны жақын мерзімдегі негізгі сценарий деп қабылдауға негіз жеткіліксіз. Теңгенің қазіргі нығаю үрдісі сақталуы үшін ішкі экономикалық жағдайлармен қатар, сыртқы нарықта да қолайлы ахуал болуы қажет.

Ең маңыздысы – доллардың белгілі бір межеге жетуінен гөрі, бағамның қаншалықты тұрақты болатыны. Өйткені валютаның қысқа мерзімде арзандауы мен оның ұзақ уақыт бойы сол деңгейде сақталуы екі бөлек жағдай. Сондықтан азаматтар жинағын жоспарлағанда тек болжамға сүйенбей, жеке қаржылық мақсаты мен тәуекелін де ескергені жөн.

Айта кетсек, бұған дейін Қазақстан Ұлттық экономика министрлігі 2029 жылға дейінгі инфляция болжамын жариялады.

АҚШ-тың Орегон штатында мектепке қарулы шабуыл жасаған 16 жастағы жасөспірімді мұғалім мен сол мектепте оқитын екі қыздың әкесі тоқтатты. Қайғылы оқиғадан үш оқушы мен бір мұғалім қаза тапты, тағы екі адам жарақат алды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі BBC-ге сілтеме жасап хабарлайды.

Оқиға 15 қазанда Орегон штатының Бенд қаласындағы Silver Rail бастауыш мектебінде болған. Полиция мәліметінше, 16 жастағы жасөспірім мектеп аумағына келіп, алдымен тұрақтағы көлікке оқ атқан. Кейін мектеп ғимаратының шыны есігін атып, ішке кірген.

Қарулы жасөспірім ерекше білім беруді қажет ететін балалар оқитын сыныпқа кіріп, оқ жаудырған. Сол сәтте мұғалімдердің бірі шабуылдаушыны тоқтатуға әрекеттенген. Ол жасөспірімді жерге құлатып, қолындағы қаруын тартып алуға тырысқан.

Осы кезде мектептің жанынан өтіп бара жатқан ер адам атыс дауысын естіп, ғимаратқа кірген. Ол сыныпқа жетіп, шабуылдаушыға бірнеше рет оқ атқан. Жасөспірім оқиға орнында көз жұмды.

Кейін ер адамның осы мектепте оқитын екі қыздың әкесі екені анықталды.

Бенд қалалық полициясының басшысы Майк Кранц мұғалім мен ер адамның әрекеті бұдан да көп адамның қаза табуына жол бермегенін айтты.

“Осындай қатыгездікке қарсы тұрып, қайғылы оқиғаның одан әрі ушығуына жол бермеген батыл адамдарға қарыздармыз. Олардың ерлігі көптеген адамның өмірін сақтап қалды”, – деді полиция басшысы.

Оның айтуынша, шабуылдаушыны тоқтатуға тырысқан мұғалімнің өзі зардап шекпеген.

Қаза тапқандар туралы не белгілі?

16 қазанда өткен баспасөз мәслихатында полиция шабуыл жасаған жасөспірімнің кім екенін және қаза тапқандар туралы мәліметтерді жариялады.

Күдікті – 16 жастағы Гриффин Дж. Джон. Ол бұрын осы мектепте оқыған және ерекше білім беруді қажет ететін балаларға арналған сыныпта білім алған.

Тергеу мәліметінше, жасөспірім сынып ішінде 15 ретке дейін оқ атқан. Оның жанынан тағы шамамен 44 оқ-дәрі табылған.

Полиция жасөспірімнің үйін тінтіп, оқиғаның мән-жайын анықтауға кіріскен. Алдын ала болжам бойынша, ол мектепке жаяу келген. Алайда қандай жолмен жүргені және қаруды қайдан алғаны әлі де зерттеліп жатыр.

Қарулы шабуылдың нақты себебі әзірге белгісіз.

Полиция қаза тапқан төрт адамның екеуінің аты-жөнін туыстарының келісімімен жариялады. Олар – бес жастағы Роам Саммер және 25 жастағы мұғалім Меган Ламберт.

Меганның отбасы оның өзі өскен өңірде мұғалім болып жұмыс істеуді армандағанын айтты.

“Ол жүрегі кең, өзгелерге жанашыр адам еді. Әрдайым әлсіздерге араша түсіп, көмекке мұқтаж жандарды қорғауға тырысатын”, – делінген отбасының мәлімдемесінде.

Ал қаза тапқан бес жасар Роам Саммердің атасы Брайан Джолли New York Times басылымына немересінің өлімі бүкіл отбасын есеңгіретіп жібергенін айтқан.

Оның сөзінше, Роам өте зерек, тентектеу, өмірге құштар әрі ештеңеден қорықпайтын бала болған.

Қаза тапқан тағы екі оқушының жасы сегізде және он бірде болған. Олардың отбасылары әзірге балалардың аты-жөнін жариялауға келісім бермеген.

Шабуыл салдарынан тағы екі адам жарақат алды. Олардың бірі – 54 жастағы мұғалім, екіншісі – жеті жастағы оқушы.

Екеуі де ауруханаға жеткізілді. Жеті жасар баланың жағдайы ауыр, бірақ тұрақты деп бағаланып отыр.

“Анашым, мен бәрін құтқара алмадым”

Мектептегі атысты тоқтатқан ер адамның есімін полиция бастапқыда жариялаған жоқ. Алайда америкалық БАҚ оның 36 жастағы ағаш ұстасы Кейлуб Джаманко екенін анықтады.

Ер адамның екі қызы да осы мектепте оқиды.

