Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымына (ҰҚШҰ) мүше мемлекеттер Арменияны ұйым аясында дауыс беру құқығынан айыру туралы шешім қабылдады. Сонымен қатар ел енді ұйымдағы жауапты қызметтерге өз өкілдерін тағайындай алмайды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ресей президентінің баспасөз хатшысы Дмитрий Песковтің айтуынша, мәселе ұйым аясында талқыланып, тиісті шешім қабылданған.

Бұған Арменияның бірнеше жылдан бері өз міндеттемелерін орындамауы себеп болған.

Еске салсақ, бұған дейін Тоқаевтың ҰҚШҰ саммитіне қатысу үшін Мәскеуге барғаны туралы жазған едік. 

Жиында ұйымға мүше елдердің қауіпсіздігі мен халықаралық мәселелер қаралатыны хабарланды.

Кремльдің мәліметінше, саммитте мемлекет басшылары елдердің қауіпсіздігін бірлесіп қамтамасыз ету, өзара ынтымақтастықты нығайту және әлемдегі қазіргі жағдайды талқылайды.

Кездесу қорытындысында бірнеше құжатқа қол қойылмақ. Соның бірі – Ресейдің бастамасымен әзірленген 2030 жылға дейінгі терроризмге қарсы күрес стратегиясы. Сондай-ақ мемлекет басшылары қорытынды декларация қабылдайды.

Бұдан бөлек, жиында ҰҚШҰ-ға төрағалық ету мәселесі шешілмек. Қазір ұйымға Ресей төрағалық етеді. Ал 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап бұл міндет Тәжікстанға беріледі.

Абай облысында 7 қарашадан бері іздестіріліп жатқан Семей қаласының тұрғыны өлі күйінде табылды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Облыстық полиция департаментінің мәліметінше, 11 қараша күні сағат 15:40-та іздестіру жұмыстары барысында 1982 жылы туған Ринат Ахметовтің денесі табылған. Бұған дейін полиция қызметкерлері оның Lexus LX 570 көлігін жырадан тапқан еді.

Марқұмның мәйіті Бородулиха ауданы Нововасильевка ауылынан шамамен 35 шақырым жердегі ашық даладан анықталған. Алдын ала болжам бойынша, ер адамның өліміне үсік шалу себеп болуы мүмкін. Нақты себебін анықтау үшін сот-медициналық сараптама тағайындалды.

Іздестіру жұмыстарына 60-тан астам полиция қызметкері, оның ішінде арнайы жедел әрекет ету жасағының 30 қызметкері жұмылдырылған. Сонымен қатар төтенше жағдайлар органдарының 10 қызметкері, 50 әскери қызметкер, төрт ерікті, марқұмның 10 туысы мен досы және жергілікті тұрғындар іздеу жұмыстарына қатысқан.

Абай облысының полиция департаменті марқұмның туған-туыстары мен жақындарына көңіл айтты.

Айта кетейік, семейлік ер адам 2026 жылдың 4 қарашасында үйінен шығып, қайта оралмаған. 7 қарашада оның 69 жастағы әкесі полицияға хабарласып, ұлын іздеуге көмек сұраған.

Ал 9 қарашада іздестіру жұмыстары кезінде Бородулиха ауданы Алексеевка ауылынан шамамен 15 шақырым жердегі жырадан жоғалған азамат мінген Lexus LX 570 автокөлігі табылған еді.

Еске салсақ, бұған дейін Алматы тауларында Корея азаматы із-түссіз жоғалып кеткені туралы жазған едік.

Қазақстанда "Қазпошта" атынан жалған SMS-хабарламалар таратып, азаматтардың жеке және банк деректерін иемденуге бағытталған интернет-алаяқтықтың жаңа түрі тіркелді. Алаяқтар тұрғындарға сәлемдеме келгені туралы хабарлама жіберіп, сілтеме арқылы жеке мәліметтерін енгізуді сұрайды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Бас прокуратураның мәліметінше, 2026 жылдың 9 қарашасынан бастап ел аумағында осындай жалған хабарламалар жаппай тарала бастаған. Атап айтқанда, SMS-хабарламалар шетелдік телефон нөмірлерінен, соның ішінде +212 6 12 82 15 27 нөмірінен және соған ұқсас басқа нөмірлерден жіберіліп жатыр.

Алаяқтар азаматтарды қалай алдайды?

Алаяқтар хабарлама алушыға атына пошта жөнелтілімі келгенін айтып, оны жеткізу үшін мекенжайды нақтылау қажеттігін хабарлайды. 

Азаматтарға көрсетілген сілтемеге өтіп, жетіспейтін мәліметтерді енгізу ұсынылады. Алайда бұл сілтеме "Қазпошта" сайтына ұқсатып жасалған жалған интернет-ресурсқа бағыттайды.

Осы сайтқа жеке ақпаратын енгізген адам өзінің құпия деректерін, тұрғылықты мекенжайын және банк реквизиттерін алаяқтардың қолына беруі мүмкін.

Алаяқтар қазақ тілін пайдаланып жүр

Бас прокуратураның ескертуінше, бұл схеманың қауіпті тұстарының бірі – жалған хабарламалардың мемлекеттік тілде таратылуы.

Алаяқтар қазақ тіліндегі ресми-іскери стилді, пошта қызметіне тән сөз тіркестері мен дәст.рлі хабарлау үлгілерін қолданады. Осылайша, хабарламаны шынайы етіп көрсетіп, азаматтардың сеніміне кіруге тырысады.

Салдарынан кейбір тұрғындар хабарламаның жалған екенін аңғармай, сілтемеге өтіп, жеке деректері мен банк мәліметтерін енгізуі мүмкін. Бұл олардың ақшасынан айырылуына да әкелуі ықтимал.

Еске салсақ, бұған дейін алаяққа алданғанын айтып шағымданған қазақстандықтың өзінің үстінен іс қозғалуы мүмкін екенін жазған едік. 

Ұлытау облысында Мемлекет басшысының бастамасымен жүзеге асырылып жатқан "Кітап оқитын ұлт" жалпыұлттық жобасы аясында мемлекеттік қызметшілер арасында кітап оқу мәдениетін дамытуға және көркем әдебиетті кеңінен насихаттауға бағытталған "Кітаптан экранға: шығарма мен фильм" атты киноталқылау ұйымдастырылды.

Аталған іс-шара "Кітап оқитын ұлт" жобасының негізгі мақсаты – қоғамда кітап оқу мәдениетін қалыптастыру, оқырмандық белсенділікті арттыру және әдеби шығармаларға деген қызығушылықты кеңейту міндеттерін жүзеге асыруға бағытталған бастамалардың бірі болып табылады.

Іс-шара аясында қатысушылар қазақ әдебиетінің көрнекті туындыларының бірі – Әзілхан Нұршайықовтың "Махаббат, қызық мол жылдар" романын және оның экрандық нұсқасын салыстыра талқылады. Алдымен шығарма желісі бойынша түсірілген сериалдың алғашқы бөлімі көрсетіліп, одан кейін қатысушылар кітап пен экрандық нұсқаның мазмұндық ерекшеліктері, кейіпкерлер бейнесі мен авторлық идеяның берілуі жөнінде өз ой-пікірлерін ортаға салды.

Киноталқылауға өңірдің 200-ге жуық мемлекеттік қызметшісі мен "Кітап оқитын ұлт" марафонының өңірлік штабының мүшелері қатысты.

Іс-шара барысында Ұлытау облысының мәдениет, тілдерді дамыту және архив ісі басқармасы басшысының орынбасары Өтегенов Жұмажан Әбдімажитұлы және "Кітап оқитын ұлт" марафонының өңірлік жобалық кеңсесінің төрағасы Абжанов Серік Сайлаубекұлы сөз сөйлеп, кітап оқудың қоғамдағы маңызына, сондай-ақ оның мемлекеттік қызметшілердің кәсіби және тұлғалық дамуына қосатын үлесіне тоқталды.

Сонымен қатар, марафон аясында жүзеге асырылып жатқан "Кітап оқитын мемлекеттік қызметші" бағытының міндеттері мен алдағы жоспарлары таныстырылды. Аталған бағытқа жауапты "Кітап оқитын ұлт" марафонының Ұлытау облыстық кеңсесінің мүшесі Нұрмағамбетов Рахат Бөлегенұлы киноталқылау іс-шарасының ұйымдастырылуына жетекшілік етіп, оны өткізу жұмыстарын үйлестірді.

Кездесу барысында қатысушылар кітап пен оның экрандық нұсқасын салыстыра отырып, әдеби шығарманы тереңірек түсінудің, оқырмандық көзқарасты қалыптастырудың және рухани құндылықтарды дәріптеудің маңыздылығын атап өтті.

Сондай-ақ, іс-шараның өтуіне қолдау көрсетіп, фильмді тамашалауға мүмкіндік жасағаны үшін Жезқазған қаласындағы Kinoplexx кинотеатрының ұжымына ерекше алғыс білдіреміз. Кино өнері арқылы кітап оқуға деген қызығушылықты арттыруға, көркем әдебиетті насихаттауға және рухани-мәдени құндылықтарды дәріптеуге қосып отырған үлестері үшін ризашылығымызды білдіреміз.

"Кітап оқитын ұлт" жобасы аясында жүзеге асырылатын мұндай бастамалар мемлекеттік қызметшілердің зияткерлік әлеуетін арттырып, қоғамда кітап оқу мәдениетін қалыптастыруға және оны күнделікті өмірдің ажырамас бөлігіне айналдыруға ықпал етеді.

Қазақстанда электрлі көліктерге арналған жаңа мемлекеттік тіркеу нөмірлері бекітілді. Енді олардың өңір коды көрсетілетін бөлігі жасыл түспен ерекшеленеді. Жаңа нөмірлер 2027 жылдың 1 қаңтарынан бастап қолданысқа енгізіледі. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Ішкі істер министрлігі "Мемлекеттік тіркеу нөмірлік белгілерінің нысандары мен үлгілерін бекіту туралы" бұйрыққа өзгерістер мен толықтырулар енгізді. Құжат Бірыңғай құқықтық ақпарат жүйесінде жарияланды.

Бұйрыққа сәйкес, жеңіл және жүк электромобильдеріне, сондай-ақ электр автобустарына арналған алдыңғы және артқы мемлекеттік нөмірлердің жаңа үлгілері бекітілді. Бұл талап жеке тұлғаларға да, заңды тұлғаларға да тиесілі электр көліктеріне қатысты.

Қарапайым электромобильдердің нөмірі ақ фонда жасалып, онда мемлекеттік ту бейнеленеді. Өңір коды көрсетілген бөлігі жасыл түспен, ал әріптер, сандар мен KZ белгісі қара түспен беріледі.

Ал Ішкі істер органдарының арнайы және жедел қызметтеріне тиесілі электр көліктерінің нөмірі көк фонда болады. Өңір коды жасыл түспен, қалған таңбалар ақ түспен жазылады.

Бұдан бөлек, электр мотоциклдеріне де жеке мемлекеттік нөмір үлгісі қарастырылған.

Жаңа өзгерістер дипломатиялық көліктерге де қатысты. Дипломатиялық өкілдіктер мен консулдық мекемелер қызметкерлерінің қызметтік және жеке электромобильдеріне, құрметті консулдарға, сондай-ақ шетелдік заңды тұлғалар мен азаматтарға тиесілі көліктерге арнайы нөмірлер беріледі.

Дипломатиялық нөмірлердің фоны қызыл түсті болады. Ал шетелдік азаматтарға тиесілі көліктердің басқа санаттарына сары түсті нөмірлер қарастырылған. Бұл нөмірлердің де өңір коды көрсетілетін бөлігі жасыл түспен ерекшеленеді.

Бұйрық 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енеді.

Еске салсақ, бұған дейін депутаттар электрвелосипедтерді тіркеу және электрмобильдерге арнайы нөмір беру туралы түзетулерді мақұлдаған еді.

Алматыда ғылыми гранттар байқауы қорытындыланды. Соның нәтижесінде жалпы сомасы 348 млн теңге болатын грант 23 жобаға берілді. Жеңімпаздар қатарында жер сілкінісін ерте анықтау, ауаның ластануын бақылау, жол қозғалысы қауіпсіздігін арттыру, қала инфрақұрылымын дамыту және жасанды интеллектіні енгізуге бағытталған жобалар бар. Үздік жоба авторларына сертификаттар 11 қарашада Алматы қаласы әкімдігі жанындағы Ғылым және технологиялар жөніндегі кеңестің отырысында табысталды. Бұл туралы қалалық Жастар саясаты басқармасының өкілдері айтты.

Ғылымды дамыту және инновацияны енгізу жұмыстары аясында мұндай байқау алғаш рет ұйымдастырылды. Байқауға барлығы 229 өтінім түскен. Алдын ала іріктеуден кейін 191 жоба келесі кезеңге өтті. Қатысушылар бес апталық акселерациялық бағдарламадан өтіп, жобасын жетілдіріп, сарапшылар комиссиясының алдында қорғады. Соның нәтижесінде 23 ғылыми әзірлеме қаржыландыруға ие болды.

Жеңімпаз жобалардың қатарында сейсмикалық құбылыстарды ерте анықтау жүйесі, автокөлік пен өнеркәсіп орындарынан шығатын зиянды қалдықтарды тазарту технологиясы, ауа, су және топырақ сапасын цифрлық бақылау шешімдері бар. Сонымен қатар ғалымдар су айдындарын тазартуға арналған арнайы глайдерлерді пайдалануды және 2-ЖЭО мен 3-ЖЭО күл-қож қалдықтарын қайта өңдеп, 3D басып шығару арқылы шағын сәулет нысандарын жасауды ұсынды.

Қаланы көгалдандыруға арналған экологиялық таза, әсері ұзаққа созылатын препараттар әзірленді. Ал тағы бір жоба аллергенді өсімдіктерді бақылауға бағытталған. Оның көмегімен өсімдіктердің тозаң тарату кезеңдері анықталып, тұрғындарға аллергия қаупі туралы хабарланады.

Көлік саласында қиылыстардағы қозғалысты бейімдеп басқаруға арналған SmartFlow жүйесі қолдау тапты. Бұдан бөлек, бейнеталдау арқылы жоғалған адамдарды іздеуге арналған FaceAlert Almaty жүйесі, жеделсатылардың қауіпсіздігін цифрлық бақылау платформасы және денсаулық сақтау саласындағы жобалар да жеңімпаздар қатарынан көрінді.

Жеңімпаздарды қалалық мәслихат депутаттары, ҚР Ұлттық ғылым академиясының өкілдері, ғылыми қауымдастық пен қоғам өкілдері қатысқан конкурстық комиссия анықтады. Іріктеу кезінде зерттеулердің жаңашылдығы, тәжірибелік маңызы және қала шаруашылығында қолдану мүмкіндігі ескерілді.

Сонымен қатар Ғылым және технологиялар жөніндегі кеңес отырысында әзірлемелерді одан әрі қолданысқа енгізу мәселесі қаралды. Атап айтқанда, жобаларды пилоттық режимде сынақтан өткізуге арналған алаңдар бөлу, оларды бірлесіп қаржыландыруға бизнесті тарту және жеңімпаздар қатарына енбеген болашағы зор зерттеулерге қолдау көрсету жайы талқыланды.

Ғылыми әзірлемелерді қолдау Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың ғылымды дамыту және инновацияны экономикаға енгізу жөніндегі тапсырмалары аясында жүзеге асырылып отыр.

Айта кетейік, ғылыми қауымдастық, мемлекеттік органдар мен сарапшылар өкілдерінің басын қосқан Ғылым және технологиялар жөніндегі кеңес Алматы қаласы әкімдігі жанынан 2024 жылы құрылған.

Шымкентте 42 жастағы Гузаль Каратаеваға белгісіз біреу күкірт қышқылын шашқан. Салдарынан әйелдің беті, мойны, кеудесі, іші, арқасы мен қолы қатты күйген. Полиция күдікті ретінде оның бұрынғы күйеуін ұстады. Қазір жәбірленуші бірнеше күрделі операцияға мұқтаж. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі “Времяға” сілтеме жасап хабарлайды.

Гузаль Каратаева өмірінде екі рет тұрмыс құрған. Алғашқы некесінен екі баласы бар. Оның айтуынша, 14 жыл бойы күйеуінің қысымына шыдап келген. Ол кезде мұндай қарым-қатынасты қалыпты жағдай деп қабылдап, көп отбасы осылай өмір сүреді деп ойлаған. Тіпті жолдасының туберкулезбен ауыратыны анықталғанда да оны тастап кетпеген. Ауруханаға барып, күтім жасап, емделуіне көмектескен.

Кейін күйеуі қайтыс болып, Гузаль екі баласымен жалғыз қалады.

2013 жылы әкімдік оған жалдамалы екі бөлмелі пәтер береді. Әйел сол баспанада аз ғана төлем төлеп тұруға мүмкіндік алады. Балаларын асырау үшін сатушы болып жұмысқа орналасады. Ұлы мен қызын жалғыз тәрбиелеп жүргенде құрбылары оны қайта тұрмысқа шығуға үгіттеп, бірнеше ер адаммен таныстырады.

Солардың бірімен араларында қарым-қатынас басталады. Үш ай кездескеннен кейін ер адам үйленуге ұсыныс жасайды. Гузаль оған алдымен анасының алдынан өтіп, келісімін алу керегін айтады.

Алайда әйелдің анасы Нигара Мурзаметова қызының бұл шешімін құптамаған.

“Бұл 2019 жылдың басы еді. Анамызды жаңа ғана жерлеген болатынбыз. Қаралы күндер әлі аяқталмаған. Сол кезде қызым күтпеген жерден тұрмысқа шығатынын айтты. Абдырап қалдым. Біріншіден, үйде қаралы жағдай. Екіншіден, ол адамды мүлде танымаймыз. Соған қарамастан құда түсуге келді. Жігіт қызымның саусағына сақина тағып, қолын сұрады. Мен қарсылығымды жасырмадым. Қызыма жақсылап ойлануын өтіндім”, – дейді анасы.

Соған қарамастан Гузаль тұрмысқа шығуға бел буады. Екеуі мешітте неке қидырғанымен, АХАТ органдарында некелерін ресми тіркемеген.

“Аяғын жуғызып, шұлығын кигізген”

Үйленгеннен кейін ер адам Гузальдің екі бөлмелі пәтеріне көшіп келеді. Көп ұзамай өзін үйдің толық қожайыны ретінде ұстай бастаған.

Әйелінің жұмыс істеуіне тыйым салып, оның екі баласын да қатаң бақылауға алған. Әсіресе кенже ұлына жиі тиісетін болған. Гузальдің туыстарының айтуынша, өгей әкесі баланы қақаған қыста бір шелек суық сумен көлігін жууға мәжбүрлеген.

Уақыт өте келе үйдегі жағдай тіпті қиындай түседі. Сол кезде Гузаль жүкті болатын. Алайда күйеуі оның жағдайына қарамастан, өзіне қызмет етуді міндеттеген. Әйел күйеуінің аяғын жуып, ваннада шомылдыруға тиіс болған. Сондай-ақ оның шұлығы мен аяқкиімін кигізіп, шешіп, сыртқа шығар алдында аяқкиімін сүртіп беруі керек еді.

Мұның бәрін көрген Гузальдің қызы қорқып, әжесіне жылап шағымданады. Бірақ анасы отбасын сақтап қаламын деген оймен бәріне төзе берген. Күйеуі әйелдің телефонын тартып алып, кіммен сөйлескенін, кімге хабарлама жазғанын тексеріп отырған. Осылайша оның өмірін толық бақылауына алған.

Ер адам көлік алып-сатумен айналысқандықтан, кейде басқа жаққа кететін. Отбасы оның үйде болмаған күндері ғана еркін тыныстай алған. Гузальдің айтуынша, күйеуі үйге азық-түлік әкелгенімен, қолына ақша бермеген. Керісінше, алғашқы күйеуінен қалған екі баласына мемлекет төлейтін асыраушысынан айырылу жәрдемақысын оның картасынан шешіп алып отырған.

2019 жылдың қазанында олардың ортақ қызы дүниеге келеді. Осы кезде Гузальдің денсаулығы да нашарлаған. Қаназдыққа шалдыққан әйел әлсіреп, өзін жайсыз сезіне бастаған.

“Басында бәрі жақсы болады деп ойладым. Ол бұрынғы некесінен туған екі баласын менің балаларыммен таныстырды. Көп нәрсеге уәде берді. Берік отбасы боламыз деп сендім. Мен де ел қатарлы өмір сүргім келді. Оның үстіне жұрт “Тұрмысқа шыға сала ажырасып кетті” деп айтпасын дедім. Бірақ көп ұзамай бұл адаммен өмірімді байланыстырғаным қате болғанын түсіндім”, – дейді Гузаль.

Әйелдің атына 600 мың теңге несие алып, кетіп қалған

Олардың отбасылық өмірі екі жылға ғана созылған. Осы уақыт ішінде үйдегі жағдайдың қиындағаны сонша, Гузальдің үлкен екі баласы әжесінің қолына көшуге мәжбүр болған. 

Гузальдің айтуынша, бір күні күйеуі бұрынғы әйелі сотқа арыз түсіргенін айтып, адвокат жалдау үшін ақша қажет екенін жеткізген.

“Алдымен оның бұрынғы әйелі сотқа шағымданғанын білдім. Күйеуім адвокатқа ақша керегін айтты. Сол кезде банктен маған несие ұсынған қоңырау түсті. Ол мұны естіп, несие алуымды сұрады. Қарызды өзі төлейтінін айтып сендірді. Сөйтіп мені банкке ертіп барып, атыма 600 мың теңге несие рәсімдетті”, – дейді әйел.

Бір қызығы, сол уақытта Гузальдің тұрақты табысы болмаған. Ол тек екі баласына төленетін асыраушысынан айырылу жәрдемақысына күн көріп жүрген. Соған қарамастан банк оның атына несие рәсімдеуге келіскен. Мұнымен шектелмеген күйеуі енесінен де ақша алған. Ол отбасына қажет көлік сатып алатынын айтып, қайын енесінен 300 мың теңге қарыз сұраған. Осы ақшаларды алғаннан кейін ер адам кетіп қалып, ұзақ уақыт хабарсыз кеткен.

Гузаль мен оның туыстары оны банк қызметкерлері қарызды өтеуді талап етіп қайта-қайта хабарласа бастағанда іздеген. Кейін ер адам енесінен алған 300 мың теңгені қайтарғанымен, әйелінің атына рәсімделген несиені төлемеген.

Осылайша берешек өсіп, бір миллион теңгеге жеткен. Гузальдің банк шоттарына бұғат қойылған. Қазір бұл қарызды оның ағасы біртіндеп өтеп жүр. Ал бұрынғы күйеуі ортақ қыздарына ай сайын 21 500 теңге алимент төлеп келген.

“Бұрынғы күйеуі оны әлі де өз меншігіндей көрген”

Ажырасқаннан кейін Гузаль балаларын асырап, өмірін қайта құруға тырысады. Ол шугаринг шебері болып жұмыс істеп, табыс таба бастаған. Өзіне күтім жасап, бұрынғы ауыр өмірін ұмытуға ұмтылған.

Бұрынғы күйеуі ортақ қыздарын екі рет көруге келген. Бірі былтыр, екіншісі биыл шілдеде болған. Кездесу кезінде Гузаль онымен несие мәселесін шешуге тырысқан. Әйел бұрынғы күйеуін банк алдындағы қарызды өтеуге көндіремін деп үміттенген. Алайда оның айтуынша, ер адам нақты әрекет етудің орнына құр уәде беріп, қорқытып, түрлі талап қойған. Ал кейінгі кездесуде жанжал тіпті ушығып кеткен.

Ер адам Гузальдің өз-өзіне күтім жасап, жұмыс тауып, еркін өмір сүре бастағанын көріп, қызғана бастаған. Гузальдің сөзінше, ол әйелдің өз бетінше өмір сүргенін қабылдай алмай, сол кездесуде жанжал шығарып, оны тұншықтыруға дейін барған.

Алайда ең қорқынышты жағдай бірнеше күннен кейін болған.

“Клиентпін” деп алдап, таңғы сағат төртте шақырған

Кейінгі кездесуден кейін бұрынғы күйеуі Гузальге қайта-қайта хабарлама жазған. Ол жақын арада Алматыға кететінін айтып, тіпті сол қалада жүргендей сурет те жіберген.

