Ұлттық статистика бюросының мәліметіне сүйенсек, бюроның сәуір айында есептегендегі нәтижесі бойынша, Қазақстандағы аспазшының орта есеппен жалақысы 192 626 теңге құрайды. Бұл туралы Stan.kz ақпараттық агенттігі хабарлайды.

Аспаздың жалақысы медбикеден 1,4 есе аз (264,6 мың) жалақы алады. Балабақша тәрбиешісі 271 мың, сатушы 262 мың табыс табады. 2026 жылы 85 мың теңге деңгейінде қалған ең төменгі жалақыдан аспаздардың орташа жалақысы 2,3 есе ғана асады.

Елімізде Алматы, Астана және Ұлытау облысында аспазшыларға жоғары төлейді. Шамамен 257 мың теңге. Одан кейін Атырау мен Маңғыстау облыстары тұр. Ең аз төленетіні Түркістан (146 мың) мен Жамбыл (150 мың) және Жетісу облыстарында (153 мың). 

Аспазшының айлығы оның қай жерде жұмыс жасағанына байланысты. Егер қонақ үй, кафе және өндіруші компаниялардың асханаларында аспаз көбірек алады. Бәрінен де аз алатын мектептер де, ауруханаларда және мемлекеттік мекемелерде жұмыс істейтін аспазшылар аз алады.

Мемлекеттік мекеменің асханасындағы аспаз 92 447 теңге алады. Бұл ең төменгі жалақыдан небәрі 9%-ға жоғары. Қонақүй аспазынан 3,8 есе кем. Мектеп аспазы 151 мың теңге алады.

Бюджеттік мекемелердің аспаздары мамандықтың орташа жалақысын төмендетіп отырған сияқты. Олардың жалақысы нарықтағы сұранысқа емес, техникалық персоналдың тарифтік кестесіне байланысты.

Тізімнің төменгі жағындағы аспаздың жанында және басқа да қоғамдық тамақтану қызметкерлері. Даяшы орта есеппен 223,5 мың теңге, қамыр илеуші 211,9 мың теңге, наубайшы 259,3 мың теңге алады. Статистикаға шайпұлдар, бейресми қосымша төлемдер және шағын дәмханалардағы жалақылар кірмейді, бұл қоғамдық тамақтануда көбінесе табыстың елеулі бөлігін құрайды.

Еске сала кетейік, Қазақстанда ветеринар мамандардың орташа жалақысы қазіргі 220 мың теңгеден 500 мың теңгеге дейін өсуі мүмкін. Бұл туралы Құрылтай депутаты Серік Егізбаев ветеринария мәселелеріне қатысты заң жобасын талқылауға арналған арнайы брифингте айтты.

Қазақстанда әлеуметтік осал санаттағы азаматтар мен табысы күрт төмендеген кейбір қарыз алушылар несие төлемін кемінде 50%-ға азайтуға құқылы. Мұндай жағдайда банктер мен микроқаржы ұйымдары төлемді төмендетуге немесе оны кемінде үш айға кейінге шегеруге міндетті. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Кімдердің несие төлемі екі есе азаюы мүмкін?

Заң бойынша мұндай жеңілдік халықтың әлеуметтік осал санаттарына жататын азаматтарға және төтенше жағдай енгізуге негіз болған оқиғалардан зардап шеккен қарыз алушыларға қарастырылған. Алайда бұл санатқа жату жеткіліксіз. Қарыз алушы төмендегі екі талаптың кемінде біріне сәйкес келуі керек:

• Өтініш берер алдындағы екі айдағы орташа айлық табысы бұған дейінгі 12 айдағы орташа айлық табысымен салыстырғанда 30%-дан астам төмендеуі керек.
• Өтініш берген кезде атаулы әлеуметтік көмек алып отыруы қажет.

Осы талаптар орындалған жағдайда банк ай сайынғы несие төлемін кемінде 50%-ға азайтуға немесе негізгі борыш пен пайыз төлеуді кемінде үш айға кейінге шегеруге міндетті. Мұндай талап микроқаржы ұйымдарына да қатысты. Олар да ай сайынғы төлемді кемінде жартысына азайтуға немесе төлем мерзімін кемінде үш айға шегеруге тиіс.

Маңыздысы, қаржы ұйымдары несие шартын осылай өзгерткені үшін клиенттен комиссия немесе басқа да қосымша төлем талап ете алмайды.

Демек, тек жұмыстан айырылу немесе жалақының азаюы банктің төлемді автоматты түрде кейінге қалдыруына негіз болмайды. Қарыз алушы заңда көрсетілген санатқа жатуы және табысына қатысты талаптардың біріне сәйкес келуі қажет.

Қаржылық жағдайыңыз нашарласа, не істеу керек?

Несие төлемін азайту үшін қарыздың кешігуін күтудің қажеті жоқ. Егер алдағы уақытта ай сайынғы төлемді өтеу қиындайтынын түсінсеңіз, банкке немесе микроқаржы ұйымына алдын ала өтініш беруге болады. Қарыз алушы қаржы ұйымынан бірнеше өзгеріс енгізуді сұрай алады.

Мысалы:

• негізгі борышты немесе пайыз төлеуді уақытша тоқтату;
• несие мерзімін ұзарту;
• ай сайынғы төлемді азайту;
• жылдық мөлшерлемені төмендету;
• төлем кестесін өзгерту;
• берешектің бір бөлігін кешіру.

Өтініште қаржылық жағдайдың неліктен өзгергенін түсіндіріп, оны растайтын құжаттарды тіркеген жөн. Мәселен, жұмыстан босатылғаны туралы құжат, жалақының азайғанын көрсететін анықтама, табыс туралы мәліметтер немесе жұмыс іздеуші ретінде тіркелгені жөніндегі ақпарат қажет болуы мүмкін. Егер несие бойынша төлем мерзімі өтіп кетсе, қарыз алушы кешіктірілген күннен бастап 30 күнтізбелік күн ішінде банкке немесе микроқаржы ұйымына жүгінуге құқылы. Бұл жағдайда қаржы ұйымы өтінішті 15 күнтізбелік күн ішінде қарап, шешімін хабарлауы керек. Ол қарыз алушының ұсынысын қабылдай алады, өз нұсқасын ұсынады немесе бас тарту себебін түсіндіреді.

Ал төлем мерзімі әлі бұзылмаған кезде алдын ала берілген өтініштерді қарау тәртібі бөлек жүргізіледі.

Үш ай төлем жасамасаңыз, қанша артық төлейсіз?

Төлемді кейінге шегеру несиенің жалпы құнын арттыруы мүмкін. Себебі негізгі борыш өтелмеген кезеңде оған пайыз есептеле беруі ықтимал. Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі төлемді кейінге шегерудің қаржылық салдарын бірнеше есептік сценарий арқылы көрсетеді. Есепте негізгі борыш 2 миллион теңге, жылдық мөлшерлеме 25%, ал несиенің аяқталуына 24 ай қалғаны ескерілген.

Қалыпты төлем кестесі бойынша қарыз алушы ай сайын шамамен 106 743 теңге төлеп, жалпы 2 561 833 теңге қайтарады.

Ал төлемді кейінге шегерудің салдары мынадай:

• Үш ай бойы тек пайыз төлесе: алғашқы үш айда ай сайын 41 667 теңгеден төлейді. Кейінгі айларда төлем 118 559 теңгеге дейін өседі. Жалпы қосымша шығын қалыпты кестемен салыстырғанда 52 904 теңгені құрайды.
• Үш ай бойы мүлде төлем жасамаса: есептеу тәсіліне қарай жалпы төлем 2 686 833 теңгеден 2 725 306 теңгеге дейін жетуі мүмкін. Бұл қалыпты кестеден 125 мыңнан 163,5 мың теңгеге дейін артық.

Осылайша, төлемді кейінге шегеру уақытша қаржылық жеңілдік бергенімен, несиенің жалпы құнын арттыруы мүмкін. Сондықтан жаңа кестеге келіспес бұрын, кейінге қалдырылған кезеңдегі пайыз қалай есептелетінін және соңында қанша ақша төлеу керегін нақтылап алған жөн.

Банк төлемді азайтудан бас тартса, қайда жүгінуге болады?

Егер банк немесе микроқаржы ұйымы қарыз алушының өтінішін қанағаттандырмаса, бас тарту себебін түсіндіруге міндетті. Мұндай шешіммен келіспеген азамат алдымен банк немесе микроқаржы омбудсманына жүгіне алады. Ол үшін қаржы ұйымына ресми өтініш беріп, оның жауабын алу қажет.

Егер несие беруші заң талаптарын бұзды деп есептесеңіз, қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігіне шағымдануға болады. Дауды сот арқылы шешу мүмкіндігі де бар.

Несиені банкроттықсыз кешіруге бола ма?

Заңнамада банкроттық рәсімін қолданбай-ақ қарыздың бір бөлігін немесе барлығын кешіруге мүмкіндік қарастырылған. Азаматтық кодекске сәйкес, несие беруші қарыз алушыны міндеттемесінен толық немесе ішінара босата алады. Бірақ бұл – банктің құқығы, міндеті емес. Яғни адамның қаржылық жағдайының нашарлауы немесе тұрақты табысының болмауы несиенің автоматты түрде кешірілуіне негіз болмайды. Мұндай шешімді банк әр жағдайға жеке қарап қабылдайды.

Сондықтан несиені қайта құрылымдауға келіспес бұрын жаңа төлем кестесін мұқият тексеру маңызды. Әсіресе кейінге шегерілген кезеңдегі пайыз қалай есептелетініне, несие мерзімінің қаншаға ұзаратынына және нәтижесінде жалпы қанша ақша төлейтініңізге назар аударған жөн.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда депозит мөлшерлемелері төмендеді.

Ата-анасының жасы ұлғайған сайын олардың қартайғанын көру, ерте айырылып қаламын ба деген қорқынышпен өмір сүру – кеш туған балаларға таныс сезім. Бірі әкесі оны 43 жасқа келгенде дүниеге әкелсе, енді бірі ата-анасының жанында ұзақ бола алмай қаламын деп алаңдайды. Stan.kz тілшісі кеш туған балалардың жан күйзелісі, мойнына ерте артылған жауапкершілігі және олардың мұндай тәжірибесі болашақта ата-ана болу туралы көзқарасына қалай әсер еткені туралы сұрап білді.

“Кеш туған балаларға қарсымын”

Әлеуметтік желіде Мерлан есімді ер адам кеш әке болудың өзіне қалай әсер ететінін айтып, жазба жариялады. Ол ата-анасының жасы ұлғайған сайын мұны қабылдау қиынға соғатынын, бірге өткізетін уақыттарының аздығына алаңдайтынын жеткізген.

Сондай-ақ ол өмірінде бұл таңдауға қатысты өкініші барын айтып, "Бірақ, шамасы, жас әке болуға кешігіп қалған сияқтымын" деп түйіндеген. Ол жазбасында анасы өзін 37 жасында, ал әкесі 40 жасында дүниеге әкелгенін айтады.

"Мені 43-те, інімді 55-інде туды"

Осы ретте Самал да (аты өзгертілген) ата-анасының өзін кеш дүниеге әкелгенін айтқан еді. Самалдың айтуынша, ол әкесі 43 жасқа келгенде дүниеге келген. Оның үстіне, отбасындағы тұңғыш бала. Әкесі қатарластарының әкелерінен жасы үлкен екенін бала кезінен сезінгенін айтады. Әсіресе өзге балалардың жас ата-аналарын көргенде, өзінің өмір жолы өзгеше екенін түсінген. Ол кезде мұны толық қабылдай алмаса да, кейде іштей қынжылған сәттері болғанын жасырмайды.

Самал осы мәселеде өзінен гөрі інісі үшін көбірек алаңдайтынын айтады. Қазір інісі жасы 17, ал әкесі 73-те. Сондықтан оның әкесімен бірге өткізетін маңызды сәттері мен болашақтағы өміріне қатысты ойлар Самалды көбірек толғандырады.

Самал мен інісі мұндай жағдайда ата-анасының жанынан табылуға барынша тырысады. Кейде өз жоспарларын кейінге қалдырып, ата-анасының жағдайын бірінші орынға қояды. Сонымен қатар ол ата-анасының жасы үлкен болғаны оның болашақта ата-ана болу жасына қатысты көзқарасына әсер еткен. Ол өз тәжірибесінен түйген ойларын ескере отырып, бұған бейжай қарамайтынын айтады.

"Әрине, көзқарасым өзгерді. Баланың есейіп, өз алдына өмір сүре бастаған шағында ата-анасының денсаулығы мен күш-қуаты оған үлкен қолдау болатынын түсіндім. Сондықтан қызымды 23 жасымда дүниеге әкелдім. Болашақта не болатынын ешкім білмейді. Бірақ мүмкіндігім мен денсаулығым жеткенше қызымның жанынан табылып, өміріндегі маңызды кезеңдерін бірге өткеріп, мәселелерін шешуге көмектескім келеді", – дейді Самал.

Самал егер мүмкіндік болғанда, ата-анасының өзін ертерек дүниеге әкелгенін қаламайтынын айтады. Оның ойынша, өмірде әр нәрсенің өз себебі бар. Ол дәл осы ата-ананың баласы болып дүниеге келгенін тағдырының жазуы деп қабылдайды. Сондықтан өткенге өкінішпен қарағаннан гөрі, қазіргі сәттің қадірін білген дұрыс деп есептейді.

Бұдан бөлек, Самал балаға ұзақ жылдар бойы тірек болуға мүмкіндігіңіз жете ме, осыны да ой елегінен өткізген дұрыс деп санайды.

Самал ата-анасының жанында өзін әлі де бала сезінетінін айтады. Кейде ата-ана мен баланың рөлі ауысқандай әсерде болатынын атап өтті.

"Қазір біздің отбасында рөлдер біршама өзгергендей. Кейде өзімді ата-анама да, ініме де жауапты адам ретінде сезінемін. Бұрын олар мені қорғаса, қазір мен олардың жағдайын ойлап, қамқор болуға тырысамын. Кей сәттерде ата-анамның өздері де бала секілді көрінеді. Әрине, отбасындағы осындай тепе-теңдіктің өзгергенін түсінемін. Бірақ өмірдің өз ағысы бар. Қолымыздан келгенше бір-бірімізге сүйеу болуға тырысамыз", – деп тоқталды Самал.

Әлеуметтік желі қолданушылары да бұл мәселеге қатысты пікір білдіріп, кеш немесе ерте ата-ана болудың өзі ата-анамен ұзақ уақыт бірге болуға кепілдік бермейтінін жазған. Кейбірі ата-анасынан ерте айырылғанын айтса, енді бірі адамның өмір сүру ұзақтығы оның жасына ғана емес, денсаулығы мен өмір салтына да байланысты екенін атап өткен.

"Ата-әже рөлі басым болып кететіндей"

Психолог Гүлбану Мурадуллаеваның айтуынша, жасы үлкен ата-ананың баласы болудың артықшылықтары да, қиындықтары да бар. Бір жағынан, балалар ата-анасының ерте қартаюынан және олардан қатарластарынан бұрын айырылып қалудан қорқады дейді ол.

Маманның сөзінше, жасы үлкен ата-аналар бала тәрбиесінде өмірлік тәжірибесіне сүйеніп, кейбір қателіктерді қайталамауға тырысады. Ол мұны өз мысалымен түсіндірді.

Психолог Гүлбану Мурадуллаева ата-ана болуға қолайлы жас туралы да пікір білдірді. Ол осы сауалға келгенде дефектолог-логопед ретіндегі кәсіби тәжірибесі мен ана, әже ретіндегі өмірлік тәжірибесіне ескере отырып қарайтынын айтады. Маманның сөзінше, баланың денсаулығына ата-анасының жасы мен денсаулық жағдайы да әсер етеді. Сондықтан тым ерте де, тым кеш те ата-ана атану оңтайлы шешім емес.

"Менің ойымша, алғашқы баланы дүниеге әкелуге ең қолайлы кезең 23 пен 33 жас аралығы. Өйткені 23 жасқа дейін адамның физикалық, гормондық және психологиялық тұрғыдан ата-ана болуға толық дайындығы қалыптаса қоймауы мүмкін. Ал 30 жастан кейін гормондық фон өзгереді. Кейінгі жаста ата-ана болуға қатысты психологиялық қорқыныш та пайда болуы мүмкін", – дейді Гүлбану Мурадуллаева.

Маманның айтуынша, ата-ана болуды жоспарлағанда адамның жасымен қатар физикалық және психологиялық дайындығын да ескеру маңызды. Ал баланың ерте есейіп, ата-анасына қамқоршы болуы мәселесіне қатысты психолог мұның да екі жағы барын айтады. Оның пікірінше, бәрі тепе-теңдікті сақтай білуге байланысты.

"Мұның бәрі өте жеке мәселе. Қазір, XXI ғасырда, біз балаларымызды шамадан тыс қамқорлыққа аламыз. Соның салдарынан отыздан асқан ересек балалардың өзі он сегіз жастағы жастар сияқты әрекет етеді. Қоғамда инфантилизм (адамның жасына сай ересек бола тұра, ойлауында, мінез-құлқында және әрекетінде балаға тән қасиеттердің сақталуы) белең алып бара жатқандай. Кейбір ересек балалар ата-анасына қайта-қайта жалтақтап, өз бетінше шешім қабылдай алмайды", – дейді маман.

Психологтың пайымдауынша, ата-ананың жасы үлкен болуы баланың жас ерекшелігіне сай дамуына мүмкіндік беруі де мүмкін. Ол баланы үнемі бақылауда ұстамай, өздігінен әрекет етуге үйрету маңызды екенін атап өтті.

Ішкі істер министрі Ұлттық ұланның “Бүркіт” жасағының құрамына алғаш рет әйел адамды қабылдады. Қымбат есімді аруымыз бұған дейін SWAT Challenge халықаралық жарысында чемпион атанған “Томирис” тобының мүшесі болған еді. Бұл туралы Stan.kz ақпараттық-агенттігі хабарлайды.

Қымбаттың бүркеншік атауы – Китана. Ұлттық Ұланның мәліметінше, Китанаға қызығушылық Дубайда өткен жарыста мергендігінен басталған. Мәліметінше, Сымбат та бұл ұсынысқа көп ойланбай, бірден келісім берген.

• Қоян-қолтық ұрыстан алты дүркін Қазақстан чемпионы, әлем чемпионатының күміс және екі қола жүлдегері, әлем кубогы, Еуропа және Азия чемпионаттарының күміс жүлдегері.
• Джиу-джитсудан үш дүркін әлем, Азия чемпионы және екі дүркін Еуропа чемпионы атанған. ММА бойынша Қазақстан және Азия чемпионы, жауынгерлік самбодан ел чемпионы әрі әлем чемпионатының қола жүлдегері.

Публикация от Stan.kz ақпарат агенттігі (@_stan.kz)

 Ұлттық ұланның мәліметінше, қазір Қымбатты алдағы уақытта күтіп тұрған сынағы – күрең берет.

“Бұл сынақ жауынгердің дене дайындығын, төзімділігі мен рухының беріктігін талап етеді. Мақсатына жетсе, ол Ұлттық ұлан тарихында күрең беретке қол жеткізген алғашқы қыз жауынгер атанбақ”, – деп жазды Ұлттық ұлан.

Еске сала кетейік, Дубай қаласында әлемнің үздік арнайы бөлімшелерін біріктірген UAE SWAT CHALLENGE-2026 халықаралық турнирі аяқталды. Жарыста еліміздің намысын бес құрама команда қорғады. Нәтижесінде олар Қазақстанның осы турнирге қатысу тарихындағы ең үздік көрсеткіштердің біріне қол жеткізді.

Жаңаөзен қаласында "ҚазМұнайГаз" ҰК АҚ және Samruk-Kazyna Trust қорының қолдауымен орталық қалалық кітапхананың құрылысы аяқталуға таяды. Жалпы ауданы 2 000 шаршы метрді құрайтын кітапхана 100 мыңға дейін кітап қорын сақтауға есептелген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Қоғамдық коммуникация қызметіне сілтеме жасап хабарлайды. 

Мемлекет басшысының кітап оқу мәдениетін дамыту, ұлттың интеллектуалдық әлеуетін арттыру жөніндегі тапсырмалары аясында жүзеге асырылып жатқан жоба тұрғындардың білім алуына және рухани дамуына қолайлы жағдай жасауға бағытталған.

Кітапхана құрамында 80 орындық оқу залы, жеке және топпен жұмыс істеуге арналған коворкинг аймағы мен конференция залы болады. Сонымен қатар кітап қорын жинақтау, өңдеу және цифрландыру бөлімдері қарастырылған.

Құрылыс жұмыстары аяқталуға жақын. Заманауи үлгідегі кітапхананы пайдалануға беру желтоқсан айына жоспарланған. Нысан ашылғаннан кейін қала және ауыл тұрғындары үшін білім алуға, кітап оқуға және шығармашылықпен айналысуға арналған жаңа мәдени-ағарту орталығы қалыптасады.

Алматыда әйелдің "бомба бар" деген хабарламасынан кейін метро станциясының жұмысы тоқтады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Алматыда әйел метро қызметкерлеріне "Райымбек батыр" станциясында жарылғыш зат бар екенін айтқан. Осыдан кейін ол бірден ұсталды. Бұл туралы қалалық полиция департаменті хабарлады.

Құқық қорғау органдарының мәліметінше, станцияға тиісті мамандар шақырылып, тексеру жүргізілген. Нәтижесінде жарылғыш құрылғы да, күдікті заттар да табылмаған.

Алдын ала мәлімет бойынша әйел Психикалық денсаулық орталығында есепте тұрады. Қазір оқиғаға қатысты тексеру жүріп жатыр. Оның әрекетіне құқықтық баға беріледі.

Полиция метроның қалыпты режимде жұмыс істеп тұрғанын және жағдай бақылауда екенін мәлімдеді.

Еске салайық, бұған дейін Алматы әуежайында зейнеткердің ұшақ бортында бомба болуы мүмкін деген сәтсіз әзілінен кейін Алматы-Ақтау рейсі екі сағатқа кешіккен еді. Тексеру кезінде жарылғыш зат табылмағанымен, жолаушы ұсақ бұзақылық жасағаны үшін жауапкершілікке тартылған.

Қазақстандықтар жеке басқарушы компанияларға берген зейнетақы жинағын енді үш түрлі инвестициялық стратегияның біріне орналастыра алады. Салымшы зейнетке шығуына қанша уақыт қалғанына және тәуекелге дайындығына қарай консервативті, қалыпты немесе тәуекелі жоғары портфельді таңдайды. Бұған дейін әр басқарушы барлық клиентінің ақшасын бір ортақ портфель арқылы инвестициялайтын. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі 2026 жылғы 30 қазанда зейнетақы активтерін басқару ережелеріне өзгерістер енгізді. Енді инвестициялық портфельді басқарушылар әр салымшыға үш түрлі портфельге дейін ұсына алады.

Үш портфельдің айырмашылығы қандай?

Жаңа тәртіп бойынша инвестициялық стратегиялар тәуекел деңгейі мен зейнетке дейінгі уақытқа қарай бөлінеді.

Яғни зейнетке шығуына әлі көп уақыт бар адам жинағының бір бөлігін тәуекелі жоғары стратегияға бағыттай алады. Ал зейнет жасы жақындаған сайын қаражаттың сақталуына басымдық беретін консервативті портфельді таңдауға мүмкіндік бар.

Басқарушы шығынды өтеуге міндетті ме?

Әр портфель үшін жеке нарықтық бағдар белгіленеді. Басқарушының нәтижесі Қазақстан және әлемдік нарықтағы акциялар мен облигациялардың жиынтық индексімен салыстырылады. Сонымен қатар әр стратегия үшін ең төменгі кірістілік шегі қарастырылған. Консервативті портфель үшін ол бағдарлық индекстің кірістілігінің кемінде 90%-ы, қалыпты портфель үшін 85%-ы, ал тәуекелі жоғары портфель үшін 80%-ы болуы керек.

Егер белгіленген кезеңнің қорытындысында портфель кірістілігі осы межеден төмен түссе, басқарушы айырманы өз қаражаты есебінен өтеуге міндетті.

Шетел валютасындағы инвестицияларға да шектеу қойылған. Консервативті портфельде олардың үлесі 40%-дан, қалыпты портфельде 70%-дан, ал тәуекелі жоғары портфельде 80%-дан аспауы керек.

Зейнетақы ақшасын бірнеше компанияға бөлуге бола ма?

Салымшылар жинағын бірнеше инвестициялық портфельді басқарушы арасында немесе бір компания ұсынған бірнеше портфельге бөліп орналастыра алады. Мысалы, қаражатының бір бөлігін консервативті, қалғанын қалыпты портфельге беруге болады. Бір басқарушының басқа портфеліне ауысу БЖЗҚ арқылы берілетін өтініш негізінде жылына бір реттен жиі емес жүзеге асырылады.

Егер салымшының жасы таңдаған портфельдің талаптарына сәйкес келмей қалса, БЖЗҚ жинақты сол басқарушының жасына сай келетін портфеліне аударады. Ал ондай портфель болмаса, салымшыға басқа басқарушыны таңдау немесе ақшасын Ұлттық банктің басқаруына қайтару мүмкіндігі беріледі. Маңыздысы, әр портфельдің қаражаты кастодиан-банктегі жеке шотта есепке алынады. Басқарушы әр портфельдің инвестициялық нәтижесіне бөлек жауап береді.

Жеке басқарушылардың қарамағында қанша ақша бар?

Қазір Қазақстанда зейнетақы активтерін алты компания басқарады. Олар – Alatau City Invest, BCC Invest, Halyk Global Markets, Halyk Finance, Centras Securities және Tansar Capital.

2026 жылғы 1 қазандағы жағдай бойынша осы компаниялардың басқаруындағы зейнетақы активтерінің көлемі 205,8 миллиард теңгеге жеткен. Олардың қызметін 208 мыңнан астам салымшы пайдаланған.