NBC News телеарнасына сұхбат берген ағасының айтуынша, Кейлуб сол күні түскі уақытта үйіне қайтып бара жатқан. Жол-жөнекей қыздары оқитын мектептің жанынан өткенде, қарулы жасөспірімнің тұрақтағы көлікке оқ атқанын көрген.

Кейін күдікті мектептің терезесін атып, ғимаратқа кіріп кеткен.

Осыны көрген Кейлуб көлігінде тұрған тапаншасын алып, шабуылдаушының соңынан ерген. Полицияның мәліметінше, ер адамның қолындағы 40-калибрлі тапанша заңды түрде сатып алынған.

Кейлуб мектепке кірген кезде мұғалімнің қарулы жасөспіріммен арпалысып жатқанын көрген. Ол шабуылдаушыға бірнеше рет оқ атып, атысты тоқтатқан.

Оқиғадан кейін Кейлуб Калифорния штатының Сакраменто қаласында тұратын анасы Кенда Фрименге телефон соққан.

Анасының айтуынша, ұлы болған жағдайдан қатты күйзеліске түскен.

“Ол маған “Анашым, бір адам қызым оқитын мектепке кіріп кетті. Ол балаларға оқ атты”, – деді.

Содан кейін:

“Мен оның дәл алдынан шықтым. Оған оқ атып өлтірдім, анашым” деп айтты”, – деп еске алды Кенда Фримен CBS телеарнасына берген сұхбатында.

Әйел ұлына көптеген адамның өмірін сақтап қалғанын айтып, жұбатуға тырысқан.

“Мен оған “Балам, сен қаншама адамды аман алып қалдың” дедім. Бірақ ол “Анашым, мен бәрін құтқара алмадым” деп жауап берді”, – деді әйел.

АҚШ билігі ер адамның әрекетіне баға берді

Орегон штатының губернаторы Тина Котек шабуылдаушыны тоқтатқан ер адамның батылдығын атап өтті.

Губернатор оның әрекеті бұдан да көп адамның қаза табуына жол бермегенін айтып, психологиялық тұрғыдан ауыр жағдайды бастан өткергеніне түсіністік білдірді.

“Бұл – адамға үлкен эмоционалдық салмақ түсіретін жағдай. Менің ойым қазір сізбен бірге екенін білсеңіз екен”, – деді губернатор ер адамға қарата.

АҚШ президенті Дональд Трамп та атысты тоқтатқан азаматты “нағыз қаһарман” деп атады.

Оның айтуынша, ер адам дер кезінде әрекет етпегенде, қайғылы оқиғаның салдары әлдеқайда ауыр болуы мүмкін еді.

“Бұл – өте қорқынышты оқиға. Абырой болғанда, жанында қаруы бар әрі оны қолдана білетін адам табылды”, – деді Трамп.

Қазір полиция шабуылдың себебін анықтап жатыр. Тергеушілер жасөспірімнің қаруды қалай қолға түсіргенін және неліктен бұрын өзі оқыған мектепке шабуыл жасағанын зерттеуге кірісті.

Еске салайық, бұған дейін Түркияда жасөспірім мектепте атыс шығарып, 16 адамды жаралағаны хабарланған еді. Алдын ала мәлімет бойынша, шабуылды осы мектептің 2007 жылы туған бұрынғы оқушысы жасаған. Ол оқу орнының аумағына кіріп, помпалы мылтықпен бейберекет (аңшылықта, спортта және құқық қорғау органдарында (полиция) жақын қашықтықта резеңке немесе бытыра оқтармен ату үшін қолданылады) оқ жаудырған. Кейін күдікті өз-өзіне қол жұмсаған.

20-22 қазан аралығында Қазақстанның басым бөлігінде жаңбыр мен қар жауып, күн суытады. Кей өңірлерде көктайғақ болып, түнде үсік жүреді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қазгидрометтің мәліметінше, келер күндері атмосфералық фронттардың әсерінен еліміздің басым бөлігінде ауа райы құбылмалы болады. 20 қазанда Павлодар облысында, ал 21–22 қазанда шығыс өңірлерде қатты жауын-шашын, жаңбыр мен қар күтіледі. Тек еліміздің оңтүстігінде жауын-шашынсыз ауа райы сақталады.

Солтүстік пен шығыс облыстарда көктайғақ болуы мүмкін. Ал оңтүстік және оңтүстік-шығыс өңірлерде түнде 1–3 градусқа дейін үсік жүреді. Республика бойынша жел күшейіп, түнгі және таңғы уақытта тұман түседі.

Астана

Астанада келер үш күнде жаңбыр аралас қар жауып, қатты жел соғады.

20 қазанда түнде және таңертең жаңбыр мен қар жауады. Ауа температурасы түнде де, күндіз де +1…+3 градус болады. Желдің екпіні секундына 15–20 метрге дейін жетеді.

21 қазанда да жауын-шашын күтіледі. Түнде +1…+3, күндіз +6…+8 градус болады. Желдің екпіні кей уақытта секундына 23 метрге дейін күшейеді.

22 қазанда жаңбыр аралас қар жалғасады. Түнде +1…+3, күндіз +4…+6 градус күтіледі. Желдің екпіні секундына 15–20 метрге дейін жетеді.

Алматы

Алматыда алдағы үш күнде жауын-шашын болмайды. Алайда күн біртіндеп салқындайды.

20 қазанда күндіз +18…+20, түнде +4…+6 градус болады. Желдің жылдамдығы секундына 3–8 метрге жетеді.

21 қазанда күндіз +14…+16, түнде +3…+5 градус күтіледі.

22 қазанда күндіз +15…+17, түнде +3…+5 градус болады. Екі күнде де желдің екпіні секундына 12 метрге дейін күшеюі мүмкін.

Шымкент

Қалада да жауын-шашынсыз ауа райы сақталады.

