"KEGOC" АҚ еліміздің әр өңірінде еңбек ететін жас мамандарын Астана төрінде бас қостырды. Арнайы ұйымдастырылған "Самғау II" жастар форумы аясында қатысушылар компания басшылығымен еркін пікір алмасып, өздерін толғандырған сұрақтарға жауап алу мүмкіндігіне ие болды. Сонымен қатар, жас мамандар өндірістік және бизнес-процестерді оңтайландыруға, жұмыс тиімділігін арттыруға бағытталған инновациялық жобалары мен тың идеяларын ұсынды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

"Энергия болашағы – жастар қолында" тақырыбымен ұйымдастырылған KEGOC SAMGAU II жастар форумына еліміздің түкпір-түкпірінен жас энергетиктер қатысты. Олардың арасында инженерлер, электр желілері мен жабдықтардың жұмысын бақылайтын мамандар, сондай-ақ компанияның басқа да бағыттарында еңбек ететін қызметкерлер бар.

Форумды KEGOC басқарма төрағасы Нәби Айтжанов ашты. Ол энергетика саласында болып жатқан өзгерістерге тоқталып, жаңа технологияларды меңгеретін және оны іс жүзінде қолдана алатын мамандарға сұраныс артатынын айтты.

Оның сөзінше, жасанды интеллектінің дамуы, өндірістің автоматтандырылуы және электр энергиясына сұраныстың өсуі энергетика саласына жаңа міндеттер жүктеп отыр. Мұндай жағдайда компанияның дамуы техникалық мүмкіндіктермен қатар, қызметкерлердің білімі мен кәсіби дайындығына да байланысты.

Басқарма төрағасы жас қызметкерлерді өз бастамаларын ұсынуға, жаңа шешімдерді тәжірибеден өткізуге және жауапкершілік алудан қорықпауға шақырды.

Форумның алғашқы бөлігінде өткен KEGOC Talks кездесуінде жастар басқарма төрағасымен еркін пікір алмасты. Жастар кеңесінің төрағасы Айдана Белгібаева Нәби Айтжановтан еңбек жолын қалай бастағанын, басшылық қызметте қандай қасиеттер маңызды екенін сұрады.

Басқарма төрағасы өз тәжірибесімен бөлісіп, ұжымды басқару, кәсіби даму және шешім қабылдаудағы жауапкершілік туралы айтты. Кейін өңірлерден келген мамандар өздерін қызықтырған сұрақтарды қойды. Кездесуде жас қызметкерлердің ұсыныстарын ескеріп, оларды компаниядағы шешім қабылдау үдерісіне кеңінен тарту мәселесі де қозғалды.

Бағдарлама аясында Басқарма төрағасының орынбасары Бақытхан Жазықбаев жас энергетиктермен кездесіп, KEGOC-тың қалыптасу тарихы, дамуының маңызды кезеңдері және бүгінгі жетістіктердің негізін қалаған азаматтардың ерен еңбегі туралы әңгімеледі.

KEGOC жастар кеңесінің төрағасы Айдана Белгібаеваның айтуынша, мұндай кездесулер өңірлерде жұмыс істейтін мамандардың пікірін білуге мүмкіндік береді.

Форумның келесі бөлігінде жас мамандар компания жұмысын жақсартуға арналған жобаларын таныстырды. Оған тоғыз команда қатысты. Ұсыныстар жасанды интеллектіні қолдану, өндірісті цифрландыру, еңбек қауіпсіздігін арттыру және жұмыс үдерістерін жеңілдету бағыттарын қамтыды. Шымкенттен келген Кәмшат Әшірбаева әріптестерімен бірге электр желілеріне қатысты мәліметтерді бір жерге жинақтауға арналған цифрлық портал жобасын ұсынған. Ол KEGOC жастар форумына екінші рет қатысып отырғанын айтады.

Ал Қарағандыдан келген бірінші санатты инженер Асан Қобланды форумға алғаш рет қатысты. Оның командасы қосалқы станциялардағы электр энергиясының теңгерімін бақылауға, ауытқулардың себебін анықтауға және анықталған мәселелер туралы хабарлауға арналған жоба дайындаған.

Жобаларды таныстыру барысында қатысушылар өз ұсыныстарының қандай мәселені шешуге бағытталғанын түсіндірді. Сарапшылар сұрақтар қойып, жобаларды жетілдіруге қатысты пікірлерін де білдірді.

Форумның екінші бөлігінде жастарға жасанды интеллект көмегімен бағдарламалау тәсілдері үйретілді. KEGOC компаниясының Жасанды интеллект және деректерді басқару департаментінің директоры Алексей Анисимов вайб-кодинг бойынша сабақ өткізді. Қатысушылар қарапайым тілмен тапсырма беріп, жасанды интеллект арқылы цифрлық шешім әзірлеу мүмкіндіктерімен танысты.

KEGOC SAMGAU II жастар форумында басшылықпен ашық диалог, нақты өндірістік мәселелерге арналған жобалар және жаңа технологияларды меңгеру бір бағдарлама аясында қамтылды. Жас мамандар өз ұсыныстарын сарапшыларға таныстырып, кері байланыс алды, ал әр өңірдегі әріптестерінің тәжірибесімен танысуға мүмкіндік туды. Форумда көтерілген бастамаларды одан әрі қарастыру олардың компания жұмысына қаншалықты тиімді екенін бағалауға жол ашады.

Қытайға 180 миллион теңгелік ақбөкен мүйіздерін алып өтпек болғандар "Қорғас" бекетінде ұсталды. Шекарашылар 620 мүйізді тәркіледі. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Күдіктілерді Ұлттық қауіпсіздік комитетінің шекара қызметі “Қорғас” халықаралық шекара маңы ынтымақтастығы орталығында ұстады. Олар Қытайға заңсыз жолмен 620 ақбөкен мүйізін алып өтпек болған. Тәркіленген мүйіздердің қара нарықтағы құны шамамен 180 миллион теңге. 

Комитет мәліметінше, оқиға 20 қазанда болған. Шекарашылар Қытайға ірі көлемдегі ақбөкен мүйіздерін заңсыз алып өту әрекетін анықтаған. Аталған дерек бойынша материалдар тиісті процессуалдық шешім қабылдау үшін құзырлы органға жіберілді. 

Комитет Қылмыстық-процестік кодекстің 201-бабының 1-бөлігіне сәйкес, тергеуге қатысты өзге ақпарат жарияланбайтынын хабарлады.

Ақбөкен мүйізін заңсыз алып шыққандарға қандай жаза қолданылады?

Ақбөкеннің мүйізін елден заңсыз алып шыққандар Қылмыстық кодекстің 339-1-бабы (Өсiмдiктердің немесе жануарлардың сирек кездесетiн және құрып кету қаупi төнген, сондай-ақ пайдалануға тыйым салынған түрлерімен заңсыз айналысу) бойынша жауапқа тартылады. 

Заңда мынадай жазалар қарастырылған:

• Негізгі құрам бойынша: үш жылға дейін бас бостандығын шектеу немесе айыру. Сонымен қатар белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан үш жылға дейін айыру қолданылуы мүмкін.
• Ауырлататын мән-жайлар болса: қылмыс қайталанса, адамдар тобы алдын ала келісіп әрекет етсе немесе басқа да ауырлататын жағдайлар анықталса, кінәлілер екі жылдан бес жылға дейін бас бостандығынан айырылуы не бостандығы шектелуі мүмкін. Оған қоса 2 000–5 000 айлық есептік көрсеткіш көлемінде айыппұл салынуы ықтимал. 
• Қылмыстық топ қатысса немесе әрекет аса ірі мөлшерде жасалса: үш жылдан сегіз жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы көзделген. 

Бұл жаза түрлерінің бәрі бірдей әр іске автоматты түрде қолданылмайды. Нақты саралау тергеу нәтижесі мен сот анықтаған мән-жайларға байланысты.

Ақбөкен мүйізін шетелге шығару неге қатаң бақыланады?

Ақбөкен – халықаралық қорғауға алынған жануар. Оның мүйізі мен басқа да бөліктерінің халықаралық саудасы жойылып кету қаупі төнген жабайы жануарлар мен өсімдіктер түрлерінің халықаралық саудасы туралы CITES конвенциясымен реттеледі.

CITES ережелері бойынша ақбөкеннің жабайы табиғаттан алынған үлгілерін коммерциялық мақсатта экспорттауға шектеу қойылған. Қазақстан популяциясынан алынған ақбөкен мүйіздеріне қатысты халықаралық ережеде ерекше жағдай қарастырылған. Алайда бұл тек мемлекет меншігіндегі, арнайы қорда сақталған және тиісті түрде таңбаланған мүйіздерге қолданылады. Сонымен қатар халықаралық деңгейде келісілген қадағалау талаптары орындалуы керек.

Демек мүйізді Қытайға немесе басқа мемлекетке алып шығу үшін оны шекарадан өткізу жеткіліксіз: өнімнің заңды шығу тегі, тиісті рұқсаттары және халықаралық сауда талаптарына сәйкестігі де расталуы керек.

Заңды мүйіз бен заңсыз өнімді қалай ажыратады?

Қазақстанда ақбөкен мүйіздерінің айналымын бақылауға арналған таңбалау және қадағалау жүйесін енгізу жөніндегі ережелер қабылданған. Қағидаларда мүйізге жеке сәйкестендіру кодын түсіру, өнім туралы мәліметтерді цифрлық жүйеде тіркеу және оның шығу тегін растайтын құжаттарды көрсету тәртібі сипатталған. 

Мұндай жүйенің мақсаты – мүйіздің қайдан алынғанын, кімге тиесілі екенін және оның заңды айналымда жүрген-жүрмегенін бақылау. Алайда таңбаның болуы өздігінен өнімді экспорттауға рұқсат бермейді: тиісті құжаттар мен халықаралық талаптар да сақталуы қажет.

Бұған дейін де заңсыз әрекеттер тіркелген

Қазақстанда ақбөкен мүйіздерін Қытайға заңсыз әкетуге байланысты бұған дейін де ірі оқиғалар болған.

Мысалы, Ұлттық қауіпсіздік комитеті 2021 жылы Алматы облысында ақбөкен мүйіздерін заңсыз өндірумен және Қытайға жеткізумен айналысқан қылмыстық топтың жолы кесілгенін хабарлады. Операция барысында жалпы салмағы 700 келі болатын 3 144 мүйіз тәркіленген. Іс Қылмыстық кодекстің 339-бабы бойынша тергелген. 

Ал 2024 жылы маусымда “Қорғас” кеден бекетінде Қытайға бет алған көліктің капот астынан бақылаудан жасырылған 112 ақбөкен мүйізі табылған. Кеден органдары бұл әрекет үшін Қылмыстық кодекстің 339-1-бабы бойынша жауапкершілік қарастырылғанын хабарлаған.

Айта кетейік, бұған дейін Қытайдың медицина және биотехнология саласы бойынша маманданған Chengtian Runkang Pharmaceutical компаниясы Батыс Қазақстан облысында киік етін қайта өңдеу зауытын салып жатқаны туралы жазған едік. 

Алматыдағы Республикалық физика-математика мектебінде ішек инфекциясы белгілерімен ауруханаға түскен оқушылар емделіп, үйіне жіберілді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.  

Мұны Алматы қаласының Қоғамдық денсаулық сақтау басқармасы хабарлады.

Ведомство мәліметінше, 12 қазаннан бастап Алматыдағы балаларға арналған қалалық клиникалық инфекциялық ауруханаға 58 оқушы жатқызылған. Дәрігерлер балаларға қажет медициналық көмек көрсетіп, клиникалық хаттамаларға сәйкес ем жүргізген. Қазір олар ауруханадан шыққан.

Айта кетейік, бұған дейін Алматыда Республикалық физика-математика мектебінің 47 оқушысы ауыр ішек инфекциясының белгілерімен ауруханаға түскені туралы жазған едік. Оқушылардың уланғанын Алматы қаласының Қоғамдық денсаулық сақтау басқармасы растаған. 

Кейін Денсаулық сақтау министрлігі оқушылардың улануына қатысты жедел шаралар қабылдады. Нәтижесінде мектептің тамақтану блогында азық-түлікті сақтау, дайын тағамдардың тәуліктік сынамаларын алу талаптарының бұзылғаны анықталды. Сосын бес қаулы шығарылып, шектеу шаралары енгізілген. Оған қоса дезинфекция жүргізіліпті.

Ресейге жұмыс істеуге барып, мәжбүрлі түрде соғыс аймағына тап болған 12 қазақ баласы елге қайта оралды. Мұны заңгер Мейірман Шекеев мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Аталған жағдай туралы заңгер Мейірман Шекеев Instagram парақшасында жазды. Ол елге оралған әр бала өз отбасымен қауышқанын жеткізді. 

Қазір соғыс аймағында қалған басқа да қазақ балаларын қайтару үшін келіссөз жүріп жатыр екен. 

Айта кетейік, бұған дейін Ресейге жұмыс істеуге кеткен бір топ қазақстандық елге қайта алмай отырғаны туралы жазған едік. Жігіттердің айтуынша, олар күзет агенттігіне жұмысқа орналасу үшін барған. Алайда құжаттарға қол қойғаннан кейін оларға соғысқа аттануға міндетті екендері айтылған. Желіде тараған видеоүндеуден кейін сыртқы істер министрлігі Ресейдегі соғыс аймағынан қазақстандықтарды қайтару неге қиын екенін түсіндіріп, мәлімдеме жасады. 

Шымкентте екі баланың өмірін қиған қайғылы оқиғаның алдын ала себебі белгілі болды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Полиция балалардың газ иісінен уланып, қайтыс болғанын мәлімдеді. Осыған байланысты қызметіне салғырт қараған маманның ісі сотта қаралады.

Еске салайық, қайғылы жағдай қалалың қақ ортасындағы бес қабатты тұрғын үйдің бірінде болған. Пәтерден төрт жасар ұл бала мен 15 жастағы жасөспірімнің денесі табылды. Тағы бір әйел мен бала ауруханаға жеткізілген. Әйелдің жағдайы жақсы. Ал үш жасар сәби жансақтау бөлімінде жатыр.

Полиция департаменті екі кәмелетке толмаған баланың өліміне қатысты абайсызда адам өліміне әкеп соққан, қауіпсіздік талаптарына сай келмейтін жұмыстарды орындау немесе қызметтер көрсету белгілері бойынша қылмыстық іс қозғады. Қазір оқиғаның барлық мән-жайын анықтау үшін тергеу жүргізіліп жатыр.

Қайрат Нұртастың анасы Гүлзира Айдарбекова дүкеніндегі қызмет көрсету сапасын сынаған кәсіпкер Назгүл Сәтбаеваға жауап берді. Ол оны танымал адамдарды сынау арқылы оқырман жинауға тырыспауға шақырды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Кәсіпкер әрі бизнес туралы кітаптың авторы Назгүл Сәтбаева өнер адамдары ашқан дүкендер мен сұлулық салондарына қатысты сыни пікір білдірді. Ол Гүлзира Айдарбекованың дүкенінде, Жазира Байырбекованың салонында болғанын айтып, Аша Матайдың кәсібін де сөз еткен.

Ол кейбір танымал тұлғалар өз есімі мен аудиториясына арқа сүйеп, қызмет көрсету сапасына жеткілікті көңіл бөлмейді деп есептейтінін жеткізді.

“Қазақстанның шоу-бизнесі адамдарының 99%-ына – ол жерге қайта бармаймын. Сервис нөл. Сулы майлықтар шашылып жатады. Ол адамдар атына сенеді. Аудиториясына сенеді. Мықты маман алуды ойламайды”, – деді ол.

Кәсіпкер кез келген дүкен, салон немесе мейрамхананың жұмысын білікті маман басқаруы керек деп есептейді. Оның айтуынша, бизнестің сапасы сатылатын тауарға не көрсетілетін қызметке ғана емес, басшының кәсібилігіне де байланысты.

Публикация от НАЗГУЛЬ САТБАЕВА (@nazgul_satbayeva)

Бұл сынға жауап берген Гүлзира Айдарбекова дүкенінің тазалығын алға тартып, Сәтбаеваның пікіріне наразылық білдірді.

“Бояушы, бояушы дегенге сақалын бояпты” дегендей, ақылшы болып елді таңғалдырып, атағы бар адамдардың артынан сөйлеп, хайп жинап, жазылушы көбейтпей-ақ қойшы. Біздің дүкеннің тазалығындай дүкен ашып, жасап көр алдымен. Осы мін іздеп, тырнақ астынан кір тауып отыратындардан қалдық қой”, – деді Айдарбекова.