Алайда кейін белгілі болған мәліметтерге қарағанда, ер адам осы уақытта шабуылға дайындалған болуы мүмкін. Күдікті күкірт қышқылын тауып алған. Мұндай аса қауіпті химиялық зат еркін саудада оңайлықпен сатылмайды. Сондай-ақ ол өзінің басқа телефон нөмірін Гузальдің ұялы телефонына әйел клиенттің атымен сақтап қойған.

1 тамызда дәл осы нөмірден хабарлама келген. Хабарласқан адам өзін клиент ретінде таныстырып, шугаринг жасатқысы келетінін айтқан. Ол таңертең ерте жолға шығатынын жеткізіп, процедураны түн ішінде, шұғыл түрде жасап беруді өтінген. Гузаль клиенттің өтінішін жерге тастамай, таңғы сағат 04:00-ге келіседі.

Тіпті уақытында ояну үшін телефонына оятқыш қояды. Алайда ұйықтап қалып, оятқышты естімеген. Біраздан кейін телефон қоңыраулары оятады. Артынша клиент атынан хабарлама келеді.

“Қайдасыз? Мен салонның алдында тұрмын”, – деп жазған белгісіз адам.

Гузаль жақын жерде тұратынын айтып, қазір жететінін жеткізеді. Сөйтіп ештеңеден күдіктенбеген әйел жұмыс орнына қарай жолға шығады.

“Қышқыл денемді күйдіріп жатты. Сол жерде өлемін деп ойладым”

Гузаль сол таңдағы оқиғаны әлі күнге дейін қорқынышпен еске алады. Әйелдің айтуынша, көшеде келе жатқанда артынан біреудің аяқ дыбысын естіген. Қорыққанынан бұрылып қарауға батылы жетпей, жүрісін жылдамдатқан.

Жолға жақындаған сәтте белгісіз біреу оны қатты ұстап алған.

“Қатты қорыққанымнан бүкіл денем дірілдеп кетті. Артымнан біреудің келе жатқанын естідім. Бұрылып қарауға қорқып, жылдамырақ жүре бастадым. Жолға жақындағаным сол еді, біреу мені қатты ұстап алды. Дулыға, күртеше мен қолғап киген адамды ғана байқап үлгердім. Кенет үстіме қышқыл құйыла бастады. Жанымды қоярға жер таппай айғайладым. Ал қышқыл тоқтаусыз құйылып, терімді күйдіріп жатты. Сол жерде өліп кетемін деп ойладым”, – дейді Гузаль.

Шабуыл жасаған адам қышқыл құйылған ыдысты сол жерде тастап, оқиға орнынан тез қашып кетеді. Ал күйік шалған әйелге кездейсоқ өтіп бара жатқан жүргізуші көмектескен. Ол көлігін тоқтатып, жедел жәрдем шақырған және зардап шегушіге алғашқы көмек көрсетуге тырысқан. Шамамен жарты сағаттан кейін Гузаль аса ауыр жағдайда ауруханаға жеткізілген.

Дәрігерлер оның денесінде терең химиялық күйіктер бар екенін анықтаған. Қышқыл кей жерлерде тері астындағы тіндерге дейін зақым келтірген. Әйел гипербариялық оксигенация орталығына жатқызылған. Мұнда дәрігерлер екі айдан астам уақыт бойы оның күйген терісін емдеп, жансызданған тіндерді тазартқан. Кейін Гузаль тағы бір рет ауруханаға түскен.

Қышқыл оның бетін, мойнын, арқасының бір бөлігін, кеудесін, ішін, тіпті қолдарының саусақтары мен білектерін де күйдірген.

“Небәрі 20% деп көрсеткен”

Шабуылдан кейін полиция күдіктіні сол күні Алматыда ұстаған.

Шымкент полициясының мәліметінше, қылмыстық іс Қылмыстық кодекстің 107-бабы, яғни денсаулыққа қасақана ауырлығы орташа зиян келтіру дерегі бойынша тергеліп жатыр. Алайда Гузальдің адвокаты мұндай саралаумен келіспейді.

Жәбірленушінің құқығын Шымкентте әйелдер мен балаларды қорғаумен айналысып жүрген адвокат Гүлайхан Тұрсұманова қорғап жатыр. Ол іске кірісе салысымен сот-медициналық сараптаманы қайта жүргізу туралы өтініш берген.

Адвокаттың айтуынша, ауруханадан берілген медициналық құжатта әйел денесінің небәрі 20%-ы күйгені көрсетілген. Осы қорытындыға сүйеніп, тергеу жарақатты ауырлығы орташа деп бағалаған.

“Медициналық анықтамада күйік денесінің 20%-ын қамтыған деп жазылған. Соның негізінде іс Қылмыстық кодекстің 107-бабымен қозғалған. Тергеу жарақатты ауырлығы орташа деп танып отыр. Бұл бап бойынша үш жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылған. Ал күйік көлемі 21% болса, денсаулыққа ауыр зиян келтіру ретінде қарастырылып, алты жылдан он жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қолданылуы мүмкін. Бірақ емдеуші дәрігер күйіктің аумағын сызғышпен өлшеп отырмайтынын айтты. Оның қандай күйге түскенін көзбен көрген адамның өзі түсінеді емес пе? Әйелдің бет-әлпеті адам танымастай өзгерді. Оған тері ауыстыру үшін бірнеше күрделі әрі қымбат операция қажет. Біз істің қайта саралануына қол жеткізуге тырысамыз”, – дейді адвокат.

Қорғаушы әбірленушінің жарақаттары толық әрі жан-жақты бағалануы керек, ал істің қазіргі саралануы шабуылдың салдарын тиісті деңгейде көрсетпейді деп есептейді.

Адвокат Шымкент қалалық полиция департаментінің басшылығы бұл істі жеке бақылауына алып, тергеудің кәсіби әрі әділ жүргізілуін қамтамасыз етеді деп үміттеніп отыр.

Бет-әлпеті өзгеріп, тамақ ішудің өзі қиындаған

Қазір Гузальдің денсаулығы әлі толық қалпына келген жоқ.

Дәрігерлер ең терең күйген жерлеріне тері ауыстыру операциясын жасаған. Алайда бұл сыртқы келбетін қалпына келтіруге арналған косметикалық ота емес. Дәрігерлер ең алдымен зақымданған тіндерді жауып, ағзасын одан әрі асқынудан қорғауға тырысқан. Шабуыл кезінде Гузаль көзін жұмып үлгерген. Соның арқасында көру қабілеті сақталып қалған. Дегенмен қышқыл қабақтарына тиген.

Ауыз айналасындағы жаралар да толық жазылмағандықтан, әйелге тамақ ішудің өзі қиын. Күйіктің салдары оның дене қалпына да әсер еткен. Жарақаттардың басым бөлігі денесінің сол жағында орналасқандықтан, терінің тартылуы денесін бір жағына қарай қисайтып жіберген. Қазір анасы қызымен бірге тұрып, оған күнделікті күтім жасап жүр.

Гузаль алдағы уақытта бірнеше күрделі операциядан өтуі керек. Әсіресе тері ауыстыру және зақымданған аймақтарды қалпына келтіру үшін қомақты қаражат қажет. Алайда емдеуге қанша ақша жұмсалатыны әзірге белгісіз.

“Жан жарасы да жазылар емес”

Гузальдің тән жарақатымен қатар, психологиялық жағдайы да ауыр. Басынан өткен жантүршігерлік оқиға оның өмірін түбегейлі өзгерткен.

Әйелге кәсіби психологиялық көмек те қажет, алайда оның мұндай көмекті тегін алу мүмкіндігі болмаған. Сондықтан ол шабуылдан кейінгі қорқыныш пен күйзелісті өз күшімен еңсеруге мәжбүр. Әйел бар мұңын адвокатына айтып, одан қолдау тауып жүр.

Оның үстіне отбасы алдағы операцияларға қаражат іздеуі керек. Бұрынғы күйеуімен арадағы қаржылық мәселелер де әлі шешілмеген. Гузальдің анасы қызының жанынан бір сәтке де алыстамауға тырысады. Ол қызының денсаулығы қалпына келіп, бұрынғы өміріне қайта оралғанын қалайды.

Ал адвокат Гүлайхан Тұрсұманова қылмыстық істің қайта сараланып, күдіктінің әрекетіне тиісті құқықтық баға берілуін талап етіп отыр. Қазір әйелдің өмірін өзгерткен шабуылға қатысты тергеу жалғасып жатыр.

Еске салайық, бұған дейін қышқыл сұйықтықтан зардап шеккен әйел бұрынғы күйеуінің қорқытып келгенін айтқаны хабарланған еді.

Павлодардағы химия-механикалық колледжде мамандандырылған екі бірдей жаңа оқу кабинеті және зертхана пайдалануға берілді. Заманауи құрал-жабдықтармен жарақтанған кабинеттер KAZ Minerals Тобы іске асырып жатқан “Суперколледж” бағдарламасы аясында ашылды.

Жаңа кабинеттердің пайда болуы оқу орнының материалдық-техникалық базасын дамытуға және сұранысқа ие техникалық мамандарды даярлау сапасын арттыруға бағытталған. Соның арқасында студенттер төрт бағыт бойынша тәжірибелік білім алады. Бұл өз кезегінде болашақ маманның шынайы өндіріске ұқсас жабдықтарда кәсіби дағдыларын шыңдауға мүмкіндік береді.

KAZ Minerals Тобы бұл бағдарламаға 350 миллион теңгеден астам инвестиция салды. Жалпы, KAZ Minerals Тобы “Оқу аудиториясынан өндіріске дейін” қағидасын ұстанған. Яғни, өздеріне қажетті болашақ маманды оқытып, кейін өндіріске дейін алып келеді.

Бұдан бөлек компания гранттар арқылы техникалық білім беруді қолдауды да ұмытқан жоқ. Бүгінгі таңда 300-ге жуық білім грантын бөлді. Бұл бағыт жастардың сұранысқа ие мамандықтар алуына көмектеседі және кәсіби даму мүмкіндіктерін кеңейтеді. Үшінші бастама — жас мамандарды тәжірибеден өткізіп даярлау.

Бұл ретте “Тағылымгер” бағдарламасы іске қосылған. Оған қазіргі таңда 1227 адам қатысып жатыр. Бағдарлама шеңберінде KAZ Minerals Тобының өндірістік нысандарында тәжірибе алуға және оқыған білімді нақты жұмыс жағдайларында қолдануға мүмкіндік бар.

Жоғарыда аталған үш бағыт бір мақсатты біріктіреді. Ол — білікті мамандардың жаңа буынын даярлау үшін барынша жағдай жасау.

Білім ордасында өткен салтанатты шара барысында “KAZ Minerals Bozshakol” ЖШС-ның бас директоры Джонатан Рао бастаған топ өкілдері студенттермен еркін диалог өткізді. Болашақ жас мамандар өздерін толғандырған сұрақтарына кәсіби мамандар тарапынан тұшымды жауап ала білді.

Қазақстанда сирек кездесетін диагнозы бар бір балаға медициналық көмек көрсету үшін қанша уақыт қажет? Бес баланың анасы төртінші ұлына қойылған оң жақты гемигипертрофия диагнозына байланысты екі жылдан астам уақыт бойы осы сұраққа жауап іздеп жүр. Бұл туралы Stan.kz ақпараттық агенттігі хабарлайды.

Редакциямызға Меруерт есімді көпбалалы ана хабарласты. Сөзінше, оның төртінші баласына гемигипертрофия диагнозы қойылған. Баласына толыққанды диагностика жасату үшін түрлі мемлекеттік органдарға өтініш жазғанымен, әзірге нақты нәтиже жоқ.

Гемигипертрофия (гемигиперплазия) – адам денесінің бір бөлігі немесе бір жағы екінші жағымен салыстырғанда шамадан тыс өсуімен сипатталатын сирек кездесетін туа біткен жағдай. Яғни дененің оң және сол жақ бөліктерінің көлемі мен дамуында айырмашылық байқалады. Мысалы, бір қолы немесе аяғы екіншісінен ұзын әрі жуан болуы, дененің бір жағындағы бұлшықет, сүйек, май немесе жұмсақ тіндердің көлемі екінші жағынан үлкен болуы мүмкін. Кейбір жағдайда айырмашылық бет аймағынан да байқалады: беттің бір жағы, жақ сүйегі, тіл немесе ұрт көлемі екінші жағынан өзгеше дамуы ықтимал.

“Алғаш рет аяғынан байқадым”

Меруерттің айтуынша, баланы босанар кезінде дәрігерлер бұндай диагнозы бар екенін айтпаған және өзі де бұл туралы байқамаған. Кейін үйде шомылдырып жатқанда баланың екі аяғының екі түрлі екенін байқаған.

“Өзіміздің педиатрға алып бардым. Ол кісі уайымдаудың қажеті жоқ екенін, мүмкін бала жатырда жатқанда бір жағымен көп жатып қалған болуы мүмкін екенін айтты. Кейін мықты деген ортопедке алып бардым. Ол кісі 3 ай бойы балаға қарау керектігін айтты және массаж керектігін де айтты. Массажист нешетүрлі диагнозы бар балалармен жұмыс істеп жүргне маман. Ол кісі менің баламды толық қарап шығып, маған оның қолында, кеуде тұсында, құлағында бар екенін айтты”, – деді Меруерт.

Меруерттің сөзінше, массажист оған осындай жағдай басқа пациентінде де болғанын айтып, оған Түркиядағы ортопедтің байланыс нөмірін береді және жақын арада Қазақстанға жұмыс бабымен келетінін біледі. 

“Біз сол біршама ай бұрын жазыламыз. Ол кісі бізге “Гемигипертрофия” деген диагноз қояды. Баланы белден төмен рентгенге түсіру керектігін айтады. Нәтижесінде тіпті сүйектерінде де айырмашылық бар”, – деді Меруерт.

Меруерттің айтуынша, одан кейін тағы да білікті ортопедтерге барған сол кезде, дәрігерлер баланың диагнозын бала жатырда жатқан кезде мамандар неге айтпағанына таңғалған. Қазір баланың мүшелерінде айырмашылық байқалады.

Денсаулық сақтау министрі орынбасарының еленбеген сөзі мен Дәулет Мұқаевтың көмегі

Меруерт оларды ешқандай реаблитациялық орталық қабылдамайтынын айтты. Кейін оған медицина қызметкерлері Қазақстанның емдеу хаттамасында бұндай диагноздың жоқ екенін көрсеткен.

“Былтыр қазан айында осы мәселе бойынша Денсаулық сақтау министрі Ақмарал Әлназарованың қабылдауында болдым. Кездесуде оның өзі болған жоқ, тек министрдің орынбасары онлайн отырды. Менімен бірге Астана денсаулық сақтау басқармасы және т.б денсаулық сақтау өкілдері отырды. Сол кезде министрдің орынбасары менің балама диагноз қойып, көмек қолын созуды тапсырды”, – деді ана.

Меруерт министр орынбасары тапсырғандардың ешқайсысы орындалмағанын айтты. Кейін Дәулет Мұқаевтың қабылдауында болып, оған барлық мән жайды түсіндірген.

“Қолымдағы барлық қағаздарды алып оған көрсеттім, тіпті Министр орынбасарының тапсырмасы жазылған құжаттарды да. Ол менің көз алдымда Ақмарал Әлназароваға хабарласып еді, алайда ол кісі көтермеді. Алайда қолымдағы шығарып әкелген суреттерді және министрі орынбасарының берілген тапсырмасы бар құжаттарды суретке түсіріп оған жіберді. Маған 1 аптадан кейін хабарласатынын айтты. Алайда маған ешкім хабарласқан жоқ”, – деді Меруерт.

Меруерттің сөзінше, кейін оның Instagram парақшасына жекесіне шығып, ешкім хабарласпағанын айтқан. Дәулет Мұқаев сол хабарламадан кейін бірден Ақмарал Әлназароваға хабарласып осы жағдайды сұрап-білген. Министрдің сөзінше, бұл жағдайды өз бақылауына алған.

“Мен наразы болғаным иә, емдеу хаттамасында “Гемигипертрофия” диагнозының жоқтығы. Одан кейін мен әр қағазды алуға мысалы, реаблитацияға құжаттар немесе бағыт құжаттарын алу үшін ылғи да e.otinish арқылы аламын. Өйткені маған ол қағаздар оңайлықпен беріле қоймайды. Мысалы педиатр Ұлттық балаларды оңалту орталығына жіберетін үзінді көшірмемізді жібермеген, оны түбегейлі өшіріп тастаған”, – деді Меруерт.

Клиникалық хаттаманы әзірлеу тәртібі қандай?

Қазақстанда клиникалық хаттамаларды әзірлеу және қайта қарау тәртібі Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 12 қарашадағы № ҚР ДСМ-188/2020 бұйрығымен реттеледі. Ал 2026 жылғы 24 ақпандағы №15 бұйрықпен оған өзгерістер енгізілген.

Құжатқа сәйкес, клиникалық хаттаманың болмауы оны әзірлеуді басымдыққа алудың өлшемдерінің бірі ретінде қарастырылған. Мұндай хаттамаларды әзірлеуге денсаулық сақтау саласындағы ғылыми ұйымдар, ұлттық орталықтар мен медициналық жоғары оқу орындары бастамашылық ете алады.

Министрліктің жауабы

Осыған байланысты оң жақты гемигипертрофия диагнозы бойынша Қазақстанда бекітілген клиникалық хаттаманың бар-жоғын, сондай-ақ мұндай құжатты әзірлеу мүмкіндігін анықтау мақсатында Stan.kz тілшісі Денсаулық сақтау министрлігіне сауал жолдады. Өз жауабында министрлік гемигипертрофия (гемигиперплазия) жеке ауру ретінде қарастырылмайтынын, сондықтан оған арналған арнайы клиникалық хаттама расымен де жоқ екенін мәлімдеді.

Министрліктің түсіндіруінше, мұндай диагноз қойылған бала алдымен тұрғылықты жері бойынша емханадағы педиатрға немесе жалпы практика дәрігеріне қаралуы керек. Дәрігер баланы тексеріп, жағдайдың себебін анықтау үшін қажетті зерттеулерді тағайындайды. Сондай-ақ медициналық көрсетілімдерге қарай бейінді мамандардың консультациясына жібереді.

"Гемигипертрофия (гемигиперплазия) бөлек ауру атауы емес, негізгі басқа аурудың синдромы болып табылады, сондықтан арнайы клиникалық хаттама жоқ", – деп түсіндірді Денсаулық сақтау министрлігі.

Ведомство асқынуларды ерте анықтау үшін жүргізілетін тексерулердің түрі мен жиілігін дәрігер белгілейтінін атап өтті. Бұл ретте баланың жасы, клиникалық белгілері және асқынулардың даму қаупі ескеріледі.

"Медициналық көрсетілімдер болған жағдайда дәрігер ультрадыбыстық зерттеулерге, сондай-ақ қосымша зертханалық талдауларға жолдама береді", – деп жазған өз жауабында.

Сонымен қатар министрлік баланың қажетті диагностикалық қызметтер мен бейінді мамандардың консультациясын емхана жолдамасы арқылы ала алатынын хабарлады. Қажет болған жағдайда оны республикалық деңгейдегі ғылыми орталықтарға, медициналық генетика, педиатрия, ортопедия және басқа да бейінді медициналық ұйымдарға жіберу мәселесі қарастырылуы мүмкін.

Еске сала кетейік, екі жылға жетпейтін уақыт ішінде Ақсу қалалық ауруханасында босанған екі әйелдің жатыры алынып, олардың бірі нәрестесінен айырылған. Әйелдер бұл жағдайларға дәрігерлердің салғырттығы себеп болды деп есептейді.

Қазақстандық дизайнер, Aida KaumeNOVA сән үйінің негізін қалаушы Аида Қауменованың әкесі Мұрат Қауменов бақилық болды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қаралы хабарды дизайнер Instagram парақшасында жеткізді.

Ол әкесімен бірге түскен бейнежазбасын жариялап, оның үнемі қолдау көрсетіп, өзіне сенім артқанын еске алды.

“Әкем Мұрат Қауменов өмірден өтті. Ол маған әрдайым сенетін. “Қызым, мен өзім әкесіз өстім. Сондықтан сендердің жандарыңнан табылып, үнемі қамқор боламын” деп айтатын”, – деп жазды дизайнер.

Дизайнердің шығармашылық жолды таңдауына да әкесі ықпал еткен. Оған Алматы технологиялық университетінде дизайнер-модельер мамандығы бойынша білім алуға кеңес берген.

Суыт хабардан кейін өнер өкілдері мен желі қолданушылары дизайнерге көңіл айтты. Олардың арасында Толқын Забирова, Гүлнұр Оразымбетова, Жания Джуринская, Динара Сәтжан, Тамара Асар және Құралай Нұрқаділова бар.

Публикация от АИДА КАУМЕНОВА (@aidakaumenova_official)

Сондай-ақ Аида Қауменова әкесімен қоштасу рәсімі 12 қарашада Жетісу облысының Сарқан қаласында өтетінін хабарлады.

11 қарашада “Нұрлы жол” вокзалынан Қазақстанда швейцариялық компания технологиясы бойынша шығарылған Stadler вагондарынан құрылған алғашқы жолаушылар пойызы жолға шықты. Вагондар күн сайын № 3/4 “Нұрлы жол – Алматы 2” пойызының құрамында жүретін болады. Астанадан жөнелтілуі – сағат 13:10-да, Алматыға жетуі – келесі күні сағат 08:30-да.

Жөнелту алдында БАҚ өкілдері жаңа вагондармен, олардың техникалық жабдықталуымен және жол жүру шарттарымен танысты. Бірінші жолаушыға естелік сыйлық табысталды.

Stadler вагондары Қазақстанның климаттық жағдайларына бейінделген және – 50-ден + 45°C-қа дейінгі температурада пайдалануға есептелген. Қызмет ету мерзімі 40 жыл.

Купе вагондары 40 жолаушыға, плацкарт вагондары 58 жолаушыға арналған.

Жолаушылардың жайлылығы үшін климаттық бақылау жүйелері, жеке жарықтандыру, 220 В розеткалары, USB және USB-C қосқыштары, Wi-Fi, бейнебақылау және багаж аймақтары қарастырылған. Мобильділігі төмен жолаушылардың жол жүруіне арнайы жағдайлар жасалған. Пойыз құрамына вагон-буфет те кіреді.

Қазір “Жолаушылар тасымалы” АҚ 100 астам Stadler вагонын қабылдады. Келісімшарт 2030 жылға дейін 557 жолаушылар вагонын кезең-кезеңімен жеткізуді, кейіннен сервистік қызмет көрсетуді көздейді.

Stadler вагондарының келесі құрамы 13 қарашада Нұрлы жол – Семей бағдарына шығады.

Билеттер bilet.railways.kz сайтында және теміржол кассаларында қолжетімді. 

Көпшілікке Super.mamasita лақап атымен танымал блогер Әлия Байтуғаева қайырымдылық аясында үйін жөндеп бермек болған әйелдің өзіне жалған мәлімет айтқанын жеткізді. Оның сөзінше, әйел балаларымен бірге тұратынын айтқан баспана іс жүзінде бос тұрған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Блогер бұл отбасыға “Қайырымды жұма” айдары аясында көмектесуді жоспарлаған.

Оған көпбалалы ана хабарласып, балаларымен бірге жөндеу көрмеген үйде 2017 жылдан бері тұрып жатқанын айтқан. Алайда баспананы көруге барған Әлия Байтуғаеваға онда ешкім тұрмайтын секілді көрінген.

Әйел бастапқыда өз сөзінен айнымаған. Кейін ұлы олардың бұл үйде тұрмайтынын айтқаннан кейін, басқа жерде тұратынын түсіндірген. Оның айтуынша, қазіргі баспанасы алыста орналасқан әрі үй иесі блогерлерді кіргізуге рұқсат бермейді. Ал жөндеп беруге ұсынған үйдің кімге тиесілі екенін Байтуғаева анықтай алмаған көрінеді.

Блогер болған жағдайға көңілі қалғанын жасырмады. Дегенмен әйелдің өмірлік жағдайын толық білмегендіктен, оның жеке басын жарияламауды жөн көріпті.