20 қазанда күндіз +20…+22, түнде +8…+10 градус болады.

21 қазанда күндіз +17…+19, түнде +7…+9 градус күтіледі.

22 қазанда күндіз +17…+19 градус болады. Желдің екпіні секундына 15–20 метрге дейін жетуі мүмкін.

Қазақстан өңірлерінде ауа райы қандай болады?

Елдің батысында түнде ауа температурасы -6…+2 градусқа дейін төмендейді. Ал күндіз +15…+22 градусқа дейін жылынады.

Маңғыстау облысында түнде +2…+10 градус болады. Күндіз ауа температурасы бастапқыда +21…+26 градусқа дейін көтеріліп, кейін +18…+23 градусқа дейін төмендейді.

Ақтөбе облысында түнгі температура 0…+5 градустан -1…-6 градусқа дейін төмендейді. Ал күндіз +12…+17 градусқа дейін жылынады.

Қостанай облысы мен еліміздің солтүстігінде түнде ауа температурасы -1…-6 градустан 0…+5 градусқа дейін өзгеріп отырады. Күндіз +2…+10 градус шамасында болады.

Орталық Қазақстанда түнде ауа температурасы 0…+5 градустан -1…-6 градусқа дейін төмендейді. Күндіз бастапқыда +3…+11 градус болса, кейін +7…+13 градусқа дейін жылынады.

Елдің шығысында түнде ауа температурасы 0…+5 градусқа дейін төмендейді. Күндіз +2…+7 градус шамасында болады. Ал өңірдің шығыс бөлігінде күндіздің өзінде -1 градусқа дейін суытуы мүмкін.

Оңтүстік өңірлерде түнде 0…+5 градус болады. Күндіз ауа температурасы +18…+23 градустан +12…+17 градусқа дейін төмендейді.

Еліміздің оңтүстік-шығысында түнде ауа температурасы негізінен 0…+8 градус шамасында сақталады. Ал таулы аудандарда -3…-8 градусқа дейін аяз болады. Күндіз температура +15…+20 градустан +8…+16 градусқа дейін төмендеуі мүмкін.

Синоптиктердің болжамы бойынша, алдағы күндері еліміздің бірқатар аймағында ауа райы тұрақсыз болады. Әсіресе солтүстік пен шығыста жаңбыр аралас қар, көктайғақ және екпінді жел күтіледі.

Еске салайық, бұған дейін синоптиктер Қазақстанда алдағы қыс қандай болатынына болжам жасағаны хабарланған еді.

Шығыс Қазақстан облысындағы Катонқарағай ұлттық паркінде Қызыл кітапқа енген қар барысына спутниктік қарғыбау тағылды. Оңтүстік Алтайда мұндай жұмыс алғаш рет жүргізілді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Мамандар қар барысына “Алтай” деген ат берген. Енді оның қайда жүргенін, қанша шақырым жол жүретінін және қандай аумақтарды мекендейтінін спутник арқылы бақылауға болады.

Жиналған мәліметтер ғалымдарға сирек кездесетін жыртқыштың тіршілігін тереңірек зерттеуге мүмкіндік береді. Сондай-ақ қар барысының мекендеу ортасын сақтап, оны қорғау шараларын тиімді жоспарлауға көмектеседі.

Арнайы қарғыбауды орнатуға Катонқарағай ұлттық паркінің қызметкерлері мен Зоология институтының мамандары қатысқан.

Жоба Pernod Ricard Kazakhstan компаниясының қолдауымен жүзеге асырылып жатыр.

Айта кетейік, қар барысы Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген. Сирек кездесетін жыртқышты сақтау үшін оның табиғи ортадағы қозғалысы мен тіршілік ету ерекшеліктерін зерттеу маңызды.

Публикация от Катонқарағай ұлттық паркі/Катон-Карагайский национальный парк (@katonkaragay_nationalpark)

Еске салайық, бұған дейін "Алтын-Емел" мемлекеттік ұлттық табиғи паркінің қызметкері сирек кездесетін қар барысын видеоға түсіріп алғаны хабарланған еді.

Қытайда балаларға құрамында қорғасын бар тағам берген балабақша иесі өмір бойына бас бостандығынан айырылды. Онымен бірге мекеменің тағы бес қызметкері сотталды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі BBC-ге сілтеме жасап хабарлайды.

Оқиға Қытайдың Ганьсу провинциясындағы Тяньшуй қаласында орналасқан Heshi Peixin балабақшасында болған. Тергеу мәліметінше, мекеме қызметкерлері тағамдарды балаларға тартымды етіп көрсету үшін асқа жеуге жарамсыз бояу қосқан.

Салдарынан 2025 жылғы шілдеде балабақшадағы 247 бала мен қызметкердің қанынан қорғасын мөлшерінің шамадан тыс жоғары екені анықталған. Ал 235 бала қорғасыннан улану диагнозымен ем қабылдауға мәжбүр болған.

Тексеру барысында балаларға берілген құрма қосылған бәліштер мен жүгері тоқаштарының құрамынан қорғасын табылған. Кейбір тағамдардағы улы заттың мөлшері Қытайда белгіленген қауіпсіздік нормасынан 2 мың еседен астам жоғары болған.

Тергеу нәтижесінде балабақша иесі Ли Хуэйфан мен мекеме басшылығы асхана қызметкерлеріне тағамға улы бояу қосуды тапсырғаны анықталды.

Сот Ли Хуэйфанды өмір бойына бас бостандығынан айырып, 500 мың юань (33,8 миллион теңге) көлеміндегі жеке мүлкін тәркілеуге шешім шығарды. Балабақшаның атқарушы директоры 15 жылға, ал асханада жұмыс істеген төрт қызметкер 6 жылдан 8 жылға дейін сотталды.