Айдарбекова жазбасында кәсіпкерді “екінші Бағдагүлге” теңеп, танымал адамдар туралы сын айту арқылы өзіне назар аудартуға тырысты деп айыптады.

“Екінші Бағдагүл болып отырғаныңа жол болсын. Өз істеріңді қатырып, біз арқылы өсек айтып, елді кері пікірге бұрып, атақты болмай-ақ жайларыңа отырыңдаршы”, – деп жазды ол.

Сондай-ақ ол кәсіпкерге өзгенің жұмысын сынағанша, өзінің жетістігін немесе анасының іскерлігін айтуды ұсынды.

Еске салайық, бұған дейін Данияр Кенжеұлы Роза коучтың әйел, отбасы және ерлі-зайыптылар қарым-қатынасы туралы контентін сынға алған еді. Бұған жауап берген Роза Әшірбаева имамның өз аты-жөні мен суретін рұқсатсыз пайдаланғанын айтып, материал өшірілмесе сотқа жүгінетінін мәлімдеді.

Ұлттық статистика бюросы Қазақстандағы қаржы секторының кейбір басшылары айына 9 миллион теңгеден астам жалақы алатынын мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Бюро дерегінше, биыл сәуірде сақтандыру және зейнетақымен қамсыздандыруды қоспағанда, қаржы делдалдығымен айналысатын ұйымда басқарма төрағаларының орташа жалақысы 9,85 миллион теңге болған.

Бұл қызметтегі әйелдердің орташа жалақысы 12,52 миллион теңгеге жетсе, ерлердікі 5,64 миллион теңге болған. Жалпы қаржы секторындағы басқарма төрағалары орта есеппен 9,13 миллион теңге, ал бас директорлар 6,65 миллион теңге жалақы алған.

Салыстыру үшін, Қазақстандағы қаржы және сақтандыру саласы қызметкерлерінің орташа жалақысы 1,02 миллион теңге болған. Демек, қаржы делдалдығымен айналысатын ұйымдардың басқарма төрағалары саладағы орташа көрсеткіштен 9,6 есе көп табыс тапқан.

Статистика сәуір айында толық жұмыс істеген қызметкерлерді қамтиды. Алайда бұл деректер нақты бір банктің басшысы қанша жалақы алатынын анықтауға мүмкіндік бермейді. Сонымен қатар көрсетілген сома — салықтар мен міндетті төлемдер ұсталғанға дейінгі есептелген жалақы, яғни қолға тиетін ақша емес.

Айта кетейік, бұған дейін Ұлттық статистика бюросы елдегі қызметкерлердің мамандықтары мен лауазымдары бойынша жалақы көрсеткіштерін жариялағаны туралы жазған едік. 

Air Astana компаниясының алғашқы Boeing 787-9 Dreamliner ұшағы АҚШ-тың Чарлстон қаласында зауыттық сынақтан өте бастады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Air Astana әуе компаниясы Boeing 787-9 Dreamliner ұшағы сынақтан өту барысында түсірілген суреттері мен видеосын жариялады. 

Boeing 787 Dreamliner – алыс қашықтыққа халықаралық рейстер жасауға арналған үлкен ұшақ. Air Astana қазір пайдаланатын Airbus A320 және A321 ұшақтарынан айырмашылығы, оның салонында орындықтардың арасында бір емес, екі өткел бар. Салоны да кең, әрі ұзақ қашықтыққа ұша алады.

Бұл ұшақтар Еуропа, Азия, Солтүстік Америка және Океания арасындағы ұзақ халықаралық рейстерді орындайды.

Ұшу қашықтығының ұзақтығы әуе компанияларына бұрын аралық аялдамалар арқылы қатынайтын қалалар арасында тікелей рейстер ашуға мүмкіндік береді.

Air Astana таңдаған Boeing 787-9 ұшағы 303 жолаушыға есептелген. Boeing пен әуе компаниясы бұл ұшақтарды болашақта алыс қашықтыққа ұшатын әуе кемелері паркінің негізі ретінде қарастырып отыр. Олар қолданыстағы бағыттарда жолаушылар санын арттыруға және бұдан да алыс елдерге жаңа рейстер ашуға мүмкіндік береді. Атап айтқанда, өндіруші Air Astana бағыттарын Солтүстік Америкаға қарай кеңейту мүмкін екенін атап өткен.

Dreamliner ұшағының ерекшелігі тек көлемінде емес. Оның құрылымының салмағы бойынша шамамен жартысы дәстүрлі алюминийдің орнына заманауи композиттік материалдардан жасалған. Соның арқасында ұшақ жеңіл әрі отынды үнемді жұмсайды.

Boeing компаниясының мәліметінше, жаңа Dreamliner алдыңғы буындағы ұшақтарға қарағанда шамамен 25%ға аз отын тұтынады. Boeing 787 ұшақтарын әлемнің түрлі елдеріндегі әуе компаниялары алыс қашықтыққа жолаушылар тасымалдау үшін пайдаланады. Мұндай ұшақтар Qatar Airways, British Airways, United Airlines, Japan Airlines, Air New Zealand және басқа да әуе компанияларының әуе кемелері паркінде бар.

Бұған дейін Қазақстанда Boeing ұшақтарына қызмет көрсететін орталық ашылатыны туралы жазған едік. Шымкентте осы ұшақтарға техникалық қызмет көрсетіп, жөндейтін орталық ашылады.

Публикация от Air Astana (@airastana)

Әнші Мадина Сәдуақасова ұлы Әнуармен бірге АҚШ-қа саяхатқа аттанды. Нью-Йоркті көруді көптен армандаған баласының тілегін орындаған өнер иесі сапардан суреттер жариялады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Әнші Instagram парақшасында ұлымен бірге Нью-Йоркте түскен фотоларын бөлісіп, баласының қуанышы өзі үшін бәрінен қымбат екенін жеткізді.

“Америка, Нью-Йорк, 2026 жыл. Бұл сапар – ұлымның көптен бергі арманы. Баламның бақытты сәттерін көру – мен үшін ең үлкен қуаныш”, – деп жазды ол.

Өнер иесі жазба соңында ұлына ақ тілегін жеткізді.

“Арманың асқақ болсын, Әнуарым! Құдай қаласа, әлі талай рет бірге әлем аралайық!” – деп жазды Мадина Сәдуақасова.

Желі қолданушылары анасы мен баласына ақ жол тілеп, сапардан мол әсер алып қайтуларына тілектестік білдірді. Сондай-ақ Әнуардың есейіп қалғанын, әкесіне ұқсайтынын жазды.

“Сондай әдемі әрі бақыттысыздар! Әрдайым осылай болсын!”, “Қалай өсіп кеткен! Сапарларыңыз сәтті өтсін”, “Әкесінен аумайды, есейіп қалыпты”, “Армандары орындала берсін”, – деп пікір қалдырды оқырмандар.

Публикация от Мадина Садвакасова (@sadvakasovamadina)

Еске салайық, бұған дейін Мадина Сәдуақасова Қытай астанасы Бейжіңде өткен шарада Нұрғиса Тілендиевтің әйгілі “Куә бол” әнін орындады, көпшіліктің ықыласына бөленгені хабарланған еді.

Қарағанды облысында 13 сәуір күні екі жасар баланың үстіне мәдениет үйі ғимаратының қаптамасы құлап, көз жұмған еді. Енді нысанның жұмысы уақытша тоқтатылды. Қайғылы Дәрігерлер үш ай бойы баланың өмірін сақтап қалуға тырысқан. Өкінішке қарай шілдеде бүлдіршін қайтыс болды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Информбюро арнасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Алайда ғимаратқа техникалық сараптама тек жарты жылдан кейін, 2 қазанда жүргізілген. Баланың ата-анасының айтуынша, осы уақыт бойы мәдениет үйі жұмысын жалғастырған. Олар ғимараттың қауіпті болуы мүмкін екенін айтып, мекемені жабуды бірнеше рет талап еткен. 

“Мына қоршау кімді қорғайды?”

Марқұм баланың ата-анасы қайғылы оқиғадан кейін де мәдениет үйі толық жабылмай, тек аумағы қоршалғанына алаңдаулы. Олардың пікірінше, ғимараттың жұмысы тоқтатылмағандықтан, басқа адамдардың да өміріне қауіп төнуі мүмкіні.

“Бұл ғимарат баламның өліміне себеп болды. Ал енді мына жерге қойылған қоршауға қараңыздаршы. Қалай ойлайсыздар, осындай қоршау адамдарды қорғай ала ма?”, – дейді баланың ата-анасы.

Олар тағы бір адам зардап шекпес үшін мәдениет үйін жабуды алты ай бойы сұрап келген. Бірақ мекеме жұмысын жалғастырған.

Тергеу аяқталмайынша, ғимаратты жөндеуге болмайды. Алайда техникалық сараптама тек 2 қазанда басталған. Марқұм Әмірдің анасы Сабина Қауапованың айтуынша, сараптаманың кешігуіне жауапты мамандардың еңбек демалысында болуы және сырқаттанып қалуы себеп болыпты. 

“Неге бұл істі осынша созып жіберді? Бұған ешкім жауап бермейтін сияқты. Менің баламды қандай да бір шығын материалы ретінде көріп отыр. Бала қайтыс болды, енді ештеңе болмағандай, ешқандай шара қолданбай, келесі біреудің зардап шегуін күте ме? Мұны қалай түсінуге болады?”, – деді Сабина Қауапова.

Қаптама сапасыз орнатылған ба?

Мәдениет үйі өкілдерінен түсініктеме алу оңай болмаған. Кейін мекеме директорының адвокаты Ерлан Байділдинов жауап берген. Оның айтуынша, бүкіл облыста бір ғана сарапшы. Ал оның өзі үнемі іссапарда жүреді екен. Ғимаратты тексеру 2 қазанда жүргізілгенімен, сараптама қорытындысы әлі дайын болмаған.

“Мәдениет үйінде 2022 жылы жөндеу жұмыстары жүргіп, мердігерге шамамен 65 миллион теңге төленген. Алайда кепілдік мерзімі аяқталмай жатып, ғимараттың қаптамасы үгітіліп, түсе бастаған. Мердігер телефон қоңырауларына жауап бермей қойған. Ақырында мәдениет үйінің өкіліне жауап беріп, ұйымының таратылғанын және жұмысын тоқтатқанын айтқан”, – деді Ерлан Байділдинов.

Сонымен бірге мәдениет үйінде бұған дейін техникалық тексеру жүріп, ғимараттың жағдайы туралы қорытынды алынған. Онда ғимарат апатты жағдайда емес екені көрсетілген. Қорытынды бойынша, травертин қаптамасының бөлшектері қатты желдің әсерінен және кейбір тұстарда сапасыз орнатылуына байланысты құлаған. Ал ғимараттың қасбеті жалпы алғанда жақсы жағдайда деп бағаланған.

Мәдениет үйінің жұмысы уақытша тоқтатылды

Ата-ананың бірнеше ескертуінен кейін мәдениет үйі уақытша жабылды. Бұқар жырау ауданы полиция басқармасы бастығының орынбасары Асқар Баспақовтың айтуынша, мекеменің жұмысы азаматтардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету және құрылыс-техникалық сараптама жүргізу үшін тоқтатылған.

“Азаматтардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету және құрылыс-техникалық сараптама жүргізу мақсатында мәдениет үйінің жұмысы уақытша тоқтатылып, ғимаратқа кіруге шектеу қойылды. Қазір қажет тергеу әрекеттері жүріп жатыр”, – деді ол.

Адвокаттың айтуынша, мәдениет үйінің директоры баланың қазасына байланысты жағдайды ауыр қабылдап, осы уақыт аралығында жүрегіне екі рет ота жасатқан. Алайда адвокат мәдениет үйі директорының қызметтік міндеттерінде келушілердің жарақат алуына қатысты жауапкершілік қарастырылмағанын айтты.

Ал марқұм Әмірдің ата-анасы алдағы уақытта мәдениет үйінен моральдық зиян үшін өтемақы өндіріп алуды жоспарлап отыр.

Қазақстандықтар тегін қызмет алу үшін медициналық ұйымды өздері таңдай алады. Жыл сайын миллиондаған азамат осы құқықты пайдаланады.

Енді медициналық ұйымға Kaspi.kz қосымшасы арқылы жылдам әрі ыңғайлы тіркелуге болады.

Михаил Ломтадзе, Kaspi.kz басшысы әрі негізін қалаушылардың бірі:

Ербол Оспанов, Денсаулық сақтау вице-министрі:

Тегін медициналық қызметтер тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі (ТМККК) және міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру (МӘМС) аясында көрсетіледі. Азамат бір уақытта тек бір медициналық ұйымға ғана тіркеле алады. Таңдауға қолжетімді медициналық ұйымдардың тізімін мемлекеттік органдар айқындайды.

Kaspi.kz қосымшасындағы “Мемлекеттік қызметтер” бөлімінде қай медициналық ұйымға тіркелгеніңізді білуге, МӘМС жүйесіндегі мәртебеңізді тексеруге, сонымен қатар жаңа емхана мен емдеуші дәрігерді таңдауға болады.

Жаңа сервис туралы толығырақ ақпаратты Kaspi Гид бөлімінен оқи аласыз.

Қазақстандық банктер депозиттер бойынша мөлшерлемелерді төмендете бастады. Соған қарамастан, кейбір салымдар бойынша жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі 19,5%-ға дейін жетеді. Банктердегі депозиттің табыстылығы салым мерзіміне және ақшаны толықтыру немесе шешіп алу мүмкіндігіне байланысты. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

2026 жылғы 23 қазаннан бастап ірі банктердің бірі алты айлық депозиттің шарттарын өзгертеді. Ондағы жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі 17,74%-дан 14,47%-ға дейін, ал номиналды мөлшерлеме 16,4%-дан 13,6%-ға дейін төмендейді.

Мысалы, банкке алты айға 1 миллион теңге салған клиенттің күтілетін табысы бұрынғы шарттармен салыстырғанда шамамен 15 мың теңгеге азаюы мүмкін. Нақты табыс пайыздың есептелу тәртібі мен капиталдандыруға байланысты болады.

 Сонымен бірге осы банктегі үш айлық депозиттің жылдық тиімді мөлшерлемесі 19,5%, ал бір айлық салымдікі 18% деңгейінде сақталады. Демек, кей жағдайда қысқа мерзімге салынған ақша ұзақ мерзімді депозитке қарағанда көбірек табыс әкелуі мүмкін.

Жаңа шарттар 23 қазаннан бастап ашылатын депозиттерге және мерзімі ұзартылатын келісімдерге қолданылады. Ал қолданыстағы депозиттердің мөлшерлемесі келісімде белгіленген мерзім аяқталғанға дейін сақталады.

Депозиттің табысы ақшаны пайдалану шарттарына да байланысты

2026 жылғы 21 қазандағы 14 қазақстандық банктің ұсыныстарын салыстыру нәтижесінде депозитті толықтыруға және одан ақша шешіп алуға рұқсат етілген жағдайда, ең жоғары номиналды мөлшерлеме 15,23%, ал жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі 16,31% болған.

Егер депозитті толықтыруға рұқсат беріліп, бірақ ақшаны мерзімінен бұрын шешіп алуға мүмкіндік болмаса, ең жоғары жылдық тиімді мөлшерлеме 19,5%-ға жетеді. Мұндай табыстылық үш айлық салымға ұсынылған.

Ал депозитті толықтыруға да, одан ақша алуға да болмайтын жағдайда ең жоғары жылдық тиімді мөлшерлеме 19,1% болған. Бұл ұсыныс та үш айлық мерзімге арналған.

Осылайша, ең табысты екі депозит түрінің мөлшерлемелері арасындағы айырмашылық небәрі 0,4 пайыздық тармақты құрайды. Алайда салымшының өз ақшасына қол жеткізу мүмкіндігі әртүрлі.

Жекелеген банктерде үш айлық депозиттердің жылдық тиімді мөлшерлемесі 18–19,5% аралығында болса, екі-үш жылдық кейбір салымдар бойынша бұл көрсеткіш 7–11%-ға дейін төмендейді. Мәселен, бір банкте үш айлық депозиттің жылдық тиімді мөлшерлемесі 19,5% болса, 24 айлық салым бойынша ол 8,23%-ды құрайды. Тағы бір банкте үш айлық жинақ депозитінің мөлшерлемесі 18,85%, ал үш жылдық салымдікі 11,3% болған.