Еске салсақ, 2026 жылғы 7 қыркүйектен бастап қазақстандықтарға зейнетақы жинағының 100 пайызына дейін жеке басқарушы компанияларға беру мүмкіндігі жасалған. Бұған дейін бұл шек 50 пайыз болған. Жаңа қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң күшіне енеді. Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің пікірінше, үш түрлі инвестициялық стратегияның енгізілуі салымшыларға таңдау мүмкіндігін беріп, жеке басқарушылар арасындағы бәсекені күшейтуі керек.

Айта кетейік, бұған дейін сарапшы зейнетақы жинағын қайда қалдырған дұрыс екенін түсіндірді. 

Қазақстанда төртінші мобильді байланыс операторын іске қосу мәселесі әлі талқылау деңгейінде. Бір тарап жаңа ойыншы тарифтерді төмендетіп, бәсекені күшейтуі мүмкін деп есептесе, екінші тарап тағы бір ұлттық желі салу көп қаражатты қажет ететінін айтады. Халықаралық тәжірибеде де екі түрлі мысал бар: кей елдерде операторлар бірігіп, нарықтағы ойыншылар саны азайса, басқа мемлекеттерде жаңа компанияның келуі бағаның төмендеуіне ықпал еткен. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Қазақстанның байланыс нарығында қазір кімдер бар?

Қазір Қазақстанда үш инфрақұрылымдық мобильді оператор жұмыс істейді:

• “Мобайл Телеком-Сервис” – Tele2 және Altel брендтері;
• “КаР-Тел” – Beeline және izi брендтері;
• “Кселл” – Kcell және Activ брендтері.

2025 жылдың басында Tele2 мен Altel брендтерімен жұмыс істейтін “Мобайл Телеком-Сервис” компаниясы катарлық Power International Holding компаниясына сатылды. Осылайша, нарықта әртүрлі меншік иесіне тиесілі үш дербес оператор қалыптасты.

Ұлттық статистика бюросының дерегінше, 2026 жылдың қаңтар-қыркүйегінде Қазақстандағы байланыс қызметтерінің көлемі 1,18 триллион теңгеден асқан. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда жоғары. Қыркүйек айында ұялы байланыс абоненттерінің саны 28 миллионнан асқан.

Жаңа операторға неге көп инвестиция қажет?

Finprom жүргізген зерттеуге сай, мобильді байланыс нарығына жаңа компанияны қосу үшін оған тек бренд пен тариф әзірлеу жеткіліксіз. Оператор жиілік ресурсын иеленіп, базалық станциялар орнатуы, желінің негізгі жабдықтарын сатып алуы, елді мекендерді интернетпен қамтуы және инфрақұрылымды үнемі жаңартып отыруы керек.

Мұндай жобалардың қымбат екенін 2022 жылғы 5G жиіліктері аукционы да көрсеткен. Сол кезде екі лот бойынша жиіліктерді бөлу нәтижесінде бюджетке 156 миллиард теңгеден астам қаражат түсті. Бұл – тек жиіліктерді пайдалану құны. Ал желіні салу мен дамытуға бөлек инвестиция қажет.

Қазақстан аумағының үлкендігі мен ауылдардағы халық тығыздығының төмендігі де шығынды арттырады. Оператор тек Алматы мен Астана сияқты ірі қалаларда ғана емес, шалғай елді мекендерде, республикалық жолдар мен теміржол бағыттарында да байланыс қамтамасыз етуі керек. Сондықтан төртінші инфрақұрылымдық оператордың келуі нарыққа тағы бір тариф ұсынатын компанияның қосылуы ғана емес, тұтас ұлттық желі салатын жаңа инвестициялық жоба болмақ.

Халықаралық тәжірибе қандай?

Әлемде төрт оператордан үш операторға дейін қысқарған нарықтар бар. Мысалы, АҚШ-та 2020 жылы T-Mobile мен Sprint бірігіп, ұлттық деңгейде үш ірі инфрақұрылымдық оператор қалды. Ұлыбританияда Vodafone мен Three компанияларының бірігуіне де рұқсат берілді. Испанияда Orange пен MásMóvil бірлескен кәсіпорын құрды. Мұндай мәмілелердің негізгі себептерінің бірі – желіні дамытуға кететін шығынды бөлісу және инвестициялық мүмкіндікті арттыру.

GSMA Intelligence зерттеуінде Еуропада үш инфрақұрылымдық операторы бар нарықтарда бір қосылымға шаққандағы инвестиция төрт оператор жұмыс істейтін нарықтармен салыстырғанда орта есеппен 48%-ға жоғары болғаны көрсетілген. Зерттеу авторлары мұны операторлардың ауқымы мен инвестиция салу мүмкіндігі арасындағы байланыспен түсіндіреді.

Алайда бұл барлық елде үш оператор болғаны тиімді дегенді білдірмейді. Нарықтың көлемі, халық тығыздығы, жиілік ресурстары мен реттеу талаптары әр мемлекетте әртүрлі.

Төртінші оператор келсе, тариф арзандай ма?

Жаңа компанияның нарыққа келуі баға бәсекесін күшейтіп, тұтынушыларға тиімді болуы мүмкін. Мұндай жағдайдың халықаралық мысалдары да бар.

Internet Society жариялаған зерттеуде 2008–2022 жылдары 31 елдегі тоғыз жаңа мобильді оператордың нарыққа шығуы қарастырылған. Зерттеу нәтижесі бойынша, жаңа ойыншы келгеннен кейін қолданыстағы операторлардың бір абоненттен түсетін орташа табысы орта есеппен шамамен 19–20%-ға төмендеген. Мысалы, Францияда жаңа оператор нарыққа шыққаннан кейін көрсеткіш 32%-ға, Израильде 32%-ға, Венгрияда 27%-ға азайған. Бұл жаңа ойыншының бәсекені күшейтіп, операторларды тариф пен қызмет көрсету шарттарын қайта қарауға итермелеуі мүмкін екенін көрсетеді.

Бірақ оператор табысының азаюы желіні дамытуға салынатын инвестиция қысқарады деген сөз емес. Оның нақты әсері компаниялардың шығындарына, абоненттер санына және жаңа ойыншының нарықтағы үлесіне байланысты болады.

Төртінші оператордың орнына қандай мүмкіндік бар?

Жаңа ұлттық желі салмай-ақ нарыққа кіруге мүмкіндік беретін модельдердің бірі – виртуалды мобильді оператор. Мұндай компания өзінің толық инфрақұрылымын құрмайды, қолданыстағы операторлардың желісін пайдаланып, абоненттерге өз тарифтері мен қызметтерін ұсына алады.

Қазақстанда виртуалды операторларға рұқсат беру тәртібі бекітілген. Бұл модель жаңа компаниялардың нарыққа кіруіне және тарифтер мен қызметтер бойынша бәсекелес болуына мүмкіндік береді. Сонымен қатар Қазақстан операторлары ауылдық жерлердегі инфрақұрылымды бірлесіп пайдалану тәжірибесіне ие. Мысалы, “250+” жобасы аясында үш оператор 250-ден 1000 адамға дейін тұратын ауылдарды, автомобиль және теміржол бағыттарын байланыспен қамту үшін желілерін ортақ пайдалану туралы келісім жасаған. Демек, бәсекені күшейту үшін тағы бір толыққанды ұлттық желі салу қажет болмауы мүмкін.

Қазақстанда төртінші оператор қашан пайда болуы мүмкін?

2026 жылғы 15 қыркүйекте Үкіметтегі брифингте Телекоммуникациялар комитетінің төрағасы Дамир Сейсембеков төртінші операторды құру мәселесі әзірге талдау сатысында екенін айтқан. Оның сөзінше, Tele2 компаниясының катарлық инвесторға сатылуынан кейін жасалған үкіметаралық келісімге байланысты 2026 жылдың соңына дейін жаңа операторларға 5G лицензияларын беру шектелген. Ол жаңа оператордың пайда болуы ең алдымен инфрақұрылымды жақсартуға, байланыстың қолжетімділігін арттыруға және тарифтерді төмендетуге ықпал етуі керек екенін атап өтті. Егер мұндай нәтиже болмаса, төртінші оператор құрудың мәні болмайтынын жеткізген.

Айта кетейік, бұған дейін біз неге Қазақстанда iPhone басқа елдерге қарағанда қымбатырақ екенін талқылаған едік.

Әлемдік жұлдызды Қазақстанға шақырудың құны миллиард теңгеге дейін жетеді. Мәселен, Backstreet Boys тобын елге әкелу шығыны 453 миллион теңгеден 1,36 миллиард теңгеге дейін бағаланған. Ал Jennifer Lopez, Kanye West пен Enrique Iglesias секілді әртістердің концертін ұйымдастыру қаншаға түсті? Stan.kz әлемдік жұлдыздарды Қазақстанға шақырудың қаржылық есебін зерттеді.

Әлемдік жұлдызды шақыру қанша тұрады?

2025 жылғы баспасөз кездесуінде First Media Group басқарушы директоры Әлфия Нұрғұмарова Backstreet Boys тобының гонорары 1–3 миллион доллар (шамамен 453 млн – 1 млрд 360 млн теңге) екенін растады. Бұл – әртістердің гонорары, концерттің толық бюджеті емес.

Jennifer Lopez пен Backstreet Boys концерттерін ұйымдастырған First Media Group компаниясы Stan.kz редакциясының ресми сауалына берген жауабында жобалардың нақты бюджетін жарияламады. Компания мұны әртістермен және халықаралық серіктестермен жасалған құпиялылық келісімдерімен түсіндірді. Компанияның айтуынша, концерт құны әртістің танымалдығына, оған деген сұранысқа, көрермен санына, гастроль кестесіне және техникалық талаптарға байланысты. Шетелдік орындаушыларға төленетін салық та жалпы шығынға қосылады.

Ал “Астана Концерт” продюсері Мәлік Хасенов әлемдік жұлдыздардың концерт бюджетінің шамамен 70%-ы әртіс пен оның командасына, тағы 10%-ы техникалық жабдық пен райдерге жұмсалатынын айтқан. Қалған бөлігі салықтар мен ұйымдастыру шығындарына кетеді. Хасенов ұйымдастырушының табысын жалпы бюджеттің 3–5%-ы шамасында бағалайды. Оның есебінше, топтың концерті шығынсыз болуы үшін билеттердің шамамен 81%-ы сатылуы керек. Бұл – продюсердің тәжірибесіне негізделген есеп, барлық концертке ортақ көрсеткіш емес. Продюсердің айтуынша, Jennifer Lopez-тің гонорары 2012 жылдан бері шамамен 1,8 есе өскен. Алайда әншінің нақты гонорары келісімшарттағы құпиялылыққа байланысты жарияланбайды.

Басқа елдерде әлемдік жұлдыздарға қанша төлейді?

Әлемдік әртістердің гонорары туралы ашық келісімшарттар сирек кездеседі. Соның бір мысалы – Enrique Iglesias-тің 2015 жылы АҚШ-тың Мак-Аллен қаласында өткен концерті. Creative Artists Agency мен қала арасындағы келісімшартта әншіге бір сағаттық өнер көрсетуі үшін 485 мың доллар (220 млн теңге) кепілдендірілген төлем қарастырылған. Бұдан бөлек, қала әкімшілігі әртісті Мексикадан чартерлік рейспен жеткізу, жердегі көлік және екі түнге арналған 24 қонақүй бөлмесін төлеу міндетін алған. Жергілікті дыбыс пен жарық жабдықтарын да ұйымдастырушы қамтамасыз еткен. Демек, 485 мың доллар – концерттің толық бюджеті емес, орындаушыға келісілген төлем ғана.

Ал Backstreet Boys тобына қатысты АҚШ-та жұмыс істейтін Celebrity Talent International booking агенттігінің ашық профилінде бастапқы шақыру ақысы 2–2,5 миллион доллар (907 млн – 1 млрд 134 млн теңге) деп көрсетілген. Агенттік бұл нақты келісімшарт сомасы емес, бұрынғы тәжірибеге негізделген бағалау екенін ескертеді. Әртістің командасы, техникасы мен жол шығындары бұл сомаға кірмеуі мүмкін.

Бұл мысалдар әлемдік жұлдызды шақыру құны концерттің форматына, өтетін орнына және ұйымдастыру шарттарына қарай өзгеретінін көрсетеді. Сондықтан басқа елдегі гонорарды Қазақстандағы концерттің нақты бюджетімен салыстыруға келмейді.

Бір концерттің бюджетіне не кіреді?

Әлемдік жұлдыздың концертін өткізу үшін тек гонорар төлеу жеткіліксіз. Ұйымдастырушылар әртіс пен оның командасының жолы мен қонақүйін, сахна құрылысын, дыбыс пен жарық жүйесін, техникалық жабдықты, күзет пен медицина қызметін де қамтамасыз етеді.

Мұндай шараның ауқымын 2026 жылғы 15 тамызда Алматыда өткен Ye концерті көрсетеді. Алматы әкімдігінің мәліметінше, концертке дайындық бір айға созылған. Сахна мен техникалық жабдықтарды орнатуға бес күн кеткен. Қажетті техника 1 жүк ұшағымен және 7 еурофурамен жеткізілген. Қосымша жабдық Алматы, Астана және Мәскеуден әкелінген. Әртістің командасына арнап 17 шатыр мен 8 киім ауыстыратын бөлме дайындалған. Ал концерт күні стадионда қауіпсіздік, полиция, медицина, техника және қызмет көрсету салаларын қосқанда 4 400-ден астам адам жұмыс істеген.

First Media Group компаниясы Stan.kz редакциясының ресми сауалына берген жауабында концерттердің нақты бюджетін жариялаудан бас тартты. Компания мұны әртістермен және халықаралық серіктестермен жасалған келісімшарттардағы құпиялылық талаптарымен түсіндірді.

“Әрбір келісімшартта құпия ақпаратты жария етпеу жөніндегі қатаң міндеттемелер қарастырылған. Бұл талаптар жобалардың жалпы бюджеті, жекелеген шығыс баптарының сомалары мен пайыздық арақатынасы сияқты қаржылық ақпаратты жария етуге жол бермейді”, – делінген компанияның жауабында.

Қазақстанда концерт өткізу неге қымбат?

First Media Group өкілдері Қазақстанның негізгі гастроль бағыттарынан қашық орналасуы тасымал шығындарына әсер ететінін атап өтті.

“Іс жүзінде Қазақстандағы бір концертті өткізуге қажетті логистикалық шығындар мен уақыт ресурстары кейбір жағдайларда Еуропада бірден бірнеше концерт ұйымдастыруға кететін шығындармен шамалас болуы мүмкін”, – делінген компания жауабында.

“Астана Концерт” продюсері Мәлік Хасеновтың сөзінше, үлкен концерттерге екі техникалық топ жұмылдырылады. Бірінші топ сахнаны орнату үшін концертке 10 күн қалғанда келеді. Жұмысы аяқталған соң келесі қалаға аттанып, концерт күні екінші топ жұмыс істейді. Яғни бір кештік шоудың артында ұзақ дайындық, техниканы тасымалдау және бірнеше мамандар тобының еңбегі бар.

Қазақстанға келген әлемдік жұлдыздар қанша көрермен жинады?

2025 жылы Қазақстанда Jennifer Lopez пен Backstreet Boys концерт берді. Jennifer Lopez 1 тамызда Астанада, 10 тамызда Алматыда өнер көрсетті. Ал Backstreet Boys 19 қыркүйекте Алматыда, 21 қыркүйекте Астанада сахнаға шықты.

Алматы әкімдігінің мәліметінше, Jennifer Lopez-тің концертіне 27 мың адам жиналған. Оның шамамен 7 мыңы 35 елден келген турист. Билет бағасы 40–180 мың теңге аралығында болды.

Астана әкімдігінің дерегіне сәйкес, Backstreet Boys концертіне 45 елден 12 мыңнан астам турист келген. Продюсер Мәлік Хасеновтың айтуынша, елордадағы шоуды жалпы 27 мыңнан астам адам тамашалаған. Ол сондай-ақ Jennifer Lopez-тің Астанадағы концерті әншінің гастрольдік турындағы 18 қаланың ішінде алғашқы болып аншлаг жинағанын айтқан.

2026 жылғы 15 тамызда Алматыда Ye концерті өтті. Қала туризм басқармасының басшысы Ғалия Тоқсейітованың мәліметінше, стадионға 31 мың көрермен жиналып, 50-ден астам елден 7 700-ге жуық турист келген. Олардың шамамен 2 мыңы концерт үшін арнайы келген шетелдік жанкүйерлер.

Ал қыркүйекте Enrique Iglesias Астана мен Алматыда концерт берді. Freedom Ticketon платформасындағы мәлімет бойынша, екі қалада да билеттер 45 мың теңгеден басталған.

Концерт ұйымдастырушылары ақшаны қайдан табады?

First Media Group мәліметінше, концерттің негізгі кірісі – билет сатылымы. Демеушілік пен серіктестік келісімдер ұйымдастыру шығындарының бір бөлігін жабуға көмектеседі, бірақ компания үшін жеке пайда көзі саналмайды. Ал VIP аймақтар қызмет көрсету инфрақұрылымының бөлігі ретінде қарастырылады.

Мәлік Хасенов топ әртістерінің концертінде шығынды жабу үшін билеттердің шамамен 81%-ы сатылуы керек деп есептейді. Ал First Media Group-тың түсіндіруінше, залалсыздық нүктесіне жетудің бірыңғай пайызы жоқ: ол әр концерттің бюджеті мен билет сатылымына қарай жеке есептеледі.

Әлемдік жұлдыздар концерті қала экономикасына қанша табыс әкеледі?

Концерттен түсетін қаржы тек ұйымдастырушының табысымен шектелмейді. Шетелден келген көрермендер қонақүйге орналасып, мейрамханаға барады, көлік қызметін пайдаланады. Соның нәтижесінде қаладағы қызмет көрсету салаларының айналымы артады.

Алматы әкімдігінің Jennifer Lopez концертіне қатысты есебіне сәйкес, шетелдік туристер қалада 5 миллиард теңгеден астам қаражат жұмсаған. Олар Алматыда орта есеппен 3,5 күн болып, күніне шамамен 440 доллар (199 мың теңге) шығынданған. Концерт күні стадиондағы фуд-корттың түсімі 15 миллион теңгеге жеткен. Ал көрермендердің жалпы шығыны мен жанама түсімдерді қосқандағы қала экономикасына әсері 10 миллиард теңгеден асқан. Әкімдік бюджетке түсетін салықты шамамен 600 миллион теңгеге бағалаған.

Бұл сомалар ұйымдастырушының табысы емес, қала экономикасына түскен қаражатты көрсетеді.

Алматы қаласы туризм басқармасының басшысы Ғалия Тоқсейітованың мәліметінше, 2026 жылғы 15 тамызда өткен Ye концертінен кейін туристер ағынының экономикалық әсері шамамен 5 миллиард теңге болған. 13–16 тамыз аралығында қаладағы қонақүйлер мен өзге орналастыру орындарының орташа жүктемесі 98%-ға жеткен.

Қазақстан Ұлттық банкінің 2025 жылғы есебінде Jennifer Lopez пен Backstreet Boys концерттерінің қоғамдық тамақтану саласына әсері де бағаланған. Зерттеу бойынша, концерттер өткен кезеңде мейрамхана мен дәмхана қызметтерінің көлемі 5–11%-ға артқан. Астанадағы өсім 8,4% болған. Дегенмен Ұлттық банк Backstreet Boys концерті кезінде елордада Astana Finance Days шарасы да өткенін ескерткен. Сондықтан өсімге бірнеше іс-шара қатар әсер етуі мүмкін. Ал концерттердің бөлшек саудаға ықпалы айтарлықтай болмаған.

Қазақстан әлемдік жұлдыздар үшін тұрақты нарық бола ала ма?

Қазақстандағы концерт индустриясының көлемі өсіп келеді. Finprom дерегінше, 2025 жылы концерттік қызметтер көлемі 48,1 миллиард теңгеге жетіп, бір жылда 17,8%-ға артқан. Жыл ішінде 7,8 мың концерт өткізілген. Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, 2026 жылғы 1 қаңтарда елде 67 концерттік ұйым жұмыс істеген. Бұл көрсеткіштерге әлемдік жұлдыздардың ғана емес, барлық концерттік іс-шаралардың қызметі кіреді.

Алайда шетелдік әртістерді жиі шақыру нарықтың мүмкіндігіне байланысты. Продюсер Мәлік Хасеновтың пікірінше, Қазақстан әзірге жылына төрт-бес ірі концертті ғана көтере алады. Себебі мұндай жобаларға миллиондаған доллар жұмсалады. Алғашқы үш концерт сәтті өткенімен, төртіншісі шығын әкелуі мүмкін. Мұндай жағдайда ұйымдастырушы бұрынғы жобалардан тапқан табысынан да айырылуы ықтимал.

Freedom Ticketon бақылау кеңесінің мүшесі, Freedom Holding Corp. стратегиялық кеңесшісі Виктория Торгунакова 2025 жылғы төрт стадиондық концертке сұраныстың жоғары болуын нарықта әлемдік жұлдыздарға деген қызығушылықтың ұзақ уақыт бойы жиналуымен түсіндірген. Оның айтуынша, бұл сұраныс тұрақты түрде қайталанады деген сөз емес: нарық сыйымдылығы артпаған, ал халықтың сатып алу қабілеті төмендеген.

Осылайша, әлемдік жұлдыздарды шақыру тек әртістің гонорарына емес, логистика, техника, сахна құрылысы, салық пен ұйымдастыру шығындарына да байланысты. First Media Group нақты концерттердің бюджетін жарияламағандықтан, Қазақстандағы мұндай жобалардың толық құнын дәл анықтау мүмкін емес. Ал ұйымдастырушының табысы мен концерттің қала экономикасына әсері – бір-бірінен бөлек көрсеткіштер.

Айта кетейік, бұған дейін Канье Уэсттің концерті ұйымдастырушыларды шығынға ұшыратқан.

Қазақстандағы ең ірі 20 коммерциялық жылжымайтын мүлік иесіне тиесілі сауда орталықтары мен бизнес-орталықтар жылына шамамен 249,8 миллиард теңге түсім әкеледі. Олардың иелігінде Алматы, Астана және Шымкент қалаларындағы 72 нысан бар. Жалпы коммерциялық алаңы 1,5 миллион шаршы метрге жетеді. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Коммерциялық жылжымайтын мүлік кімдердің қолында?

Forbes Kazakhstan рейтингіне сауда орталықтары, сауда-ойын-сауық орталықтары және бизнес-орталықтардың иелері енген. Тізімдегі нысандардың 39-ы бизнес-орталық, 33-і сауда және сауда-ойын-сауық орталығы.

Нысандардың басым бөлігі Алматыда орналасқан. Қалада 46 нысан бар. Астанада – 24, Шымкентте – 2 нысан.

Жалпы коммерциялық алаңның 73,2% Алматыға тиесілі. Бұл қаладағы нысандардың есептік алаңы 1,1 миллион шаршы метрден асады. Астанадағы көрсеткіш – 372,5 мың, Шымкентте – 31,4 мың шаршы метр.

Рейтингте кімдер көш бастады?

Ең ірі коммерциялық нысандардан түсетін болжамды табыс бойынша бірінші орында кәсіпкер Нұрлан Смағұлов тұр. Оның иелігіндегі MEGA сауда орталықтарының жылдық болжамды түсімі 70 миллиард теңге деп бағаланған. Олардың қатарында Алматыдағы MEGA Alma-Ata, MEGA Park және Астанадағы MEGA Silk Way бар.

Екінші орында Тимур Құлыбаев тұр. Оған тиесілі Mercury Properties компаниясының нысандарынан түсетін болжамды табыс 42,96 миллиард теңге. Компанияның портфелінде сауда орталықтары мен бизнес-орталықтар бар.

Үшінші орында 30,25 миллиард теңге көрсеткішімен Серік Төлбасы орналасқан. Оның активтерінің қатарында Алматыдағы Dostyk Plaza, Астанадағы “Еуразия” және Шымкенттегі Shymkent Plaza сауда орталықтары бар.

Алғашқы бестікті 16,2 миллиард теңге болжамды түсіммен Болат Өтемұратов және 11,73 миллиард теңгемен Мұқашевтар отбасы түйіндейді. Өтемұратовтың активтеріне Talan Towers және Алматыдағы бірнеше бизнес-орталық, ал Мұқашевтар отбасына Aport Mall West пен Aport Mall East сауда орталықтары кіреді.

Рейтингтің алғашқы ондығына сондай-ақ Белoвичтер отбасы, Сержан Жұмаш, Қайрат Боранбаев, Айдан Сүлейменова және Ғабит Бейсенбаев енген.

Ең ірі 20 меншік иесінің болжамды табысы

Рейтингке енген кәсіпкерлер мен отбасылардың коммерциялық нысандарынан түсетін жылдық болжамды табысы мынадай:

Сауда орталықтары бизнес-орталықтардан көбірек табыс әкеледі

Зерттеудегі жалпы болжамды түсімнің 184,6 миллиард теңгесі немесе 73,9% сауда және сауда-ойын-сауық орталықтарына тиесілі. Ал бизнес-орталықтардан түсетін табыс 65,2 миллиард теңге деп бағаланған.

Бір сауда орталығының 2025 жылғы орташа болжамды түсімі 6,3 миллиард теңге болса, бір бизнес-орталықтікі – 1,8 миллиард теңге.

Қалалар бойынша алғанда, Алматыдағы нысандардың болжамды түсімі 169,1 миллиард теңгеге жетеді. Бұл жалпы соманың 67,7%. Астанадағы нысандар 73,8 миллиард теңге, ал Шымкенттегілері 6,9 миллиард теңге түсім әкеледі деп бағаланған.

