Қазақстанда арықтауға арналған "Мунжаро" препараты сатылымға ұсынылып, жекеменшік клиникалар оны егу қызметіне клиент шақырып жатыр. Алайда Фармация комитетінің төрағасы Бауыржан Әлішерұлы аталған дәрінің әзірге сараптама кезеңінде тұрғанын мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Үкіметтегі баспасөз мәслихатында журналист "Мунжароның" елде тіркелмегеніне қарамастан, жарнамаланып, қолданылып жүргеніне назар аударды. Ол мұндай дәрілердің елге әкелінуі мен пайдаланылуы қалай бақыланатынын сұрады.

Айта кетсек, интернетте аталған препаратты сатып алу туралы ұсыныстар бар. Ал Алматыдағы жекеменшік клиникалардың бірінің сайтында осы дәрімен арықтау курсына жазылуға болады. Онда бір айлық курс пен жекелеген процедуралардың бағалары да көрсетілген.

Сауалға жауап берген комитет төрағасы Қазақстанда тіркеуден өткен пептидтік препараттар бар екенін айтты. Оның мәліметінше, жақында Данияда өндірілген осындай дәрілердің бірі жеделдетілген тәртіппен тіркелген.

"Дамыған мемлекеттерде тіркелген дәрілерді 15 күн ішінде тіркеу тетігі бар. Жақында Данияда өндірілген пептидтік препарат осы тәртіппен тіркеуден өтті. Қазір Ұлттық сараптама орталығында осы топқа жататын басқа препараттарды да тіркеу жұмыстары жүргізіліп жатыр", – деді Бауыржан Әлішерұлы.

Ал "Мунжароның" әлі де сараптамадан өтіп жатқанын атап өтті.

Сондай-ақ комитет төрағасы Маңғыстау облысында тіркелмеген пептидтік препараттарды қолданған жекеменшік клиника анықталғанын жеткізді.

"Тіркеуден өтпеген дәрілердің айналымда болуы заңсыз деп есептеледі. Мұндай жағдайлар бойынша тексеру жүргіземіз. Жақында Маңғыстау облысында тіркелмеген пептидтерді қолданған жеке клиника анықталды. Препараттар тәркіленіп, құқық қорғау органдарымен бірлескен жұмыс жүргізіліп жатыр", – деді ол.

Алайда "Мунжароны" тіркеу рәсімі қашан аяқталатыны айтылмады. 

Еске салсақ, Алматыдағы "Erensau Mediterra" жеке клиникасында жүрегіне имплант орнатылған 20 жастағы науқасқа шұғыл түрде қайта ота жасалғаны туралы жазған едік. Анасы Ләйлә Рахимбекованың айтуынша, имплант орнынан қозғалып, аортаға түсіп кеткен. Ол жауаптылардың барлығы жазаға тартылуын талап еткен.

Алматыда 39 миллиард теңгеден астам инвестицияға жаңа фармацевтикалық зауыт салу жоспарланып отыр. Кәсіпорында халықаралық дәрі-дәрмектер өндірісін жергіліктендіру, алдағы уақытта дәрі жасауға қажетті белсенді фармацевтикалық субстанцияларды да Қазақстанда шығару көзделген. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Жоба туралы үкімет отырысында “Нобель Алматы фармацевтикалық фабрикасы” басқарма төрағасы Светлана Киль мәлімдеді. Оның айтуынша, жаңа зауыт дәрі өндірісінің көлемін арттырып қана қоймай, халықаралық фармацевтикалық компаниялардың технологияларын Қазақстанға енгізуге мүмкіндік береді. Қазірдің өзінде елімізде Roche компаниясының онкологиялық ауруларды емдеуге арналған үш препараты – Кадсила, Герцептин және Перьета, сондай-ақ AstraZeneca компаниясының Форсига препараты өндіріледі. Бұдан бөлек, Sanofi компаниясымен вакциналар өндірісін жергіліктендіру туралы келісім жасалған.

40 түрлі дәрі өндірісі жолға қойылады

Инвестициялық келісім аясында Қазақстанда халықаралық патенттелмеген атауы бар 40 түрлі дәріні өндіру жоспарланып отыр. Бұл 12 терапиялық бағыт бойынша 68 өндірістік позицияны қамтиды. Негізгі басымдық онкология мен гематологияға беріледі. Осы екі бағытқа тиісінше 17 және 7 дәрі атауы тиесілі. Алғашқы өндірістерді 2029 жылдан бастап іске қосу көзделген. 2029–2032 жылдары 40 дәрі атауының 23-ін өндіруді игеру жоспарланып отыр. 2030 жылы ревматология, иммунология және өкпе артериялық гипертензиясын емдеу бағыттары бойынша жаңа өндірістер ашылмақ. Сонымен қатар 2032 жылы биологиялық препараттардың алты өндірістік позициясын іске қосу жоспарланған. Оның бесеуі онкологияға, біреуі гематологияға арналған.

Дәрі жасауға қажетті шикізат та Қазақстанда өндірілуі мүмкін

Жоба бірнеше кезеңмен жүзеге асырылмақ.

• 2030–2033 жылдары дайын дәрілік формаларды шығару, технологияларды беру және толық өндірістік циклді дамыту жоспарланған.
• Ал 2034–2036 жылдары белсенді фармацевтикалық ингредиенттерді өндіру көзделіп отыр. Бұл – дәрі құрамындағы негізгі әсер етуші заттар. Оларды ел ішінде шығару Қазақстанның импорттық шикізатқа тәуелділігін біртіндеп азайтуға мүмкіндік береді.

Светлана Кильдің айтуынша, халықаралық технологияларды енгізу және білікті мамандар даярлау отандық фармацевтика саласының дамуына ықпал етеді. Сондай-ақ өндіріс қуатын арттыру қазақстандық дәрілерді шетел нарықтарына шығаруға мүмкіндік бермек.

Еске салайық, Қазақстанда фармацевтикалық өндірісті кеңейтуге бағытталған бірнеше жоба жүзеге асырылып жатыр. Бұған дейін Қарағанды облысында 42,5 миллиард теңгеге тағы бір фармацевтикалық зауыт салу жоспары жарияланған еді. Бұдан бөлек, елде сегіз ірі инвестициялық жоба аясында 494 түрлі медициналық препарат өндіру көзделген.

Айта кетейік, бұған дейін депутаттар “СҚ-Фармация” сатып алуларына қатысты тексеру жүргізуді талап еткені туралы жазған едік.

Қазақстан шетелге жұмыс істеу үшін шығатын азаматтарды есепке алып, олардың сапарын бақылап отырмақ. Шара адам саудасы мен еңбек қанауының алдын алуға бағытталған. Тиісті жоспарды премьер-министр Олжас Бектенов бекітті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

28 қазан күні Үкімет басшысы “Қазақстан республикасы Үкіметінің 2027–2029 жылдарға арналған адам саудасына байланысты қылмыстардың алдын алу, болдырмау және оларға қарсы күрес жөніндегі іс-шаралар жоспарын бекіту туралы” қаулыға қол қойды.

Құжаттың толық нұсқасы “Әділет” ұлттық құқықтық ақпарат жүйесінде жарияланған.

Жоспарға сәйкес, шетелге еңбек ету мақсатында шығатын қазақстандықтарды есепке алу және олардың сапарын бақылау тетігі әзірленеді. Бұл арқылы азаматтардың шетелде еңбек қанауына ұшырауы мен адам саудасының құрбаны болу қаупі азаяды. Аталған шараны 2027 жылдың екінші тоқсанында жүзеге асыру жоспарланып отыр.

Бұдан бөлек, Қазақстанда жүрген шетел азаматтары мен еңбек мигранттарының құқығын қорғау жұмысы күшейтілмек. Оларға заңгерлік және әлеуметтік көмек көрсету, құқықтары мен қорғану жолдары туралы ақпарат беріледі. 

Сонымен қатар адам саудасының алдын алу үшін еңбек мигранттарының жұмыс және тұрмыс жағдайына мониторинг жүргізу жоспарланған.

Үкімет жеке жұмыспен қамту агенттіктері мен жұмысқа орналастыруға делдал болатын ұйымдардың қызме

Айта кетейік, бұған дейін Ресейге жұмыс істеуге кеткен бір топ қазақстандық елге қайта алмай отырғаны туралы жазған едік. Жігіттердің айтуынша, олар күзет агенттігіне жұмысқа орналасу үшін барған. Алайда құжаттарға қол қойғаннан кейін оларға соғысқа аттануға міндетті екендері айтылған. Желіде тараған видеоүндеуден кейін сыртқы істер министрлігі Ресейдегі соғыс аймағынан қазақстандықтарды қайтару неге қиын екенін түсіндіріп, мәлімдеме жасады.  

Кейін 22 қазан күні соғыс аймағына түскен 12 бала елге қайта оралған. 

Қазақстан Ұлттық банкі шетелдік инвесторлардың қысқа мерзімді ноталарды сатып алуына шектеу енгізуді жоспарлап отыр. Бұл бағалы қағаздар реттеушіге елдің қаржы жүйесіндегі ақша көлемін басқаруға көмектеседі. Тиісті өзгерістер жобасы 16 қарашаға дейін қоғамдық талқылауға шығарылды. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Ұлттық банк қолданыстағы бағалы қағаздар аукциондарын өткізу ережелеріне өзгеріс енгізуді ұсынған. Қазір ереже бойынша ел резиденттері емес, яғни шетелдік инвесторлар да қысқа мерзімді ноталарды сатып алу аукциондарына қатыса алады. Алайда олардың қатысу шарттары мен орналастырылатын бағалы қағаздардың көлемін Ұлттық банк өзі белгілейді. Жаңа жоба шетелдік инвесторлардың бұл қаржы құралына қолжетімділігін шектеуді көздейді. Реттеушінің түсіндіруінше, қысқа мерзімді ноталар ең алдымен ақша-кредит саясатын жүргізуге арналған.

Ұлттық банк ноталары не үшін қажет?

Қысқа мерзімді ноталар – Ұлттық банктің қаржы жүйесіндегі артық ақшаны уақытша айналымнан шығаруына мүмкіндік беретін бағалы қағаздар.

Механизм былай жұмыс істейді: қаржы ұйымдары Ұлттық банктен ноталарды сатып алып, оған өз қаражатын береді. Белгілі бір мерзімге бұл ақша еркін айналымнан шығарылады. Ал бағалы қағаздардың мерзімі аяқталған соң Ұлттық банк қаражатты инвесторларға қайтарады. Осылайша реттеуші банк жүйесіндегі өтімділікті басқарып, ақша нарығындағы қысқа мерзімді пайыздық мөлшерлемелерді ақша-кредит саясатының мақсаттарына жақын деңгейде ұстап тұруға тырысады.

Ұлттық банк шетелдік инвесторлардың қатысуын шектеу осы құралдың негізгі мақсатына сай келеді деп есептейді. Реттеушінің пікірінше, өзгерістер ақша-кредит саясатының тиімділігін арттырып, ішкі ақша нарығының тұрақтылығын нығайтуға ықпал етуі мүмкін.

Бұл теңге мен депозиттерге әсер ете ме?

Ұсынылып отырған өзгерістер қарапайым азаматтардың депозиттері мен несиелеріне әсер етпейді. Яғни қолданыстағы депозиттердің немесе кредиттердің пайыздық мөлшерлемесі өзгеріссіз қалады. Сонымен бірге шетелдік инвесторлардың ноталарды сатып алу мүмкіндігі шектелсе, бұл бағалы қағаздарға деген сұраныстың құрылымы өзгеруі мүмкін. Алайда мұның теңге бағамын міндетті түрде нығайтатынын немесе әлсірететінін әзірге айтуға негіз жоқ. Нақты әсері жаңа талаптардың қалай енгізілетініне және қаржы нарығындағы басқа қатысушылардың әрекетіне байланысты болады. Бұл әзірге қабылданған шешім емес, қоғамдық талқылауға шығарылған жоба. Түпкілікті өзгерістер оның соңғы редакциясы бекітілгеннен кейін белгілі болады.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстандағы вольфрам жобасы 2 миллиард долларға бағаланғаны туралы жазған едік.

Қазақстанда 1 қаңтардан бастап алғашқы медициналық-санитариялық көмектің учаскелік қызметінде жұмыс істейтін мамандарға қосымша ақы төлеу жоспарланып отыр. Үстемақыны ескергенде, еңбек өтілі жоғары жалпы практика дәрігерлерінің жалақысы ауылда 760 мың теңгеге, қалада 607 мың теңгеге дейін жетуі мүмкін. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Үкіметтегі брифингте денсаулық сақтау министрі Ақмарал Әлназарова емханаларда кадрлардың тұрақтамауы өзекті мәселе екенін айтты. Оның мәліметінше, кейбір медициналық ұйымдарда бір жыл ішінде мамандардың  50%-на дейін ауысып кетеді екен.  Сонымен қатар қызметкерлердің жүктемесі, соның ішінде психологиялық салмағы жоғары.

"Үздіксіз еңбек өтілі үшін үстемақыны арттыру жөнінде тапсырма берілді. Осы арқылы бірнеше міндетті шешеміз: кадр тапшылығын азайтып, медициналық көмектің сапасын қамтамасыз етеміз", – деді Әлназарова.

Қосымша ақы маманның үздіксіз жұмыс істеген мерзіміне қарай есептелмек. Еңбек өтілі екі жылдан асқандарға лауазымдық жалақысының 20%-ы, үш жылдан асқандарға 30%-ы, бес жылдан асқандарға 50%-ы көлемінде үстемақы белгілеу ұсынылған. Жаңа төлемдер бұған дейін қосымша ақы алмаған әлеуметтік қызметкерлер мен патронаж мейіргерлерін де қамтымақ.

Еңбек өтілі аз мамандардың да табысын арттыру көзделген. Ауылдағы жалпы практика дәрігерлерінің жалақысы 386 мыңнан 450 мың теңгеге, орта медицина қызметкерлерінікі 221 мыңнан 256 мың теңгеге дейін өсуі мүмкін. Қалада осындай еңбек өтілі бар жалпы практика дәрігерлерінің айлығы 307 мыңнан 358 мың теңгеге, ал орта медицина қызметкерлерінікі 173 мыңнан 202 мың теңгеге дейін көтерілуі ықтимал.

Брифингте журналист бейінді мамандардың жалақысы учаскелік дәрігерлердің табысынан қаншалықты ерекшеленетінін сұрады.

"Бейінді маманның үстемақысы да оның еңбек өтілі мен жұмыс орнына байланысты болады. Қалада немесе ауылда жұмыс істейтіні ескеріледі. Өйткені ауылда да белгілі бір үстемақылар бар", – деді Әлназарова.

Жоспар бойынша қосымша төлемдермен учаскелік қызметтің 77 мың медицина қызметкері қамтылады. Әр маманға төленетін нақты сома оның үздіксіз еңбек өтілі мен жұмыс орнына қарай есептеледі.

Еске салсақ, Германияның ауылына көшіп барған қазақ отбасы ондағы медицина қызметкерлерінің жалақысы Қазақстанмен салыстырғанда 10 есе жоғары екенін айтқан еді. 

Қазақстанда коммуналдық қызмет тарифтері 2026 жылдың соңында, яғни желтоқсан айында қайта өсуі мүмкін. Үкімет бағаның жалпы өсуін тежеу үшін тарифтерді көтеруді жыл соңына шегерген. Бұл туралы Ұлттық экономика министрінің бірінші орынбасары Азамат Әмрин Үкіметтегі брифингте мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Оның айтуынша, үкімет пен Ұлттық банк ақылы қызметтердің қымбаттауын шектеу жөнінде келісімге келген. Ортақ жоспар бойынша бұл санаттың жалпы инфляцияға қосатын үлесі 1 пайыздан аспауы керек.

Алайда көктем мен жазда жекелеген коммуналдық тарифтердің өсуі инфляцияға 0,47 пайыздық тармақ қосқан.

“Инфляцияны одан әрі тежеу үшін тарифтердің барлық өсімін жылдың соңына, желтоқсанға шегеруге тырыстық”, – деді Азамат Әмрин.

Коммуналдық төлемдер неге кезең-кезеңімен өседі?

Бұған дейін үкімет тарифтерді бірден көтермей, кезең-кезеңімен өзгертетінін мәлімдеген еді. Премьер-министрдің орынбасары – Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғариннің айтуынша, тарифтерді біртіндеп көтеру халық пен бизнеске түсетін салмақты азайтуға бағытталған.

Министр мамыр айында Астанада жылу тарифі шамамен 15 пайызға, ал су мен су бұру қызметтерінің бағасы 20–25 пайызға өскенін айтқан. Өзге өңірлерде де тарифтер кезең-кезеңімен өзгертілмек.

Еске салайық, Қазақстанда коммуналдық қызмет тарифтерін көтеруге қатысты мораторий былтыр қазанда енгізілген болатын. Ол биыл 1 сәуірде аяқталды. Осыдан кейін тарифтерді кезең-кезеңімен көтеру қайта басталды.

Айта кетейік, бұған дейін мемлекет қазақстандықтардың жарық, су және жылу ақысын өтеуге көмектесетіні хабарланған.

Қазақстан Ұлттық Банкі Басқармасының қаулысына сәйкес, 7-20-25 ипотекасының 2027 жылғы қаржыландыру көлемі 100 млрд теңгеге дейінгі сомада белгіленді. Алайда, тоқсан сайынғы қаржыландыру көлемі 25 млрд теңгеден аспауы тиіс. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Аталған қаражатқа "Қазақстанның орнықтылық қоры" акционерлік қоғамы екінші деңгейдегі банктерден "7-20-25" бағдарламасы аясында 2027 жылы берілетін ипотекалық тұрғын үй қарыздары бойынша талап ету құқықтарын сатып ала алады. Бұл ретте банктер ипотекалық кредиттерді өз қаражаты есебінен береді. Банктерді алдын ала қаржыландыру көзделмеген. 

Еске сала кетейік, "7-20-25" ипотекалық бағдарламасы бастапқы нарықтан пайдалануға берілген тұрғын үй сатып алуға мүмкіндік береді. Негізгі шарттары: номиналды сыйақы мөлшерлемесі – жылдық 7%, бастапқы жарна – сатып алынатын тұрғын үй құнының кемінде 20%-ы, кредиттеудің ең ұзақ мерзімі – 25 жыл. Бағдарламаға бір рет қана қатысуға болады. Бағдарламаның серіктестері – Қазақстан Халық Банкі, Банк ЦентрКредит, Фридом Банк Қазақстан, Bank RBK, Altyn Bank, Еуразиялық банк және ForteBank. 

"7-20-25" ипотекасы жұмысын бастағалы бері жалпы сомасы 1,26 трлн теңгеге 87 мыңнан астам ипотекалық кредит берілді. Бағдарлама шарттары туралы толық ақпаратты baspana72025.kz сайтынан және +7 (727) 227-20-25 бірыңғай байланыс орталығының телефоны арқылы алуға болады.

Батыс Қазақстан облысының тумасы Наталья Қалымбетова бүгін Америкадағы қызын тауып, ДНҚ-ның оң нәтиже көрсеткенін айтып, сүйіншіледі. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Натальяның айтуынша, ол оң нәтиже шығатынын білген, алайда қызы қобалжып, күдікпен қарағанын жасырмады.

Ол өзінің  алдағы жоспары туралы айтты. Алдағы күндері қызы мен Қытайда оқып жатқан ұлын таныстырмақ.

Наталья өзін осы уақытқа дейін қолдап келген қазақстандықтарға алғысын білдірді. 

Қазақстандық әйелдің қуанышына ортақтасқан отандастары видеоның астына ақжарма тілегін жазды.

Олардың арасында бұл жаңалықты асыға күтіп, естігенде жылап жібергендер де бар. 

Еске салайық, бұған дейін Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданының Үшінші ауылында тұрған Наталья Қалымбетова 17 жасында ауыр қылмыстың құрбаны болғанын айтты. Кезінде топтық зорлыққа ұшыраған Наталья Қалымбетова 30 жылдан кейін жан сырын ақтарды. Әйелдің айтуынша, зорлаудан соң туған қызы кейін өзге отбасының қолына өтіп кеткен.

Қазақстанда пациенттерге тегін берілуге арналған дәрілердің дәріханаларда сатылғаны анықталды. Бұл туралы үкімет отырысында денсаулық сақтау министрі Ақмарал Әлназарова мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Министрдің айтуынша, 2026 жылы дәрі-дәрмек айналымымен айналысатын 788 субъектіде заңбұзушылық анықталған. Олардың қатарында тегін дәрілерді сату, препараттарды айналымнан қайталап шығару және шекті бағадан қымбатқа өткізу деректері бар.

"Анықталған заңбұзушылықтар саны өткен жылмен салыстырғанда он есе өсті. Барлық анықталған дерек бойынша әкімшілік хаттамалар толтырылып, айыппұл салынды", – деді Әлназарова.

Мұндай жағдайларды 2024 жылы енгізілген дәрілерді цифрлық таңбалау жүйесі анықтаған. Әр қаптамаға бірегей код қойылады. Сол арқылы препараттың қозғалысын бақылап, тегін берілуі тиіс дәрінің бөлшек саудаға түскенін көруге болады.

Үкімет отырысында премьер-министр Олжас Бектенов те тегін дәрілердің науқастарға уақытында жетуі қажет екенін айтты. Оның мәліметінше, дәрімен қамтамасыз етуде "Әлеуметтік әмиянды" пайдалану үлесі 80%-дан асқан.