Депозит мөлшерлемелері төмендесе де, халықтың жинағы артып келеді

Қазақстан қаржыгерлері қауымдастығының мәліметінше, 2026 жылдың қаңтар-тамыз айларында халықтың жаңадан ашылған теңгелік депозиттері бойынша орташа алынған мөлшерлеме 15,3%-дан 14,6%-ға дейін төмендеген.

Осы кезеңде Ұлттық банктің базалық мөлшерлемесі 18%-дан 16,25%-ға дейін азайды. Ал жылдық инфляция қаңтардағы 12,3%-дан тамызда 9,8%-ға дейін төмендеп, қыркүйек қорытындысында 9,3% болған.

Сонымен бірге халықтың банктердегі жинағы өсіп жатыр. 2026 жылдың қаңтар-тамыз айларында жеке тұлғалардың депозит көлемі 8,3%-ға артып, 30,5 триллион теңгеден асқан.

Өсімнің негізгі бөлігі ұлттық валютадағы салымдарға тиесілі. Теңгелік депозиттердің көлемі 12,2%-ға өсіп, 24,7 триллион теңгеге жеткен. Ал шетел валютасындағы салымдар 5,6%-ға азайып, 5,9 триллион теңгені құраған.

Демек, депозит таңдағанда тек жоғары пайызға емес, ақшаны қанша уақытқа салатыныңызға және қажет кезде оны шешіп алу мүмкіндігіне де назар аударған жөн.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда банктердің ірі ақша аударымдарына, төлемдеріне және қолма-қол ақша шешіп алу операцияларына бақылауды күшейту жоспарланып жатқаны туралы жазған едік.

2027 жылғы 1 қаңтардан бастап қазақстандықтар жұмыс күші тапшы жеті өңірдің біріне көшкені үшін мемлекеттен субсидия ала алады. Бірақ бұл бағдарламаға жеті өңірдің тұрғындары ғана қатыса алады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Жұмыс күші тапшы өңірлердің қатарында: Шығыс Қазақстан, Солтүстік Қазақстан, Ұлытау, Абай, Павлодар, Қостанай облыстары және Ақмола облысы бар.

Мұндай мүмкіндік қазақстандықтарға Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі бекіткен "Еңбек күшінің ұтқырлығын арттыру үшін адамдарды ерікті түрде қоныс аудару қағидалары" аясында беріледі. 

Алайда бағдарламаға барлық өңірдің тұрғындары қатыса алмайды. Оған соңғы 10 жылда халық саны ең қарқынды өскен өңірлердің тұрғындары ғана қатыса алады. Олар – Астана, Алматы, Шымкент қалалары, сондай-ақ Алматы, Жамбыл, Маңғыстау және Түркістан облыстары.

Бағдарламаға қандастар да қатыса алады

Жаңа қағидалар қандастарды айналып өтпейді. Сонымен қатар жұмыс күші тапшы облыстардың ішінде экономикалық дамуы төмен елді мекендерден жағдайы жақсырақ елді мекендерге көшетін азаматтар да қолдау ала алады. Бағдарламаға қатысушылардың басты шарты – жаңа қоныстанған жерінде жұмысқа орналасу немесе өз кәсібін ашу.

Көшетін азаматтарға қандай қолдау көрсетіледі?

Қағидаларда мынадай көмек түрлері қарастырылған:

• Отбасының әр мүшесіне көшуге арналған 70 АЕК, яғни 328 510 теңге мөлшерінде біржолғы субсидия беріледі. 2027 жылы 1 АЕК мөлшері 4 693 теңге болады деп жоспарланған;
• Отбасының әр мүшесіне тұрғын үйді жалға алу үшін 15-30 АЕК, яғни 70 395-140 790 теңге көлемінде субсидия төленеді. Оның мөлшері отбасы мүшелерінің санына және көшетін жеріне (ауыл немесе қала) байланысты;
• 35 жасқа дейінгі қоныс аударушыларға жатақханадан бөлме беріледі;
• Тұрғын үй сатып алған жағдайда 1 625 АЕК, яғни 7 623 125 теңге мөлшерінде экономикалық ұтқырлық сертификаты ұсынылады. Егер баспананың құны 1 625 АЕК-тен төмен болса, оның толық құны өтеледі;
• Жұмысқа орналасуға және білім алуға қолдау көрсетіледі.

Жұмыс беруші көшу шығынын өтесе, қандай көмек беріледі?

Егер азаматтың көшу шығынын жұмыс беруші төлесе, жоғарыда аталған қолдаудың біріншісі ғана көрсетіеді. Қалғандары қолданылмайды. Мұндай жағдайда жұмыс беруші мен қызметкер арасында кемінде 2 жылға жасалған еңбек шарты болуы керек.

Мемлекет жұмысқа орналастыруға жұмсалған шығынның бір бөлігін өтеу үшін жұмыс берушіге 400 АЕК, яғни 1 877 200 теңге көлемінде субсидия береді.

Сонымен қатар жұмыс беруші қызметкерге баспана сатып ала алады. Бұл жағдайда мемлекет оған 1 160 АЕК, яғни 5 443 88 теңге көлемінде өтемақы төлеуге дайын. Алайда мұндай қолдау алу үшін қызметкермен жасалған еңбек шартының мерзімі кемінде 5 жыл болуы қажет.

Мемлекет өтемақыны қандай жағдайда қайтарып алады?

Егер қоныс аударушы немесе қандас мемлекеттік қолдау алғаннан кейін өз еркімен үкімет белгілеген өңірден бес жыл ішінде кетсе, мемлекет одан алған төлемдерін қайтаруды талап ете алады. Мұндай талап бұрын да болған.

Азаматтың басқа өңірге көшкені мемлекеттік цифрлық жүйелердегі мәліметтер арқылы анықталады. Оның ішінде тұрғылықты жері бойынша тіркеуге тұру және тіркеуден шығу туралы деректер ескеріледі.

Көшу фактісі туралы ресми ақпарат алғаннан кейін еңбек мобильділігі орталығы үш жұмыс күні ішінде азаматқа ақшаны қайтару туралы талап жіберуі керек.

Азаматқа хабарламаға жауап беріп, қаражатты қайтару мерзімін көрсету үшін 15 жұмыс күні беріледі. Ақшаны қайтару мерзімі алты айдан аспауға тиіс. Егер азамат ақшаны қайтарудан бас тартса немесе талапқа жауап бермесе, еңбек мобильділігі орталығы сотқа жүгіне алады.

Экономикалық ұтқырлық сертификаты арқылы баспана сатып алған азаматтарға да арнайы талап қойылады.Егер сертификат иесі тұрғын үйді сатып алғаннан кейін бес жыл өтпей сатса, мемлекет оған берілген қаражатты толық қайтаруды талап етеді.

Қандай жағдайда жалдау ақысына берілетін көмек тоқтатылады?

Жаңа ережеге сәйкес, мемлекет қоныс аударушылардың баспана жалдау ақысын өтеуді мынадай жағдайларда тоқтатады:

• Егер азамат өз үйін сатып алса;
• Басқа елді мекенге тұрақты тұруға көшсе;
• Өзі жалдап отырған үйді басқа адамға қайта жалға берсе;
• Жалдау шартында көрсетілген мекенжайда қатарынан 90 күннен астам уақыт тұрмаса.

Алайда төлемнің тоқтауына себеп болған жағдай жойылса, азамат қайтадан көмек алуға өтініш бере алады.

Бұған дейін Қазақстанда әскери қызметкерлерге жалақы төлеу тәртібі өзгеретіні туралы жазған едік. Бұдан былай әскери қызметші бір ай толық қызмет атқармаса, ақшасы жұмыс істеген күндеріне қарай есептеледі. Яғни, еш себепсіз жұмысқа шықпаған күндері үшін ақша берілмейді. Мұндай жағдайда командир әскери қызметкердің қай күндері болмағанын көрсетіп, арнайы бұйрық шығаруы тиіс.

Қазақстанда бірнеше банк пен микроқаржы ұйымына қарызы бар азаматтар мерзімі өткен берешегін бір өтініш арқылы реттей алады. Ол үшін 2026 жылғы 1 шілдеден бастап Finkelisim.kz бірыңғай цифрлық платформасы жұмыс істеп тұр. Алайда бұл мүмкіндік барлық қарыз алушыға бірдей берілмейді: өтініш беруші бірнеше талапқа сай болуы керек. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Қаржылық қиындыққа тап болып, несиесін уақытында төлей алмай жүрген азамат ең алдымен банкке, микроқаржы ұйымына немесе коллекторлық агенттікке жүгініп, қарызды өтеу шарттарын өзгертуді сұрай алады. Өтінішке қаржылық жағдайының нашарлағанын немесе төлемнің кешігуіне себеп болған жағдайларды растайтын құжаттарды қоса беру қажет.

Мұндай құжаттарға жұмыссыз ретінде тіркелгені туралы анықтама, еңбек шартының тоқтатылғанын растайтын құжат, уақытша еңбекке жарамсыздық парағы, мүгедектігі туралы анықтама немесе материалдық шығынға ұшырағанын дәлелдейтін құжаттар жатады. Кредитор өтінішті 15 күнтізбелік күн ішінде қарап, шешім қабылдауға міндетті.

Егер банк немесе микроқаржы ұйымы өтінішті қанағаттандырмаса не ұсынған шарттар қарыз алушыға қолайсыз болса, ол банк немесе микроқаржы омбудсманына жүгіне алады. Банк несиесіне қатысты өтініштерді bank-ombudsman.kz, ал микрокредиттер бойынша өтініштерді mfombudsman.kz сайттары арқылы беруге болады. Омбудсмандардың қызметі тегін, ал олардың шешімдері банктер мен микроқаржы ұйымдары үшін міндетті.

Бірнеше қарызды бір өтінішпен реттеу үшін не істеу керек?

Бірнеше кредитор алдындағы қарызды бір өтінішпен реттеу үшін Finkelisim.kz платформасын пайдалануға болады. Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі мен Бірінші кредиттік бюро бірлесіп әзірлеген жүйе тұтынушылық кепілсіз несиелер бойынша берешекті реттеуге арналған. Оның басты ерекшелігі — қарыз алушы әр кредиторға жеке өтініш бермей, бір өтініш арқылы барлық кредиторға жүгінеді.

Платформаны пайдалану үшін азамат бірнеше талапқа сай болуы керек.

• Біріншіден, оның екі немесе одан да көп кредитор алдындағы төлем мерзімі кемінде 90 күнге кешігуі қажет.
• Екіншіден, жалпы берешек мөлшері 150-ден 1 600 айлық есептік көрсеткішке дейін болуы керек.
• Үшіншіден, қарызды өндіріп алу туралы сот актілері, нотариустың атқарушылық жазбасы немесе мәжбүрлеп өндіріп алудың басқа шаралары болмауы тиіс.

Бұл рәсім ипотекалық және автокөлік несиелеріне, кәсіпкерлік қызметке байланысты қарыздарға, алаяқтық жолмен рәсімделген несиелерге және берешектің кейбір басқа санаттарына қолданылмайды. Сондай-ақ қарыздары бойынша төлем қабілеттілігін қалпына келтіру немесе банкроттық рәсімі жүріп жатқан азаматтар да бұл тетікті пайдалана алмайды.

Қарызды өтей алмасаңыз не істеуге болады?

Қаржылық жағдайы несиені төлеуге мүмкіндік бермейтін азамат заң талаптарына сәйкес келсе, соттан тыс банкроттық рәсімін қарастыра алады. Алайда банкроттықтың салдары бар: рәсім аяқталғаннан кейін бес жыл бойы жаңа несие мен микрокредит алуға шектеу қойылады. Бұдан бөлек, үш жыл бойы азаматтың қаржылық жағдайы бақыланады. Қайта банкроттық рәсіміне тек жеті жылдан кейін жүгінуге болады.

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі азаматтарға төлем мерзімінің өтуін елемей жүре бермей, қиындық туындаған кезде кредиторларға уақытында жүгінуге кеңес береді.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда бес жылдан астам уақыт бойы қарызын өтей алмаған азаматтар соттан тыс банкроттық рәсімінен бір ай ішінде өте алатыны туралы жазған едік.

Ресейге жұмыс істеуге барып, Украинадағы соғыс аймағына түскен 13 қазақстандық елге қайтуға дайындалып жатыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Аталған ақпаратты заңгер Мейірман Шекеев хабарлады. Ол Украинадағы соғыс аймағынан 13 қазақстандықты босатып, елге қайтару жұмыстары жүріп жатқанын мәлімдеді. 

“Украинадағы соғысқа қатысуға мәжбүр болған қазақстандық азаматтардың алғашқы 13-і әскери қызметтен босатылды. Енді олардың елге оралуына ешқандай құқықтық кедергі жоқ”, – деп жазды ол.

Шекеев қазақстандықтардың туыстарының алғыс сөзін жариялады.

“Олар азаматтарды елге қайтаруға көмектескені үшін президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа, Сыртқы істер министрлігі қызметкерлеріне және қолдау көрсеткен барша адамға ризашылығын білдірді”, – делінген жазбада. 

Публикация от ХАЛЫҚ ЗАҢГЕРІ (@meir_halyq_zangeri)

Айта кетейік, бұған дейін Ресейге жұмыс істеуге кеткен бір топ қазақстандық елге қайта алмай отырғаны туралы жазған едік. Жігіттердің айтуынша, олар күзет агенттігіне жұмысқа орналасу үшін барған. Алайда құжаттарға қол қойғаннан кейін оларға соғысқа аттануға міндетті екендері айтылған. Желіде тараған видеоүндеуден кейін сыртқы істер министрлігі Ресейдегі соғыс аймағынан қазақстандықтарды қайтару неге қиын екенін түсіндіріп, мәлімдеме жасады. 

Қаржылық мониторинг агенттігі Жетісу облысында құрамында алтыны бар 2,6 мың тонна кенді заңсыз шетелге шығармақ болғандарды анықтап, ұстады. Алтынның құны құны 1,5 млрд теңге деп бағаланды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ведомствоның мәліметінше, құрамында алтыны бар кенді шетелге шығару үшін кедендік құжаттарда тауар "мыс кені мен концентраттары" деп көрсетілген. Осылайша шикізаттың нақты құрамы жасырылған.

Екі күдіктіге қатысты қамауда ұстау түріндегі бұлтартпау шарасы таңдалды. Соттың санкциясымен серіктестіктің ақша қаражатына тыйым салынды.

Бұған дейін Ұлытау облысында бір топ адам құны 950 миллион теңгелік марганец кенін өндіріп, шетелге сатқаны туралы жазған едік. Оқиға Қаражал қаласындағы "Восточный" карьері аумағында болған. Күдіктілер Қаражалдағы карьерде ауыр техниканы пайдаланып, 4 мың текше метрден астам кен өндірген. Осылайша, олар марганец кенін шетелге шығарып отырған. 

31 қазаннан бастап Отбасы банк алдын ала және аралық тұрғын үй несиесін рәсімдеу үшін алынатын комиссияның ең жоғары мөлшерін көтереді. Несие сомасына қарай бір реттік төлем 300 мың теңгеден 1 миллион теңгеге дейін жетуі мүмкін. Алайда тұрғын үй несиесін 50 миллион теңгеге дейін алатын клиенттер үшін комиссияның ең жоғары мөлшері өзгермейді. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Қазір Отбасы банкте алдын ала және аралық тұрғын үй заемдарын рәсімдеу комиссиясы несие сомасының 1%-ын құрайды. Бірақ төлем 300 мың теңгеден аспайды. 2026 жылғы 31 қазаннан бастап комиссияның пайыздық мөлшерлемесі өзгермегенімен, оның шекті сомасы берілетін несие көлеміне қарай есептеледі.

Жаңа тариф бойынша, 50 миллион теңгеге дейінгі қарыз үшін комиссия бұрынғыдай несие сомасының 1%-ын құрайды, бірақ 300 мың теңгеден аспайды. Ал несие сомасы 50 миллион теңгеден асып, 100 миллион теңгеге дейін болса, комиссия 500 мың теңгеге дейін жетеді. Қарыз көлемі 100 миллион теңгеден асқан жағдайда, ең жоғары комиссия 1 миллион теңге болады.