Айта кетейік, бұған дейін біз еліміздегі ТОП-10 ең қымбат қонақүйлер рейтингін жасаған едік.

Шымкентте бірінші сынып оқушысына сексуалдық сипатта тиісіп, сотталған 36 жастағы мұғалім 200 сағат қоғамдық жұмысқа тартылатын болды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі КТК телеарнасына сілтеме жасап хабарлайды.

Ақпан айында жекеменшік мектептің бірінші сыныбында оқитын қыз мектепте цифрлық сауаттылық пәнінен сабақ беретін мұғалімінің тиіскененін ата-анасына айтып берген.

Шошыған ата-анасы тексерген кезде, тіпті мектептегі бейнебақылау камерасына да түскені анықталған. 

Осыдан кейін педагог жас балаларды азғындату дерегімен жазаға тартылғанымен, оны қайта қаратып, жазасы жеңілдеу сексуалды сипаттағы тиісу әрекеті бабына ауыстырылған. 

Енді қоғамдық жұмысқа жегілетін педагог 3 миллион теңге моральдық тағы 3 миллион теңге материалдық шығынды өтеп беруге тиіс.

Еске салайық, осы оқиға туралы Stan.kz ақпарат агенттігі бұған дейін 12 қазанда жазған еді. Сол кезде Шымкенттегі жекеменшік мектепте 1-сынып оқушысына жыныстық сипаттағы әрекет жасаған 36 жастағы информатика мұғалімінің ісі сотқа жеткені хабарланған. Сыныптағы бейнебақылау камерасына түсіп қалған оқиғаға байланысты баланың анасы полицияға арызданған. Алайда тергеу мұғалімнің әрекетін Қылмыстық кодекстің 121-1-бабы ("16 жасқа толмаған балаға сексуалдық сипаттағы тиісу") бойынша саралаған. Бұл бап бойынша қамауға алу жазасы қолданылмайтындықтан, мұғалім қоғамдық немесе түзеу жұмыстарына тартылуы мүмкін екені айтылған. Сонымен қатар сот істі ауыр баппен қайта саралау мәселесін көтергенімен, апелляциялық сот бұл шешімнің күшін жойған.

Қазақстанда алимент өндіру мәселесі сот шешімімен аяқталмайды. Кейбір ата-ана баласына тиесілі қаражатты толық төлеудің орнына ресми табысын аз көрсетуге, жалақысының бір бөлігін қолма-қол алуға немесе жұмысын басқа адамның атына рәсімдеуге тырысады. Ал кей жағдайда сот шешімі болғанымен, алимент өндірудің өзі бірнеше жылға созылады. Мұндай әрекеттерді анықтау қаншалықты қиын? Алимент алатын аналар бұрынғы жұбайының нақты табысын қалай тексере алады? Сот орындаушысы қандай мәліметтерді сұратуға құқылы және міндетін орындамаса, қандай жауапкершілікке тартылады? Stan.kz тілшісі мәселені зерттеді.

"Он жыл бойы баласына бір тиын да бермеген"

Желі қолданушысы бұрынғы күйеуімен ажырасқанына он жыл болғанын, осы уақыт ішінде ұлына алимент төлемегенін айтады. Анасының сөзінше, баланың әкесі екінші рет отбасын құрғанымен, алғашқы некесінен туған ұлының алдындағы жауапкершілігін орындамай жүр. Оның үстіне, баланың аутизмі бар, сондықтан ерекше күтімді қажет етеді.

"Ұлымның аутизмі бар. Әкесімен ажырасқанымызға он жыл болды. Осы уақыт ішінде баласына бір тиын да берген емес. Себебі жұмыс істемейді. Ұлымның әкесі екінші рет үйленген. Енді екінші отбасын асырауы керек қой. Бірақ бірінші отбасындағы баласына алимент төлемеу үшін әдейі жұмысқа шықпай отыр екен. Оған қанша рет хабарластым. Баласының жағдайын айтып, көмек сұрадым. Сонда: “Ең бастысы, сен менен ақша алмасаң болды, маған сол жеткілікті”, – деді. Баласына деген жауапкершіліктен осылай қашып отыр. Қазір ұлыма алимент бойынша жиналған қарызы шаш етектен.  Прокуратураға да бардым, eOtinish арқылы да өтініш жаздым, бірақ ешкім қимылдайтын түрі жоқ. Сот орындаушысы қазір ісімді қарамайды. Қолымнан келгеннің бәрін жасадым. Енді: “Алматыда жүрген күйеуіңді қай жерінен іздеймін?” – дейді. Сот орындаушылар палатасына да бардым. Ондағылар да: “Іште сен сияқты қаншама әйел жүр. Бәрібір өндіре алмайсың”, – деп ашық айтты.  Он жыл бойы баласының қажетіне бір тиын шығармаған адамның істеп отырғаны – осы", – дейді ашынған ана.

"Бір жылда банк шотына әртүрлі адамдардан 59 миллион теңге табыс түскен"

Алимент мөлшерін қайта қаратуға мәжбүр болған тағы бір әйел бұрынғы күйеуінің табысын әдейі төмен көрсеткенін айтады. Оның сөзінше, заңгердің көмегімен жүргізілген тексеру барысында ер адамның бір жыл ішінде банк шотына түрлі адамдардан 59 миллион теңге түскені анықталған.

"Қызымның әкесімен ортақ екі қызымыз бар. Ол видеограф болып жұмыс істейді. Тойлар мен сұхбаттарды түсіреді, арасында кино да түсіріп тұрады. Ажырасқалы бері екі баласына 30 мың теңгедей төлеп келді. Биыл үлкен қызымды байқауларға қатыстыру керек болып, әкесінен қосымша ақша сұрадым. Шыны керек, жылдар бойы ештеңе сұрамағандықтан беретін шығар деп ойладым. Алайда ол 5 мың теңге де бере алмайтынын айтты. Осыдан кейін ашуланып, бір жағы қыздарыма жаным ашып, білікті заңгер жалдадым. Оның банктік шоттары мен мүлкіне тексеру жүргіздік. Нәтижесінде бір жыл ішінде шотына әртүрлі адамдардан 59 миллион теңге түскені анықталды. Үй мен жеке көлік те алған екен. Жеке кәсіпкерлігін де анасының атына тіркеп қойыпты. Сонша жыл бойы бұған мән бермегеніме таңғаламын. Сот бұрынғы жолдасымның табысының тұрақты екенін, Алматы қаласындағы мүліктерін ескеріп, екі қызымызға ай сайын 510 мың теңге көлемінде алимент тағайындады. Қыздар, міндетті түрде шоттарына тексеру жүргізіңіздер", – деп жазған желі қолданушысы.

"Айына 1,5 миллион теңге табады, бірақ қызына 68 мың теңге ғана төлейді"

Тағы бір желі қолданушысының айтуынша, бұрынғы жұбайының айлық табысы 1,5 миллион теңге болғанымен, ресми құжаттарда жалақысы 200 мың теңгеден сәл асатын мөлшерде көрсетілген. Соның салдарынан қызына ай сайын небәрі 68 мың теңге алимент төленеді.

"Қызымның әкесі Кентау қаласындағы екі медициналық мекемеде хирург болып жұмыс істейді. Он жылдық еңбек өтілі бар. Жарты жыл бұрын ғана ай сайын қолына 1,5 миллион теңге жалақы алатын. Бұдан бөлек, қосымша кәсібі де бар. Балаларды сүндетке отырғызады, өт шаю қызметін көрсетеді. Алматы қаласында үш бөлмелі пәтері де бар. Алайда ол белгісіз ЖШС-ға тіркеліп, ресми жалақысын 200 мың теңгеден сәл асатын мөлшерде көрсеткен. Оның басқа балалары жоқ. Сот отырысы өтті. Сот 68 мың теңгені бір балаға жеткілікті деп есептеген болуы керек. Ақырында осындай шешім шығарды. Өзі сотқа екі қорғаушысымен қатысты. Қорғаушылардың сотқа қатысуының өзі кемінде 300 мың теңге тұратын шығар. Сонда адвокаттарға ақша төлеуге дайын, бірақ өз баласына келгенде қаражат таба алмай ма? Әкесі балқып-шалқып өмір сүріп жатқанда, бір балаға 68 мың теңге жетеді деп есептей ме? Әділеттілік қайда?" – дейді ашынған ана.

Қазақстанда алимент мөлшері қалай есептеледі?

"Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы" кодекстің 139-бабына сәйкес, сот шешімі бойынша алимент мөлшері ата-ананың табысына қарай есептеледі:

• Бір балаға – табыстың төрттен бірі;
• Екі балаға – табыстың үштен бірі;
• Үш және одан көп балаға – табыстың жартысы.

Бұл ретте алимент ұсталатын табыс пен заңда көзделген міндетті ұсталымдар ескеріледі.

Әкелер табысын жасырудың қандай жолдарын пайдаланады?

Заңгер Алмас Беріковтың айтуынша, алимент төлеушілердің табысын толық көрсетпеуіне байланысты бірнеше жағдай кездеседі.

1. "Жасырын жалақы": бір бөлігі ресми, қалғаны қолма-қол

Қызметкер еңбек шарты бойынша 150-200 мың теңге алатын болып рәсімделгенімен, іс жүзінде 450–500 мың теңге табуы мүмкін. Қалған ақша қолма-қол беріледі.

Мұндай тәсіл жұмыс берушіге де тиімді болуы мүмкін. Себебі қызметкердің ресми жалақысы неғұрлым төмен көрсетілсе, жұмыс беруші соғұрлым аз міндетті зейнетақы жарнасын, әлеуметтік аударымдар мен медициналық сақтандыру жарналарын аударады. Яғни еңбекақының ресми көрсетілмеген бөлігіне байланысты жұмыс берушінің еңбекке ақы төлеуге жұмсайтын жалпы шығыны да азаяды. Бұдан бөлек, жалақы қоры төмен көрсетілгендіктен, жұмыс берушінің салықтық және әлеуметтік төлемдер бойынша міндеттемелері де азаюы мүмкін.

2. Жұмысты басқа адамның атына рәсімдеу

Азамат іс жүзінде бір кәсіпорында жұмыс істеп, ресми құжаттарда туысының немесе танысының аты көрсетілуі мүмкін. Кей жағдайда еңбек шарты да басқа адамның атына рәсімделеді.

Мұндайда алимент төлеушінің нақты еңбек қатынасын анықтау күрделене түседі. Оның жұмыс орнын, атқаратын міндеттерін және жалақының кімге төленетінін қосымша тексеру қажет.

3. Жалақыны қолма-қол алу

Кейбір әкелер алимент мөлшерін азайтып көрсету мақсатында қысқа мерзімді қызмет көрсетсе, аударым немесе қолма-қол төлем қабылдайды. Оның суммасы жоғары болғанымен, сот орындаушысының нақты тексеруінсіз табысты анықтау мүмкін емес.  

4. Кәсіпкерлік кірісті толық көрсетпеу

Жеке кәсіпкерлікпен айналысатын азаматтың бірнеше табыс көзі болуы мүмкін. Алайда оның есептілігінде кірістің бір бөлігі ғана көрсетілуі ықтимал.

Бұл жерде кәсіпкерлік айналым мен таза пайданы ажырату қажет. Шотқа түскен барлық қаражат кәсіпкердің жеке табысы болып саналмайды. Шығындар, салықтар және өзге міндетті төлемдер де ескеріледі.

Жасырын жалақыны қалай дәлелдеуге болады?

Егер жұмыс беруші қызметкердің жалақысының бір бөлігін қолма-қол төлесе, мұны дәлелдеу үшін бірнеше дереккөзді қатар қарастыру қажет.

ҚР Еңбек кодексінің 113-бабына сәйкес, жұмыс беруші қызметкерге ай сайын жалақысының құрамдас бөліктері, ұсталымдар мен төленуге тиісті жалпы сома туралы ақпарат беруге міндетті.

Сондықтан ресми есепте көрсетілген жалақы мен нақты төленген қаражат арасында айырмашылық болса, мынадай дәлелдер маңызды болуы мүмкін:

• Еңбек шарты мен оған жасалған қосымша келісімдер;
• Жалақы есептеу ведомостары және бухгалтерлік құжаттар;
• Банк аударымдары мен төлемдердің мақсаты;
• Жұмыс беруші мен қызметкер арасындағы хат-хабарлар;
• Қолма-қол ақша алғанын растайтын қолхаттар;
• Жалақы мөлшерін білетін куәлардың айғақтары;
• Зейнетақы жарналары мен әлеуметтік аударымдар туралы мәліметтер.

Бұларды анықтау сот орындаушының немесе заңгердің міндетінде. 

Сот орындаушысы борышкердің табысы мен банк шоттарын қалай тексереді?

"Атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы" заңның 126-бабына сәйкес, сот орындаушысы атқарушылық құжатты орындау үшін қажетті ақпаратты мемлекеттік органдардан, ұйымдардан және өзге де тұлғалардан сұратуға құқылы.

• Біріншіден, банктерге сұрау салу арқылы борышкердің банктік шоттарының бар-жоғын және олардағы ақша қаражатын анықтауға болады. Заңда көзделген тәртіп пен қажетті санкциялар сақталған жағдайда, шоттардағы ақша қозғалысы туралы мәліметтер де сұратылады. 
• Екіншіден, мемлекеттік кірістер органдарынан борышкердің жеке кәсіпкер ретінде тіркелген-тіркелмегенін, салық есептілігін және ресми көрсетілген кәсіпкерлік кірістерін анықтау үшін ақпарат сұратылады.
• Үшіншіден, мемлекеттік ақпараттық жүйелер арқылы зейнетақы жарналары, әлеуметтік аударымдар, ресми жұмыс орны, жылжымайтын мүлік пен көлік туралы мәліметтер тексеріледі.
• Төртіншіден, жұмыс берушіге сұрау жіберіледі. Заңның 100-бабына сәйкес, борышкерге табыс төлейтін ұйымдар мен тұлғалар оның табысы және алимент бойынша ұсталған қаражат туралы ақпарат беруге міндетті.
• Сонымен қатар борышкер интернет-платформалар арқылы табыс тапса, оның платформалық жұмыстан түсетін кірістерін де анықтау мәселесі қарастырылған.

Сот орындаушысы алимент төлеушіні қаншалықты тексеруге міндетті?

Алимент өндіру туралы атқарушылық іс жүргізу басталғаннан кейін сот орындаушысы борышкердің жұмыс орнын, табысын және мүлкін анықтауға тиіс.

Оның міндетіне борышкердің ресми кірістерін тексеру, берешегін есептеу, банктік шоттары мен мүлкіне қатысты шаралар қабылдау және алименттің уақытылы аударылуын бақылау кіреді.

Алимент бойынша берешек тоқсан сайын есептеледі. Егер борышкер жұмыс істемесе немесе оның жалақысы мен өзге кірісін растайтын құжаттар болмаса, берешек Қазақстандағы орташа айлық жалақы мөлшеріне сүйене отырып есептеледі. Ал Қазақстандағы орташа айлық жалақы 2026 жылдың екінші тоқсанының қорытындысы бойынша 486 388 теңге. Демек бір балаға 117 097 тг өндірілуі керек.

Борышкер ресми түрде жұмыссыз болып көрінгенімен, оның алимент төлеу міндеті тоқтамайды.

Егер алимент үш ай бойы жалақыдан немесе өзге кірістерден өндірілмесе, сот орындаушысы берешекті айқындау және мәжбүрлеп орындату шараларын қабылдауы керек. Қажет болған жағдайда борышкердің мүлкіне қатысты шектеулер қойылып, елден шығуына уақытша тыйым салу және әкімшілік немесе қылмыстық жауапкершілік мәселесін қарау шаралары қолданылуы мүмкін.

Сот орындаушысы екі жыл бойы алимент өндірмесе, қандай жауапкершілікке тартылады?

Егер сот орындаушысы екі жыл бойы алимент өндіру бойынша нақты шаралар қабылдамаса, оның әрекетсіздігіне құқықтық баға беріледі. Алайда алименттің өндірілмеуі автоматты түрде сот орындаушысы заң бұзды дегенді білдірмейді. Оның атқарушылық іс жүргізу барысында қандай әрекеттер жасағаны, қандай сұраулар жібергені және қандай шешімдер қабылдағаны тексерілуі керек.

Егер жеке сот орындаушысы өз міндеттерін тиісінше орындамағаны анықталса, оған тәртіптік жауапкершілік қолданылады. Оның ішінде ескерту, сөгіс, қатаң сөгіс сияқты шаралар қарастырылған. Заң бұзушылықтың сипатына қарай лицензиясына қатысты мәселе де көтеріледі.

Егер оның заңсыз әрекеті немесе әрекетсіздігі салдарынан нақты материалдық залал келсе, оны өтеу мәселесі де заң аясында қаралады. Ал қылмыстық жауапкершілік тек қылмыс құрамының белгілері анықталған жағдайда туындайды.

Сот орындаушысының әрекетіне немесе әрекетсіздігіне заңның 127-бабына сәйкес шағымдануға болады.

Алимент өндіре алмай жүрген ана мынадай қадамдар жасай алады:

Мұнда шағымдану мерзімін ескеру маңызды. Сот орындаушысының нақты әрекеті немесе әрекетсіздігі белгілі болған күннен бастап заңда белгіленген мерзімде шағым беру қажет.

Сондықтан екі жыл бойы алимент өндірілмеген жағдайда барлық кезеңді қамтитын атқарушылық іс материалдарын алып, сот орындаушысының әрбір әрекетіне немесе әрекетсіздігіне құқықтық баға берген дұрыс, дейді заңгер Алмас Беріков.

Алиментті тұрақты сомамен өндіріп алуға бола ма?

Егер борышкердің табысы тұрақсыз болса, әр айда өзгеріп отырса немесе оның бір бөлігін заттай алса, алиментті тек жалақының үлесімен есептеу тиімсіз болуы мүмкін.

Осы жағдайда "Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы" кодекстің 141-бабы қолданылады. Заңға сәйкес, сот алиментті тұрақты ақша сомасында немесе табыстың белгілі бір үлесімен бірге тұрақты сомада өндіріп алуға құқылы.

Мысалы, әкенің табысы маусымға қарай өзгеріп отырады немесе ол жеке кәсіпкер ретінде жұмыс істейді делік. Мұндай жағдайда сот баланың бұрынғы қамтамасыз етілу деңгейін, ата-аналардың материалдық және отбасылық жағдайын ескеріп, тұрақты төлем белгілеуі мүмкін.

"Алиментті тұрақты сомада белгілеудегі негізгі мақсат – баланың бұрынғы материалдық жағдайын мүмкіндігінше сақтау. Алайда әкенің табысы жоғары болғаны ғана тұрақты мөлшерде алимент тағайындауға негіз болмайды. Сот табысқа үлес ретінде алимент өндіру баланың немесе тараптардың бірінің мүддесін елеулі түрде бұзатынын анықтауы керек", – дейді заңгер.

Демек, алиментті тұрақты сомада өндіріп алу үшін баланың ай сайынғы шығындарын, әкесінің табыс көздерін және отбасылық жағдайын растайтын дәлелдерді ұсыну маңызды.

Басқа елдерде алимент төлеуден жалтарғандарға қандай шара қолданылады?

1. Аустралия: алимент қарызы болса, шетелге шығуына тыйым салынады

Аустралияда алимент төлеуден жүйелі түрде жалтарған адамның шетелге шығуына арнайы тыйым салынады. Ол үшін сот шешімі міндетті емес. Мемлекеттік Services Australia мекемесі борышкер қарызын өтемесе немесе төлеу туралы келісімге келмесе, Departure Prohibition Order шығара алады.

Сонымен қатар алимент қарызы жалақыдан, банк шотынан және басқа кірістерден өндіріліп алынады. Егер өзге тәсілдер нәтиже бермесе, борышкердің мүлкіне қатысты сот арқылы шара қолдануға болады.

2. Германия: мемлекет баланы алиментсіз қалдырмайды

Германияда екінші ата-ана алимент төлемесе, мемлекет балаға Unterhaltsvorschuss деп аталатын арнайы қаржылай көмек береді. Бұл төлем бала 18 жасқа толғанға дейін белгілі талаптармен тағайындалады.

Маңыздысы – мемлекет берген ақшаны борышкерден кейін қайтарып алуға құқылы. Ол үшін оның жұмыс берушісінен, салық органдарынан және басқа мекемелерден табысы туралы ақпарат сұратылады. Қажет болса, берешек сот арқылы өндіріліп алынады.

3. Канада: төлқұжат пен жүргізуші куәлігінен айырылады

Канадада алимент бойынша үш немесе одан көп төлемді өткізіп алған не кемінде 3 мың канадалық доллар қарызы бар азаматтың төлқұжатын тоқтату немесе жаңасын беруден бас тарту шарасы қолданылады.

Бұдан бөлек, мемлекеттік органдар борышкердің жұмыс орны мен табысын арнайы ақпараттық базалар арқылы анықтай алады. Оның кейбір федералдық төлемдерінен ақша ұсталып, мүлкі тәркіленуі мүмкін. Жүргізуші куәлігі мен кейбір кәсіби лицензияларына да шектеу қойылады.

4. Өзбекстан: алимент төлемегені үшін қылмыстық жауапкершілік бар

Өзбекстанда сот шешімімен белгіленген алиментті төлемеген азамат алдымен әкімшілік жауапкершілікке тартылуы мүмкін. Егер әкімшілік жаза қолданылғаннан кейін де кәмелетке толмаған баласын асырауға міндетті қаражатты екі айдан астам уақыт төлемесе, қылмыстық жауапкершілік қарастырылады.

Сонымен қатар алимент бойынша берешек кінәлі тұлғаға әр кешіктірілген күн үшін төленбеген соманың 0,1 %-ы мөлшерінде өсімпұл есептеу арқылы өндіріліп алынады.

5. АҚШ: 2 500 доллардан асқан алимент қарызы болса, төлқұжатсыз қалады

АҚШ-та алимент бойынша 2 500 доллардан астам берешегі бар азаматқа жаңа төлқұжат берілмейді. Қолданыстағы төлқұжаты да қайтарылып алынуы мүмкін. Қарыз толық өтелгеннен кейін ғана төлқұжат рәсімдеу мүмкіндігі қалпына келеді.

Бұдан бөлек, алимент борышкердің жалақысынан, салықтан қайтарылатын ақшасынан және кейбір федералдық төлемдерінен ұсталады.

6. Жаңа Зеландия: төлеуден бас тартқан адам қоғамдық жұмысқа тартылады

Жаңа Зеландияда алимент төлемеген азаматтың қаржылық жағдайын тексеру үшін оны отбасылық сотқа шақыруға болады. Егер сот оның төлеуге мүмкіндігі бола тұра әдейі жалтарып жүргенін анықтаса, қоғамдық жұмысқа тарту туралы шешім шығара алады.

Ал сотқа шақыртуға келмеген жағдайда қамауға алу туралы ордер берілуі мүмкін. Егер азамат алимент төлемеу үшін елден кетуді жоспарласа да, сот оны қамауға алу туралы ордер шығара алады.

Еске сала кетейік, бұған дейін ондаған миллион теңге айналымы болған қазақстандық кәсіпкер баласына 20 мың теңге алимент төлеп келгенін жазған едік. Бұл қаражаттың бір бөлігі мемлекеттік сатып алуларға қатысу арқылы түскен.

Алматыда атышулы MAX BET PV 2 компаниясына ақша салып, баспаналы бола алмаған үлескерлер тағы да бас көтерді. Төрт жылдан бері мәселесі шешілмеген 300-ге жуық адамның жалпы шығыны 3 миллиард теңгеден асады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі КТК арнасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Компания басшыларының бесеуі сотталып, әрқайсысы 6 жыл 8 айға бас бостандығынан айырылған. Алайда соттың ақшаны қайтару туралы шешімі әзірге орындалмай отыр. Себебі сотталғандардың атында өндіріп алуға болатын мүлік табылмаған.

Үлескерлердің айтуынша, олар тұрғын үйден пәтер аламыз деп компанияға ақша салған. Алайда уәде етілген баспана салынбай, халықтың қаржысы қайтарылмаған. Сот кінәлі деп таныған бес адамға жаза тағайындап, жәбірленушілерге 3 миллиард теңгеден астам шығынды өтеу туралы шешім шығарған.

Алайда үлескерлер өз ақшасын әлі ала алмай отыр.

Бұған қоса, жәбірленушілер компанияны жарнамалап, азаматтарды ақша салуға шақырған танымал тұлғалардың да жауапкершілігін қарауды талап етіп отыр. Олардың қатарында экс-депутат Дәулет Мұқаев, әнші Төреғали Төреәлі мен әзілкеш Нұрболхан Шарапов бар. Сондай-ақ үлескерлер компанияның басшыларымен қатар, сатушы менеджерлері, бухгалтерлері, кассирлері және құрылысқа бөлінген жердің иесі де жауапқа тартылуы керек деп есептейді.

Алматы әкімдігі мәселені шешу үшін арнайы комиссия құрған. Кейін үлескерлердің ақшасын қайтаруға көмектесетін инвестор тартылған. Әзірге 12 адам салған қаражатын қайтарып алған.

Алматы Құрылыс бақылау басқармасының басшысы Олжас Төлебаевтың айтуынша, заң бойынша ақша сот шешімі негізінде компаниядан өндіріліп алынуы керек. Дегенмен әкімдік мәселені шешу үшін қосымша шаралар қабылдаған.

Дегенмен 3 миллиард теңгеден асатын шығынның қашан толық өтелетіні әзірге белгісіз. Төрт жылдан бері баспаналы болуды күткен үлескерлер ақшасын қайтару үшін әлі де күресуге мәжбүр.

Бұған дейін Астанада пәтер алаяқтығына қатысты 19 адам күдікке ілінген еді. “Төленді” тұрғын үй-құрылыс кооперативінің бұрынғы басшысы А. Байжұманов 2016 жылы 1,5 мың үлескердің 10 миллиард теңгесін жымқырғаны үшін сегіз жылға бас бостандығынан айырылды.