Бұған қоса, тергеу кезінде жергілікті шенеуніктер мен медицина қызметкерлерінің оқиғаны жасыруға тырысқаны белгілі болды. Олар қан талдауының нәтижелерін бұрмалап, балабақша инвесторынан пара алған.

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметінше, қорғасыннан улану әсіресе кішкентай балалар үшін қауіпті. Ол ми мен орталық жүйке жүйесіне ауыр зақым келтіруі мүмкін.

Осы оқиғадан кейін Қытайда білім беру мекемелеріндегі тамақ қауіпсіздігін күшейтуге бағытталған жаңа талаптар енгізілді.

Еске салайық, бұған дейін Өзбекстанда балабақшада 109 бала айраннан уланып қалғаны хабарланған еді. 

Қазақстанның Астана, Алматы, Шымкент қалаларында және басқа өңірлерінде Республика күніне орай Republic Day және Bereke Fest атты ауқымды жеңілдіктер науқаны басталды. Кейбір тауарларға 10% – 50 % дейін жеңілдік ұсынылады. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Мерекелік жеңілдіктердің негізгі кезеңі 21-27 қазан аралығында өтеді. Осы күндері азық-түлік пен азық-түлікке жатпайтын тауарларды төмендетілген бағамен сатып алуға болады.

Науқанға ірі сауда орталықтары мен дүкендер желілері қатысады. Астанада жеңілдіктерді MEGA Silk Way және Хан Шатыр сауда орталықтарынан, Алматыда MEGA Alma-Ata, MEGA Park және Forum Almaty орталықтарынан табуға болады. Ал Шымкентте Mega Planet және Shymkent Plaza сауда орталықтары акцияға қосылады.

Bereke Fest аясындағы арнайы ұсыныстар Magnum, SMALL, Астықжан және GraMad дүкендерінде де қолжетімді болады.

Науқанды Қазақстанның Сауда және интеграция министрлігі мен жергілікті атқарушы органдар ұйымдастырған. Оның мақсаты — халыққа қажетті тауарларды қолжетімді ету, ішкі сауданы қолдау және отандық өндірушілердің өнімдерін өткізу мүмкіндіктерін кеңейту.

Жеңілдіктерге қатысатын сауда орталықтары мен дүкендердің толық тізімін жергілікті әкімдіктердің ресми интернет-ресурстарынан білуге болады. Акциялар 27 қазанды қоса алғанға дейін жалғасады.

Айта кетсек, бұған дейін Құрылтайда үй маңындағы дүкендердің мәселесі көтерілгені туралы хабарлаған едік.

Flydubai әуе компаниясының ұшқышы Смит Маччхар ұшу кезінде екінші ұшқыштың өзіне балтамен шабуыл жасап, жолаушылар мінген ұшақты құлатпақ болған сәтін айтып берді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі The National-ға сілтеме жасап хабарлайды.

Оқиға 30 қыркүйекте Дубайдан Тель-Авивке бағыт алған ұшақта болған. Екінші ұшқыш, Оман азаматы Хаммам әл-Хаммами әуе кемесінің капитанына шабуыл жасап, басқаруды өз қолына алуға тырысқан.

Қазір Әбу-Дабиде емделіп жатқан Смит Маччхар сол күнгі оқиғаны алғаш рет егжей-тегжейлі баяндады.

Оның айтуынша, алғашқы екі сағатта ұшу қалыпты өткен. Әріптесінің әрекетінен ешқандай күмән байқалмаған. Алайда екінші ұшқыш намаз оқитынын айтқаннан кейін жағдай күрт өзгерген.

“Ол намаз оқығысы келетінін айтып, орнынан тұрды. Boeing 737 ұшағының кабинасы тар болғандықтан, мен оған құрмет көрсетіп, басқа жаққа қарадым. Өз жұмысымды жалғастырып, ұшу көрсеткіштерін тексеріп отырғанмын. Кенет желкемнен қатты соққы алдым. Өте ауыр әрі қатты затпен ұрғанын сездім”, – деді капитан.

Кейін екінші ұшқыштың төтенше жағдайға арналған балтамен шабуыл жасағаны белгілі болған.

Смит Маччхар басы мен сол қолынан ауыр жарақат алған. Ол өзін қорғауға тырысқанымен, әріптесі қайта-қайта соққы берген.

Осы сәтте шабуыл жасаған ұшқыш басқаруды қолға алып, қозғалтқыштардың қуатын азайтып, ұшақты төмен қарай бағыттаған.

“Соққылар тоқтамады. Бір кезде қозғалтқыштардың дыбысы бәсеңдеп, ұшақтың төмен құлдилап бара жатқанын сездім”, – деп еске алды капитан.

Бір минутқа жетпейтін уақытта Boeing 737 ұшағы 5 мың метрден астам биіктікті жоғалтқан. Жолаушылар арасында үрей басталған.

Ауыр жараланғанына қарамастан, капитан кабина есігін ашып үлгерген. Сол кезде экипаж мүшелері мен жолаушылар көмекке келіп, шабуыл жасаған екінші ұшқышты тоқтатқан.

Ұшақты аман алып қалуға бортта жолаушы ретінде отырған Flydubai компаниясының тағы екі ұшқышы көмектескен. Олар басқаруды қолға алып, әуе кемесін қайта тұрақтандырған.

Нәтижесінде ұшақ Сауд Арабиясының Табук қаласындағы әуежайға шұғыл қонып, жолаушылар аман қалған.

Ал екінші ұшқыш Хаммам әл-Хаммами ұсталды.