Мысалы, клиент 70 миллион теңге көлемінде тұрғын үй заемын рәсімдесе, комиссия ретінде 500 мың теңгеге дейін төлейді. Қазіргі тариф бойынша бұл төлем 300 мың теңгеден аспайтын еді. Ал 150 миллион теңге несие алған жағдайда комиссия 1 миллион теңгеге жетеді. Бұл бұрынғы шекті мөлшерден 700 мың теңгеге артық.

Комиссия — несие беруді ұйымдастыру қызметі үшін алынатын бір реттік төлем. Клиент оны қарызды рәсімдеу кезінде төлейді.

Дегенмен банктің мәліметінше, өзгеріс барлық қарыз алушыға бірдей әсер етпейді. Клиенттердің 92%-ы 50 миллион теңгеге дейінгі тұрғын үй заемдарын рәсімдейді. Сондықтан олардың комиссиясының ең жоғары мөлшері бұрынғыдай 300 мың теңге болып қалады. Жаңа тарифтер негізінен ірі көлемде несие алуды жоспарлаған клиенттерге қатысты болады.

Алдын ала және аралық заемдардың ерекшелігі — банк клиентке тұрғын үй құнының 100%-ына дейін қарыз бере алады. Бұл ретте салымшыда баспана құнының 50%-ы жиналуы керек.

Жаңа комиссия мөлшері 2026 жылғы 31 қазаннан бастап банк қабылдаған өтінімдерге қолданылады. Егер клиенттің өтінімі осы күнге дейін қабылданса, оған бұрынғы тариф бойынша комиссия есептеледі. Бұған дейін берілген несиелердің шарттары да өзгермейді.

Сонымен қатар мемлекеттік жеңілдетілген тұрғын үй бағдарламалары бойынша берілетін заемдарды рәсімдеу үшін комиссия алынбайды. Сондықтан бұл бағдарламаларға қатысушылар үшін комиссияға қатысты талаптар өзгеріссіз қалады.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда “Наурыз” және “7-20-25” бағдарламалары арқылы жеңілдетілген ипотека рәсімдеуге болатыны, сондай-ақ олардың бастапқы жарнасы мен несие мөлшерлемесіне қатысты талаптар туралы жазған едік.

Қазақстандық тележүргізуші Динара Сәтжан жолдасы Жұмабек Жанықұлдың фильмнің жабық көрсетілімінде жүргізушінің құлағынан шертіп, ескерту жасаған әрекетіне қатысты пікір білдірді. Оның айтуынша, бұл жағдайды дауға айналдырудың қажеті жоқ. Себебі кәсіпкердің әрекеті әзіл болған. Сонымен қатар ол оқиғаны Серік Ибрагимовтің “Заманбек 2” фильміне жасалған сәтті жарнама деп санайтынын айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Бұған дейін “Заманбек 2” фильмінің жабық көрсетілімі өтіп, оған кәсіпкер Жұмабек Жанықұл мен тележүргізуші Динара Жанықұл да қатысқан еді. Қонақтарды таныстырған жүргізуші Динараның есімін “Динара Сәтжан” деп атаған. Бұл кәсіпкерге ұнамай, ол жүргізушіні жанына шақырып, құлағынан шертіп, дұрысы “Динара Жанықұл” екенін айтқан. Кейін жүргізуші хабарландыруын түзетіп, жиналғандарға мұндай қателікке жол бермеуді әзілмен ескерткен.

Осы көрініс әлеуметтік желіде қызу талқыланды. Желі қолданушыларының бір бөлігі кәсіпкердің әрекетін дөрекілік деп бағалап, оны сынады.

Ал Динара Сәтжан бұл жағдайға басқаша қарайтынын айтты. Оның сөзінше, Жұмабек Жанықұл үнемі осылай әзілдейді. Ал өнер адамдары оны жақсы біледі әрі құрметтейді, дейді. 

Динара Сәтжанның айтуынша, ол Нұрбаны да, Серікті де көп жылдан бері таниды. Үшеуі де бір шоу-бизнес ортасында жүргендіктен, олардың бір-бірімен қарым-қатынасын жақсы біледі. Оның үстіне, жігіттер бұған дейін де Динараның бағдарламасына қонақ болып келген.

“Жігіттер Жұмабекке үлкен құрметпен қарайды. Оны білетіндердің бәрі оның адамдарға қаншалықты көмектесетінін жақсы біледі. Жұмабек үнемі осылай қалжыңдайды. Ол бұл жігіттерге өз бауырындай қарайды. Сондықтан жоқ жерден дау іздеудің қажеті жоқ. Мұны “Заманбек” фильміне жасалған жарнама деп қабылдаған дұрыс”, – деді тележүргізуші.

Динара Сәтжан жабық көрсетілімдерге, киноға жиі бара бермейтінін айтты. Алайда фильмнің актерлері бұған дейін оның бағдарламасына қатысқандықтан, картинаны көргісі келген. Көргеніне өкінбегенін де жеткізді.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстандық киноның жабық көрсетіліміне шақырылған кәсіпкер Жұмабек Жанықұл жұбайын “Динара Сәтжан” деп хабарлаған жүргізушіге көптің көзінше ескерту жасап, құлағынан шертіп қалғаны туралы жазған едік. 

Қазақстандық кәсіпкер Жұмабек Жанықұл әйелін “Динара Жанықұл” деп хабарламағаны үшін жүргізушіге көптің көзінше ескерту жасап, өзі сынның астында қалды. Болған жағдайдан кейін шараны жүргізіп тұрған асаба Нұрбек Саламатов қалай болғанын түсіндірді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Айтуынша, кәсіпкер өз сөзін әзілдеп жеткізгісі келген. Ол ешкімді сөкпеуге шақырды.

Асабаның бұл жазбасының астына кәсіпкердің өзі де пікір қалдырған. 

Динараның өзі де көпшіліктің әзіл түсінбейтінін айтып қалды.

Алайда желі қолданушылары кәсіпкердің бұл әрекеті ересек әдамға жараспайтын қылық екенін айтып жатты.

Еске салайық, бұған дейін Жұмабек Жанықұл әйелін "Динара Сәтжан" деп хабарлағаны үшін көптің көзінше жүргізушіге ескерту жасап, құлағынан шерткен еді.  Ескерту алған жүргізуші сол сәтте хабарландыруын “Динара Жанықұл” деп өзгертті. 

Публикация от Нурбек Саламатов (@nurba_07)

Әлеуметтік желі қолданушысы қазір қазақстандықтар тойды жарысып жасайтыны, салдарына миллиондап шығынға бататыны туралы мәселені көтерді. Оның айтуынша, киіт алмасу, жемістер мен тәттілер толтырылған себеттерді, мәнсіз кәдесыйларды алып тастау керек. Stan.kz редакциясы шығыннан бас тартқандармен және этнографпен тілдесті.

Жазба авторы Сайран Хамзаның айтуынша, тойға барған сайын құдалардың киіт алмасқанын көреді. Ол мұны тойдағы ең мағынасыз шығындардың бірі деп атады. 

Желі қолданушылары автордың бұл ойын қос қолдап қолдады. Құдалықтағы артық шығындарды ескінің сарқыншағы деп атады. 

"Қытайды байытуды тоқтату керек. Одан кейін жас жұбайлар несие төлеп өмір сүреді", "Ешқандай той керек емес. Ата-аналар жас жұбайлардың баспанасына ақша беруі керек. Қазір күн көріс қиын", "Киітсіз тек отбасына сыйлық береді. Себеттер мен тойбастарды алып тастау керек", "Орамалдар мен кәдесыйлар сөрелерде жатады. Қайда қоярыңды білмейсің", "Көңілі толмайтындар бәрібір табылады. Өлшемі келмей қалды, сапасыз, алтыны дұрыс емес дейтіндер көп", "Анам базарға барғысы келмейді. Тек ақша таратып берді", - деп жазды желі қолданушылары. 

“Тойдан бас тартып, құдалармен жастарға көлік алып береміз деп шештік”

Құдалықтағы негізсіз шығындары туралы астаналық Айгүл Ғалымжанова айтып берді. Ол өзіне “ұят болады”, “ел не дейді” деген таптаурындарды бұзған адамдардың қатарынанмын дейді. Айгүл қызы мен күйеу баласына тойдан бас тартып, көлік алып беруді ұсынған. Той мен құдалыққа қатысты көзқарасы 2017-2018 жылдары інісі мен сіңлісінің тойынан кейін өзгерген.

Кейін сіңлісін ұзатқанда тойын жасап, құдалық өткізіп, жасауын қасық-шанышқысына дейін түгендеп апарып берген. Оған қоса, түрлі сыйлықтар да берілді дейді Айгүл. Бірақ неке сәтсіз аяқталып, ерлі-зайыптының ажырасумен аяқталған.

Осылайша ол жас жұбайларға керегі ақша емес олардың отбасы болып кетуі әлде қайда маңызды екенін айтады. Енді Айгүл жалғыз қызын ұзатқалы отыр. 

Құдалар арасында қонақтардың көптігі, “ұят болады” деген әңгіме сөз болған. Сөйтіп Айгүл жастарға көлік алып беруді ұсынған. Өйткені екеуінің де баспанасы бар. Құдалар Айгүлдің молшылықта өскен жалғыз қызы үшін сән-салтанатты тойды талап етеді деп ойлаған. Ал ол өзіне балалардың тату-тәтті өмір сүргені маңызды екенін айтқан.

Оның айтуынша, көзбояушылық үшін шығындалып, ұзақ жылдар бойы несие төлеу жоспарда жоқ. 

Алайда қызының бұл шешімін Айгүлдің анасы қолдамаған. Тіпті ренжіген. Қария “туыстың алдында ұятқа қалдық” деп санайды.

“Күйеу баланың отбасынан бөлек 7-8 адамға алтын тақтық”

2020, 2023 жылдары екі қызын ұзатқан Айгүл Тайбаева барлық жоралғы жасалды, бірақ ысырапшылдық пен дарақылыққа жол бермедік дейді.

Оның айтуынша, құдалық пен тойдан бас тартуға болмайды. Салт-дәстүрді сақтау, жөн-жоралғы жасалу керек дейді. 

“Карантин кезінде той жасағанда құдалық, киіт, жөн-жоралғы мен дастарханның бәрін қосқанда 2 миллион теңгеге жуық қаражат жұмсадық. Одан артық шығын болмады. Қазақтың салт-дәстүрі болған соң ырымын жасаған дұрыс, бірақ екі жақ жарысып, ысырапшылдыққа жол бермеу керек деп санаймын. Екі қызда да құдалық жасадық, төсек орын апардық, есік көрсеттік, тұрмыста керек заттары мен ыдыс-аяғын жеткіздік. Көрпені де жұп емес, тақ қылып апарады дейді. 11 көрпесін, 7 жастығын апардық”, – дейді Айгүл Тайбаева.

“Ана сүті, әке күші, ағайын тоғыз, абысын тоғыз – дарақылық”

Осы тұста редакция қолөнер шебері, этнограф Бұлбұл Кәпқызы да қазақы тойда сыйлықтар беруді дарақылық деп атады. 

Бұлбұл Кәпқызы қыздың артынан төсек орын, қоржын апаруды қолдағанымен, негізсіз шығынға батпаған жөн дейді.

“Қызға төсек орынның бір қабатын беру – ата-анаға парыз. Қазақ “алты жасында жинаса асады, жеті жасында жинаса жетеді” дейді. Төсек орынға қызға анасының өз қолымен жасап берген көрпе жабдықтары, бір қабат бұйымы ған кіреді. Біз қазір қыздың 10 жыл, төрт мезгіл киетін киімін алып береді. Бұл дұрыс емес”, – дейді Бұлбұл Кәпқызы.

Сондай-ақ ол жастардың тойы туралы ақылдасатын үлкендердің кеңесін де ауықымды шараға айналдырып алғанын атап өтті.

“Екі жақ құдандаласқанда екі жақ тарап кездесін, балалардың рәсімін қалай өткіземіз деп ақылдасады. Қазір мұны тәтті шәй деп өзгертіп алған. Бұрын екі абысын ақылдаса салатын дүниені әулетпен әулет қосылып, шай ішіп, оған ансамбль әкеліп, мейрамханада жасайтын болған. Шағын дүниені үлкен шығынға ұластырып алды. Ол кеңестің өзіне көп қаражат кетіп қалады. Осылайша, өзіміз бәрін күрделендіріп алдық. Осыла жасайтын жоралғымыз көп болған соң бұл жастардың үйленуіне де әсер етіп жатыр. Жігіттер үйленбе, қыздар тұрмысқа шықпай жүр”, – дейді Бұлбұл Кәпқызы.

Алматыда қарт адамдардың баспанасын тартып алуға байланысты бірнеше қылмыстық іс тергеліп жатыр. Биыл 81 жастағы зейнеткерді ұрлап, пәтерін беруге мәжбүрлегендер сотқа жіберілді. Ал жуырда 61 жастағы ер адамды өлтіруге қатысы бар күдіктілер ұсталды. Тергеу нұсқасы бойынша, олардың арасында бөтеннің мүлкін рәсімдеуге қатысқандар да бар. Мұндай қылмыстардың алдын алу және қарт адамдардың баспанасын қорғау жолдары маңызды мәселеге айналып отыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Жетінші арнаға сілтеме жасап хабарлайды. 

Қара риэлторлар мәселесі көбіне ірі қалалар мен экономикалық белсенді өңірлерде кездеседі. Мұндай қылмыстық топтардың басты нысанасына көбіне жалғыз тұратын қарттар мен мүгедектігі бар адамдар ілігеді. Себебі олардың жағдайын бақылап, қорған болар жақындары болмауы мүмкін.

Алматы тұрғыны Майза Рахматуллина ұзақ жылдар бойы адамдарға көмектесіп, зейнеткерлермен және ардагерлермен араласқан. Оның айтуынша, баспанасынан айырылған адамдар туралы оқиғалар аз емес. Өзі де жалғыз тұратындықтан, жөн-жосықсыз сұрақ қойып, күдік тудыратын бейтаныс жастардан қауіптенеді.

“Жастар жиі келіп, “Туыстарыңыз бар ма?” деп сұрайды. Өйткені олар қарт адамдарды аңдып жүреді. Әлеуметтік қорғау органдарында кімнің жасы ұлғайғаны туралы тізімдер бар. Жасы келген адамдарды бірден бақылауға алады. Қазір жағдай осындай болып тұр. Тіпті қорқынышты”, – дейді ол.

Алматыдағы зейнеткерлердің алаңдауына негіз де жоқ емес. Қалада баспана үшін жасалған қылмыстарға қатысты бірнеше ірі іс болған. Соның бірінде 2006–2012 жылдары тоғыз адамды өлтірген қылмыстық топтың ұйымдастырушысы өмір бойына бас бостандығынан айырылды. Ал былтыр аяқталған тағы бір істе 22 адам сот алдында жауап берді. Қылмыстық топ мүшелері үш жылдан 18 жылға дейін бас бостандығынан айырылды. Іс материалдарында 30-ға жуық пәтер аталды.

“Жалпы, қара риэлторлар мәселесі Алматыға аса тән құбылыс емес. Дегенмен 2010–2015 жылдары адамдарды өлтіріп, олардың баспанасын иемденумен айналысқан бірнеше қылмыстық топ болған. Бұл – көптеген эпизодтан тұратын қылмыстық іс. Күдікті сотталып, қазір жазасын өтеп жатыр”, – делінген полиция хабарламасында.

Биыл сәуірде Алматыда баспанаға байланысты алаяқтық тағы бір қайғылы оқиғаға ұласуға шақ қалды. 81 жастағы зейнеткер жоғалып кетіп, оның танысы полицияға хабар берген. Кейін ер адам Алматы облысынан табылды. Белгілі болғандай, үш белгісіз адам зейнеткерді ұрлап әкетіп, баспанасын өздеріне беруге мәжбүрлеу үшін ұрып-соққан. Қылмыстық іс сотқа жолданды.

Тағы бір резонансты оқиғаға қатысты жаңалықтар да жақында тарады. Бір апта бұрын Алматыдағы тұрғын үйлердің бірінің бейнебақылау камерасына 61 жастағы ер адамды ұрлаған сәт түсіп қалған. Полиция жедел әрекет етіп, күдіктілерді көп ұзамай ұстады. Өкінішке қарай, ер адамды өлтіріп кеткен. Сонымен қатар оның пәтерін бөтен адамдардың атына рәсімдеуге және сатып алуға қатысқандар да ұсталды.