Ақтөбеде жүкті әйел перзентханаға жетпей, такси салонында ұл баланы дүниеге әкелді. Оқиға кезінде ана мен сәбиге жедел жәрдем қызметкерлері көмек көрсеткен. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Информбюро бағдарламасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Бестамақ ауылының 27 жастағы тұрғыны Назерке Ғалимованың толғағы таксимен ауруханаға бара жатқанда басталған. Әйел көлік перзентханаға жеткенше босанып, салмағы 3,5 келі ұл баланы дүниеге әкелген. Абырой болғанда, ана мен баланың жағдайы жақсы.

Назерке Ғалимованың айтуынша, босану процесі күтпеген жерден тез басталған. Сондықтан өзі де абдырап қалыпты. Ал көлік жүргізушісі жаңа туған сәбидің дауысын естігенде қатты қобалжыған. Әйел жүргізушіні сабырға шақырып, жедел жәрдемді өзі шақырған.

Медицина қызметкерлері бірнеше минуттың ішінде жетіп, ана мен баланы жақын маңдағы перзентханаға жеткізген. Қазір екеуі де ауруханадан шыққан. Отбасы нәрестеге ат қоюға дайындалып жатыр. Назеркенің отбасында бұған дейін екі ұл тәрбиеленіп жатқан. Олар да інісін перзентханадан шығарып алуға келген.

Нәрестенің анасы қиын сәтте қолдау көрсеткен такси жүргізушісі мен жедел жәрдем қызметкерлеріне алғысын білдірді.

Жедел жәрдем станциясының фельдшері Роман Мергенұлының сөзінше, бригада шақырту түскеннен кейін 6-7 минут ішінде оқиға орнына жеткен.

“Бригада оқиға орнына 6-7 минутта жетті. Көлік салонында әйелді тексеріп, қажет  медициналық көмек көрсеттік. Сол жерде нәрестенің кіндігі кесіліп, тиісті препарат егілді. Одан кейін ана мен баланы жақын маңдағы стационарға жеткіздік. Менің тәжірибемде баланың таксиде дүниеге келуі – алғашқы жағдай. Ал үй жағдайында босану оқиғалары жиірек кездеседі”, – деді фельдшер.

Айта кетейік, бұған дейін екі рет егіз босанған шымкенттік ана үшем дүниеге әкеліп, он баланың анасы атанғаны туралы жазған едік. 

Солтүстік Қазақстан облысы Петропавл қаласында колледж жатақханасында студенттер жаппай теміреткі жұқтырды. Содан кейін медицина қызметкеріне айыппұл салынды. Студенттер арасында ауру тарауына олардың уақытылы медициналық тексеруден өтпеуі себеп болған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі КТК арнасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Мағжан Жұмабаев атындағы жоғары колледждің 14 студенті бірден тері ауруына шалдыққан. Олар жатақхананың бір қабатында тұрған. Бір-бірімен жақсы араласқан студенттердің денесінде бір мезгілде қызыл дақтар пайда болған.

Оқиға қыркүйектің ортасында, студенттер жазғы демалыстан оралған соң болған. Осыдан соң жатақханада шұғыл дезинфекция жүріп, жағдайға қатысты тексеру басталған.

Тексеру барысында ауру үй жануарымен байланыста болған студент арқылы тарағаны анықталды. Ал инфекцияның өзге студенттерге тарауына ауылдан келген жастардың уақытылы медициналық тексеруден өтпеуі себеп болған.

Мамандардың айтуынша, теміреткі өте жұқпалы болғанымен, дәрігерге дер кезінде қаралса, оны емдеу қиын емес.

Петропавл қалалық санитариялық-эпидемиологиялық бақылау басқармасы бөлімінің басшысы Анара Құрғынбаеваның айтуынша, медицина қызметкері студенттерді уақытылы тексермеген. Осы олқылығы үшін оған әкімшілік жаза қолданылып, айыппұл салынған.

“Медициналық тексерулерді уақытылы жүргізбегені үшін колледж жатақханасының медицина қызметкеріне 43 250 теңге көлемінде айыппұл салынды”, – деді ол.

Айта кетейік, бұған дейін Қарағандыдағы академик Е.А Бөкетов атындағы зерттеу университетінде туберкулез ауруы анықталғаны туралы жазған едік. Университетте бір сәтте үш студенттен туберкулез анықталған. 

Ақтөбеде Неке сарайында адам қолынан қаза тапқан әйелдің артында 4 баласы қалды. Олардың екеуі күдікті ретінде танылған ер адаммен ортақ балалары. Алдын ала мәлімет бойынша, қайғылы оқиғаға ата-ана құқығына қатысты туындаған дау себеп болуы мүмкін. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі КТК арнасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Қайғылы оқиға кеше түскі уақытқа қарай болған. Неке қию сарайының ғимаратында ер адам келушілердің көзінше әйелді пышақтап кетті. 

Полицияның мәліметінше, күдікті – марқұмның бұрынғы күйеуі. Олар шамамен үш жыл бірге тұрған. Алдын ала мәлімет бойынша, жанжал ата-ана құқығынан бас тарту мәселесіне байланысты туындаған. Ер адам оқиға орнында ұсталып, қазір уақытша ұстау изоляторына қамалған.

Әйелдің қазасынан кейін екі баласы уақытша балалар үйіне орналастырылған. Ал қалған екі баланың қазіргі жағдайы туралы әзірге ресми ақпарат жоқ.

Ақтөбе облыстық балалардың құқықтарын қорғау басқармасының басшысы Амангелді Қонақбаевтың айтуынша, екі кәмелетке толмаған бала отбасылық жағдайларға байланысты "Үміт" балалар үйіне орналастырылған. Сондай-ақ ол бұл жағдайдың облыстық балалардың құқықтарын қорғау басқармасы мен құзырлы органдардың бақылауында екенін атап өтті.

Бұған дейін Ақтөбедегі Неке сарайында 26 жастағы қызды өлтіріп кеткені туралы жазған едік. 

Мемлекеттік кірістер комитеті тексерістен кейін кейбір қазақстандықтардың банк шоттарындағы шығыс операциялары неліктен тоқтатылғанын түсіндірді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Мемлекеттік кірістер комитеті банк шоттарының бұғатталуына қатысты ресми түсініктеме жариялады. Ақпаратта шығыс операциялары қандай жағдайда тоқтатылатыны және шектеуді қалай алып тастауға болатыны айтылған.

Комитет мәліметінше, шоттарының бұғатталуына камералдық бақылаудың өзі емес, салық төлеушілердің жіберілген хабарламаға уақытында жауап бермеуі себеп болған.

Комитеттің хабарлауынша, мұндай хабарламалар қыркүйек айында жіберілген.

Салық төлеушіге хабарлама оның жеке кабинетіне жеткізілген күннен бастап 30 жұмыс күні (45 күнтізбелік күн) ішінде жауап беруі қажет. Егер осы мерзімде жауап берілмесе, банк шоттары бойынша шығыс операциялары тоқтатылады.

Хабарламаны қалай орындауға болады?

Мемлекеттік кірістер комитеті салық төлеушілерге хабарламаны орындаудың екі жолын ұсынады:

• қосымша салық есебін тапсырып, тиісті салықтарды төлеу;
• деректер арасындағы сәйкессіздіктің себептеріне қатысты түсініктеме ұсыну.

Комитет мәліметінше, салық төлеуші хабарламаға жауап бергеннен кейін шоттардағы шектеу алынып тасталады. Осыдан соң банк шоттары арқылы шығыс операцияларын қайта жасауға болады.

Хабарламаның бар-жоғын тексеріп, оған жауапты салық төлеушінің жеке кабинеті арқылы жіберуге болады.

Еске салсақ, бұған дейін 2026 жылы банк аударымдарын тексеру нәтижесінде 115 мың қазақстандыққа салық органдарынан хабарлама келгені туралы жазған едік. Мобильді аударымдарға байланысты тексеріске іліккен қазақстандықтар декларация тапсыруы қажет. 

Қазақстанда 2027-2029 жылдары ақылы жолдармен жүру тарифтері кезең-кезеңімен көтерілуі мүмкін. Көлік министрлігі тарифтерді жыл сайын қайта қарауды жоспарлап отыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Көлік министрлігі 2027-2029 жылдарға арналған ақылы автомобиль жолдарымен жүру тарифтерін кезең-кезеңімен өзектендіру жоспарын бекітті. Құжатқа сәйкес, тарифтер жыл сайын көлік құралдарының санаты мен класына қарай сараланып өзгертіледі.

Атап айтқанда, жеңіл көліктер мен салмағы 10 тоннаға дейінгі жүк көліктерін қамтитын 2-5-кластағы көлік құралдары үшін тарифтерді 30%-ға дейін арттыру көзделген. Ал салмағы 10 тоннадан асатын жүк көліктерін қамтитын 6-7-кластағы көліктер үшін жол ақысы 50%-ға дейін көтерілуі мүмкін.

Тарифтер не үшін көтеріледі?

Көлік министрлігінің мәліметінше, тарифтерді қайта қарау жолдарды күтіп-ұстау мен пайдалануды тұрақты қаржыландыру үшін қажет. Сондай-ақ бұл жолдардың техникалық жағдайын нормативтік талаптарға сай сақтауға мүмкіндік береді.

Министрлік тарифтер көтерілгеннен кейін де Қазақстандағы жол ақысы бірқатар көрші елдердегі салыстырмалы көрсеткіштерден едәуір төмен болып қалатынын атап өткен. 

Тарифтердің өсуіне бизнес өкілдері алаңдаулы

"Атамекен" ұлттық кәсіпкерлер палатасы ақылы жолдармен жүру құнының көтерілуі тек жүргізушілерге ғана емес, жүк тасымалы, логистика және сауда салаларындағы кәсіпкерлерге де әсер ететінін мәлімдеді. Өйткені көлік шығындарының артуы тасымалдың өзіндік құнына, бизнес шығыстарына, соның салдарынан тауарлар мен қызметтердің бағасына ықпал етеді.

Осыған байланысты "Атамекен" кәсіпкерлер палатасы тарифтерді қайта қарау процесі бизнес-қоғамдастықпен ашық диалог негізінде жүргізілуі керек деп санайды. Палата қабылданатын шешімдердің экономикалық салдарын жан-жақты бағалаудың маңызын атап өтті.

"Атамекеннің" ұстанымы бойынша, жол инфрақұрылымын тиісті деңгейде күтіп-ұстау мен бизнестің бәсекеге қабілеттілігін сақтау арасында тепе-теңдік болуы қажет.

Палата ақылы жолдар желісін тұрақты дамыту тарифтерді көтерумен ғана шектелмеуі керек екенін атап өтті. Жиналған қаражаттың жұмсалу ашықтығын қамтамасыз ету, жол инфрақұрылымының сапасын арттыру және оны күтіп-ұстау тиімділігін күшейту де маңызды.

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстанның жол саласында 8 миллиард теңгенің заңбұзушылығы анықталғаны туралы жазған едік. 

Сотталған экс-министр Қуандық Бишімбаевтың бұрынғы әйелі Назым Қаһарман тағы да бұрынғы күйеуінің туыстарымен соттасуға мәжбүр екенін мәлімдеді. Бұл жолы одан 22 миллион теңге талап етілген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Назым Қаһарманның айтуынша, бұл – бұрынғы күйеуінің туыстары қозғаған бесінші сот ісі.

Әйелдің сөзінше, дау Астанадағы "Хайвилл" тұрғын үй кешенінде орналасқан коммерциялық нысанға қатысты туындаған. Ол некеде болған кезде аталған нысанды басқарып, жалға алушылар іздеген және оны жалға беруден түскен табысты алған.

Ажырасқаннан кейін коммерциялық нысанды басқару Бақытжан Байжановқа өткен. Кейін Назым Қаһарман бұл жұмысты тағы 10 ай бойы өз мойнына алған. Оның айтуынша, осы кезеңде түскен қаражаттың барлығы балалардың қажеттіліктеріне жұмсалған.

Назым Қаһарман бұрынғы күйеуінің туыстары бұл келісімнен хабардар болғанын, алайда бірнеше жылдан кейін ақшаны қайтаруды талап ете бастағанын айтады. Ол тағылған талаптарды негізсіз деп санайды.

Алғашқы сот отырысы 19 қазанда өткен. Келесі отырыс 11 қарашаға жоспарланған. 

Назым Қаһарман бұрынғы күйеуінің туыстарының дәл қазір сотқа жүгінгеніне наразылығын білдірді. Оның айтуынша, ұлы Мансұр мектеп бітіруге дайындалып, шетелдік университеттерге оқуға түсу үшін құжат тапсырып жатқан көрінеді.

Ол жаңа сот дауы туралы балаларына оқуға түсу бойынша өтініштерін жіберіп болғаннан кейін ғана айтқан.

Әйелдің айтуынша, дауға арқау болған 22 миллион теңге туыстарымен жасалған келісім негізінде балалардың күтіміне жұмсалған. Енді Назым Қаһарманның өзі де алимент мәселесіне қатысты сотқа жүгінуді жоспарлап отыр.

Оның пікірінше, алимент бойынша қоятын талаптарының сомасы 22 миллион теңгеден де көп болуы мүмкін.

Айта кетейік, Назым Қаһарман жаңа арыздағы істің бұған дейін айтылған фитнес-клубқа қатысты істен бөлек екенін атап өтті. Бұған дейін фитнес-клубқа қатысты іс бойынша Бишімбаевтың анасы бұрынғы келінінен 25 миллион теңге өндіру туралы сотқа талап-арыз берген еді. 

Еске салсақ, бұған дейін Бишімбаевтың анасы бұрынғы келінін сотқа беріп, 6,6 миллион теңге өндіріп алғаны туралы жазған едік. Бұл іс бойынша да Бишімбаевтың анасы Альмира Нұрлыбекова бұрынғы келінінен өзіне тиесілі мүлікті жалға беруден түскен табысты бермегені үшін 14 миллион теңге өндіруді талап еткен. Сот шешіміне сәйкес, "NazKa" ЖК Нұрлыбековаға 6 миллион 665 мың 391 теңге төлеуге міндеттелді.

Публикация от Nazym Kakharman (@nazymkakharman)

Нидерландта әйелімен ажырасқан ер адам ортақ мысығын көру үшін сотқа жүгінді. Ол үй жануарымен кездесудің арнайы кестесін бекітуді талап еткен. Алайда бұрынғы әйелі бұл ұсынысқа қарсы шықты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі “РИА Новостиге” сілтеме жасап хабарлайды. 

Оқиға Амстердам қаласында болған. Ерлі-зайыпты 2020 жылғы тамызда шаңырақ көтерген. Некеде тұрған жылдары балалы болмағанымен, екеуі бірге мысық асыраған.

Кейін жұптың дәм-тұзы жараспай, ажырасу туралы шешім қабылдаған. Алайда олардың арасындағы дау мүлікпен ғана шектелмей, үй жануарына да қатысты өрбіген.

Ажырасқаннан кейін мысық әйелдің қолында қалған. Ал бұрынғы күйеуі үй жануарын өзіне тұрақты түрде беріп тұруды талап етіп, соттан арнайы кездесу кестесін белгілеуді сұраған. Ол мысықты апта сайын демалыс күндері немесе кезекпен бір апта бойы өз үйінде ұстағысы келген.

Алайда әйел бұрынғы күйеуінің талабына қарсы шыққан. Оның айтуынша, мысық қартайған әрі бірнеше созылмалы ауруы бар. Сондықтан жануар тұрақты күтімді, арнайы емді және ветеринардың бақылауын қажет етеді.

Бұдан бөлек, әйел бұрынғы жұбайы бөлек көшіп кеткеннен бері мысықтың жағдайын сұрамағанын және оны емдетуге қаржылай көмектеспегенін айтқан.

Сот істі қарап, әйелдің уәждерін ескерді. Нидерланд заңнамасында ажырасқан ерлі-зайыптылардың үй жануарымен кездесу кестесін сот арқылы бекіту тәртібі қарастырылмағандықтан, ер адамның талабы қанағаттандырылмады.

Нәтижесінде мысық әйелдің қарауында қалды. Сондай-ақ сот ерлі-зайыптының ортақ үйінде әйелдің тұруына шешім шығарып, ер адамға баспанадан кетуді және оған бармауды міндеттеді.

Қазақстандық TrustExam.ai технологиялық жобасы ADIPEC 2026 халықаралық энергетикалық көрмесі мен конференциясында мұнай-газ компаниялары қызметкерлері мен мердігерлерінің білімін қашықтан тексеруге арналған платформасын таныстырды. Іс-шара 2–5 қараша аралығында Біріккен Араб Әмірліктерінің Абу-Даби қаласындағы ADNEC Centre Abu Dhabi көрме орталығында өтіп жатыр.

Шешім кәсіпорындарға денсаулықты қорғау, еңбек қауіпсіздігі және қоршаған ортаны қорғау (HSE) саласындағы білімді жүйелі түрде тексеруді ұйымдастыруға көмектеседі. Платформа әртүрлі өндірістік нысандардың қызметкерлерімен, ауысымдық бригадалармен және мердігер ұйымдармен жұмыс істеуге бейімделген.

TrustExam оқудан кейін, өндірістік нұсқаулықтар жаңартылғанда немесе қызметкерлердің даярлығындағы олқылықтар анықталғанда онлайн-тестілеу өткізуге мүмкіндік береді. Тексеру нәтижелері бойынша мамандар қосымша назар аударуды қажет ететін тақырыптарды анықтап, нақты қажеттіліктерге сай оқытуды ұйымдастыра және қызметкерлердің білімін қайта бағалай алады. Тестілеудің мазмұны мен жиілігін кәсіпорын өз рәсімдері мен міндеттерін ескере отырып белгілейді.

Платформа тестілеуді, биометриялық сәйкестендіруді және жасанды интеллектке негізделген прокторингті біріктіреді. Прокторинг емтихан ережелерінің сақталуын бақылауға арналған. Биометрия тестті тиісті қызметкердің өзі тапсырып жатқанын растауға көмектеседі. Жасанды интеллект тестілеу барысында бөгде адамның көмегін пайдалану немесе басқа да ереже бұзушылықтар болуы мүмкін екенін көрсететін оқиғаларды белгілеп, уәкілетті мамандарға қарау үшін тиісті материалдарды ұсынады.

Бұл тәсіл қызметкерлерді бір емтихан орталығына жинамай-ақ, әртүрлі нысандар мен ауысымдар үшін білімді тексеруді ұйымдастыруға мүмкіндік береді. Ұйым білімдегі олқылықтар мен қайта оқыту нәтижелері туралы деректерді, сондай-ақ қызметкердің тестті өз бетінше тапсырғанын бағалауға арналған материалдарды алады. Теориялық білімді тексеру кәсіпорындағы практикалық даярлық пен жұмысқа жіберу рәсімдерін толықтырады.

TrustExam командасының мәліметінше, энергетика саласындағы бағдарламалардың бірінде платформа арқылы шамамен 50 мың тестілеу өткізілген.

Мұндай технологиялық шешімдерді дамыту Қазақстан Республикасының президенті Қасым-Жомарт Тоқаев айқындаған экономиканы ауқымды цифрландыру, негізгі салаларға жасанды интеллектіні енгізу және отандық IT-әзірлемелерді қолдау басымдықтарына сәйкес келеді.

Мемлекет басшысы инновациялық жобаларды дамытудың және қазақстандық технологиялардың халықаралық нарықтағы бәсекеге қабілеттілігін арттырудың маңыздылығын бірнеше рет атап өткен болатын.

TrustExam.ai жобасының энергетика саласындағы әлемдегі ең ірі халықаралық алаңдардың бірінде таныстырылуы отандық әзірлемелердің әлеуетін және олардың халықаралық деңгейге шығу мүмкіндіктерін көрсетеді.

TrustExam.ai туралы

TrustExam.ai – емтихан өткізуге және оның нәтижелерінің сенімділігін жасанды интеллект көмегімен бақылауға арналған платформа әзірлейтін қазақстандық технологиялық компания. Платформаны мемлекеттік ұйымдар, білім беру мекемелері және корпоративтік тапсырыс берушілер пайдаланады. Компания БАӘ-де, Ұлыбританияда, АҚШ-та, Канадада және ТМД елдерінде жұмыс істейді.

Компания мәліметінше, платформада 7 миллионнан астам емтихан өткізілген. TrustExam Astana Hub Battle 2025 байқауында Exponential Growth номинациясы бойынша, ал AI SANA Generative Nation ұлттық байқауында Best Startup AI Project номинациясы бойынша жеңімпаз атанды.

Шымкент қаласының әкімі Ғабит Сыздықбековтің төрағалығымен Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың "Қазақстанның жаңа тарихи кезеңдегі өзекті міндеттері" атты Жолдауын талқылауға арналған қалалық актив отырысы өтті.

Жиынға жергілікті атқарушы және өкілді органдардың басшылары, зиялы қауым өкілдері, саяси партиялар мен қоғамдық ұйымдардың мүшелері қатысты.

Отырысты ашқан қала әкімі мемлекет басшысының Жолдауы еліміздің алдағы дамуындағы стратегиялық бағдарларды айқындап, өңірлерге экономиканы нығайту, инфрақұрылымды жаңарту және халықтың өмір сүру сапасын арттыру бойынша нақты міндеттер жүктейтінін атап өтті. Оның айтуынша, президент белгілеген бағыттар жергілікті деңгейде жүйелі жұмыс жүргізуді және нақты нәтижеге бағдарлануды талап етеді.

Қала әкімі әлеуметтік инфрақұрылымды дамыту, баспана құрылысы, көлік және энергетика жүйелерін жетілдіру, инвестиция тарту, кәсіпкерлікті қолдау және Шымкенттің өнеркәсіптік әлеуетін арттыру мәселелеріне ерекше назар аударды.

Жиын барысында қалалық Қоғамдық кеңестің төрағасы Бұхарбай Парманов, Қазақстан Халық кеңесінің мүшесі Әбдез Иманқұлов, Шымкент қаласы Кәсіпкерлер палатасының директоры Сабира Адамбекова сөз сөйледі. Қатысушылар Жолдаудың негізгі бағыттары бойынша пікірлерін білдіріп, өзекті даму мәселелерін көтерді және тиісті салалардағы жұмысты жетілдіруге қатысты ұсыныстарын ортаға салды.

Талқылауды қорытындылаған қала әкімі Ғабит Сыздықбеков Шымкенттің алдағы даму бағыттарын айқындап, таяу жылдарға арналған жоспарларымен бөлісті.

Атап айтқанда, әлеуметтік және инженерлік инфрақұрылымды одан әрі дамыту, білім беру, денсаулық сақтау, спорт және қоғамдық қауіпсіздік нысандарын салу, баспана қорын кеңейту, жол желісі мен энергетикалық кешенді жаңарту мәселелері сөз болды.

Сондай-ақ қаланың инвестициялық әлеуетін арттыруға, кәсіпкерлікті қолдауға, өндірістік қуаттарды кеңейтуге және жаңа жұмыс орындарын ашуға басымдық берілді. Бұл бағыттар Шымкент экономикасын нығайтып, қала тұрғындарының өмір сүру сапасын одан әрі арттыруға мүмкіндік береді.

Жиын қорытындысында мегаполис басшысы қатысушыларға мазмұнды талқылау мен ұсыныстары үшін алғыс айтып, басшыларды жүктелген міндеттерді жауапкершілікпен орындауға, өзара үйлесімді жұмысты қамтамасыз етуге және әр бағыт бойынша нақты нәтижелерге қол жеткізуге шақырды.

Алматыда аялдамада автобус күтіп отырған әйелдің үстіне аялдаманың сынған әйнегі құлаған. Оқиғаға қатысты Алмалы ауданының әкімдігі түсініктеме берді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Алматы қаласының тұрғыны Threads желісіндегі парақшасында аялдамада болған келеңсіз оқиға туралы жазба жариялады. Оның айтуынша, оқиға Мақатаев көшесіндегі (Назарбаев көшесімен қиылысында) аялдамада болған.

Әйел автобус күтіп отырған сәтте аялдама павильонының әйнегі кенеттен үстіне құлаған. Ол оқиғаның суреттерін де жариялады. Кадрлардан аялдаманың жанында сынған әйнекті және бірнеше жерінен жыртылған күртешені көруге болады.

Жазбаға Алмалы ауданының әкімдігі жауап берді. Әкімдік өкілдері аялдама павильонының зақымданған әйнегін ауыстыру үшін жауапты RTS компаниясымен байланысқанын мәлімдеді.

Әкімдік мәліметінше, аялдама павильонының зақымданған әйнегі ертеңге дейін ауыстырылады. Сонымен қатар оқиға орнында әйнектің зақымдану себептері де тексерілетіні атап өтілді.

Еске салсақ, бұған дейін Алматы тұрғыны  аялдама маңына жуырда төселген тақтайшалардың қайта ауыстырылып жатқанына шағымданған еді.

Танымал әнші Төреғали Төреәлінің бұрынғы продюсері Жанат Мұқановқа қатысты әлеуметтік желіде дау шықты. Әншінің “TORE SHOW” концерттік турына қатысқан мамандардың бірі бір жылдан бері еңбекақысын ала алмай жүргенін айтып, продюсер мен оның командасын айыптады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Threads желісінде raslmusic лақап атымен тіркелген қолданушы ауқымды концерттік жобада атқарған жұмысы үшін әлі күнге дейін ақы алмағанын мәлімдеді. Оның сөзінше, төлем мәселесіне Жанат Мұқанов пен оның қарамағындағы Асан және Үсен Оразалы жауапты болған.