БАӘ прокуратурасының мәліметінше, күдікті ұшақты басып алып, Израильдегі Бен-Гурион әуежайына құлатуды жоспарлаған. Оқиғаға қатысты тергеу жүргізіліп жатыр.

Еске сала кетейік, 30 қыркүйекте Дубайдан Тель-Авивке ұшқан FlyDubai ұшағында екінші ұшқыш әріптесіне шабуыл жасап, ұшақты апатқа ұшыратуға әрекет жасады деген күдікке ілінді. Бортта 174 жолаушы болған. Жолаушылар мен экипаж мүшелері шабуылдаушыны залалсыздандырып, ұшақты Сауд Арабиясына шұғыл қондырған. Оқиға бойынша тергеу жалғасып жатыр.

Абай облысы, Жарма ауданында жүргізуші мас күйінде көлік айдағаны үшін 2 жыл 2 айға бас бостандығынан айырылды. 53 жастағы ер адам мәңгілікке көлік айдау құқығынан да айырылды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Сот кезінде ер адам кінәсін мойындаған және ішімдік ішу себебін де түсіндірген. Сөзінше, қызының дүниеге келуіне байланысты алкоголь тұтынған.

“Жарма ауданының Қалбатау ауылында 2026 жылғы 22 қыркүйекте сағат 12:00 шамасында өмір бойына көлік жүргізу құқығынан айырылған 53 жастағы ер адам ВАЗ-21099 автокөлігінің рөлінде мас күйде отырған. Боранбай би көшесінде оны полиция қызметкерлері тоқтатқан. Медициналық куәландыру оның орташа дәрежедегі алкогольдік масаң күйде болғанын растаған”, – деп жазды облыстық департамент.

Абай облысы департаментінің мәліметінше, ер адам бұған дейін де ішімдікпен ұсталып, көлік жүргізу куәлігінен, сондай-ақ мас күйде көлікке отырғаны үшін де темір тордың ар жағында өз жазасын өтеген.

Бұған дейінгі жүргізушінің заң бұзушылықтары:

• 2015 жыл. Мас күйде көлік басқарғаны үшін әкімшілік жауапкершілікке тартылды;
• 2018 жыл. Тағы да заң бұзды. Бұл жолы жүргізуші куәлігінсіз әрі мас күйде көлік басқарғаны үшін 120 тәулікке қоғамдық жұмыстарға тартылып, көлік жүргізу құқығынан тағы үш жылға айырылды;
• 2020 жыл. Бұрынғы жазадан да қорытынды шығармады. Қайтадан мас күйде көлік басқарғаны үшін сегіз айға бостандығынан айырылды;
• 2022 жыл. Тағы да сол әрекет. Сот оны өмір бойына көлік жүргізу құқығынан айырып, екі жылға бас бостандығынан айырды;
• 2026 жыл. Арада жылдар өтсе де, жағдай өзгермеген. Өмір бойына көлік жүргізуге тыйым салынған азамат тағы да мас күйде рөлге отырған.

“Басқаша айтқанда, әкімшілік жаза да тоқтатпады, қоғамдық жұмыс та нәтиже бермеді, түрме де сабақ болмады. Заң алдындағы жауапкершілік бірнеше рет ескертілсе де, азамат сол әрекетін қайталаған” – деп мәлімдеді департамент.

 Еске сала кетейік, Төтенше жағдайлар министрлігі Өртке қарсы қызмет комитетінің төрағасы Ерлан Төрегелдиев түнгі тыныштықты бұзып, мас күйде жүргені үшін жауапқа тартылды деген ақпарат тарады. Алайда полиция оның аты-жөнін ресми түрде растаған жоқ.

2027 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда жұмыссыздық бойынша әлеуметтік төлем үш айға дейін қысқарады. Бұған дейін төлем мерзімі азаматтың сақтандыру жүйесіне қатысу өтіліне қарай алты айға дейін созылатын. Сонымен қатар, жәрдемақының ең жоғары мөлшері белгіленбек. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің мәліметінше, ресми жұмыс істеп, Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорына әлеуметтік аударымдар төлеген азаматтар жұмысынан айырылған жағдайда әлеуметтік төлем алуға құқылы. Жәрдемақының мөлшері азаматтың әлеуметтік аударымдар жүргізілген табысына және сақтандыру жүйесіне қатысу өтіліне байланысты есептеледі. Ал төлемнің ең жоғары шегі ең төменгі жалақының жеті еселенген мөлшерінің 45%-ынан аспайды.

 2027 жылғы бюджет жобасына сәйкес, ең төменгі жалақы мөлшері өзгеріссіз 85 мың теңге болып қалмақ. Осы соманы жеті еселеп, оның 45%-ын есептегенде, жәрдемақының ең жоғары мөлшері 267 750 теңге немесе шамамен 268 мың теңге болады. Яғни әлеуметтік аударымдар есептелген табысы жоғары азаматтар да белгіленген шектен артық төлем ала алмайды. Нақты сома әр адамның табысы мен сақтандыру жүйесіне қатысу өтіліне қарай анықталады.

Жұмысынан айырылған азамат төлем алу үшін тұрғылықты жеріндегі Мансап орталығына жүгіне алады. Сондай-ақ өтінішті eGov.kz электрондық үкімет порталы немесе Enbek.kz электрондық еңбек биржасы арқылы беруге болады. Мансап орталығы азаматқа кәсіби дағдыларына сәйкес жұмыс ұсынады. Егер жұмыс табылмаса, ол жұмыссыз ретінде тіркеліп, әлеуметтік төлем тағайындау рәсімінен өтеді.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда 1 қазаннан бастап жұмыссыздық бойынша төлем мөлшері мен мерзімі қысқаратыны туралы жазғанбыз. 