“Бұл – хайп емес! Мен сенгіш адаммын. Араларыңызда мен сияқты жандар көп екеніне сенімдімін. Бірақ мейіріміміз бен шынайы сезімімізді біреудің өз пайдасына пайдаланғанын қаламаймын. Бұл әйелдің бүкіл өмір жолын білмегендіктен, оны жұртқа көрсеткім келмейді. Мұндай қадамға неге барды? Тұрмыс тауқыметі мәжбүрледі ме? Жүздерін әдейі жасырдым. Мақсатым – осы оқиғамен хайп жинау емес, қайырымдылықтың екінші қырын көрсету”, – деді ол.

Блогер әйелдің мұндай әрекетке не себепті барғаны өзіне де белгісіз екенін айтты. Сондай-ақ қайырымдылық пен біреудің есебінен үй жөндетуді шатастырмауға шақырды.

“Оның шын мәнінде қалай тұратынын, қайдан келгенін білмеймін. Мүмкін, мұны әдетке айналдырған шығар, әлде қатты мұқтаж болғандықтан осындай қадамға барды ма? Жауапсыз сұрақ көп. Достар, мен кез келген адамға тегін жөндеу жасап бермеймін. Біреудің есебінен үйін жөндеткісі келетіндерге бұл жоба арналмаған. Ондайда жұмыс істеп, ақша жинап, өз күштеріңізбен жағдай жасауларыңыз керек”, – деді блогер.

Ол оқырмандарын өзгенің мейірімін пайдаланбауға және ең алдымен өз ар-ұжданының алдында адал болуға үндеді.

Еске салайық, бұған дейін қазақстандық ата-ана жазылып кеткен баласының еміне 4 жыл бойы ақша жинап, қаржыны шопинг пен құмар ойынға жұмсағаны хабарланған еді.

Қазақстанда дәрігерлер мен медбикелер қосымша ақы алуы мүмкін. Денсаулық сақтау министрлігі төлемді медицина қызметкерлерінің жұмыс көрсеткішіне қарай есептеуді ұсынып отыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Finratings басылымына сілтеме жасап хабарлайды. 

Министрліктің тиісті бұйрық жобасы “Ашық нормативтік құқықтық актілер” порталында жарияланған. Құжатты талқылау 2026 жылы 25 қарашаға дейін жалғасады. Өзгерістер қабылданса, жаңа тәртіп 2027 жылы 1 қаңтардан бастап күшіне енеді.

Дәрігерлерге қосымша ақы қалай төленеді?

Жаңа жоба бойынша емханаларды қаржыландыру олардың жұмыс нәтижесіне байланысты болады. Демек медицина ұйымы белгіленген көрсеткіштерге қол жеткізсе, алғашқы медициналық-санитариялық көмек қызметкерлеріне ынталандыру төлемдері қарастырылмақ.

Алайда әзірге әр дәрігер мен медбикенің қанша қосымша ақы алатыны белгісіз. Құжатта төлемнің нақты сомасы да, лауазымдық жалақыға шаққандағы пайызы да көрсетілмеген.

Еңбек өтіліне қарай 50%-ға дейін үстемеақы төленуі мүмкін

Бұл бастаманы медицина қызметкерлеріне арналған тағы бір қолдау шарасымен шатастырмаған жөн. Бұған дейін билік 2027 жылдан бастап учаскелік дәрігерлерге үздіксіз еңбек өтіліне қарай үстемеақы төлеуді жоспарлап отырғанын хабарлаған.

Ұсынылған тәртіп бойынша төлем мөлшері мынадай болмақ:

• 2 жылдан астам үздіксіз еңбек өтілі барларға – лауазымдық жалақысының 20%-ы;
• 3 жылдан астам еңбек өтілі барларға – 30%-ы;
• 5 жылдан астам еңбек өтілі барларға – 50%-ы. 

Бұл қолдау шарасы 77 мыңнан астам учаскелік қызметкерді қамтуы мүмкін.

Демек, медицина қызметкерлеріне қатысты екі бөлек төлем жүйесі қарастырылып отыр: 

• Біріншісі – еңбек өтіліне қарай берілетін үстемеақы;
• Екіншісі – емхананың жұмыс нәтижесіне байланысты төленетін ынталандыру ақысы.

Сондықтан әзірге барлық дәрігер мен медбикенің жалақысы 50%-ға өседі деуге негіз жоқ.

Емханаларды қаржыландыру тәртібі де өзгереді

Министрлік емханаларға бөлінетін қаржыны есептеу тәртібін өзгертуді ұсынып отыр. Сақтандырылмаған азаматтарға қатысты кейбір қаржыландыру коэффициенттері алып тасталуы мүмкін. Бұл өзгеріс емханаларға бөлінетін қаражаттың мөлшеріне әсер етуі ықтимал.

Сонымен қатар профилактикалық тексерулер мен скринингтен өтуі тиіс азаматтар топтарына қолданылатын 0,8 коэффициентін пайдалану тәртібі нақтыланбақ.

Бұдан бөлек, медициналық қызметтерге ақы төлеу ережелерін тарифтерді қалыптастыру әдістемесіне сәйкестендіру ұсынылған.

Қазір медицина қызметкерлері үшін қосымша төлемнің қалай есептелетіні және емханалар қандай көрсеткіштерді орындауы керектігі маңызды болып отыр. Бұл мәселелердің нақты жауабы құжат қабылданған соң белгілі болады.

Бұйрық жобасы 25 қарашаға дейін талқыланады. Одан кейін ұсыныстар қаралып, өзгерістердің түпкілікті нұсқасы бекітілуі мүмкін.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда учаскелік дәрігерлердің жалақысы 40%-ға дейін өсетіні туралы жазған едік. Бұл ұсынысты президент Қасым-Жомарт Тоқаев халыққа жолдауында айтқан. 

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі 2026 жылдың қазан айынан бастап "Әлеуметтік төлемдерден ерікті түрде бас тарту" атты цифрлық сервисті іске қосты. Бұл қызметті тек әлеуметтік төлемдер мен жәрдемақы алушылар пайдалана алады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Әлеуметтік төлемдер мен жәрдемақы алмайтын азаматтар бұл сервиске кіре алмайды.

Әлеуметтік төлемдер мен жәрдемақылардан ерікті түрде бас тарту – азаматтың міндеті емес, тек өз еркімен жүзеге асыратын құқығы. Сервис ешқандай талап немесе шектеу қоймайды.

Бұл қызмет азаматтарға өздерінің өмірлік жағдайы мен жеке әлеуметтік жауапкершілігін ескере отырып, саналы шешім қабылдауға мүмкіндік береді.

Сервис ең алдымен материалдық жағдайы жақсы, табысы жоғары және мемлекеттік қолдаусыз өз қажеттіліктерін өз бетінше қамтамасыз ете алатын азаматтарға арналған.

Барлық рәсім цифрлық форматта жүзеге асырылады. Сондықтан мемлекеттік органдарға барып, қағаз құжаттарды толтырудың қажеті жоқ.

Сервиске кірген кезде eGov Mobile қосымшасы қажетті мәліметтерді автоматты түрде тексеріп, азаматқа тағайындалған және төленіп жатқан барлық жәрдемақылардың тізімін көрсетеді. Мәліметтерді қолмен енгізудің қажеті жоқ.

Егер азамат жәрдемақыдан бас тартуды шешсе, сервис ұсынған тізімнен тиісті төлем түрін таңдап, әрекетін растауы және электронды өтініш жіберуі жеткілікті.

Бюджеттен төлем алмайтын азаматтарға жүйе тиісті хабарлама көрсетеді. Мұндай жағдайда сервис қолжетімсіз болады.

Әлеуметтік төлемнен ерікті түрде бас тарту азаматтың болашақта мемлекеттік қолдау алу мүмкіндігінен айырылатынын білдірмейді. Өмірлік жағдайы өзгерген жағдайда азамат қайтадан өтініш бере алады. Оның өтініші заңнамада белгіленген тәртіппен және тиісті төлемді тағайындаудың қолданыстағы талаптарына сәйкес қаралады.

Сервисті әзірлеушілер оны барынша ыңғайлы етуге тырысқан. Сондықтан қосымшаның ішінде пайдаланушылар өз пікірін білдіріп, кері байланыс қалдыра алады. Сондай-ақ сұрақ қойып, қызметті жақсарту жөнінде ұсыныс енгізуге немесе жұмыс барысында туындаған кемшіліктер туралы хабарлауға мүмкіндік бар.

Бұл сервис тек eGov Mobile ресми мобильді қосымшасында немесе eGov.kz порталында жұмыс істейді.

Еңбек министрлігі әлеуметтік төлемдерден "бас тарту" үшін мессенджерлер арқылы күмәнді сілтемелер жібермейді.

Алаяқтардың арбауына түсіп қалмас үшін бөгде сілтемелерге өтпей, барлық қызметті тек eGov жүйесіндегі жеке кабинет арқылы тексеру қажет.

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі мемлекет халық алдындағы міндеттемелерін толық көлемде орындауды жалғастыратынын атап өтті.

Заңнамада көзделген барлық әлеуметтік төлемдер мен жәрдемақылар оларды алуға құқығы бар азаматтарға белгіленген тәртіппен және толық көлемде төленеді.

Еске салайық, бұған дейін eGov Mobile қосымшасында жәрдемақы алушылардың әлеуметтік жағдайын бағалайтын жаңа калькулятор іске қосылғаны туралы жазған едік. Сервис отбасының табысы, мүлкі, несие міндеттемелері мен өзге де көрсеткіштерін ескеріп, әл-ауқатына алдын ала баға береді. Дегенмен оның қорытындысы жәрдемақыдан айыруға немесе төлемді тоқтатуға әсер етпейді. Калькулятор мемлекеттік дерекқорлардағы мәліметтерді автоматты түрде жинап, азаматтарға отбасының әлеуметтік жағдайын жан-жақты бағалауға мүмкіндік береді.

Желіде қазақстандық ата-ана "Қазақстан халқына" қорына шағымданды. Айтуынша, қор 2025 жылдан бастап сирек кездесетін дертке шалдыққан балаларға арналған Zolgensma препаратын сатып алуды тоқтатқан. Ал бұл дәрінің бір дозасы шамамен 1 миллиард теңге тұрады. Енді ата-аналар баласын емдету үшін мұндай қаражатты қайдан табарын білмей отыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Желіде қазақстандық ерікті жұлын бұлшықет атрофиясына (СМА) шалдыққан балалардың ата-аналары қиын жағдайда қалғанын жазды. 

"Қандай әділетсіздік! "Қазақстан халқына" қоры дәл осы балаларға көмектесу үшін құрылған еді ғой. Енді қор бұл бағытты жауып тастады. Ал ата-аналар баласын аман алып қалу үшін 1 миллиард теңгені қайдан тапсын? Қор 2022 жылы құрылған кезде оның басым бағыттарының бірі Zolgensma препаратын сатып алу болған. Бұл туралы сол кезде барлық ақпарат құралдарында жазылды. Қор 2025 жылға дейін препаратты шынымен сатып алып келді. Алайда 2025 жылдың басынан бастап ата-аналарға өтініштерінің қабылданбағаны туралы жауаптар келе бастаған", – деп жазды ол.

Еріктінің айтуынша қор ата-аналардың өтініштерін қараусыз қалдырған.

Жұлын бұлшықет атрофиясы (СМА) – сирек кездесетін тұқым қуалайтын генетикалық ауру. Бұл дертке шалдыққан адамның бұлшықеттері біртіндеп әлсірейді. Соның салдарынан бала басын ұстай алмай, отыру, жүру, тамақ жұту және тыныс алу кезінде қиындықтарға тап болуы мүмкін. Ауру көбіне нәресте кезінде байқалады.

Zolgensma – осы ауруды емдеуге арналған өте қымбат гендік терапия препараты. Ол ағзаға бұлшықеттердің қозғалуына жауап беретін жүйке жасушаларының жұмысын қолдайтын геннің дұрыс нұсқасын жеткізеді. Препарат бір рет көктамыр арқылы енгізіледі. Емді неғұрлым ерте бастаған сайын нәтижесі жақсы болуы мүмкін. Бұл емнің құны 1 миллиард теңге тұрады. 

Қазақстандықтар қордың бұл көмекті қайта қолға алуы керек екенін алға тартты. Желі қолданушылары осы мәселеге орай петиция құруды ұсынды.

Редакциямыз препаратқа байланысты қаржыландырудың не үшін тоқтағанын “Қазақстан халқына” қорынан сұрап көрді. Қор жағдайды растады. 

Сонымен қатар Қор бұған дейін науқастармен тікелей байланысқа шықпағанын алға тартты. Бұған дейін қандай науқасқа дәрі қажет екенін анықтау және дәрі алуға өтінім жіберу уәкілетті органдардың міндеті болған екен.

Қор қазір бес негізгі бағыт бойынша жұмыс істейтінін мәлімдеді. Оның ішіне денсаулық сақтау, білім беру, әлеуметтік қолдау және оңалту, мәдениет және спорт бағыттары кіреді.

Еске салсақ, "Қазақстан халқына" қоғамдық қоры қайырымдылық бағдарламасы аясында жоғары оқу орындарында білім алуға арналған қосымша 350 грант бөлген еді.

Қазақстанда PhD докторантурада білім алып жүргендердің шәкіртақысы 2029 жылға қарай 500 мың теңгеге дейін өсуі мүмкін. Қазір олардың ай сайынғы шәкіртақысы шамамен 260 мың теңгені құрайды. Бұл жөнінде Ғылым және жоғары білім министрі Саясат Нұрбек Құрылтай отырысынан кейін журналистерге берген сұхбатында айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Ведомство басшысының сөзінше, кейінгі бес жыл ішінде докторанттарға төленетін шәкіртақы екі есеге ұлғайған. Алдағы уақытта да төлем мөлшерін кезең-кезеңімен арттыру көзделіп отыр.

"Қазір PhD докторанттары ай сайын шамамен 260 мың теңге шәкіртақы алып отыр. Соңғы бес жылда оның көлемі екі есеге артты. Бұл бағыттағы жұмыс тоқтамайды. 2029 жылға дейін шәкіртақыны 500 мың теңгеге жеткізу жоспарымызда бар", – деді Саясат Нұрбек.

Министр жас зерттеушілерге көрсетілетін қолдау тек шәкіртақы төлеумен шектелмейтінін де жеткізді.  

"Мемлекет басшысының қолдауымен жас ғалымдарды баспанамен қамтамасыз ету жұмысы жүргізіліп келеді. Кейінгі екі жылдың ішінде 813 жас ғалым тұрғын үй алды", – деді министр.

Еске салсақ, бұған дейін Ұлыбританияда докторантурада оқып жүрген қазақстандық ерлі-зайыпты Азат Қаймолдиев пен Асылайдың өмірі туралы жазған едік. Азат Бристоль университетінде, ал жұбайы Эксетер университетінде ғылыми зерттеу жүргізіп жүр. Төрт бала тәрбиелеп отырған ерлі-зайыпты оқуымен қатар қосымша жұмыс істеп, екі шәкіртақының арқасында отбасын қамтамасыз етіп отырғанын айтқан. Олар докторантураны аяқтаған соң Қазақстанға оралып, алған білімдерін ел игілігіне пайдалануды жоспарлап отыр.

АҚШ-тың Аляска штатындағы әскери базаның маңында медузаға ұқсайтын алып белгісіз ұшу нысаны байқалған. Куәгерлердің айтуынша, оның салбыраған қармауыштары бар. Нысан бірнеше минут бойы әуеде қалықтап тұрып, кейін көзден ғайып болған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Daily Mail басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Видео авторы Сара Джейн Осборн ол Анкоридж қаласында кемпірқосақты суретке түсіріп жүргенде, алыстан ағаштардың үстінде қара түсті бір нысанды байқап қалған. Оның сөзінше, белгісіз нысанның өзі шамамен Эльмендорф-Ричардсон біріккен әскери базасының маңында көрінген.

Бұл әскери базада F-22 Raptor жойғыш ұшақтары орналасқан. Сонымен қатар мұнда әуе қорғанысы, бақылау және әскери-көлік авиациясы операцияларына қолдау көрсетіледі.

Осборн оны шамамен үш минуттай бақылаған. Кейін нысан ешқандай белгісіз кенеттен жоғалып кеткен.

Ерлі-зайыптыны нысанның көлемі де таңғалдырған. Олардың жанынан ұшып өткен шағын ұшақ оның қасында өте кішкентай болып көрінген.

Осборн мен күйеуі Пит кейін нысанды іздеп көргенімен, оны басқарған адамды немесе ұшатын батпырауықты таппаған. Сондай-ақ көргендерін түсіндіретін басқа да дерек таба алмаған.

Әйел бұл жағдайдың жауабын тек Құдай мен үкімет қана білуі мүмкін екенін айтқан. Оның сөзінше, оқиға ерлі-зайыптының көңілінде көптеген сұрақ қалдырған.

Осборн мен күйеуі Анкориджге іскерлік шаруамен келген. Олар бірнеше жыл қалада тұрғаннан кейін қазір өзен аңғарындағы елді мекенде тұрады.

Оқиға болған күні әйел көлікпен Алтыншы авеню бойымен келе жатып, кемпірқосақты байқап қалған. Оған қатты қызыққан ол көліктің ашық терезесінен суретке түсіре бастаған.

Күйеуі Пит көлікті бос тұраққа бұрып, әйеліне еш кедергісіз суретке түсіруге мүмкіндік берген. Сол кезде Осборн алыстан бір нысанды байқайды. Алғашында оны жәндік деп ойлаған.

Алайда телефон экранынан басын көтеріп қарағанда, нысанның жәндік емес екенін түсінген. Ол күйеуінен де көріп тұрған-көрмегенін сұрап, бірнеше сурет түсіріп, видеоға жазып алған.

Осборнның айтуынша, оның қолында оқиғаның қысқа видеосы ғана емес, миллисекунд аралықпен түсірілген бірнеше фотосуреті де бар. Ол суреттерді бірінен соң бірін өте жылдам түсірген.

Әйел нысанның қозғалысына ерекше назар аударған. Оның айтуынша, нысанның түсі қара мен күміске ұқсас болған. Бұл өзі бұрын көріп жүрген түрлі түсті батпырауықтарға мүлде ұқсамаған.

Осборн сол кезде ағаштардың сәл тербеліп тұрғанын, яғни жеңіл жел болғанын айтқан. Бірақ мұндай жел нысанды қозғалта алмайды деп есептеген.

Әйелдің пікірінше, батпырауықтың құйрығы желмен бірге желбіреуі керек еді. Ал өзі көрген нысанның қозғалысы өзгеше болған.

Ерлі-зайыптыны тағы бір жайт таңғалдырған. Егер бұл шынымен үлкен нысан болса, неге ол әуеде небәрі бірнеше минут қана тұрған?

Ол маңайдағы саябақтың да мұндай үлкен батпырауықты ұшыруға қолайсыз екенін айтқан. Өйткені саябақтың аумағы шағын болған.

Осборн Анкориджде ұзақ жыл тұрғандықтан, қала саябақтарында ұшырылатын түрлі түсті батпырауықтарды жақсы білетінін жеткізген. Алайда бұл жолы көрген нысанының оларға еш ұқсамайтынын айтқан.

Кейін ерлі-зайыпты жақын маңдағы саябаққа барып, батпырауықты жинап жүрген адамды немесе оқиғаны түсіндіретін басқа бір деректі іздеген. Алайда ешкімді кездестірмеген.

Олар іздеуді жалғастырып, Арктик-Вэлли бағытына қарай да барған. Жалпы, шамамен 30 минут бойы маңайды аралаған. Бірақ нысан сол уақытқа дейін жоғалып кеткен.

Ерлі-зайыптының айтуынша, белгісіз нысан орманды алқаптың үстінде, әскери базаға қарасты аумақтың маңында болған. Алайда оның нақты қай жерде тұрғаны белгісіз.

Пит нысан олар тұрған жерден шамамен үш миль (4,8 шақырым) қашықтықта болуы мүмкін деп болжаған. Дегенмен бұл қашықтық нақты расталмаған.

Сондай-ақ ерлі-зайыпты таулардың маңынан ұшып өткен ұшақты еске алған. Олардың айтуынша, ұшақ белгісіз нысанмен салыстырғанда әлдеқайда кішкентай болып көрінген. Бұл олардың нысанның көлемі туралы күдігін күшейткен.

Алайда нысандардың нақты қашықтығы белгісіз болғандықтан, олардың сырттай көрінген көлеміне қарап шынайы өлшемін анықтау мүмкін емес. Оның үстіне нысанның әскери нысанмен байланысы бар екеніне де дәлел жоқ.

Бұл ұшатын батпырауық, дрон немесе басқа да әуе нысаны болуы мүмкін. Оқиғаға қатысты сипаттамалар оның ғаламшардан тыс шыққанын дәлелдемейді.

Осборнның өзі де мұның дрон болуы мүмкін екенін жоққа шығармаған.

Дегенмен нысанның үлкен болып көрінген көлемі мен өзгеше қозғалысы әйелді әлі де алаңдатады. Сондай-ақ ол дәл сол уақытта бұл нысанды көрген басқа куәгерлердің болмауына таңғалған.

Әйелдің айтуынша, жанында күйеуінің болуы өз көзімен көргеніне сенімді болуына көмектескен. Әйтпесе бұл оқиғаны өзіне ғана елестеген құбылыс деп ойлауы мүмкін еді.

Осылайша, кемпірқосақты суретке түсіруден басталған қарапайым сәт ерлі-зайыпты үшін әлі күнге дейін жауабы табылмаған жұмбақ оқиғаға айналған.

Астанада бес күн бойы ауыл балаларының арманы мен намысы сынға түсті. 3–7 қараша аралығында өткен AUYL SPORT – 2026 республикалық турнирінде еліміздің 17 өңірінен келген 1700 жас спортшы бақ сынап, 107 медаль сарапқа салынды. Бұл додада бірі атасы мен әжесіне берген сертінде тұрып, алтын медаль жеңіп алса, енді бірі үлкен спортқа бастар жолдағы алғашқы белесін бағындырды. Ал жобада шыңдалған жас өрендер бүгінде халықаралық жарыстарда топ жарып, ауыл баласының да әлемдік аренада биік белестерді бағындыра алатынын дәлелдеп жүр.

Ауылда шыңдалған өрендер әлемдік додада топ жарды

AUYL SPORT жобасы ауыл балаларының үлкен спортқа жол ашып, халықаралық жарыстарда топ жаруына мүмкіндік беріп келеді. 2025 жылы Сербияда өткен ISF U-15 Гимназиадасында жоба қатысушылары үш алтын, бір қола медаль жеңіп алды. Биыл Түркияда Жансүгіров ауылының қыздары мен Өтеген батыр ауылының ұлдары волейболдан чемпион атанды.

Ташкентте Назерке Болатбек үстел теннисінен күміс жүлде иеленсе, Ақтауда Қуандық Базархан мен Сұлтан Құдайберген каратэден алтын алды. Ал Ыстықкөлде Қоңырөлең мен Әулиекөл ауылдарының баскетбол командалары қола жүлдегер атанды.

Атасы мен әжесіне берген сертін орындаған чемпион

AUYL SPORT – 2026 турнирінде жарыстың нәтижесінен бөлек, көпшіліктің көңілін толқытқан сәт те болды. Жас спортшылардың бірі атасы мен әжесіне берген уәдесін орындап, алтын медаль жеңіп алды.

Былтыр оның атасы мен әжесі Halyk қайырымдылық қорының қолдауымен Меккеге барып қайтқан. Сол кезде немересі де бір күні үлкен жарыста жеңіске жетіп, жақындарын қуантамын деп өзіне серт берген екен. Биыл сол мақсатына жетіп, республикалық турнирде жеңіс тұғырының ең биік сатысына көтерілді.

Астанадағы турнирге арнайы келген Олимпиада жүлдегері Қамшыбек Қоңқабаев та ауыл балаларына жігер беріп, үлкен спорттағы жетістікке жетудің басты сыры еңбек пен табандылық екенін айтты.

Чемпионды тәрбиелейтін – бапкер

Әр чемпионның жеңіске жетуінде оны спортқа баулып, шеберлігін шыңдаған жаттықтырушының еңбегі зор. Әсіресе ауылдағы балалар үшін бапкер тек спорт үйрететін маман емес, үлкен мақсаттарға жігерлендіретін тәлімгер.