"Бұл тетікті одан әрі дамыту керек. Дәрінің есебін жүргізумен қатар, пациенттің өзіне тиесілі препаратты нақты алғанына кепілдік берілуі тиіс. Дәрі тапшылығын алдын ала анықтап, препараттарды медициналық ұйымдар арасында жедел қайта бөліп, емдеуде үзіліске жол бермеу қажет. Сатып алынған дәрілер бола тұра, пациенттердің оларды уақытында алмауына немесе өз ақшасына сатып алуына жол беруге болмайды", – деді Бектенов.

Премьер-министр Денсаулық сақтау министрлігіне дәрінің пациентке берілгенге дейінгі қозғалысын толық цифрлық бақылауға алуды тапсырды. Сондай-ақ шекті бағалардың сақталуын қадағалап, тегін қамтамасыз етуге арналған препараттарды заңсыз сатудың жолын кесуді міндеттеді.

Еске салсақ, депутат Асхат Аймағамбетов дәрігерлер тағайындайтын кейбір заманауи препараттардың Қазақстан дәріханаларында жоқ екенін айтқан. Оның сөзінше, науқастар қажетті дәріні шетелден іздеуге немесе бірнеше есе қымбатқа сатып алуға мәжбүр. Депутат дәрілерді тіркеуді жеңілдетумен қатар, оларды елге жеткізіп, қолжетімді бағамен сатуды қамтамасыз ету қажет екенін атап өткен.

Танымал әнші, “КешYOU” тобының бұрынғы мүшесі Айдана Меденова “Мамский әңгіме” подкастына берген сұхбатында күйеуімен ажырасқаны туралы тараған қауесетке қатысты пікір білдірді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Әнші жеке өміріне қатысты ел арасында тараған әңгімелердің шындыққа жанаспайтынын жеткізді. Оның сөзінше, отбасында ажырасу туралы мәселе көтерілмеген.

“Адамдар айта береді. Ең бастысы – үйдегі атмосфера. Ондай нәрсе болған емес, болмайды да. Айналамызда көп нәрсе орын алды. Кейбір адамдармен мүлде араласпаймыз. Менің жанымда үнемі болған тек күйеуім. Біз бір-бірімізден шаршамаймыз. Құдай сақтасын ажырасудан”, – деді әнші.

Айдана Меденова кейінгі уақытта айналасындағы адамдарға деген көзқарасы өзгергенін де жасырмады. Өмірінде түрлі жағдайлар болғанымен, қиын сәттерде жанынан табылып, қолдау көрсеткен адамның жұбайы екенін атап өтті.

Сондай-ақ әнші әлеуметтік желіде жеке өміріне қатысты расталмаған ақпараттың жиі тарайтынына қынжылыс білдірді. Оның айтуынша, көпшілік қауесеттің анық-қанығына көз жеткізбестен, түрлі болжам жасап жүр.

“Адамдар басқаша айтып жүр. Біз оған үйренгенбіз. Бірақ ол ақпараттың рас-өтірігін тексеріп жатқан ешкім жоқ. Егер бірдеңе болса, мен өзім жазамын парақшамда”, – деді өнер иесі.

Осылайша, Айдана Меденова күйеуімен қарым-қатынасы жақсы екенін айтып, ажырасу туралы қауесетті жоққа шығарды.

Айта кетейік, Айдана Меденова 2015 жылы продюсер Әлішер Нұржановқа тұрмысқа шыққан. Ерлі-зайыпты үш бала тәрбиелеп отыр. Әнші кейінгі жылдары отбасына көбірек көңіл бөліп, сахнадан қол үзген еді. Ал 2026 жылы шығармашылығына қайта оралды.

Ресейдегі мұнай инфрақұрылымына дронмен шабуыл жасалған соң, Қазақстан мұнайы Атырау – Самара құбыры арқылы уақытша тасымалданбайтын болды. Осы бағыттағы мұнай айдау жұмыстары белгісіз мерзімге тоқтатылған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Мұнай тасымалы тоқтағаны туралы 2 қараша күні кешке белгілі болған. Сол күні Ресейдегі ірі мұнай айдау станциясы – “Самара” нысанында өрт шыққан еді. 

Бұған дейін Bloomberg агенттігі NASA спутниктерінің дерегіне сүйеніп, Самара облысындағы “Транснефть” мұнай торабында жылу аномалиясы тіркелгенін хабарлаған. Болжам бойынша, бұл дрон шабуылынан кейін шыққан өртпен байланысты болуы мүмкін.

Осы оқиғалардан кейін Қазақстан мұнайын тасымалдау да тоқтатылды.

Ал 3 қараша күні Энергетика министрлігі “Атырау – Самара” магистральдық құбыры  арқылы мұнай қайта тасымалданып жатқанын жазды. 

Атырау – Самара бағыты не үшін маңызды?

Атырау – Самара мұнай құбыры – Қазақстан мұнайын экспорттауға қолданылатын негізгі бағыттардың бірі. Бұл желі арқылы шикізат Ресейдің магистральдық мұнай құбырлары жүйесіне жеткізіліп, одан әрі сыртқы нарыққа жөнелтіледі.

“ҚазТрансОйл” дерегінше, 2026 жылдың қаңтар-қыркүйек айларында осы бағытпен шамамен 7,5 миллион тонна мұнай тасымалданған. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 2,3% аз.

Ал шілде айында аталған бағыттағы мұнай тасымалы шамамен 646 мың тонна болған.

Бұған дейін Каспий құбыр консорциумы арқылы мұнай экспорттау қиындаған кезде, Қазақстан мұнайдың бір бөлігін Ресей арқылы өтетін Атырау – Самара құбырымен тасымалдаған. Сондықтан бұл бағыттағы тасымалдың уақытша тоқтауы елдің мұнай саласына қосымша логистикалық қиындық туғызуы мүмкін.

Ресей аумағында не болды?

2 қарашаға қараған түні Ресейдің Самара облысына дрондар шабуыл жасаған. Осыдан кейін “Транснефть” компаниясына тиесілі “Самара” мұнай айдау станциясы маңында өрт шыққан.

NASA FIRMS спутниктік жүйесінің дерегінше, нысан маңынан жылу аномалиясы байқалған.

Бұл станция Ресейдің мұнай құбырлары жүйесіндегі ірі тораптардың бірі саналады. Ол мұнайды қабылдап, сақтауға және одан әрі тасымалдауға арналған.

Алайда нысанның нақты қай бөлігі зақымданғаны, жабдықтардың істен шыққаны-шықпағаны және қалпына келтіру жұмыстары қанша уақыт алатыны әзірге белгісіз.

Мұнай тасымалы қашан қайта басталады?

Энергетика министрлігінің мәліметінше, Атырау – Самара бағыты бойынша мұнай айдау 2 қарашада Мәскеу уақытымен сағат 04:09-да, Астана мен Атырау уақытымен 06:09-да тоқтаған.

Бұл ақпаратты Reuters агенттігі де жариялады.

Атырау – Самара бағытының уақытша тоқтауы Қазақстан мұнайының барлық экспорттық тасымалы тоқтады дегенді білдірмейді. Ел шикізатты Каспий құбыр консорциумы жүйесі, Қытай бағыты және Каспий теңізі арқылы өтетін өзге де бағыттармен тасымалдайды.

Дегенмен мұнай көлемін басқа бағыттарға бұру олардың өткізу мүмкіндігіне, инфрақұрылымның қолжетімділігіне және қолданыстағы келісімшарттарға байланысты.

Айта кетейік, бұған дейін Украина Мәскеуге жаппай дрон шабуылын жасап, мұнай өңдеу зауыты зақымданып, 3 адам қаза тапқан еді. Ал кемінде 20 тұрғын жараланды. Ресей билігі мәліметінше, шабуыл қалаға жасалған ең ауқымды дрон соққыларының бірі болған

Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университетінде Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың “Жаңа тарихи кезеңдегі Қазақстанның өзекті міндеттері” атты Қазақстан халқына Жолдауын түсіндіруге арналған кездесу өтті.

Жиынға Құрылтай депутаты Лаура Қарабасова, Қазақстан Халық Кеңесінің мүшесі Сағынғазы Құрманалин, Энергетика вице-министрі Ілияс Бақытжан, университеттің профессор-оқытушылар құрамы мен студенттер қатысты.

Кездесу барысында спикерлер Мемлекет басшысының Жолдауында айқындалған ел дамуының басым бағыттарына тоқталып, саяси және әлеуметтік-экономикалық реформалардың маңызын түсіндірді.

Энергетика вице-министрі Ілияс Бақытжан энергетика саласының ел экономикасындағы стратегиялық маңызына тоқталды. Ол энергетикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, жаңа қуат көздерін дамыту және қолданыстағы нысандарды жаңғырту мәселелерін қозғады.

Қазақстан Халық Кеңесінің мүшесі Сағынғазы Құрманалин жастарға сапалы білім алудың маңызын атап өтіп, ел дамуына үлес қосу үшін білімді әрі белсенді болуға шақырды. Сондай-ақ ауыл шаруашылығы мен білім беру салаларындағы өзекті мәселелерге тоқталып, осы бағыттардағы жастар бастамаларының маңызын атап өтті.

Кездесу соңында қатысушылар Жолдауда белгіленген міндеттерді іске асырудағы білімді, бастамашыл және белсенді жастардың рөлі жөнінде пікір алмасты.

Денсаулық сақтау министрі Ақтауда баланың әкесі мен дәрігер арасында болған жанжалға қатысты пікір білдірді. Ведомство өкілдері оқиғада екі тараптың да әрекеті заң аясында қаралатынын жеткізді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Баспасөз мәслихатында журналист әлеуметтік желіде баланың әкесін қолдап жатқандар бар екенін айтты. Ол медицина қызметкерлерін қорғаумен қатар, баласының жағдайына алаңдаған ата-ананың құқығы қалай ескерілетінін сұрады. Министр қызметін атқарып жүрген медицина қызметкеріне күш қолдануға болмайтынын айтып, оқиғаға тиісті органдар баға беріп жатқанын жеткізді.

"Қызметін атқарып жатқан азаматты келіп ұрып-соғу, жұлқылау дұрыс па? Тиісті органдар өз бағасын беріп жатыр. Президенттің тікелей тапсырмасы аясында жауапкершілікті күшейту жөніндегі заңға қол қойылды", – деді министр.

Оның айтуынша, тиісті норма сәуірден бастап күшіне енген. Ел бойынша медицина қызметкерлеріне күш қолдану оқиғаларына қатысты қылмыстық істер қозғалған.

Журналист дәрігердің өзі орынсыз әрекет еткен жағдайда ата-ананың құқығы қалай қорғалатынын нақтылады.  

"Дәрігер мұндай әрекетке барды деген әзірге дәлел жоқ. Қылмыстық іс барысында дәлелденсе, содан кейін қараймыз", – деді ол.

Осы тақырыпқа қатысты қосымша сұраққа жауап берген медициналық бақылау комитетінің өкілі баланың мүддесін бірінші орынға қою қажет екенін жеткізді.

"Кінәсі дәлелденген тұлғалар заң аясында жауапкершілікке тартылады. Ата-ананың жауапкершілігі мәселесі де назардан тыс қалмауы керек. Ең алдымен баланың жағдайын ойлау қажет. Екі тараптың да жауапкершілігі қаралады", – деді комитет өкілі.

Оның мәліметінше, балаға аппендицит диагнозы қойылып, ота жасалған. Сондай-ақ комитет өкілі ата-анасы баланы кемінде екі рет ауруханадан өз еркімен алып кеткенін айтты. Ведомство өкілдері медицина қызметкерінің әрекетіне қатысты мәселе де заң аясында қаралатынын жеткізді.

Еске салайық, Ақтауда облыстық балалар ауруханасының қабылдау бөлімінде баласын тексерткен ер адам дәрігерге шабуыл жасап, оны мойнынан қылқындыра ұстаған. Баланы ауруханаға жатқызуға медициналық көрсетілім болмаған. Алайда баланың әкесі аяқпен үстелді теуіп, кенеттен дәрігерге тап берген. Оны бірнеше адам әрең дегенде медицина қызметкерінен ажыратқан.

Қазақстанда қазан айында инфляция баяулады. Бір айда тауарлар мен қызметтердің бағасы 0,5%-ға өскен. Бұл қыркүйектегі көрсеткіштен 0,1 пайыздық тармаққа төмен. Ал бір жылдағы инфляция 9,2%-ды құрады. Қазанда жүзім, пияз бен қанттың бағасы айтарлықтай арзандаған. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, қазан айында азық-түлік тауарларының бағасы 0,2%-ға өскен. Ал азық-түлікке жатпайтын тауарлар 0,8%-ға, ақылы қызметтер 0,5%-ға қымбаттаған.

Жылдық көрсеткіш бойынша азық-түлік бағасы 7,6%-ға, азық-түлікке жатпайтын тауарлар 10,4%-ға, ақылы қызметтер 10,3%-ға өскен.

Қандай азық-түлік арзандады?

Қазан айында бірқатар азық-түлік өнімдерінің бағасы төмендеген. Ең көп арзандаған өнімдердің қатарында:

• жүзім – 10%;
• пияз – 9,8%;
• қант – 9,5%;
• гүлді қырыққабат – 9%;
• алма – 6,2%;
• брокколи – 4,6%;
• алмұрт – 3,5%;
• жасымық – 2,3%;
• бидай жармасы – 2,1%;
• қой еті – 1,4%.

Бұдан бөлек, печенье мен балдың бағасы 0,6%-ға, пряниктер 0,3%-ға, күнбағыс майы мен шоколад пастасы 0,1%-ға арзандаған.

Азық-түлікке жатпайтын тауарлардың ішінде блендер 6,7%-ға, модемдер мен роутерлер 4,2%-ға, микротолқынды пештер 2,4%-ға арзандаған. Сондай-ақ жабыспайтын табалар, балалар сабыны мен тіс пастасының бағасы аздап төмендеген.

Бір жылда не қымбаттап, не арзандады?

2025 жылдың қазанымен салыстырғанда кейбір азық-түлік өнімдерінің бағасы да төмендеген. Мәселен, қияр 34,4%-ға, банан 12,4%-ға, лимон 11,1%-ға, сарымсақ 10,2%-ға арзандаған.

Ал отандық құрастырылған жеңіл көліктердің бағасы бір жылда 17,3%-ға, электр бұрғылары мен бұрағыштар 10,5%-ға, электр еттартқыштар 3,9%-ға төмендеген.

Сонымен бірге кейбір тауарлар мен қызметтер айтарлықтай қымбаттаған. Мысалы, газдың бағасы бір жылда 30,2%-ға, тұрғын үйді жалға алу құны 17,4%-ға өскен.

Өңірлер арасында жылдық инфляция ең жоғары Солтүстік Қазақстан облысында тіркелді – 10,9%. Ал ең төмен көрсеткіш Ақтөбе облысында – 7,5%. Астанада баға 10%-ға, Алматыда 9,2%-ға, Шымкентте 8,8%-ға өскен.

Осылайша, инфляцияның баяулауы тауарлар мен қызметтердің арзандағанын білдірмейді. Бұл – бағаның бұрынғыға қарағанда баяу өсіп жатқанын көрсетеді. Қазан айында кейбір өнімдердің арзандағанына қарамастан, газ, жалға берілетін баспана және басқа да тауарлар мен қызметтер қымбаттауын жалғастырған.

Айта кетейік, бұған дейін қазақстандықтар ақшасының 42%-ын тамаққа жұмсайтыны белгілі болды. 

Қазақстандық компаниялардың акцияларына бес жыл бұрын 100 мың теңге салған адамның ақшасы бүгінде бірнеше есе өсуі де, азаюы да мүмкін. Мысалы, “Центр Кредит Банкі” акциясына салынған қаражат 1,6 миллион теңгеден асар еді. Ал KEGOC пен Air Astana акцияларына инвестиция салған адамның қаражаты бастапқы сомадан аз болар еді. Қазақстан қор нарығында соңғы жылдары түрлі өзгеріс болды. Бір компаниялардың акциялары айтарлықтай қымбаттаса, енді бірінің бағасы төмендеді. Stan.kz қазақстандық ірі компаниялардың акцияларын салыстырып, 100 мың теңге салған адамның қаражаты қаншаға өзгеретінін есептеп көрді.

Қазақстандық компаниялар аймақтың ірі ойыншыларына айналды

Қазақстандық компаниялар аймақтағы ірі бизнес рейтингінде де алдыңғы қатарда. 2026 жылғы қазандағы дерек бойынша, Орталық Азиядағы нарықтық құны ең жоғары 20 компанияның 13-і Қазақстанға тиесілі. Оның үстіне алғашқы жеті орынның барлығын қазақстандық бизнес иеленген. Тізімнің басында “ҚазМұнайГаз” (48,44 миллиард доллар), Kaspi.kz (18,22 миллиард доллар) және “Қазатомөнеркәсіп” (16,4 миллиард доллар) тұр. Олардың қатарында Halyk Bank, Freedom, ForteBank, “Центр Кредит Банкі”, Kcell және “Қазақтелеком” сияқты қаржы мен технология саласының өкілдері де бар. Бұл Қазақстан бизнесінің тек мұнай-газ саласымен шектелмейтінін көрсетеді. Банк, финтех, телекоммуникация және технология компаниялары да аймақтағы ірі ойыншыларға айналып келеді.

Алайда компанияның нарықтық құны жоғары болуы оның акциясына ақша салған инвестордың да табыс тапқанын білдірмейді. Мұны түсіну үшін қазақстандық компаниялардың акция бағасы соңғы бес жылда қалай өзгергенін және 2021 жылы салынған 100 мың теңге бүгінде қаншаға айналатынын есептеп көрдік.

Қазақстандық компаниялардың акциялары қалай өзгерді?

Салыстыру үшін 2021 жылғы 29 қазандағы және 2026 жылғы 30 қазандағы акция бағалары алынды. Бастапқы бағалар Қазақстан қор биржасының 2021 жылғы қазан айындағы есебіне, ал соңғы бағалар 2026 жылғы 30 қазандағы KASE индексінің көрсеткіштеріне негізделді.

2021 жылы биржада “Центр Кредит Банкі”, Halyk Bank, Kcell, “Қазатомөнеркәсіп”, “ҚазТрансОйл”, KEGOC және Kaspi.kz акциялары саудаланды. Ал “ҚазМұнайГаз” бен Air Astana биржаға кейін шықты. KASE дерегіне сәйкес, “ҚазМұнайГаз” акцияларының IPO арқылы орналастырылған күні – 2022 жылғы 7 желтоқсан. Компания акцияларының қайталама саудасы биржада 8 желтоқсанда басталды. Ал Air Astana акцияларының IPO күні – 2024 жылғы 14 ақпан, KASE-дегі шартсыз саудасы 15 ақпанда ашылды.

Сондықтан бұл екі компанияның нәтижесі бес жылдық кезеңмен емес, IPO кезінде орналастырылған бағадан бастап есептелді.

*Қор нарығы – компания акциялары сатылатын нарық.

*IPO – компания акцияларын биржада алғаш рет сатуы.

100 мың теңге салған адамның ақшасы қанша болар еді?

Есептеу кезінде әр компанияның акциясы бастапқы бағамен 100 мың теңгеге сатып алынды. Тек бүтін акциялар есепке алынды. Акция сатып алғаннан кейін қалған ақша сол күйі сақталды деп алынды.

Ескерту: есепте акция сатып алуға жұмсалған қаражат, қалған ақша және акциялардың 2026 жылғы 30 қазандағы бағасы ескерілді. Дивидендтер, брокерлік комиссиялар (акция сатып алу немесе сату үшін брокерге төленетін ақы) мен салықтар есепке алынбаған. ҚМГ мен Air Astana бойынша бастапқы баға ретінде IPO бағасы қолданылды.

Акциясы ең көп қымбаттаған компаниялар

Акциясы арзандаған компаниялар

Барлық компанияның акциясы қымбаттаған жоқ. Кейбірінің бағасы бастапқы көрсеткіштен төмендеді.

Акция бағасынан бөлек дивиденд те маңызды

Акция сатып алған инвестордың табысы тек оның бағасының өсуіне байланысты емес. Компания акционерлеріне дивиденд төлесе, инвестор қосымша қаражат ала алады.

*Дивиденд – компания пайдасының акционерлерге бөлінетін бөлігі. Оның көлемі мен төлену мерзімі компанияның қаржылық нәтижесіне және акционерлердің шешіміне байланысты. Сондықтан барлық компания жыл сайын бірдей мөлшерде дивиденд төлейді деуге болмайды. Дивиденд алу үшін инвестор компания белгілеген есепке алу күні акционерлер тізімінде болуы керек.

Мысалы, “ҚазМұнайГаз” 2025 жылдың қорытындысы бойынша бір акцияға 573,66 теңге дивиденд төледі. KEGOC та акционерлеріне тұрақты түрде дивиденд беріп келеді. Компанияның 2026 жылғы бірінші жартыжылдық үшін бір акцияға 81,25 теңге төлеу туралы шешімі қабылданды.

Air Astana да 2024 жылдың қорытындысы бойынша бір акцияға 17,7 теңге негізгі және 36 теңге арнайы дивиденд төлеуді ұсынған. Ал 2025 жылдың қорытындысы бойынша бір акцияға 9,92 теңге дивиденд төледі.

Дегенмен біз негізгі есепке дивидендтерді қоспадық.Кестеде тек акция бағасының өзгерісі көрсетілген.

Акция ма, депозит пе?