Қарағандыда такси жүргізушісінің қырағылығы арқасында 68 жастағы зейнеткер алаяқтарға 3 миллион теңгесін беріп қоя жаздаған жерінен аман қалды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Polisia.kz-ке сілтеме жасап хабарлайды.

Полиция мәліметінше, алаяқтар ауылда тұратын зейнеткерге хабарласып, өздерін бұрынғы әріптестері ретінде таныстырған. Олар әйелді банк шоттарын шұғыл тексеру қажет деп сендірген.

Кейін WhatsApp арқылы өзін банктің қауіпсіздік қызметкерімін деп таныстырған “Марат” есімді азамат байланысқа шыққан. Ол зейнеткердің депозитінде 3 миллион теңге барын біліп, ақшасын қорғау үшін айтқанын орындауы керегін түсіндірген.

Алаяқтың сөзіне сенген әйел банктегі барлық жинағын қолма-қол шешіп алған. Кейін қаскөйлер ақшаны қалааралық такси арқылы Алматыға жіберуді тапсырған.

Зейнеткер айтылған жерге барып, ақшаны таксимен жөнелтпек болған. Алайда жүргізуші жағдайдың күмәнді екенін байқап, полицияға хабар берген.

Оқиға орнына жедел жеткен тәртіп сақшылары алаяқтық әрекетті тоқтатып, зейнеткердің 3 миллион теңгесін сақтап қалды. Әйелге материалдық шығын келмеген.

Полиция тұрғындарға банк қызметкерлері мен құқық қорғау органдарының өкілдері телефон немесе мессенджер арқылы ақша аударуды, қолма-қол қаражатты біреуге беруді талап етпейтінін ескертті.

Сондай-ақ күмәнді қоңырау түскен жағдайда әңгімені дереу тоқтатып, 102 нөміріне хабарласуға кеңес берді.

Еске салайық, бұған дейін Талдықорған тұрғындары алаяқтарға ақша аударғалы жатқан зейнеткерді тоқтатып үлгергені хабарланған еді.

Желіде тараған видеода оған белгісіз ер адам видеоқоңырау арқылы не істеу керегін айтып отырғанын байқауға болады. Осы жағдайды байқаған басқа адамдар әйелдің алаяқпен сөйлесіп тұрғанын түсіндіріп, оны тоқтатуға тырысқан. Ал өзін әйелдің баласы ретінде таныстырған ер адам әжейді "мама" деп атап, тұрғындар араласқан кезде ашуға мінген.

Оқиға куәгерлері телефонның ар жағындағы адамнан жүзін көрсетуді талап еткен. Алайда ол камераға жүзін көрсетпеген. Осыдан кейін әйел тұрғындармен бірге полицияға баруға келіскен. Әйелдің сөзінше, осы уақытқа дейін ол әлгі адамға 3 миллион теңге аударып үлгерген.

Оңтүстік Кореяда жол үстінде өзге көліктің жолын бөгеп, жүргізушісін қорқытты деген күдікпен 21 жастағы Қазақстан азаматы ұсталды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Koreaherald-ға сілтеме жасап хабарлайды.

Оқиға 29 шілде күні түнгі сағат 23:40 шамасында Кёнгидо провинциясындағы Ичхон қаласында болған.

Полиция мәліметінше, қазақстандық жігіт 30 жастағы ер адамның көлігін қуып жетіп, алдынан жолын кескен. Кейін көлігінен түсіп, жәбірленушінің автокөлігінің алдыңғы бөлігін тепкілеген.

Оқиға видеосы YouTube желісінде таралып, көпшіліктің назарын аударған. Алайда жолдың қараңғы болуына байланысты полиция күдіктінің көлік нөмірін анықтай алмаған. Салдарынан қыркүйек айының ортасында тергеу нәтижесіз аяқталған.

Кейін полицейлер істі қайта қолға алып, бейнежазбаны мұқият зерттеген. Мамандар көлік нөмірінің бір бөлігін анықтап, маркасы мен моделіне қарай іздестіру жүргізген. Нәтижесінде Кореяда тұратын шетелдіктер көлік сататын әлеуметтік желідегі хабарландыру арқылы күдіктінің ізіне түскен.

21 жастағы қазақстандық Ансон қаласында ұсталып, оның көлігі тәркіленді.

Тергеу кезінде күдікті жәбірленушіні өз көлігін сатып алуға уәде беріп, кейін айнып қалған шетелдік азаматпен шатастырып алғанын айтқан.

Полицияның мәліметінше, оқиға орнында тағы бір 25 жастағы қазақстандық болған. Алайда оның елде заңды тұруға рұқсат беретін құжаттары болмағандықтан, қазан айының басында Кореядан шығарылғаны анықталды.

Қазір полиция 21 жастағы күдіктіні қамауға алуға санкция сұрап, шетелде жүрген екінші азаматқа халықаралық іздеу жариялау мүмкіндігін қарастырып жатыр.

Еске салайық, бұған дейін Үндістанда қазақстандық жаттықтырушы кәмелетке толмаған спортшыны зорлады деген күдікпен іздестіріліп жатқаны хабарланған еді.

Президент Қасым-Жомрат Тоқаев қызметтік борышын адал өтеп жүрген Төтенше жағдай қызметкерлерін мемлекеттік наградалармен марапаттады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Құтқарушылар күніне орай Төтенше жағдайлар министрлігінің қызметкерлеріне мемлекеттік наградалар табыстау рәсімін өткізді. Мемлекет басшысы құтқарушы мамандығы батылдықты, жанқиярлықты және қиын сәтте бірінші болып көмекке келуге дайын болуды білдіретінін атап өтті.