Мұндай жағдайдан қалай қорғануға болады?

Заңгер Сергей Уткиннің айтуынша, нотариус құжатқа қол қоятын адамның шешімді өз еркімен қабылдап отырғанына көз жеткізуі керек

“Адамның құжатқа өз еркімен қол қойып отырғанына көз жеткізу үшін нотариус онымен оңаша сөйлесуі керек. Мысалы, жасы үлкен адамды бір ірі денелі ер адам ертіп келіп, “Пәтерін сатқысы келеді, тезірек рәсімдейік” деп асықтырса, нотариус алдымен әлгі адамнан кабинеттен шығуын сұрауы керек. Содан кейін қарт адаммен асықпай, мұқият сөйлесіп, оған қысым көрсетіліп жатқан-жатпағанын анықтағаны жөн. Күдік тудыратын жағдай болса, нотариус рәсімді тоқтатып, құжаттарды куәландырудан бас тартуы керек”, – дейді заңгер Сергей Уткин.

Мамандардың айтуынша, егер сенімхатпен келген өкіл пәтер иесімен тікелей байланысуға мүмкіндік бермесе, бұл күдік тудыруы тиіс. Сонымен қатар баспананың бағасы нарықтағы құнынан әлдеқайда төмен болса, мәмілені мұқият тексерген жөн.

Бұдан бөлек, қарт туыстардың үйіне жиі барып, кімдермен араласатынын біліп, оларды назардан тыс қалдырмау маңызды. Кейде жақындарына көрсетілген қарапайым қамқорлықтың өзі қайғылы жағдайдың алдын алуы мүмкін.

“Қара риэлторлар” деген кімдер?

“Қара риэлторлар” деп өзгенің жылжымайтын мүлкін алдау, қорқыту, қысым көрсету немесе күш қолдану арқылы иемденетін қылмыскерлерді атайды. Олардың кейбірі өздерін жылжымайтын мүлік нарығында жұмыс істейтін делдал ретінде көрсетсе, басқалары заңгерлермен, нотариустармен немесе өзге мамандармен байланыс орнатқан.

Мұндай топтардың көздейтіні — баспанасы бар, бірақ өз мүлкін қорғауға мүмкіндігі шектеулі адамдар. Қылмыскерлер олардың жалғыз тұратынын, туыстарымен араласпайтынын, денсаулығының нашар немесе ішімдікке тәуелді екенін пайдаланады.

Қазақстанда бұл атаумен белгілі болған істердің бәрі бір қылмыстық топқа қатысты емес. Әр жылдары Алматыда, Қостанайда және Қарағанды облысында бір-бірінен бөлек қылмыстық топтар анықталған. Олардың кейбірі адамдарды алдап, баспанасын тартып алса, енді бірі пәтерді иемдену үшін адам өлтіруге дейін барған.

Айта кетейік, бұған дейін Әлеуметтік желіде Алматыдағы көпқабатты тұрғын үйдің кіреберісінде түсірілген бейнежазба тараған еді. Ондағы басына пакет оралған адамның 61 жастағы ер адам екені белгілі болды. Кейін оның өліміне қатысты төрт күдікті ұсталды. Олардың марқұмның пәтерін заңсыз иемденуге қатысы болуы мүмкін екені мәлім болды.

Әлеуметтік желіде құрылысы аяқталмаған жеке үйде құдалық жасаған қазақстандықтардың видеосы тарады. Желі қолданушылары ұйымдастырушылардың креативтілігін жоғары бағалап, несие алып, дүркіретіп той жасаудан бас тартқанын құптады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Қуаныш иелері үйіне еуро жөндеу жұмыстарын жасамаса да, бұл отбасылық мерекені дүркіретіп өткізуге кедергі болмаған. Видеодан қабырғаларға кілемдер ілініп, бөлме шарлармен, баннерлермен безендірілген. Қонақтарға мол дастарқан жайылып, би де тура көшеде ұйымдастырылған.

Желі қолданушылары несие алудан бас тартып, қарызға батуды қаламаған той иелерінің бұл әрекетін қолдады. 

Видео авторының айтуынша, құдалықты үйде өткізу туралы шешімді жолдасымен бірге қабылдаған. Мерекеге дайындықтың барлығын өздері ұйымдастырған.

Бұған дейін қазақстандық блогердің 17 жастағы ұлының үйлену тойы әлеуметтік желіде қызу талқыға түскен еді. 

Публикация от КАМИЛИЯ (@_kampitoshka_)

Алматыда жеке тұрғын үйден шыққан ірі өрттен төрт адам ауруханаға түсті. Өрт 180 шаршы метр аумақты шарпып, салдарынан үйдің шатыры опырылып түскен. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі КТК арнасына сілтеме жасап хабарлайды.

21 қазан күні Алматының Алатау ауданында бүгін сағат 10:00 шамасында жеке тұрғын үйлердің бірінде жарылыс болып, артынша өрт шықты. Жалын аз уақытта үйдің екінші қабатын шарпыған. Куәгерлердің айтуынша, оқиға кезінде ғимарат ішінде адамдар болған. Өрттен қатты күйік алған тұрғындарды жанып жатқан үйден алып шыққан.

Аулада барлығы екі ғимарат бар. Көршілердің айтуынша, өртенген екі қабатты үй биыл ғана салынып, бірден хостел ретінде пайдаланылған. Онда 20-ға жуық адам тұрған.

Аталмыш хостелде 150 мың теңгеге бөлме жалдап тұрған Иманбек Дубурбек асүйдегі пешке тек табиғи газ пайдаланғанын, баллонның болмағанын айтады. 

Құтқарушылар өртті бір сағатқа жетер-жетпес уақыт ішінде ауыздықтады. Ал дәрігерлер зардап шеккендердің өмірін сақтап қалу үшін күресіп жатыр.

Алматы қаласы Қоғамдық денсаулық сақтау басқармасы басшысының орынбасары Ләйла Иманғалиеваның айтуынша, зардап шеккендердің арасында студенттер мен бір ересек адам бар.

Оқиғаның себептерін мамандар анықтап жатыр. Аудан әкімдігінің мәліметінше, баспанасыз қалған отбасыларға уақытша тұратын орын берілген.

Ал үй иесіне қатысты полиция тергеу бастады. Белгілі болғандай, ол бөлмелерді заңсыз жалға берген.

Бұған дейін Алматыда қоймалар мен әкімшілік ғимарат өртке оранған еді. Төтенше жағдайлар қызметінің мәліметінше, оқиға орнына жеткен алғашқы өрт сөндіру бөлімшелері әрқайсысы 40 тонналық контейнерлерден екі қабат етіп құрастырылған қойма жайларының өртеніп жатқанын анықтаған.

Сонымен қатар жалын көршілес орналасқан екі қабатты әкімшілік ғимараттың бір бөлігіне таралған.

Бұрынғы күйеуі жақындарын өлтіріп, өзін шетелге алып қашқан Ақбаян Мұқанғалиева қазіргі жағдайы туралы айтып берді. Ол ата-анасының, ағасы мен әпкесінің қазасынан әлі күнге дейін бейхабар. Қазір оның басты мақсаты – балалар үйіне орналастырылған бес баласын өз қамқорлығына алып, үйіне қайтару. Туыстары Ақбаянға қолдау көрсетіп, қосымша ем алуына қажет қаражат жинауға көмектесуді сұрап отыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі КТК арнасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Ақбаян Мұқанғалиева елді дүр сілкіндірген қайғылы оқиғадан кейін өмірге қайта бейімделуге тырысып жүр. Қазір ол жақындарының ортасында, үй жағдайында емделіп, оңалту шараларынан өтіп жатыр. 

Туыстарының айтуынша, әйелдің толық сауығуына әлі көп уақыт қажет. Олар Ақбаянның аяққа тұрып, қалыпты өмірге оралуына көмектесіп жүр. Алайда ол бір күні ата-анасы, ағасы мен әпкесі туралы сұрай ма, деп алаңдайды.

Ақбаянның туысы Әсилә Мұқанғалиеваның айтуынша, мамандар оған қайғылы жағдайдың мән-жайын әзірге айтпауға кеңес берген.

“Мамандар Ақбаянның шындықты естуге әлі дайын емес екенін айтты. Сондықтан әзірге ештеңе айтпай отырмыз. Ертең-ақ бәрін жайып салсақ, оның жағдайы не болмақ? Қайтадан жанын жаралап аламыз ба деп қорқамыз. Сондықтан әзірге күтіп, аяққа тұрып кетуіне мүмкіндік бергіміз келеді”, – дейді ол.

Ақбаян Мұқанғалиева басынан өткен ауыр оқиғалардан кейін психикалық денсаулық орталығына түскен. Бұрынғы күйеуі Сұлтан Сәрсемалиев оның ата-анасын, ағасы мен әпкесін өлтіріп, кейін Ақбаянды ертіп, Индонезияға қашып кеткен. Алғашында әйелдің өзі де күдікке ілінген. Алайда олар табылған кезде Ақбаянның жағдайы ауыр екені, айналасында не болып жатқанын түсінбейтіні анықталған.

Мәліметке сәйкес, Ақбаян бесінші баласын ауыр жағдайда босанған. Оған ота жасалып, өмірінің біраз кезеңі есінен шығып кеткен. Психиатриялық сараптама қорытындысы бойынша оған қатысты барлық күдік сейілген.

Қазір әйел балаларының есімі мен туған күндерін жақсы білетінін айтады. Ол балаларын апта сайын барып көріп, үйіне алып кетуді армандайды.

“Кішкентай жылайды. “Мені алып кетші” деп сұрайды. Үлкендері бәрін түсінеді. Аптасына екі рет психологқа барамын. Әзірге басқа жерде ем қабылдап жүрген жоқпын. Кейде басым ауырады, бірақ кейін басылады”, – дейді Ақбаян Мұқанғалиева.

Туыстарының айтуынша, Ақбаян бұрынғы өмірін есінде сақтаған, жақындарын да таниды. Алайда бесінші баласы дүниеге келген соң оның жадынан өшкен. Қазір әйелдің жағдайы біртіндеп жақсарып келеді. Сондықтан оған білікті мамандардың көмегі аса қажет.

Ақбаянның туысы Шалқар Мұқанғалиеваның сөзінше, әйелдің өмірге деген құлшынысын қайта ояту маңызды.

“Ақбаянның өмір сүргісі келмей қалды. Енді оның бойындағы өмірге деген құлшынысты қайта оятуымыз керек. Алматыға немесе Астанаға апарып, білікті мамандарға көрсетсек пе деп ойлап жүрміз. Бірақ оны апарып, емдету үшін қаражат қажет. Өз күшімізбен ондай соманы жинай алмай отырмыз”, – дейді ол.

Қазір Ақбаянның жақындары жерлестерінен көмек сұрап отыр. Олар әйелдің толық сауығып, бес баласын балалар үйінен алып, қайтадан бір шаңырақ астында өмір сүруіне мүмкіндік туады деп үміттенеді.

Оқиғаның мән-жайы

2025 жылғы желтоқсанда полицияға 66 жастағы ер адам – Мақсот Қарабалин, 64 жастағы әйел – Насипа Өтешқалиева және олардың балалары – 32 жастағы ұлы мен 35 жастағы қызының із-түссіз жоғалғаны туралы хабар түскен. Туыстарының айтуынша, отбасы мүшелері қараша айынан бері байланысқа шықпаған, олардың қайда екені белгісіз болған.

Төртеуі де хабар-ошарсыз кеткендер ретінде іздеуге жарияланды. Осы дерек бойынша соталды тергеу басталып, жедел-тергеу тобы құрылды.

“Былтыр желтоқсанның соңында Атырау қаласының тұрғыны полицияға ағасы мен оның отбасы ұзақ уақыт бойы байланысқа шықпай жатқанын айтып жүгінді. Жүргізілген жедел-тергеу шараларының нәтижесінде өлтірілген адамдардың мәйіттері әртүрлі жерлерге көмілген күйде табылды”, – деді ҚР ІІМ Криминалдық полиция департаментінің бастығы Қанат Нұрмағамбетов.

Биыл 6 қаңтарда тергеу әрекеттері барысында үйлердің бірінің шаруашылық құрылысынан Мақсот Қарабалин мен Насипа Өтешқалиева мәйіттері көмілген күйде табылды. Осыдан кейін іс кісі өлтіру дерегі бойынша қайта сараланып, жоғалған балаларды іздеу жалғасқан.

Қылмыс жасады деген күдікпен 29 жастағы Сұлтан Сәрсемәлиевке – қаза тапқан отбасының бұрынғы күйеу баласына халықаралық іздеу жарияланды. Онымен бірге марқұмдардың кенже қызы да халықаралық іздеуге берілген. Бұған дейін ол күдіктімен некеде болған. 

Күдікті Индонезияда ұсталды. Онымен бірге отбасының кенже қызының да жүргені анықталған. Ұсталғаннан кейін ер адам кінәсін мойындап, тергеуге жауап берді. Оның жауабы бойынша, жедел-тергеу тобы қайта тергеу әрекеттерін жүргізіп, Атыраудағы үйдің ауласынан бұрын хабар-ошарсыз кеткен Мирамгүл Қарабалина мен Наурыз Мұқанғалиевтің мәйіттерін тапты.

Еске салсақ, тұтас бір отбасыны өлтірген Сұлтан Сәрсемәлиев өмір бойына сотталған еді. 

Мемлекет басшысы әскери реформа мәселелері бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің отырысын өткізді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Отырыста талқыланған негізгі мәселе – әскери реформа жоспарының жобасы болды.

Тоқаев еліміздегі ауқымды өзгерістерді ескере отырып, қорғаныс саласын реформалау жөнінде ұсыныстар әзірлеуді және оны Қауіпсіздік Кеңесінің қарауына енгізуді тапсырды.

Президент қысқа мерзімде заманауи, ұтқыр әрі технологиялық тұрғыдан озық әскер құрудың айрықша маңызына назар аударды.

Отырыста Қауіпсіздік Кеңесі төрағасының орынбасары Аида Балаева әскерді жасақтаудың халықаралық тәжірибесін, ұрыс қимылдарын жүргізудің заманауи тәсілдерін және отандық мамандардың ұсыныстарын ескере отырып әзірленген Жоспардың негізгі ережелерін таныстырды.

Құжатта мемлекеттің бүкіл әскери жүйесінің тиімділігін арттыруға бағытталған институционалдық өзгерістер көзделген. 

Бұл реформаның маңызды аспектісі – мерзімді әскери қызметтің екі кезеңнен тұратын үлгісіне көшу. Әскерге шақырылғандар алғашқы алты айда оқу орталықтарында даярлықтан өтеді. Кейінгі алты айда тікелей әскери бөлімдерде қызмет етеді. Бұл кезеңде жауынгерлік даярлыққа және бөлімшелер құрамында міндеттерді орындауға басымдық беріледі.

Әскери қызметшілердің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге және құқықтарын қорғауға ерекше назар аудару қажет. 

Әскери консультанттар мен Әскери қызметкерлер істері жөніндегі уәкіл институттарын құру жоспарланып отыр. Сондай-ақ жарғыға сай келмейтін іс-әрекетке жол бермеу және әскери тәртіпті күшейту шаралары қабылданады.

Сонымен қатар "Адал азамат" тұжырымдамасына негізделген "Жас айбын" бірыңғай әскери-патриоттық даярлық жүйесін дамыту, мамандандырылған әскери мектептер желісін кеңейту және бастапқы әскери даярлықты жетілдіру көзделген.

Қорғаныс министрі Айдос Мырзахметов Қарулы Күштерді жаңғырту жоспары туралы баяндады.

Қарулы Күштердің жаңа ақпараттық-коммуникациялық стратегиясын қабылдау, сондай-ақ Конституциядағы "Заң мен тәртіп" қағидатына сай тәрбие жұмыстарының сапасын арттыру реформаның маңызды бағыттарының бірі болмақ. 

Аталған шаралар әскер қатарындағы тәртіп пен қоғамның армияға деген сенімін нығайтуға бағытталған.

Жоспарда көзделген ұйымдастыру шаралары осы жылдың соңына дейін, ал негізгі тұжырымдамалық шаралар келесі жылы іске асырылады. 