Акция мен банктік депозиттің айырмашылығы – табыс пен тәуекел деңгейінде. Депозитте сыйақы мөлшерлемесі келісімшартта алдын ала көрсетіледі. Ал акцияның бағасы нарықтағы жағдайға байланысты өзгеріп отырады. Акция сатып алған адам жоғары табыс табуы мүмкін. Бірақ оның бағасы төмендесе, бастапқы қаражатының бір бөлігін жоғалту қаупі бар. Депозиттің табысы әдетте алдын ала белгілі болғанымен, инфляция ақшаның сатып алу қабілетіне әсер етеді. Сондықтан акция мен депозитті салыстырғанда тек пайыздық табысқа емес, инвестиция (ақша салып, табыс табуға әрекет жасау) мерзіміне, инфляцияға, тәуекелге және қосымша шығындарға назар аудару керек.

Акция сатып алмас бұрын нені ескеру керек?

Акция сатып алмас бұрын компанияның атағына немесе бұрынғы табысына ғана сүйенуге болмайды. Оның қаржылық жағдайын, табысын, қарыз көлемін және даму жоспарын зерттеген жөн.

Инвестиция жасағанда мына жайттарды ескерген маңызды:

• Тәуекел деңгейі. Акция бағасы өсуі де, төмендеуі де мүмкін. Сондықтан жоғалтуға дайын емес ақшаны инвестицияға салмаған дұрыс.
• Инвестиция мерзімі. Акция қысқа уақытта пайда әкелмеуі мүмкін. Кейбір инвестицияның нәтижесі бірнеше жылдан кейін байқалады.
• Дивиденд саясаты. Компанияның бұрын дивиденд төлегені болашақта да міндетті түрде төлейтінін білдірмейді.
• Комиссия мен салық. Акция сатып алу және сату кезінде қосымша шығындар болуы мүмкін.
• Қаражатты бөлу. Барлық ақшаны бір компанияның акциясына салмай, бірнеше инвестициялық құралға бөлген жөн.

Бұл есеп акция бағасының өткен кезеңде қалай өзгергенін көрсетеді, бірақ болашақтағы табысқа кепілдік бермейді. Инвестиция жасағанда акция бағасымен қатар компанияның қаржылық жағдайын, дивиденд саясатын және ықтимал тәуекелдерді де ескерген жөн.

Айта кетейік, бұған дейін Құлыбаевтардың холдингі биыл бірінші жартыжылдық үшін 200 миллиард теңге дивиденд төлейтіні хабарланған.

Шымкентте төрт айлық сәбидің аяғындағы башпайлары кесілді. Баланың анасы бұған қалалық инфекциялық аурухана қызметкерлерінің салғырттығы себеп болғанын айтып, шағымданды.Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Шымкентте төрт айлық сәби ауруханадағы емнен кейін ауыр халге түсті. Анасының айтуынша, қалалық инфекциялық аурухананың 7-бөлімшесінде баласына дұрыс медициналық көмек көрсетілмеген.  

Әйелдің сөзінше, сәбиін ауруханаға тек дене қызуы көтерілгендіктен апарған. Алайда оның жағдайы біртіндеп нашарлап, балада сепсис пайда болған. Анасы инфекциялық аурухананың 7-бөлімше меңгерушісі Г есімді дәрігер мен баласына катетер қойған медбикені жауапты деп санайды.

Сондай-ақ әйел аурухана қызметкерлерінің әрекетіне заң аясында баға беруді талап етіп, істі соңына дейін жеткізуге көмектесетін білікті адвокат іздеп жүргенін айтты.

Денсаулық басқармасы не дейді?

Осы жағдайға қатысты Шымкент денсаулық сақтау басқармасы да пікір білдірді. Басқарманың мәліметінше, сәбидің жағдайы бақылауға алынып, арнайы комиссия құрылып, қызметтік тексеру басталған.

Яғни, қазіргі уақытта аурухана қызметкерлерінің әрекетіне қатысты тексеру жүріп жатыр. Оның қорытындысы әзірге жарияланған жоқ.

Қазақстанда мемлекеттік қызметшілерге арналған жаңа әдеп қағидалары енгізілмек. Бұл туралы премьер-министрдің орынбасары Серік Жұманғарин үкімет отырысында мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Оның айтуынша, жаңа қағидалар Конституция талаптарына және мемлекет пен қоғамға қызмет ету ұстанымдарына негізделеді.

"Мемлекеттік қызметшілер үшін Конституция ережелеріне, мемлекет пен қоғамға қызмет ету қағидаттарына негізделген жаңа әдеп қағидалары енгізіледі. Жүргізіліп жатқан өзгерістердің стратегиялық бағдары ретінде ел дамуының ұзақмерзімді басымдықтарын айқындайтын құжат әзірленеді", – деді Серік Жұманғарин.

Вице-премьердің сөзінше, бұл құжатты Президент әкімшілігі, Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі және Қазақстанның стратегиялық зерттеулер институты бірлесіп әзірлейді.

Әзірге жаңа әдеп қағидаларының нақты қандай талаптарды қамтитыны және олардың қашан күшіне енетіні айтылған жоқ.

Еске салсақ, президент Қасым-Жомарт Тоқаев мемлекеттік басқару жүйесін реформалау жоспарын 2027 жылғы 1 маусымға дейін әзірлеуді тапсырған. Ол қағазбастылықты азайтып, мемлекеттік аппараттың жұмыс тиімділігін арттыру қажет екенін айтқан. Сондай-ақ мемлекеттік қызметшілерге арналған жаңа әдеп қағидаттарын әзірлеуді ұсынған.

Қазақстандағы вольфрам кен орындарын игеріп жатқан Kaz Resources жобасы 2027 жылы АҚШ қор биржасына шығуды жоспарлап отыр. Компанияның болжамды құны 2 миллиард долларға бағаланған. Ал АҚШ президенті Дональд Трамптың ұлдары Дональд Трамп-кіші мен Эрик Трамптың жобадағы жанама үлесі 1%-дан аз болады. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Компания биржаға қалай шықпақ?

Бұған дейін Kaz Resources Гонконгтағы Skyline Builders компаниясымен бірігіп, Nasdaq биржасына шығуды жоспарлаған. Алайда 2 қарашада екі компания бұл келісімді тоқтатып, басқа жолды таңдады. Енді жобаны дамытып жатқан Cove Kaz Capital Group 2027 жылдың бірінші жартысында АҚШ-тың ірі биржаларының біріне акцияларын тікелей орналастырмақ. Яғни компания биржаға шығу үшін бұрынғыдай басқа биржалық компаниямен бірігуді көздемейді. Жаңа жоспар бойынша акцияларын тікелей қор нарығына шығарады.

Skyline Builders жариялаған мәліметке сәйкес, Cove Kaz Capital Group жаңа инвесторлардан 32 миллион доллар көлемінде қаржы тарту туралы келісімге келген. Бір акцияның бағасы 8 доллар деп белгіленіп, компанияның жалпы құны шамамен 1,97 миллиард долларға бағаланған.

Трамптың ұлдары жобадан қанша пайда көруі мүмкін?

Дональд Трамп-кіші мен Эрик Трамптың Қазақстандағы жобаға қатысы бірнеше инвестициялық келісім арқылы қалыптасқан. 2024 жылы Трамптың ұлдары ішінара иелік ететін Dominari Holdings қаржы компаниясы Skyline Builders-ке инвестиция тартуға көмектескен. Кейін Skyline Қазақстандағы вольфрам жобасын дамытып жатқан компаниямен бірігуге келіскен. Енді бұл келісім тоқтатылғанымен, Трамптың ұлдары жобадағы жанама үлесін сақтап қалады.

The Wall Street Journal мәліметінше, олардың жиынтық үлесі 1 пайыздан аз болады. Компания 2 миллиард долларға бағаланса, бұл үлестің есептік құны 20 миллион доллардан төмен. Дегенмен бұл нақты алынған табыс емес, компанияның болжамды бағасына сүйенген есеп. Жоба жетекшісі Пини Альтхаустың айтуынша, Трамптың ұлдары – пассивті инвесторлар. Олар компанияны басқаруға қатыспайды. Бұған дейін бұл мәміле АҚШ сенаторы Элизабет Уорреннің сынына ұшыраған. Ол президент отбасының бизнеске қатысы мен ықтимал мүдделер қақтығысы туралы мәселе көтерген еді.

Қазақстандағы вольфрам кенінің әлеуеті қандай?

Жобаның негізгі активтері – Қарағанды облысындағы Солтүстік Қатпар және Жоғарғы Қайрақты вольфрам кен орындары. Бірлескен кәсіпорында Cove Kaz Capital Group-тың үлесі 70 пайыз болса, “Тау-Кен Самұрық” ұлттық компаниясы қалған 30 пайызына иелік етеді.

Компанияның есебінше, кен орындары толық қуатында жұмыс істесе, жылына 12 мың тоннаға дейін вольфрам өндіруге мүмкіндік бар. Бұл әлемдік өндірістің шамамен 15 пайызына тең. Компания өндірісті 2030 жылы бастауды көздеп отыр. Қазір кен орындарын игеру бойынша техникалық-экономикалық зерттеу жүргізіліп жатыр. Вольфрам әскери өнеркәсіпте, жоғары технологиялық өндірісте және жартылай өткізгіштер саласында қолданылатын стратегиялық металл саналады. Қытай бұл шикізаттың әлемдік жеткізілімінде басым орынға ие болғандықтан, АҚШ балама жеткізушілерді іздеп жатыр.

Жобаға АҚШ-тың да қызығушылығы жоғары. Компанияның құжаттарында АҚШ-тың Экспорт-импорт банкі мен Халықаралық даму қаржы корпорациясынан жалпы сомасы 1,6 миллиард долларға дейінгі ықтимал қаржыландыруға қатысты қызығушылық хаттары бары көрсетілген. Бұл қаржы әзірге түпкілікті бекітілген инвестиция емес.

Айта кетейік, бұған дейін америкалық миллиардер АҚШ-тың қолдауымен “Лукойлдың” шетелдік активтерін сатып алатыны туралы жазған едік.

Астанада ер адам Instagram әлеуметтік желісінде хабарландыру жариялап, адамдарды 21 миллион теңгеге алдап соқты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ер адам тартпалы төбе орнату және жиһаз жасау қызметін ұсынған болып, желіде хабарландыру жариялаған. Сөйтіп тапсырыс берушілермен келісім-шарттар жасасып, олардан алдын ала төлемді қолма-қол не банктік онлайн-аударымдар арқылы алып, содан олармен байланысқа шықпай қойған. 

Алаяқтан зардап шеккен жәбірленушілердің саны – 15. Сотталушы олардың 21 миллион теңгесін алып қойған.

Сот үкімі заңды күшіне енген жоқ.

Астана қаласының прокуратурасы әлеуметтік желілер арқылы тауарлар мен қызметтерге тапсырыс беру кезінде азаматтарды сақ болуға шақырды. Алдын ала төлемді енгізбес бұрын орындаушы туралы ақпаратты тексеру, пікірлерді зерттеу, нақты байланыс деректерінің бар екеніне көз жеткізу және сатушының немесе орындаушының адалдығы расталмай елеулі сомаларды аудармау керегін ескертті.

Бұған дейін Ақтауда танымал блогер адамдардан тауар үшін ақша алып, оны жеткізбегені үшін қамауға алынғаны туралы жазған едік. Тергеу нұсқасы бойынша, сатып алушыларға Қытайдан әкелінген премиум санаттағы ыдыс-аяқ пен тұрмыстық техниканы нарықтағы бағадан арзанға ұсынған. Алайда ақшасын төлеген адамдарға тапсырыстары жеткізілмеген.

Қытайдың Юньнань провинциясында ерекше үйлену тойы өтті. Туысы аз жігіт өміріндегі ең маңызды күнді жалғыз өткізгісі келмей, әлеуметтік желі арқылы бейтаныс адамдарды тойына шақырған. Ол небәрі 10-20 адам келеді деп үміттенген. Алайда елдің түкпір-түкпірінен мыңдаған адам келген. Кейбірі сыйлық әкелсе, енді бірі тойды тегін өткізуге көмектескен. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі RG басылымына сілтеме жасап хабарлайды. 

Қытайлық БАҚ-тың жазуынша, 24 жастағы Сюй Чэнхун Юньнань провинциясындағы Илян уезінде дүниеге келген. Ол бала кезінен қиындықты көп көріп өскен. Жігіт үш жасқа толғанда әкесі қайтыс болған. Біраз уақыттан кейін анасы басқа адамға тұрмысқа шығып, ал жеті жасында әжесінен айырылған. Сюй ағасымен бірге туыстарының қолдауымен ержеткен. Оқуын ерте тастап, жұмыс істеуге мәжбүр болған.

10-20 адам келеді деп ойлаған...

Соған қарамастан, ол өз өмірін ретке келтіріп, сүйген қызын кездестірген. Екеуі үш жыл кездескен. Жігіт үйлену тойына деп шамамен 160 мың юань, яғни 22 мың доллар (10 миллион теңгеге жуық) жинаған. Бірақ тойға қонақ шақыратын кезде жанында қуанышқа ортақтасатын жақын адамдары тым аз екенін білген.

Сосын Сюй өзгеше қадамға барған. 25 қазанда Қытайдың Douyin әлеуметтік желісіне өзі туралы айтып, үйлену тойына бейтаныс адамдарды шақырған. Ол қуанышты күніне кем дегенде 10-20 адам келеді деп ойлаған. 

Алайда оның желіге жүктеген видеосы бүкіл Қытайға тараған. Бірнеше күннен кейін той үшін шағын ауылға елдің әр аймағынан адамдар келе бастаған. Алғашында ондаған адам жиналса, кейін олардың саны жүздеп, одан мыңға артқан. Қытайлық БАҚ мәліметінше, той күндері қонақтардың саны бірнеше мыңға жеткен. Кей деректерде бұл көрсеткіш 20 мың адамға дейін барғаны айтылады.

9 999 раушан гүлімен безендірілген Maybach әкелген

Қонақтардың көбі жас жұбайларға құр қол келмеген. Бірі тоңазытқыш, жылытқыш, жиһаз бен тұрмыстық техника сыйласа, енді бірі той дастарханына азық-түлік әкелген. Сычуань провинциясынан келген фермер жас жұбайларға құны шамамен 20 мың юань болатын екі өгіз тарту еткен.

Сыйлықтардың арасында ерекше көзге түскендері де болды. Қытайлық БАҚ мәліметінше, қонақтардың бірі үйлену кортежіне арнап, 9 999 раушан гүлімен безендірілген сәнді Maybach көлігін әкелген. Тағы бірнеше адам тойға қосымша көліктер ұсынған. Оған қоса бірнеше қабаттан тұратын алып торт әзірленген. Кей басылымдар оның он қабатты болғанын жазды.

Тойға дайындыққа көптеген ерікті атсалысқан. Деректерге сүйенсек, жүзден астам аспаз өз еркімен келген. Ас әзірлеуге қатысқандардың жалпы саны 200-300 адамға дейін жеткен. Қонақтарға арнап 50-ге жуық ошақ орнатылып, бір күнде шамамен екі тонна тауық еті дайындалған.

Қонақтардың көптігі соншалық, тойды өткізуге жергілікті билік те көмектескен. Адамдарды кеңірек жерге орналастырып, ас әзірлеу жұмыстарын ұйымдастыру үшін үлкен алаңға көшірген.

31 қазанда көптен күткен той өткен. Оған дейін бір-бірін танымайтын мыңдаған адам жас жұбайларды құттықтау үшін жүздеген шақырым жол жүріп келген.

Айта кетейік, Сюй әлеуметтік желі арқылы шақырған қонақтарынан ешқандай сыйлық күтпеген. Ол “өмірімдегі ең маңызды сәтті жақын жандармен қарсы алғым келді” дейді.

Жас жұбайдың оқиғасы Қытайдың мемлекеттік “Синьхуа” агенттігін қоса алғанда, бірқатар ірі ақпарат құралында жарияланды. 

Мемлекет басшысының Қазақстан халқына арнаған Жолдауын түсіндіруге бағытталған ақпараттық-түсіндіру кездесулері Атырау облысында басталды. Осы мақсатта құрылған топ мүшелері өңірдегі түрлі мекеме мен ұйымдардың ұжымдарымен жүздесіп, Жолдауда белгіленген басым бағыттарды талқылауда. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Бүгін Халел Досмұхамедұлы атындағы Атырау университетінде жоғары оқу орнының профессор-оқытушылар құрамы және студенттерімен кездесу өтуде.

Басқосуға Қазақстан Республикасы Құрылтайының депутаттары Арман Хайруллин мен Мұса Хайруллиев, Қазақстан Халық Кеңесінің мүшесі Назарбек Қосшиев, Халықты әлеуметтік қорғау саласындағы реттеу және бақылау комитетінің Атырау облысы бойынша департаментінің басшы орынбасары Айгерим Бекқалиева, Ұлттық экономика вице-министрі Ерлан Сағынаев және Энергетика вице-министрі Ерлан Ақбаров, Экология және табиғи ресурстар министрлігі Экологиялық реттеу және бақылау комитеті төрағасының орынбасары Әлібек Бекмұхамбетов қатысты.

Кездесу барысында Мемлекет басшысының Жолдауында айқындалған ел дамуының стратегиялық бағыттары, экономиканы жаңғырту, энергетика саласын дамыту, еңбек нарығын жетілдіру, әлеуметтік саясат, экологиялық мәселелер мен адами капиталды нығайту бағытындағы міндеттер сөз болды.

Әсіресе, жоғары оқу орнының оқытушылары мен студенттері үшін білім мен ғылымның ел дамуындағы орны, жастардың бәсекеге қабілеттілігін арттыру, заманауи технологияларды меңгеру және еңбек нарығының жаңа талаптарына бейімделу мәселелері талқыланды. Осы орайда спикерлер Жолдауда белгіленген міндеттердің салалар бойынша жүзеге асу бағыттарына тоқталып, өзекті мәселелерге қатысты түсінік берді.

Жиын ашық пікір алмасу форматында өтіп, қатысушылар өздерін толғандырған сауалдарын қойып, ұсыныстарын білдірді.

Ақпараттық-түсіндіру кездесулерінің негізгі мақсаты – Мемлекет басшысы айқындаған міндеттерді қоғамға кеңінен түсіндіру, түрлі сала өкілдерімен пікір алмасу және ел дамуына қатысты бастамаларды ортақ талқылау.

Қазақстанда ең ұзақ жасаған тұрғындардың бірі Түймегүл Темірбаева 116 жасында өмірден өтті. Оның қазасын Ұлытау облысының әкімдігі мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Түймегүл апа 1910 жылдың 1 қаңтарында Жамбыл облысы Байқадам ауданында дүниеге келген. 22 жасында Аязбай Темірбаевпен шаңырақ көтеріп, кейін жұбайымен бірге Жаңаарқа ауданына қоныс аударған. Ол осы өңірде 90 жылдан астам уақыт өмір сүрді.

Ерлі-зайыпты төрт бала тәрбиелеп өсірген. Түймегүл апа 15 немере, 25 шөбере сүйді. Жұбайы да ұзақ ғұмыр кешіп, 96 жасында өмірден өткен.

Бұған дейін Түймегүл Темірбаева Kazinform сайтына сұхбат беріп, ұзақ өмір сүруінің сырын айтқан. Ақ жаулықты әженің сөзінше, ұзақ өмір сүруіне ең алдымен жақындарының мейірімі мен қамқорлығы, еңбек дағдысы әсер еткен.

Ол бала кезінен еңбекке араласып өскен. Ата-анасы жылқы өсіргендіктен, кішкентайынан бие сауып, қымыз дайындаған. Тіпті жылқы бағуға көмектескен. Кейін тұрмысқа шыққан соң да үй шаруасынан қол үзбеген. Құдықтан суды өзі тасып, ауыр жұмыстан қашпаған.

Әсіресе жылқыға жақын болған. Жас кезінде атқа мінгенді ұнатқан Түймегүл апа қартайған шағында да қозғалысын шектемей, белсенді болуға тырысқан. Оның пікірінше, үнемі қимылдап, еңбек ету сергек жүруге көмектескен.

Түймегүл Темірбаеваның қайтыс болуына байланысты Ұлытау облысының әкімдігі марқұмның туған-туыстары мен жақындарына көңіл айтты.

Әкімдік өкілдері оның ғұмыр жолы бір ғасырлық тарихпен тұспа-тұс келгенін айтты. Ал  Түймегүл апаның ұрпағына өнеге болғанын жеткізді. Сонымен қатар ол елдегі маңызды оқиғаларға бейжай қарамай, қоғамдағы жаңалықтарды қадағалап отырғанын еске алды.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда 100 жасаған және одан да жоғары жастағы 423 азамат бар екенін жаздық. Сол кезде жасы ең үлкен қария Ұлытау облысында тұратынын айтқан едік. 

Қазақстанның мәдениет қайраткері, “Құрмет” орденінің иегері, Шымкент қаласының құрметті азаматы, белгілі актер Мұқан Шакиров 81 жасында дүниеден өтті. Қаралы хабарды Жұмат Шанин атындағы Шымкент қалалық академиялық қазақ драма театры жеткізді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Мұқан Шакиров 1945 жылы 14 қаңтарда Отырар ауданының Балатөкөл ауылында дүниеге келген. 1971 жылы Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының театр факультетін тәмамдаған.

Шығармашылық жолын Алматы облыстық театрында бастаған актер кейін Бикен Римова атындағы Талдықорған драма театрында және Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрында еңбек етті.

1981 жылы Жұмат Шанин атындағы қазақ драма театрының құрамына қабылданып, қырық жылдан астам ғұмырын осы өнер ордасына арнады. 2025 жылғы қаңтарда зейнетке шықты.

Суыт хабарға байланысты Райымбек Сейтметов атындағы Түркістан қалалық сазды-драма театрының ұжымы мен директоры Арман Махмұтұлы Алиев көңіл айту жазбасын жариялады.