Сондықтан AUYL SPORT жобасы жас спортшылармен қатар, ауыл жаттықтырушыларының кәсіби дамуына да көңіл бөліп келеді. Биыл еркін күрестен ұйымдастырылған арнайы семинарға еліміздің 17 өңірінен 50-ден аса бапкер қатысты. Сондай-ақ халықаралық сарапшы Уве Бремнің қатысуымен үш қалада шахмат жаттықтырушыларына арналған оқыту курстары өтті. Нәтижесінде ауылда еңбек ететін 50-ден астам маман біліктілігін арттырды.

Ауылдың үміті – елдің ертеңі

Биыл үшінші рет ұйымдастырылған AUYL SPORT жобасы еліміздің 17 өңіріндегі 400-ден астам ауылдан 12 мың баланы қамтыды. Олардың арасынан іріктелген 1700 жас спортшы республикалық финалда өнер көрсетті.

Тимур Құлыбаевтың Halyk қайырымдылық қоры қатысушылардың жол жүру, тұру және тамақтану шығындарын толық өтеп, шалғай ауылдағы балалардың үлкен жарысқа қатысуына мүмкіндік беріп келеді. Сонымен қатар, биыл үздік нәтиже көрсеткен спортшылардың туған ауылдарында 10 көпфункционалды спорт алаңын салу жоспарланып отыр.

Кеше ауылда жаттыққан өрендердің бүгін халықаралық додаларда топ жаруы – тынымсыз еңбек пен жүйелі қолдаудың жемісі. Ал атасы мен әжесіне берген сертін орындаған жас чемпионның арманы әлі алда. Оның да бір күні әлемдік аренада көк туымызды желбіретуге деген үміті зор.

Алматыдағы Достық даңғылында жауыннан кейін тротуардың бір бөлігі опырылып, аумақты су басты. Жаяу жүргіншілер жолдан өте алмай қалған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Әлеуметтік желіде тараған жазбада қала тұрғыны Достық даңғылының жағдайына шағымданған.

Оның айтуынша, алғашқы жаңбырдан кейін жол жабыны бүлініп, тротуардың бір бөлігі шөгіп кеткен.

Аталған жағдайға қатысты “Алматы жылу желілері” компаниясы түсініктеме берді.

Оған қоса компания Достық даңғылын жаңғырту жобасы аясында тротуарға тас төселіп, веложолақ салынғанын хабарлады. Аумақ көгалдандырылып, автоматты суару жүйесі орнатылған. Бұдан бөлек, кабель желілері тартылып, сыртқы жарықтандыру бағандары қойылған.

Айта кетейік, бұған дейін Алматыда жаңбырдан соң көліктер батпаққа батып, жолдар опырылғаны туралы жазған едік.  Автобустар жолда тұрып қалып, жұрт жұмысқа кешіккен. Кейбір тұрғындар бірнеше шақырым жаяу жүруге мәжбүр болған. Жаз бойы жол жөндеу жұмыстарына шағымданған тұрғындар әкімдікті әрекетсіздікке айыптаса, аудан әкімдігі мердігерге айыппұл салынғанын мәлімдеді.

Режиссер Ақан Сатаевтың “Күлпәш” фильмінің премьерасы мен кинотеатрлардағы көрсетілімі кейінге шегерілді. Мұны SATAIFILM киностудиясы ресми Instagram парақшасында мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Картинаның тұсаукесері 10 қарашада Алматыдағы Forum сауда орталығының кинотеатрында өтуге тиіс болған. Ал 11 қарашадан бастап фильмді еліміздің кинотеатрларында көрсету жоспарланған еді. Алайда премьераға бірнеше сағат қалғанда оның өтпейтіні белгілі болды.

Киностудия жағдайды барлық қажетті рәсімдерді аяқтау үшін қосымша уақыт керек деп түсіндірді. Дегенмен нақты қандай рәсімдер туралы сөз болып отырғаны айтылмады.

“Барлық қажетті рәсімді аяқтау үшін бізге қосымша уақыт қажет. Осы маңызды кешті бізбен бірге өткізуге ниеттенген жандардан кешірім сұраймыз. Түсіністік танытып, қолдау білдіргендеріңізге алғыс айтамыз. Әзірге премьера мен прокатты шамамен бір аптаға шегеруді жоспарлап отырмыз”, – делінген хабарламада.

Фильмнің тұсаукесері мен кинотеатрларға шығатын жаңа күні қосымша хабарланады.

“Күлпәш” қуғын-сүргін құрбаны болған жазушы Бейімбет Майлиннің аттас шығармасы негізінде түсірілген. Картина ашаршылық кезіндегі қазақ отбасының ауыр тағдырын баяндайды.

Оқиға желісінде Күлпәш есімді әйел күйеуі және кішкентай ұлымен бірге жоқшылықтың тауқыметін тартады. Отбасын асырауға дәрмені қалмаған күйеуі біртіндеп үмітін жоғалта бастайды. Ал Күлпәш жақындарын аштықтан аман алып қалу үшін ауыр таңдау жасауға мәжбүр болады.

Туындыда ананың баласына деген сүйіспеншілігі, отбасы үшін өзін құрбан етуі және ашаршылықтың адам тағдырына салған жарасы суреттеледі. Фильмде Гүлмира Хасанова, Еркебұлан Дайыров, Байкенже Белбаев және өзге де актерлер ойнаған.

Киностудияның жазбасына пікір қалдырған көрермендер шығармашылық ұжымға қолдау білдіріп, картинаның кинотеатрларға шығуын күтетіндерін жеткізді.

Публикация от SATAIFILM (@sataifilm)

Еске салайық, бұған дейін танымал режиссер Ақан Сатаев ауруханаға түсіп қалғаны хабарланған еді. Ол Атыраудағы кардиология орталығында жатқанын айтып, ауруханадан түскен суретін жариялады. Сондай-ақ жақын арада түсірілімге қайта оралуды жоспарлап отырғанын жеткізді.

Қазақстанда 1 гигабайт мобильді интернеттің орташа бағасы шамамен 134 теңге. Бұл әлемдік орташа бағадан төрт есе төмен. Ал жылдам интернеті бар 55 елдің ішінде баға мен жылдамдық арақатынасы бойынша Қазақстан жетінші орында. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Бағаға қоса, қазақстандықтар мобильді интернетті көп тұтынады. Халықаралық электр байланысы одағының 2025 жылғы есебінше, Қазақстанда бір мобильді кеңжолақты байланысқа айына орта есеппен 23,6 гигабайт трафик тиесілі. Әлемдік орташа көрсеткіш — 15,3 гигабайт. Яғни Қазақстандағы көлем шамамен 54%-ға жоғары. 

SpeedGeo пайдаланушылардың 2025 жылғы шілдеден 2026 жылғы маусымға дейінгі өлшемдерін талдап, ел бойынша мобильді интернеттің орташа жүктеу жылдамдығын секундына 59,8 мегабит деп бағалаған. Бірақ өңірлердегі айырмашылық едәуір: 2025 жылғы сәуір мен 2026 жылғы наурыз аралығындағы өлшемдерде Шымкентте жылдамдық 92,3 Мбит/с болса, Таразда 42,6 Мбит/с болған.

Басқа елдермен салыстырғанда, Қазақстандағы мобильді интернет арзанырақ. Айлық тариф АҚШ-та орта есеппен 42,5 доллар (шамамен 19 мың теңге), Оңтүстік Кореяда 46,3 доллар (20,7 мың теңге), ал Швейцарияда 88,8 доллар (39,7 мың теңге) тұрады. 

Тариф құны мен жалақыға шаққандағы үлесі қандай?

Халықаралық салыстыруда Қазақстандағы мобильді интернеттің орташа айлық құны 10,65 доллар деп көрсетілген. 2026 жылғы 11 қарашадағы ресми бағаммен бұл шамамен 4 767 теңге. Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, 2026 жылғы екінші тоқсанда орташа айлық жалақы 486 388 теңге болған. Осы орташа мәндермен есептегенде, интернеттің айлық құны жалақының шамамен 1%-ына тең. 

Операторлардың тарифтері бірдей емес. Мысалы, 2026 жылғы қазандағы салыстыруда айына 2 890 теңгеге 30 гигабайт ұсынатын пакет көрсетілген. Кейбір тарифтердің алғашқы айлардағы бағасы кейін қымбаттайды. 

Мобильді байланыс тарифтері де жалпы инфляциядан баяу өскен: 2020 жылғы желтоқсаннан 2026 жылғы қыркүйекке дейін тарифтер 58,4%-ға қымбаттаса, тұтыну бағаларының жалпы өсімі 86,8% болған. Дегенмен тұтыну мен желіге түсетін жүктеме артқан сайын операторларға инфрақұрылымды жаңартып, өткізу қабілетін көбейту қажет.

Айта кетсек, 2026 жылғы 20 тамыздан бастап байланыс операторлары тариф бағасы өсетінін абоненттерге кемінде екі ай бұрын SMS-пен ескертуі керек. Бұған дейін 30 күн бұрын хабарласа жеткілікті болатын. 

Қазақстандық режиссер Айсұлтан Сейітов оңтүстіккореялық LNGSHOT тобының Bananas әніне бейнебаян түсірді. Бұл – оның K-pop бағытындағы алғашқы жұмысы. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Режиссер жаңалықты Instagram парақшасында бөлісіп, шығармашылық ұжымға алғысын білдірді.

“K-pop саласындағы алғашқы жұмысым. Оны LNGSHOT тобымен бірге жүзеге асыру мен үшін үлкен мәртебе. Сенімдеріңізге, күш-жігерлеріңізге және шығармашылық үндестік үшін рақмет!” – деп жазды Сейітов.

Бейнебаян топтың YouTube арнасында жарияланды. Видеоның соңындағы титрде Сейітов жалғыз режиссер ретінде көрсетілген. Bananas әні ұжымның 10 қарашада жарық көрген S.W.I.S.H. атты жаңа шағын альбомына енген.

LNGSHOT – Оюль, Рюль, Уджин және Луи есімді төрт жігіттен құралған оңтүстіккореялық топ. Ұжым 2026 жылғы қаңтарда өнер жолын бастап, рэпер әрі продюсер Джей Пак негізін қалаған MORE VISION лейблімен жұмыс істейді. Шығармашылығында хип-хоп, R&B және поп бағыттарын ұштастырады. Топтың атауы ағылшын тіліндегі Long Shot тіркесінен қысқартылған.

Жаңа бейнебаян қазақстандық көрермендердің де назарын аударды. Желі қолданушылары режиссерге қолдау білдіріп, оның халықаралық жобаларға қатысып жүргеніне қуанышты екенін жазған.

“Айсұлтанның келесі қадамын ешқашан болжай алмайсың”, “Клиптің соңында оны Айсұлтан түсіргенін көріп, таңғалдым. Сүйікті тобым енді қазақтарды біледі”, – деп пікір қалдырған көрермендер.

Публикация от Aisultan Seit (@aisultan)

Айсұлтан Сейітов бұған дейін 21 Savage, J. Cole және A$AP Rocky сынды шетелдік орындаушылармен жұмыс істеген. Қазақстандық көрерменге “Қаш” тарихи драмасының режиссері ретінде де таныс.

Еске салайық, оның A$AP Rocky-дің Shroom Clouds әніне түсірген бейнебаяны жасанды интеллект қолданылған кадрларға байланысты дау туғызған еді. Визуалды эффект маманы Cache Bunny видеода өз жұмысы рұқсатсыз пайдаланылғанын мәлімдеген.

Кейін Сейітов пен ProdCo компаниясы бейнебаянның бастапқы режиссерлік нұсқасын жариялады. Компания мұны бұл нұсқа 2024 жылғы қаңтарда аяқталып, тапсырыс берушіге тапсырылған деп түсіндірді. Ал дау тудырған кадрлар кейіннен бастапқы түсірілім тобының келісімінсіз қосылған.

Алматыда Желтоқсан оқиғасына қатысушыларды қорлап, әлеуметтік желіде балағат сөздер жазған Виолетта Паршинаға іздеу салынды. 52 жастағы әйел ұлтаралық араздықты қоздырды деген күдікке ілінген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Іздеу ісі 10 қарашада тіркелген. Қазір әйелді Алматы қаласы Бостандық ауданының полиция басқармасы іздестіріп жатыр. Қолда бар мәліметке сәйкес, ол тергеуден бой тасалап жүр.

Еске салайық, жанжал 2026 жылдың сәуірінде басталған. Сол кезде Threads желісінде Виолетта Паршинаның Желтоқсан оқиғасына қатысушылар туралы жазған пікірлері тараған еді.

Ол Желтоқсан көтерілісіне арналған жазбалардың астына оқиғаға қатысқандарды “маскүнем, ақымақ, ауылдың мәңгүрттері” деп қорлайтын пікір жазып қалдырған. Сонымен қатар желі қолданушылары әйелдің қазақ халқын қорлайтын басқа да сөздер жазғанын байқаған.

Бұл жазбалар қоғамда үлкен наразылық тудырды. Қазақстандықтар әйелді Қылмыстық кодекстің 174-бабы (Әлеуметтiк, ұлттық, этностық, нәсiлдiк немесе дiни алауыздықты қоздыру) бойынша жауапқа тартуды талап етіп, құқық қорғау органдарына жаппай шағымданды. 

Кейін полиция қызметкерлері әйелдің кім екенін анықтап, оны бөлімшеге жеткізген. Сосын оның әрекеттеріне құқықтық баға берілетіні айтылған. Жанжалдан кейін Виолетта Паршина жарнама агенттігіндегі жұмысынан да айырылған. Компания өкілдері оның айтқан сөздерімен келіспейтінін мәлімдеп, онымен еңбек қатынасын тоқтатқан.

Алматылық әйелге қатысты Қылмыстық кодекстің 174-бабы 1-бөлігі (Әлеуметтiк, ұлттық, этностық, нәсiлдiк немесе дiни алауыздықты қоздыру) бойынша қылмыстық іс қозғалған. Бұл бап бойынша жеті жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылған.

Қазір Виолетта Паршина ресми түрде іздеуде жүр. Оның қайда екенін білетін азаматтар Алматы қаласы Бостандық ауданының полиция басқармасына хабарлай алады.

Алматының Нұрлытау шағынауданында толассыз жауған жауыннан кейін көшелер лай болып, көліктер батпаққа батқан. Автобустар жолда тұрып қалып, жұрт жұмысқа кешіккен. Кейбір тұрғындар бірнеше шақырым жаяу жүруге мәжбүр болған. Жаз бойы жол жөндеу жұмыстарына шағымданған тұрғындар әкімдікті әрекетсіздікке айыптаса, аудан әкімдігі мердігерге айыппұл салынғанын мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

"Әдеттегідей, тек әдемі жауап жазуды білесіздер!"

Алматы қаласының Бостандық ауданындағы Нұрлытау шағынауданының тұрғындары Роза Жаманов көшесіндегі жол жөндеу жұмыстарына шағымданды. 

Тұрғындар жауын-шашын басталмай тұрып жолды ретке келтіруді сұраған. 

Ал Маргарита есімді тұрғын мұның бәрі барып тұрған қорлық екенін және біраз уақыттан бері шағымданып келе жатқанын айтып ескертті.

Алматы қаласының Нұрлытау шағынауданының тұрғыны Дарина Хан да осы көшедегі құрылыс жұмыстарының сапасы мен жауапты мекемелердің әрекетсіздігіне наразылық білдірді. Олардың айтуынша, бас мердігер қосалқы мердігерлердің жұмысын бақыламайды, ал әкімдік өкілдері құрылыс барысын қадағаламайды. Тұрғындар 201-үйдің алдындағы қазылған шұңқырдың ұзақ уақыт бойы ашық қалғанын және жақын маңдағы жолға үш аптадан бері асфальт төселмегенін жеткізді.

"Киіз үйдің жанынан шұңқыр қазып, сол күйі тастап кеткен. Жанындағы 10-12 метр жерге үш аптадан бері асфальт төсей алмай отыр. Бұған кім жауапты? Жауапты адамның аты-жөні мен байланыс нөмірін беріңіздер!" – деп жазды тұрғын.

Алматының тағы бір тұрғыны қаладағы абаттандыру жұмыстарының сапасына сын айтты. Оның пікірінше, қала көшелерінде құрылыс пен жөндеу жұмыстары тиісті деңгейде жүргізілмейді. Тұрғын жаз бойы плиткалардың ауыстырылғанын, ал қала халқы шаң-тозаң, лай-батпақ пен жолдағы қолайсыздыққа төзуге мәжбүр болғанын атап өтті. Сондай-ақ ол сапасыз жұмыс істеген мердігерлерді жауапқа тартуды ұсынды.

"4 шақырым жерге 5 рет көлік ауыстыруға тура келді"

Алматыда алғашқы жауыннан кейін қоғамдық көлік қозғалысы қиындап, тұрғындар жұмысқа кешіккендерін айтып шағымданды. Әлеуметтік желі қолданушыларының сөзінше, кейбір автобустар жолда тұрып қалып, жолаушылар бірнеше рет көлік ауыстыруға мәжбүр болған. Тіпті кейбірі межелі жеріне жету үшін бірнеше шақырым жаяу жүрген.

Өзге алматылық алғашқы жаңбырдан кейінгі жағдайды видео және фотосуреттер арқылы көрсетті. Кадрлардан бірнеше автобустың жолда тұрып қалғанын, ал жолаушылардың лай-батпақ жолмен жаяу жүруге мәжбүр болғанын көруге болады. 

Желі қолданушысы мұндай жағдайдың алғашқы жауыннан кейін-ақ басталғанына наразылық білдірді.

Алматы әкімдігі жол мәселесіне түсініктеме берді

Алматы қаласының Бостандық ауданы әкімдігі Нұрлытау шағынауданындағы Роза Жаманов көшесіндегі жол мәселесіне қатысты Stan.kz редакциясының сауалына жауап берді. 

Әкімдік мәліметінше, аталған аумақта су құбыры мен кәріз желілерін төсеу жұмыстары аяқталған. Алайда толассыз жауған жаңбырдан топырақ шамадан тыс ылғалданып, көлік жолда тұрып қалған. Кейін автокөлік шығарылып, жол қозғалысы қалпына келтірілген.

Сондай-ақ әкімдік инженерлік желілер төселгеннен кейін траншея аумағындағы асфальтбетон жабыны қалпына келтірілгенін хабарлады. Дегенмен жауын-шашын салдарынан топырақтың кейбір бөліктері шөгіп, жол жабыны қайта зақымданған. Қазір бүлінген учаскеге уақытша инертті материалдар төселіп, көліктердің жүруіне мүмкіндік жасалған.

Петропавлда таңертең үйінен шығып, қайта оралмаған 13 жастағы жасөспірім іздестірілді. Полиция қызметкерлері оны бірнеше сағаттан кейін үйдің жанындағы пеш ішінен тапты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Оқиға 10 қарашада болған. Шамамен сағат 17:30-да полицияға Жұмысшы кентінің тұрғыны хабарласып, 13 жастағы ұлының жоғалғанын айтқан. Бала таңертең үйден шығып кеткен. Өзімен бірге ұялы телефоны болмаған.

Жасөспірімді іздеуге патрульдік полиция қызметкерлері мен арнайы жасақ жауынгерлері жұмылдырылды. Жұмысшы кенті мен оның маңын тексеру үшін үш дрон пайдаланылды. Сонымен қатар полицейлер бейнебақылау камераларының жазбасын қарап шықты.

Петропавл қалалық полиция басқармасы екінші бөлімінің жедел уәкілі Төребек Калелов камералардан баланы байқап қалған. Ол жасөспірімнің жүрген бағытын бақылап, Зайцев көшесіне дейін барғанын анықтады.

Сөйтіп, шамамен сағат 18:30-да бала бір үйдің жанындағы сәндік пештің ішінен табылды. Жасөспірім полицияға пешке кіріп, жылынып жатып ұйықтап қалғанын түсіндірген. Қызметкерлер оны аман-есен үйіне жеткізді.

Полиция мәліметінше, бала бұған дейін үйінен өз еркімен кетіп көрмеген. Оның үйден кетуіне не себеп болғанын кәмелетке толмағандар ісі жөніндегі мамандар анықтап жатыр. Қазір полиция ата-анасымен және жасөспіріммен түсіндіру жұмыстарын жүргізген.

Айта кетейік, бұған дейін Алматы тауларында Оңтүстік Кореядан келген шетелдік турист жоғалып кеткені туралы жазған едік. 

Оңтүстік Корея азаматы, 1953 жылы туған Чо Кукхи. Ол 2026 жылдың 28 қыркүйегінде топ құрамында тауға көтерілген. Кейін ол тағы да жоғары көтеріліп, кейінірек өзі төмен түсетінін айтқан. Содан бері одан ешқандай хабар болмаған.

Туризм және спорт министрлігі лотерея ұйымдастыру құқығын беру тәртібін өзгертуді ұсынып отыр. Жаңа жоба қабылданса, елдегі жалғыз лотерея операторын тікелей тағайындамай, конкурс арқылы таңдайды. Қазіргі оператор — “Сәтті Жұлдыз” компаниясының орнына басқа ұйым келуі әбден мүмкін. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Министрлік әзірлеген бұйрық жобасы 2026 жылғы 10 қарашада “Ашық НҚА” порталында жарияланды. Қоғамдық талқылау 25 қарашаға дейін жалғасады.

Операторды қалай таңдау ұсынылып отыр?

Жоба бойынша конкурс бес кезеңнен тұрады:

Қазір жобада алғашқы конкурстың қашан өтетіні, қатысушыларға қандай талап қойылатыны және жеңімпаз компанияның оператор ретіндегі өкілеттігі қанша уақытқа берілетіні нақтыланбаған. Сондай-ақ жаңа тәртіп “Сәтті Жұлдыздың” қазіргі өкілеттігіне әсер ете ме, әлде компанияның мерзімі аяқталғаннан кейін ғана қолданыла ма — әзірге белгісіз.

“Сәтті Жұлдыз” операторы 

Қазақстан заңнамасына сәйкес, лотереяны тек ресми оператор мәртебесі бар компания ұйымдастырып, өткізе алады. 2017 жылғы ақпанда Үкімет “Сәтті Жұлдызды” елдегі жалғыз лотерея операторы етіп бекіткен. Компанияға бұл құқық 15 жылға берілген, яғни қолданыстағы шешім бойынша ол шамамен 2032 жылға дейін күшінде.

Басқа компаниялар мен кәсіпкерлер лотереяны өз бетінше өткізе алмайды. Олар тек оператордың келісімімен билеттерді тарата алады. Министрлік ұсынып отырған конкурс басқа компанияларға оператор мәртебесіне таласуға жол ашуы ықтимал.

Бұған дейін жарияланған қаржылық есепке сәйкес, “Сәтті Жұлдыз” 2025 жылы 2,5 миллиард теңге таза пайда тапқан. Бір жыл бұрын компания 1,4 миллиард теңге шығынға ұшыраған еді. 2025 жылы түсімі 92%-ға өсіп, 121,1 миллиард теңгеден 232,95 миллиард теңгеге жеткен. 2026 жылғы қыркүйекте компания акционерлері қарапайым акцияларды AIX биржасының ресми тізіміне енгізіп, саудаға жіберу туралы шешім қабылдағаны хабарланды.

Айта кетейік, 2024 жылы лотерея өткізу ережелері жаңартылған еді: лотереяны тек ресми оператор ұйымдастыратын, ал ұтыс билеттері мен электронды билеттердің дұрыстығы тексерілетін болды. 

Бота Миа лақап атымен танымал блогер Ақбота Нұрақын Miss Qazaqstan сұлулық байқауына қатысады. Ұйымдастырушылар оны байқаудың екінші “джокері” ретінде таныстырды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Жаңалықты байқау командасы финалға дейін құпия ұстауға тырысқан. Ақботаның қатысатыны туралы Miss Qazaqstan байқауының ресми Instagram парақшасында жарияланды.

“Барлық картамызды ашып қойдық деп ойладыңыздар ма? Miss Qazaqstan командасы бір тосынсыйды финалға таяғанша құпия сақтап келді. Енді картаны ашатын сәт туды. Екінші “джокер” – Ақбота Нұрахын. Кім алдын ала болжады?” – делінген жазбада.