Әскери реформа жоспары мақұлданды

Жиын барысында Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы Қорғаныс министрлігінің қызметін кешенді тексеру жөніндегі комиссияның жұмысын жыл соңына дейін аяқтауды тапсырды.

Президент әскери қауіпсіздік бүкіл мемлекетке ортақ міндет екенін, сондықтан барлық мүдделі органнан үйлесімді жұмыс істеу талап етілетінін ескертті.

Отырыс қорытындысы бойынша Әскери реформа жоспары мақұлданды. 

Мемлекет басшысы жоспарланған өзгерістерді уақтылы әрі толық жүзеге асыру өте маңызды екенін атап өтті. 

Жоспардың орындалуын үйлестіру міндеті Үкімет пен Қауіпсіздік Кеңесіне жүктеледі.

Еске салсақ, бұған дейін жаңа қорғаныс министрі Қазақстан әскерінде қандай өзгерістер болатынын айтып берген еді.

Қызылордада өткен концертте әнші Қайрат Нұртасқа көрермендердің бірі сөмке лақтырған. Шағын қолсөмке өнер иесінің арқасына тиген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Әншіге сөмке тиген сәт әлеуметтік желді тарады. Кадрлардан өнер иесінің оқиғаға сабырмен қарап, көрермендерге ескерту жасаған.

"Мынау кімнің сөмкесі? Бұлай істемеңіздер. Бұл – тәрбиесіздік. Бұлай жасама, жарай ма?" – деді Қайрат Нұртас.

Бұған дейін Алматыдағы концертінде де осындай жағдай болған. Ол кезде көрермендер арасынан лақтырылған телефон әншінің басына тиген еді. Желі қолданушылары бұл әрекетті сынап, кейбірі "Төреғали Төреәлі мұндайды кешірмес еді" деп әзілдеген.

Еске салайық, 10 қазанда Шымкенттегі Қажымұқан Мұңайтпасов атындағы стадионда Қайрат Нұртастың концерті өтті. Алайда көпшілік асыға күткен кеште  стадионның кіреберісінде жаппай кептеліс болды. Мыңдаған көрермен бір мезетте ішке кіруге ұмтылып, адамдар бір-бірін итеріп, кейбірі аяқасты болып қалған.

Желіде тараған видеолардан көптің айғайлап, бір-бірін қысып жатқанын көруге болады. Концертке барғандар қақпалардың жабылып қалғанын, билеті болса да ішке кіре алмағанын айтып шағымданды. Ал кейбір көрермендер адамдардың бір-бірін екі рет таптап кете жаздағанын жеткізді.

Оқиға салдарынан сегіз адам медициналық көмекке жүгінген. Олардың жетеуі тексеруден кейін үйлеріне жіберілді. Ал 18 жастағы қыз ауыр жағдайда ауруханаға жеткізілді. Туыстарының айтуынша, бойжеткен есінен танып, жүрегі мен бас миы зақымданған. 13 қазанда жарияланған мәлімет бойынша, ол әлі де жансақтау бөлімінде жатыр.

Осы оқиғаға байланысты қылмыстық іс қозғалды. Полиция концертке сатылған билеттер саны алаңның рұқсат етілген сыйымдылығынан едәуір асып кеткенін мәлімдеді. Ұйымдастыруға жауапты 1984 жылы туған азамат ұсталып, уақытша ұстау изоляторына қамалған еді. Ал бүгін ұйымдастырушы үйқамаққа жіберілгені хабарланды.

Іс Қылмыстық кодекстің 306-бабының 2-бөлігі бойынша тергелді. Бұл бап бойынша бес жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылған.

Ал Freedom Афиша өкілдері концерттің ұйымдастырушысы Show Service компаниясы екенін мәлімдеді. Компания өкілдері билет сату қызметі ұйымдастырушы белгілеген квота аясында жүргізілгенін түсіндірді. Ал алаңды дайындау, көрермендерді кіргізу тәртібі мен күзетті ұйымдастыру олардың жауапкершілігіне кірмейді.

Еске салайық, бұған дейін Қайрат Нұртас концертінде зардап шеккен қыз оқиғаны айтып бергені хабарланған еді. 

Солтүстік Қазақстан облысында елдің оңтүстік өңірлерінен қоныс аударған азаматтарға арнап бірнеше жыл бұрын салынған үйлер сүріліп жатыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ғимараттарды бұзу сәті түсірілген видеолар әлеуметтік желілерде тарады. Видеода Шал ақын ауданының Сергеевка қаласындағы Қадыралин көшесінің тұрғыны үйлердің бұзылуынан кейін қалған қоқысты көрсетіп, жағдайға наразылығын білдірген.

Белгілі болғандай, жаңадан салынған үйлер көп ұзамай апатты жағдайда деп танылған. Қолда бар ақпаратқа сәйкес, олар пайдалануға берілгеннен бері ешкім тұрмаған.

Жергілікті тұрғындардың айтуынша, өңірге қоныс аударған кейбір азаматтар баспана алып, алайда өздеріне арнап салынған үйлерге көшіп бармаған.

Сонымен қатар, бұл үйлерге баспана сұраған жергілікті тұрғындар да орналастырылмаған.

Еске салсақ, бұған дейін депутат құрылыс салушыларға жаңа талаптар ұсынғаны туралы жазған едік.

АҚШ тұрғыны Норман Тусиньян алғаш рет ең егде жаста ата атанған ер адам ретінде Гиннесстің рекордтар кітабына енді. Тұңғыш немересі дүниеге келгенде ол 92 жас 24 күнде болған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Норман Тусиньян 1930 жылғы 29 тамызда туған. 2022 жылғы 22 қыркүйекте Солтүстік Каролина штатындағы Мэтьюс қаласында оның немересі Мэдисон дүниеге келген. Ол — Норманның жалғыз қызы Керридің жалғыз баласы.

Осылайша, 92 жасында тұңғыш рет немере сүйген америкалықтың есімі Гиннесстің рекордтар кітабына тіркелді.

17 балалы отбасында өскен

Норман Массачусетс штатындағы Гарднер қаласында франко-канадалық көпбалалы отбасында өскен. Ол — отбасындағы 17 баланың бірі. Қазір бауырларының арасынан жалғыз өзі қалған. Дегенмен 56 жиенімен байланысын үзбей келеді.

Өмірінің басым бөлігінде Норман клиникалық психолог болып жұмыс істеген. Зейнетке шыққаннан кейін үйде қалып, қызын тәрбиелеумен айналысқан.

Керри бір естелігін бөліскенде, әкесі үнемі өз жасынан жас көрінгенін айтқан. Жәрмеңкелерге бірге барған кезде адамдар оны шын жасынан 15–20 жас кіші деп ойлайтын болған.

Немерелі болатынын фотокітаптан білген

Керри жүкті екенін ата-анасына 2022 жылғы 14 ақпанда, Ғашықтар күнінде хабарлаған. Жаңалықты жеткізу үшін ол отбасылық иттері Купердің суреттерінен фотокітап дайындаған.

Кітаптың соңғы суретінде:

"Купердің ең жақын досы: 2022 жылғы қыркүйекте дүниеге келеді" деген жазуы бар сәбиге арналған боди бейнеленген.

Қызының айтуынша, тұңғыш рет ата атанатынын білген Норманның қуанышында шек болмаған. Ол бұл жаңалықты ерекше толқып, мақтанышпен қабылдаған.

"Немересінің дүниеге келуі әкеме жаңа өмір сыйлағандай болды"

Мэдисон туғаннан кейін Норман оны қолына алып, "Пепер" атанған. Француз тілінде атаны осылай еркелетіп атайды.

Есту қабілетіне байланысты қиындықтары болғанымен, Норман немересімен тез тіл табысқан. Керридің айтуынша, сәбидің дүниеге келуі әкесіне күш берген.

"Қызымның дүниеге келуі әкеме жаңа өмір сыйлағандай болды", — дейді ол.

Отбасына жақын болу үшін Норман жұбайы Мэри-Луизбен бірге қоныс аударған. Қазір ерлі-зайыпты 55 жастан асқан адамдарға арналған тұрғындар қалашығында тұрады.

Мэдисон оларға жиі қонаққа келіп, атасымен уақыт өткізгенді жақсы көреді.

Рекорд сертификатын немересімен бірге ашқан

Гиннесстің рекордтар кітабына өтініш беру туралы ойды туыстарының бірі ұсынған. Ол отбасыға бұған дейінгі рекорд иесі туралы мақаланы жіберген.

Норман өзі көпшілікке ашыла бермейтін, жеке өмірін жария етуді ұнатпайтын адам болғанымен, отбасы құжаттарды жолдау туралы шешім қабылдайды.

Рекордтың ресми танылғаны туралы хабар 2026 жылғы тамызда, оның 96 жасқа толуына аз уақыт қалғанда келген.

Туған күнін атап өту кезінде Норман рекордты растайтын сертификатты немересімен бірге ашқан. Сол күні атасы мен Мэдисон Guinness World Records жазуы бар бірдей жейде киген.

Ақмола облысының Щучинск қаласында 23 жастағы тұрғын әскери билет алып беруге уәде еткен танысына 1,3 миллион теңге беріп, алданып қалған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.  

Ақмола облысының полиция департаментінің мәліметінше, биыл мамыр айында Щучинск қаласының тұрғыны танысына әскери билет алып беруге көмектескені үшін 1,3 миллион теңге берген. Бірақ арада бірнеше ай өтсе де, уәде орындалмаған. Ақшасын да қайтара алмаған ер адам полицияға арызданған.

Аталған дерек бойынша полиция алаяқтық бабымен қылмыстық іс қозғады. Күдіктінің кім екені анықталып, қажетті тергеу әрекеттері жүргізіліп жатыр.

Сонымен қатар құқық қорғау органдары арызданушының әрекеттерінен заң бұзушылық белгілерінің бар-жоғын да тексермек.

Полиция өкілдері азаматтарды белгіленген тәртіпті айналып өтіп, ресми құжаттарды рәсімдеп беремін деген адамдарға сенбеуге және делдалдарға ақша бермеуге шақырды. Мұндай ұсыныстар қаржылық шығынға ғана емес, қылмыстық жауапкершілікке де әкелуі мүмкін. 

Еске салсақ, бұған дейін полиция WhatsApp пен Telegram-дағы жаңа алаяқтық жайлы ескерту жасаған еді.

Қазақстандықтарға желіде тараған мұғалімдер мен дәрігерлерге арналған жаңа ипотекалық бағдарламалар туралы ақпаратқа қатысты ескерту жасалды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Орталық коммуникациялар қызметінің Жалған ақпаратқа қарсы іс-қимыл орталығы әлеуметтік желіде мұғалімдерге, медицина қызметкерлеріне, мемлекеттік қызметкерлерге және басқа да сала мамандарына арналған ипотекалық бағдарламалар туралы жалған хабарландырулар тарап жатқанын мәлімдеді.

Орталық компаниялардың әлеуметтік топтардың сұранысын зерттеп, әр салаға арнайы жарнамалық жазбалар дайындайтынын мәлімдеді.

Мәселен, мұғалімдерге – "Педагогтерге арналған ипотека", дәрігерлерге – "Дәрігерлерге арналған баспана", ал мемлекеттік қызметкерлерге – "Мемлекеттік қызметшілерге арналған арнайы бағдарлама" деген тақырыптар қойылады.

Орталық егер жарнамалық жарияланымда ресми шарттарға сілтеме жасалмаса, ақпарат төлем жасағаннан кейін берілсе немесе несиеге мақұлдау кепілдендірілсе, онда ақпараттың шынайылығын қосымша тексерген дұрыс екенін ескертті.

Жалған ақпаратқа қарсы іс-қимыл орталығы азаматтарды ипотекалық бағдарламалар туралы ақпаратты тек ресми дереккөздерден тексеруге шақырды.

Еске салсақ, бұған дейін Бектенов Қазақстанда ипотеканың бастапқы жарнасын төмендетуді тапсырған еді. 

Бішкектегі концертте Шакираның көзілдірігін қағып алған 22 жастағы тараздық Назифатқа оны сатып алғысы келетіндер хабарласа бастаған. Бойжеткеннің айтуынша, аксессуар үшін 25 мың доллар, яғни шамамен 11,2 миллион теңге ұсынғандар да бар. Алайда ол көзілдірікті сатудан бас тартқан. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Назифат көзілдірікті қағып алар сәтте әншінің өнерін телефонға түсіріп тұрғанын айтады. Аксессуардың өздеріне қарай ұшып келе жатқанын байқаған ол қолын созып үлгерген.

"Концертті видеоға түсіріп тұрғанмын. Бір кезде көзілдіріктің бізге қарай ұшқанын көрдім. Қайда түскеніне қарамастан, қолымды артқа создым. Қолыма ілінгенін сезіп, өзіме қарай тартып алдым. Алғаш қарағанымда таңғалдым. Екінші рет қарағанда да өз көзіме өзім сене алмадым", – дейді ол.

Осы оқиғасын әлеуметтік желіде бөліскеннен кейін бойжеткенге түрлі ұсыныс түсе бастаған. Біреулер көзілдірікті сатып алуға ниет білдірсе, енді бірі тіпті тұрмысқа шығуға ұсыныс жасаған.

Назифаттың сөзінше, аксессуарға 25 мың доллар беруге дайын адамдар да табылған. Бірақ ол әлемдік жұлдыздан қалған естелікті ақшаға айырбастағысы келмейді.

"Шакираның көзілдірігін сатуды жоспарлап отырған жоқпын. Өйткені бұл – әлемдік деңгейдегі жұлдыздың сыйлығы", – дейді бойжеткен.

Назифат көзілдіріктің кейінгі тағдырын әлі шешпегенімен оны өзі тағып жүруді жоспарлап отыр.

Айта кетейік, Шакира 18 қазанда Бішкектегі "Бішкек Арена" стадионында өнер көрсетті. Las Mujeres Ya No Lloran World Tour әлемдік туры аясында өткен кеш әншінің Орталық Азиядағы алғашқы концерті болды.

Қазақстандықтар зейнет жасына жетпей-ақ зейнетақы төлемдерін ала алады. Еңбек министрігі бұл жүйені кімдер пайдалана алатынын және ол үшін қандай талаптарды орындау керегін түсіндірді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрігі зейнетақы аннуитеті зейнетақы жинақтары есебінен өмір бойы төлем алуға мүмкіндік беретінін мәлімдеді. 

Зейнетақы аннуитеті бойынша азамат өзінің зейнетақы жинақтарын өмірді сақтандыру компаниясына аударады. Ал компания оған өмір бойы тұрақты төлем жасап отыруға міндеттеме алады. Тіпті төлемдердің жалпы сомасы бастапқыда аударылған қаражаттан асып кетсе де, төлем жалғаса береді.

2026 жылы зейнетақы аннуитетін рәсімдеу үшін белгіленген жас шектеуі мынадай: 

• ерлер – 55 жастан бастап;
• әйелдер – 53 жастан бастап; 
• міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары кемінде 60 ай бойы төленген азаматтар жеткілікті жинағы болған жағдайда – 50 жастан бастап төлем ала алады.

Бұдан бөлек Қазақстанда кейінге қалдырылған зейнетақы аннуитеті де қолжетімді. Мұндай келісімшарт арқылы болашақ төлемдердің шарттарын алдын ала белгілеуге болады. Оны 45 жастан бастап, ал міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары кемінде 60 ай бойы төленген жағдайда 40 жастан бастап рәсімдеуге болады. Бұл жағдайда өлемдер заңнамада және келісімшартта белгіленген жасқа жеткеннен кейін басталады.

Зейнетақы аннуитеті бойынша сақтандыру төлемдері жыл сайын өсіп отырады. Заңнамада белгіленген индексация мөлшері кемінде 8%-ды құрайды. Ал төлемдердің нақты мөлшері мен шарттары келісімшартта көрсетіледі.

Зейнетақы аннуитеті бойынша төлем алып жүрген азамат жұмысын жалғастыра алады. Алайда аннуитет рәсімдеу мемлекеттік зейнетақыны мерзімінен бұрын тағайындауды білдірмейді. Мемлекеттік зейнетақы алу құқығы заңнамада белгіленген талаптарға сәйкес анықталады.

2026 жылдың 8 айында Қазақстанда зейнетақы аннуитеті бойынша сақтандыру төлемдері 81,5 миллирд теңгені құрады. Ал сақтандыру жарналарының көлемі 624,7 миллиард теңгеге жетті. 