“Мұқан Шакиров саналы ғұмырын қазақ театр өнерінің дамуына арнап, сахнада өзіндік қолтаңбасын қалдырған айтулы тұлға еді. Өнерге деген адалдығы, кәсіби шеберлігі мен ұзақ жылғы шығармашылық еңбегі әріптестері мен көрермендерінің жадында мәңгі сақталады”, – делінген театрдың әлеуметтік желідегі жазбасында.

Публикация от Түркістан театры | Түркістан (@seitmetov_theatre)

Театр ұжымы марқұмның отбасы мен жақындарына қайғыра көңіл айтып, оның өнегелі өмір жолы мен шығармашылық мұрасы қазақ театр өнерінің асыл қазынасы болып қала беретінін атап өтті.

Қазақстанда 2026 жылдың қаңтар-қыркүйек айларында 277,7 миллиард теңгеге әкімшілік айыппұл салынған. Оның 194,7 миллиард теңгесі өндірілді. Бұл қаражаттың барлығы бірдей жол жөндеуге немесе заңбұзушылықтың салдарын жоюға жұмсалмайды. Ақшаның қайда бағытталатынын экономист Руслан Сұлтанов түсіндірді. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Ең көп айыппұл Алматыда салынды

Бас прокуратураның мәліметінше, 2026 жылдың үшінші тоқсанында ең көп сомадағы айыппұл Алматыда салынған. Қаладағы айыппұл көлемі 15 миллиард теңгеге жетті. Одан кейін Астана – 14,3 миллиард теңге, Түркістан облысы – 10,3 миллиард теңге тұр. Алматы облысында 8,7 миллиард теңге, Ақтөбе облысында 5,9 миллиард теңге, Шымкентте 5,5 миллиард теңге көлемінде айыппұл салынған.

Ең аз көрсеткіш Ұлытау облысында тіркелді. Мұнда айыппұл сомасы 442 миллион теңге болған. Бұл Алматыдағы көрсеткіштен шамамен 34 есе аз. Алайда бұл Алматы тұрғындары басқа өңірлерге қарағанда жиі заң бұзады дегенді білдірмейді. Айыппұл көлеміне халық саны, көлік саны, тексеріс қарқыны және заңбұзушылықтың сипаты әсер етеді.

Экономист Руслан Сұлтановтың айтуынша, бір компанияға салынған ірі айыппұлдың өзі өңірдің жалпы статистикасына айтарлықтай ықпал етуі мүмкін. Сондықтан аймақтарды тек айыппұл сомасына қарап салыстыру дұрыс емес.

Айыппұлдан түскен ақша қайда кетеді?

Айыппұлдан жиналған қаражат жергілікті және республикалық бюджеттерге түседі. Оның қай бюджетке бағытталатыны айыппұлдың түрі мен Бюджет кодексіндегі талаптарға байланысты.

Экономистің мәліметінше, 2026 жылдың тоғыз айында жергілікті бюджеттерге “айыппұлдар, өсімпұлдар, санкциялар және өндіріп алулар” санаты бойынша шамамен 199,5 миллиард теңге түскен. Алайда бұл ақшаның барлығы айыппұл салынған нақты заңбұзушылықты жоюға жұмсалмайды. Мысалы, жүргізуші жылдамдықты асырғаны үшін 43 250 теңге айыппұл төлесе, бұл қаражат міндетті түрде сол жолды жөндеуге бағытталады деген сөз емес. Ақша бюджетке түсіп, кейін жалпы шығындар жоспарына сәйкес жол жөндеу, көшелерді жарықтандыру, абаттандыру, коммуналдық инфрақұрылым және әлеуметтік бағдарламалар сияқты түрлі бағыттарға жұмсалуы мүмкін.

“Айыппұл нақты бір жерге жұмсалады деуге келмейді. Сіз төлеген 43 мың теңге үйіңіздің жанындағы жаяу жүргіншілер өткелін жөндеуге кетті деп айта алмаймыз”, – деп түсіндірді Руслан Сұлтанов.

Айыппұл бюджет толтыру үшін салына ма?

Экономистің пікірінше, бюджетке түскен айыппұл көлемінің көп болуы азаматтардың тәртібі немесе мемлекеттік бақылаудың тиімділігі туралы өздігінен қорытынды жасауға мүмкіндік бермейді.

Айыппұлдың негізгі мақсаты – бюджетке ақша жинау емес, заңбұзушылықтың алдын алу. Ал мемлекет жиналған қаражатты нақты нәтижеге, соның ішінде жол қауіпсіздігін жақсартуға, көшелерді жарықтандыруға және инфрақұрылымды дамытуға бағыттауы керек.

“Мемлекет ақша таппайды. Ол сіздердің өздеріңіз тапқан қаражатты басқарады”, – деді экономист.

Айта кетейік, бұған дейін алматылық өзіне төрт рет қате айыппұл салынғанына шағымданды.

Үкімет әлеуметтік және инфрақұрылымдық жобаларды жүзеге асыруға Ұлттық қордан шамамен 6,5 триллион теңге бөлуді жоспарлап отыр. Қаражат тұрғын үй құрылысына, коммуналдық желілерді жаңғыртуға, ауыз су мен газ жеткізуге және көлік инфрақұрылымын дамытуға бағытталады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин Үкімет отырысында тиісті жоспар жобасын таныстырды. Құжат президенттің “Жаңа тарихи кезеңдегі Қазақстанның өзекті міндеттері” атты Жолдауын жүзеге асыруға арналған. Құжат 12 бағыт бойынша 96 іс-шараны қамтиды.

Жоспар аясында “Халықтық құрылыс” инфрақұрылымдық даму бағдарламасы бекітілмек. Оны жүзеге асыру кезінде отандық құрылыс материалдары мен жабдықтарын пайдалану көзделген.

Серік Жұманғариннің айтуынша, бөлінетін қаражатқа негізгі әлеуметтік және инфрақұрылымдық жобалар жүзеге асырылады. Сонымен қатар жұмыстардың сапасы бақыланады.

Жаңа әуежайлар мен теміржол салынады

2027 жылдың мамырында Зайсан, Қатонқарағай және Кендірліде жаңа әуежайларды пайдалануға беру жоспарланған. Ал Астанада жаңа әуежайдың құрылысы келесі жылдың маусымында басталмақ.

2027 жылдың соңына дейін “Бақты – Аягөз” теміржол желісінің құрылысын аяқтау көзделген.

Автомобиль жолдары да салынып, қолданыстағы бағыттар жаңарады. Оның ішінде “Арал – Каспий” және “Көкшетау – Петропавл” трассалары бар.

Бұдан бөлек, барлық автомобиль өткізу бекеттерін толық жаңарту жоспарланған. Жүк тасымалы электрондық құжат айналымына көшіріліп, интеллектуалды көлік жүйесі енгізіледі.

Энергетика, уран және сирек металдар

Қазақстанда жаңа электр станциялары салынып, жұмыс істеп тұрғандары жаңарады. Көмірмен жұмыс істейтін станциялардың электр өндіру мүмкіндігі артып, электр желілері кеңейеді. Сонымен қатар 2035 жылға дейін елдегі электр энергиясын өндіру мен тұтыну жоспары қайта қаралады.

2027 жылдың соңына дейін уранның мемлекеттік қорын қалыптастыру жоспарланып отыр. Бұдан бөлек, “Мойынқұм” атом электр станциясына қатысты үкіметаралық келісімге қол қойылады.

2026 жылдың соңына дейін сирек және стратегиялық маңызы бар металдар қорын басқаратын ұлттық жүйе құрылады. Ал 2027 жылы өнеркәсіп пен жаңа технологияларды дамытуға арналған тетіктер іске қосылып, жер қойнауы туралы мәліметтер жиналған бірыңғай электрондық платформа жаңарады.

Су ресурстары мен ауыл шаруашылығы

2027 жылдың наурызында су ресурстары туралы мәліметтерді жинап, өңдейтін ұлттық ақпараттық жүйені әзірлеу ісі аяқталмақ. 

Ауыл шаруашылығы саласында мал өсіру және өнімдерді өңдеу салаларына ұзақ мерзімге несие беру қарастырылған. Отандық трактор мен комбайн өндірушілеріне де қолдау көрсетіледі.

Сонымен қатар фермерлерге ауыл шаруашылығы өнімдерін сақтап, өңдеуге арналған орталықтардың қызметін тең дәрежеде пайдалану мүмкіндігі беріледі.

“Халықтық құрылыс” жобасы аясында құрылысқа қажет материалдар, металл конструкциялар мен инженерлік жабдықтарды Қазақстанның өзінде өндіруді дамыту жоспарланған.

Шағын бизнеске үш жылға тексеру мораторийі енгізіле ме?

2027 жылы Үкімет орта бизнесті дамыту жоспарын бекітпек. Оның аясында кәсіпорындарға ұзақ мерзімге жеңілдетілген несие беру және өндіріс орындарын жаңа технологиялармен жабдықтау шаралары қарастырылады.

Сонымен қатар микро және шағын бизнесті мемлекеттік тексеруден үш жылға босату мүмкіндігі қаралады.

Серік Жұманғариннің айтуынша, бұл уақыт аралығында тексеру жүйесін қайта қарап, оны цифрлық форматқа көшіру көзделіп отыр.

Алайда әзірге үш жылдық мораторий енгізу туралы нақты шешім қабылданған жоқ.

Цифрландыру саласында үшінші суперкомпьютерлік кластер іске қосылады. Оған қоса жасанды интеллект пен блокчейн технологияларын бизнеске енгізу жоспарланған. Бұдан бөлек, ауыл шаруашылығы өнімдерін интернет-дүкендер мен ірі сауда желілері арқылы сату мүмкіндігі кеңейеді.

Ең төменгі жалақы 110 мың теңгеге дейін өсе ме?

Жоспар бойынша ең төменгі жалақыны қазіргі 85 мың теңгеден 110 мың теңгеге дейін көтеру көзделген.

Бұдан бөлек, емханалардағы учаскелік дәрігерлер мен басқа да медицина қызметкерлерінің жалақысын еңбек өтілі мен жұмыс көлеміне қарай қосымша төлемдер арқылы арттыру ұсынылған.

Жыл соңына дейін отбасылардың тұрмыс жағдайын бағалайтын жаңа цифрлық жүйені сынақтан өткізу аяқталуы тиіс.

Білім беру саласында балаларға ерекше білім беру қажетін ерте анықтау жүйесін жетілдіру жоспарланған. Мұғалімдердің қағазбастылығын азайтып, соның ішінде электрондық жүйелерге енгізетін есептерінің санын қысқарту да көзделген.

Үкімет инвестициялық саясатты да өзгертпек. “Капитал нарығы туралы” заң жобасын Құрылтайдың қарауына енгізу және кәсіпкерлердің ұсыныстарын ескеріп, салық заңнамасына өзгерістер әзірлеу жоспарланып отыр. Сонымен қатар мемлекеттік қызметкерлерге арналған жаңа әдеп қағидалары қабылданып, ел дамуының ұзақ мерзімді басым бағыттары белгіленеді.

Ұлттық қордан 6,5 триллион теңге бөлінеді

Айта кетейік, бұған дейін Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан халқына Жолдауында елдегі әлеуметтік, көлік және инженерлік инфрақұрылымды дамыту үшін Ұлттық қордан шамамен 6,5 триллион теңге бөлінетінін мәлімдеген еді. 

Оның 1,5 триллион теңгесін 2026-2027 жылдың алғашқы екі айында әлеуметтік жобаларға жұмсау жоспарланған.

Мемлекет басшысының айтуынша, алғашқы кезеңде өңірлерде 70-ке жуық медициналық мекеме салынады. Сонымен қатар білім беру, спорт және мәдениет салаларында шамамен 50 нысанның құрылысы басталады.

Қазақстан мен Қытай Транскаспий халықаралық көлік бағытын дамыту үшін көлемі 200 миллион долларға дейін жететін бірлескен инвестициялық қор құруды талқылап жатыр. Қордың қаражатын кейін көбейту мүмкіндігі де қарастырылған. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Ұсынысты Қазақстан премьер-министрінің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин Қытайдың қаржы министрі Лань Фоаньмен келіссөз кезінде көтерді.

Министрдің айтуынша, қорды іске қосу үшін екі елдің жауапты қаржы институттарын анықтап, оның қалай жұмыс істейтінін бірлесіп пысықтау қажет. Қор Транскаспий халықаралық көлік маршрутын дамытуға бағытталмақ.

Бұдан бөлек, Қазақстан мен Қытай бірлескен жобаларды қаржыландырудың ортақ жүйесін қалыптастыруды көздеп отыр. Қазір екі ел арасында бірнеше қаржыландыру тетігі әзірленіп жатыр. Олардың қатарында Silk Road Finance Corporation қатысатын Kazakh Invest Fund, “Бәйтерек” холдингі мен Silk Road Fund қатысатын бірлескен тікелей инвестициялар қоры бар.

Сондай-ақ жобаларды ұзақ мерзімге несиелеу және сақтандыру бағытында Қазақстанның Даму Банкі, Қытайдың мемлекеттік банктері мен өзге де қаржы ұйымдарын тарту қарастырылған.

Серік Жұманғарин осы тетіктердің барлығын жаңа ұйым құрмай-ақ, бірыңғай қазақ-қытай жобалық қаржыландыру және сақтандыру жүйесіне біріктіруді ұсынды.

Министрдің пікірінше, мұндай тәсіл әрбір басым жобаға жеке қаржыландыру пакетін әзірлеуге мүмкіндік береді. Оның құрамына ұзақ мерзімді несие, сақтандыру, кепілдік, юаньмен қаржыландыру және қажет болған жағдайда жобаға үлестік қатысу кіруі мүмкін.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстан мен Қытай “Қорғастағы” ережелерді өзгертетіні туралы жазған едік.

Қазақстанда баспана бағасы халық табысымен қатар өсуі үшін тұрғын үйді ұзақ мерзімге қаржыландырудың жаңа тетіктері әзірленуі мүмкін. Отбасы банк бұл мәселені құрылыс саласының өкілдерімен бірге талқылауды жоспарлап отыр. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Отбасы банк басқарма төрағасы Ләззат Ибрагимованың айтуынша, қазір клиенттерді ең көп алаңдататын мәселенің бірі – баспана бағасы мен отбасы табысының арасындағы алшақтық.

Осы мәселені шешу үшін банк Қазақстан құрылысшылар қауымдастығымен және Құрылысшылар одағымен кездесіп, 2027–2028 жылдарға арналған ұзақ мерзімді қаржыландыру тетіктерін талқыламақ.

“Клиенттеріміздің ең жиі қоятын сұрағы – қазақстандық отбасы табысының өсуі мен тұрғын үй бағасының өсуі бір-біріне қаншалықты сәйкес келетіні. Біздің міндетіміз – осы екі көрсеткіштің арасындағы тепе-теңдікті сақтау”, – деді Ләззат Ибрагимова.

Бұл мәселе Астанада өткен “Жалпыхалықтық ауқымды құрылыс – 2027: Қазақстан экономикасына жаңа мүмкіндіктер” атты сараптамалық талқылауда көтерілді. Жиында “Халықтық құрылыс” бастамасын жүзеге асырудың экономикалық, инвестициялық және салалық қырлары қаралды.

Еске салайық, 28 қазандағы Қазақстан халқына Жолдауында президент Қасым-Жомарт Тоқаев 2027 жылды Жалпыхалықтық құрылыс жылы деп жариялауды ұсынған еді.

Бүгінде айына 35–45 миллион теңге айналым жасайтын Farabi Kids Lab компаниясының негізін қалаған Ағаділ Ержанов бір кездері жұбайымен бірге бәліш сатып күн көрген. Алғашқы білім беру орталығы жабылғанда, оның мойнында 20 миллион теңгеге жуық міндеттеме қалған. Соған қарамастан, ол кәсіптен қол үзбей, жаңа командамен қайтадан бизнес бастаған. Stan.kz 25 жастағы тараздық кәсіпкердің осы жолын баяндап береді.

Бизнеске қызығушылығы бесінші сыныптан басталған

Ағаділ Ержанов Таразда өскен. Отбасында кәсіппен айналысқан ешкім болмаған: анасы дүкенде жұмыс істеген, әкесі автобус жүргізген. Соған қарамастан, оның бизнеске қызығушылығы бала кезінен басталған.

“Кішкентай кезімнен шетелдік, голливудтық бизнес туралы фильмдерді көп көретінмін. Соларға қарап, кәсіпке қызыға бастадым”, – дейді ол.

Бесінші сыныптан бастап бизнеске әуестенген Ағаділ алғашқы шағын жобаларын колледжде оқып жүргенде қолға алған. Соның бірі – кітапты жалға беру. Кейін Қазақ-түрік колледжін бітіріп, Алматыдағы университетке түскенімен, жарты жылдан соң оқуын тастауға шешім қабылдайды.

Оның айтуынша, колледжде төрт тілде білім алғандықтан, университеттен өзіне қажет жаңа білім таба алмаған. Ата-анасы бастапқыда бұл шешіміне қарсы болған. Алайда ұлының жұмыс істеп, ақша таба алатынына көз жеткізген соң, таңдауын қабылдапты.

Алғашқы табысын әлеуметтік желілерді жүргізу, яғни SMM жобаларынан тапқан. Видео түсіріп, дизайн жасап, парақшаларға пост дайындаған. Ол кезде айына 100–150 мың теңге табатын.

20–22 жасында бірнеше жобаны қатар алып жүрген. Серіктесімен бірге тендерлік курстар сатып, онлайн білім беру бағытын дамытқан. Сонымен қатар Wildberries арқылы сауда жасап, биологиялық белсенді қоспалар да сатқан. Сол кезеңде айына 2–3 миллион теңге табыс тапқанын айтады. Бірнеше бағытты қатар дамытуға тырысқанымен, уақыт өте келе білім беру саласына көбірек көңіл бөле бастаған.

Алғашқы орталықтың жабылуы және 20 миллион теңге міндеттеме

2023 жылы Ағаділ офлайн білім беру орталығын ашуға шешім қабылдайды. Жоба әуелде онлайн форматта жұмыс істегендіктен, оны іске қосуға шамамен 1,5 миллион теңге жұмсалған.

Алайда бизнестің дұрыс моделін құруда қателіктер кеткен. Сегіз айдан кейін орталық жабылады.

“Орталықтың жабылуына ең алдымен білімнің жетіспеуі әсер етті. Оның үстіне, бизнес-модельді де дұрыс құрмағанбыз”, – дейді кәсіпкер сол кезеңді еске алып.

Орталықтың жабылуы қаржылық қиындыққа әкелді. Кассалық алшақтық шамамен 20 миллион теңгеге жеткен. Оның 5 миллион теңгесі – Ағаділдің жеке шығыны мен қаржылық минусы, ал қалған 15 миллион теңгесі ата-аналарға қайтарылуы тиіс ақша, қызметкерлердің жалақысы мен жалдау ақысы болған. Орталықты дамыту үшін ол бұған дейін айналысқан жобаларын тоқтатып, серіктестіктердегі үлестерін де сатқан. Сөйтіп, сегіз ай бойы жаңа орталықтан өзі табыс көрмеген.

Қаржылық қиындықпен қатар, күн сайын ата-аналардан ақша қайтаруды талап еткен хабарламалар келіп отырған. Кей күндері мұндай өтініштердің саны 150-ге жуықтаған. Бұл жағдай оның психологиялық күйіне де ауыр тиген.

Қолда бар қаражат азайып, тұрақты табыс көзі болмаған соң, Ағаділ жұбайымен бірге бәліш пен сэндвич пісіріп сатуға кіріседі. Алғашында төрт-бес дүкенмен келісіп, өнімдерін соларға өткізіп жүрген. Бұл кәсіп отбасын күнкөріспен қамтамасыз еткенімен, қарызды толық жабуға көмектеспеген.

“Ол кезде қарызды жаба алмадық, тапқанымыз күнделікті тұрмысымызға ғана жететін. Ең көп дегенде қарыздың 1–2 миллионын ғана өтеген шығармыз”, – дейді ол.

Шамамен бес-алты айдан кейін Ағаділ онлайн білім беру компаниясына маркетолог болып жұмысқа орналасады. Осы кезден бастап бұрынғы міндеттемелерін біртіндеп өтей бастаған. Қарыздан толық құтылуға бір жылдан астам уақыт кеткен.

Соңғы төлемді жасаған сәті оның есінде ерекше сақталыпты. Бір қызметкерге тиесілі 400 мың теңгені қайтарғанда, әлгі адам ақшаны күтпегенін, тіпті ұмытып кеткенін айтқан.

“Соңғы қарызды берген кезде өзімде мақтаныш сезімі болды”, – дейді кәсіпкер.

Маркетологтан коммерциялық директорға дейін

Бәліш сатып жүрген кезеңнен кейін Ағаділ онлайн білім беру компаниясына маркетолог болып жұмысқа орналасады. Ол кезде компания енді ғана дамып келе жатқан. Кәсіпкердің айтуынша, жұмысының екінші айында компанияның айналымы 30 миллион теңгеге, ал одан кейін 50 миллион теңгеге жеткен.

Ағаділ тек жарнама жасаумен шектелмей, команда жинауға, сату бөлімін дамытуға, байланыс орталығы мен кураторлардың жұмысын ұйымдастыруға араласқан. Осылайша, біртіндеп коммерциялық директор қызметіне дейін көтерілген.

Оның пікірінше, мұндай нәтижеге жетуіне маркетинг саласындағы білімімен қатар, адамдармен тіл табыса білуі де көмектескен. Команданы өзі жинап, жұмыс процесіне белсенді араласқан. Кейін бұл компания 120 миллион теңгеге сатылған. Алайда мәмілені Ағаділ жасамаған: компанияны оның негізін қалаушылар өздері сатқан.