Ұйымдастырушылардың мәліметінше, Ақбота 27 жаста. Бойы – 170 сантиметр, дене өлшемдері – 80-60-100. Ол блогерліктен бөлек, актриса, модель әрі хореограф ретінде жұмыс істейді. Сондай-ақ ірі брендтердің өкілі.

Мамандығы бойынша педагог-хореограф Ақбота сегіз жыл бойы балаларға би үйретіп, жеке би студиясын басқарған. Қазір күнделікті өмір, сұлулық пен сән тақырыптарында контент әзірлейді. Сонымен қатар әйелдерді қолдауға арналған әлеуметтік бейнероликтер түсіреді.

Публикация от Miss Qazaqstan (@missqazaqstan.kz)

Еске салайық, бұған дейін блогер Бота Миа Қырғызстанға қатысты айтқан “Қырғызстан деген биік пе?” деген сөзі үшін әлеуметтік желіде сынға қалған еді. Көпшілік бұл пікірді көрші елді менсінбеу деп қабылдады. Кейін блогер Қырғызстан халқынан кешірім сұрап, сөзінің қате түсінілгенін айтып, ешкімді ренжітуді мақсат етпегенін мәлімдеді.

Сонымен қатар бұған дейін ол шетелдік блогердің контентін рұқсатсыз пайдаланғаны үшін де дауға қалған.

Орал қаласында жасанды интеллект технологияларына негізделген жаңа форматтағы цифрлық кеңсе ашылды. Заманауи орталық мемлекеттік қызметтердің қолжетімділігін арттыруға, тұрғындардың уақытын үнемдеуге және цифрлық мүмкіндіктерді кеңінен пайдалануға бағытталған. Салтанатты шараға облыс әкімі Нариман Төреғалиев, "Азаматтарға арналған үкімет" мемлекеттік корпорациясы" КЕАҚ Басқарма төрағасы Арман Кенжеғалиев қатысты.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев "Жаңа тарихи кезеңдегі Қазақстанның өзекті міндеттері" атты Жолдауында цифрлық экономиканы қалыптастыру және озық технологияларды халық игілігіне пайдалану міндетін айқындады. Президент жариялаған Цифрландыру және жасанды интеллект жылы аясында өңірде бұл бағыттағы жұмыстар жүйелі жалғасуда.

Жыл басынан бері облыста 3 миллион 203 мыңға жуық мемлекеттік қызмет көрсетіліп, оның 98%-ы электронды форматта жүзеге асырылды. Ал "Азаматтарға арналған үкімет" мемлекеттік корпорациясының облыстық филиалы ұсынған 629 мыңнан астам қызметтің 60%-ға жуығы онлайн көрсетілді.

Жаңа кеңсе үш негізгі функционалдық аймақтан тұрады. Экспресс-аймақта тұрғындар анықтамалар мен қарапайым қызметтерді өз бетінше жедел ала алады. Цифрлық аймақта электрондық цифрлық қолтаңба рәсімдеу, туу, неке қию, тұрғылықты жері бойынша тіркелу және әлеуметтік төлемдерге қатысты қызметтер онлайн ұсынылады. Сараптамалық аймақта мамандар кәсіби көмек көрсетеді. Сондай-ақ азаматтардың цифрлық сауаттылығын арттыруға арналған арнайы оқу аймағы қарастырылған.

Өңірде цифрлық инфрақұрылымды жетілдіру және мемлекеттік басқаруға озық технологияларды енгізу жұмыстары жалғасады.

Қазақстан шетелге және шетелден көлікпен жүк тасымалдаудың ортақ ережелеріне қосылады. Енді халықаралық жүк тасымалы кезінде жүк жоғалса, бүлінсе немесе тасымалдаушы келісімдегі міндетін орындамаса, тараптардың жауапкершілігі ортақ талаптар бойынша анықталады. Құрылтай осыған қатысты заңды екінші оқылымда қабылдады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Сөз 1956 жылы 19 мамырда Женевада қабылданған халықаралық келісім туралы болып отыр. Бұл құжат жүк тасымалдаушы мен тапсырыс берушінің арасындағы келісімді реттейді. Яғни жүкті жеткізу кезінде әр тараптың қандай міндеті барын және келісім орындалмаған жағдайда кім жауап беретінін анықтайды. Көлік вице-министрі Мақсат Қалиақпаровтың айтуынша, қазір бұл келісімге 58 мемлекет қосылған. Олардың қатарында ТМД елдерінің барлығы бар.

"Қазақстанның конвенцияға қосылуы отандық және шетелдік тасымалдаушылар үшін ортақ жұмыс тәртібін қалыптастыруға мүмкіндік береді. Атап айтқанда, тасымалдаушылардың жауапкершілігі, талап қою және хабарлама жіберу мерзімдері, халықаралық жүк тасымалы шарттарын рәсімдеу тәртібі біріздендіріледі", – деді Қалиақпаров.

Мәселен, қазақстандық жүк көлігі шетелге тауар жеткізген кезде жүк жолда бүлінсе немесе жоғалса, тасымалдаушының жауапкершілігі осы халықаралық келісім негізінде қаралады. Сондай-ақ жүк иесінің қандай мерзімде шағым түсіре алатыны және тасымалдау келісімін қалай рәсімдеу керегі белгіленеді.

Көлік министрлігінің мәліметінше, бұл өзгеріс қазақстандық және шетелдік тасымалдаушылардың бірдей ережемен жұмыс істеуіне мүмкіндік береді. Сондай-ақ Қазақстанның басқа елдермен сауда және жүк тасымалдау саласындағы байланысын дамытуға бағытталған.

Құрылтай "Жүктерді халықаралық жолмен тасымалдау шарты туралы конвенцияны ратификациялау туралы" заңды бірінші және екінші оқылымда қабылдады.

Еске салсақ, бұған дейін президент Қасым-Жомарт Тоқаев Шанхай ынтымақтастық ұйымына мүше елдер арасында жүк тасымалын жеңілдету үшін ортақ цифрлық платформа құруды ұсынған еді. Мемлекет басшысы кедендік рәсімдерді жеңілдетіп, электрондық құжаттарды өзара тану арқылы жүктердің бір елден екінші елге кедергісіз жеткізілуіне жағдай жасау қажет екенін айтқан.

Бұрынғы вице-министр Ақмади Сарбасовқа сот үкімі шықты. Ол пара алғаны үшін төрт жылға бас бостандығынан айырылды. Бірақ қызметтік өкілеттігін асыра пайдаланды деген айып бойынша ақталды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Мемлекеттік Еңбек ресурстарын дамыту орталығы мен Бірінші кредиттік бюро арасындағы ынтымақтастыққа қатысты іс бойынша барлығы бес адам сотталды.

Үкімді бүгін Алматы қаласының Алмалы аудандық соты жариялады.

Сотталғандар қандай жаза арқалады?

Еңбек ресурстарын дамыту орталығының бұрынғы басшысы Дәулет Арғандықов пен Бірінші кредиттік бюроның экс-басшысы Руслан Омаров 7 жыл 6 айға бас бостандығынан айырылды. Сот оларды бірнеше бап бойынша, соның ішінде сыбайлас жемқорлық қылмыстары мен зиянды бағдарламаларды пайдалануға қатысты айыптар бойынша кінәлі деп таныды. Алайда кейбір айыптар бойынша ақтады.

Орталықтың тағы екі қызметкері – Тәуке Болатбаев пен Ақжол Дошимов зиянды бағдарламаларды пайдаланғаны үшін, яғни Қылмыстық кодекстің 210-бабы 2-бөлігінің 1, 2 және 3-тармақтары бойынша кінәлі деп танылып, 3 жылға сотталды. Алайда рақымшылық жасау туралы заңның қолданылуына байланысты олардың жазасы 2 жылға қысқарды.

Омаров пен Арғандықовқа мемлекеттік қызметте және квазимемлекеттік секторда өмір бойы жұмыс істеуге тыйым салынды. Ал Болатбаев пен Дошимовқа бір жыл бойы ақпараттық жүйелермен жұмыс істеуге шектеу қойылды. Екеуі де сот залында қамауға алынды.

Сотталған бес адамның барлығы жазасын орташа қауіпсіздік мекемесінде өтейді. Сонымен қатар сот 75 мың доллар, яғни 39 миллион теңгені мемлекет кірісіне тәркілеу туралы шешім шығарды.

2 миллиард теңгеге қатысты арыз бойынша сот қандай шешім қабылдады?

Сот 2 миллиард теңгеден асатын болжамды шығынды өтеу мәселесін де қарады. Алайда бұл қаражатты қылмыстық іс аясында өндіріп алу туралы шешім қабылдамады.

Судьяның түсіндіруінше, аталған сома тікелей келтірілген залал емес, мемлекеттік орталықтың ала алмаған табысы, яғни жіберіп алған пайдасы болып саналады.

Қылмыстық-процестік кодексінің 166-бабына сәйкес, қылмыстық іс аясында қылмыс салдарынан тікелей келтірілген залалды өтеу туралы азаматтық талаптар қаралады. Ал алынбай қалған пайданы өндіріп алу туралы талаптар бұл тәртіппен қаралмайды. Сондықтан сот жәбірленуші тараптың өкіліне 2 миллиард теңгеден астам қаражатты өндіріп алу туралы талаппен азаматтық сот ісін жүргізу тәртібінде жеке жүгінуге құқылы екенін түсіндірді.

Істің мән-жайы

Ақмади Сарбасов бес жылға жуық уақыт Еңбек вице-министрінің бірінші орынбасары қызметін атқарған. 2025 жылдың сәуірінде ол Еңбек ресурстарын дамыту орталығын басқарды. Алайда бірнеше айдан кейін тергеуге алынды.

Еске салайық, 28 маусымда Алматы қаласы бойынша экономикалық тергеп-тексеру департаментінің қызметкерлері жедел-іздестіру шаралары барысында кезекті 75 мың доллар (шамамен 35 миллион теңге) пара беру кезінде Бірінші кредиттік бюро бас директоры Руслан Омаров, Еңбек ресурстарын дамыту орталығы басшысы Ақмәди Сарбасов, Еңбек ресурстарын дамыту орталығы бұрынғы басшысы Дәулет Арғандықовты ұстады. Бірінші кредиттік бюро басшылығы қазақстандықтардың жеке дерегін алу үшін еңбек ресурстарын дамыту орталығының басшылығына жүйелі түрде пара бергені анықталды.

Күдіктілердің үйін тінту барысында 370 мың доллар (191 миллион теңге) және 4,5 млн теңге тәркіленді. 30 маусымда сот санкциясымен үш күдікті 2 айға қамауға алынды.

Қыстың да қайталанбас көркі, өзіне ғана тән сұлулығы бар. Ақ ұлпа қарға оранған орман, қырау басқан ағаштар, күн сәулесіне шағылысқан тау бөктері... Осындай ғажайып көріністерді тамашалап, отбасыңмен бірге табиғат аясында демалудың өзі бір ғанибет. Балалармен бірге аққала жасап, шанамен сырғанап, қар атысып ойнау – уақыт өтсе де ұмытылмайтын балалық шақтың жарқын сәттері. Ал таза ауада серуендеп, қысқы табиғаттың сұлулығына көз тойдырған соң, дастарқан басына жиналып, дәмді тағамнан ауыз тию демалыстың сәнін келтіре түседі.

Күн суытты екен деп саяхаттан бас тартудың қажеті жоқ. Қыс келгенде бұрын талай жүрген жолдардың өзі жаңаша кейіпке енеді. Жазда көзге үйреншікті болған мекендер ақ қардың астында ертегідегідей құлпырады. Әсіресе, жаңа жыл қарсаңында мұндай сапарлардың әсері тіпті ерекше.

Әрине, қысқы сапарға шыққанда көлік таңдауға да мән берген жөн. Ол қар басқан жолдарда сенімді жүріп, жолаушыларға жайлы жағдай жасауы керек. Осындай талаптарға сай келетін Jetour T1 және T2 көліктері алыс-жақын сапарға қолайлы. Жерден биік орналасуы, жол жағдайына қарай бейімделетін толық жетек жүйесі, кең жүксалғышы мен суық күндері салонды жылы ұстайтын қосымша мүмкіндіктері жол үстінде жайлылық пен сенімділікті қатар қамтамасыз етуге арналған.

Көліктің мүмкіндіктерін сырттай бағалағаннан гөрі, рөлге отырып, өзіңіз байқап көрген дұрыс. Сондықтан жайлылықты, қауіпсіздікті әрі әртүрлі жол жағдайына бейімділікті бағалайтын жандарға Jetour көліктерін тізгіндеп көруге кеңес береміз.

Ал сапарға жалғыз емес, пікірлес жандармен бірге шыққанды ұнататындар үшін Қазақстанда Jetour-дың "Т" сериясын мінетін автокөлік иелерінің қауымдастығы да қалыптасып келеді. Олардың қызығушылықтары ортақ. Бос уақыттарын бірге өткізіп, жаңа жерлерді аралауға, тың идеяларды жүзеге асыруға құштар.

Бұған қоса, 30 қарашаға дейін Jetour T2 көлігін тиімді шарттармен сатып алуға болады. Ай сайынғы төлем 157 932 теңгеден басталады. Сонымен қатар көлік алушыларға қысқы дөңгелектер сыйға беріледі.

Сынақ жүргізуге жазылу, ұсыныстың толық шарттарымен, ай сайынғы төлемді есептеу тәртібімен және қысқы дөңгелектерді алу талаптарымен танысу үшін Қазақстанның кез келген өңіріндегі Jetour ресми дилерлік орталықтарына хабарласуға немесе jetour-auto.kz сайтына кіруге болады.

"Қызылжар" футбол клубының бұрынғы президенті Григорий Лорияға халықаралық іздеуге жарияланды. Қаржы мониторинг агенттігі оған бірнеше айып тағылып отырғанын мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

 

Григорий Отарович Лория – 1954 жылы 18 наурызда Грузия Республикасының Гудаута қаласында дүниеге келген, Қазақстан азаматы. 

Қаржы мониторинг агенттігінің Солтүстік Қазақстан облысы бойынша департаменті оған мемлекетаралық іздеу жариялады.

"Қызылжар" футбол клубының бұрынғы президенті бюджет қаражатын жымқырды және салық төлеуден жалтарды деген күдікке ілінді. Келтірілген залалдың жалпы сомасы – 414 миллион теңгеден асады.

Яғни, салық декларацияларында қызметкерлердің табысын, еңбекақы қорын және ұйымның жиынтық жылдық кірісін төмендетіп көрсеткен.

Агенттік іздеуде жүрген азаматтың қайда екені туралы қандай да бір ақпараты бар азаматтардан Қаржылық мониторинг агенттігіне хабарласуды сұрады. Байланыс телефондары: +7 (7172) 70-84-78 — кезекші бөлім.

Бұған дейін Қаржы мониторинг агенттігі Петропавлдағы “Қызылжар” футбол клубының бұрынғы президенті Григорий Лорияны іздестіріп жатқаны туралы жазған едік. Ол сеніп тапсырылған мүлікті иемденді немесе талан-таражға салды, салық төлеуден жалтарды деген күдікке ілінген. Іздестіру жұмыстарын Солтүстік Қазақстан облысы бойынша Экономикалық тергеп-тексеру департаменті жүргізіп жатыр.

Алматының Алмалы ауданындағы тұрғын үйлердің бірінен алынған су сынамасынан денсаулыққа қауіп төндіруі мүмкін көк іріңді таяқша анықталған. Зерттеу нәтижесінен кейін Тұтынушылар ұлттық лигасы қаладағы өзге аудандардың да ауызсу сапасын тексеруді талап етіп отыр.  Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Время басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

 

Аталған деректі Тұтынушылар ұлттық лигасының президенті Светлана Романовская мәлімдеді. Оның айтуынша, Алматы тұрғыны үйіндегі судың сапасын жақсарту үшін арнайы сүзгі сатып алған. Кейін сүзгіден өткен судың қаншалықты қауіпсіз екенін тексермек болып, “НУТРИТЕСТ” ЖШС зертханасына жүгінген. Бұл – тиісті зерттеу жүргізуге рұқсаты бар аккредиттелген зертхана.

Тұтынушылар ұлттық лигасының мәліметінше, көк іріңді таяқша адам ағзасына түскен жағдайда түрлі инфекция тудыруы мүмкін. Ол тыныс алу жолдарын, көзді, теріні және несеп шығару жолдарын зақымдайды. Сонымен қатар жараға түссе, инфекцияға себеп болуы мүмкін.

Бұл бактерия әсіресе балаларға, иммунитеті әлсіз адамдарға, отадан кейінгі науқастарға және онкологиялық аурулары бар адамдарға қауіпті. Мұндай адамдарда инфекция ауыр өтуі мүмкін.

Еуразиялық экономикалық одақтың қапталған ауызсудың қауіпсіздігі туралы техникалық регламентіне сәйкес, 250 миллилитр суда көк іріңді таяқша мүлде болмауы керек. Бұл талап табиғи минералды суға да қатысты.

Зерттеу нәтижесін алған соң Тұтынушылар ұлттық лигасының өкілдері “Алматы су” кәсіпорнына хабарласқан. Кәсіпорын мамандары да аталған үйге барып, судан өздері сынама алған.

“Алматы судың” жауабында Әуезов көшесі, 64/4 мекенжайындағы үйге су орталық тазарту құрылыстарынан жеткізілетіні айтылған. Кәсіпорын мамандары су құбыры желісіндегі бірнеше нүктеден сынама алуға мүмкіндік алған. Сонымен қатар биыл 20 қазанда сағат 09:45-те зертхана қызметкерлері тікелей осы үйге барып, су сынамасын жинаған.

Алайда “Алматы су” өкілдері көк іріңді таяқша ішек таяқшалары тобына жатпайтынын түсіндірген. Оның үстіне бұл бактерияны анықтау қолданыстағы санитариялық талаптарда міндетті тексерілетін көрсеткіштер қатарына кірмейді. Сондықтан кәсіпорын зертханасының мұндай бактерияны анықтауға қажет аккредиттеуі жоқ.

Соған қарамастан, кәсіпорын зертханасында қолданылатын арнайы қоректік орта көк іріңді таяқшаның өсуіне мүмкіндік береді. Бірақ Әуезов көшесіндегі үйден алынған су сынамасын тексергенде бактерия анықталмаған.

“Алматы су” мәліметінше, сол күні жүргізілген химиялық және микробиологиялық зерттеулердің нәтижесі қолданыстағы гигиеналық талаптарға сай болған. Бұл талаптар Денсаулық сақтау министрінің 2022 жылы 24 қарашадағы бұйрығымен бекітілген.

Оның айтуынша, Тұтынушылар ұлттық лигасы Денсаулық сақтау министрлігіне де жүгінген. Олар ауызсуға қатысты қолданыстағы талаптарды қайта қарап, көк іріңді таяқшаны міндетті түрде тексерілетін бактериялар тізіміне қосуды ұсынған.

Егер мұндай тексеру қажет деп танылса, бірнеше мәселе шешілуі керек. Атап айтқанда, бактерияның рұқсат етілетін мөлшері немесе оған қатысты қауіп деңгейі белгіленуі тиіс. Сонымен қатар судан сынаманы қалай және қанша көлемде алу керегі, оны қай жерде және қаншалықты жиі тексеру керегі анықталуы қажет. Зертханаларға қойылатын талаптар да белгіленуі тиіс.

Баспасөз мәслихатында Романовскаядан Алматының барлық ауданындағы суды тексеру қажет пе деген сұрақ қойылды.

Романовская “Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы” заңға сәйкес, әр азамат өзі ақы төлейтін тауарлар мен қызметтер туралы толық әрі шынайы ақпарат алуға құқылы екенін де еске салды.

Оның сөзінше, бұл мәселе әлі толық шешілген жоқ. Тұтынушылар ұлттық лигасы Алматының әртүрлі ауданындағы үйлерден құбыр суын алып, зертханалық тексеру жүргізуді талап етпек. Олар ескі, су құбырлары тозған үйлермен қатар, жаңадан салынған тұрғын үй кешендеріндегі судың сапасын да тексеруді көздеп отыр.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда кәріз суының құрамында есірткінің бар-жоғы тексерілетіні туралы жазған едік. Мамандардың айтуынша, тұрмыстық ағын суларынан тыйым салынған заттарды анықтау оңай емес.

Интернет арқылы басталған астаналық жігіт пен қыздың таныстығы адам өлімімен аяқталды. Жігіт қызды белгісіз себеппен өз пәтерінде тұншықтырып өлтірген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Kozachkov offside Telegram арнасының мәліметінше, Алина мен Владислав биыл қаңтар айында интернет арқылы танысып, кездесе бастаған. Алайда біраз уақыттан кейін қыз жігіттің өзіне лайық емес екенін түсініп, бұл туралы әпкесі мен тәтесіне айтқан.

Алина Владиславпен қарым-қатынасын тоқтатып, кейін Таиландқа ұшуды жоспарлап жүрген. Ол бұл сапарға ұзақ уақыт дайындалып, ақша жинап, тіпті жолға шығар алдында жаздық киімдер сатып алған. Алайда бұл саяхат Алинаға бұйырмады.

4 ақпан күні Владислав пен Алина қайта кездескен. Олар бірнеше жерге барып, сыра ішкеннен кейін қыздың пәтеріне барған. Ол кезде Алина құрбысының үйінде уақытша тұрып жатқан. Жастардың арасында нақты не болғаны белгісіз. Бірақ Владислав Алинаны тұншықтырып өлтірген. Одан кейін қыздың банк шотындағы барлық ақшаны досының есепшотына аударып, ештеңе болмағандай такси шақырған. Кейін ары қарай көңіл көтеруге кеткен.

Досы оған ақшаның не үшін аударылғанын сұрағанда, Владислав смайликпен жауап берген.

Келесі күні ол досынан Алинаның жинаған ақшасын қолма-қол шешіп беруін сұраған. Қаскөй бұл ақшамен Таразға кетпек болған. Алайда жолда оны полиция қызметкерлері ұстап алды.

Осы уақытта марқұмның денесі табылған еді. Алинаның әпкесі бойжеткеннің қоңыраулар мен хабарламаларға жауап бермегеніне алаңдап, құрбысымен бірге пәтеріне барған.

Владислав Андрюшкин ұрлық жасағанын мойындағанымен, кісі өлтіру айыбын абайсызда өлімге әкеп соғу бабына ауыстыруды сұраған. Мұндай жағдайда ол ең көп дегенде екі жылға сотталуы мүмкін еді.

Алайда судья Саят Ташимбаев қылмыстың қасақана жасалғаны туралы қорытындыға келіп, айыпталушыны 10 жылға бас бостандығынан айырды. Сот үкімі заңды күшіне енген.

Марқұмның әпкесі сот үкімімен келіспейді

Алинаның әпкесі Александра сот шешімін әділ деп санамайды.

Оның пікірінше, адам өлтіргені үшін берілген жаза қылмыстың ауырлығына сай болуы керек.

Бұған дейін Ақтөбеде бір айда үшінші әйел бұрынғы күйеуінің қолынан қаза тапқаны туралы жазған едік. 31 жастағы күдікті – марқұм әйелдің бұрынғы күйеуі. Алдын ала мәлімет бойынша, қылмыс бұрынғы ерлі-зайыптылар арасындағы тұрмыстық жанжал салдарынан болған. Әйел тұншығып, көз жұмған. 

Еске салайық, Ақтөбедегі Неке сарайында 26 жастағы қызды өлтіріп кеткені туралы жазған едік. Куәгерлердің айтуынша, ғимарат маңында жүрген адамдар іштен шыққан айқай-шуды естіген. Оқиға санаулы минут ішінде болған. Полиция келген кезде қыз еденде қансырап жатқан. Дәрігерлер оның өмірін сақтап қала алмады.

Екінші жағдай да Ақтөбеде тіркелді. Алдын ала мәлімет бойынша, қылмыс бұрынғы ерлі-зайыптылар арасында тұрмыстық жанжал салдарынан болған. Полиция оқиғаның барлық мән-жайын анықтауға бағытталған қажетті тергеу әрекеттері жүргізіліп жатқанын мәлімдеді. Ведомство өкілдері бұған дейін полицияға аталған тұлғалардың арасында тұрмыстық жанжалдар болғаны туралы ешбір арыз-шағым мен хабарламалар түспегенін атап өтті. 