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігіне қарасты Мемлекеттік аннуитеттік компания да зейнетақы аннуитеті бойынша қызмет көрсетеді. Компания азаматтарға зейнетақы жинағының жеткіліктілігін есептеу және болашақ төлемдердің мөлшерін анықтау бойынша кеңес береді.

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстанда зейнетақы жинағын 50 жастан бастап алуға болатыны туралы жазған едік.

Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 35 жылдығы қарсаңында республикалық патриоттық әндер байқауы жарияланды. Байқау Отан, туған жер және ел бірлігі тақырыбындағы жаңа туындыларды танытуға, талантты авторларды анықтауға және заманауи патриоттық әндер қорын толықтыруға бағытталады.

Байқауға еліміздің барлық өңірінен ақындар мен композиторлар, соның ішінде шығармашылық жолын енді бастаған авторлар қатыса алады. Бұған дейін жарияланбаған және орындалмаған әндер қабылданады.

Байқау үш бағыт бойынша өтеді. Олар: салтанатты патриоттық әндер, лирикалық патриоттық әндер және заманауи патриоттық әндер. Қатысушылар бір немесе бірнеше бағыт бойынша шығарма ұсына алады.

Туындыларды композиторлар, ақындар мен музыка мамандарынан құралған сарапшылар кеңесі бағалайды. Сарапшылар баға беруде әннің әуені, мәтінінің сапасы, авторлық идеясының тың болуы және тыңдарманға әсерін негізге алады. 

Сарапшылар кеңесінің мүшесі, ақын Қалқаман Сариннің айтуынша, байқау Отан мен ұлттық болмыс тақырыбын арқау ететін әрі тыңдарман көңілінен шығатын әндердің жазылуын көздейді. 

Байқаудың жалпы жүлде қоры – 30 миллион теңге. Қаражатты демеушілер бөлген. Жүлделер төмендегідей белгіленген:

• Бас жүлде – 6 миллион теңге;
• I орын – әрқайсысы 4 миллион теңгеден үш жүлде;
• II орын – әрқайсысы 3 миллион теңгеден үш жүлде;
• III орын – әрқайсысы 1 миллион теңгеден үш жүлде.

Өтінімдер 2026 жылғы 5 желтоқсанға дейін khabar.kz/konkurs⁠ сайтында қабылданады. Жеңімпаздар Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні қарсаңында жарияланады.

Жобаның бас ақпараттық серіктесі – "Хабар" агенттігі" АҚ. 

Абай облысында ұлттық мереке – Республика күнінің қарсаңында ХХ ғасырдың басында өмір сүрген ұлт қайраткерлерінің ағартушылық мұрасын жаңғыртуға арналған көптомдық жинақтың тұсаукесері өтті. Шараға облыс әкімі Берік Уәли, жазушы, дінтанушы Қайрат Жолдыбайұлы, аймақтың зиялы қауым өкілдері қатысты.

Ел Тәуелсіздігінің 35 жылдығына орай "Мирас" сериясы аясында әзірленген 35 томдық еңбек балаларға арналған оқулықтардан, танымдық еңбектерден, аудармалардан құралған. Алғаш рет жарық көріп отырған бірегей жинақ білім беру, ғылымды дамыту және ұлттық сананы қалыптастыру жолында еңбек еткен қазақтың көрнекті тұлғаларының рухани мұрасын бүгінгі оқырманға таныстыруды көздейді.

Аймақ басшысы жоба Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың кітап оқу мәдениетін дамыту және зерделі ұлт қалыптастыру жөніндегі бастамаларын қолдау мақсатында қолға алынғанын атап өтті.

Жинаққа Тұрағұл Абайұлы, Спандияр Көбеев, Әлихан Бөкейхан, Ахмет Байтұрсынұлы, Міржақып Дулатұлы, Жүсіпбек Аймауытұлы, Халел Досмұхамедұлы, Мағжан Жұмабайұлы, Мұхтар Әуезов және басқа да қазақ зиялыларының еңбектері енген. Кітаптар мазмұнына қарай "Жаратылыстану", "Әдеби аудармалар" және "Балаларға базарлық" деп аталатын іргелі үш бөлімге топтастырылған.

Бұл сол кездегі қазақ зиялыларының халықты ағарту, жұртты тәрбиелеу, қазақ балаларын әлемдік ғылым мен мәдениеттен сусындату мақсатындағы ұлтқа қызметінің өнегелі үлгісі. Сол заманда қандай маңызды болса, қазір де құндылығын жоймаған бірегей еңбек.

Тұңғыш рет бір жоба аясында жарық көрген тарихи еңбектер қазіргі оқырманның жас ерекшеліктеріне бейімделіп, сапалы иллюстрациялармен толықтырылған. Бұл кітаптардың мазмұнын балаларға түсінікті етіп жеткізуге және кітап оқуға деген қызығушылығын арттыруға мүмкіндік береді.

Мазмұны терең, мән-маңызы зор жинақ облыстағы барлық мектептер мен колледждерге таратылады.

Қазақстанда енді мерзімі өткен несие берешегін өндіріп алу кезінде банктер борышкерлердің шотында кемінде екі күнкөріс минимумына тең қаражатты (101 702 теңге) қалдыруға міндетті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Өзгерістер 2026 жылдың 21 қазанынан бастап күшіне енді.

Заңға сәйкес, банк төлем талабын қою арқылы мерзімі өткен несие берешегін өндіріп алған кезде қарыз алушының шотында кемінде екі күнкөріс минимумына тең қаражат қалуы тиіс. 2026 жылы Қазақстандағы күнкөріс минимумы – 50 851 теңге. Яғни, өндіріп алудан қорғалатын ең төменгі сома – 101 702 теңгені құрайды. 

Сонымен қатар банк шоттағы қаражаттың 50%-ынан астамын есептен шығара алмайды. Бұл шектеу заңды тұлғалар мен жеке кәсіпкерлерден түсетін кейінгі төлемдерге де қатысты: әрбір түсімнің жартысынан көбі өндіріп алуға жатпайды.

Ұлттық банк қағидалары бойынша қорғалатын ең төменгі қалдық айына бір рет қамтамасыз етіледі. Егер азамат бұл ақшаны пайдаланбаса, қалдық келесі айға ауысады.

Аталған талап жеке тұлғаларға және жеке кәсіпкерлік нысанында жұмыс істейтін кәсіпкерлерге қолданылады. Қорғалатын сома бір банктегі барлық ағымдағы шоттардағы қаражатты ескере отырып есептеледі. Ал жинақ шоттарындағы ақша бұл қорғау тетігіне кірмейді.

Борышкердің шотында ақша қалдыруға қатысты шектеулер барлық жағдайда бірдей қолданылмайды. Негізгі айырмашылық — берешекті кімнің және қандай тәртіппен өндіріп жатқаны.

Егер банк мерзімі өткен несиені төлем талабы арқылы өндірсе, шотта кемінде 101 702 теңге қалуы керек. Ал қарызды сот орындаушысы инкассалық өкім арқылы өндіргенде, бұл талап автоматты түрде қолданылмайды.

Заң бойынша жалақыдан немесе өзге де кірістен қарыз ұсталса, борышкерге табысының кемінде жартысы қалуы тиіс. Бұған қоса, қалған сома бір күнкөріс минимумынан төмен болмауы керек.

Алайда бұл кепілдік азаматтың табысынан ұстап қалуға қатысты. Банктік шотта бұрыннан жатқан ақшаға дәл осы тәртіп тікелей қолданылмайды.

Сондықтан сот орындаушысы инкассалық өкім жіберген жағдайда, банк борышкердің кәдімгі шотында күнкөріс минимумына тең соманы міндетті түрде сақтауға тиісті емес. Нәтижесінде шоттағы қаражаттың қорғалатын бөлігі қалдырылмай, ақша есептен шығарылуы мүмкін.

Еске салсақ, бұған дейін 2027 жылдан бастап банктер қазақстандықтардың шоттары мен депозиттері туралы деректерді Үкіметке беретіні туралы жазған едік.

Биыл "Ғалам аруы" халықаралық байқауында Қазақстанның намысын 23 жастағы Алина Ри қорғайды. Ол ел тарихында алғаш рет үздік 30 қатысушының қатарына еніп, тарихи нәтиже көрсетуді мақсат етіп отыр. Айтуынша сол себептен ол 30 келілік құны 5 миллион теңгеден асатын ұлттық нақыштағы костюм дайындаған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Алматыдағы баспасөз конференциясында құны 5 миллион теңгеден асатын ұлттық костюм таныстырылды.

"Miss Universe 2026" халықаралық байқауы 24 қарашада Пуэрто-Рикодағы Сан-Хуан қаласында өтеді. Биыл байқау өзінің 75 жылдығын атап өтіп, жиырма жылдан астам уақыттан кейін алғаш рет Пуэрто-Рикоға оралды. Тәж үшін жүзден астам ел мен аумақтың өкілдері таласады. Ал Алина осы бір мерейтойда Қазақстанды үздік 30-дыққа шығарғысы келетінін мәлімдеді. 

Алина осы тұста байқауда әлемнің түпкір-түпкірінен келетін қыздар өз елінің ұлттық киімін таныстыратынын алға тартты. Ол елімізге ерекше назар аударту үшін бұл сайысқа жан-жақты дайындалған. Костюмді тігуге 5 миллион теңгеден астам қаражат жұмсалған. Ал оның салмағы 30 келіні құрайды. 

Қазір "Miss Universe 2026" халықаралық байқауына дауыс беру басталғанына бір аптаға жуық уақыт болған. Қазір Қазақстан 12-орында тұр. Қатысушыға қазірдің өзінде 13 миллионнан астам дауыс берілген. Алина өзін қолдап, дауыс беріп жатқан барша қазақстандыққа алғысын білдірді. Оның айтуынша, ел тарихында Қазақстан осы уақытқа дейін "Ғалам аруы" байқауының үздік 30 қатысушысының қатарына кірмеген. Сондықтан биыл тарихи нәтиже көрсетіп, еліміздің атын әлемге танытқысы келеді.

Алина байқау аясында инклюзия тақырыбындағы әлеуметтік жобасын да таныстырады. Ол Қазақстандағы алғашқы инклюзивті мектептердің бірі саналатын "Инсайт" мектебімен жұмыс істеп, балаларға қолдау көрсетіп жүргенін айтты. Қатысушының сөзінше, ол мектепке бірнеше рет барып, балаларға сыйлықтар табыстап, шеберлік сабақтарын өткізіп, көңілдерін көтеруге тырысқан.  

Биыл "Ғалам аруы" байқауында қатысушыларға қатысты тағы бір ерекшелік бар. Ұйымдастырушылар қыздардың күнделікті кезеңдерде де, финалда да шашын өздері сәндеп, макияжын өздері жасауын талап еткен. Сондықтан Алина байқауға дейін визаж және шаш сәндеу бойынша арнайы курстардан өткен.

Публикация от Alina (@reealina)

Еске салсақ, қазақстандық ару Светлана Петрова тарихта алғаш рет "Mrs Europe" байқауында жеңіске жеткен еді. Жеңімпаздың тәжі үшін 15 елден келген қатысушылар бақ сынаған.

Қазақстанда Ішкі істер министрлігіне қарасты әскери қызметкерлерге жалақы мен жәрдемақы төлеудің кейбір талаптары өзгерді. Енді жұмысқа себепсіз келмеген күндерге ақы төленбейді. Сондай-ақ қылмыстық іске байланысты тергеуге алынған әскери қызметкерлердің төлемі мен ақталған жағдайда алатын қаражаты да нақтыланды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Ішкі істер министрінің 28 қыркүйектегі №682 бұйрығына сәйкес, жаңа талаптар 30 қазаннан бастап күшіне енбек.

Әскери қызметкер жұмысқа келмесе, жалақысы қалай есептеледі?

Бұдан былай әскери қызметші бір ай толық қызмет атқармаса, ақшасы жұмыс істеген күндеріне қарай есептеледі. Яғни, еш себепсіз жұмысқа шықпаған күндері үшін ақша берілмейді. Мұндай жағдайда командир әскери қызметкердің қай күндері болмағанын көрсетіп, арнайы бұйрық шығаруы тиіс.

Қылмыстық іске байланысты тергеуге алынғандар қанша ақша алады?

Жаңа тәртіпте қылмыстық іс бойынша күдікке ілінген әскери қызметкерлерге қатысты да өзгеріс бар.

Егер әскери қызметкер күдікті деп танылып немесе оған қатысты бұлтартпау шарасы қолданылып, уақытша командирдің қарамағында болса, осы кезеңде оған ең төменгі жалақы мөлшерінде ақша төленеді. Қазір бұл сома 85 мың теңгені құрап отыр. Дегенмен адамның қылмыстық іске қатысы бар деген күдік дәлелденбесе, тергеу аяқталғаннан кейін ақталған әскери қызметкердің бұрын ала алмаған ақшасы қайтарылады.

Басқа қызметке ауысқандардың жалақысы сақтала ма?

Кейде әскери қызметкер бұрынғы орнынан босатылғанымен, жаңа қызметке бірден тағайындалмайды. Мұндай кезде ол уақытша командирдің қарамағында болады. Егер қызметкер басқа лауазымға ауысатын болса, бұрынғы қызметінде алған жалақысы екі айға дейін сақталады. Ал әскери бөлімде құрылым немесе штат өзгеріп жатса, бұл мерзім үш айға дейін созылады.

Далалық оқу-жаттығуға қатысқандар ақшасын қашан алады?

Бір тәуліктен ұзақ уақытқа созылатын далалық оқу-жаттығуларға қатысқан әскери қызметкерлерге қосымша ақы қарастырылған. Тиесілі қаражат оқу-жаттығу аяқталып, қызметкер әскери бөліміне оралғаннан кейін жеті жұмыс күні ішінде төленуі тиіс. Ол үшін командир арнайы бұйрық шығарады. Онда оқу-жаттығудың қанша уақытқа созылғаны, қатысқан әскери қызметкерлердің аты-жөні, әскери атағы мен лауазымы көрсетіледі.

Жетім балалар қатарындағы әскери қызметкерлерге не өзгереді?

Өзгерістер мерзімді әскери қызмет атқарып жүрген жетім балалар мен ата-анасының қамқорлығынсыз қалған жастарға қатысты. Оларға әскерден босатылған кезде берілетін жәрдемақыны рәсімдеу үшін жергілікті әкімдіктің растайтын құжаты қажет. Бұл құжатты әскери қызметкердің өзі іздеп жүрмеуі үшін әскери бөлімдегі жауапты қызметкерлер тиісті мекемеге алдын ала жазбаша сұрау жолдауы тиіс.

Бұдан бөлек, шетелдегі әскери оқу орындарында білім алып жүрген қызметкерлерге ақша төлеу тәртібі де нақтыланды. Олардың төлемі халықаралық келісімдер мен жасалған шарттарға қарай есептеледі. Бұл талаптар Ішкі істер министрлігінің жүйесіндегі әскери қызметкерлерге қатысты және 30 қазаннан бастап қолданылады.

Айта кетейік, бұған дейін Каспий теңізінде әскери оқу-жаттығу кезінде 14 сарбаз қаза тапқан еді. Қайғылы оқиғадан кейін Қазақстанның қорғаныс саласына бөлінетін қаржының қалай жұмсалып жатқаны және әскердегі қауіпсіздік мәселесі қайта көтерілді. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев бюджет қаражатын тиімді пайдалануды күшейтіп, әскери қызметшілердің өмірі мен қауіпсіздігін басты орынға қоюды тапсырды.

Биыл қыркүйектің соңынан бастап Қазақстанға сырт елден көлік әкелетіндер үшін заң өзгерді. Жеке мақсатта автокөлік импорттайтын азаматтар оның шығарылған жылына қойылатын талаптарды, электронды паспортты рәсімдеу тәртібін және утиль алымы мерзімдерін ескеруі керек. Ал көлікті сату үшін әкелетін кәсіпкерлерге өзге талаптар қолданылады. Stan.kz тілшісі заңдағы негізгі өзгерістерді талдап көрді. 

28 қыркүйектен бастап жеке тұлғаларға көлік құралының электронды паспортын (КҚЭП) рәсімдеу кезінде автокөліктің шығарылғанына бес жылдан аспауы керек деген талап енгізілді. Сонымен қатар бір адамға жылына бір көлікке ғана электронды паспорт рәсімдеуге рұқсат етіледі. Бұл талаптар ескі көліктерді жеке пайдалану үшін жаппай импорттауды шектеуге бағытталған.