“Жанат Мұқанов пен оның қарамағындағы Асан және Үсен Оразалы “TORE SHOW” атты ауқымды концерттік турда атқарған жұмысымыздың ақысын бір жылдан бері төлемей келеді. Меніңше, Қазақстандағы ықпалды продюсерлердің бірі өзгенің еңбегін мүлде бағаламайды. Өйткені өз командасындағы қызметкерлердің жұмысына қатысты мәселелерге қатысы жоқ адамдай кейіп танытады”, – деп жазды ол.

Жазба авторының айтуынша, жауапты қызметкерлер бірнеше рет төлемнің кешігуіне продюсердің ақша бөлмеуі себеп болды деп түсіндірген.

Кейін еңбекақы мәселесін әнші Төреғали Төреәліге сілтеген.

“Оның қарамағындағы Асан мен Үсен бізге үнемі “Продюсер әлі еңбекақыларыңызға ақша бөлген жоқ” деп жауап беретін. Кейін бүкіл жауапкершілікті Төреғали Төреәліге ысыра салды. Ал әнші ешқандай шарт бойынша біздің жұмыс берушіміз де, бізге жауапты адам да емес”, – дейді ол.

Сонымен қатар маман еңбек қатынастарына байланысты құжаттардың уақытында рәсімделмегенін алға тартты. Айтуынша, жоба аяқталғаннан кейін бір жыл өткенде ғана оған азаматтық-құқықтық сипаттағы келісімшарттар жіберілген. Оның өзінде атқарылған жұмыстардың актілері болмаған.

“Бұл адамдар соттан да, қандай да бір даудан да қорықпайды. Ешбір өтінішімізге жауап бермейді. Жоба аяқталғаннан кейін бір жылдан соң ғана келісімшарт жіберуді ұйғарды. Оның өзінде атқарылған жұмыс актісі жоқ. Қазір Жанат Мұқановтың QStar компаниясының директоры Аслан сотқа дейін жолдаған талабымызды елемей отыр”, – деп мәлімдеді жазба авторы.

Оның сөзінше, Төреғали Төреәлінің концерттік туры шілдеден желтоқсанға дейін жалғасқан. Алайда бірнеше ай бойы жұмыс істеген мамандардың еңбегі әлі күнге дейін төленбеген.

“Бұл Төреғали Төреәлінің концерттік туры еді. Ақырында бар еңбегіміз үшін басшылық тарапынан елеусіз қалдық. Бұл – ешқандай жауапкершіліксіз адам еңбегін қанау! Бұрын осы адамдармен жұмыс істегендерге мұндай жағдай таныс болуы мүмкін. Өйткені менен бұрын қызмет еткен әріптестерім де талай нәрсе айтты”, – деп жазды ол.

Желі қолданушысы келер уақытта Жанат Мұқанов пен оның командасымен жұмыс істеуге ниетті адамдарды мұқият ойлануға шақырды. Сондай-ақ еңбекақысын заңды жолмен өндіріп алуға көмектесе алатын мамандардан қолдау сұрады.

“Өнер адамдары, блогерлер және Жанат Мұқановтың барлық серіктесі осы жағдайға назар аударса екен деймін. Адамдар мұндай мәселелерді ашық айтуға үйренбеген. Ал үнсіздік кейбіреулерге тиімді. Егер осындай жағдайға тап болғандар болса, пікірге жазыңыздар”, – деп түйіндеді ол.

Stan.kz жағдайға қатысты түсініктеме алу үшін Жанат Мұқановтың әлеуметтік желідегі ресми парақшасында көрсетілген телефон нөміріне хабарлама жолдады. Алайда жауап келген жоқ.

Сонымен қатар редакция еңбек құқықтарының бұзылуы мүмкін деген мәселеге қатысты Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Мемлекеттік еңбек инспекциясы комитетіне ресми сауал жолдады.

Еске салайық, бұған дейін Жан Мұқановтың продюсерлік компаниясы әнші Төреғали Төреәлінің концерттік және гастрольдік іс-шараларын тоқтататыны хабарланған еді.

Айта кетейік, Төреғали Төреәлі мен продюсер Жан Мұқанов арасындағы ынтымақтастық 2015 жылы басталды. Жылдар өткен соң олар бірге жұмыс істей бастады, ал 2025 жылы олар қайтадан келісімшартқа отырды. Былтыр 5 шілдеде продюсер "жаңа мүмкіндік бергенін" атап өтті.

Денсаулық сақтау министрлігіне жаңа вице-министр тағайындалды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Үкіметтің баспасөз қызметінің мәліметінше, үкімет қаулысымен Нұрлыбек Әбібуллаұлы Асылбеков денсаулық сақтау вице-министрі болып тағайындалды. 

Ол 1966 жылы Оңтүстік Қазақстан облысында дүниеге келген. Шымкент қаласындағы Алматы мемлекеттік медицина институтының филиалын, М.Сапарбаев атындағы Оңтүстік Қазақстан гуманитарлық институтын, М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университетін бітірген.

Еңбек жолын 1990 жылы "Фармация" РПП-де провизор-технолог ретінде бастаған.

1991–1994 жылдары – "Фармация" РПП директорының орынбасары, Шымкент облысы.

1994–2000 жылдары – "Фармация" АҚ-ның аудандық филиалы директорының орынбасары, бас маманы, Оңтүстік Қазақстан облысы.

2000–2002 жылдары – Оңтүстік Қазақстан облысы әкімінің аппаратының бас маманы.

В 2002–2012 жылдары аралығында Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Фармацевтикалық бақылау комитетінің Оңтүстік Қазақстан және Алматы облыстарындағы, сондай-ақ Алматы және Астана қалаларындағы басқармалары мен департаменттерін басқарған.

2012–2015 жылдары – ҚР Премьер-министрі Кеңсесі бөлімінің бас сарапшысы.

2015–2017 жылдары – Астана қаласы Тұтынушылардың құқықтарын қорғау департаментінің басшысы.

2017–2022 жылдары ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің құрылымында басшылық қызметтер атқарды.

2022–2025 жылдары – Шымкент қаласы Денсаулық сақтау басқармасының басшысы.

2025 жылдан қазіргі уақытқа дейін "СҚ-Фармация" ЖШС басқарма төрағасы болып жұмыс істеген.

Еске салсақ, бұған дейін Тоқаев Нұрлан Сауранбаевты көлік министрі лауазымынан босатып, орнына Әсел Жанасованы тағайындағаны туралы жазған едік. 

Астанада парашют жабдықтарын жеткізуге бөлінген 646 миллион теңгені иемденген компания басшысы 6 жыл 8 айға бас бостандығынан айырылды. Кәсіпкер мемлекеттік "Қазспецэкспорт" кәсіпорнымен келісімшарт жасасқанымен, алған ақшасына тауар жеткізбеген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

4 қарашада Астана қаласының қылмыстық істер жөніндегі ауданаралық сотында аса ірі мөлшерде алаяқтық жасады деп айыпталған кәсіпкерге қатысты іс қаралды.

Сот материалдарына сәйкес, іс бойынша айыпталушы әскери-техникалық мүлік жеткізу саласында тәжірибесі болған және "К" ЖШС-ін басқарған. Ол компания атынан "Қазспецэкспорт" республикалық мемлекеттік кәсіпорнымен парашют жабдықтарын жеткізу туралы келісімшарт жасасқан. Келісімнің жалпы құны 874 миллион теңге болған.

Шарт бойынша кәсіпкерге алдын ала 646 миллион теңге төленген. Алайда сот анықтағандай, компания басшысы бастапқыдан-ақ міндеттемелерін орындауды көздемеген әрі өнімді жеткізуге нақты мүмкіндігі жоқ екенін білген.

Ақшаны алу үшін кәсіпкер "Freedom Finance Insurance" сақтандыру компаниясымен де келісім жасасқан. 

Алайда келісімшартта белгіленген мерзімде парашют жабдықтары жеткізілмеген. Кәсіпкер алдын ала алған 646 миллион теңгені өз қалауынша жұмсаған.

Бұл істе зардап шеккен тараптардың қатарында мемлекеттік кәсіпорынмен бірге сақтандыру компаниясы да бар. Өйткені жеткізуші өз міндеттемесін орындамаған жағдайда тапсырыс берушіні қаржылық шығыннан қорғау үшін келісімшарт сақтандырылған.

Жабдықтар уақытында жеткізілмеген соң, сақтандыру компаниясы жасалған шарт негізінде "Қазспецэкспортқа" 646 миллион теңге өтемақы төлеген. Осылайша, сақтандырушы да қомақты шығынға ұшыраған.

Ал компания басшысы келтірілген залалды өтемеген. Сот айыпталушының кінәсін жәбірленушілер мен куәгерлердің айғақтары, аудиторлық қорытынды және тауар сараптамасының нәтижелері арқылы дәлелденген деп тапты.

Мемлекеттік айыптаушы сотталушыны 6 жыл 8 айға бас бостандығынан айыруды және қосымша жаза тағайындауды сұраған. Алайда ер адам өз кінәсін мойындамай, өзін ақтауды талап еткен.

Кәсіпкердің әрекеті қылмыстық кодекстің 190-бабы 4-бөлігінің 2-тармағы, яғни “аса ірі мөлшерде алаяқтық жасау” бойынша сараланған. Бұл қылмыс үшін ұрланған мүлік құнының үш еселенгеннен бес еселенгенге дейінгі мөлшерінде айыппұл салу немесе мүлкін тәркілей отырып, 5 жылдан 10 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылған. 

Жаза тағайындау кезінде сотталушының кәмелетке толмаған екі баласы бар екені ескеріліп, бұл жеңілдететін мән-жай ретінде танылған. Ал ауырлататын мән-жайлар анықталмаған. Дегенмен сот қылмыстың ауырлығын және мемлекет пен сақтандыру компаниясына келтірілген залалдың өтелмегенін назарға алған.

Нәтижесінде айыпталушы 6 жыл 8 айға бас бостандығынан айырылды. Сонымен қатар оған 6 жыл мерзімге қосымша жаза тағайындалды. Алайда соттың қысқаша хабарламасында қосымша жазаның нақты қандай екені көрсетілмеген.

Сотта келтірілген залалды өндіру мәселесі азаматтық сот ісін жүргізу тәртібімен бұған дейін шешілгені атап өтілді.

Үкім әзірге заңды күшіне енген жоқ.

Еске салсақ, бұған дейін Тоқаев қорғаныс министрінің орынбасарларын қабылдап, әскердің ең басты қажеттіліктерін қаржылық тұрғыдан өтеу және бюджет қаражатын ұтымды пайдалану мәселелері бойынша бірқатар міндет жүктеген еді.

“Миллион” жайдарман командасы арқылы көпшілікке танылған әзілкеш Мансар Орынхан саясатқа бет бұрды. Өнер иесі Түркістан облысы Арыс қалалық мәслихатының депутаттығына үміткер ретінде сайлауға түсетінін мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Мансар Орынхан бұл жаңалығын Instagram парақшасында бөлісіп, келер уақытта басымдық бергісі келетін бағыттарын атады. Ол мәдениет пен өнерді қолдау, спортты дамыту және жастардың әлеуетін арттыру мәселелеріне ерекше көңіл бөлетінін жеткізді.

“Мәдениетке қолдау, спортқа серпін, елге даму! Елдің ең үлкен байлығы – оның адами капиталы. Әр азаматтың қабілетін ашу, жастардың әлеуетін қолдау, ұлттық құндылықтар мен рухани мұраны дәріптеу – ел болашағының негізі”, – деп жазды ол.

Жайдарманшы қоғамның дамуы үшін мәдениет пен спортты қолдаумен қатар, азаматтардың қабілетін шыңдауға жағдай жасау маңызды деп есептейтінін жазды.

“Мәдениет пен өнерді өркендетіп, спортты дамыту арқылы ұлттың рухани және зияткерлік әлеуетін арттырып, бәсекеге қабілетті, дені сау әрі өркениетті қоғам қалыптастыру – ортақ міндетіміз. Адам капиталына инвестиция – елдің жарқын болашағына жасалған қадам”, – деп толықтырды Мансұр Орынхан.

Айта кетейік, Қазақстанда мәслихат депутаттарының кезектен тыс сайлауы 29 қарашаға белгіленген.

Публикация от ORYNKHAN MANSAR Нағыз Қазақ 🇰🇿 (@mansar.million)

Еске салайық, бұған дейін жайдарманшы Мансар Орынханның Түркістан күрес федерациясының вице-президенті болғаны хабарланған еді.

Ақтөбеде жанармай құю бекетінің қызметкері өртеніп кеткен көлік үшін 23 миллион теңгеден астам өтемақы төлейтін болды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Оқиға былтыр жазда Ақтөбе қаласындағы газ құю бекеттерінің бірінде болған. Әйел Hyundai Santa Fe көлігімен бекетке келген. Көліктің жүксалғышында көлемі 27 литр болатын тұрмыстық газ баллоны болған.

Қазақстан заңнамасы бойынша газ баллондарын автогаз құю станцияларында толтыруға қатаң тыйым салынған. Алайда жас оператор бұл талапты елемей, әйелге қызмет көрсетуді ұйғарған. Ол басшылықтан заңбұзушылықты жасырып, баллонды көліктің жүксалғышынан шығармай-ақ, сол жерде газ толтыра бастаған.

Алайда жағдай қайғылы аяқталған. Құю пистолетін ажырату кезінде механикалық ұшқыннан газ бен ауа қоспасы тұтанып, өрт шыққан. Салдарынан шетелдік көлік толығымен жанып кеткен.

Сот Рустам Келбетовті ҚР Қылмыстық кодексінің "Бөтеннің мүлкін абайсызда жою немесе бүлдіру" бабы бойынша кінәлі деп таныды.

Облыстық сот үкімді өзгеріссіз қалдырды.

Сондай-ақ сот осындай өрт оқиғаларының алдын алу мақсатында Ақтөбе облысы төтенше жағдайлар департаментінің бастығына қатысты жеке қаулы шығарды.

Сотталушы Рустам Келбетов соңғы сөзінде тек өзін ғана емес, "T-Gaz" автогаз құю станциясының иесін де жауапқа тартуды сұрады. Сонымен қатар жәбірленушіге келтірілген шығынды өтеуге ақшасы жоқ екенін айтқан.

Еске салсақ, үстіне бензин төгіліп кеткен қостанайлық әйел жанармай құю бекетінен 300 мың теңге өндіріп алғанын жазғанбыз.

Желіде бойжеткеннің өзі ашпаған банк картасы үшін қылмыстық іске күдікті болып қалғаны туралы шағымы қызу талқыланып жатыр. Оның айтуынша, алаяқтар тек ЖСН-ін пайдаланып, атына карта рәсімдеген. Кейін сол карта арқылы заңсыз ақша аударымдары жасалған. Енді әйелдің барлық шоты бұғатталып, өзі бөтен адамдардың әрекеті үшін жауап беруі мүмкін. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Қазақстандық желіде құрбысының оқиғасын бөлісті. Айтуынша оқиға Home Credit Bank картасымен байланысты болған. 

Бойжеткеннің айтуынша, құрбысы барлық құзырлы орган мен банкке шағымданған. Дегенмен қазір оған биометрияны өзі тапсырғанын айтқан. 

Бойжеткеннің өзі де әлеуметтік желідегі жазбасында картаны рәсімдеуге қатыспағанын мәлімдеді. Оның айтуынша, бөтен адамдар оның телефон нөмірін пайдаланбай және өзін биометриялық тексеруден өткізбей, атына карта ашқан.

"Алаяқтар менің қатысуымсыз атыма карта ашып, сол арқылы дропперлік аударымдар жасаған. Соның салдарынан барлық шотым бұғатталды. Менің телефон нөмірімсіз, бет-әлпетімді тексермей, тек ЖСН-імді біліп рәсімдеген", – деп жазды ол.

Сондай-ақ бойжеткен eOtinish арқылы үш шағым жолдағанын, банкке және Нұра ауданының полиция басқармасына жүгінгенін жеткізді.

"Маған “биометриялық тексеруден өзіңіз өткенсіз” дейді. Ал мен деректерімнің қандай да бір жолмен тарап кеткені туралы арыз жазып отырмын", – деді бойжеткен.

Шоттары толық бұғатталған бойжеткен енді бұл мәселесін қалай шешерін білмей жүр. Ал желі қолданушылары бұл жағдайдан соң жеке деректерінің қауіпсіздігіне алаңдаулы. 

“Егер несие алуға тыйым салынған болса, оны рәсімдеу мүмкін емес”

Stan.kz тілшісі аталған жағдайға қатысты Home Credit Bank өкілдерінен пікір сұрады. Банк заңға сәйкес клиенттердің шоттары, операциялары мен өтініштерін тексеру нәтижелері туралы ақпаратты жария ете алмайтынын мәлімдеді. Сондай-ақ әлеуметтік желіде жазылған шағымдар заңсыз әрекеттің болғанын өздігінен дәлелдемейтінін, әрбір жағдайдың мән-жайын құқық қорғау органдары анықтайтынын атап өтті.

Банк өкілдерінің сөзінше, клиенттің атына рұқсатсыз шот ашу немесе банк өнімдерін заңсыз рәсімдеу туралы әрбір өтініш жеке қаралып, ішкі тексеру жүргізіледі.

Банк клиенттердің атына рұқсатсыз шот ашу, банк өнімін рәсімдеу немесе операция жасау туралы өтініштерін Қазақстан заңнамасы мен ішкі ережелеріне сәйкес қарайтынын жеткізді. Мұндай әрбір жағдай бойынша жеке тексеру жүргізіледі.

Банкке жазбаша өтініш берген кезде мына мәліметтерді көрсету қажет:

• қандай банк өнімі немесе операция күмән тудыратынын;
• оны қай күні анықтағанын және оқиғаға қатысты белгілі мән-жайларды;
• жағдайды растайтын құжаттар мен басқа да материалдарды;
• банк хабарласа алатын байланыс деректерін.

Банк өкілдері алаяқтық белгілері байқалған жағдайда клиенттерге құқық қорғау органдарына жүгінуге және оқиғаға қатысты барлық құжат пен дәлелді сақтауға кеңес берді.

Еске салсақ, бұған дейін қазақстандықтардың жеке деректерін флешкаға көшіруге шектеу қойылған еді. Ол үшін арнайы келісім алып, ақпараттың не мақсатта пайдаланылатынын түсіндіруі керек. 

Алматы маңында Жамбыл облысында қаза тапқан 19 жастағы Мадина Рашидқызының (Авезова) денесі эксгумацияланды. Марқұмның туыстары оның өзіне қол жұмсағанына сенбейтінін айтып, сот-медициналық сараптаманы қайта жүргізуді талап еткен. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Эксгумация жүргізілгені туралы заңгер Инга Иманбай әлеуметтік желідегі парақшасында хабарлады. Оқиға орнында полиция қызметкерлері мен тиісті мамандар жұмыс істеген.

Заңгердің айтуынша, марқұмның туыстары алғашқы сот-медициналық сараптаманың қорытындысына сенбегендіктен, Алматыда қайта комиссиялық сараптама жүргізуді сұраған.

"Жаңа тағайындалған сараптама – қайталама сот-медициналық комиссиялық сараптама. Біз оны Алматыда қайта жүргізуді сұрадық. Сондықтан бүгін жәбірленуші тараптың өтініші бойынша эксгумация жасалды. Өйткені алғашқы сот-медициналық сараптаманың нәтижесіне сенбейміз", – деді Инга Иманбай.

Жамбыл облысы полиция департаменті Мадинаның өліміне қатысты Қылмыстық кодекстің 105-бабы (Өзін өзі өлтіруге дейін жеткізу) бойынша сотқа дейінгі тергеу жүріп жатқанын растады.

Марқұмның күйеуі іс бойынша қорғауға құқығы бар куәгер ретінде өтіп жатыр.

Еске салайық, бұған дейін қайғылы жағдай Жамбыл облысының Меркі ауылында болған. Алдын ала мәлімет бойынша, Өзбекстан азаматы, 19 жастағы Мадина сегіз айлық сәбиін қалдырып, өзіне қол жұмсаған. Алайда оның өліміне дейінгі жағдайлар қоғамда үлкен резонанс тудырды. Қыз қайтыс болар алдында құрбысымен хат алмасып, күйеуі Мадиярдың өзіне үнемі қысым көрсетіп, күш қолданатынын айтқан.

Марқұмның жақындарының сөзінше, соңғы жанжалға балаға деп сатып алынған "Барни" тәттісін Мадинаның жеп қоюы себеп болған. Құрбысы қыздың денесіндегі көгерген іздерді көргенін және жарақаттарының суреттерін алғанын айтқан. Мадина соққыдан кейін күйеуінен кетіп, ажырасуға өтініш беруді жоспарлаған. Марқұмды жерлеу рәсіміне журналистер де қатысып, қоштасу рәсіміне күйеуінің туыстары келмегеніне назар аударған.

Cахнадан көрінбей кеткен танымал әнші Қайрат Түнтеков шығармашылығына қайта ден қоюға ниетті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Әнші Instagram парақшасында тыңдармандарына үн қатып, кейінгі жылдары өмірінде болған өзгерістер туралы сөз қозғады. Оның айтуынша, осы уақыт аралығында қуанышты сәттермен қатар, ауыр кезеңдерді де бастан өткерген. Тіпті кейде бәрінен бас тартып, көпшіліктен жырақта қалғысы келген кездері болғанын жасырмады.

“Басымнан талай жағдай өтті. Қуаныш та болды, қиындық та болды. Кейде бәрін тастап, үнсіз қалғым келген сәттер де аз емес. Бірақ өнерден біржола кете алмадым. Өйткені ән – менің өмірімнің бір бөлшегі. Сахна – менің орным. Ал сіздердің қолдауларыңыз маған әрдайым күш береді”, – деп жазды әнші.

Қайрат Түнтеков өмірінде қандай қиындықтарға тап болғанын нақтыламады. Дегенмен сахнадан алыстаған кезеңде де өнерге деген сүйіспеншілігі жоғалмағанын жеткізді. Әншінің сөзінше, музыка оның өмірінде ерекше орын алады, сондықтан шығармашылықпен біржола қоштасу оңай болмаған.

Өнер иесі осы уақытқа дейін қолдау көрсеткен тыңдармандарына да алғысын білдірді. Ол жанкүйерлерінің ықыласы өзіне күш беріп, алға ұмтылуына себеп болатынын атап өтті.

Әншінің жазбасынан кейін тыңдармандары оған қолдау білдіріп, қайтадан сахнадан көргісі келетіндерін жеткізді.

Публикация от Kai (@tuntekov_k)

Еске салайық, бұған дейін Қайрат Түнтеков осыдан 10 жыл бұрынғы істі болған кезін есіне алған еді.

Маңғыстаулық белсенді Мұқаш Оралбай әлеуметтік көмекке мұқтаж жандар мен қол ұшын созуға дайын еріктілерді байланыстыратын "Мейірімді Маңғыстау" цифрлық платформасын әзірлеуде. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Қоғамдық коммуникация орталығына сілтеме жасап хабарлайды. 

Жобаның негізгі мақсаты – көмекке мұқтаж адамдардың өтініштерін бір арнаға жинақтап, еріктілерге қолдау көрсетуге мүмкіндік беру. Платформа арқылы азаматтар өз өтінішін қалдыра алады. Ал көмек көрсетуге ниетті жандар жарияланған өтініштермен танысып, мүмкіндігіне қарай қолдау ұсынады.

Жоба авторының айтуынша, платформаны құру идеясы қоғамдағы өзара жанашырлық пен қолдауды арттыру қажетінен туындаған.

“Қазір платформаның алғашқы нұсқасы әзірленіп, оның жұмысын жетілдіру бағытында жұмыстар жүргізілуде. Платформамен қатар оны таныстыруға арналған проморолик те Codex жасанды интеллект агентінің көмегімен әзірленді. Бір ғана цифрлық ресурс барлық мәселені шешпегенімен, мұқтаж адамның жағдайын жеңілдетуге және көмек берушілер мен көмек алушылардың байланысын орнатуға септігін тигізеді”, – деді Мұқаш Оралбай.

Автор алдағы уақытта жобаны пайдаланушылардың ұсыныстары мен қоғам қажеттілігіне қарай дамытуды жоспарлап отыр.

Астанада академиялық ұтқырлық бағдарламасы бойынша білім алып жүрген Қырғызстанның екі студентіне қатысты қылмыстық іс қозғалды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Заңгер Мейірман Шекеев өзінің әлеуметтік желідегі парақшасында екі шетел азаматының үстінен арыз түсіргенін айтты.

Еліміздің Ішкі істер министрлігі заңгерге берген ресми жауабында болған оқиғаның мән-жайын анықтау үшін және Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес процесстік шешім қабылдауға бағытталған қажетті тергеу әрекеттері жүргізіліп жатқанын хабарлады. 

Редакция істің қалай жүріп жатқанын анықтау үшін министрлікке ресми сауал жолдады. 

Сондай-ақ ведомство тексеру нәтижелерi бойынша шетелдіктердің әрекетінен заң бұзушылық белгелерi анықталған жағдайда, Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес тиiстi шаралар қабылданады деп сендірді.

Істің мән-жайы

Еске салайық, Pan VASYL YouTube арнасының авторымен Чат-Рулетка платформасындағы қырғызстандық екі қыздың қазақ халқының тарихына байланысты даулы әңгімесінен үзінді жарияланды. Олар қырғыз халқының Кенесары ханның басына шарап құйып ішу керегін айтқан еді. Желіде кеңінен  тараған бейнежазбадан кейін шетелдік студенттер бұл әңгімесі үшін сынға қалды. Кейін студент қыздар кешірім сұрап, бейнеүндеу жасады. Олар айтқан сөздерінің дұрыс болмағанын және қазақ халқының ар-намысы мен қадір-қасиетіне тиуі мүмкін екенін мойындады.