"Адам өмірін сақтау, адамдарды қатер мен қауіптен қорғау, қиындыққа тап болғандарға көмек қолын созу – осы асыл қасиеттер нағыз құтқарушылардың кәсіби болмысын айқындайды. Сондықтан халқымыз сіздерді бейбіт күннің батырлары деп атайды", – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.

ІІ дәрежелі "Даңқ" орденімен Маңғыстау облысы Төтенше жағдайлар департаментінің бастығы Қуанар Базарбаев пен Астана қаласы Төтенше жағдайлар департаментінің бастығы Марат Күлдіков марапатталды.

Бауыржан Момышұлы атындағы ІІ дәрежелі "Айбын" ордені Алматы қаласы Төтенше жағдайлар департаменті бастығының бірінші орынбасары Данияр Анри мен Мәлік Ғабдуллин атындағы Азаматтық қорғау академиясы бөлімінің бастығы Алексей Цурканға берілді.

"Құрмет" орденімен Кәсіби әскерилендірілген авариялық-құтқару қызметтерінің республикалық орталық штабының бас директоры Тимирлан Дзауров, Төтенше жағдайлар министрлігі департаменті директорының орынбасары Ерік Есмаханов және Шығыс Қазақстан облысы Төтенше жағдайлар департаментінің бас маманы Елена Нарзиева марапатталды.

Ал "Ерлігі үшін" медаліне "Барыс" республикалық құтқару қызметінің бас құтқарушысы Дархан Байдекенов, Қызылорда қаласындағы №6 өрт сөндіру бөлімінің аға өрт сөндіруші-құтқарушысы Нұрсұлтан Жалғасов, Алматы қаласы Мониторинг және жедел әрекет ету орталығының құтқарушысы Дархан Рысбаев және "Бурундайавиа" әуе компаниясының әуе кемесінің командирі Александр Чеботкин ие болды.

Сонымен қатар "Ерен еңбегі үшін" медалі Қызылорда облысындағы "Оңталап" шаруа қожалығының директоры Әбдіхамит Аралбаев пен Абай облысындағы "Ағайынды" шаруа қожалығының директоры Жанат Ибрагимовке табысталды.

Еске сала кетейік, Сәтбаев қаласы Ұлытау көшесінде орналасқан бес қабатты көппәтерлі тұрғын үйдің бірінші қабатындағы пәтерден өрт шығып, 14 адам эвакуацияланды. Құтқарушылар үй жануарын да өрттен аман алып қалды.

Әлеуметтік желіде 14 жастағы қыздың салған суреттері қызу талқыға түсті. Қара түспен салынған алғашқы суретте үлкен көз, жылап тұрған кішкентай адам мен қорқынышты бейне көрінеді. Ал екінші суретте адамның бет-әлпеті мен денесі бейнеленген. Мұны көрген әпкесі жағдайға алаңдаған. Осы орайда Stan.kz психолог маманнан мұндай суреттер қандай мағына беруі мүмкін екенін және ата-ана балаға қалай көмектесе алатынын сұрады.

Аталған жағдайды Threads парақшасында қыздың әпкесі баяндады. Оның айтуынша, кешкі сағат 21:00 шамасында сіңлісі асүйде отырып, осы суреттерді салған. 

“Сіңлімнің жанына барсам, бірінші суретті сызып отыр екен. Қатты қорқып, өзінен суретті түсіндіріп берші деп сұрадым. Өзі де білмейді. Күліп, жай сыза салдым деп айтты да, орнынан тұрып, кетіп қалды. Екінші күні, тағы екінші суретті салып, үстел үстіне қойып кетіпті. Сонда бұл суреттер не айтқысы келіп тұр. Қытайша сөздің мағынасы: “Мені алдаған адамдар 100 мың тал ине жұтсын” дейді”, – деп жазды қыздың әпкесі.

Желі қолданушыларының бірі қыздың жасы өтпелі кезеңге сәйкес келетінін айтып, мұндай суреттер оның көрген дүниелерінің әсерінен салынуы мүмкін екенін жазды.

“Мен де осы жаста қорқынышты фильмдер мен анимелер көретін едім. Қазір 35 жастамын, әлі де көремін. Қыздың шығармашылық қабілеті бар сияқты. Дегенмен суицид туралы сөз болғаны алаңдатады. Онымен жиі сөйлесіп, көңіл бөлген жөн. Әсіресе ата-анасы жанында болмаса, оларды сағынып жүруі де мүмкін”, – деп жазды ол.

Тағы бір желі қолданушысы баланың суреттеріне бейжай қарамау керегін айтты.

Тағы бір қолданушы жасөспірім кезінде өзі де қиын кезеңді бастан өткеріп, осындай суреттер салғанын айтты. 

“Мен де 14 жасымда осындай суреттер салатын едім. Ол кезде қатты күйзелісте жүрдім. Жауапсыз махаббат, жақындарымның ауыр сөздері, мұғалімдердің қысымы мен сыныптастарымның буллингі әсер етті. Мүмкін, бала ішіндегі жан айғайын осылай жеткізіп жүрген шығар. Оған ең алдымен қолдау керек. “Мен сені жақсы көремін” деп жиі айтып, өзін қажетсіз сезінбейтіндей болуы тиіс”, – деді ол.

Өзін психолог ретінде таныстырған желі қолданушысы екі суреттегі кейбір бөлшектерге назар аударып, баланың жағдайын мұқият зерттеу керегін жазды.

Тағы бір ана қызының басынан өткен жағдайды мысалға келтіріп, баланың суреттеріне ғана емес, оның күнделікті өміріне де назар аудару керегін айтты.