Жаңа иелері келгеннен кейін қызметкерлерді қысқарту басталады. Сол кезде Ағаділ командаға бірге жаңа жоба ашуды ұсынады. Оның айтуынша, ұсынысын 25 адам бірден қолдаған. Осылайша, 2025 жылы Farabi Kids Lab компаниясы жұмысын бастайды. Алғашқы кезде кәсіпкерге таныстары көмектесіп, бөлмелер мен ноутбуктерді арзан бағаға жалға берген. Түскен алғашқы табысты команда жалдау ақысын төлеуге жұмсап отырған.

Ағаділдің сөзінше, жаңа бизнесті бастау үшін жеке қаражатын салмаған, сырттан инвестиция да тартпаған. Жобаны қолда бар мүмкіндікпен және команданың күшімен іске қосқан.

Компанияның табысы неден құралады?

Farabi Kids Lab қазір бірнеше бағытта жұмыс істейді. Негізгі табысы – балаларға арналған онлайн және офлайн курстар. Сонымен қатар компания басқа білім беру орталықтарына өз платформасын, телефондарын және басқа өнімдерін ұсынады.

Ағаділ Ержановтың айтуынша, компанияның жылдық айналымы 400–450 миллион теңге шамасында. Ай сайынғы көрсеткіш 35–45 миллион теңге аралығында. Алайда бұл соманың қаншасы таза пайда болып қалатынын кәсіпкер ашып айтпады. Оның сөзінше, компанияның тұрақты шығындары бар, сондықтан айналымды табыспен теңестіруге болмайды.

Қазір бизнесте 80–100 адам жұмыс істейді. Ай сайынғы жалақы қоры 14–15 миллион теңгені құрайды. Компанияға ай сайын 350–400 жаңа оқушы қабылданады. Бір курс үш айға созылады, орташа құны – 150 мың теңге.

Алғашқы қиындықтар жаңа компанияны құрған кезде де болған. Ағаділдің айтуынша, Farabi Kids Lab алғашқы екі-үш айда кассалық алшақтыққа тап болған. Бұл жолы ол бұрынғы қателігін қайталамау үшін қаржылық есепке көбірек көңіл бөлген. Қазір компанияда бухгалтер мен қаржыгер бар, кіріс пен шығыс тұрақты бақыланады.

Платформаны әзірлеуге кеткен шығынды қалай қысқартты?

Компания балаларға арналған цифрлық платформаны алғашында сыртқы мамандарға әзірлеткен. Кәсіпкердің айтуынша, платформа жұмысына ай сайын 1–1,5 миллион теңге жұмсалған. Бұған қоса, CRM мен келісімшарт жасауға арналған сервистерді пайдаланған. Жалпы, мұндай жүйелерге бір жылда шамамен 5 миллион теңге кеткен.

Кейін Ағаділ платформаны өзі жасап көруге шешім қабылдаған. Бағдарламалау бойынша арнайы білімі жоқ кәсіпкер жасанды интеллект құралдарын пайдаланып, код жазуды үйренген. Бұл тәсіл “vibe coding” деп аталады. Оның айтуынша, осы бағытта жұмыс істеп жүргеніне шамамен жарты жыл болған.

“Қазір бұл жүйелерді өзіміз жасап жатырмыз. Айына 200–300 мың теңге жазылымдарға кетеді”, – дейді ол.

Компания платформаны әзірлеумен қатар, ішкі жұмыс процестеріне арналған құралдарды да өз күшімен жасап көріп жатыр. Кәсіпкердің есебінше, бұл бұрынғы шығынның бір бөлігін қысқартуға мүмкіндік берген.

Платформада балаларға арналған оқу тапсырмалары бар. Олар оқу жылдамдығын, мәтінді түсінуді, зейін мен есте сақтау қабілетін жаттықтыруға бағытталған. Ата-аналар жеке кабинеттен баласының нәтижесін көре алады.

Сондай-ақ платформаға жасанды интеллект көмекшісі енгізілген. Ол балаға тапсырманың дайын жауабын бермей, сұрақтар арқылы шешімге өздігінен келуге көмектесуге тиіс. Бұл құралдың оқу нәтижесіне нақты қаншалықты әсер ететіні туралы бөлек дерек әзірге келтірілмеген.

30 құрылғы сатылған

Компанияның тағы бір бағыты – Farabi Phone. Бұл – балаларға арналған арнайы баптаулары бар Android смартфоны. Компанияның түсіндіруінше, құрылғыда әлеуметтік желілер, браузер мен қосымшалар дүкені жоқ. Ал қоңырау шалуға, WhatsApp пайдалануға, SOS батырмасын қолдануға және оқу тапсырмаларын орындауға болады. Ата-аналар баласының орналасқан жерін көріп, экран алдында өткізетін уақытын бақылай алады. Яғни жоба смартфонды балаға беруге қарсы емес, оны пайдалану мүмкіндіктерін шектеуге негізделген.

Ағаділдің айтуынша, осы уақытқа дейін 30 құрылғы сатылған. Оның 25-і дайын телефон ретінде 150–170 мың теңгеден өткізілген. Қалған бес клиент өздерінің Android телефондарына компанияның бағдарламалық жүйесін орнатқан. Бұл қызметтің айлық құны – 4 мың теңге. Алғашқы бес клиенттің екеуі жазылым мерзімі аяқталған соң оны ұзартқан.

Әзірге бұл бағыт компанияның негізгі табыс көзіне айналған жоқ. Дегенмен Ағаділ болашақта жазылым арқылы қолданушылар санын көбейтуді жоспарлап отыр. Оның есебінше, 100 мың адам ай сайын 3,5–4 мың теңгеден төлесе, айлық түсім 350–400 миллион теңгеге жетуі мүмкін. Бұл – қазіргі нәтиже емес, кәсіпкердің жоспарына негізделген есеп. Оның үстіне, аталған сома операциялық шығындар шегерілмегендегі түсімді білдіреді.

2030 жылға дейінгі жоспары қандай?

Ағаділ Ержановтың мақсаты тек білім беру курстарын өткізу немесе смартфон сатумен шектелмейді. Ол 2030 жылға дейін Farabi Lab атты зертхана ашуды көздейді.

Зертханада балалардың ұйқысы, тамақтануы, гаджет қолдануы және жалпы дамуына қатысты зерттеулер жүргізуді жоспарлап отыр. Бұл жұмысқа шетелдік ғалымдарды, дәрігерлер мен психологтарды тартқысы келеді.

Сонымен қатар кәсіпкер Farabi Phone жобасын тұрақты жазылым жүйесіне айналдырып, 100 мың тұрақты қолданушы жинауды мақсат еткен.

Қазір Farabi Kids Lab толығымен Ағаділдің өзіне тиесілі. Дегенмен болашақта компанияға венчурлық инвестиция тарту немесе үлесінің бір бөлігін сату мүмкіндігін де қарастырып отыр. Оның айтуынша, бұл үшін технологиялық бағытты дамытып, жобаға пайдалы серіктестерді тарту маңызды.

Венчурлық инвестиция – бұл жаңадан құрылған, қарқынды дамып келе жатқан технологиялық стартаптар мен инновациялық жобаларға салынатын тәуекелі жоғары қаржы.

Ал жеке табысының басым бөлігін кәсіпкер әзірге қайтадан бизнеске салып жүр. Компанияда жаңа өнімдерді сынау, жобаларды дамыту және күнделікті шығындарды өтеу үшін қаражат қажет. Алдағы уақытта жылжымайтын мүлікке инвестиция салуды жоспарлайды.

Жас кәсіпкерлерге қандай кеңес береді?

Алғашқы бизнесіндегі сәтсіздік Ағаділге қаржылық тәртіптің қаншалықты маңызды екенін түсіндірген. Оның пікірінше, жас кәсіпкерлердің жиі жіберетін қатесі – бизнестің айналымын жеке табыспен шатастыру. Мысалы, кәсіпкердің күніне 500 мың теңге айналымы болуы мүмкін. Бірақ бұл соманың бәрі таза пайда емес. Одан қызметкерлердің жалақысы, жалдау ақысы, салық және басқа да операциялық шығындар төленеді. Сондықтан Ағаділ жаңадан кәсіп бастағандарға өзіне тұрақты жалақы белгілеуге кеңес береді. Алғашқы бір-екі жылда сол белгіленген сомадан артық ақша жұмсамауға тырысқан дұрыс деп санайды.

25 жасында бірнеше жоба бастап, бір бизнесінен айырылған, қарызын өзі өтеп, қайтадан компания құрған Ағаділ өзін әзірге табысты кәсіпкер санамайды. Оның айтуынша, басынан өткен қиындықтар оған көп нәрсе үйретіп, қазіргі командасымен жолықтырған.

Ал 20 жастағы өзіне қандай кеңес берер еді деген сұраққа ол былай жауап берді:

“Мен 20 жастағы өзіме барып кеңес берсем, ол бәрібір мені түсінбейді. Сол үшін тек тоқтамай жұмыс істей бер деп айтар едім. Ешқандай кеңес бермес едім. Себебі бәрі өз уақытымен”.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда кәсіпкерлердің жұмысы қалай өзгеретінін туралы жазған едік.

Жетісу облысының тұрғыны Алакөл ауданындағы жолды асфальт төсеп, жөндеудің орнына жұмысшылардың шұңқырларды кәдімгі құм мен сазбен толтырып жатқанын видеоға түсіріп алған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Әлеуметтік желіде тараған видео бірнеше сағаттың ішінде мыңдаған қаралым жинап үлгерген. Оқиға Алакөл ауданының Архарлы ауылына апаратын 60-70 шақырымдық жолда болған. Видео авторы күрекпен жолдағы терең шұңқырларды балшықпен толтырып жатқан жұмысшылармен әңгімесін телефонға түсірген.

Қоғам белсенділері облыстық прокуратурадан жүргізілген жөндеу жұмыстарының сапасына құқықтық баға беріп, қажет болған жағдайда тиісті шара қабылдауды сұрады.

Желі қолданушылары жергілікті билік өкілдерінің Тоқаевтың тапсырмасын өте нашар орындап жатқанын жарыса жазды.

Публикация от Адыл Бейсенбаев (@taldykorganec_kolesa)

Алакөл ауданы тұрғындары бұл видеоны облыс әкімі Бейбіт Исабаевтың кездесуінен кейін бірден жариялаған. Кездесу барысында өңір басшысы жолдардың сапасы мәселесін де көтерген. Оның айтуынша, облыстық маңызы бар автожолдарды жөндеуге 45 миллиард теңгеден астам қаржы бөлінген. Оның үш миллиард теңгеден астамы Алакөл ауданына бағытталған.

Алакөл ауданының әкімдігі де жағдайға қатысты түсініктеме берді.

Әкімдіктегілер бұл учаскедегі орташа жөндеу жұмыстары ауа райы қолайлы болған жағдайда 2027 жылы жобалық-сметалық құжаттамаға сәйкес орындалады деп сендірді. 

Еске салайық, Қасым-Жомарт Тоқаев Жолдауында келер жылы барлық автомобиль өткізу бекетін жаңғыртуды аяқтап, республикалық және жергілікті жолдардың сапасын жақсартуды тапсырды. 

Тоқаев еліміздің барлық аймағын байланыстыратын жолдарды дамытып, жол сапасын жақсарту маңызды міндет екенін айтты.

Президент сонымен қатар, келер жылы барлық автомобиль өткізу бекетін сапалы реконструкциялауды аяқтауды тапсырды.

Британдық саяхатшы Карл Бушби 28 жылға созылған жаяу сапарын аяқтап, туған қаласы Халлға оралды. Ол осы уақыт ішінде шамамен 50 мың шақырым жол жүріп, ақыры анасының үйіне жетті. Саяхатшыны туған-туыстары мен қала тұрғындары ерекше ықыласпен қарсы алды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі BBC басылымына сілтеме жасап хабарлайды. 

Карл үйінің алдына жақындаған сәтте сағыныш сезімін жасыра алмады.

Бұрын десантшы болған Карл Бушби бұл сапарға 1998 жылдың қарашасында, 29 жасында аттанған. Оның басты мақсаты – Чилидің оңтүстігінен Ұлыбританиядағы туған қаласына дейін жаяу жету болған. Ол жолға шығарда өзіне екі қатаң талап қойыпты: сапары аяқталғанша Ұлыбританияға оралмау және ешқандай көлікке отырмау.

Қазір 57 жастағы саяхатшы туған жері – Халл қаласына оралды. Оны қарсы алу үшін қала орталығына жиналған жұрт соңғы бірнеше шақырымды бірге жүріп өтті.

Қарсы алушылардың арасында қала мэрі Мария Кауард та болды.

Саяхатшы үйіне жақындаған сайын толқып, ойын жеткізуге сөз таппай қалған.

Ал үйіне таяғанда бәрі бәз-баяғыдай екенін байқаған. 

Карлды он жыл бойы көрмеген анасы Анджела да ұлының оралғанына қатты қуанды.

1 қараша күні Карл Хамбер көпірінен өтіп, Шығыс Йоркширге жеткенде оны 36 жастағы ұлы Адам, бұрын-соңды жүзін көрмеген 12 жастағы немересі, әкесі мен бауырлары қарсы алды.

“Саяхатшы” өмірінен кейінгі жаңа кезең

Карл Бушби ұзақ сапардан кейін қалыпты өмірге оралу оңай болмайтынын айтты. Енді оны алдағы күндері мен апталарында жаңа өмір күтіп тұр.

Саяхатшыны бала кезінен алыс сапарларға деген құштарлық жетелеген. Ал 1998 жылы ұзақ жолға шығуына отбасындағы жағдай да түрткі болған. Некесі бұзылған соң әйелі ұлымен бірге Солтүстік Ирландияға көшіп кеткен.

Карл Бушби сапарын Чилидің оңтүстігіндегі Пунта-Аренас қаласынан бастаған. Бастапқыда ол рюкзагын арқалап, Ұлыбританиядағы Халл қаласына дейінгі жолды шамамен 12 жылда жүріп өтемін деп жоспарлаған. Алайда жолдағы кедергілер, күтпеген жағдайлар мен коронавирус пандемиясы сапарды бірнеше рет кейінге шегерді.

Осы жылдар ішінде ол 29 елді басып өтіп, 48 мың шақырымнан астам жол жүрген. Кей мемлекеттердегі виза шектеуіне байланысты бір елде ұзақ уақыт тұрақтай алмаған.

Саяхатшының бағыты үнемі бір бағытта алға жылжудан тұрмаған. Мәселен, өмір сүру құны салыстырмалы түрде арзан болғандықтан, ол Мексикаға бірнеше рет оралып, коронавирус пандемиясын да сонда өткізген. Сонымен қатар демеушілері тұратын АҚШ-қа да ара-тұра барып тұрған.

Дегенмен әр үзілістен кейін Карл сапарын тоқтатқан жерінен қайта жалғастырған. Демек ол алдыңғы жүрген жолын көлікпен басып өтіп, уақыт үнемдеуге тырыспаған. Осылайша 28 жылға созылған жаяу сапары ақыры туған үйінің табалдырығында аяқталды.

АҚШ президентінің арнайы өкілі Стив Уиткофф АҚШ, Украина және Ресей арасындағы үшжақты келіссөздер 10-11 қарашада Біріккен Араб Әмірліктерінің астанасы Әбу-Дабиде өтетінін мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Іnterfax.ru порталына сілтеме жасап хабарлайды. 

Стив Уиткофф желідегі парақшасында АҚШ-тың Дональд Трамптың соғысты тоқтату жөніндегі миссиясын ілгерілету мақсатында 10-11 қарашада Әбу-Дабиде Украина мен Ресей арасында жұмыс деңгейіндегі келіссөздерге араағайындық жасайтыны туралы жазды. 

Сонымен қатар оның сөзінше, америкалық келіссөз жүргізушілер осы аптада Брюссельде Франция, Германия, Ұлыбритания, Еуропалық одақ және НАТО өкілдерімен кездеседі. Тараптар Украинаға берілетін қауіпсіздік кепілдіктерін, соғыстан кейінгі Еуропаның қауіпсіздік жүйесін және Украинаны қалпына келтіруге бағытталған экономикалық мүмкіндіктерді талқылайды.

АҚШ президентінің арнайы өкілі Киев, Осло және Санкт-Петербургте жеткен ілгерілеуді одан әрі дамытып, болашақ ұрпақтың қауіпсіздігін қамтамасыз ететін жан-жақты әрі ұзақ мерзімді бейбіт келісімнен үмітті екенін жеткізді.

Еске салсақ бұған дейін Дональд Трамп Владимир Зеленскийдің президенттік қызметінен кететін уақыты келгенін мәлімдеді. Оның айтуынша, Украина басшысы соғысты аяқтау туралы келісімге бірнеше рет келе алатын еді, бірақ бұл мүмкіндікті пайдаланбаған. Сонымен қатар Трамп Киевтен Ресейдің мұнай өңдеу зауыттарына соққы беруді тоқтатуды талап етті. Ол мұндай шабуылдарды жанармай бағасының өсуімен байланыстырды.

11 қазандағы мәлімдемесінде АҚШ президенті Ресей мен Украина энергетикалық нысандарға шабуыл жасамау туралы уағдаласты деп хабарлады. Оның сөзінше, екі тарап та бір-бірінің энергетикалық нысандарына соққы беруді дереу тоқтатуы керек.

Алайда Зеленский бұл келісімнің нақты шарттарынан әзірге хабарсыз екенін айтты. Ол Ресей де шабуылдарын тоқтатқан жағдайда энергетикалық бітімді қолдауға дайын екенін жеткізді. Ал Мәскеу тарапынан толыққанды келісімге келгенін растайтын мәлімдеме әзірге жасалған жоқ.

Алматыда жалға алған пәтеріне Booking платформасында теріс пікір қалдырған әйелге қоқан-лоқы көрсеткен 31 жастағы ер адам әкімшілік жауапкершілікке тартылды. Сот оны 10 тәулікке әкімшілік қамауға алу туралы шешім шығарды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Аталған жайт Павлодардан Алматыға қызының ем-домына байланысты келген әйелдің басынан өткен. Ол Booking сервисі арқылы 22-26 қазан аралығына пәтер жалдаған.

Әйелдің айтуынша, пәтер сайттағы сипаттамаға сәйкес келмеген. Оның үстіне, хабарландыруда көрсетілген мекенжай мен пәтердің нақты орналасқан жері де бірдей болмаған.

Сондықтан әйел жалға алу мерзімі аяқталмай тұрып, бір күн бұрын көшіп кетуге шешім қабылдаған. Ол пайдаланылмаған бір тәуліктің ақшасы – 20 мың теңгені қайтаруды сұраған. Бірақ пәтер иелері, хабарламаларына жауап бермей қойған. Осыдан кейін ол Booking платформасында теріс пікір қалдырған.

Көп ұзамай әйелге пікірін өшіруді талап етіп қоңыраулар мен дауыстық хабарламалар келе бастаған. Оның айтуынша, белгісіз адамдар өзіне қоқан-лоқы көрсетіп, тіпті баласының өлімін тілеген.

Бұл жағдай Threads желісінде жарияланып, көпшіліктің талқысына түсті. Жазба авторы өзіне жіберілген дауыстық хабарламалардың аудиожазбаларын да бөліскен.

Алматы қалалық полиция департаменті оқиғаға қатысы бар 31 жастағы ер адамды ұстаған. Сот оны ұсақ бұзақылық жасағаны үшін кінәлі деп танып, 10 тәулікке әкімшілік қамауға алды. 

Айта кетейік, бұған дейін Алматылық қыз такси жүргізушісін ұрып-соғып, балағат сөздер айтты деп айыптағаны туралы жазған едік. 

Жасанды интеллектінің мүмкіндігі кеңейіп жатқанда адамдар онымен тірілерді құбылтып, марқұмдарды сөйлетіп, суреттерге жан бітіріп жүр. Тіпті дауысына дейін көшіріп, айтпаған сөздерін айтқызып жатыр. Бұл мәселеге Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы араласып, ЖИ арқылы жандандыруға қатысты түсініктеме берді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі 31-арнаның ”Информбюро” бағдарламасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Қазір аста, той қуанышта, әлеуметтік желілерде қайтыс болған адамдардың суретін сөйлетіп, қозғалысқа келтіретін видеолар көбейіп келеді. Бірі мұны жақынын сағынып, еске алудың амалы деп қабылдаса, енді бірі мұндай әрекеттерді құптамайды.   

Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы мұндай әрекеттерге түбегейлі тыйым салмайды.

Сондай-ақ бұл әрекет адамның психологиялық жағдайына зиян келтірмеуі керек дейді. 

Мәселеге қатысты қоғам белсенділерінің де айтары бар. Олардың пікірінше, технологияның мүмкіндігін пайдаланған кезде адамгершілік пен әдептілік шекарасын ұмытпау керек. Ұлы тұлғаларға бейәдеп сөздер айтқызуға, қайғылы жағдайда қаза болғандарды сөйлетіп ақша жинауға тыйым салынуы керек деп есептейді.

Бұған дейін қазақстандықтар қаза тапқан әскери қызметкерлер бейнеленген ЖИ-видеоларға наразылық білдірген еді. Желі қолданушылары ЖИ арқылы Каспий теңізіндегі оқу-жаттығу кезінде қаза тапқан әскери қызметкерлерді "тірілтіп", олардың қаза болған сәттерін қайта жасап, қаралым мен лайк жинауға тырысқандарды сынға алды. 

Қайырымдылыққа жиналған қаржыны жымқырғаны үшін сотталған Перизат Қайрат қазір жазасын өтеп жатқан мекемеде еден жуушы болып жұмыс істеп жүр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі 31-арнаның “Информбюро” бағдарламасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Қылмыстық-атқару жүйесі комитетінің мәліметінше Перизаттың анасы Ғайни Алашбаева әзірге жұмысқа орналастырылмаған.