Публикация от ХАЛЫҚ ЗАҢГЕРІ (@meir_halyq_zangeri)

Қазақстандық журналист Талғат Алманов АҚШ-тағы ABC 7 телеарнасының жаңалықтар редакциясына басшылық қызметке тағайындалды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Талғат Алманов АҚШ-тағы ABC 7 телеарнасының жаңалықтар редакциясына басшылық қызметке тағайындалды. Ол енді Executive Reporter лауазымында редакция жұмысын үйлестіріп, жаңалықтардың сапасы мен уақытылы шығуына жауап береді. Бұл туралы Inbusiness.kz хабарлады.

Айта кетейік, Талғат Алманов еңбек жолын Нью-Йорк штатының Буффало қаласында орналасқан ABC 7 (WKBW-TV) телеарнасында жалғастырады.

Жаңа қызметінде ол редакция жұмысын ұйымдастырып, журналистер дайындаған материалдардың сапасын бақылайды. Сонымен қатар жаңалықтардың көрерменге жедел әрі сапалы жеткізілуін қамтамасыз етеді.

Басшылық қызметке тағайындалғанына қарамастан, журналист шығармашылық жұмыстан қол үзбейді. Ол телевизиялық репортаждар әзірлеп, журналистік зерттеулер жүргізуді жалғастырады.

Талғат Алмановтың АҚШ медиасындағы мансабы бірнеше жыл бұрын басталған. Ол Нью-Йорк университетінде журналистика мамандығы бойынша білім алған. Кейін Джорджия штатындағы Atlanta News First телеарнасында журналист әрі продюсер болып жұмыс істеген.

Сондай-ақ бұған дейін Қазақстанның мемлекеттік телеарналарының бірінде АҚШ-тағы меншікті тілші қызметін атқарған.

Еске салайық, бұған дейін бұрынғы Сыртқы істер министрі Ермек Көшербаев жаңа қызметке тағайындалды. Ермек Көшербаев еңбек жолын Сыртқы істер министрлігінде бастаған. Қазақстанның Швейцариядағы елшілігінде жұмыс істеп, Президент әкімшілігі мен Премьер-министр аппаратында қызмет атқарған. Кейін "ҚазТрансОйл", "ҚазМұнайГаз" компанияларында, "Атамекен" одағында және KazEnergy қауымдастығында жұмыс істеген.

Министр Жолдауда айқындалған негізгі міндеттерге кеңінен тоқталып, мемлекеттік жастар саясатының басым бағыттарын атап өтті.

Іс-шарада шығармашыл жастарды қолдау, оларға білім беру, кәсіби білігін жетілдіру, цифрландыру, жасанды интеллект және креативті индустрияларды дамыту мәселелері талқыланды. Мемлекеттік саясаттың бұл маңызды бағыттары мемлекет басшысының Жолдауында да қамтылған.

Министр білімді, ой-өрісі кең ұрпақ тәрбиелеудің және кітап оқу мәдениетін қалыптастырудың маңызын айтты. Өз сөзінде ол мемлекет басшысының кітап оқитын ұлт қалыптастыру бағытындағы бастамасына арнайы тоқталды. Осы бағытта 2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап "Кітап оқитын ұлт" республикалық марафоны өтіп жатыр.

Арман Қырықбаев мемлекеттік қолдау шаралары жастардың өз бастамаларын қолға алып, кәсіби білігін жетілдіруіне мүмкіндік беретінін жеткізді. Атап айтқанда, "Тәуелсіздік ұрпақтары" гранты аясында жыл сайын 30 жасқа 3 миллион теңгеден қаржылай қолдау көрсетіледі.

Кездесуде жастардың экономиканың жаңа бағыттарында өз орнын табу мүмкіндіктеріне де ерекше көңіл бөлінді. Министр цифрлық технологиялар мен жасанды интеллект экономиканың барлық саласын, соның ішінде мәдениет пен ақпарат саласын дамытудың маңызды құралдарына айналып келе жатқанын айрықша атап өтті.

Қатысушылар ұлттық мәдениетті дамыту, отандық авторларды қолдау, қоғамдық құндылықтарды нығайту және жаңа әдеп қағидаларын қалыптастыру жөнінде пікір алмасты. Осы орайда жауапкершілік, адалдық, заңға құрмет және қоршаған ортаға ұқыпты түрде қарау мәдениетін орнықтыруға бағытталған "Адал азамат", "Заң мен тәртіп" және "Таза Қазақстан" қағидаттары сөз болды.

Министр қоғамдағы өзгерістерге жастардың қатысуы маңызды екенін атады. Оның айтуынша, заманауи білім мен технологияларды меңгеру қабілеті ұлттық құндылықтарға адалдықпен, жауапкершілікпен және белсенді азаматтық ұстаныммен ұштасуға тиіс.

Жастар Мемлекет басшысының бастамаларын қолдайтынын білдіріп, оларды орындау мақсатында белсенді қатысуға, елдің дамуына және қоғамдағы оң өзгерістерге үлес қосуға дайын екенін жеткізді. Кездесу ашық диалог түрінде жалғасты. Жастар министрге өз сауалын қойып, бірқатар бастамасын ұсынды. Сонымен қатар ел алдындағы маңызды міндеттерді атқарудағы жастардың рөлі сөз болды.

Қазақстанда биыл 24 миллион шаршы метр тұрғын үй салу жоспарланған. Алайда құрылыс көлемінің артуы баспана бағасы төмендейді дегенді білдірмейді. Құрылыс және өнеркәсіп министрі Ерсайын Нағаспаевтың мәлімдеуінше, мемлекет жеке құрылыс компанияларының баға белгілеуіне араласа алмайды. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Журналистер министрден алдағы жылдары құрылыс көлемі артып, тұрғын үй бағасы арзандай ма деп сұрады. Өйткені жаңа үйлер көптеп салынып жатқанына қарамастан, баспанаға сұраныс та, шаршы метрдің құны да өсіп келеді. Ал жеңілдетілген ипотекалық бағдарламалар бұл сұранысты толық өтей алмай отыр.

Үйдің шаршы метрі қанша тұрады?

Ерсайын Нағаспаевтың айтуынша, мемлекет әлеуметтік тұрғын үйдің құнын ғана реттейді. Қазақстан бойынша мұндай баспананың сметалық құнының ірілендірілген орташа көрсеткіші бір шаршы метрге 335 мың теңгені құрайды.

“Әлеуметтік тұрғын үйге қатыстының бәрін мемлекет, біздің министрлік реттейді. Бұл көрсеткішті бақылауда ұстаймыз және бағаның негізсіз өсуіне жол бермейміз. Ал жеке бизнеске қанша баға қою керегін айта алмаймын. Мұнда бәрі әр адамның мүмкіндігіне байланысты”, – деді министр.

Сонымен қатар министр құрылыс компанияларына қойылатын талаптарды күшейту қажеттігін атап өтті. Оның сөзінше, барлық құрылыс салушы бірдей талаптарды сақтай бермейді. Сондықтан мемлекет олардың жұмысына бақылауды күшейтіп, тұтынушылардың құқығын қорғауға бағытталған талаптарды қатаңдатпақ.

870 мың адам баспана кезегінде тұр

Министрдің айтуынша, Отбасы банктің жеңілдетілген ипотекалық бағдарламалары тұрғын үйге деген бүкіл сұранысты өтей алмайды. Қазір банк арқылы баспана алуға кезекте тұрғандар саны 870 мың адамға жеткен.

“Өкінішке қарай, осынша адамды бірден баспанамен қамтамасыз ететін көлемде үй салып жатқан жоқпыз. Бірақ менің ойымша, мұндай бағдарламалар қажет. Тұрғын үй сатып алуға арналған арзандатылған несиелер болуы керек”, – деді Ерсайын Нағаспаев.

Айта кетейік, президент Қасым-Жомарт Тоқаев 2027 жылды Жалпыхалықтық құрылыс жылы деп жариялауды ұсынған еді. 

Үкімет кулуарында "ҚазМұнайГаз" ұлттық компаниясының төрағасы Асхат Хасенов Қазақстандық мұнай қашанға дейін жететіні туралы айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Компания төрағасының сөзінше, "ҚазМұнайГаздың" расталған қоры 785 миллион тоннаны құрайды. 

“Есептеуді жеңілдету үшін қорды 800 млн тоннаға дейін есептейміз. Егер жылына 26 млн тонна өндірілсе, бұл 45 жылдан астам уақытқа созылады”, – деді Хасенов.

Ол ұлттық компания өзі қатысатын әрбір кен орнының қорын техникалық және экономикалық тұрғыдан бағалайтынын айтты. Оларды да мемлекеттік комиссия бекітеді. Хасеновтің айтуынша, ҚМГ геологиялық барлауды жалғастырып, ресурстық базаны толықтырып жатыр.

“Біз бұрғылап, ағындарды таптық және оны бірден қорға салып жатырмыз. Бұл үнемі жаңартылып отырады”, – деді ол. 

Айта кетейік, Хасеновтың айтып тұрғаны түгелдей елдің мұнайы емес, бұған дейін Өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің өкілі Қазақстанға мұнай, алтын және өзге де пайдалы қазбалар қоры қанша жылға жететінін айтқан болатын. 

Еске сала кетейік, Қазақстанның Ұлытау облысындағы көлемі 1,1 мың шаршы шақырымнан асатын Құрылтай учаскесін игеру құқығы аукционға шығарылды. Жеңімпаз компания мұнда геологиялық барлау жұмыстарын жүргізіп, кемінде бір барлау ұңғымасын бұрғылауы керек. Ал мұнай немесе газдың ірі қоры анықталған жағдайда, инвесторға қосымша міндеттемелер жүктеледі.

Әлеуметтік желіде Тараз қаласының полиция қызметкері көліктің терезесінен жерге түкірген бейнеролик тарады. Осы жағдайдан кейін ол “ұсақ бұзақылық” фактісі бойынша, әкімшілік жауапкершілікке тартылды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Кадрларда патрульдік көліктегі полиция қызметкерінің терезеден басын шығарып, жолға түкіріп тұрғанын көруге болады.

Сондай-ақ, жазба авторы жолаушы орнында отырған екінші полицейдің кеудедегі бейнетіркегіші көрінбегеніне назар аударды. Сонымен қатар куәгерлердің айтуынша, қызметтік көлік қауіпсіздік ережелерін сақтамай қозғалған.

“Оның нәтижелері бойынша полиция қызметкеріне қатысты Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 434-бабы (ұсақ бұзақылық) бойынша әкімшілік хаттама толтырылды. Іс материалдары сотқа қарауға жіберілді”, – деп жауап берді Полиция департаменті.

Еске сала кетейік, Павлодарда полиция қызметкері жүргізушіден пара алып, оны жауапкершіліктен босатқан. Салдарынан өзі заң алдында жауапқа тартылды. 

Halyk Bank бөлімшелері арқылы басқа клиенттің картасына ақша аудару қымбаттады. Бұған дейін банк аударым сомасына қарамастан 500 теңге комиссия алса, енді төлем аударылатын қаражат көлеміне байланысты есептеледі. Жаңа тариф бойынша комиссия 500 теңгеден басталып, 5 мың теңгеге дейін жетеді. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Өзгеріс банктің дебеттік карталарға қызмет көрсету тарифтерінің жаңартылған құжатында көрсетілген. Әңгіме Halyk Bank-тің екі түрлі клиенті арасындағы карталық аударым туралы болып отыр. Яғни ақша банк бөлімшесі арқылы бір клиенттің картасынан екінші клиенттің картасына жіберілген жағдайда жаңа комиссия қолданылады.

Енді аударым үшін қанша төлеу керек?

Бұрын мұндай операция үшін аударым сомасы қанша болса да, 500 теңге алынатын. Енді комиссия аударылатын ақшаның 0,2%-ы көлемінде есептеледі. Ең төменгі төлем – 500 теңге, ал ең жоғарғысы – 5 мың теңге.

Мысалы:

• 100 мың теңге аударсаңыз – 500 теңге;
• 250 мың теңге аударсаңыз – 500 теңге;
• 500 мың теңге аударсаңыз – 1 000 теңге;
• 1 млн теңге аударсаңыз – 2 000 теңге;
• 2 млн теңге аударсаңыз – 4 000 теңге;
• 3 млн теңге немесе одан көп аударсаңыз – 5 000 теңге.

Демек, бұрын 1 миллион теңгені басқа клиенттің картасына аудару үшін 500 теңге төлесеңіз, енді осы операцияның комиссиясы 2 мың теңгеге дейін өседі. Ал 3 миллион теңге аударғанда төлем 10 есе артады.

Өзгеріс барлық аударымға қатысты ма?

Жаңа тариф Halyk Bank бөлімшесінде әртүрлі клиенттердің карталары арасында жасалатын аударымдарға ғана қатысты.

Банктің банкоматы арқылы осындай аударым жасаған кезде комиссия бұрынғыдай 150 теңге болып қалады. Сондықтан жаңа өзгеріс барлық аударым түріне немесе мобильді қосымша арқылы жасалатын операцияларға бірдей қолданылмайды.

Айта кетейік, бұған дейін біз қай банк ақша аударулар мен шешулерге ең көп комиссия ұстайтыны туралы жазған едік.

Бір адамды өмір бойы сүйіп өтуге бола ма? Бұл сұраққа әнші Медеу Арынбаевтың жауабы ерекше әсер қалдырды. Өмірлік жарынан айырылса да, оған берген уәдесіне берік болып, екі баласын жалғыз тәрбиелеп өсірген өнер иесі үшін махаббат –  уақытпен өлшенбейтін сезім. Жақында 60 жасқа толатын әнші Stan.kz тілшісіне берген сұхбатында өмірінің осы бір қырларымен қатар, өнердегі ұстанымы мен алдағы жоспарлары туралы да әңгімеледі.

-- Сіз туралы жастар әлеуметтік желіге жиі мақтап жазып жатады. Өнеріңіз емес, жеке өміріңіз туралы. Бұл туралы не айтасыз?

– Рахмет қарындастарыма, қыз-келіншек бауырларыма. Өнерімді сыйлайтын тыңдармандарымның тілектері ғой. Мен жақсы атқа лайық болу үшін тырысамын.  Артымнан жақсы сөз ерсе екен деймін.  Тегіңе, ата-бабаңа сөз келтірмеу. Ұлтыңа, тусыңа сөз келтірмеу үшін бізді тәрбиеледі.  Мені де пәк деп ойламаңыздар, мен пендемін. қателесетін кездерім де болады. 

– Жақында 60 жасқа толасыз. Жас көрінуіңіздің сыры неде? 

– Менің күнделікті өмірімде қатты бір өзгеріс жоқ. Мен де басқалар секілді тәтті жеймін,  жас көрінейін деп ештеңе істемеймін. Дәм-тұзымның ерекшелігі жоқ. Бірақ өмірімде көп қозғалыс бар. Спортпен айналысамын. Күнде орнымнан тұрып, болсама ауыр жаттығу жасауға тырысамын. Соның да әсері бар шығар.  - Ал нешеде тұрасыз? - Оны сұрама. Біз өнер адамдары кешке қарай тұрамыз. Әншіге жеті-сегіз сағат ұйықтаған дұрыс. Дауысың дұрыс шығу үшін ұйқы дұрыс болу керек.

– Үй тірлігін өзіңіз істейсіз бе?

– Үй тірлігі әйелдікі, еркектікі деп бөлінбейді. Мен қазір барлық тірлікті өзім істеймін. Әйелім өмірден өтіп, кейін анам қайтыс болғаннан кейін жауапкершілік өз мойнымда қалды. Бұрын ешқашан шаруа істеп көрмеген мен, екі баламды да жалғыс тәрбиелеп өсірдім. 

– Осы уақытқа дейін берген сұхбаттарыңыздан қысылған кездер болды ма?

– Менің екі пікірім ел арасында қатты талқыланды. Біреуі Төреғали әнші емес, Қайрат Нұртас демалу керек деген. Екеуі де  маған режіген шығар. Төреғалиға қатысты айтқаным былай еді, ойымды дұрыс жеткізе алмадым. Жоғары деңгейдегі классикалық әнші емес деген едім. Ал Қайратқа өнерден кетсін деп емес, дауысын дұрыстау үшін уақытша тоқтатсын деп ағалық пікір айтқан едім. Бірақ мені ешкім түсінбей қалды. Кейін олардың әкелеріне айттым. 

– Атақ маңызды ма?

– Мен үшін маңызды емес. Егер мен мемлекеттік мекемеде, болмаса ұстаздық қызмет жасасам маңызды болушы еді. Мен ондай қызметте болмағаннан кейін басым қатып жүрген жоқ. Негізі халық әртісі атағын қартайғанда емес, дер кезінде берген дұрыс. Және ең мықтысына беру керек. Біздер денсаулығымызды президенттік емханада қарата аламыз. Негізі көмегі бар. 

– Неге кәсіби мықты әншілер танымал емес, әндері хит болмайды?

– Ол менің жүрегімде жүрген мәселе. Ол парадокс. 35-40  жыл сахнада жүрмін, талантты әншілер өте көп. Талантты адам сәл еркелеу, сенгіштеу келеді. Маған адамдардың бәрі өзі келсін деп айтады. Мұндай жағдайда басымнан өткен. 

–  Жаңа буынмен каллаб жасауға қалай қарайсыз?

– Мен әрдайым ашықпын. Қазір сендер үшін эксклюзив ақпарат айтайын. Мен 60 жасқа толуыма байланысты концерт өткіземін. Сол жерде өзімнің жоғары деңгейдегі әнші екенімді тағы бір дәлелдеймін. Сосын жастармен коллаб жасап елді тағы бір таңқалдыратын боламын.

– Бір адамды өмір бойы сүйіп өтуге бола ма?

– Бұл менің тағдырым. Айгүлмен алғаш танысқанда, ол мендік болатынын бірден сезгем. Қазір артынан қалған екі балам бар. Мен оған берген уәдемде тұрдым. Өмірден өтпес бұрын ол сезді ме білмеймін, балаларды маған аманаттай берді. Маған ұзақ қарап, күлімдеп тұрды. Мен ол күнді ешқашан ұмытпаймын.

– Қоғамның үйлен деген қысымына не деп жауап бересіз?

– Маған дәл осылай ақыл айтатындар өте көп. Басында ренжейтінмін, кейін үлкен апайларымызға: “мен екі рет үйленіп ажырастым ғой” деп қалжындаймын. Мен Айгүлге берген уәдемді орындадым. 

–  Мәңгілік өз сүйгеніңе адал болу үшін не істеу керек?

– Екі жас бір біріне сену керек. Сенім жоқ жерде махаббат жоқ. Бұл ақиқат. Біздің махаббат әлі де жүректе сақталуы да осы шығар.

Толығырақ Stan.kz YouTube арнасынан көріңіздер

Қазақстанда жойылып кеткен тұран жолбарыстарының популяциясын қалпына келтіру жұмыстары жалғасып жатыр. 2033 жылға дейін ел аумағындағы табиғи ортаға кемінде 10 жолбарыс жіберу жоспарланған. Ал болашақта олардың санын 50 басқа жеткізу көзделіп отыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Экология және табиғи ресурстар министрі Әлібек Қуантыров Қазақстанда тұран жолбарыстарының санын шамамен 50 басқа жеткізу көзделіп отырғанын мәлімдеді.

Министрдің айтуынша, жолбарыстарды Қазақстан табиғатына қайтару бағдарламасы бірнеше кезеңнен тұрады. Алғашқы кезеңде жыртқыштар табиғи ортаға жіберілсе, келесі міндет – олардың өздігінен көбеюіне жағдай жасау.

Министр Қазақстан Ресейдегі серіктестерімен бірлескен жұмысты жалғастыратынын атап өтті.

Қазір елімізде шетелдік хайуанаттар бағынан әкелінген жолбарыстар арнайы қоршауларда ұсталып отыр.

Еске салайық, 2026 жылғы 31 қазанда Қазақстанның табиғи ортасына Амур есімді аталық жолбарыс жіберілді. Ол елдегі реинтродукция бағдарламасы аясында табиғатқа қайта жіберілген екінші жолбарыс атанды.

Алғашқы болып 31 шілдеде Іле-Балқаш мемлекеттік табиғи резерватында Үміт есімді аналық жолбарыс еркіндікке жіберілген еді. 2027 жылдың көктемінде тағы екі жолбарыс бөлтірігін табиғатқа жіберу жоспарланып отыр.

Желіде қазақстандықтар жанармай бағасының күннен күнге өсіп жатқанына алаңдаулы. Айтуларынша қазірдің өзінде баға 260 теңгеден асқан. Stan.kz тілшісі сарапшы маманнан бағаның өсуіне не әсер етіп жатқаны мен алда қандай деңгейде тұруы мүмкін екенін сұрап көрді. 

Желі қолданушылары жанармай бағасының өсу қарқыны туралы жазуда. 

Жұртшылық жанармай бағасының бұлай өсуі басқа да салаларға әсер ететініне алаңдауы.

“300 теңгеге дейін де өсуі мүмкін”: Жанармайдың өсуіне не себеп?

Редакциямыз жанармай бағасының бұлай өсуіне не себеп болғанын сарапшылардан сұрап көрдік. R-Finance қаржылық кеңесшісі Арман Байғановтың айтуынша, бағаның өсуіне қазан айынан бастап мұнай өнімдерінің көтерме саудасына салынатын акциз мөлшері 50 %-дан 95 %-ға дейін өсуі себеп.

Сарапшы Қазақстан мен көрші елдердегі жанармай бағасының айырмашылығын да ескерте кетті. Айтуынша, Ресей мен Қырғызстанда бензин бағасы Қазақстанға қарағанда әлдеқайда жоғары.

Экономист Айбар Олжайдың айтуынша, бензин бағасының қымбаттауына мемлекет тарапынан бұрын енгізілген баға шектеулерінің алынып тасталуы себеп болып отыр.

Сарапшы осы тұста жанармай бағасының такси бағасына қалай әсер ететінін қоса кетті. 

Айбар Олжай мұнайдың әлемдік нарықтағы бағасы Қазақстанның ішкі нарығындағы жағдайға тікелей әсер етпейтінін алға тартты. 

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстанда бензин мен дизель отынына салынатын қосымша акциздің үлесін 95%-дан 50%-ға дейін төмендету ұсынылғаны туралы жазған едік. Дегенмен сарапшылар Қазақстанда қараша айында жанармай бағасы өседі деп болжады. Олар бағаның күрт көтерілуіне жанармай қоры мен нарықтағы бәсекелестік әсер ететінін екенін болжады.

Жетісу облысы, Текелі қаласында жол жөндеу жұмыстары жүргізіп жатқан трактордың астына түскен 11 жасар қыз көз жұмды. Бала оқиға орнында көз жұмды. Бұл туралы Stan.kz ақпараттық агенттігі хабарлайды.

Қайғылы жағдай 3 қараша күні болған. Полиция департаментінің мәліметінше, оқиға бойынша қылмыстық іс қозғалды. Трактор жүргізушісі уақытша ұстау изоляторына қамалды.

Тергеу оқиғаның барлық мән-жайын, соның ішінде жол жөндеу жұмыстары кезінде жол қозғалысы ережелері мен қауіпсіздік талаптарының сақталғанын анықтап жатыр

Еске сала кетейік, Ақмола облысында жеңіл көлік жолдағы жұмысшыларды қағып, бір адам оқиға орнында қаза тапты. Тағы екі жұмысшы ауруханаға жеткізілді.

Павлодарда мектеп оқушыларына қатысты зорлық-зомбылық дерегі бойынша тергеу жүріп жатыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Telegram-дағы "Керек" арнасында мектеп оқушыларының зорлануы мүмкін екені туралы ақпарат тарады. Мектеп әкімшілігінің мәліметінше, психологтар бұл жағдайдан профилактикалық жұмыс барысында хабардар болған.

Осыдан кейін мектеп басшылығы оқиғаны ата-аналарға жеткізіп, полицияға жүгінген.

Павлодар облысы полиция департаментінен де түсініктеме алды. Ведомство өкілдері мектептен хабарлама түскенін растады.

Қазір оқиғаға қатысты тергеу жүріп жатыр. Полиция күдіктілердің нақты саны мен қылмыстық істің қай баптар бойынша қозғалғанын әзірге нақтылаған жоқ.

Еске салайық, бұған дейін Қызылорда облысында жаттықтырушы жасөспірімді зорлады деген күдікке ілінгені хабарланған еді. Кейін жәбірленушінің анасы мен ағасы күдіктілерді күштеп әкетіп, ұрып-соқты деген күдікпен тергеуге тартылды. Бұл іс бойынша төрт адам ұсталып, екеуіне үйқамақ түріндегі бұлтартпау шарасы қолданылған. Сонымен қатар жаттықтырушының 2024 жылы емес, 2025 жылғы 18 қыркүйекте жұмыстан босатылғаны белгілі болды.

Әлеуметтік желіде Каспийде омыртқасы қисайып кеткен бекіре балығының видеосы тарады. Балықшының айтуынша, бекіре тұқымдастарында жиі кездесетін жағдай көрінеді. Ихтиолог, “балықбегі” атанып кеткен Мейрамбек Пазылбеков Stan.kz редакциясына судағы тіршілік иелерінің не себепті мұндай күйге түскенін баяндап берді. 

Видео mangystau_arlan Instagram парақшасында жарияланды. Автор “балықтардың омыртқасы қисайып кетуіне не себеп болды” деген сауалдың өзін мазалап жүргеніне біраз уақыт болғанын айтты. 

Алайда желі қолданушыларының бір бөлігі бұл видеоны күлкіге айналдырды. 

“Массаж бен хиджама жасау керек”, “40 жастан асқан болар, белі кетіп қалған ғой”, “Ұсталып қалғанға тырысып қалған ғой”, “Телефон көріп, көп отырып қалған ғой”, – деп жазды олар.

Публикация от СВЕЖАЯ РЫБА АКТАУ (@fishbarmaqq)

Судағы тіршілік иесінің мұндай хәлге түсуінің себептерін ихтиолог Мейрамбек Пазылбеков түсіндіріп берді. Оның сөзінше, балықтың дене бітімінің қисайып кетуіне әсер ететін фактор көп. Маманның айтуынша, бұл патология сколиоз деп аталады.