“Қызым 6-сыныпта оқып жүргенде өзін жалғыз қалған кейіпкер ретінде бейнелеп, оқиға ойлап табатын. Басында қиялының жемісі шығар деп ойладым. Кейін сыныптастарының онымен араласпайтынын, достары жоқ екенін білдім. Қазір 9-сыныпта оқиды. Бірақ әлі де ешкіммен тіл табыса алмай жүр. Анасы ретінде алаңдаймын”, – деп жазды ол.

Ал тағы бір қолданушы өзі де бұрын осындай суреттер салғанын айтып, жасөспірімдерге көбірек көңіл бөлу керегін жеткізді.

“Мен де бұрын осындай суреттер салатын едім. Телефоннан не көрсем, соны сала беретінмін. Көбіне көңіл күйім түсіп жүретін. Жасөспірім кезде түрлі ой мазалайды ғой. Сондықтан баланың көңілін аулап, оған көбірек уақыт бөліп, ішкі сезімдерін ашық айтуына жағдай жасау керек деп ойлаймын”, – деп жазды ол.

Аталған жағдайға қатысты Stan.kz тілшісі психолог Гүлбанум Мурадуллаевадан бұл сурет қандай мағына беретінін сұрады. 

Суреттер баланың ішкі күйін білдіруі мүмкін бе?

Психолог Гүлбану Мурадуллаева жасөспірімнің салған суреті оның ішкі сезімдерін білдіруі мүмкін екенін айтты. Маман суреттердегі көз жасы мен қара-қызыл түстерге назар аударған. Оның пікірінше, кейде бала өз ойын ашық жеткізе алмаған кезде сезімдерін сурет арқылы көрсетуі мүмкін.

“Бұл — 14 жастағы бала. Ол өз пікірін, ойын анық әрі еркін айта алмай жүруі мүмкін. Суреттерде көз жасы да бар. Екінші суретте де қара және қызыл түстер қолданылған. Мұның бәрі баланың ішкі күйіне қатысты белгілі бір ой тудыруы мүмкін”, — деді психолог.

Маманның сөзінше, бала кейде сурет арқылы өзін жалғыз сезінетінін немесе оны ешкім түсінбейтіндей күйде жүргенін білдіруі мүмкін. Дегенмен мұндай тұжырымды тек суретке қарап жасауға болмайды.

Психолог балалардың қорқынышты суреттер салуына әлеуметтік желілерден, TikTok-тан немесе басқа да көрген дүниелерінен алған әсері себеп болуы мүмкін екенін айтты. 

Қара және қызыл түстер нені білдіреді?

Қара немесе қызыл түсті қолдану міндетті түрде баланың психологиялық жағдайында мәселе бар екенін білдірмейді. Бұл оның сурет салудағы әдеті, ұнататын түстері немесе көрген дүниелерінің әсері болуы мүмкін.

“Қара түспен сурет салу баланың көңіл күйін білдіруі мүмкін. Бірақ бұл оның үнемі қолданатын түсі де болуы ықтимал. Сондықтан баланы бақылап, басқа да жағдайларға назар аудару керек. Ата-ана баланың тек суреттеріне емес, күнделікті өмірдегі өзгерістеріне де мән бергені жөн. Мәселен, бұрынғыдай сөйлеспей кетсе, көңіл күйі өзгерсе, ұйқысы бұзылса немесе мінез-құлқында айтарлықтай өзгерістер байқалса, мұны ескерген дұрыс”, – деді психолог. 

Психолог баламен күн сайын кемінде 15–20 минут сөйлесуге кеңес береді. Бұл уақытта ата-ана баланың күнделікті өміріне қызығушылық танытып, оны мазалайтын мәселелерді ашық айтуына мүмкіндік жасауы керек.

Маман ата-аналарға мынадай сұрақтар қоюды ұсынды:

• Бүгінгі күнің қалай өтті?
• Бүгін қандай жағдайға қуандың?
• Сені не ренжітті?
• Қазір сені не мазалап жүр?
• Мен саған қалай көмектесе аламын?

Психологтың айтуынша, бала бастапқыда бұл сұрақтарға жауап бермеуі мүмкін. Мұндайда оны сөйлесуге мәжбүрлемей, біртіндеп сенімді қарым-қатынас қалыптастырған жөн.

"Егер бала сөйлемесе, ата-ана өз күнінің қалай өткенін айтып бере алады. Мысалы, бүгін неге қуанғанын немесе неге ренжігенін бөліссе, бала да біртіндеп өз сезімдерін ашық айтуға үйренеді", — деді маман.

Қандай жағдайда психологқа жүгіну керек?

Психологтың айтуынша, бала бір рет ерекше немесе қорқынышты сурет салса, бұл оның міндетті түрде психологиялық қиындыққа тап болғанын білдірмейді. Алайда мұндай суреттер қайталанса, баланың көңіл күйі мен мінез-құлқында да өзгерістер байқалса, жағдайға бейжай қарамаған жөн.

“Бала сурет арқылы өзін мазалаған сезімдерін сыртқа шығаруы мүмкін. Кей жағдайда сурет салу оның ішкі күйін білдіру тәсіліне айналады. Сондықтан баланың суреттерін оның жалпы жағдайымен бірге қарастырған дұрыс. Ең бастысы — баланы суреттері үшін кінәламау, қорқытпау және мазақ етпеу. Оның не сезініп жүргенін түсінуге тырысып, өзін қауіпсіз сезінетін орта қалыптастыру маңызды. Ал алаңдаушылық тудыратын өзгерістер байқалса, балалармен жұмыс істейтін психологқа жүгінген жөн”, – деді психолог.

Айта кетейік, бұған дейін Психолог баланы ернінен сүюдің қауіпті екенін ескерткені туралы жазған едік.