Қазақстанда ауыл шаруашылығы шикізатынан авиациялық отын өндіретін зауыт салу жоспарланып отыр. Кәсіпорын Қостанай облысының Рудный қаласында орналасады. Жобаны “ҚазМұнайГаз” америкалық KBR компаниясымен және қазақстандық KazFoodProducts холдингімен бірлесіп жүзеге асырмақ. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Жоба барысы АҚШ-тың Вашингтон қаласында өткен B20 USA Summit 2026 саммиті аясында талқыланды. Кездесуге “ҚазМұнайГаз” басқарма төрағасы Асхат Хасенов пен KBR компаниясының аға вице-президенті Хари Равиндран қатысты.

Тараптар зауыт салу жұмыстарының барысын және алдағы кезеңдерін талқылады. Бұған дейін үш компания жобаның негізгі шарттарын бекітіп, келісімге қол қойған. Құжат бойынша кәсіпорында америкалық KBR компаниясының PureSAF технологиясы қолданылады.

Қазір зауыттың технологиялық жобалау құжаттамасы әзірленіп жатыр. Бұл жұмыс 2027 жылдың бірінші тоқсанында аяқталуы тиіс. Одан кейін нысанның бастапқы инженерлік жобалау кезеңі басталады.

Зауыт қандай отын өндіреді?

Жоспар бойынша кәсіпорын жылына 57 мың тонна тұрақты авиациялық отын өндіреді. Ал оның биоэтанол өңдеу қуаты жылына 100 мың тонна болмақ.

Шикізат ретінде KazFoodProducts холдингіне қарасты BioOperations зауыты шығаратын биоэтанол пайдаланылады. PureSAF технологиясы спирт шикізатынан авиациялық отын алуға мүмкіндік береді. Бұл әдіс халықаралық тәжірибеде Alcohol-to-Jet деп аталады.

Жобаның тағы бір мақсаты – Қазақстанның авиациялық хаб ретіндегі әлеуетін арттыру. Сонымен бірге отандық ауыл шаруашылығы өнімдерін терең өңдеп, жоғары технологиялы отын өндірісіне пайдалану көзделген.

Анықтама: KBR (Kellogg Brown & Root LLC) – штаб-пәтері АҚШ-тың Хьюстон қаласында орналасқан халықаралық инженерлік-технологиялық компания. Ол әлемнің 80-нен астам елінде энергетика және тұрақты технологиялар саласында жұмыс істейді.

KazFoodProducts – Қазақстандағы ірі агроөнеркәсіптік холдингтердің бірі. Оның құрамындағы BioOperations кәсіпорны астықты терең өңдеп, биоэтанол өндіреді.

Айта кетейік, бұған дейін Америкалықтар Қазақстанда жүгері мен картоптан авиаотын өндіруді жоспарлап отырғаны туралы жазған едік. Жобаға америкалық LanzaJet компаниясы да қатысуға ниетті екені айтылған. Кәсіпорын Рудный қаласында орналасып, жылына 54 мың тонна авиаотын өндіруі мүмкін. Зауытта дән, жүгері, картоп сияқты органикалық шикізаттан алынған этанол пайдаланылады. Техникалық-экономикалық негіздемені әзірлеу аяқталған.

Ұлттық банктің қыркүйектегі сауалнамасына қатысқан отбасылардың 30,9%-ы айлық табысы 150 мыңнан 300 мың теңгеге дейін екенін айтқан. Бұл — сауалнамадағы ең жиі кездескен табыс санаты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Респонденттердің 23,6%-ы отбасының айлық кірісі 300–500 мың теңге екенін көрсеткен. Ал 13,4%-ы 500 мың теңгеден көп табыс табады.

Кейбір отбасылардың табысы бұдан әлдеқайда аз. Сауалнамаға қатысқандардың 12,6%-ы айына 100–150 мың теңге, 5,4%-ы 70–100 мың теңге алатынын айтқан. Отбасылардың 3,9%-ы 40–70 мың теңгемен, тағы 3,9%-ы 40 мың теңгеден аз қаражатпен күн көреді.

Көпшілік үшін негізгі табыс көзі — жалақы: оны респонденттердің 75,4%-ы атаған. Мемлекеттік жәрдемақы, зейнетақы немесе шәкіртақы алатындар — 33,2%, туыстары мен жақындарынан ақша көмегін алатындар — 9,2%.

Сауалнамаға қатысқан отбасылардың 60,3%-ында жинақ жоқ екенін айтқан. Ақшалай қоры барын 27,9%-ы растады.

Бағаның өсуін де көпшілік сезген: респонденттердің 47,3%-ы соңғы жылы тауарлар мен қызметтердің қымбаттауы бұрынғыдан жылдам болды деп есептейді. Тағы 37,7%-ы баға шамамен бұрынғы қарқынмен өсті деген пікірде.

Айта кетсек, біз бұған дейін ауылда және қалада тұратын отбасының шығынын есептеп көрген едік.

Кәсіпкер Тимур Турловқа тиесілі Turlov Private Holding компаниясы “Қазақстанның астық консорциумы” холдингінің бас компаниясы Ak Zhaiyk Capital үлесінің кемінде 51%-ын сатып алуды көздеп отыр. Келісімнің болжамды құны — 300 миллион доллар. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Мәміле жөніндегі ниет туралы келісімге 2026 жылғы 5 қарашада Turlov Private Holding, “Қазақстанның астық консорциумының” негізгі иесі Бахтияр Оспанов және Турлов қол қойған. Ak Zhaiyk Capital-дың қалған 49%-ы “Бәйтерек” холдингінің Qazaqstan Investment Corporation құрылымына кіретін Kokzhiyek Fund LP қорында қалады. Құжат туралы Freedom Holding Corp. АҚШ-тың бағалы қағаздар жөніндегі реттеушісіне жіберген хабарламасында мәлімдеген.

Тимур Турлов — Freedom Holding Corp.-тың негізгі акционері. Ол агроактивтегі үлесі үшін Оспановқа холдингтің өз акцияларын екі кезеңмен бермек: бір бөлігі 2026 жылы, қалғаны 2027 жылы. Оспанов акцияларды келісілген кәсіби қатысушылар арқылы нарықта сатып, ақшалай табысқа айналдыра алады.

Берілетін акция саны Nasdaq-тағы соңғы 20 сауда күніндегі орташа өлшенген бағаға және 1,15 коэффициентіне сүйеніп есептеледі. Құжат бойынша, Турлов пен Turlov Private Holding Оспановтың үлесі үшін келісілген ақшалай соманы толық алуына жауапты. Акцияларды сатқаннан түскен қаражат 300 миллион долларға жетпесе, айырмасын ақшалай өтейді. Оспанов 2026 жылғы 31 желтоқсанға дейін кемінде 270 миллион доллар, ал қалған 30 миллион долларды 2027 жылғы 31 наурыздан кешіктірмей алуға тиіс.

Алайда қол қойылған құжат — ниет туралы келісім. Онда мәміле түпкілікті құжаттарды келісіп, қол қоюға және сол құжаттарда белгіленетін талаптарды орындауға байланысты екені жазылған. Сондықтан сатып алу әзірге аяқталған жоқ.

Тексеру рәсімдері бітіп, түпкілікті сатып алу-сату шарты жасалғанша, Оспанов Ak Zhaiyk Capital, “Қазақстанның астық консорциумы” және топқа кіретін өзге компанияларды басқаруды жалғастырады. Сонымен бірге компаниялардың стратегиялық дамуына әсер ететін шешімдерді Turlov Private Holding-пен келісуі керек. Оларға бюджет пен егіс науқанын жоспарлау, тұқым, тыңайтқыш, өсімдікті қорғау құралдары мен жанармай сатып алу, маусымдық қаржыландыру, басшылық құрамын өзгерту, күрделі шығындар және қарыз тарту мәселелері кіреді.

“Қазақстанның астық консорциумы” — Ақмола және Солтүстік Қазақстан облыстарында жұмыс істейтін холдинг. Оның құрамында 22 ауыл шаруашылығы өндірушісі мен алты элеватор бар. Холдинг сайтындағы мәліметке сәйкес, жер қоры 909,9 мың гектарды, егіс көлемі 350 мың гектарды құрайды. Компаниялар жылына 500 мың тоннадан астам өнім өндіреді.

Freedom Holding Corp. хабарламасында Ak Zhaiyk Capital консорциумның 99%-ына иелік ететіні көрсетілген. Оспанов та компания құрылтайшыларының бірі: eGov деректеріне сүйенгенде, оның үлесі 1%.

Бахтияр Оспанов 2026 жылы алғаш рет Қазақстанның ең бай 75 кәсіпкері тізіміне кіріп, 95 миллион доллар байлығымен соңғы орынға жайғасты. Ал жеке қаражатына инвестиция салатын Turlov Private Holding Freedom Holding Corp.-тан бөлек компания болып саналады. Forbes мәліметінше, Тимур Турловтың байлығы 5,2 миллиард доллар.

Айта кетейік, бұған дейін Тимур Турловтың шығынға батқан тау-кен компаниясы акционерлеріне дивиденд төлемейтіні белгілі болды.

Алматылықтар нөсер жауынның салдарынан қаланың бірнеше ауданын су басқанын айтып шағымдануда. Жаяу жүргіншілер өткелдері, тротуарлар мен автокөлік жолдарынан бөлек, тіпті "Алатау" метро станциясының кіреберісін де су басқан. Тұрғындар бұл жағдайға қаладағы кей арықтардың бетін жабу себеп екенін жеткізді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Тұрғындар түнімен желіде жаппай толасыз жауған жауынның салдарынан жол маңына су жиналып, таңмен қозғалыстың қиындағанын жазуда. 

Бұдан бөлек тұрғындар Алатау метро станциясының кіре берісі суға толған сурет, видеолармен де бөлісті. Айтуларынша бұл аймақта су басу мәселесін тұрғындар бұрыннан көтеріп жүр. Кейін Алматы метросы оқиғаны растады.

Көпшілік қаладағы биыл беті жабылып, жаңартылған арық жүйесін сынға алды. Айтуларынша, олардың беті жабылғандықтан жаңбыр суына төтеп беру қиындаған, ал беті ашық арықтар қоқысқа толып қалған. 

Алмалы мен Наурызбай ауданының тұрғындары да жауыннан кейін қозғалыс қиындағанына шағымдануда. 

Редакциямыз қаладағы таңертеңмен басталған дүрбелеңге байланысты Алматы қаласының әкімдігінен пікір сұрады. Әкімдік арықтар жүйесі қаланың барлық жерінде жабылмағанын, ашық арық жүйелері жұмыс істеп тұрғанын жеткізді. Әкімдік ауа райына байланысты алдағы күндерде де жауын жалғасатынын және су басуға қарсы жұмыстар жүргізіліп жатқанын алға тартты. 

Ведомство сонымен қатар қала тұрғындарына қолайсыз ауа райында жолда абай болып, көлік жылдамдығын азайтуды ескертті. 

Еске салсақ, бұған дейін Алматыда көшелерге брусчатка мен жиектер орнатқан құрылыс компанияларына жаппай айыппұл салынған еді. Абаттандыру талаптарын бұзған үшін 43 құрылыс компаниясына жалпы сомасы 5,7 миллион теңге айыппұл салынды.

Алматы әуежайында қызметкер қаза тапты. Осы дерекке байланысты еңбек қауіпсіздігі талаптарын бұзу бабы бойынша қылмыстық іс қозғалды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Полиция не дейді?

Көліктегі полиция департаменті адам өліміне әкеп соққан еңбек қауіпсіздігі талаптарын бұзу дерегі бойынша қылмыстық іс қозғалғанын растады.

“Қазір оқиғаның барлық мән-жайын жан-жақты әрі объективті анықтау үшін қажет тергеу амалдары жүріп жатыр. Тергеу мүддесіне байланысты өзге ақпарат жарияланбайды”, – делінген жауапта.

Әуежайдың түсініктемесі

Әуежай мәліметінше, оқиға құрылыс жұмыстары жүріп жатқан перрон аумағында болған. 

“Алматы халықаралық әуежайының құрылыс жұмыстары жүріп жатқан перрон аумағында жазатайым оқиға орын алды. Оқиға салдарынан құрылыс жұмыстарын жүргізіп жатқан мердігер ұйымның бір қызметкері зардап шекті. Әуежай уәкілетті мемлекеттік органдарға қажет көмек көрсетіп, тергеу аясында олармен өзара іс-қимыл жасауда”, – делінген жауапта. 

Әуежай өкілдері, оқиғаның барлық мән-жайы анықталғанға дейін қосымша түсініктеме бере алмайтынын айтты. 

Айта кетейік, бұған дейін Алматы әуежайында FlyArystan ұшағынан өрт шығып, бір қызметкер жарақат алғаны туралы жазған едік. 

Қазақстанда ғылым саласына жүргізілген мемлекеттік аудит барысында 50,9 миллиард теңгенің қаржылық заңбұзушылығы анықталды. Бұдан бөлек, 47 миллиард теңгеге жуық қаражат тиімсіз жұмсалған немесе дұрыс жоспарланбаған. Құрылтайдың жалпы отырысында Жоғары аудиторлық палата төрағасы Әлихан Смайылов осындай мәліметтерді жариялады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Жоғары аудиторлық палата ғылымды дамытуға бөлінген мемлекеттік қаржы мен активтердің пайдаланылуын, сондай-ақ жер қойнауын пайдаланушы компаниялардың ғылыми зерттеулерге міндетті түрде аударатын қаражатының қалай жұмсалғанын тексерген. Аудит тоғыз мемлекеттік орган мен ұйымның қызметін қамтыған. Оның ішінде Ғылым және жоғары білім министрлігі, Ғылым комитеті, Ғылым қоры, Ұлттық ғылым академиясы және басқа да ұйымдар бар. Жалпы тексеріс аясында 241,9 миллиард теңгенің бюджет қаражаты қаралған.

Тексеру нәтижесінде 50,9 миллиард теңгенің қаржылық заңбұзушылығы анықталды. Сонымен қатар 41,5 миллиард теңге тиімсіз пайдаланылып, тағы 5,5 миллиард теңге тиімсіз жоспарланған. Аудиторлар 230 рәсімдік заңбұзушылық пен 69 жүйелі кемшілікті де тіркеген.

67 миллиард теңге бөлінген ғылыми тапсырмалар орындалмаған

Аудит ғылымға бөлінген қаржының нақты нәтижеге айналуында да мәселелер бар екенін көрсетті. Атап айтқанда, 2023–2025 жылдары ғылыми зерттеулерді қаржыландыруға арналған 20 конкурс аясында 393 тапсырма берілген. Алайда олардың 149-ы орындалмаған. Бұл тапсырмалардың жалпы құны шамамен 67 миллиард теңге.

Бұдан бөлек, бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру аясында 79 ғылыми жобаға 62 миллиард теңге бөлінген. Алайда олардың шығындары алдын ала егжей-тегжейлі есептелмеген. Кейбір жобалардың қорытынды есебі қабылданбай тұрып, орындаушыларға қаражаттың 96–98%-ы төленіп қойған. Яғни ғылыми жұмыстың түпкілікті нәтижесі тексеріліп, бағаланғанға дейін қаржының басым бөлігі аударылған.

"16 млрд теңгені құрайтын 176 жоба бойынша түпкілікті нәтижеге қол жеткізілмеген. Ұлттық мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптама орталығының мониторингі жобалардағы кемшіліктерді анықтағанымен, тиісті шешімдер қабылдауға негіз болмаған. 2025 жылы мониторинг 2 мыңнан астам ғылыми жоба мен коммерцияландыру жобасын қамтып, 3 млрд теңгеден астам сомаға бұзушылық анықталған. Алайда ұлттық ғылыми кеңестер бұл мәселелер бойынша тек ақпаратты назарға алумен шектелген", – деді Әлихан Смайылов.

Жоғары аудиторлық палата төрағасының айтуынша, ғылыми жобалардың нәтижесі көбіне жарияланған мақалалар, алынған патенттер және ғылыми жаңалықтарды өндіріске енгізу туралы құжаттар арқылы бағаланады. Алайда мұндай құжаттардың болуы зерттеу нәтижесінің нақты өндірісте қолданылғанын немесе экономикалық пайда әкелгенін білдірмейді. Мәселен, аудит барысында іріктеліп тексерілген 60 патенттің ешқайсысы бойынша оларды пайдалану туралы келісім жасалмаған.

22 миллиард теңгеден астам қаржы бөлінген жобалар күткен нәтижеге жетпеген

Ғылыми зерттеулерді нақты өнімге айналдырып, нарыққа шығару мәселесінде де кемшіліктер анықталған. Ғылым қорының есебінде ғылыми әзірлемелерді коммерцияландыру деңгейі 44% деп көрсетілген. Алайда аудиторлар көрсеткішті бірыңғай әдістеме бойынша қайта есептегенде оның нақты үлесі шамамен 16% болғанын анықтаған.

"Нақты нарықтық әсер де шамалы. Аяқталған 141 жобаның ішінде небәрі 38 жоба немесе 27%-ы ғана соңғы 3 жылда өнімді тұрақты түрде сата алған. Қаржы көлемі 22 млрд теңге болатын қалған 103 жоба өнім өндіру мен сату көлемі бойынша күткен нәтижелерге қол жеткізбеген", – деді Жоғары аудиторлық палата төрағасы.

Яғни ғылыми зерттеулерге қаржы бөлініп, жобалар аяқталғанымен, олардың басым бөлігі нарықта тұрақты сатылатын өнім шығаруға қол жеткізе алмаған.

Ғылымға бөлінетін қаржы екі еседен астам артқан

Аудит қорытындысы ғылым саласына бөлінетін қаржының соңғы жылдары айтарлықтай өскенін де көрсетті. Әлихан Смайыловтың айтуынша, 2022–2025 жылдар аралығында ғылымды қаржыландыру көлемі 122 миллиард теңгеден 262 миллиард теңгеге дейін артқан. Осы кезеңде Ұлттық ғылым академиясы құрылып, жоғары оқу орындары мен ғылыми ұйымдардың материалдық-техникалық базасын жаңарту, жас ғалымдарды қолдау жұмыстары жүргізілген. Алайда қаржыландыру көлемі ұлғайғанымен, ғылыми зерттеулерге жұмсалатын шығын жалпы ішкі өнімнің небәрі 0,16%-ына тең. Ал белгіленген мақсатты көрсеткіш – 1%. Ғылым саласын қаржыландыруда мемлекеттің үлесі де айтарлықтай өскен.

"Ғылымды қаржыландыруда мемлекеттің үлесі 55%-дан 82%-ға дейін артқан. Бұл бизнестің ғылыми әзірлемелерге сұранысы мен зерттеулерді қаржыландыруға қатысуы әлі де төмен екенін көрсетеді. Аудит барысында ғылым саласын басқаруда да жүйелі кемшіліктер анықталды. 2021–2025 жылдары саланы дамытуға арналған төрт бағдарламалық құжат қабылданғанымен, оның үшеуінің күші мерзімінен бұрын жойылды", – деді Смайылов.

Сонымен қатар ғылым саласын дамытуға арналған бірқатар жоспарлы көрсеткіш төмендетілген.

Атап айтқанда, ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға жұмсалатын шығындардың нысаналы көрсеткіші ЖІӨ-нің 2%-ынан 0,5%-ына дейін қысқартылған. Зерттеушілер санын арттыру көрсеткіші 50%-дан 7%-ға, ал жеке сектордың ғылыми жобаларды бірлесіп қаржыландыру үлесі 50%-дан 32%-ға дейін төмендеген.

Жер қойнауын пайдаланушылардың қаржысы депозиттерге салынған

Аудиторлар жер қойнауын пайдаланушы компаниялардың ғылыми зерттеулерге міндетті түрде бөлетін қаражатының жұмсалуын да тексерген. Заң бойынша жер қойнауын пайдаланушылар табысының белгілі бір бөлігін ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға бағыттауға міндетті. Алайда аудит нәтижесінде осы қаражатты басқаратын ұйымдардың қаржының едәуір бөлігін бірден ғылыми жобаларға жұмсамай, банктердегі депозиттер мен бағалы қағаздарға орналастырғаны анықталған.

Мәселен, Astana Hub 22,9 миллиард теңгені, ал "Самғау" қоры 10,2 миллиард теңгені осындай қаржы құралдарына салған. Нәтижесінде бұл ұйымдар тиісінше 12,8 миллиард және 1,6 миллиард теңге пайыздық табыс алған. Сонымен қатар ғылыми жобаларды қаржыландыру кезінде қаражатты аудару мерзімдері де бұзылған. Astana Hub-та кешігу 215 күнге дейін жетсе, "Самғау" қорында кейбір төлемдер екі жарым жылдан астам уақытқа созылған.

Аудит барысында жер қойнауын пайдаланушылардың ғылыми зерттеулерге бөлінуі тиіс қаражат бойынша 10,2 миллиард теңге қарызы бары анықталған. Оның 3,2 миллиард теңгесіне қатысты сот арқылы өндіріп алу мерзімі өтіп кеткен.

Тексеру нәтижесінде 36 материал жауапты органдарға жолданды

Жоғары аудиторлық палатаның мәліметінше, аудит барысында анықталған заңбұзушылықтардың бір бөлігі бойынша қаржыны қалпына келтіру және мемлекетке қайтару шаралары қабылданған. Атап айтқанда, 37,8 миллиард теңге қалпына келтіріліп, тағы 19,1 миллион теңге өтелген. Сонымен қатар тексеру нәтижесінде 36 материал әкімшілік жауапкершілікке тарту мәселесін қарау үшін уәкілетті органдарға жолданған. Бұдан бөлек, Геология комитеті есептілікті уақытында тапсырмаған 13 жер қойнауын пайдаланушыны әкімшілік жауапкершілікке тартқан.

Аудиторлар ғылыми жобаларды қаржыландыру тәртібін қайта қарауды, зерттеу нәтижелерінің іс жүзінде қолданылуын бақылауды күшейтуді және ғылыми жобаларға баға беретін сарапшылардың жауапкершілігін арттыруды ұсынып отыр.

Еске салсақ, бұған дейін Түркістан облысының Сарыағаш ауданындағы №12 колледж LEGO құрастырғыштары мен парталарды сатып алуға 27 миллион теңгеден астам қаржы жұмсағаны хабарланған еді. Оның ішінде 14 миллион теңгеден астам қаражат балаларға арналған LEGO жиынтықтарына бөлінген. Сатып алынған құралдардың арасында 4–6 жастағы балаларға арналған ойыншықтар да болған.

2026 жылғы қыркүйектің қорытындысы бойынша Қазақстанның банк секторы өсімін жалғастырды. Негізгі көрсеткіштердің барлығында, соның ішінде кредит беру саласында да оң динамика байқалды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Бір айда Қазақстанның екінші деңгейлі банктерінің жиынтық несие портфелі 1,1%-ға немесе 500 миллиард теңгеге жуық өсті. Бұл жыл басынан бергі айлық өсімнің ең жоғары көрсеткіштерінің бірі. Бұл туралы Ranking.kz хабарлады. Сонымен қатар жекелеген банктердің көрсеткіштері әртүрлі болды. Қыркүйек айында Қазақстандағы 23 екінші деңгейлі банктің тек 12-сі несие портфелін ұлғайта алған. Ал қалған 11 қаржы ұйымында бұл көрсеткіш төмендеген.

Несие нарығының өсуіне елдегі ірі банктер негізгі үлес қосып отыр. Олардың еншісіне барлық несие портфелінің шамамен 92%-ы тиесілі.

Қазақстанның ірі екінші деңгейлі банктері арасында қыркүйек айында несие портфелінің өсу қарқыны бойынша Bank RBK көш бастады. Банктің несие портфелі 5,4%-ға өсіп, 1,8 триллион теңгеге жетті. Бұл банк секторы бойынша орташа айлық өсімнен едәуір жоғары. Сондай-ақ Bank RBK несие портфелінің абсолютті өсімі бойынша да бірінші орынға шықты. Бір айда оның несие портфелі 90,3 миллиард теңгеге ұлғайған. Осылайша, банк нарықтағы ірі ойыншылар арасында несие портфелінің жалпы өсіміне ең көп үлес қосты.