Балықтардың сколиозға шалдығуына мына факторлар себеп болуы мүмкін:

• Қоректенудің бұзылуы;
• Су сапасының әсері;
• Инкубация және шабақ өсіру кезеңіндегі технологиялық келеңсіздіктер;
• Генетикалық себептер;
• Механикалық зақымданулар;
• Аурулар мен паразиттер.

Маманның айтуынша, шабақ кезінде С, D3 дәрумені және басқа да маңызды дәрумендердің жетіспесе балық сколиозға шалдығады.

Ал су сапасының әсерінен: судағы еріген оттегінің жетіспеушілігі, ондағы температураның күрт өзгеруі, сутектік көрсеткіштің (pH) тұрақсыздығы, аммиак пен нитриттердің жиналуы, суда улы заттар мен ауыр металдардың болуы жатады.

Сондай-ақ уылдырықты инкубациялау кезінде температуралық режимнің сақталмауынан, судың ағыны жеткіліксіз болғандықтан, оттегі режимі бұзылса, дернәсілдік кезеңдегі өсіру жағдайлары қолайсыз болса, балықты уақытылы және жеткілікті мөлшерде азықтандырмаса балықтың дене бітімі осылай қисайып қалады. Мұны маман инкубация және шабақ өсіру кезеңіндегі технологиялық келеңсіздіктер деп атады. 

Балықтың омыртқасының қисайып қалуына генетикалық себептер де әсер етеді. Яғни, тұқым қуалайтын бейімділік, өндіруші аналық-аталық балықтарды дұрыс іріктемеу, жақын туыстық шағылыстыру (инбридинг) да осындай патологияға алып келеді. 

Тағы бір фактор – механикалық зақымданулар. Балықты сұрыптау және басқа бассейнге ауыстыру кезіндегі жарақаттардың, тасымалдау кезінде зақымдану, балықты шамадан тыс тығыз орналастыру мен күйзелістің салдары да сколиозға әкеліп соғады. 

Атап өтетін тағы бір себеп – аурулар мен паразиттер. 

Видео астына балықшылардың балықты тоқпен аулағанының салдарынан сколиозға шалдыққан балықтардың көбейеті турады жазған желі қолданушылары болды. Мейрамбек Пазылбеков олардың сөзін растады.

Маманның айтуынша, өздері аквамәдениетте тауарлы бекіре өсіру барысында шабақ сатысында "сколиозға" шалдыққан дарақтарды сұрыптап алып тастайды екен. Десе де оларды тұтынуға еш кедергі жоқ дейді Мейрамбек Пазылбеков.

Еске салайық, бұған дейін қазақстандықтар қытайлық сайттардан жануарларға тапсырыс беріп, өлтіріп алған еді. Қазақстандықтар желіде осындай тапсырыстар жасайтындарды сынға алды. Пікір білдірушілердің айтуынша, жануарларды тасымалдау кезінде оларға ешқандай жағдай жасалмайды және көбіне қорап ішінде өлі күйде жеткізіледі.

“Ауыл” партиясының бұрынғы қызметкерлері Құрылтай депутаттарының сайлауынан кейін жұмыссыз қалғанын айтты. Олардың сөзінше, қызметкерлерге 1 шілдеден бастап өз еркімен жұмыстан кету туралы өтініш жазу ұсынылып, сайлаудан кейін қайта жұмысқа қабылданатыны айтылған.  Алайда сайлаудан кейін олардың басым көпшілігі жұмысқа қайта шақырылмаған. Осы орайда Stan.kz тілшісі партияның бұрынғы қызметкерлерімен сөйлесіп, мән-жайды сұрады.

“Қайта жұмысқа шақырамыз” дегенге сендік”

Партияның бұрынғы қызметкерлерінің бірі аты-жөнін атамауды сұрап, “Ауыл” партиясындағы сайлаудан кейінгі кадрлық өзгерістерге қатысты пікір білдірді.

Оның айтуынша, сайлау науқаны басталғанға дейін партияның орталық аппараты мен өңірлік филиалдарында 120-дан астам адам жұмыс істеген. Ал 2026 жылы шілдеден бастап қызметкерлердің еңбек шарттары тоқтатылған. Соған қарамастан қызметкерлер партияның күнделікті жұмысын ұйымдастырып, өңірлерде халықпен кездесулер өткізген. Оған қоса сайлау науқандарына қатысқан.

Оның айтуынша, биыл 23 тамызда Құрылтай депутаттарының сайлауынан кейін орталық аппарат пен өңірлік филиалдардың көптеген қызметкері жұмыссыз қалған. Бұрынғы қызметкер бұл жағдайға байланысты басшылықтың уәделері орындалмағанын және жұмыстан босату тәртібінің заңдылығын тексеру қажет екенін айтты.

“Біз партияда көп жыл жұмыс істедік. Орталық аппарат пен өңірлерде халықпен кездесулер ұйымдастырдық, сайлау науқандарына қатыстық, партияның бағдарламасын түсіндірдік. Партияның идеяларына сендік. Бірақ сайлаудан кейін көп адам жұмыссыз қалды. Бізге не себепті мұндай шешім қабылданғанын түсіндірген жоқ”, – деді ол.

Бұрынғы қызметкердің сөзінше, сайлау науқаны басталар алдында партия басшылығы еңбек қатынастарын тоқтату мәселесін көтерген. Оларға сайлаудың нәтижесі белгісіз екенін, партия Құрылтайға өтпей қалған жағдайда орталық аппарат пен өңірлік филиалдарды қаржыландыруға қаражат жетпеуі мүмкін екенін түсіндірген.

Оның айтуынша, 23 тамыздағы сайлауда “Ауыл” партиясы 574 621 дауыс жинап, Құрылтайда екінші орын алған. Алайда қызметкерлердің басым бөлігі бұрынғы жұмыс орындарына қайта қабылданбаған.

“Орталық аппараттағы аз ғана қызметкерлер жұмысқа қайта оралды. Бірақ бұрынғы қызметкерлерді іріктеу кезінде нені ескергені түсініксіз. Өңірлік филиалдардағы жағдайды да тексеру қажет. Себебі бәрімізді қайта жұмысқа аламыз деп уәде берді. Бірақ сайлаудан кейін көп адам жұмыссыз қалды. Біреулерді қайта шақырды, енді біреулерді шақырмады. Неге дәл сол адамдардың жұмысқа алынғанын, қалғандарына не себепті орын берілмегенін бізге түсіндірген жоқ”, – деді ол.

Бұрынғы қызметкердің айтуынша, 25 тамызда өткен жиында партия төрағасы Қайрат Айтуғанов қаржыландыру көлемі 300 миллион теңгеден астам сомаға азайғанын айтқан. Сосын барлық экс-қызметкерді қайта жұмысқа қабылдау мүмкін емес екенін түсіндірген. Алайда бұрынғы қызметкер партияның сайлаудан кейін мемлекеттік қаржыландыру алуға құқығы болғанын, қаражаттың қысқару себебін нақтылау қажет екенін айтты. 

Оға қоса қызметкер жұмыстан босату кезінде заң талаптарының сақталған-сақталмағанын тексеруді сұрады. 

Бұрынғы қызметкер партиядағы кадрлық өзгерістермен қатар, Құрылтайға сайланған депутаттарды іріктеу тәртібіне қатысты да сұрағы барын жеткізді. Оның сөзінше, өңірлерде белсенді жұмыс істеген адамдардың еңбегі ескерілмей, партияға жаңадан қосылған кейбір азаматтар депутаттық мандат алған.

“Өз еркімен кету туралы өтініш жазғызды”

Партияның тағы бір бұрынғы қызметкер мән-жайды айтып берді. Оның айтуынша, орталық аппарат пен өңірлерді қосқанда бұрын шамамен 120 адам жұмыс істеген.

Бұрынғы қызметкердің сөзінше, жұмыстан босату өз еркімен кету туралы өтініш жазу арқылы рәсімделген. Оның өзі де өтінішті өз қолымен жазғанын айтты. Сондықтан экс-қызметкер өзіне қатысты заңсыздық болды деп есептемейтінін және партияға шағымы жоқ екенін жеткізді.

Десе де ол бұрынғы қызметкерлердің барлығы бірдей қайта жұмысқа қабылданбағанын айтты.

“Сайлаудан кейін қайтадан жұмысқа аламыз деді. Бірақ кейін басшылық өздері таңдаған адамдарды алды. Орталық аппараттан қайта шақырылғандар шамамен 30 адам болды. Нақты қанша адам екенін білмеймін”, – деді сұхбаттасушы.

Ол жұмыстан кету кезінде қызметкерлерге тиесілі жалақы мен қосымша төлемдер берілгенін, екі айлық жалақы көлемінде төлем жасалғанын айтты. Алайда төлемдердің нақты қандай негізде берілгенін және барлығына бірдей төленген-төленбегенін нақтылау мүмкін болмады.

Бұрынғы қызметкердің айтуынша, қазір оның кейбір әріптестері жұмыссыз жүр. Олардың арасында несиесі, ипотекасы бар адамдар да жүр.

“Бәрінің де несиесі, ипотекасы, отбасы бар. Адамдар жұмыс іздеп жүр. Кейбірін жұмысқа шақырып жатыр дегенді естіп отырмын. Бірақ бәрі бірдей қайта орналасқан жоқ”, – деді ол.

Сұхбаттасушы өзіне қатысты шағымы жоқ екенін тағы да атап өтті. Себебі ол жұмыстан кету туралы өтінішті өз еркіммен жаздым, дейді.

“Өтемақымызды алдық, оған реніш жоқ”

Партияның тағы бір бұрынғы қызметкері де аты-жөнін жарияламауды сұрады. Оның айтуынша, жұмыстан кеткен қызметкерлерге өтемақы төленген және ол бұл мәселеге қатысты наразылығы жоқ екенін айтты.

“Өтемақымызды берді. Сайлау алдында бәріміз жұмыстан шықтық. Сондықтан өтемақымызды алдық, оған реніш жоқ”, – деді ол.

Алайд ол қызметкерлердің қайта жұмысқа орналасуына қатысты белгісіздік пайда болғанын жеткізді. Партия төрағасы Қайрат Айтуғанов сайлау нәтижесіне қарай жұмыс орындарының сақталуы мүмкін екенін айтқан. Десе де бұрынғы қызметкерлерді қайта қабылдауға нақты кепілдік бермеген.

Оның айтуынша, кейбір бұрынғы қызметкерлер 1 қыркүйекке дейін қайта жұмысқа шақырыламыз деп үміттенген. Бірақ барлығы бірдей жұмысқа оралмаған.

Бұрынғы қызметкер орталық аппараттағы құрылымдық өзгерістерге де тоқталды. Оның сөзінше, бұрын жеті департамент болса, кейін олардың саны үшке дейін қысқарған. Өңірлердегі қызметкерлер де жұмыстан кеткен.

“200 адам болған жоқ. Бірақ орталық аппаратта шамамен 20–30, ал өңірлерді қосқанда 50 адамдай қысқарған болуы мүмкін. Нақты санын білмеймін. Бұрын жеті департамент болса, қазір үшеуі ғана қалған”, – деді ол.

Сұхбаттасушы партияда 11 жылға жуық еңбек еткенін айтып, бұрыннан жұмыс істеген кейбір қызметкерлердің жұмыссыз қалғанын жеткізді. 

Stan.kz тілшісі осы мәселеге қатысты түсініктеме алу үшін “Ауыл” партиясының баспасөз қызметіне хабарласқанымен, жауап ала алмады.

“Ауыл” партиясынан Құрылтайға кімдер өтті? 

23 тамызда өткен Құрылтай сайлауының қорытындысы бойынша “Ауыл” партиясы 10 депутаттық мандатқа ие болды. Партия 574 621 сайлаушының дауысын жинап, жалпы дауыстың 6,26%-ын иеленді.

26 тамызда партияның Саяси кеңесі Бюросының отырысы өтіп, Құрылтайда "Ауыл" партиясының атынан өкілдік ететін 10 депутаттың тізімі бекітілді.

Олар:

Қайрат Айтуғанов – Сәкен Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық университетінің басқарма төрағасы. Бұған дейін ауыл шаруашылығы бірінші вице-министрі, Қазақстан Кәсіподақтар федерациясы төрағасының орынбасары және ҚазАТУ проректоры қызметтерін атқарған. Айтуғанов "Ауыл" партиясынан үш рет сайлауға түскен: 2020 жылы – депутаттыққа, 2023 жылы – Мәжіліске, ал 2026 жылы – Құрылтайға.

Шахмардан Байманов – “Ауыл” партиясы төрағасының орынбасары және орталық аппарат басшысы. Бұған дейін Жастар және отбасы істері комитетін басқарған, Қызылорда облысы әкімі аппаратының басшысы, кейін өңір әкімінің орынбасары болған. 2016 жылы Мәжіліс депутаттығына кандидат болды. 2026 жылы “Ауыл” партиялық тізімі бойынша Құрылтай депутаттығына кандидат ретінде тіркелді.

Захира Бегалиева – инклюзия және мүмкіндігі шектеулі жандарды қолдау мәселелерімен айналысады. Ол әлеуметтік осал топтардың кәсіби дағдыларын дамытуға көмектесетін ITeachMe қорымен байланысты. Бұған дейін депутат болмаған.

Серік Егізбаев – “Ауыл” партиясы төрағасының бірінші орынбасары. Бұған дейін ақпарат вице-министрі, Батыс Қазақстан облысы әкімінің орынбасары болған. 2023–2026 жылдары VIII шақырылымдағы Мәжіліс депутаты болып, Аграрлық мәселелер комитетін басқарды.

Мұрат Иргибаев – Ауыл шаруашылығы министрлігі Агроөнеркәсіптік кешендегі мемлекеттік инспекция комитеті төрағасының орынбасары. 2024–2025 жылдары “Ауыл” партиясы төрағасының кеңесшісі болды. 2025 жылдан бастап Ауыл шаруашылығы министрлігінде қызмет атқарады.

Ажар Қажыбекова – Шығыс Қазақстан облысы ауыл шаруашылығы басқармасының басшысы. Бұған дейін басқарма басшысының орынбасары болса, 2024 жылдың басында басшының міндетін уақытша атқарған. 2024 жылдың шілдесінен бастап басқарманы басқарып келеді.

Владимир Киян – биотехнолог-ғалым және Ұлттық биотехнология орталығы бас директорының ғылым жөніндегі орынбасары. Ғылыми зерттеулер мен биотехнологиялар саласына маманданған.

Алмас Мұхаметов – Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университетінің профессоры.

Динара Райханова – Қосшы қалалық мәслихатының депутаты және “Ауыл” партиясының мүшесі.

Рабиға Тоқсейітова – “Aitas-KZ” АҚ холдингтік компаниясының вице-президенті. Бұл қызметті 2012 жылдан бері атқарып келеді. “Ауыл” партиясынан Парламентке үш рет сайлауға түскен: 2020 жылы, 2023 жылы – Мәжіліске, ал 2026 жылы – Құрылтайға.

Партия мәліметінше, тізімді жасақтау кезінде кандидаттардың кәсіби біліктілігі мен құзыреті ескерілген. Олардың арасында аграрлық сала мамандары, агрономдар, ветеринарлар, ғалымдар, биотехнология сарапшылары, мемлекеттік басқару, әлеуметтік саясат және инклюзия саласының өкілдері бар.

Сонымен қатар партия өкілдері заң талаптарына сәйкес әйелдердің, жастардың және мүгедектігі бар азаматтардың жиынтық үлесі депутаттар құрамының 60%-ы екенін мәлімдеді.

Жаңа фракция қандай мәселелермен айналысады?

“Ауыл” партиясы мәліметінше, Құрылтайдағы жаңа фракция бірнеше негізгі бағытқа басымдық бермек. Олардың қатарында өңірлерді дамыту, азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету, инфрақұрылымды жақсарту, әлеуметтік саясат, білім мен ғылымды дамыту, отбасы мен жастарды қолдау және экология мәселелері бар.

Партия тізіміне енбеген өзге кандидаттар арасынан кадрлық резерв қалыптастырып, олар сараптамалық, қоғамдық және ұйымдастырушылық жұмыстарға тартылмақ.

Айта кетейік, Орталық сайлау комиссиясы 27 тамызда Құрылтайдың 145 депутатын ресми түрде тіркеді. Оның ішінде “Әділет” партиясы 110, “Ауыл” партиясы 10, Respublica 9, “Ақ жол” және Жалпыұлттық социал-демократиялық партия 8 мандаттан иеленді.

Осылайша, “Ауыл” партиясы жаңа Құрылтайдағы бес саяси күштің бірі ретінде өз фракциясын жасақтады.

1 миллион теңгені басқа банкке аудару бір банкте тегін болса, екіншісінде 10 000 теңге төлеу керек болады. Ал 500 мың теңгені қолма-қол шешу кей карталарда комиссиясыз, кейбірінде бірнеше мың теңгеге түседі. Демек, банк таңдауда тек кешбэк пен бонустарға емес, күнделікті ақша аудару мен шешу тарифтеріне де мән берген жөн. Мәселен, 2026 жылғы 27 қарашадан бастап Halyk Bank басқа қазақстандық банктерге телефон нөмірі арқылы ақша аудару комиссиясын 200-ден 250 теңгеге көтереді. Осыған байланысты Stan.kz Қазақстандағы банктердің тарифтерін салыстырып, 1 миллион теңгені аудару, 500 мың теңгені қолма-қол шешу қанша тұратынын және қай жағдайда қай банкті пайдалану тиімді екенін есептеп көрді.

1 миллион теңгені аударып, 500 мың теңгені шешу қанша тұрады?

Банк комиссиясының айырмашылығын нақты сандармен салыстырып көрейік. Бірінші жағдайда клиент басқа қазақстандық банкке 1 миллион теңге аударады. Екінші жағдайда банкоматтан 500 мың теңге қолма-қол шешеді. Есептеуде мобильді қосымша арқылы жасалатын операцияларды, жеке дебеттік карталарды және айлық тегін лимит бұрын пайдаланылмаған жағдайды негізге алдық.

 1. 1 миллион теңгені басқа банкке аудару

Алдымен телефон нөмірі арқылы ақша жіберудің құнын қарастырайық. Бұл тәсілде бір банкте аударым тегін болса, екіншісінде тұрақты комиссия алынады.

Home Credit Bank Қазақстанның басқа банктеріне телефон нөмірі арқылы бір операцияда 1 млн теңгеге дейін комиссиясыз аударуға мүмкіндік береді. Тәуліктік лимит те – 1 млн теңге, айлық шегі – 4 млн теңге. ForteBank-те телефон нөмірі арқылы аудару тегін, бұл қызметтің лимиті 5 млн теңгеге дейін.

Freedom Bank-те бір операцияның шегі 500 мың теңге болғандықтан, 1 млн теңгені екі бөлікке жіберу қажет. Алайда банктің қазіргі тарифінде телефон нөмірі арқылы аударым комиссиясыз. Altyn Bank-те бір операцияға 500 мың теңге шектеуі бар, әр аударым үшін 150 теңге алынады. Сондықтан екі рет ақша жібергенде жалпы комиссия 300 теңге болады.

KMF Bank-те бір операцияның ең жоғары сомасы 1 млн теңге, ал комиссия – 250 теңге. Halyk Bank-те басқа қазақстандық банкке телефон нөмірі арқылы аударудың айлық лимиті 300 мың теңге. Демек, осы тәсілмен бір айда 1 млн теңге жіберу мүмкін емес. Қазір қолданыстағы комиссия – 200 теңге, 27 қарашадан бастап 250 теңгеге өседі.

 2. Картадан картаға 1 млн теңге аударсаңыз

Телефон нөмірі арқылы аудару мен картадан картаға ақша жіберудің комиссиясы бірдей емес. Кей банкте біріншісі тегін болғанымен, екіншісінде пайыздық төлем алынады.

Home Credit Bank-тің тегін аударым шарты белгілі бір карта мен клиент талаптарына байланысты

Мысалы, Kaspi Gold картасынан басқа қазақстандық банктің картасына 1 млн теңге жібергенде 9 500 теңге комиссия төлеуге тура келеді. Ал картадан картаға аударым бойынша Freedom Bank-тің Freepay картасында бұл сома 10 мың теңгеге жетеді. Bereke Bank-тің ALL IN картасында комиссия 8 мың теңге болады.

Home Credit Bank-те басқа қазақстандық банктердің картасына айына 1 млн теңгеге дейін аударым жасау тегін болуы мүмкін. Бірақ бұл барлық клиентке бірдей берілмейді: карта түрі мен банк белгілеген шарттарды ескеру қажет.

Осылайша, 1 млн теңгелік аударымның комиссиясы телефон нөмірі немесе карта арқылы жіберуге байланысты 0 теңгеден 10 мың теңгеге дейін өзгереді. Ірі сомамен ақша аударатын клиент үшін аударым тәсілін дұрыс таңдай білу керек.

 3. 500 мың теңгені банкоматтан шешу қанша тұрады?

Енді қолма-қол ақша алуды салыстырайық. Мұнда банктің өз банкоматы мен басқа қаржы ұйымының банкоматын пайдалану арасындағы айырмашылықты ескеру керек. Төмендегі есептеулер нақты карта өнімдеріне арналған. Ақша жалақы немесе әлеуметтік төлем ретінде түспеген, ал айлық тегін лимит бұрын пайдаланылмаған деп алдық.

Басқа банктің банкоматы қосымша комиссия алуы мүмкін

Home Credit Bank-тің Arna картасымен өз банкоматынан ақша алу тегін. Қазақстандағы және шетелдегі басқа банктердің банкоматтарынан айына 500 мың теңгеге дейін комиссиясыз шешуге болады. Осы лимиттен асқан жағдайда 2% комиссия қолданылады.

Банк ЦентрКредиттің #bccpay картасында әлемдегі банкоматтардан айына 1,5 млн теңгеге дейін ақша алу комиссиясыз. Bereke Bank-тің ALL IN картасымен Қазақстандағы кез келген банктің банкоматынан айына 500 мың теңгеге дейін тегін шешуге болады. Freedom Bank-тің Freepay картасында да Қазақстандағы өз және басқа банктердің банкоматтарынан айына 500 мың теңгеге дейін ақша алу комиссиясыз.

Kaspi Gold картасында басқа түсімдерден айына 300 мың теңгеге дейін ақша комиссиясыз алынады. Одан асқан 200 мың теңгеге 0,95% комиссия есептеледі. Нәтижесінде 500 мың теңге шешкендегі төлем – 1 900 теңге. Жалақы қаражатын алу комиссиясыз. Басқа банктің банкоматы өз комиссиясын бөлек көрсетеді.

Halyk Bank-те жалақы, зейнетақы, жәрдемақы және депозиттен түскен қаражатты өз банкоматтарынан комиссиясыз алуға болады. Өзге түсімдер бойынша айына 300 мың теңгеге дейін тегін, одан асатын операцияларға 1% комиссия қолданылады. 500 мың теңгені бір операциямен шешкенде бұл тариф бойынша 5 мың теңге шығады. Ал басқа қазақстандық банктің банкоматынан ақша алу комиссиясы – 0,9% + 50 теңге. Яғни 500 мың теңгеге 4 550 теңге төлеуге тура келеді.

Қазақстандағы банктердің аударым комиссиясы қандай?

Қазақстанда 23 екінші деңгейлі банк жұмыс істегенімен, олардың барлығы жеке тұлғаларға ақша аударуды бірдей тәсілмен ұсынбайды. Бір банкте телефон нөмірі арқылы аудару тегін болса, екіншісінде әр операция үшін 10–250 теңге алынады. Ал кейбір банктерде комиссия аударым сомасына қарай пайызбен есептеледі.

Сондықтан тарифтерді екі бағыт бойынша қарастырдық: телефон нөмірі арқылы және картадан картаға ақша аудару. Төмендегі кестелерге ресми дереккөздерден расталған тарифтер енгізілді. Олар нақты карта өнімдеріне қатысты болуы мүмкін, сондықтан барлық клиентке ортақ тариф ретінде қабылдауға болмайды.

• Телефон нөмірі арқылы ақша аудару

Дереккөздер: банктердің ресми сайттары мен тарифтері.

Кестеден телефон нөмірі арқылы ақша аударудың құны банктер арасында айтарлықтай ерекшеленетінін көруге болады. Мысалы, Home Credit Bank пен ForteBank бұл қызметті комиссиясыз ұсынады. Freedom Bank пен Нұрбанкте бір аударым 10 теңге, Altyn Bank-те 150 теңге, ал KMF Bank-те 250 теңге тұрады.

Halyk Bank-те басқа қазақстандық банкке телефон нөмірі арқылы аудару комиссиясы әзірге 200 теңге. Алайда 2026 жылғы 27 қарашадан бастап ол 250 теңгеге өседі. Банк бұл өзгерісті нарық жағдайларымен байланыстырған.

Банк ЦентрКредиттің #bccpay картасында да тегін аударым мүмкіндігі бар. 2026 жылғы 1 маусымнан бастап айлық лимит 500 мыңнан 700 мың теңгеге дейін ұлғайды. Бұл жеңілдік карта нөмірі және телефон нөмірі арқылы жасалатын Visa+ аударымдарына қолданылады. Лимиттен асқан жағдайда 1%, кемінде 250 теңге комиссия алынады.

Bereke Bank-те телефон нөмірі арқылы аудару ALL IN картасының тарифінде комиссиясыз көрсетілген. Бірақ бұл шартты банктің барлық картасына бірдей деуге келмейді. Сол сияқты Банк ЦентрКредиттегі 700 мың теңгелік тегін лимит те #bccpay картасына қатысты.