Құзырлы орган Перизат Қайраттың еңбекақысы мен жұмыс кестесі туралы ақпарат беруден бас тартты. Комитет оның сот үкіміне сәйкес жазасын қылмыстық-атқару жүйесі мекемесінде өтеп жатқанын хабарлады. Қазір ол мекемеде еден жуушы міндетін атқарады екен. 

Ведомство өкілдерінің мәліметінше, сотталғандардың қай мекемеде жазасын өтеп жатқаны туралы ақпарат олардың жақын туыстарына хабарланады.

Еске салсақ, Biz Birgemiz Qazaqstan қорының бұрынғы басшысы Перизат Қайрат 2024 жылдың қарашасында 1,5 млрд теңгеден астам қаражатты жымқырды деген күдікпен қамауға алынған еді. Бұл қаражат су тасқынынан зардап шеккендерге көмек көрсету үшін жиналған. Тергеу нұсқасына сәйкес, ол ақшаның бір бөлігін элиталық жылжымайтын мүлік, автокөлік сатып алуға және туристік сапарларға жұмсаған.

Сонымен қатар тергеу деректеріне сәйкес, Перизат Қайрат қаражатты қолма-қол ақшаға айналдыру үшін достары мен туыстарын тартып, олардың “қызметі” үшін сыйақы төлеп отырған.

Перизат Қайрат өз кінәсін мойындаған жоқ. Ол тағылған айыптарды “прокурорлардың қиялы” деп атап, қордың құрылтайшыларын жауап алуға шақыруды талап еткен.

Сот үкімімен Перизат Қайрат 10 жылға бас бостандығынан айырылды. Оның анасы Ғайни Алашбаева 7 жылға сотталды.

Қазақстанда жеке пайдалануға арналған автокөліктерді әкелу ережелері қатаңдатылды. Енді елге әкелінетін көліктердің шығарылғанына бес жылдан аспауы және экологиялық класы "Еуро-5"-тен төмен болмауы керек. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі КТК арнасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Жаңа талаптарды Көлік министрлігі бекітті. Олар желтоқсан айының соңында күшіне енеді.

Айта кетейік, бұл талаптар жеңіл көліктерге ғана емес, мотоциклдерге, мопедтерге, жүк көліктері мен тіркемелерге де қатысты. Ал компаниялар мен жеке кәсіпкерлер үшін бөлек ережелер қарастырылған.

Автосарапшылардың пікірінше, бұл жаңашылдық көлік бағасының күрт өсуіне әкелмейді. Себебі қазірдің өзінде елге әкелінетін автокөліктердің басым бөлігі салыстырмалы түрде жаңа. Дегенмен Қазақстан нарығында бар көліктерге сұраныс артуы мүмкін. Сонымен қатар мұндай өзгерістер отандық автокөлік өндірушілеріне оң әсер етуі тиіс.

Сондай-ақ ол осы кәсіпорындардың өнімін өткізу қажет деп санайды.  

Бұған дейін елде автомектептерге қойылатын талаптар күшейтілетіні туралы жазған едік. Автомектептер үшін екінші санаттағы рұқсат енгізіледі. Олар арнайы реестр арқылы жұмыс істейді.

Орал қаласы әкімінің орынбасарына бәсекелестікті қорғау заңнамасын бұзғаны үшін 648 мың теңге айыппұл салынды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Батыс Қазақстан облысы Орал қаласы прокуратурасының талдауы нәтижесінде жергілікті атқарушы органның бәсекелестікті қорғау заңнамасын бұзғаны анықталған.

Заң бұзушылықтарға жол берген Орал қаласы әкімінің орынбасарына әкімшілік кодекстің 163-бабының 1-бөлігімен 648 мың теңге айыппұл салынған. Айыппұл толық көлемде өндірілді.

Прокуратура бәсекелестікті қорғау туралы заңнаманы бұзу жауапкершілікке әкеп соқтыратынын атап өтті.

Еске салсақ, бұған дейін қазақстандық шенеуніктердің желідегі жазбаларына қатысты ескерту жасалғаны туралы жазған едік.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың атына Түркия президенті Режеп Тайип Ердоғаннан жеделхат келіп түсті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Тоқаевтың баспасөз хатшысы Айбек Смадиярдың мәліметінше, Ердоған жеделхатты әуеде, Қазақстан аумағы ұшып бара жатқан кезде жолдаған. 

Тоқаев жеделхатқа Х әлеуметтік желісіндегі парақшасында жауап берді.

Мемлекет басшысы ТМҰ саммитіне қатысу үшін Анкара қаласына ресми сапармен барған қазақ делегациясын жылы қарсы алған Түркия президентіне алғыс айтты.

Еске салсақ, осыған дейін президент Қасым-Жомарт Тоқаев Түркияға Режеп Тайып Ердоғанның шақыруымен барғанын жазған едік. Ресми сапар барысында Тоқаев пен Ердоған келіссөз жүргізіп, Қазақстан мен Түркия қарым-қатынасының болашағын талқылады. Артынша Тоқаев Түркі мемлекеттері ұйымының 13-ші саммитіне қатысты. 

Ақтөбе қаласының жастар ресурстық орталығының ұйымдастыруымен техникалық және кәсіптік білім беру ұйымдары арасында өткізілген "BEST IN AQTÓBE" рейтингтік жобасының І маусымының қорытынды марапаттау рәсімі өтті. Аталған жоба Ақтөбе қаласының жастар ресурстық орталығының бастамасымен қолға алынып, қаладағы техникалық және кәсіптік білім беру ұйымдары арасынан үздіктерді анықтауға, колледждердегі жастар ісі жөніндегі комитеттердің жұмысын жандандыруға және білім беру ұйымдары арасында салауатты бәсекелестік ортаны қалыптастыруға бағытталған.

Жобаның басты мақсаты – жастардың қоғамдық белсенділігін арттыру, олардың бастамаларына қолдау көрсету, шығармашылық әлеуетін дамыту және колледждер арасындағы өзара ынтымақтастықты нығайту.

Жоба аясында әр айға арнайы бағыттар мен тақырыптар белгіленіп, қатысушы колледждер сол бағыттар бойынша түрлі іс-шаралар мен бастамаларды жүзеге асырды. Атап айтқанда: Қараша – қайырымдылық айы; Желтоқсан – рух пен патриотизм айы; Қаңтар – жаңару мен идеялар айы; Ақпан – достық пен ынтымақ айы; Наурыз – мәдениет пен дәстүр айы; Сәуір – "Эко ай: Таза қала, таза сана"; Мамыр – жетістіктерді қорытындылау және үздіктерді анықтау айы.

Жоба барысында колледждердің атқарған жұмыстары, қоғамдық белсенділігі, іс-шараларды ұйымдастыру деңгейі, тың бастамалары мен жастарды ортақ іске жұмылдыру қабілеті бағаланды. Әр бағыт бойынша арнайы балдық жүйе енгізіліп, қорытынды рейтинг жинақталған ұпайлар негізінде анықталды. Бір маусымның өзінде "BEST IN AQTÓBE" жобасы аясында колледждер 300-ден астам іс-шара ұйымдастырды. Бұл көрсеткіш білім беру ұйымдарының қоғамдық жұмысқа белсенді араласқанын, жастардың бастамашылдығы мен шығармашылық әлеуетінің артқанын айқын көрсетеді. 

Сонымен қатар жоба үздік тәжірибелерді көпшілікке танытуға, колледждер арасындағы тәжірибе алмасуды дамытуға және жастардың қоғамдық өмірге қатысуын кеңейтуге мүмкіндік берді.

Жоба қорытындысы бойынша белсенділік танытып, жастар бастамаларын дамытуға қосқан үлесі мен қоғамдық жұмыстардағы жетістіктері үшін бірқатар білім беру ұйымдары марапатталды. 

Атап айтқанда: Ақтөбе көлік, байланыс және жаңа технологиялар колледжі; Ақтөбе өнеркәсіптік технологиялар және басқару колледжі; Ақтөбе жоғары мультипрофильдік колледжі; "ALT Ақтөбе гуманитарлық-техникалық колледжі".

Сонымен қатар арнайы номинациялар бойынша үздіктер анықталды. "Үздік ұйымшыл команда" номинациясының иегері – Кеңес Одағының Батыры Мәншүк Мәметова атындағы Ақтөбе жоғары медициналық колледжі, "Үздік медиа" номинациясының иегері – ДҮНИЕ колледжі. "BEST IN AQTÓBE" рейтингтік жобасының үздік бестігіне енген білім беру ұйымдары арасында: "Үздік жоба" номинациясы – Есет батыр атындағы олимпиада резервінің облыстық мамандандырылған мектеп-интернат-колледжі; "Үздік белсенді орта" номинациясы – Ақтөбе құрылыс-монтаж колледжі.

Жеке номинациялар бойынша да үздіктер марапатталды. "Үздік студент" номинациясының иегері – Ақтөбе автожол колледжінің студенті Абдрахман Исламбек Темірбекұлы, "Үздік жастар ісі жөніндегі комитет төрағасы" номинациясының иегері – Ақтөбе сервис колледжінің жастар ісі жөніндегі комитет төрағасы Бекмұхамбетова Ботакөз Сағынғанқызы.

Ал техникалық және кәсіптік білім беру ұйымдары арасында өткен "BEST IN AQTÓBE" рейтингтік жобасының І маусымындағы ең жоғары марапат – "Үздік колледж" номинациясы Шығанақ Берсиев атындағы Ақтөбе жоғары аграрлық-техникалық колледжіне табысталды. Осылайша, колледж жоба маусымының жеңімпазы атанды.

"BEST IN AQTÓBE" жобасының алғашқы маусымы жастардың белсенділігін арттыруға, білім беру ұйымдарының қоғамдық жұмыстарын жаңа деңгейге көтеруге және колледждер арасындағы ынтымақтастықты нығайтуға бағытталған маңызды бастама екенін көрсетті.

Алдағы уақытта жоба өз жалғасын тауып, жаңа идеялармен, тың бастамалармен және жарқын жетістіктермен толыға түспек. 

Ресейдің Орынбор облысында 47 жастағы Қазақстан азаматы ұсталды. Ер адам алдымен жол бойындағы дәмханада жанжал шығарып, кейін полиция қызметкерлерін балағаттаған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Жергілікті полиция қызметінің мәліметінше, дәмхана қызметкерлері мас күйдегі келушінің басқа қонақтарға кедергі келтіріп жатқанын айтып, құқық қорғау органдарына шағымданған.

Оқиға орнына полицейлер келгенде, ер адам үстел басында ұйықтап жатқан. Оны оятуға әрекет жасаған кезде ол агрессия танытып, полиция қызметкерлеріне күш қолдануға тырысқан.

Осыдан кейін Қазақстан азаматы ұсталып, оған ұсақ бұзақылық бойынша әкімшілік хаттама толтырылған. Кейін ол медициналық тексеруден өткізу үшін ауруханаға жеткізген. Алайда медициналық мекемеде ер адам полиция қызметкерлерін көпшілік алдында балағаттаған.

Осы оқиғадан соң ер адамның үстінен “билік өкілін қорлау” бабы бойынша қылмыстық іс қозғалды.

Ресейлік басылымдардың мәліметінше, бүл үшін қазақстандыққа бір жылға дейін түзеу жұмыстары тағайындалуы мүмкін.

Еске салсақ, бұған дейін ресейлік рэпер NAVAI Қазақстан шекарасында есірткімен ұсталып, үстінен қылмыстық іс қозғалған еді.  Ресейдің Алматыдағы Бас консулдығы әншінің ұсталу мән-жайын ресми түсіндіруді сұрап, қазақстандық тарапқа нота жолдады. Артынша Navai-ға қатысты қылмыстық іс бірден тоқтатылып, Қазақстаннан шығарылғаны белгілі болды. 

Қазақстандық әйел Кеңес Одағы кезінде көпбалалы аналарға берілген наградаларды Қазақстанның мемлекеттік наградаларымен тең дәрежеде тануды сұрады. Енді бұл мәселе Конституциялық сотта қаралмақ. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Конституциялық сот Қазақстан азаматының әлеуметтік кодекстің ана болуға байланысты атақтар мен наградаларды ескере отырып, жәрдемақы тағайындауды реттейтін нормаларының Конституцияға сәйкестігін тексеру туралы өтініші бойынша отырыс өткізді. 

Өтініш иесінің пікірінше, Кеңес Одағы кезеңінде бала туып, тәрбиелегені үшін берілген наградалар да Қазақстанның тиісті мемлекеттік наградаларымен бірдей есепке алынуы керек.

Арызданушы марапаттау талаптары жағынан "Күміс алқа" төсбелгісіне ұқсас болғанына қарамастан, Әлеуметтік кодексте "Ана даңқы" орденінің III дәрежесі мен "Ана медалі" I дәрежесі ескерілмегенін алға тартқан. Оның пайымдауынша, мұндай айырмашылық азаматтардың теңдік қағидатына және конституциялық құқықтарына нұқсан келтіреді.

Іс материалдарына сәйкес, өтініш иесі Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1971 жылғы 26 сәуірдегі және 1975 жылғы 30 қазандағы жарлықтарымен наградталған. Ол бес бала туып, тәрбиелегені үшін "Ана медалінің" II дәрежесін, ал алты бала тәрбиелегені үшін I дәрежелі “Ана медалімен” марапатталған.

Осыған байланысты әйел соттан I дәрежелі “Ана медалін” "Күміс алқа" наградасына тең деп тануды, тиісті жәрдемақы тағайындауды және моральдық зиянды өтеуді сұраған. Алайда бірінші және апелляциялық сатыдағы соттар оның талаптарын қанағаттандырудан бас тартқан. Енді мәселе Конституциялық сотта қаралады.

Конституциялық сот отырысына Құрылтай, Бас прокуратура, Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі, Адам құқықтары жөніндегі ұлттық орталық, Әділет министрлігі, Заңнама және құқықтық ақпарат институты, Парламентаризм институтының өкілдері, сондай-ақ сарапшылар қатысқан

Конституциялық соттың түпкілікті шешімі істі қарау аяқталғаннан кейін жарияланады.

Еске салсақ, бұған дейін Түркістандық көпбалалы ана үйіне келіп жәрдемақыдан бас тартуды талап еткендерге шағымданған еді.

Испаниядан Алматыға Қазақстанның әуе қорғанысы күштеріне арналған екінші ауыр әскери-көлік Airbus A400M Atlas ұшағы жеткізілді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Қорғаныс министрлігінің мәліметінше, A400M ұшақтары қорғаныс міндеттерін орындаумен қатар, төтенше жағдайлардың салдарын жою, халықты эвакуациялау және гуманитарлық көмек жеткізу мақсатында да пайдаланылуы мүмкін. 

Министрлік жаңа ұшақты пайдалану үшін қазақстандық экипаждар мен инженерлік-техникалық қызметкерлер дайындалғанын атап өтті. Олар Испанияның Севилья қаласындағы Airbus оқу орталығында теориялық және практикалық даярлықтан өтіп, әуе кемелерін басқару, пайдалану және техникалық қызмет көрсету ерекшеліктерін меңгерген.

Айта кетейік, Airbus A400M әскери-көлік ұшағы Қазақстан, Түркия, Германия, Малайзия, Индонезия, Франция, Ұлыбритания, Испания, Бельгия және Люксембургпен қоса, он елдің қарулы күштерінде қолданылады. Бұл ұшақ ауыр әскери техниканы алыс қашықтыққа тасымалдауға және қысқа әрі арнайы жабын төселмеген ұшу-қону жолақтарына қонуға мүмкіндік береді. 

Еске салсақ, Қазақстанның әуе қорғанысы күштеріне арналған алғашқы Airbus A400M әскери ұшағы 2024 жылы дайын болған еді. Қазақстан 2021 жылы екі ұшаққа тапсырыс берген. Сол кезеңде аталған ұшақтың құны – 145 миллион еуро екені хабарланған.

Қазақстанда екінші деңгейлі 11 ірі банк тексеріледі. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі банктердің қарыз алушылардың борыштық жүктеме коэффициентін (БЖК) дұрыс есептеуін тексеретін жаңа тұрақты қадағалау процесін іске қоспақ.

Жаңа бақылау жүйесі Debt Service Review (DSR) деп аталады. Тексеру аясына 11 ірі банк кіреді. Оның негізгі мақсаты – азаматтардың шамадан тыс несие алуына жол бермеу, борыштық жүктеменің теңгерімді деңгейін сақтау және банктерде жауапты кредиттеу тәжірибесін нығайту.

Агенттік мәліметінше, бөлшек несиелеу көлемінің өсуіне байланысты банктердің несие беру туралы шешім қабылдау кезінде қарыз алушылардың төлем қабілетін дұрыс бағалауы ерекше маңызға ие.

Жаңа тексеру не үшін қажет?

DSR жүйесін тұрақты бақылауға енгізу алдында агенттік пилоттық жоба жүргізген. Оның аясында сегіз банктегі қарыз алушылардың борыштық жүктеме коэффициентін есептеу дұрыстығына талдау жасалған.

Пилоттық жобаның нәтижелері мұндай тексеруді тұрақты қадағалау процесіне енгізу қажет екенін көрсеткен.

Агенттік жаңа жүйенің бірнеше негізгі мақсатын атады:

• қарыз алушылардың табысы мен несиелік міндеттемелерін дұрыс бағалау арқылы халықтың шамадан тыс несие алуына жол бермеу;
• борыштық жүктеменің төмен бағалану жағдайларын дер кезінде анықтап, несиелік тәуекелдерді азайту;
• БЖК есептеудің бірыңғай тәжірибесін қалыптастыру;
• қарыз алушылардың төлем қабілетін бағалау тәсілдерін жетілдіру және банктердің ішкі скорингтік модельдерін уақтылы түзету арқылы кредиттік портфельдердің сапасын арттыру.

Тексеру қорытындысы бойынша қандай шаралар қабылданады?

Тексеру нәтижесінде агенттік анықталған заңбұзушылықтардың сипаты мен маңыздылығын бағалайды. Сондай-ақ банктерге қатысты қадағалау шараларын қолдану және олардың түзету жұмыстарын жүргізу жоспарын бекіту қажеттілігі қарастырылады.

Жиналған нәтижелер борыштық жүктеме коэффициентін есептеуге қойылатын нормативтік талаптарды жетілдіру жөніндегі ұсыныстар әзірлеу кезінде де пайдаланылмақ.

Агенттік мәліметінше, борыштық жүктеме коэффициенті қарыз алушының несиелік міндеттемелері бойынша ай сайынғы төлемдерінің орташа айлық табысына қатынасын көрсетеді. Бұл – халықтың борыштық жүктемесін шектеуге арналған негізгі реттеу құралдарының бірі.

Аталған көрсеткішті дұрыс есептеу банктерге азаматтың қарыздарын өтеумен қатар, жаңа несиені де төлеуге мүмкіндігі бар-жоғын бағалауға көмектеседі.

Ал қарыз алушының борыштық жүктемесін төмен бағалау банктер үшін несиелік тәуекелдерді арттырып, халықтың шамадан тыс несиеге тәуелді болуына әкелуі мүмкін.

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстанда енді атаулы әлеуметтік көмек тағайындау кезінде азаматтардың несиелері мен депозиттері де ескерілетіні туралы жазған едік. 

Жамбыл облысында жасөспірімдер арасындағы жанжалдан кейін тоғызыншы сынып оқушысы ауыр халде жансақтау бөліміне жеткізілген. Полиция аталған дерек бойынша қылмыстық іс қозғады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Оқиға 31 қазан күні кешке Жамбыл ауданына қарасты Бірлесу-Еңбек ауылында болған.

Зардап шеккен жасөспірімнің туыстарының айтуынша, бала өзінен үлкен оқушылар белгіленген кездесуге кешіккені үшін соққыға жығылған болуы мүмкін. Олар ауылда мектеп оқушылары арасында әлімжеттік барын алға тартады. 

Туыстарының сөзінше, жасы үлкен жасөспірімдер кішілерге түрлі тапсырма орындатып, олардан ақша жинайды. Ал айтқандарын орындамаған немесе кездесуге кешіккен балаларды жазалайтын көрінеді. 

Алайда бұл ақпарат әзірге ресми түрде расталған жоқ.

Қазір зардап шеккен оқушы жансақтау бөлімінде жатыр. Ол өкпені жасанды желдету аппаратына қосылған. Дәрігерлердің мәліметінше, баланың жағдайы өте ауыр әрі тұрақсыз. Оған қарқынды ем жүргізіліп жатыр.

Жамбыл облыстық білім басқармасының хабарлауынша, 31 қазан күні кешке Жастар аллеясында кәмелетке толмағандар арасында жанжал болған. Алдын ала мәлімет бойынша, жасөспірімдердің бірі екіншісінің кеуде тұсынан жұдырықпен ұрған.

Облыстық полиция департаменті аталмыш дерек бойынша қылмыстық іс қозғалғанын мәлімдеді. Полицияның мәліметінше, оқиғаға қатысы бар барлық адам ұсталып, полиция бөліміне жеткізілген.

Сонымен қатар жергілікті тұрғындар оқиғаның Жастар аллеясында емес, жасөспірімдер жиі жиналатын ауылдық клубтың маңында болғанын айтады. Бұл мәлімет те әзірге ресми органдар тарапынан нақтыланбаған.

Еске салсақ, бұған дейін Қызылордада 14 жастағы жасөспірім қатарласының қолынан қаза тапқаны туралы жазған едік. 