Өсу қарқыны бойынша екінші орынды Alatau City Bank иеленді. Оның несие портфелі 5,1%-ға артып, 1,3 триллион теңгеге жетті. Ақшалай өсім 64,3 миллиард теңгені құрады.

Үздік үштікті 2,5%-ға өсім көрсетіп, несие портфелін 3,2 триллион теңгеге жеткізген ForteBank түйіндеді. Бір айдағы өсім 77,8 миллиард теңге болды.

Ал үздік бестікке Home Credit Bank (2%) пен Отбасы банк те (1,6%) енді.

Несие нарығының барлық сегментінде өсім байқалды

Несие нарығының негізгі сегменттерінің барлығында оң динамика тіркелді. Атап айтқанда, қаржыға жатпайтын заңды тұлғаларға берілген несиелердің көлемі бір айда 0,6%-ға өсіп, 17,4 триллион теңгеге жетті. Ал қаржы ұйымдарына берілген несие көлемі 13,3%-ға артып, 1,5 триллион теңгені құрады.

Жеке тұлғаларға берілген несиелер көлемі де 0,7%-ға өсіп, 26,7 триллион теңгеге жетті.

Бір жылда Қазақстанның екінші деңгейлі банктерінің жиынтық несие портфелі 12,4%-ға немесе 5,2 триллион теңгеге ұлғайды.

Осылайша, жекелеген банктердің көрсеткіштері әртүрлі болғанына қарамастан, Қазақстанның несие нарығында оң динамика сақталып отыр. Нарықтағы белсенді банктердің несие портфелінің өсуі сектордың жалпы көрсеткішіне елеулі үлес қосып, басқа банктердегі төмендеуді өтеп отыр. Нәтижесінде жекелеген қаржы ұйымдарының өсімі бүкіл банк нарығының тұрақтылығы мен одан әрі дамуына ықпал ететін маңызды факторға айналды.

ҚР Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі 2026 жылғы 15 шілдеде берген №1.1.821.135 лицензиясы

Иран астанасы Тегеранда бейбіт тұрғындарды әскери дайындықтан өткізу қалыпты жағдайға айналды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі BBC арнасына сілтеме жасап хабарлайды. 

АҚШ әскері Иран аумағына құрлықтан басып кіруі мүмкін деген қауіп бар. Осыған байланысты елде тұрғындарды әскери жағдайға дайындауға бағытталған "Джанфада" (Өзін құрбан етуге дайын) атты ауқымды науқан басталды.

Әйел еріктілерге арналған негізгі оқу-жаттығу орындарының бірі Тегеранның орталығындағы Азади алаңында ұйымдастырылған.

Дәстүрлі чадра киген ирандық әйелдер атыс қаруын қолдануды үйреніп, қала жағдайында әрекет етуге арналған бастапқы тактикалық дайындықтан өтіп жатыр.

Орталықтың ашылу салтанаты 10 қараша, сейсенбі күні бір топ әйелдің қатысуымен өтті. IRNA агенттігінің мәліметінше, орталық әйелдердің мүмкіндіктерін кеңейтіп, олардың елдің әлеуметтік және қорғаныс жүйесіндегі рөлін нығайтуды көздейді. Мұнда әйелдерге арналған арнайы бағдарламалар, оқу курстары мен түрлі іс-шаралар ұйымдастырылады.

Бұған дейін АҚШ Иранның ядролық бағдарламасын тоқтатуға көмектесетін ақпарат үшін 20 миллион долларға дейін сыйақы жариялаған еді. 

АҚШ Мемлекеттік департаменті “Әділдік үшін сыйақы” (Rewards for Justice, RFJ) бағдарламасы аясында Иранның ядролық нысандары, жабдықтары және осы бағдарламаға қатысы бар мамандар туралы құнды ақпарат бергендерге 20 миллион долларға (8,9 миллиард теңге) дейін төлеуге дайын. Мұны АҚШ Қарулы күштерінің Орталық қолбасшылығы (CENTCOM) X әлеуметтік желісінде хабарлады.

Сонымен қатар ақпарат берген адамдарға басқа елге қоныс аудару мүмкіндігі ұсынылуы мүмкін.

Биыл АҚШ пен Израиль Иранның ядролық нысандарына соққы жасады. Бұған Тегеранның ядролық бағдарламасының сипатына қатысты алаңдаушылық себеп болған. Иран билігі болса, атом бағдарламасының бейбіт мақсатты көздейтінін мәлімдеп келеді.

Қазақстан қаржыгерлері доллар бағамына қатысты бір жылдық болжамын қайта қарады. Қарашадағы сауалнамаға қатысқан сарапшылар бір жылдан кейін доллар 499,4 теңге болады деп күтеді. Бұған дейінгі болжам — 502,6 теңге. Бұл туралы Stan.kz ақпараттық агенттігі хабарлайды.

Ал желтоқсанның басында доллар шамамен 462,4 теңгеге дейін қымбаттауы мүмкін. Бұл алдыңғы болжамнан жоғары: қазанда сарапшылар 456,5 теңге болады деп күткен. Қазан айында теңге долларға шаққанда 3%-ға әлсіреп, Ұлттық банктің валюта сатуы азайған еді. Теңгенің әлсіреуі тауар бағасына қатысты күтулерге де әсер етуі мүмкін.

Ұзақ мерзімде теңгені қолдайтын бірнеше фактор бар. Сарапшылар экспорттан түсетін валютаның көбеюін, Ұлттық банк пен экспорттаушылардың валюта ұсынуын және 2027 жылы Ұлттық қордан бюджетке аударылатын қаражаттың 2,8 трлн теңгеден 4,4 трлн теңгеге дейін артуын атап өтті.

Мұнай бағасына қатысты болжам да өсті: бір жылдан кейін сарапшылар баррель мұнай 93,4 доллар тұрады деп күтеді. Бұған дейінгі болжам — 79 доллар. Ал алдағы 12 айда Қазақстан экономикасы 4,5%-ға өседі деген болжам жасалды. Бұрын бұл көрсеткіш 4,4% болған.

Инфляцияға қатысты болжам керісінше нашарлады. Қаржыгерлер бір жылдан кейін баға өсімі 9,9% болады деп күтеді. Алдыңғы сауалнамада 9,7% деп болжаған.

Осы жағдайды ескерген сарапшылардың көбі Ұлттық банк базалық мөлшерлемені қазіргі 15,75% деңгейінде сақтайды деп санайды. Сауалнамаға қатысқандардың 35%-ы мөлшерлеме 15,5%-ға дейін төмендеуі мүмкін деген пікірде. Олардың ойынша, Ұлттық банк инфляцияның баяулауы тұрақты ма, соны бағалау үшін мөлшерлемені біраз уақыт өзгертпеуі ықтимал. Бір жылдан кейін базалық мөлшерлеме 14,5%-ға дейін төмендейді деген болжам бар.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда доллар бір күнде 4 теңгеге арзандады. 

Таразда қызметтік көлік терезесінен жолға түкірген полицей әкімшілік жауапкершіліктен босатылды. Әкімшілік құқықбұзушылықтар жөніндегі мамандандырылған сот ұсақ бұзақылық туралы істі тоқтатқан. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Оқиға 2 қарашада болған. Блогер Аян Сауранбаев патрульдік полицейдің қызметтік көлік терезесінен сыртқа түкірген сәтін видеоға түсіріп алған. Жазба әлеуметтік желіде тараған соң Жамбыл облысының полиция департаменті қызметтік тексеру жүргізген. Осылайша, 38 жастағы полиция аға лейтенанты Ерлан Айтжановқа қатысты Әкімшілік құқықбұзушылық туралы кодекстің 434-бабы (Ұсақ бұзақылық) бойынша хаттама толтырған.

Алайда сотта полицей жауапкершіліктен босатылды.

Полицей өзін қалай ақтады?

Сот отырысында Ерлан Айтжанов көліктен түкіргенін жоққа шығармаған. Оның айтуынша, сол сәтте тамағы жыбырлап, қатты жөтел қысып, өзін жайсыз сезінген. Сондықтан түкіруге мәжбүр болған.

Судья Камар Үсенбаева бейнежазбаны зерттей келе, түкіру сәті көрінгенімен, сілекейдің нақты қай жерге түскені кадрға түспеген деген қорытындыға келген.

Сот мәліметінше, сілекейдің қоғамдық пайдаланатын жолға түскені дәлелденбеген. Сол себепті полицейдің кінәсі анықталмады деп танылып, әкімшілік іс тоқтатылған.

Блогер прокуратураға шағымданды

Блогер Аян Сауранбаев сот шешімімен келіспей, прокуратураға ресми шағым жолдаған. Ол судьяның шешіміне құқықтық баға беріп, әкімшілік заңнаманың баршаға бірдей қолданылуын тексеруді сұрайды.

Блогердің пікірінше, мұндай жағдайда қарапайым азаматтар айыппұл арқалауы мүмкін. Ал полицейдің жауапкершіліктен босатылуы қоғамда заңның бәріне бірдей қолданылатынына күмән тудырады.

Айта кетейік, бұған дейін әлеуметтік желіде Тараз қаласының полиция қызметкері көліктің терезесінен жерге түкірген бейнеролик тараған еді. Сол кезде полицейдің “Ұсақ бұзақылық” фактісі бойынша, әкімшілік жауапкершілікке тартылғаны айтылған. 

2027 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда айлық есептік көрсеткіш 4 693 теңгеге дейін өседі. Соған сәйкес, жеке табыс салығын есептегенде қолданылатын базалық шегерімнің көлемі де ұлғаяды. Бұл өзгеріс жалақыдан ұсталатын салықты азайтып, қызметкерлердің қолына алатын ақшасын сәл көбейтеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

“Uchet.kz 20 жыл” конференциясында кәсіби аудитор әрі салық мәселелері бойынша бизнес-тренер Светлана Ким 2027 жылдан бастап қызметкерлердің табысына қолданылатын салықтық шегерімдер қалай өзгеретінін түсіндірді.

Оның айтуынша, қызметкер базалық шегерімді — айына 30 АЕК мөлшерінде — бір жұмыс берушіге өтініш беру арқылы қолдана алады. Бұл тәртіп келесі жылы да сақталады. Шегерім жалақыдан міндетті әлеуметтік төлемдер алынып тасталғаннан кейінгі, 10% мөлшерлемемен салық салынатын табысқа қолданылады.

АЕК-тің өсуіне байланысты базалық шегерім 129 750 теңгеден 140 790 теңгеге дейін көтеріледі.

Мысалы, қызметкердің салыққа дейінгі жалақысы 500 мың теңге делік. Одан 50 мың теңге міндетті зейнетақы жарнасы және 10 мың теңге МӘМС жарнасы ұсталған соң, салық салынатын табыс 440 мың теңге болады.

2026 жылы осы сомадан 129 750 теңге шегерілсе, 2027 жылы шегерім 140 790 теңгені құрайды. Сонда 10% жеке табыс салығы 299 210 теңгеден есептеліп, шамамен 29 921 теңге болады. Ал 2026 жылғы есеппен салық шамамен 31 мың теңге шығар еді. Осылайша, қызметкердің қолына тиетін жалақы шамамен 410 мың теңгеге жетеді.

“АЕК-тің өсуіне байланысты келесі жылы жеке тұлғаның салық салынатын табысы азайып, қолына алатын ақшасы сәл көбейеді. Әрине, шегерім мөлшері бұдан да жоғары болса, мысалы 100 АЕК-ке дейін жетсе, жақсы болар еді”, — деді Светлана Ким.

Сарапшы салықтық шегерімдерді келесі айға ауыстыру тәртібі де өзгеретінін атап өтті. Бұрын қызметкердің жалақысы шегерім сомасынан аз болса, пайдаланылмай қалған бөлігін келесі айда қолдануға болатын. Мысалы, айлық 100 мың теңге болған жағдайда, базалық шегерімнен кейін салық салынатын табыс нөлден төмен шығуы мүмкін еді. Кейінгі айда жалақы артса, қалған шегерімді пайдалануға рұқсат етілетін.

Алайда Салық кодексіне ұсынылған түзетулер жобасында базалық шегерімнің пайдаланылмаған бөлігін келесі айға көшіруге болмайтыны жазылған. Демек, бір айда толық қолданылмаған шегерім кейінгі кезеңде есепке алынбай, күшін жояды. Кимнің сөзінше, мұндай шегерімдерді айлар арасында ауыстыруға 2025 жылға дейін мүмкіндік болған.

Бұған дейін Мемлекеттік кірістер комитеті 2025 жылы жұмыс беруші арқылы алдын ала салықтық шегерім қолданған азаматтарға қазан айынан кейін хабарлама жолдайтыны айтылған. 

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда кедейлік көрсеткіші 20 жылдағы ең төмен деңгейге түскен.

Зікірші Исматулла төңірегіндегі дау кезінде Хауа есімді әйел 16 жасында өз еркінен тыс тұрмысқа беріліп, жылдар бойы қорлық көргенін мәлімдеді. Оның айтуынша, әкесінің өгей ағасы оны қорқытып, болған жайтты жария етпеуге тырысқан. Енді ол бала күнінен көрген зорлық-зомбылығы мен ауыр тағдырын көпшілікке жайып салды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

"Әкем қайтыс болған соң, 16 жасымда тұрмысқа берді"

Хауаның айтуынша, оның балалық шағы еркіндік пен қамқорлыққа толы болмаған. Ол Ыстамбұлда дүниеге келген. 5 жасында отбасы өгей әкесінің ағасы Исматулланың ықпалымен Ауғанстанға көшкен. Кейін Пәкістанда да тұрғанын айтқан әйел бала күнінен соның қорлығын көргенін айтты.

Оның сөзінше, отбасындағы адамдардың бәрі Исматулладан қаймыққан. Тіпті әкесі де оның айтқанынан шыға алмаған. Әкесі отбасын асырау үшін шетелге жұмысқа кетіп, үйіне екі-бес жылда бір рет қана оралатын болған.

Ол отбасында 6 ұл мен 1 қыз болғанын, өзі төрт ағасы мен екі інісінің арасында өскенін айтады.

Алайда көпшілік ойлағандай ерке қыз болып өспеген. Керісінше, анасы да үйдегі жағдайға байланысты ашуын балалардан алатын болған. Әсіресе Хауаның көп таяқ жегенін айтады.

Хауаның әкесі 2000 жылы соңғы рет үйіне келген. Сол кезде қатты ауырып, дәрігерлер оған қатерлі ісік диагнозын қойған. Алты ай бойы төсек тартып жатқан әкесіне Хауа басынан өткен жағдайлардың бәрін айтып берген.

Хауаның айтуынша, әкесі қайтыс болғаннан кейін өміріндегі қиындықтар одан әрі күшейген. Ол кәмелет жасына толмай жатып, 16 жасында Исматулланың жамағатындағы адамға тұрмысқа берілген. Болашақ күйеуін өзі таңдамағанын, тіпті оған дейін танымайтынын айтады.

Оның айтуынша, некеден кейін де өмірі жеңілдемеген. Күйеуінен таяқ жеп, түрлі қорлық көрген. Тіпті өлтіремін деп қорқытқан кездері де болғанын жеткізді. Осындай жағдайлардың салдарынан бір кездері өз өміріне қол жұмсауға әрекеттенгенін де жасырмады.

Кейін Хауа балалы болған. Өзінің айтуынша, ол баласымен бірге есейіп, өмірдің талай қиындығын қатар өткерген. Әйелдің сөзінше, сол ортада әйелдің өз пікірі мен қалауы ескерілмеген. Әйел үндемей, ер адамның айтқанын орындауы керек деген түсінік үстем болған. Ол мұндай көзқараспен келіспегені үшін де қысым көргенін айтады.

Ақыры Хауа бірінші күйеуімен ажырасып, баласымен бірге кеткен. Алайда оның айтуынша, ажырасқаннан кейін де қысым тоқтамаған.

"Балалық шағымды кім қайтарып береді?"

Хауа кейін екінші рет тұрмысқа шыққан. Қазіргі жолдасы мен отбасында да түсініспеушіліктер болғанын айтады. Осындай сәттерде өткен өмірін еске алып, неге өзі қаламаған некенің зардабын әлі күнге дейін тартуы керек екенін ойлаған.

Ол Исматулланың өгей ағасы екенін, бұрын да басынан өткен жағдайларды айтқанын, бірақ оның атын ашық атаудан қорыққанын жеткізді.

Хауаның сөзінше, Исматулла оны үндемеуге шақырып, туыстарына зиян келтіруі мүмкін екенін айтып қорқытқан. Сондай-ақ Қазақстанда өзінің сөзі өтетінін айтқанын алға тартты.

"Мен бұл шал туралы бүгін ғана айтып отырған жоқпын. Бұрыннан айтып келемін. Бірақ атын ашық айтпайтынмын. Өйткені ол о…..н шал мені қорқытатын. "Айтпа, үндеме" дейтін. Туыстарыңа қолымнан келгенін жасай аламын, Қазақстанда менің сөзім өтеді дейтін", – деп жазды Хауа.

Оның айтуынша, Исматулланың өгей ағасы арада жылдар өткен соң кешірім сұрап, болған жағдайды ұмытуды өтінген. Алайда Хауа мұндай өтінішті қабылдай алмайтынын жеткізді.

“Үйде "әйелге оқудың керегі жоқ” деп өстік”

Хауа өзінің 17 жасында түскен суретін де жариялаған. Онда үлкен ұлымен бірге түскенін айтып, сол кезеңде басынан өткен қиындықтарды еске алған. Әйелдің айтуынша, алғашқы некесі аяқталғаннан кейін де бұрынғы ортаның адамдары оны сөз етуді тоқтатпаған. Тіпті екінші жолдасының отбасына оның бұрынғы өмірін айтып береміз деп қорқытқан кездері болған.

Бүгінде Хауа өткен өмірінен алыстап, өз жолын тапқанын айтады. Ол бала кезінен білім алуға, жұмыс істеуге және өз бетінше шешім қабылдауға мүмкіндік болмағанын жазған.

"Өте қараңғы отбасында туып-өстім. Қолдау дегенді қойшы, тіпті еркіндігім де болған жоқ. Өзім оқығым келді, бірақ оқуға рұқсат бермеді. Біздің үйде "әйелге оқудың керегі жоқ", "әйел жұмыс істемеу керек", "әйел еркекке бағыну керек" деп өстік", – дейді ол.

Хауа университетке өз қатарластарымен бірге түсе алмағанын, кейін өзінен кіші студенттермен оқуға мәжбүр болғанын айтады. Соған қарамастан, білім алуды тоқтатпаған. Диплом алып, жұмыс істеп, жеке кәсібін ашқан.

Әйел қазіргі өміріне өзі күресіп жеткенін айтып, әлеуметтік желідегі парақшасында еркін өмір сүріп жатқанын, мамандығы мен жеке бизнесі бар екенін, екінші отбасын өз қалауымен құрғанын атап өтті.

Хауа өзінің басынан өткен жағдайларды жариялағаннан кейін әлеуметтік желіде оған қатысты пікірлер жазылғанын да айтты. Оның сөзінше, Исматулланы жақтаған азаматтардың бірі оған "Төсекке өз еркіңмен жаттың ба? Неге 102-ге хабарласпадың?" деген сұрақ қойған. Мұндай пікір әйелдің ашуын тудырған. Ол 16 жастағы қыздың сол кездегі жағдайын түсінбей тұрып, өзін кінәлауға болмайтынын жеткізді.

Оның сөзінше, бүгінгі өмірі жақсы болғанымен, өткен күндердің зардабы ұмытылған жоқ.

Публикация от ХАУА 🇰🇿| 🇺🇸 АҚШ • FLORIDA • TRUCK BUSINESS (@havva_usa)

Исматулла Мақсұм кім және ол не үшін күдікке ілінді?

Исматулла Мақсұм, Исматулла Әбдіғаппар есімімен де танымал, 2000 жылдары Қазақстанда белгілі болған діни қайраткер. Ол өзін Қожа Ахмет Ясауидің сопылық ілімін жалғастырушы ретінде таныстырған. Алайда кейінгі уақытта оның есімі кәмелетке толмағандарға қатысты сексуалдық зорлық-зомбылық туралы айыптауларға байланысты қайтадан қоғам назарына ілікті.

Ашық дереккөздердегі мәліметтерге сәйкес, Исматулла Мақсұм Ауғанстанда дүниеге келген. Кейін Пәкістанда діни білім алған. 1996 жылы Қазақстанға келіп, Алматыда медресе ашқан. Оның айналасына жиналған адамдар кейін "зікіршілер" деген атпен белгілі діни қауымдастық құрған.

Исматулла Мақсұм өзін Қожа Ахмет Ясауи жолын ұстанушы ретінде таныстырған. Оның діни көзқарастары мен қауымдастық қызметі кейін қоғамда және құқық қорғау органдары тарапынан назарға алынған.

Неліктен сотталған?

2011 жылы Исматулла Мақсұмға қатысты сот үкімі шықты. Ол экстремизм, ұйымдасқан қылмыстық топ құру және заңсыз медициналық қызмет көрсету ісі бойынша 14 жылға бас бостандығынан айырылды. БАҚ мәліметінше, ол 2019 жылы бостандыққа шыққан.

Жасөспірімдерге қатысты қандай айыптаулар айтылды?

2026 жылдың қазанында Исматулла Мақсұмның есімі тағы да үлкен даудың ортасында қалды. Бұған оның бұрынғы шәкірттері мен діни қауымдастықтың бұрынғы мүшелерінің журналист Жанар Байсемізге берген сұхбаттары себеп болды.

Сұхбат барысында Ақылбек Жұмабеков пен басқа да бұрынғы ізбасарлар қауымдастық ішінде кәмелетке толмаған жасөспірімдерге қатысты сексуалдық сипаттағы орынсыз әрекеттер болғанын мәлімдеді. Олардың айтуынша, Исматулла Мақсұмның айналасында жүрген балалардың кейбірі қысымға ұшыраған. Сондай-ақ бұрынғы шәкірттер діни жетекшінің болған жағдайларды жария етпеу үшін балаларды түрмеге қамататынын айтып қорқытқанын алға тартты.

Ақылбек Жұмабеков сұхбатында бұл жағдайды қауымдастық ішінде жүргендердің көбі білетінін, бірақ ашық айтуға қорқатынын жеткізген.

Осы жарияланымдардан кейін Қазақстан ішкі істер министрлігі сотқа дейінгі тергеу бастағанын хабарлады. Ведомство өкілдері барлық мән-жай тексерілетінін мәлімдеді. Алайда Қылмыстық-процестік кодекстің 201-бабына сәйкес тергеу барысы туралы өзге ақпарат жарияланбайтынын атап өтті.

ҚМДБ не деді?

Оқиға қоғамда талқылана бастағаннан кейін Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы да мәлімдеме жасады.

Басқарма өкілдері Исматулла Мақсұм мен оның жақтастарының ҚМДБ-ға ешқандай қатысы жоқ екенін мәлімдеді. Сондай-ақ олардың әрекеттері мен діни көзқарастары басқарманың ұстанымына сәйкес келмейтінін жеткізді.

Бұған қоса, діни басқарма Қожа Ахмет Ясауидің рухани мұрасын жеке мүдде үшін пайдаланбауға шақырып, халықты күмәнді діни топтардан сақ болуға үндеді.

Астанадағы №83 Ыбырай Алтынсарин атындағы мектеп-гимназияның 11-сынып оқушысы Батыр Балтабеков үш жылда 800-ден астам кітап оқып, 100-ге жуық өлең жазған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

800 кітапты үш жылға бөлсек, Батыр аптасына орта есеппен бес кітаптан оқыған. Яғни, ол күніне бір кітапқа жуық шығарманы аяқтаған.

Оқушы қандай кітаптарды оқиды?

Елорда әкімдігінің мәліметінше, Батыр қазақ және әлем классиктерінің шығармаларын оқығанды ұнатады. Оның сүйікті авторларының қатарында Мұхтар Әуезов, Абай Құнанбайұлы және Мұқағали Мақатаев бар. Ол кітаптарды қазақ және орыс тілдерінде оқиды.

Батыр кітап оқуға деген қызығушылығын достарына да сіңіруге тырысады. Біреуге шығарма ұсынбас бұрын оның қандай жанрды ұнататынын сұрап, талғамына қарай кітап таңдап береді.