Ал Altyn Bank-те телефон нөмірі арқылы бір операцияда 500 мың теңгеге дейін жіберуге болады. Комиссия – 150 теңге. Бұл тарифті банк 2025 жылы енгізген.

Kaspi Bank-те де алушыны телефон нөмірі арқылы таңдауға болады. Алайда басқа қазақстандық банктің картасына жасалатын аударымға 0,95% комиссия, кемінде 200 теңге есептеледі. Жалақысын Kaspi Gold-қа алатын және банк талаптарына сәйкес келетін клиенттер үшін комиссия – 149 теңге.

Alatau City Bank-те тариф карта түріне байланысты. Жалақы жобасындағы картамен басқа банкке аудару 0,2%, ең азы 200 теңге, ал стандартты картада 0,5%, ең азы 250 теңге болады. Сондықтан бұл банктің комиссиясын да бір ғана мөлшермен көрсету дұрыс емес.

Еуразиялық банк, Bank RBK және Отбасы банк бойынша телефон нөмірі арқылы аударым құны картаға, тарифтік пакетке немесе пайдаланылатын төлем арнасына қарай өзгереді.

• Картадан картаға аудару қанша тұрады?

Телефон нөмірі арқылы аудару тегін болғанымен, карта нөмірін енгізіп ақша жібергенде комиссия басқаша есептелуі мүмкін. Мысалы, кейбір банктерде белгілі бір сомаға дейін тегін лимит бар, ал одан асқан жағдайда пайыздық төлем алынады.

Дереккөздер: банктердің ресми тарифтері

Мұнда да картаның түрі маңызды. Мысалы, ForteBank-тің ForteBlue картасымен Қазақстандағы басқа банктердің картасына айына 500 мың теңгеге дейін комиссиясыз ақша аударуға болады. Одан асқан жағдайда 1%, кемінде 250 теңге комиссия алынады.

Банк ЦентрКредиттің #bccpay картасында тегін лимит 700 мың теңге. Ал Freedom Bank-тің FreePay картасымен басқа қазақстандық банктің картасына аударым 1%, кемінде 250 теңге тұрады. Bereke Bank-тің ALL IN картасында бұл көрсеткіш 0,8%, ең азы 150 теңге.

Home Credit Bank-те басқа банк картасына аудару айына 1 млн теңгеге дейін комиссиясыз. Бірақ бұл жеңілдік Prime мәртебесі бар клиенттерге, кейбір дебет және кредит карталарына, жалақы карталарына немесе банкте белгіленген көлемдегі депозиті бар клиенттерге қатысты. Тиісті талаптар орындалмаса, әр операцияға 200 теңге алынады.

Alatau City Bank-те де тариф карта түріне қарай өзгереді. Жалақы картасынан басқа банк картасына аудару 0,2%, ал стандартты картадан аудару 0,5% тұрады. Ал банктің ішкі қосымшасынан тыс басқа банк картасына жасалатын операциялардың тарифі өзгеше болады. Сондықтан клиент операцияны қай арнадан орындап отырғанын ескергені жөн.

Осылайша, аударымның құны тек банкке емес, картаның түріне, клиенттің мәртебесіне және айлық лимитке байланысты. Бір банкте телефон нөмірі арқылы ақша жіберу тегін болғанымен, картадан картаға аудару ақылы болуы мүмкін. Сондықтан операцияны растаудан бұрын қосымшада көрсетілген комиссияны тексеру маңызды.

Айына 10–15 рет ақша аударатын адам жылына қанша төлейді?

Бір аударым үшін алынатын 200 теңге, қымбат көрінбесе де ай сайын бірнеше рет ақша жіберетін адам үшін мұндай төлемдер жыл соңында едәуір сомаға айналады. Мысалы, басқа банкке телефон нөмірі арқылы айына 10–15 рет ақша аударатын клиентті қарастырайық. Бұл жағдайда бір жылда 120–180 операция жасалады.

Есептеулер банктің қазіргі тарифі өзгермейді және клиенттің тегін лимиті қолданылмайды деген шартпен жасалды

Кестеден көрінгендей, Freedom Bank пен Нұрбанк тарифімен ай сайын 10–15 рет ақша аударған адамның жылдық шығыны 1 200–1 800 теңге болады. Ал KMF Bank-те дәл осындай операциялар 30–45 мың теңгеге түседі. Altyn Bank клиенті жылына 18–27 мың теңге комиссия төлейді.

Алайда алдағы айларда кей банктердің тарифтері өзгереді. Halyk Bank 2026 жылғы 27 қарашадан бастап телефон нөмірі арқылы басқа банкке аудару комиссиясын 200-ден 250 теңгеге көтереді. Осы тариф бір жыл бойы қолданылса, айына 10 рет ақша жіберетін клиент 30 мың теңге, ал 15 рет жіберетін адам 45 мың теңге жұмсайды. Бұл – қазіргі тарифпен салыстырғанда жылына 6–9 мың теңгеге артық. 

Нұрбанк те 2027 жылғы қаңтардан бастап телефон нөмірі арқылы басқа банкке аудару комиссиясын 10-нан 200 теңгеге өзгертетінін хабарлады. Жаңа тариф бір жыл бойы сақталса, клиенттің жылдық шығыны 24–36 мың теңгеге жетеді. 

Демек, банк таңдағанда бір аударымның бағасына ғана емес, оның жыл бойы қанша рет жасалатынына да мән берген жөн. Күнделікті аударым жасайтын адам үшін 10 теңге мен 250 теңгенің айырмашылығы бір жылда 43 мың теңгеден асады.

10 қарашадан мобильді аударымдарға қатысты бақылау шегі өзгереді

Банк комиссиясынан бөлек, қараша айында мобильді аударымдарға қатысты тағы бір өзгеріс күшіне енеді. 2026 жылғы 10 қарашадан бастап банктер жеке тұлғалардың шоттарына түскен ақша туралы мәліметті салық органдарына беру кезінде 360 айлық есептік көрсеткішті негізге алады. Бұл 2026 жылы 1 млн 557 мың теңгеге тең. Бұған дейін шек ең төменгі жалақының 12 еселенген мөлшерімен есептеліп, 1 млн 20 мың теңгені құраған. Осылайша, бақылау өлшеміндегі сома 537 мың теңгеге немесе 52,6 пайызға өседі. Өзгеріс Қаржы министрінің 2026 жылғы 23 қазандағы №718 бұйрығымен енгізілді.

Алайда бұл талап барлық мобильді аударымға қатысты емес. Банктер мәліметті салық органдарына үш шарт қатар орындалған жағдайда береді:

• жеке тұлғаның кәсіпкерлік қызметке арналмаған шотына қатарынан үш күнтізбелік айдың әрқайсысында 100 немесе одан да көп әртүрлі адамнан ақша түсуі;
• осы үш айдағы түсімдердің жалпы сомасы 360 АЕК-тен, яғни 2026 жылы 1 млн 557 мың теңгеден асуы;
• ақша кәсіпкерлік қызметке арналмаған жеке банктік шотқа түсуі.

Мұндағы 1 млн 557 мың теңге – бір айдағы немесе бір аударымдағы шек емес, қатарынан үш айда түскен ақшаның жалпы сомасы. Ал 100 адам туралы талап үш айдың жиынтығына емес, әр айға жеке қолданылады. Яғни бір айда 100 адамнан ақша түскені жеткіліксіз: осы көрсеткіш үш ай қатарынан сақталуы керек. Бұл өлшемдерге сәйкес келу азамат автоматты түрде салық төлейді немесе банк шоты бұғатталады дегенді білдірмейді. Банктердің мәліметі ықтимал кәсіпкерлік қызмет белгілерін анықтау үшін салық органдарына беріледі. Ақшаның мақсаты да маңызды: туыстар арасындағы жеке аударым, сыйлық немесе басқа да жеке мақсаттағы төлем кәсіпкерлік табыспен бірдей қарастырылмайды.

Демек, 10 қарашадағы өзгеріс банк комиссиясына әсер етпейді және азаматтардың ақша аударуына тыйым салмайды. Ол тек салық органдарына ақпарат берудің шекті сомасын өзгертеді. Ал біздің зерттеуде қарастырылған комиссиялар – банктердің ақша аудару және қолма-қол ақша шешу қызметтері үшін алатын төлемдері.

Банктер комиссияны не үшін алады?

Бір банкте ақша аудару тегін болса, екіншісінде 250 теңге тұрады. Ал ірі соманы картадан картаға жібергенде комиссия бірнеше мың теңгеге артады. Мұндай айырмашылықтың себебі – Қазақстанда барлық банкке ортақ бірыңғай аударым тарифі жоқ.

Ұлттық банктің түсіндіруінше, екінші деңгейлі банктер қызмет көрсету комиссиясын белгілеген кезде оның құнын, нарықтағы бәсекелестік ортаны және заңнамада белгіленген шектеулерді ескереді. Яғни әр қаржы ұйымы өзінің тарифтік саясатын дербес қалыптастырады. Мысалы, ақша аударымдарын өңдеу, мобильді қосымшалар мен ақпараттық жүйелерді қолдау, төлем инфрақұрылымының үздіксіз жұмысын қамтамасыз ету банк үшін белгілі бір шығынды талап етеді. Қолма-қол ақша шешу кезінде де банкоматтарды күтіп ұстау, оларды ақшаға толтыру және техникалық қызмет көрсету шығындары бар. Банктер тариф белгілеу кезінде осындай операциялық шығындарды ескереді. Сонымен бірге комиссия мөлшері қызмет көрсету шығынымен ғана шектелмейді. Банктер клиент тарту және бәсекелестерден ерекшелену үшін кейбір операцияларды тегін ұсынады. Мысалы, белгілі бір картаға немесе тарифтік пакетке тегін аударым лимитін енгізеді. Ал осы шектен асқан жағдайда комиссия есептеледі.

Банктер тарифтерді өздері белгілегенімен, оларды өзгерту кезінде заң талаптарын сақтауы керек. Клиенттер жаңа тарифтің күшіне ену мерзімін және өзгеріс туралы хабарламаны банктің ресми сайтынан тексере алады.

Банк комиссиясын қалай азайтуға болады?

Банк комиссиясынан толық құтылу мүмкін емес. Дегенмен аударым тәсілін дұрыс таңдап, тегін лимиттерді пайдалану арқылы жылдық шығынды едәуір азайтуға болады.

Қазақстанда ақша аудару мен қолма-қол ақша шешудің бірыңғай тарифі жоқ. Бір банк телефон нөмірі арқылы аударымды тегін ұсынса, екіншісі әр операция үшін 10, 150, 200 немесе 250 теңге алады. Ал картадан картаға ірі соманы жібергенде пайыздық комиссия бірнеше мың теңгеге жетуі мүмкін. Сондықтан барлық адамға бірдей тиімді банк жоқ. Айына бірнеше рет ақша аударатын клиент үшін телефон нөмірі арқылы аударым комиссиясы маңызды болса, ірі сомамен жұмыс істейтін адам тегін лимитке назар аударуы керек. Ал қолма-қол ақшаны жиі пайдаланатындар үшін банкоматтан ақша шешу тарифі мен айлық лимит шешуші рөл атқарады.

Айта кетейік, бұған дейін мобильді аударымды тексеру шегі өскені хабарланған еді.

Жақында шаңырақ көтерген танымал актерлер Дариға Бадықова мен Олжас Абайды актрисаның анасы есік көрсетуге шақырды. Ол қазақтың салт-дәстүріне сай күйеу баласына төс тартып, құрмет көрсетті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Өнер иелері Instagram парақшасында анасының шаңырағында өткен отбасылық басқосудан видео бөлісті. Кадрлардан олардың ақ дастархан басында бас қосып, әзілдесіп отырған сәттері көрсетілген.

“Қазақта күйеу балаға төс ұсыну деген әдемі дәстүр бар. Бұл – ананың күйеу баласына деген құрметі мен сыйластығының белгісі. Сондықтан салт-дәстүрден аттамай, бүгін анамыз Олжасқа төс ұсынды”, – деп жазды олар.

Бейнежазбада Дариға Бадықованың қолына сәби алып отырғаны да байқалады. Бұл көрініс желі қолданушыларының қызығушылығын тудырып, түрлі болжамға себеп болды.

Желіде ерлі-зайыптыға ақ тілегін арнап, сәбилі болуын тілегендер де, олардың жеке өміріне қатысты сын айтқандар да табылды.

“Батыста төске ақша тастайды”, “Дариғаның баласы ма?”, “Дариға да балалы болса екен”, “Түк болмағандай төс жеп отыр”, “Бала-шағасын тастап, мәз болып отыр”, – деп жазды оқырмандар.

Публикация от SONYRA | СОҢЫРА 19 қарашадан бастап (@sonyra_film)

Еске салайық, биыл 9 қазанда актер Олжас Абай әріптесі Дариға Бадықоваға сырға салды. 12 қазанда жұлдызды жұп Алматы төрінде дүркіретіп той жасады. 

10 қазан – Дүниежүзілік психикалық денсаулық күні. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДСҰ) бағалауы бойынша 2023 жылы психикалық бұзылыстары бар адамдар саны шамамен 1,2 миллиардқа жетті. Мұны Жер тұрғындарының әрбір жетіншісі деуге болады. Сондай-ақ ДДСҰ деректері бойынша, 2023 жылы 27 миллионға жуық адам шизофрениямен өмір сүрген бұл ғаламшарымыздағы шамамен әрбір 300-адам. 

Психикалық бұзылыстардың кең таралуына қарамастан, осы тақырып әлі күнге дейін үрейге, мифтер мен таптаурындарға толы. Әсіресе олардың саны шизофрения айналасында жиі кездеседі. Дегенмен мұндай диагноз адамның тұлғасын сипаттамайтынын және өздігінен оның болашағын анықтамайтынын еске салған жөн. Жүйелі түрде жеке таңдалған ем мен қолдаудың арқасында шизофрениямен өмір сүретін көптеген жандар жақындарымен қарым-қатынасын сақтап, білім алып, жұмыс істей алады әрі күнделікті сүйікті ісімен айналысуын жалғастыра береді.

Шизофрения – шынайылықты қабылдауға, ойлау барысына және адамның мінез-құлқына әсер ете алатын психикалық бұзылыс. Аурудың белгілеріне галлюцинациялар (мысалы, басқалар естімейтін дауыстарды есту), өзгелер бөліспейтін тұрақты сенімдер және ойды жүйелі түрде жеткізудің қиындауы жатады. Кейбір жандардың әдеттегі істерге деген қызығушылығы, эмоциялық реакциялары, зейіні мен қарым-қатынас жасау қабілеті өзгеруі мүмкін. Аурудың көріністері мен олардың айқындығы әр адамда әртүрлі байқалады.

Мұндай өзгерістер әртүрлі жағдайларда пайда болуы мүмкін, сондықтан диагноз қою үшін бір ғана белгі жеткіліксіз. Егер өзгерістер сақталса, күшейсе немесе күнделікті өмірге кедергі келтірсе, дәрігер-психиатрға қаралу қажет. Диагнозды мамандар жағдайды және басқа себептердің ықтимал әсерін бағалағаннан кейін қояды. 

"Адамдар диагноз қойылуынан немесе айналасындағылардың реакциясынан қорқып, мамандарға жүгінуді кейінге қалдырып жатады. Бірақ диагноз адамның кім екенін айқындамайды және оның бүкіл болашақ өмірін шешіп бермейді. Маманның кеңесі болған өзгерістердің себебін түсінуге әрі қандай қолдау қажет екенін анықтауға көмектеседі. ДДСҰ шизофрения кезінде көмек көрсетудің тиімді жолдары бар екенін және осы диагноз қойылған әрбір үшінші адамның толық айығып кете алатынын атап өтеді. Емдеу тәсілі мен мақсаты әрбір адам үшін жеке таңдалады", — деп атап өтеді жоғары санатты дәрігер-психиатр, психотерапевт және нарколог, РПДҒПО-ның медицина ғылымдарының кандидаты Айгүл Абдурасулқызы Абетова.

Қазақстанда алғашқы тексеруден өту үшін тіркелген жердегі емханаға жүгінуге болады. Учаскелік немесе алғашқы медициналық-санитариялық көмек дәрігері жағдайыңызды бағалап, қажет болса, психикалық денсаулық кабинетіндегі психиатрға немесе психикалық денсаулық орталығына жолдама береді. Жағдай кенеттен нашарласа немесе өмірге тікелей қауіп төнсе, 103 нөмірі арқылы жедел жәрдем шақырған жөн.

Жақындары адамға не болып жатқанын сабырмен талқылауға, маманға жазылуды ұсынуға, қызмет байланыстарын табуға немесе консультацияға бірге баруға көмектесе алады. Адамның уайымын сөкпеу, өз бетінше диагноз қоймау және дәрігерсіз емдеуді таңдамау маңызды. Егер жағдайдағы өзгерістер сақталса, маманның өз уақытында берген консультациясы жағдайды түсінуге және қандай көмек қажет екенін анықтауға көмектеседі. Жақындарының қолдауы шизофрениясы бар адамға өзі үшін маңызды қарым-қатынастарды және күнделікті айналысатын істерін сақтап қалуға көмектесе алады.

"Психикалық денсаулық мәселесін тек диагноз арқылы қарастыру мүмкін емес. Әрбір жағдайдың артында адам, оның отбасы және күнделікті өмірі тұр. Сондықтан емдеудің жаңа әдістерін әзірлеумен қатар, психикалық аурулар туралы хабардар болу және адамдар мен олардың жақындарына түсінікті әрі сенімді ақпарат алуға көмектесу қажет. Johnson & Johnson 70 жылға жуық уақыт бойы психикалық денсаулық саласында жұмыс істеп келеді, біз үшін бұл жұмыс терапияны дамытуды да, аурулар туралы үрейсіз және алдын ала теріс пікірсіз ашық сөйлесуді қолдауды да қамтиды", – деді Johnson & Johnson Innovative Medicine ТМД нарықтарының директоры әрі "Johnson & Johnson Kazakhstan" ЖШС бас директоры Әділет Назарбаев.

Ауру туралы хабардар болу сырқат белгілерімен бетпе-бет келген жандар үшін де, олардың айналасы үшін де маңызды. Жақындарының сабыр сақтауы, стереотиптерден бас тартуы, кәсіби көмекке жүгінуіне қолдау білдіруі – жағдайындағы өзгерістермен алғаш рет кезіккен адам үшін өте үлкен демеу.

Дүниежүзілік психикалық денсаулық күні – психикалық аурулар туралы ашық айтудың маңыздылығын тағы бір мәрте еске салатын айтулы күн. Ауруды түсіну, дәрігерге уақытылы қаралу және жақындарының қолдауы шизофрениямен өмір сүретін жандарға сырқатты бақылауда ұстап, өмір сапасын сақтауға көмектеседі.

Әлем елдері тұрғындарға кемінде 72 сағатқа жететін азық-түлік пен қажет заттар қорын дайындауға кеңес беріп жатыр. Кей мемлекеттер бұл мерзімді бір аптаға дейін ұзартуды ұсынады. Ал АҚШ әскери базаларын сыртқы көмексіз жұмыс істеуге дайындаса, Еуропа елдері паналау орындарын көбейтіп, эвакуация жоспарларын жаңартып жатыр. Мұның бәрі әлемде соғыс қаупі күшейгенін білдіре ме? Stan.kz елдердің дайындық шараларын зерттеп, 72 сағаттық қордың не үшін қажет екенін анықтап көрді. 

Әлеуметтік желіде 72 сағатқа жететін қор жинау туралы жазбалар қызу талқыланып жатыр. Оған қоса, 17 қарашада әлем бойынша ауқымды кибершабуыл жасалып, соның салдарынан банктер мен интернет жұмысы бұзылады деген болжамдар да жарияланды. Кей қолданушылар бұл ұсыныстарға алаңдаушылық білдірсе, енді бірі оның себебін түсінбей отыр.

Тағы бір қолданушы шамамен 19 ел осындай ескерту жасағанын айтып, “Тыныштық болса екен” деген тілегін білдірді.

Төтенше жағдайлар министрлігі не дейді?

Төтенше жағдайлар министрлігі қараша айында болуы мүмкін апатқа қатысты ешқандай ескерту таратпағанын мәлімдеді. Сонымен қатар ведомство тұрғындарға үйде үш күнге жететін ауызсу, азық-түлік және қажетті заттар қорын сақтауға не себепті кеңес берілетінін түсіндірді.

Қазақстандықтарға 72 сағатқа жететін қор не үшін қажет?

Сонымен қатар министрлік үйде қажет заттардың қорын сақтау туралы ұсыным бар екенін растады. Алайда бұл – алдын алу шарасы. Ол қандай да бір нақты қауіпке байланысты емес.

Министрлік ең алдымен, ауызсу қорын дайындау керегін айтты. Олардың мәліметінше, әр адамға тәулігіне шамамен үш литр су есептелуі керек. Мысалы, төрт адамнан тұратын отбасыға үш күнге 36 литр ауызсу қажет.

Оған қоса, үйде мынадай заттар болғаны дұрыс:

• консервілер, кепкен нан, нан қытырлақтары, жарма және ұзақ сақталатын басқа да азық-түлік;
• алғашқы көмек қобдишасы, таңғыш материалдар және отбасы мүшелеріне қажет дәрі-дәрмек;
• жеке құжаттар мен қолма-қол ақша;
• ұялы телефондар, қуаттағыштар мен пауэрбанк;
• қолшам және жылы киім.

Қараша айында алаңдауға негіз бар ма?

Министрлік жағдайды тәулік бойы бақылап, азаматтардың қауіпсіздігіне қатысты мәселелерді басқа мемлекеттік органдармен бірлесіп қадағалайтынын айтты. Сонымен бірге олар тұрғындарға қауесет пен расталмаған жарияланымдарға сенбеуге кеңес берді.

Ал әлемдік тәжірибеде қалай?

Шын мәнінде, үш күндік қор дайындау туралы ұсыныс кеше пайда болған жоқ. 2025 жылы 26 наурызда Еуропалық комиссия “Дайындық одағы” (Preparedness Union) стратегиясын таныстырды. Құжатта Еуропалық одақ тұрғындарының төтенше жағдай кезінде сырттан көмек алмай-ақ кемінде 72 сағат өз қажетін қамтамасыз ете алуы үшін арнайы ұсынымдар әзірлеу көзделген. Стратегия табиғи апаттар, климаттық өзгерістер, кибершабуылдар, геосаяси шиеленістер мен әскери қақтығыстар сияқты түрлі қауіп-қатерді қамтиды.

Бұл бастама Еуропамен шектелмейді. Ұлыбритания үкіметі 2026 жылы 22 қазанда “Be Ready” атты үш жылдық науқанын бастады. Осылайша, олар тұрғындарды төтенше жағдай кезінде үш күн бойы өздігінен күн көруге дайын болуға шақырды. Билік үйде ауызсу мен ұзақ сақталатын азық-түлік қорын ұстауға кеңес берді. Сонымен қатар қолшам, қосымша батарея, пауэрбанк, алғашқы көмек қобдишасы, радиоқабылдағыш пен үй жануарларына арналған азық сияқты заттарды алдын ала дайындау ұсынылған. 

Әлеуметтік желіде тараған бір тізімде мұндай ұсынымдар 16 елде және Еуропалық одақта бар екені айтылады. Ал Newsweek басылымының картасында бұрыннан осындай кеңес беріп келе жатқан мемлекеттерді қоса есептегенде 33 ел көрсетілген. Осы сандарға сүйеніп, “кемінде 19 үкімет тұрғындарға ескерту жасады” деген тұжырым тараған. Алайда бұл – әр елдің ұсынымы бір уақытта қабылданғанын немесе жаңа қауіпке байланысты жарияланғанын білдірмейді. 

АҚШ-та да төтенше жағдайға дайындық әскери деңгейде күшейіп жатыр. Fortune басылымының мәліметінше, Пентагон АҚШ аумағындағы ірі әскери базалардың сыртқы көмексіз кемінде 90 күн жұмыс істей алуына мүмкіндік беретін жоспар әзірлеп жатыр. FORTRESS деп аталатын бастама аясында әскери нысандардың электр қуаты, су, жанармай және байланыс жүйелері бойынша тәуелсіздігін арттыру көзделген. Жоспарда шағын ядролық реакторлар, энергия сақтау батареялары мен дербес электр желілерін пайдалану да қарастырылған. 

Дегенмен Пентагонның 90 күндік жоспары мен тұрғындарға арналған 72 сағаттық қордың мақсаты бірдей емес. 

• Біріншісі – әскери базалардың сыртқы инфрақұрылым істен шыққан жағдайда да жұмысын жалғастыруына бағытталған;
• Екіншісі – табиғи апат, кибершабуыл, электр немесе су жүйесінің істен шығуы кезінде құтқару қызметтері көмекке жеткенше тұрғындардың негізгі қажетін қамтамасыз етуге арналған.

Сондықтан үш күндік қор жинау туралы ұсыныстарды “соғыс басталады” деген ескерту ретінде қабылдау дұрыс емес. Елдер әртүрлі қауіпке дайындалып жатыр: бір жерде басты қатер – табиғи апат, енді бірінде – кибершабуыл мен инфрақұрылымның бұзылуы, ал Еуропаның бірқатар мемлекетінде әскери қауіп те ескеріледі. Ортақ мақсат – төтенше жағдайдың алғашқы кезеңінде халықтың сыртқы көмекке толық тәуелді болмауы.

Айта кетейік, бұған дейін Төтенше жағдайлар министрлігі жер сілкінісіне байланысты “дабыл чемоданын” жинап қоюға шақырған еді. 

“Дабыл чемоданында” құжаттар, ақша, алғашқы медициналық көмек жинағы, үш күндік тамақ, ауыз су, консервілер, жоғары калориялы тағамдар, гигиеналық құралдар, жылы киімдер, көрпе, керек-жарақтар (радио, фонарь, батареялар, сіріңкелер, құралдар, ысқырық) болуы қажет.