Осы жылдың көптен күтен премьераларының бірі – "Кек алушылар: Доктор Дум" фильмі Қазақстанда үлкен экранға кешірек жол тартады. Әлем бойынша фильм 18 желтоқсаннан бастап көрсетілсе, бізде тек 2027 жылдың 7 қаңтарында көрерменге жол тартпақ. Айта кетері, шетелдік блокбастердің прокатқа кеш шығуы елде алғаш болып отырған жоқ. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі 98mag.kz басылымына сілтеме жасап хабарлайды. 

Қазақстандықтар үздік премьераларды әлеммен бірге, тіпті кейде 1 күн бұрын тамашалап үйреніп қалған. Бірақ жағдай осы жазда өзгеріп сала берді. Алдымен "Одиссея" халықаралық тұсаукесерден 6 күнге кешігіп көрсетілсе, кейін "Өрмекші адам: Жаңа күн", "Моананың" көрсетілімі 1 айға кешікті.  Көрермен 7 жылдан бері күткен "Кек алушылардың" жалғасы ел аумағына енді үш аптаға кешігіп көрсетілмек. Бұл жағдайға қатысты бірден бірнеше теория талқыланып жатыр. 

Прокаттағы цензура

"Курсив" басылымы жазғандай, Қазақстандағы ірі премьералардың кешуілдеп көрсетілуіне прокат куәлігін беру тәртібінің өзгеруі себеп болуы мүмкін. 16 маусымнан бастап құжаттың қаралуы 7 жұмыс күнінен 30 жұмыс күніне дейін ұзартылды. Бұл кейінге қалдырылған тұсаукесерлер датасымен дәл келеді.

Бірақ Мәдениет министрлігі Bes.Media басылымына берген жауабында өзгерістерге қатысы жоғын айтқан. Мәдениет комитеті дистрибьюторға сілтеме жасап, фильмнің шығу уақытын құқық иеленуші мен дистрибьютор белгілейтінін атап өтті. 

Мәселенің себебі прокаттағы бәсекеде де болуы мүмкін. Кей басылымдардың мәліметінше, прокаттың шегерілуі дистрибьютордың көп табыс табуды мақсат етуімен байланысты. "Дөңнің" (Дюна – ред.) үшінші бөлігінің премьерасына қатысты дау "Кек алушылардың" шығу уақытының ауыстырылуына себеп болуы мүмкін. Мұның жауабын мына екі мәселеден іздеуге болады.  

Біріншіден, "Дөң" (Дюна – ред.) "Кек алушылар" секілді алып блокбастерді қалай сескендіре алды?

"Дөңнің" (Дюна – ред.) алғашқы екі бөлігі жалпы прокатта 1,1 миллиард доллар, "Кек алушылар: Финал" 2,9 миллиард доллар жинап, тарихтағы ең кассалы фильм атанды.

Екіншіден, қазақстандық дистрибьюторлар бұл қақтығысты неге айналып өткісі келді? Әлемде көптен күткен қос блокбастердің қатар шығуына қатысты оң пікір қалыптасқан. Оның үстіне осындай қадам "Барбенгеймердің" жетістігін қайталаудың бірі жолы болып көрінеді. 2023 жылы "Барби" мен "Опенгеймер" прокатта бәсекелес болған еді. 

Заңсыз көшірме нарығымен күрес

Madeniet басылымы фильм уақытын ауыстыру киноны заңсыз көшіріп басумен күресу үшін жасалған дейді. Голливудтық студиялар Ресей нарығынан кеткен соң, онда "параллельді прокат" пайда болған. Кинотеатрлар фильмдердің "пираттық көшірмесін" көрсете бастаған. Ал 2023 жылы "Кинопоиск" контенттің негізгі бөлігі Ресейге Қазақстаннан келетінін мәлімдеген. Тіпті мұндай көшірмелердің құны 60 мыңнан 110 мың рубльге дейін жететінін де көрсеткен.  

"Кек алушылар: Доктор Дум" релизінің Орталық Азияда кейінге қалдырылуы Disney-дің өз өнімін ресейлік параллель прокат пен онлайн-көшірмеден қорғауға жасалған қадам деп топшылауға болады. Дистрибьюторлар әзірге бұл жағдайға қатысты пікір білдіруден бас тартып отыр. 

Фильмдердің көшірмесі мен оны сатуды аймақтардағы кинотеатрлар жүзеге асырады деген де пікір бар. Оның үстіне жылдар бойы ірі премьерларды көрсетіп келген алаңдар аяқ асты жаңа блокбастерлерді көрсетпей қалуы да бұл пікірді нақтылай түскендей. Фильм көрсету саясатындағы өзгеріс көшірме жасауға қатысты күдік туындағандықтан, контентті шектеуі ықтимал.  

Құқық иелері белгілі бір кинотеатрларға санкция енгізбейді. Салдарынан бүтін бір аймақ зардап шегеді. Студиялар цифрлық көшірмесін ұсынудан бастап көрерменге көрсетуге дейінгі контент тарату легін қорғағысы келеді. Қауіпсіздікке қатысты қатер туындағанда талаптарды қатаңдатып, фильм көрсетуге дейінгі шарттарды қайта қарайды. Салдарынан нарықта жұмысын әділ атқарып отырған қатысушылар мен көрерменге де зиян келеді. 

Халықаралық кинопрокаттағы мәселе жеке дистрибьюторлардың шешімімен ғана шектелмейді. Фильмді заңсыз көшіру мен тарату контент қорғау жүйесіне қатысты күдікті күшейтеді. Құқық иелері қосымша шектеу енгізсе, нарыққа да әсер етеді. Нәтижесінде кей нарық қатысушыларының кесірінен миллиондаған фанат пен көрермен сүйікті фильмін уақытылы көре алмайды. 

Жаңаөзендік әйел жергілікті перзентхана дәрігерлерін босану кезінде жауапсыздық танытты деп айыптады. Оның сөзінше, дәрігерлердің салғырттығы мен медициналық көмектің жеткіліксіздігі салдарынан сәбиі ауыр жарақат алып, бір қолы сал болып қалған. Stan.kz тілшісі оқиғаның мән-жайын білу үшін аурухана әкімшілігіне ресми сауал жолдады.

Жаңаөзен тұрғыны Айнагүл Бекберген босану кезінде дәрігерлердің салғырттығы мен медициналық көмектің жеткіліксіздігі салдарынан сәбиінің ауыр жарақат алғанын мәлімдеді.

Жаңаөзен қаласының тұрғыны әлеуметтік желіде жергілікті перзентхана дәрігерлерінің үстінен шағым түсірді.

Әйелдің айтуынша, перзентхана басшылығы жіберілген қателікті мойындаған. Алайда дәрігерді жұмыстан бір айға ғана шеттеткен. Жазба авторы дәрігердің қайта жұмысқа кірісіп, басқа балалардың да денсаулығына зиян келтіруі мүмкін екеніне алаңдайтынын жеткізді.

Айнагүл Бекберген сәбиінің жағдайы мен алты ай бойы басынан өткен қиындықтарды бөлісті. Оның айтуынша, ауыр босану салдарынан баланың жүрегі тоқтап, оң қолы сынған, ал сол қолы қимылсыз қалған.

Нәресте 21 күн реанимацияда жатып, бірнеше рет наркоз алған. Анасы баласының жағдайын жақсарту үшін Астана мен Ақтөбеде ем-дом алып, оңалту курстарынан өтіп жатқанын жеткізді.

Айнагүл Бекбергеннің айтуынша, сәбиі алты айға толған. Осы уақыт ішінде олар қимылсыз қалған қолының қызметін шамамен 20%-ға қалпына келтіре алған.

"Ешкімге ренішім жоқ, ешкімді кінәламаймын. Бірақ сол кездегі менің жан дүниемнен өткен жағдайдың да өз жауабы бар деп сенемін. Мен тек балам үшін күресіп келемін. Қазір бар тілегім – баламның жақсы болып кетуі. Иншалла, бұл қол әлі талай жеңіске жетеді. Біз әлі талай белесті бірге бағындырамыз. Қалғанын Аллаға тапсырамын", – деп жазды Айнагүл Бекберген.

"Бірінші жағдай емес..."

Мәселен, пікір қалдырған әйелдердің бірі М.Қ-ның көмегімен екі рет босанғанын жазған. Оның айтуынша, дәрігердің әрекеті мен сөйлеген сөзі көңілінен шықпаған. Сондай-ақ ол босану кезінде толғатып жатқан әйелге "семіріпсің ғой" деп күлгенін, серіктессіз кірген кезде телефонын тартып алғанын айтып, мұндай әрекеттерді орынсыз деп бағалаған. Бұған қоса, акушердің санитарларды жіберіп, ақша сұратқанын да алға тартқан.

Тағы бір әйел 2024 жылғы 2 шілдеде тұңғышын босанған кезде осы дәрігер кезекшілікте болғанын жазған. Оның сөзінше, толғағы басталып, суы кеткен соң кезекші мамандарды шақырғанымен, біраз уақыт ешкім келмеген. Таңғы сағат 03:00 шамасында ғана оны босану бөліміне апарып, Н есімді акушер қабылдаған. Әйел толғақ кезінде акушердің оны қайта-қайта КТГ түсіруге жатқызғанын, ал өзі жатуға шамасы келмегенін айтады. Оның пікірінше, сол сәтте медициналық қызметкерлер босануға көмектесудің орнына ұрысып, зекіген.

Тағы бір пікір қалдырушы жүктілік кезінде бүйрегі ісініп, жағдайы ауыр болғанын, босану кезінде жылағаны үшін дәрігердің ұрысқанын еске алған. Оның сөзінше, дәрігер оны тыныш босанып жатқан басқа әйелге көрсетіп, "қара, қалай тыныш туып жатыр, жылай берме" деген мазмұнда сөз айтқан. Сондай-ақ ол дәрігердің өзіне ғана емес, келініне де дөрекі сөйлегенін жазған.

"Біреудің желіге жазған пікірі негізінде дәрігерді жұмыстан шығара алмаймын"

Жаңаөзен перзентханасының бас дәрігері Марат Қайырғалиевич Stan.kz тілшісіне берген түсініктемесінде оқиғаға қатысты қазір бірнеше бағытта тексеру жүріп жатқанын айтты. Оның сөзінше, аурухана ішіндегі тексеруден кейін акушер-гинеколог М.Қ-ға сөгіс жарияланып, ол бір ай мерзімге кезекшіліктен шеттетілген.

Ол дәрігерді жұмыстан шығару туралы шешімді аурухана басшылығы өз бетінше қабылдай алмайтынын атап өтті. Бас дәрігердің сөзінше, мұндай шараға негіз болатын өрескел заңбұзушылықтар мен тиісті тексеру қорытындылары болуы керек.

Бас дәрігер әлеуметтік желіде аталған дәрігерге қатысты өзге әйелдердің де шағымдары жарияланғанын білетінін жеткізді. Осыған байланысты перзентхана қызметкерлерімен жиналыс өткізіп жатқанын айтты. Сондай-ақ әйелдердің пікірлері мен шағымдарына заң аясында жауап беру үшін заңгерлерді тарту мәселесі қарастырылып жатқанын мәлімдеді.

Оның айтуынша, аурухана басшылығы осы мәселемен де айналысады. Дегенмен мекеменің негізгі міндеті – науқастарға медициналық көмек көрсету деп тоқталды бас дәрігер.

Марат Қайырғалиевич ауруханада жыл сайын шамамен 18 мың науқас емделіп, 3600-ге жуық сәби дүниеге келетінін айтты.

Сондай-ақ өткен жылмен салыстырғанда нәресте шетінеу көрсеткіші 30%-а азайғанын жеткізді. 

Алматыдағы Dostyk Plaza сауда-ойын-сауық орталығына жарылғыш зат қойылғаны туралы хабар түскеннен кейін келушілер эвакуацияланды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

2 қараша күні әлеуметтік желілерде сауда орталығынан адамдардың эвакуацияланып жатқаны түсірілген видеолар тарады. Threads желісінің қолданушылары Dostyk Plaza-ға келушілерді кіргізбей жатқанын жазды.

Желіде тараған ақпаратқа сәйкес, оқиға орнына полиция қызметкерлері мен кинологтар барған. 

Сауда орталығының әкімшілігі де жағдайға қатысты мәлімдеме жасады.

Алматы қалалық полиция департаментінің мәліметінше, 2 қарашада полицияға Dostyk Plaza сауда-ойын-сауық орталығына жарылғыш зат қойылғаны туралы хабар түскен. 

Еске салсақ, бұған дейін ҚазҰУ-да студенттер мен оқытушылар күдік тудырған сөмкеге байланысты эвакуацияланғаны туралы жазған едік. 

Қазақстанда ата-аналар мектептердің отбасы туралы тым көп мәлімет сұрайтынына шағымданып жатыр. Олардың түрлі әлеуметтік желі платформаларында жазғандарындай, мектептер ата-анасының қайда жұмыс істейтінін, қанша табыс табатынын, қандай оқу орнын бітіргенін, тіпті баланың бауырлары туралы да ақпарат жинайтын көрінеді. Кейбір ата-ана мұндай сауалнамаларды толтырудан бас тартқанын айтады. Мектептерге бұл мәліметтер не үшін қажет және оларды бермеуге бола ма? Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

"Мектеп пе, әлде прокуратура ма?": Ата-аналар не дейді?

Threads әлеуметтік желісінде қазақстандықтар мектептерде таратылатын сауалнамаларға қатысты наразылығын білдірді. Олардың айтуынша, кейбір мектептер баланың өзіне ғана емес, бүкіл отбасына қатысты ақпарат сұрайтын көрінеді.

Мәселен, threads__kz парақшасында автор мектеп тарапы ата-аналардан отбасы мүшелерінің аты-жөні, телефон нөмірі, мекенжайы, жұмыс орны мен қызметі туралы сауал жолдап, ақпарат беруін сұраған.

"Осы айда мектебіміз барлық отбасы мүшесі туралы мәлімет беруді талап етті. Аты-жөнімізді, телефон нөмірімізді, қайда тұратынымызды, ата-аналардың жұмыс орны мен қызметін, балалардың бауырлары қайда оқитынын көрсетуіміз керек екен. Тіпті қай университетті бітіргенімізді де сұрады. Мұның бәрі не үшін қажет? Статистика үшін бе? Бұл мәліметтер мемлекеттік базаларда онсыз да бар ғой. Неге жеке ақпаратымызды әртүрлі мекеме қызметкерлерінің қолынан өткізуіміз керек?" – деп жазды желі қолданушысы.

Жазба авторы мұншалықты көп ақпарат жинау жеке деректердің бөтен адамдардың қолына түсу қаупін арттырады деп алаңдайтынын да жасырмады.

Ал zarecnyi_nails_kris есімді қолданушы мектептің отбасының жеке өміріне қатысты сұрақтар қойғанын айтып, өзіне мұндай сауалдардың ыңғайсыздық тудырғанын жеткізген.

"Біздің сауалнамада "Балаңызбен қаншалықты жиі уақыт өткізесіз?", "Өз үйіңіз бар ма, әлде жалдап тұрасыз ба?", "Отбасыңыз толық па?" деген сұрақтар болды. Жалақыны сұрамады. Бірақ басқа сұрақтардың өзі ұнамады, сондықтан толтырмадым. Кейін балама психологиялық тест өткізуге рұқсат сұрағанда, директорға барып, бәрінен бас тартатыным туралы екі дана өтініш жазғым келді. Алайда сынып жетекшісі барудың қажеті жоқ деп тоқтатты", – дейді ата-ана.

Тағы бір ата-ана мектептің Balazhan платформасына арналған сауалнамасында отбасы мүшелерінің білімі мен жұмысы ғана емес, тұрмыстық жағдайы да сұралғанын жазған.

"Түсінбеймін, бізде мектеп пе, әлде прокуратура ма? Оларға осыншама жеке ақпарат не үшін қажет? Balazhan платформасында жұбайымның және менің білімімді, баланың әкесі мен анасы қайда жұмыс істейтінін, қандай мамандық иесі екенін сұрайды. Одан бөлек, ата-анасының ажырасқан-ажыраспағанын, бөлек тұратынын, біреуінің шетелде жұмыс істейтінін көрсету керек екен. Тіпті пәтерде, жеке үйде немесе жатақханада тұратынымызды да сұрайды", – деп жазды 1001crystal есімді қолданушы.

Осы жазбаның астына пікір қалдырған тағы бір тұрғын мектептің жалақы мөлшерін де сұрағанын айтқан.

Жазба авторларының басты алаңдайтын мәселесі – жиналған мәліметтердің қайда кететіні және оларды кімдер көре алатыны болып отырған көрінеді. Кейбірі мұндай ақпараттың бөтен адамдардың қолына түсуінен қауіптенетінін де жасырмады.

Мектепке ата-аналардың жеке мәліметтері не үшін қажет?

Оқу-ағарту министрлігінің түсіндіруінше, мектептер оқушылар мен олардың отбасылары туралы мәліметтерді арнайы құжаттарға енгізеді. Бұл тәртіп 2020 жылғы 6 сәуірде қабылданған №130 бұйрықпен реттелген екен. Құжатта мұғалімдер мен мектеп қызметкерлері жүргізуге тиіс құжаттардың тізімі толық көрсетілген. Соның бірі – мектептің әлеуметтік паспорты. Яғни, бұл мектепте оқитын балалардың отбасылық және тұрмыстық жағдайы туралы мәлімет жинақталған құжат.

Ол арқылы мектеп қай баланың әлеуметтік көмекке мұқтаж екенін, қайсысына ерекше көңіл бөлу керегін анықтай алады. Мәселен, көпбалалы немесе аз қамтылған отбасылар, ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балалар туралы мәліметтер жиналады. Сондай-ақ құжаттарда ата-аналардың білімі, жұмыс орны, мекенжайы мен телефон нөмірі көрсетіледі. 

Алайда министрлік ата-аналардың нақты қай жоғары оқу орнын бітіргені, қандай қызмет атқаратыны және балалардың аға-әпкелері қайда оқитыны туралы мәліметтер мектепке не үшін қажет екенін түсіндірген жоқ.

Balazhan платформасына қандай мәліметтер енгізіледі?

Ата-аналардың наразылығына себеп болған тағы бір мәселелердің бірі – Balazhan платформасы. Министрлік түсіндіруінше, бұл жүйе мектеп психологтары мен әлеуметтік педагогтердің жұмысын жеңілдету үшін енгізілген. Яғни бұрын мектептер оқушылар мен олардың отбасылары туралы ақпаратты қағазға жазып, әртүрлі құжатта сақтаған. Енді осы мәліметтер бір электронды жүйеге жиналып жатыр. Алайда ведомство жаңа платформа енгізілгенімен, ата-аналардан бұрынғыдан көп ақпарат сұралмауы керек деп отыр.

Жүйеге баланың отбасылық жағдайы, ата-анасы және әлеуметтік жағдайы туралы мәліметтер енгізілетін көрінеді. Ведомство бұл ақпараттың кімдерге қолжетімді болатынын да түсіндірді.

"Жеке деректерге тек өз қызметтік міндеттері шегінде мектептің уәкілетті қызметкерлері қол жеткізе алады. Олар платформаға электрондық цифрлық қолтаңба арқылы кіріп, ақпараттың құпия сақталуын қамтамасыз етуге міндетті", – деп мәлімдеді ведомство.

Ата-аналар жеке мәліметтерін беруден бас тарта ала ма?

Ата-аналарды алаңдатқан басты сұрақ – мектеп талап еткен ақпараттың бәрін ұсыну міндетті ме деген сауал болып отыр. Мысалы, ата-ана өзінің жалақысы, бітірген университеті немесе отбасы мүшелері туралы мәлімет бергісі келмесе, не болады?

Бұл мәселеге қатысты Оқу-ағарту министрлігінің Балалардың құқықтарын қорғау комитеті былай деп түсініктеме берді:

"Ата-аналардың тиісті ақпаратты ұсынуы – баланы оқыту, тәрбиелеу және қолдау барысында отбасы мен білім беру ұйымының өзара әрекеттесуінің бір бөлігі", – деп жауап берді комитет.

Алайда ведомство ата-аналар нақты қандай мәліметтерді беруге міндетті екенін, қай ақпаратты ұсынудан бас тарта алатынын және мұндай жағдайда балаға қандай да бір шектеу қойыла ма деген редакция сұрағына да нақты жауап бермеді.

Баланы психологиялық тексеруден бас тартуға бола ма?

Әлеуметтік желіде кей ата-ана балаларынан психологиялық тест алуға да қарсы екенін жазған. Олар тексеру нәтижелері қайда сақталатынын және кейін қандай мақсатта қолданылатынын білгісі келгендерін айтады Оқу-ағарту министрлігінің түсіндіруінше, ата-аналар баласына психологиялық-педагогикалық көмек көрсетуден белгіленген тәртіппен бас тарта алады. Ол үшін мектеп әкімшілігіне жүгініп, өтініш білдіру керек екен.

Еске салсақ, бұған дейін қазақстандық мұғалімдер балалар мен ата-аналардың жеке мәліметтерін жинауға арналған Balazhan платформасына наразылық білдірген еді. Олардың айтуынша, мектеп басшылығы ұстаздарды жүйеге ақпарат енгізуге мәжбүрлеген. Бұл мұғалімдердің жұмыс жүктемесін едәуір арттырған.

Қазақстанда автомобиль жолдарын салу және жөндеу кезінде анықталған заңбұзушылықтар бойынша 33 сотқа дейінгі тергеп-тексеру басталды. Мәліметке сәйкес, мемлекетке келтірілген залал шамамен 8 миллиард теңге болды. Негізсіз тендерлердің күшін жою арқылы 36 миллиард теңге бюджет қаражаты үнемделген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Премьер-министр Олжас Бектенов автомобиль жолдары саласын реформалау мәселелері жөнінде кеңес өткізді. 