Оқушының кітапқа деген қызығушылығын отбасы да қолдайды. Батыр үйде оқыған шығармаларын әдебиетке құмар әжесімен жиі талқылайды.

Сонымен қатар ол тек кітап оқумен шектелмейді. Өзі де өлең жазады. Қазір оның 100-ге жуық өлеңі бар.

Мектеп кітапханасында оқушының формулярын екі рет ауыстырған

Батыр мектеп кітапханасына төртінші сыныптан бастап тұрақты түрде барып жүрген. Кітапханашы Әсия Әбілдинаның айтуынша, осы уақыт ішінде оқушының оқырман формулярын екі рет ауыстыруға тура келген.

Ол кітаптардың басым бөлігін мектеп кітапханасынан алады. Көбіне көркем әдебиет пен классикалық шығармаларды таңдайды.

Қазір Батыр мектеп бітіру емтихандарына дайындалып жүр. Соған қарамастан кітап оқуын жалғастырған. Сондай-ақ ол "Кітап оқитын ұлт" республикалық марафонына қосылып, осы уақытқа дейін бес-алты кітап оқып, олар туралы пікірлерін жариялаған.

Мектепті аяқтаған соң Батыр тарих мамандығын меңгеріп, мұғалім болуды жоспарлап отыр. Қала әкімдігі оқушының 800 кітаптан басталған оқырмандық жолы алдағы уақытта да жалғасады деп үміттенеді.

Еске салайық, қазақстандық БАҚ беттерінде Айханым Оқасова есімді оқушы қыздың Гарвард университетіне оқуға шақырту алғаны туралы ақпарат тараған еді. Сонымен қатар оның шетелдегі басқа да университеттерге қабылданғаны, тоғыз тіл білетіні және FLEX бағдарламасына қатысқаны айтылды. 

Бәрі неден басталды?

Айханым Оқасова туралы ақпарат алғашында Digital Business басылымында жарияланған. Басылым Павлодардағы №47 мектептің 11-сынып оқушысы Гарвард университетіне оқуға қабылданғанын хабарлады.

Олардың дерегінше, 17 жастағы оқушыға Гарвард университетінің Harvard Extension School бөліміндегі Bachelor of Liberal Arts (ALB) бағдарламасы бойынша білім алу ұсынылған. Басылым оның оқу ақысын толық өтейтін грант иеленгенін де жазды. Айханымның айтуынша, қабылданғаны туралы хат оған 30 қазанда келген. Ал оқуын 2027 жылдың күзінде бастауды жоспарлаған.

Оған қоса оқушы тоғыз тіл меңгергенін, TOEFL емтиханынан 110 балл жинағанын айтқан. Сонымен қатар қытай тілінен HSK 5 сертификатын алғанын және корей тілі бойынша біліктілік сынағынан өткенін жазған. Сонымен қатар Айханым тіл үйрету саласында тәжірибесі барын, осы уақытқа дейін 700-ден астам оқушыға сабақ бергенін мәлімдеген. Оған қоса, Ailingo атты тіл үйренуге арналған білім беру платформасын дамытып жатқанын жеткізген.

Айханым Гарвардтың аталған бағдарламасына 2025 жылы, 10-сыныпта оқып жүрген кезінде қызығушылық танытқан. Болашақта педагогика, шет тілдері және білім беру технологиялары бағытында білімін жетілдіріп, алған тәжірибесін Қазақстандағы білім саласын дамытуға пайдалануды көздейтінін айтқан.

Алайда көп ұзамай оқушының жетістіктеріне қатысты күмән туындады.

11 қарашаға қараған түні Ресейдің Ленинград облысындағы Усть-Луга портына ұшқышсыз ұшу аппараттары шабуыл жасады. Шабуылдан кейін порт аумағында өрт шыққан. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ленинград облысының губернаторы Александр Дрозденко шабуыл болғанын растады.

Украиналық мониторинг арналары порт аумағындағы ірі өрттің видеосын жариялады. Олардың мәліметінше, өрттен шыққан жалын ондаған шақырым жерден көрінген. Ресейлік ақпарат көздері де Ленинград облысына жаппай дрон шабуылы жасағанын хабарлады.

Губернатордың мәліметінше, әуе шабуылына қарсы қорғаныс күштері 146 дронды жойған.

Порттың Қазақстанға қандай қатысы бар?

Усть-Луга – Балтық теңізі жағасындағы Ресейдің ірі порттарының бірі. Ол арқылы мұнай мен мұнай өнімдері шетелге экспортталады. Қазақстан да мұнай тасымалдау үшін осы портты пайдаланып келген.

“ҚазТрансОйл” ұлттық компаниясының мәліметінше, 2026 жылдың шілдесінде Усть-Луга бағытына 286 мың тонна, ал тамызда 200 мың тонна қазақстандық мұнай жөнелтілген. Осылайша, бір айда тасымал көлемі 30% азайған.

5 қарашада Қазақстан Энергетика министрлігі Ресей тарапына Усть-Луга порты арқылы мұнай жөнелтуді қайта бастау туралы өтініш жасағанын хабарлады. Ведомство Ресей аумағындағы транзиттік бағыттармен мұнай тасымалдау инфрақұрылымындағы техникалық ақауларға байланысты шектелгенін түсіндірген. Осыған орай Қазақстан экспорттық мұнайдың бір бөлігін өзге бағыттарға бұрған.

Айта кетейік, Усть-Луга порты бұған дейін де бірнеше рет дрон шабуылына ұшыраған. Наурыз, тамыз және қыркүйек айларында порт аумағында өрт шығып, инфрақұрылымға зақым келген.

Айта кетейік, бұған дейін Украина Мәскеуге жаппай дрон шабуылын жасап, мұнай өңдеу зауыты зақымданып, 3 адам қаза тапқан еді. Ал кемінде 20 тұрғын жараланды. Ресей билігі мәліметінше, шабуыл қалаға жасалған ең ауқымды дрон соққыларының бірі болған

Шетелде көшеде қалған үйсіздерге ерекше жағдайлар жасалғанын білесіз бе? Еуропаның кей елінде оларға ай сайын 400 мың теңге әлеуметтік төлем төленсе, кей елдерде пәтер тауып қана қоймай, қарыздарын өтеуіне де қолдау береді. Ыстық тамақ, жылы киім мен дәрі-дәрмекке арналған көмек те бөлек қарастырылған. Ал Қазақстанда ше? Елімізде өмірлік жағдайларға байланысты көшеде қалған жандар қандай қолдау ала алады? Олар қайда жүгінуі керек? Stan.kz тілшісі Қазақстан мен өзге елдердегі баспанасыз адамдарға көрсетілетін көмекті салыстырып көрді.

“Тегін тамақ пен бір жылға дейінгі жатын орын: Елімізде үйсіздер қандай көмек ала алады?”

Редакциямыз Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінен үйсіздерге қандай қолдаулар бар екенін сұрады. Министрліктің мәліметінше, елімізде заңнамаға сәйкес, баспанасыз қалған адамдар мемлекеттен арнайы әлеуметтік көмек алуға құқылы. Бұл қызметтер бюджет есебінен тегін көрсетіледі. Ол үшін адам өзі жүрген жердегі уақытша тұруорталығына тікелей жүгіне алады. Сондай-ақ жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар бөлімі, денсаулық сақтау немесе ішкі істер органдарының жолдамасы арқылы да көмек ала алады.

Әлеуметтік бейімдеу орталығына тәулік бойы тұруға қабылданған адамға:

• жатын орын;
• төсек-орын жабдықтары; 
• жеке гигиена заттары; 
• іш киім;
• ыстық тамақ беріледі.

Елімізде үйсіздерге жеке ай сайынғы мемлекеттік жәрдемақы төленбейді. Ал орталыққа қабылданған адамдарға қолдау бюджет қаражаты есебінен көрсетілетін арнаулы әлеуметтік қызметтер түрінде беріледі.

Үйсіз қиналғандар тек түнейтін орын қажет болған жағдайда, түнде қону үйіне немесе бөлімшесіне жүгіне алады. Онда жатын орын:

• жазда сағат 21.00-ден келесі күнгі 09.00-ге дейін;
• қыста сағат 18.00-ден келесі күнгі 10.00-ге дейін беріледі.

Тек түнгі жатын орын берілген жағдайда ыстық тамақ берілмейді. Яғни орталыққа қабылданбаған тек қонуға ғана келгендер тамақпен қамтамасыз етілмейді.

Орталыққа өздігінен жүгінбеген адамдарға көмек көрсету үшін елімізде әлеуметтік патрульдің мобильді қызметтері жұмыс істейді. Олар белгілі бір тұрғылықты жері жоқ адамдарға көшеде жүрген жерінде арнаулы әлеуметтік қызметтер көрсетеді.

Адамның жеке басын анықтау қажет болған жағдайда тексеруді ішкі істер органдары жүргізеді. Жеке басын өзге тәсілмен анықтау мүмкін болмағанда және заңда көзделген негіздер болғанда адам ішкі істер органдарының қабылдау-бөлу орнына орналастырылады. Ол жерден босатылған кезде қабылдау-бөлу орны тексеру нәтижелерін қаулыда көрсетіп, 24 сағат ішінде әлеуметтік бейімдеу орталығына жазбаша хабарлайды. Уақытша баспана мен әлеуметтік қолдау қажет болса, ішкі істер органы адамды орталыққа жазбаша жолдамамен жібере алады. Орталық адамның уақытша орналасуын және арнаулы әлеуметтік қызмет алуын қамтамасыз етеді.

Алматыда баспанасыз қалған адамдар "Пана" әлеуметтік бейімдеу орталығына жүгіне алады. Мекеме Ораз Дундич көшесі, 2Б және Зейнеп Қойшыбаева көшесі, 37 мекенжайларында орналасқан. Байланыс нөмірлері: +7 (727) 251-37-68 және +7 (727) 251-33-42. Көшеде жүрген адамдарға әлеуметтік патруль шақыруға да болады. Орталыққа адам өз өтінішімен немесе жұмыспен қамту, денсаулық сақтау және ішкі істер органдарының жолдамасы арқылы қабылданады. Бұл ретте жеке куәлігінің болмауы көмек алуға кедергі емес. Орталық қызметкерлері жоғалған құжаттарды қалпына келтіруге жәрдемдеседі. Дегенмен әлеуметтік бейімдеу орталығында тәулік бойы тұру мерзімі бір жылдан аспайды. Осы уақыт ішінде адамға тек жатын орын мен тамақ беріліп қана қоймай, жұмысқа орналасуға, кәсіптік курстардан өтуге, әлеуметтік төлемдерді рәсімдеуге, медициналық және заңгерлік көмек алуға қолдау көрсетіледі. Ал мерзім аяқталғаннан кейін адамды міндетті түрде тұрақты баспанамен қамтамасыз етуге кепілдік беретін жалпы норма қарастырылмаған.

Астанада баспанасыз қалған адамдар "Демеу" ресоциализация орталығына жүгіне алады. Мекеме Чехоев көшесі, 14А мекенжайында орналасқан. Орталықта тәулік бойы уақытша тұруға арналған 180 орын бар. Мұнда адам бір жылға дейін орналаса алады. Бұған қоса, тек түнейтін жер қажет адамдарға арналған 50 орын қарастырылған. Көшеде жүрген, әлеуметтік көмекке мұқтаж адамды байқасаңыз, әлеуметтік патруль шақыруға болады. Ол үшін 8 (7172) 53-16-48 немесе 8 (7172) 53-18-24 нөмірлеріне хабарласу қажет. Адам орталыққа өз еркімен де бара алады. Қажет болған жағдайда оны әлеуметтік патруль немесе полиция қызметкерлері жеткізеді. Көмек адамның келісімімен көрсетіледі. Орталықта әлеуметтік-тұрмыстық, медициналық, психологиялық, еңбек, құқықтық және экономикалық көмек ұсынылады. Тек түнгі орынға орналасқандарға ыстық тамақ берілмейді.

Шымкентте баспанасыз қалған адамдар қиын өмірлік жағдайға тап болған азаматтарды әлеуметтік бейімдеу орталығына жүгіне алады. Мекеме Бекзат Саттарханов көшесі, 3А мекенжайында, Забадам шағынауданында орналасқан. Адам орталыққа өз өтінішімен келе алады. Сондай-ақ денсаулық сақтау және құқық қорғау органдарының жолдамасымен қабылданады. Мұнда уақытша тұруға орын, әлеуметтік, медициналық, құқықтық және психологиялық көмек көрсетіледі. Орталықтың 160 адамға арналған орны бар. Тұрғындар төрт мезгіл ыстық тамақпен қамтамасыз етіледі. Қажет болған жағдайда медициналық қызметкерлер көшедегі адамдарға барған жерінде де көмек көрсетеді. Байланыс нөмірлері: 8 702 604 89 80, 8 (7252) 45-03-03, 8 775 450 54 33.

Республика бойынша 21 әлеуметтік бейімдеу орталығы жұмыс істейді. Бүгінгі таңда уақытша тұрып жатқан адамдар саны шамамен 1 200 адамды құрайды.

“Кедейлік, ажырасу мен ата-анасымен жанжал себеп: Үйсіздерге көмек қаншалықты тиімді”

Әлеуметтанушы Камиль Рахимбеков адамдардың үй-күйсіз көше кезуіне үш фактор әсер ететінін алға тартты. 

Камиль Рахимбеков қазір әлемде үйсіздерге көмектесу үшін арнайы бағдарламалар жұмыс істейтінін алға тартты. Айтуынша, соңғы 10–15 жылда Еуропа мен Америка елдерінде "Housing First" ("Алдымен баспана") бағдарламасы сынақтан өткізіліп, тиімділігін көрсетіп келеді. 

Маманның айтуынша, мұндай бағдарламада құжаттарын жоғалтқан адамдарға заңгерлік көмек көрсету сияқты қызметтер де қарастырылады. Дегенмен елімізде әзірге "Housing First" жұмыс істемейді.

Әлеуметтанушы осы тұста мұндай орталықтарда жұмыс істейтін орталықтарда адамдарға көмектесіп жүрген мамандардың еңбегін ерекше атап өтті. Айтуынша, дәрігерлер, санитарлар, аспаздар, құжаттарын қалпына келтіруге көмектесетін қызметкерлер оңай емес жұмысты атқарып жүр.

“851 мың теңге ай сайынғы төлем, баспана мен қарызын өтеп беру: Шетелде үйсіздер жағдайы қалай”

Норвегияда баспанасыз қалған адам егер адамның алдағы 24 сағатта түнеп шығатын жері болмаса, ол NAV қызметіне жүгіне алады. Мұнда жағдайы нашар, көше аралап жүргендерге ғана емес тіпті баспанасы жоқ адамдар да үйсіз болып есептеледі. Сол себепті туыстарының үйін уақытша паналап жүрген адам да NAV қызметінен көмек сұрай алады. Мұнда мемлекет уақытша баспана тауып қана қоймай, адамның күнделікті шығындарына да қаржылай қолдау көрсетеді. Норвегияда бір адамға арналған әлеуметтік көмектің бағдарлық мөлшері айына 8 300 кронды (шамамен 397 мың теңге) құрайды. Ал бірге тұратын ерлі-зайыптыларға немесе жұптарға 13 800 крон (шамамен 660 мың теңге). Ал ортақ тұрғын үйде тұратын адамға 6 950 крон (шамамен 332 мың теңге) қарастырылған.  Бұл қаражат тамақ, киім, байланыс, жеке гигиена және басқа да күнделікті қажеттіліктерге арналған. Жалдау ақысы, электр энергиясы мен жылу шығындары бөлек есептеліп, қосымша өтеледі. Дегенмен бұл соманы әр адам автоматты түрде алмайды: нақты төлем адамның жағдайына қарай белгіленеді. Сонымен қатар NAV қызметкерлері оларға тұрақты пәтер іздеп, тұрғын үйге өтініш беруге және қарыздарын реттеуге көмектеседі. Яғни Норвегияда баспанасыз адамға уақытша орын берумен шектелмей, тұрақты баспанаға қол жеткізуіне де қолдау көрсетіледі.

Ал Нидерландта баспанасыз қалған адам уақытша баспана сұрап қана қоймай, күнделікті шығындарына арналған әлеуметтік төлем алуға да өтініш бере алады. Елде 2030 жылға дейін баспанасыз қалған әр адамды тұрақты үймен қамтамасыз ету мақсаты қойылған. Бұл бағдарламаға жыл сайын 450 миллион еуро (шамамен 270 миллиард теңге) бөлінеді. Мұнда жалғыз тұратын 21 жастан зейнет жасына дейінгі баспанасыз адамға айына 1 419,46 еуроға дейін (шамамен 851 мың теңге) төленеді. Ал бірге тұратын ерлі-зайыптыларға немесе жұптарға арналған төлем – 2 027,79 еуро (шамамен 1,22 миллион теңге). Бұл қаражат табысы күнкөрісіне жетпейтін адамдарға беріледі. Алайда төлем автоматты түрде тағайындалмайды: адамның табысы, жинағы, жасы және басқа да жағдайлары ескеріледі.

Нидерландтың тағы бір ерекшелігі – тұрақты мекенжайы жоқ адам да ресми пошта мекенжайын (briefadres) рәсімдей алады. Ол жерде тұрмаса да, мемлекеттік органдардан келетін хат-хабарды осы мекенжай арқылы алады. Соның арқасында баспанасыз қалған адам ресми байланыстан тыс қалмай, әлеуметтік төлемдер мен басқа да қызметтерге өтініш бере алады.

Арнайы орталықтарда оларға түнеуге орын, тамақ, жуынатын жер және әлеуметтік мамандардың көмегі ұсынылады. Қызметкерлер құжаттарын қалпына келтіруге, медициналық сақтандыру рәсімдеуге, жұмыс табуға, қарыздарын реттеуге көмектеседі. Қажет болса, тәуелділіктен арылу үшін де қолдау көрсетіледі. Мұнда да басты мақсат – адамды уақытша орталықта ұзақ ұстау емес, тұрақты баспанаға орналастыру. Ол үшін муниципалитеттер, тұрғын үй компаниялары мен әлеуметтік қызметтер бірлесіп жұмыс істейді. Сонымен қатар адам үйінен айырылып қалғаннан кейін ғана емес, баспанасыз қалу қаупі туындаған кезде де көмек көрсету көзделген.

Финляндияда баспанасыз деп танылу үшін адамның міндетті түрде көшеде түнеуі шарт емес. Жеке немесе жалдамалы үйі жоқ, көшеде, арнайы паналау орындарында, жатақханада немесе уақытша туыстары мен таныстарының үйінде тұрып жүрген адамдар да осы санатқа кіреді.

Елдегі ең қызық тәжірибенің бірі – "Алдымен баспана" (Housing First) бағдарламасы. Мұнда баспанасыз адамнан әуелі жұмысқа орналасу, тәуелділіктен арылу немесе емделу талап етілмейді. Алдымен жеке баспана беріледі. Содан кейін мамандар оған қарызын реттеуге, денсаулығын күтуге, жұмыс табуға және қоғамға қайта бейімделуге көмектеседі. Бұл жүйеде баспана уақытша паналайтын орын емес, адамның жеке үйі ретінде қарастырылады. Пәтер жалға беріледі, ал қажет болған жағдайда әлеуметтік қызметкерлер тұрақты қолдау көрсетеді. Бағдарламаны мемлекет, жергілікті билік, коммерциялық емес ұйымдар мен тұрғын үй мекемелері бірлесіп жүзеге асырады.

Францияда баспанасыз қалған адам уақытша жататын орын сұрау үшін тәулік бойы жұмыс істейтін тегін 115 нөміріне хабарласа алады. Арнайы орталықтарда оған жататын орын, тамақ және әлеуметтік мамандардың көмегі ұсынылады. Қызметкерлер құжаттарын қалпына келтіруге, әлеуметтік төлем рәсімдеуге, жұмыс пен тұрақты баспана табуға көмектеседі. Елдегі ең қызық тәжірибенің бірі – баспанасыз адамның мемлекеттен тұрақты үй беруді заң жүзінде талап ете алуы. Бұл DALO деп аталады. Егер арнайы комиссия адамның өтінішін мақұлдаса, мемлекет оған баспана ұсынуға міндетті.

Ал уақытша жататын жері жоқ адамға көмек көрсетілмесе, DAHO тетігі арқылы өтініш бере алады. Мұндай жағдайда мемлекет алты апта ішінде уақытша баспана ұсынуы керек. Егер бұл талап орындалмаса, адам сотқа жүгіне алады. Бұған қоса, баспанасыз адам жалпы әлеуметтік төлем алуға өтініш бере алады. Мұнда жалғыз тұратын адамға айына 651,69 еуро (шамамен 400 мың теңге), ал баласы жоқ жұптарға 977,54 еуро (шамамен 600 мың теңге) қарастырылған. Алайда төлем адамның табысы мен басқа да талаптарға сәйкестігіне қарай белгіленеді. Мұнда да тұрақты мекенжайы жоқ адам арнайы пошта мекенжайын рәсімдеп, мемлекеттік хат-хабар алып, әлеуметтік қызметтерге қол жеткізе алады.

Еуропаның өзге елдерінде де баспанасыз қалған адамдарға көмек көрсетудің түрлі жолдары қалыптасқан. Бір мемлекеттер уақытша баспанамен қамтуға басымдық берсе, енді бірі адамды бірден тұрақты үйге орналастыруға, әлеуметтік төлемдер мен мамандардың көмегін ұсынуға мән береді. Әр елдің тәжірибесі мен қолдау тетіктері әртүрлі болғанымен, ортақ мақсат – баспанасыз қалған адамның қиын жағдайдан шығуына көмектесіп, қоғамға қайта бейімделуіне мүмкіндік жасау. Қазақстанда да бұл бағыттағы көмек әлеуметтік бейімдеу орталықтары арқылы көрсетіледі.

Еске салсақ, бұған дейін қазақстандықтың пәтері мен кәсібін сатып, үйсіздерге арналған панажай ашқаны туралы жазған едік. Бес баласы бар әйел осылайша 80-ге жуық адамды үйіне кіргізген. 

Алматыдағы Ұлттық акушерлік, гинекология және перинатология ғылыми орталығында босанған жас ананы бүгін жерлестері салтанатты түрде қарсы алды. Жетісу облысының Кербұлақ ауданында тұратын отбасыға үш бөлмелі пәтердің кілті табысталды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Өңір басшысының атынан ата-ана мен сәбилерді облыс әкімінің орынбасары Марлен Көлбаев құттықтады.

Шенеуніктің айтуынша, отбасыға Сарыөзек ауылындағы жаңа көпқабатты үйдің екінші қабатынан үш бөлмелі пәтер берілген. Баспананың ішінде жайлы өмір сүруге қажетті барлық жағдай жасалған.

Кербұлақ ауданына қарасты Талдыбұлақ ауылында тұратын отбасында бұған дейін үш бала болған. Ал төртемге Арлан, Арсылан, Әлихан және Әміре есімдері берілген.

31 жастағы Альмира Бекеева Ы. Алтынсарин атындағы орта мектепте мұғалім болып жұмыс істейді. Ал күйеуі Олжас Бекеев жүк көлігінің жүргізушісі.

Төртем 24 қыркүйекте кесарь тілігі арқылы дүниеге келген. Жүктіліктің көпұрықты екені анықталған сәттен бастап жас ана Алматыдағы Ұлттық акушерлік, гинекология және перинатология ғылыми орталығы мамандарының бақылауында болған.

Төртемнің атасы Қайрат Бекеев те отбасында бірден төрт немеренің дүниеге келгеніне қуанышты екенін жеткізді. Оның айтуынша, Алматыда перзентханадан салтанатты түрде шығарып салу рәсімі өтіп, жерлестерінің қолдау көрсетуі отбасы үшін ерекше қуаныш болған.

Ол баршаға құттықтаулары үшін алғыс айтып, айналасындағыларға бақыт тіледі.

Бұған дейін Жетісу облысының 31 жастағы тұрғыны төрт ұл баланы дүниеге әкелгені туралы жазған едік. Осылайша, ерлі-зайыпты жеті баланың ата-анасы атанды. Болашақ ана жүктіліктің 23-аптасынан бастап орталық мамандарының бақылауында болған.