Бас прокурордың бірінші орынбасары Жандос Өміралиевтің айтуынша, тексерулер барысында жолдарды жоспарлау, салу және пайдалану кезеңдерінде жүйелі заңбұзушылықтар анықталған. Қазір осы фактілер бойынша 33 сотқа дейінгі тергеп-тексеру жүріп жатыр. Келтірілген залалдың мөлшері – шамамен 8 миллиард теңге.

Сонымен қатар негізсіз шарттар мен мемлекеттік сатып алу жоспарларының күшін жою нәтижесінде 36 миллиард теңге көлеміндегі шығын үнемделген. Атап айтқанда, бұрын жөнделген жолдарды, тіпті мердігерлердің кепілдік міндеттемесі әлі аяқталмаған учаскелерді қайта жөндеуге тендер жариялау деректері анықталған.

Осыған байланысты жол құрылысына арналған нормативтерді жаңарту, битум сапасын жақсарту және жаңа технологияларды енгізу ұсынылды. Атап айтқанда, Superpave технологиясы мен полимерлі-модификацияланған асфальтбетонды қолдану, жол жабынын бұзбай тексеру әдістерін енгізу және зертханалық бақылауды күшейту мәселелері талқыланды.

Бұдан бөлек, ауыр жүк көліктерінің жолға түсіретін салмағын бақылау күшейтілмек. Автоматтандырылған өлшеу станцияларын айналып өту және салмақ-габарит талаптарын бұзу деректерін автоматты түрде тіркеу тетіктерін заңнамалық тұрғыда бекіту ұсынылды. Цифрлық бақылау құралдарын бірыңғай E-Kolik жүйесіне біріктіру де жалғасып жатыр.

Жиын соңында Олжас Бектенов автожол саласын реформалау жөніндегі жұмыс тобына қараша айының соңына дейін ұсыныстардың кешенді пакетін әзірлеуді тапсырды. Құжатта жолдардың мерзімінен бұрын бұзылу себептерін жою және мердігерлердің жұмыс сапасына жауапкершілігін арттыру шаралары қамтылуы тиіс.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстан үкіметі жеңілдетілген декларация негізіндегі арнаулы салық режиміне қатысты ел бойынша 2-3%-дық бірыңғай мөлшерлеме енгізу туралы депутаттың ұсынысын қолдамағаны туралы жазған едік. 

Threads әлеуметтік желісінде 17 жастағы Аружан есімді астаналық қыз қазақстандықтардан көмек сұрап жазды. ЖОО-да онымен бірге оқыған топтастары арасында жанжал туындап, олар бойжеткеннің телефон нөмірін, жеке ақпарат және суретін Telegram-арналарға таратып жіберген. Бұл туралы Stan.kz ақпараттық агенттігі хабарлайды. 

Қыздың айтуынша, оқиға 19 қазанда оқу орнында басталған. Ол оқытушыға тапсырманың қай уақытта жіберілгенін дәлелдеу үшін скриншот көрсеткен. Бұған дейін оқытушы студенттердің бірінің өзіне қатысты балағат сөздер қолданғанына назар аударған.

“Осыдан кейін маған қысым жасала бастады. Екі қыз менің телефонымды күштеп тартып алуға тырысып, жеке хат-хабарларымды көрсетуді талап етті. Мен бас тарттым, өйткені жеке өміріме және хат-хабарлардың қорғалуына құқығым бар деп санаймын. Олар менің соңымнан еріп, даусын көтеріп, шағым айтып, психологиялық қысым көрсетуді жалғастырды. Мен кетуге, жанжалдан аулақ болуға, жеке шекараларымды қорғауға тырыстым”, – деді.

Қыз жанжалдан қашып, оқу ғимаратынан кетуге тырысқанын айтты. Алайда сыртқа шыққан кезде бұрынғы құрбыларының бірі оны кеуде тұсынан бірнеше рет қатты итерген. Осыдан кейін денсаулығы нашарлап, медициналық көмекке жүгінуге мәжбүр болған. Қыздың мәлімдеуінше, медициналық тексеру кезінде плевра қуысында сұйықтық жиналғаны анықталған. Оқиғадан кейін ол анасына болған жағдайды айтып берген. Оқу орны әкімшілігінің қатысуымен түсіндіру жұмыстары жүргізілген. Алайда қыздың сөзінше, оның ұстанымы толық тыңдалмай, керісінше, бірнеше студент тарапынан агрессия көрсетті, өтірік айтты және жанжалды өзі бастаған деген айыптауларға тап болған. Кейін қыз құқық қорғаушы мен психологтың көмегіне жүгініп, арыз жазғанын жеткізді.

Жеке деректер Telegram-ға жарияланған

Қыздың айтуынша, жағдай 28 қазаннан кейін одан әрі ушыға түскен. Сол күннен бастап оған бұрын-соңды танымаған адамдар хабарласа бастаған. Олар оның аты-жөнін, телефон нөмірін, өзі туралы кейбір мәліметтерді, тіпті анасына қатысты ақпаратты да білген.

“28 қазанда маған мүлдем бейтаныс нөмірлер жаза бастады. Мен ешқашан кездестірмеген адамдар менің атымды, телефон нөмірімді, мен туралы кейбір мәліметтерді, тіпті анам туралы ақпаратты білетін. Кейіннен менің суреттерім қорлау, балағат сөздермен және менің абыройыма кереғар хабарламалармен бірге Telegram-арналарда жарияланғанын білдім”, – деді бойжеткен.

Ол бұл жағдайды жай ғана студенттер арасындағы келіспеушілік деп қарастыруға болмайтынын айтады. Себебі қазір мәселе өзінің жеке өміріне, психологиялық жағдайына және қауіпсіздігіне тікелей әсер етіп отыр.

"Неліктен мұндай жағдайға тап болғанымды түсінбеймін"

Қыздың сөзінше, ол бұрынғы курстастарымен жақсы қарым-қатынаста болған, оларға көмектесіп, қолдау көрсетуге тырысқан. 13 жыл бойы актерлік өнермен айналысып, түрлі байқауларға қатысқан. Журналистика саласында білім алуға талпынып, қоғамдық жұмыстарға да араласқан.

“Мен Қазақстанда көптеген жасөспірімдер буллингке, қорлауға, ұжымдық қысым мен қудалауға тап болатынын білемін. Қыздар сексуалдандыруға, фотосуреттерді таратуға, жалған айыптауларға және оларды қоғам алдында масқаралауға тырысады. Көпшілігі үндемейді. Үндемейді, өйткені қорқады.Үндемейді, өйткені оларға сенбейді. Олар жеке мәселелерін көпшілікке шығарғысы келмегендіктен үндемейді. Салдарынан қорқып, үндемейді. Бірақ біз бұл мәселені шындап қабылдай бастағанша, тағы қанша жасөспірім осындай жағдайдан өтуі керек?”, – деп сөзін қорытындылады бойжеткен қыз.

Оның айтуынша, бұрынғы тобынан кету туралы шешімді өзі қабылдаған және мұны ешқандай жария айыптаусыз, тыныш жолмен жасаған. Алайда кейін студенттер арасындағы қарым-қатынас нашарлап, өзіне қатысты сырттай әңгімелер, мазақтау және ұжымдық қысым басталған. Қыз өзінің басынан өткен жағдайға әділ баға беріліп, жеке деректерін таратқандар анықталғанын қалайды. Сондай-ақ өзінің және отбасының қауіпсіздігі қамтамасыз етілуін сұрайды.

Жеке деректерді тарату заңмен жазалануы мүмкін

“Human Rights Lawyers” бюросының басшысы Ләззат Рақишеваның айтуынша, 17 жастағы қыздың жеке деректерін, фотосуреттері мен телефон нөмірін келісімінсіз Telegram-арналарда жариялау жеке өмірге қолсұғылмаушылықты бұзу және дербес деректерді заңсыз жинау немесе тарату белгілеріне жатуы мүмкін.

Сарапшы жарияланымның мазмұны мен мақсатына қарай өзге де құқық бұзушылық белгілері анықталуы мүмкін екенін атап өтті. Мәселен, егер адамның фотосуреттері мен жеке мәліметтері оны көпшілік алдында кемсіту, мазақ ету немесе қудалауды ұйымдастыру мақсатында жарияланса, бұл кибербуллинг белгілерін қамтуы мүмкін.

"Егер жарияланымда адамның ар-намысы мен қадір-қасиетіне нұқсан келтіретін көрінеу жалған ақпарат болса, бұл жала жабу ретінде бағалануы мүмкін. Ал әдепсіз түрде кемсіту сипатындағы сөздер қолданылса, қорлау белгілері болуы ықтимал", – деп түсіндірді Ләззат Рақишева.

Сонымен қатар сарапшы дербес деректерді белгілі бір талаптарды орындату үшін жариялау жағдайларына да назар аударды. Мысалы, адамды ақша аударуға немесе интимдік сипаттағы фотосуреттер жіберуге мәжбүрлеу мақсатында оның жеке мәліметтерін таратумен қорқытса, мұндай әрекетте бопсалау белгілері болуы мүмкін. Ләззат Рақишева қыздың кәмелетке толмағанын да ескеру қажет екенін айтты. Оның пікірінше, мұндай жағдайда баланың құқықтары мен қауіпсіздігін қорғауға ерекше назар аударылуы тиіс.

Оқу орны әкімшілігі буллингке көз жұма қараса, жауапқа тартылуы мүмкін

Ләззат Рақишеваның айтуынша, оқу орны әкімшілігінің мұндай жағдайдағы міндеттері оқиғаның қай жерде болғанына, оған кімдердің қатысқанына және басшылықтың бұл туралы хабардар болған-болмағанына байланысты. Егер қысым оқу үдерісімен байланысты болса, мысалы, оны сыныптастары немесе курстастары ұйымдастырса, студенттер арасындағы чаттарда жалғасса немесе педагогтерге белгілі болса, оқу орнының әкімшілігі жағдайға араласып, тиісті шаралар қабылдауы керек. 

Сарапшының түсіндіруінше, ең алдымен, білім беру ұйымы қауіпсіз орта қалыптастырып, жәбірленушіні одан әрі қысымнан қорғауға міндетті. Кәмелетке толмаған қыздың өзі немесе ата-анасы ауызша не жазбаша шағым түсірсе, өтінішті тіркеп, жағдайды қарастыруы қажет. Сондай-ақ оқу орнының психологын тартып, балаға психологиялық көмек көрсетуді ұйымдастыруы керек.

"Егер жарияланымда қылмыстық құқық бұзушылық белгілері байқалса, мысалы, жала жабу, бопсалау немесе жеке өмірге қолсұғылмаушылық фактілері болса, әкімшілік полицияға немесе осы оқу орнына бекітілген кәмелетке толмағандар істері жөніндегі инспекторға хабарлауы қажет", – деп түсіндірді Ләззат Рақишева.

Оның айтуынша, егер жеке деректерді таратқан адам осы оқу орнының студенті болса, әкімшілік оның кім екенін анықтап, ата-анасын шақырып, оқу орнының ішкі тәртібі мен заңнамаға сәйкес шаралар қабылдауы керек. Сарапшы оқу орны басшылығы болған жағдайдан хабардар бола тұра, оны елемей, қажетті шараларды қабылдамаса, жауапкершілік мәселесі туындауы мүмкін екенін атап өтті.

Мұндай жағдайда не істеу керек?

Ләззат Рақишеваның пікірінше, мұндай жағдайда жәбірленуші ең алдымен құқық бұзушылыққа қатысты дәлелдерді сақтап қоюы керек. Себебі жанжалға қатысы бар адамдар Telegram-дағы жазбаларды немесе хабарламаларды кейін өшіріп тастауы мүмкін.

Сарапшының айтуынша, жәбірленуші жарияланымдардың скриншоттарын түсіріп, экранды бейнежазбаға жазуы қажет. Онда арнаның атауы, пайдаланушы аты, жарияланымның сілтемесі, жазбаның мәтіні, фотосуреттері мен телефон нөмірінің жарияланғаны анық көрінуі маңызды. Сондай-ақ жазбаны орналастырған адамның профилі туралы мәліметтерді сақтаған жөн. Бұдан бөлек, бейтаныс адамдардан келген хабарламалар мен қоңыраулардың тарихын, қорқыту сипатындағы жазбаларды және басқа да дәлелдерді өшірмей сақтау керек.

Құқыққорғаушы қыздың жасы 17-де болғандықтан, құқықтарын қорғау кезінде анасы немесе басқа заңды өкілімен бірге әрекет еткенін дұрыс санайды. Жиналған материалдарды полицияға арызбен бірге ұсынып, жеке деректерді заңсыз тарату, қорқыту және өзге де ықтимал құқық бұзушылықтарды тексеруді талап етуге болады.

Қыз қайда жүгіне алады?

Ләззат Рақишеваның айтуынша, 17 жастағы қыз ең алдымен балалардың құқықтарын қорғау мәселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығының 111 нөміріне хабарласа алады. Орталық тәулік бойы және құпия түрде жұмыс істейді. Сондай-ақ ол өзі оқитын оқу орнына бекітілген кәмелетке толмағандар істері жөніндегі полиция инспекторына немесе тұрғылықты жері бойынша полиция басқармасына арыздана алады.

Сарапшының түсіндіруінше, қыз бастапқы кеңес алу үшін полицияға өз бетінше жүгіне алады. Ал қылмыстық іс жүргізу кезінде оның кәмелетке толмаған тұлға ретіндегі мәртебесі ескеріліп, заңды өкілінің қатысуы қамтамасыз етілуі керек.

Мұндай істерді полиция органдары, атап айтқанда, Киберқылмысқа қарсы күрес басқармасы қарайды. Цифрлық іздер неғұрлым толық әрі нақты жиналса, істің нәтижелі әрі жедел қаралуына соғұрлым көмегі тиеді.

Қандай материалдарды жинау қажет?

• Смартфоннан немесе компьютерден түсірілген егжей-тегжейлі скриншоттар;
• Экранның бейнежазбасы;
• Бірегей цифрлық идентификаторлар;
• Жарияланымдар мен Telegram арналарының мәтіндік форматтағы сілтемелері;
• Оқиғаға куә болған адамдардың байланыс деректері.

Жиналған барлық файлдарды бір USB-флеш-жинақтағышқа (флешкаға) сақтауға немесе басып шығаруға болады.

Сөз соңында Ляззат Рақишева “Human Rights Lawyers” жәберленушіге психологиялық тұрғыдан қолдау көрсетіп жатқанын және заңгерлік көмек көрсетіп жатқанын айтты.

Департамент жауабы

Бойжеткеннің жазған жазбасына пікірлер алаңына Полиция департаменті де пікірін білдірген. Өз жауабында іс "Сарайшық" аудандық полиция басқармасының ақпаратты есепке алу кітабына тіркелген.

“Оқиғаның барлық мән-жайын анықтау бойынша тексеру жүргізіліп жатыр. Тексеру қорытындысы бойынша тиісті құқықтық баға беріледі”, – деп жауап берді “Сарайшық” аудандық полиция департаменті.

Осы оқиға аясында бойжеткеннің оқитын университетінен де редакция жауап алуға тарысты. Алайда өз жазбасында ол Астанадағы қай университетте оқитынын жазбаған және материал шыққанша, ол журналистің жазған хатына жауап бермеді.

Еске сала кетейік, Еуразия Ұлттық университеті магистранттарының жеке деректері Google-кестеге жинақталған. Білім алушылардың айтуынша, сілтеме бірнеше адамның қолына түскен. Ал университет ақпараттың ашық әрі бәріне қолжетімді болғанын растамады.

Алматы тауларында екі тәулік бойы аязда қалып қойған 16 жастағы жасөспірімнің жағдайы қазір жақсы. Ол ауруханада дәрігерлердің бақылауында жатыр. Анасының айтуынша, жасөспірім тауға достарымен бірге шыққанымен, олар кері қайтқан соң, Сәтбаев шыңын жалғыз бағындыруды ұйғарған. Баласының жоғалып кеткенін білген отбасы бірнеше сағат бойы таудан көз алмай, оның аман оралуын күткен. Stan.kz тілшісі жасөспірімнің анасы тілдесіп, оқиғаның мән-жайын сұрады.

“Достары кері қайтқан, ал өзі шыңға қарай жалғыз кеткен”

Жасөспірім Сәтбаев шыңына жалғыз көтерілген. Ал оны іздеу жұмыстарына ағасы да қатысып, інісіне жетуге тырысқан. Алайда мұз басқан тік беткейден әрі өте алмаған.

Ағасы әлеуметтік желідегі жазбасында іздеу кезінде 3600 метр биікте, −15°C аязда 13 сағаттан астам уақыт болғанын айтқан. Ал інісі −20°C суықта шамамен 4200 метр биікте қалған.

Анасының сөзінше, ұлы тауға жиі шығып жүрген. Әдетте айына екі рет тауға көтерілетін көрінеді. Сәтбаев шыңын да бұған дейін бірнеше рет бағындыруға тырысқанымен, мақсатына жете алмаған.

Анасының айтуынша, жасөспірім шыңға жеткен соң, төмен қарай түсетін басқа туристерді күтіп, солармен бірге қайтуды жоспарлаған. Алайда биікте жүргенде адасып, төмен түсе алмай қалған.

Жақындарының сөзінше, ұлы сол күні түске таман ата-анасына видео жіберіп, Сәтбаев шыңына жеткенін хабарлаған. Тіпті бағындырған шыңын әкесіне арнағанын айтқан. Ол ата-анасына шың басында бір-екі сағат демалып алып, кейін төмен түсетінін жеткізіп, кешкі сағат сегіздер шамасында оны таудың етегінен күтіп алуды сұраған.

Ата-анасы айтылған уақытта Үлкен Алматы көліне барып, баласының түсуін күткен. Алайда сағат тілі түн ортасына жақындаса да, жасөспірімнен хабар болмаған. 

Жасөспірімнің қай жерде жүргені туралы соңғы ақпарат сол күні сағат 12:31-де түскен. Ол кезде туристер арасында "Сковородка" деп аталатын аумақта болған. Осыдан кейін онымен байланыс үзілген.

Отбасы бірден төтенше жағдайлар қызметіне және полицияға хабар берген. Анасының айтуынша, құтқарушылар таңғы сағат 04:00 шамасында келіп, іздеу жұмыстарын бастаған.

"Біз де тауға көтерілдік"

Баласын іздеуге отбасының өзі де аттанған. Анасы, әкесі және үлкен ұлы таңғы сағат төртте тауға көтерілген.

Жақындарының айтуынша, іздеу кезінде отбасы үшін ең қиыны – баласының аман-сау екеніне сенімді бола алмау болған. Әсіресе таудағы аяз, биіктік пен жабайы аңдардан қауіптенген.

"Тікұшақтың келгенін көріп, қасына қонады деп күткен"

Анасы баласының іздеу жұмыстары кезінде тікұшақтың бірнеше рет ұшып келгенін көргенін, бірақ оның жанына қонбағанын айтып бергенін жеткізді.

Жасөспірім бірнеше сағат бойы тамақсыз қалып, қатты суықтан әлсіреген. Оны құтқарушылар дронның көмегімен тауып, медициналық мекемеге жеткізген. Қазір жасөспірім ауруханада жатыр. Аяқ-қолы І дәрежелі үсік алып, қазір жағдайы тұрақталған. Анасының айтуынша, дәрігерлер оны жеті күн бақылауда ұстайтынын айтқан. Қазір баласының жағдайы бірқалыпты, тамақ іше бастаған.

"Балам жоқ болса, енді не үшін өмір сүремін деп ойладым"

Анасы баласының жоғалып кеткенін естіген сәтте қандай күйде болғанын сөзбен жеткізу қиын екенін айтады. Түн ортасында баласы әлі оралмаған соң, отбасы түрлі жаман ойға берілген.

Анасының айтуынша, жасөспірімнің тауға деген қызығушылығы бала кезінен басталған. Ол бұған дейін де талай шыңға көтеріліп, тауға ата-анасымен бірге барған. Сәтбаев шыңы оның бағындырған ең биік нүктесі болған.

Жасөспірімнің анасы ұлын іздеуге атсалысқан еріктілерге де, төтенше жағдайлар қызметінің мамандарына да алғысын білдірді. Оның айтуынша, іздеу жұмыстарына қатысқан азаматтар баласын аман алып қалу үшін бар күшін салған. Анасы, әсіресе, құтқарушылардың жедел әрекеті мен жанқиярлық еңбегін жоғары бағалап, қиын сәтте қолдау көрсеткен барша жанға ризашылығын жеткізді.

Қазір жасөспірім болған оқиғадан кейін қатты күйзелген. Анасы әзірге баласын тауға жіберу туралы ойламайтынын, ұлының өзі де енді тауға аттап басқысы келмейтінін айтты. Анасының сөзінше, ұлы мектепте жақсы оқиды, қазір 10-сыныпта білім алып жүр. Болашақта IT маманы болуды жоспарлап, осы бағытта дайындалып жатыр.

Ал төтенше жағдайлар министрлігінің мәліметінше, жасөспірім Сәтбаев шыңының солтүстік беткейінен табылған. Іздеу жұмыстарына 114 адам қатысып, операцияға "Қазавиақұтқару" әуе кемесі де тартылған. Дәрігерлер оған алдын ала тау ауруы мен жеңіл дәрежедегі гипотермия диагнозын қойған.

ТЖМ өкілдері тауға шығар алдында маршрутты мұқият жоспарлап, ауа райын, қар жағдайын және күннің бату уақытын ескеруге шақырды.