Заң шыққаннан кейінгі автобизнес иесінің пікірі

Редакциямызға Корея елінен көлік алып келіп, оны елі ішінде сататын кәсіп өкілі сұхбат берді. Сөзінше, шетелден көлік әлі жеткізіліп жатыр, ал өзгерістер кәсіпке қатты әсер ете қоймаған.

“Тек жаңа машиналардың кедендік рәсімдеуі 2 миллион теңгеге көп шығады. Ал ескі машиналарды бұрынғыдай жеке тұлғаның атына тіркеп әкелмейсің, ол үшін жеке кәсіпкерлік (ИП) ашу керек. Бұл Кореядан әкелінетін машинаның бағасына әсер етпейді”, – деді ол.

Компания өкілінің сөзінше, Кореядан көлік әкеліп, Қазақстанда сатса, жеке кәсіпкерлікпен 3% салық төлейді. Сәйкесінше, алдағы уақытта кореялық көліктерді сатарда қазақстандықтар салық мөлшерін де көлік құнына қосып жіберуі әбден мүмкін. 

“Ал жаңа машиналар 2024, 2025, 2026 жылдары шыққан машиналарды жеке кәсіпкерлікпен емес, кеден кіріс ордерімен әкеледі. Сол кезде кедендік рәсімдеу 48%-бен жасалады. Сәйкесінше, көлік 2 миллион теңгеге қымбаттайды. Қазір шетелден 2010 жылдан бастап шыққан машиналарды әкелуге болады”, – деп түйіндеді ол. 

Қазақстанда шетелден көлік әкелу тәртібі қалай өзгереді?

Қазақстанда шетелден автокөлік әкелу тәртібі оны қандай мақсатта импорттауға байланысты айқындалады. Бұл туралы Stan.kz редакциясының жолдаған сауалына Қаржы министрлігі Мемлекеттік кірістер комитеті жауап берді.

Қазақстанда шетелден автокөлік әкелу тәртібі оны қандай мақсатта сатып алғанына байланысты. Егер азамат көлікті өзі міну үшін әкелсе, ол бір тәртіппен рәсімделеді. Ал көлікті кейін сату немесе кәсіпкерлік мақсатта пайдалану үшін импорттаса, басқа талаптар қолданылады. Комитеттің түсіндіруінше, жеке пайдалануға арналған көлікті кеденнен өткізу үшін жолаушының кедендік декларациясы толтырылады. Ал сату үшін әкелінетін автомобиль тауар ретінде рәсімделіп, оған тауарларға арналған декларация беріледі. Мұндай жағдайда көлікке қойылатын техникалық талаптар мен заңда көзделген шектеулер де сақталуы керек.

Утильалымды қашан төлеу керек?

Үкіметтің 2026 жылғы 10 қыркүйектегі №808 қаулысымен жеке қажеттілігі үшін шетелден көлік әкелетін азаматтарға қатысты талап өзгерді. Енді олар автомобильді еркін айналымға шығарғанға дейін кәдеге жарату алымы төленгені туралы сертификат алуы керек. Комитет бұл өзгеріс кедендік баждар мен салықтардың мөлшерін өзгертпейтінін атап өтті. Яғни жаңа талап бағаға қатысты емес, оны төлеу және сертификат алу мерзіміне қатысты.

Кәсіпкерлер үшін көлік әкелу тәртібі қандай?

Егер автокөлік кейіннен сату немесе басқа да кәсіпкерлік мақсат үшін шетелден көлік әкелінсе, оны кедендік рәсімдеу тәртібі өзгеше болады. Мемлекеттік кірістер комитетінің түсіндіруінше, мұндай көліктер жеке пайдалануға арналған тауарлар санатына жатпайды. Сондықтан олар жалпы тәртіппен, тауарларға арналған декларация арқылы рәсімделеді. Бұл ретте тиісті кедендік рәсімдердің, техникалық талаптардың және қолданыстағы шектеулердің сақталуы міндетті.

Коммерциялық мақсатта көлік әкелген кезде оның сипаттамалары мен қолданылатын кедендік рәсімге қарай бірнеше төлем туындауы мүмкін. Мемлекеттік кірістер комитетінің мәліметтерінде мынадай төлемдер көрсетілген:

• Әкелу кедендік бажы. Оның мөлшерлемесі көліктің шығарылған жылына, қозғалтқышының көлемі мен түріне байланысты болады. Қолданылатын мөлшерлеме 0–18% аралығында болуы немесе қозғалтқыштың не басқа өлшем бірлігінің көлеміне қарай белгіленуі мүмкін. Бұл ретте Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің 2021 жылғы 14 қыркүйектегі №80 шешіміндегі талаптар ескеріледі.

• Қосылған құн салығы (ҚҚС). 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда ҚҚС-тың жалпы мөлшерлемесі 16 %-ды құрайды.

• Кедендік декларациялау алымы. Мәтінде көрсетілген мәлімет бойынша, оның мөлшері 6 АЕК.

• Акциз. Қозғалтқышының көлемі 3 000 текше сантиметрден асатын жеңіл автомобильдерге акциз салынуы мүмкін. Көрсетілген мөлшерлеме — қозғалтқыштың әр текше сантиметріне 100 теңге.

Коммерциялық мақсатта әкелінетін көліктерге қолданылатын төлемдер мен оларды есептеу тәртібі жеке пайдалану үшін импортталатын автомобильдерге арналған мөлшерлемелерден ерекшеленеді. Сондықтан екі көліктің кедендік рәсімдеу құнын тек бір мөлшерлемеге сүйеніп салыстыру дұрыс емес. Нақты соманы есептеу үшін автомобильдің кедендік құнын, шығарылған жылын, қозғалтқышының сипаттамаларын, шыққан елін және оған қолданылатын кедендік рәсімді ескеру қажет.

Жылына бір көлікке ғана электронды паспорт рәсімделеді

Жеке тұлғаларға электронды паспорт рәсімдеуге де шектеу қойылған. Атап айтқанда, бір адамға жылына бір автокөлікке ғана КҚЭП беріледі. Құжатты рәсімдеу кезінде көлік иесінің деректері жолаушылардың кедендік декларациясында көрсетілген декларанттың мәліметтерімен салыстырылады. Өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің мәліметінше, бұл талап жеке пайдалануға арналған көлік ретінде бірнеше автомобильді топтап әкелуді шектеуге бағытталған.

Сонымен бірге министрлік көлікті өз қажеті үшін әкеліп, рәсімдеген азаматтың кейін оны сатуға құқығы бар екенін түсіндірді. Яғни автокөлікті кейіннен сату фактісінің өзі заң бұзушылық болып саналмайды. Осыған байланысты электронды паспорт рәсімдеуге қойылған шектеуді көлікке иелік етуге немесе оны сатуға толық тыйым салу деп түсінбеу керек. Шектеу жеке пайдалану үшін әкелінетін автокөліктердің құжаттарын рәсімдеу тәртібіне қатысты.

Автокөлікті кедендік тазарту шығыны қанша?

Кедендік төлемдердің көлемі автокөліктің шығарылған жылына, кедендік құнына және қозғалтқышының көлеміне қарай есептеледі. Жеке тұлғалардың өз қажеті үшін әкелетін көліктеріне қолданылатын негізгі мөлшерлемелер Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің 2017 жылғы 20 желтоқсандағы №107 шешімінде бекітілген. Көз салып көрейік.

Шығарылғанына үш жыл толмаған автомобильдер үшін кедендік төлем мөлшері оның құнына байланысты анықталады. Ал шыққанына үш жылдан бес жылға дейінгі көліктерге қолданылатын мөлшерлеме қозғалтқыш көлеміне қарай есептеледі.

Бұл мөлшерлемелер жеке пайдалануға арналған автокөліктердің кедендік төлемдеріне қатысты екенін ескеру қажет. Оған көлікті жеткізу құны, кәдеге жарату алымы, алғашқы мемлекеттік тіркеу және Қазақстанда рәсімдеу кезінде туындайтын өзге де шығындар кірмейді.

Кәсіпкерлер үшін көлік әкелу тәртібі қандай?

Егер автокөлік кейіннен сату немесе басқа да кәсіпкерлік мақсаттар үшін импортталса, оны кедендік рәсімдеу тәртібі өзгеше болады. Мемлекеттік кірістер комитетінің түсіндіруінше, мұндай көліктер жеке пайдалануға арналған тауарлар санатына жатпайды. Сондықтан олар жалпы тәртіппен, тауарларға арналған декларация арқылы рәсімделеді. Бұл ретте тиісті кедендік рәсімдердің, техникалық талаптардың және қолданыстағы шектеулердің сақталуы міндетті.

Коммерциялық мақсатта көлік әкелген кезде оның сипаттамалары мен қолданылатын кедендік рәсімге қарай бірнеше төлем туындауы мүмкін. Мемлекеттік кірістер комитетінің мәліметтерінде мынадай төлемдер көрсетілген:

• Әкелу кедендік бажы. Оның мөлшерлемесі көліктің шығарылған жылына, қозғалтқышының көлемі мен түріне байланысты болады. Қолданылатын мөлшерлеме 0–18% аралығында болуы немесе қозғалтқыштың не басқа өлшем бірлігінің көлеміне қарай белгіленуі мүмкін. Бұл ретте Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің 2021 жылғы 14 қыркүйектегі №80 шешіміндегі талаптар ескеріледі.

• Қосылған құн салығы (ҚҚС). 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда ҚҚС-тың жалпы мөлшерлемесі 16%-ды құрайды.

• Кедендік декларациялау алымы. Мәтінде көрсетілген мәлімет бойынша, оның мөлшері 6 АЕК.

• Акциз. Қозғалтқышының көлемі 3 000 текше сантиметрден асатын жеңіл автомобильдерге акциз салынуы мүмкін. Көрсетілген мөлшерлеме — қозғалтқыштың әр текше сантиметріне 100 теңге.

Коммерциялық мақсатта әкелінетін көліктерге қолданылатын төлемдер мен оларды есептеу тәртібі жеке пайдалану үшін импортталатын автомобильдерге арналған мөлшерлемелерден ерекшеленеді. Сондықтан екі көліктің кедендік рәсімдеу құнын тек бір мөлшерлемеге сүйеніп салыстыру дұрыс емес. Нақты соманы есептеу үшін автомобильдің кедендік құнын, шығарылған жылын, қозғалтқышының сипаттамаларын, шыққан елін және оған қолданылатын кедендік рәсімді ескеру қажет.

Заңсыз импортқа тосқауыл: Автосарапшылар пікірі

Курсив басылымындағы әріптестердің мәліметінше, автомобиль нарығын мониторингтеу және талдау агенттігінің бас директоры Артур Мискарянның пікірінше, негізгі өзгеріс көлікті алғашқы тіркеудің оны елге әкелген кезде кімнің атына рәсімделгеніне байланысты болуы. Оның айтуынша, бұған дейін көлік елге бір адамның атына әкелініп, Қазақстанда алғашқы тіркеуден басқа адамның атына өткізілген жағдайлар кездескен. Мұндай тәсіл коммерциялық қызметті жеке мақсаттағы импорт ретінде көрсетуге мүмкіндік берген. Енді бұл тетік басқаша жұмыс істеуі керек. Яғни көлікті жеке пайдалануға әкеліп, өз атына рәсімдеген адам оны тіркей алады.

"Бұл — көлік әкеліп, бірақ салық жүктемесі мен жауапкершіліктен жалтарған адамдардың бизнесін заңдастырып, салықты толық төлеуге мәжбүр болатындықтан өте маңызды мәселе", — деп атап өтті сарапшы.

Мискарян нарықтың ауқымына да назар аударды. Оның мәліметінше, Қазақстанда жыл сайын бұрын тіркелген автомобильдерді қайта сату бойынша шамамен 1–1,2 миллион мәміле жасалады. Былтыр жаңа көліктерді сатып алу бойынша 230 мыңнан астам мәміле жасалып, елге шамамен 150 мың автомобиль импортталған. Сонымен қатар сарапшының бағалауынша, осы көлемнің ішінде салықтан жалтару мақсатында жүргізілген операциялар болуы мүмкін коммерциялық импорт та бар. Сондықтан Мискарянның пікірінше, жаңа ережелердің тиімділігі олардың іс жүзінде қаншалықты жүйелі әрі дәйекті қолданылатынына байланысты болады.

Нарық кімге бұйырады?

Тәуелсіз автомобиль одағының төрағасы Эдуард Эдоковтың пікірінше, жеке тұлғаларға көлік импорттауға қойылатын талаптардың қатаюы ең алдымен ресми дистрибьюторларға тиімді. Бұған дейін ірі дилерлермен бәсекелесіп келген тәуелсіз жеткізушілер мен делдалдар енді қосымша шектеулер мен шығындарға тап болуы мүмкін.

"Жеке импорт зардап шегеді, бәсекелестік азаяды. Ал тұтынушылар көлікті қымбаттырақ сатып алуға мәжбүр болады. Оның үстіне, соңғы жылдары қалтамыздағы ақша көбейген жоқ", — деді ол.

Эдоков бұған өз тәжірибесін мысалға келтірді. Шамамен үш жыл бұрын ол Қытайдан электромобильге тапсырыс беріп, оны 18 миллион теңгеге сатып алған. Кейін дәл осы модель Қазақстандағы ресми дилерде пайда болғанда, оның бағасы шамамен 24 миллион теңге болған. Сарапшының пікірінше, бұл айырмашылық жеке импорттың ресми дилерлерге қаншалықты үлкен бәсекелестік тудырғанын көрсетеді.

Эдоковтың пайымдауынша, жаңа шектеулер сұраныстың ресми дилерлерге қарай ауысуына әкелуі мүмкін. Бұған дейін Қытайдан тәуелсіз жеткізушілер арқылы арзан көлікке тапсырыс бере алған сатып алушылар енді не ресми дилерден көлік алуға, не қолданыста болған автомобильдер нарығынан іздеуге мәжбүр болады. Сарапшы Қазақстандағы автомобиль нарығының сыйымдылығы мәселесін де көтерді. Оның пікірінше, елдегі жаңа көліктерге деген сұраныс шекті деңгейіне жақындаған. Ал отандық зауыттар өндіріс көлемін одан әрі арттыруға мүдделі.

"Нарық іс жүзінде толып қалды, ал өндірушілер одан да көп көлік шығарғысы келеді", — дейді Эдоков.

Мұндай жағдайда параллель және жеке импортты шектеу сұранысты Қазақстанда өндірілген немесе елге ресми түрде жеткізілген көліктерге бағыттау тәсілдерінің біріне айналуы мүмкін. Сонымен қатар Эдоковтың пікірінше, қазақстандық автомобиль өнеркәсібі ішкі нарықтағы шектеулі сұраныстың орнын экспорт арқылы толтыра алмайды. Оның бағалауынша, әзірге отандық көліктердің бағасы сыртқы нарықтарда бәсекеге түсуге тиімді емес.

Еске сала кетейік, Қазақстанда жеке тұлғалардың шетелден көлік әкелуіне, электронды паспорт рәсімдеуіне және кәдеге жарату алымын төлеуіне қойылатын талаптар күшейтілді. Бұған Қытай мен Қазақстанның көлік импорты бойынша статистикасындағы алшақтық та назар аудартты. 2025 жылы екі елдің деректері арасында 23,2 мың автокөлік пен 1,5 миллиард доллар айырмашылық болған.

Қазақстанда ауа сапасына жүргізілген мониторинг қорытындысы жарияланды. Мамандар еліміздегі 70 елді мекеннің 11-інде ауаның ластану деңгейі жоғары немесе өте жоғары екенін анықтаған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

"Қазгидромет" мекемесінің 2025 жылғы мониторинг нәтижесіне сәйкес, 27 елді мекенде ауаның ластану деңгейі көтеріңкі, ал қалған 32 елді мекенде төмен болған. Ауасы қатты ластанған елді мекендердің қатарына Қарағанды, Теміртау, Сәтбаев, Абай, Ақтөбе, Алматы, Талғар және Түркістан қалалары кірді. Сондай-ақ Ақтөбе облысындағы Шұбаршы мен Кеңқияқ және Атырау облысындағы Жанбай елді мекендері де осы тізімде бар.

Ең жоғары көрсеткіштердің бірі Ақтөбе облысындағы Кеңқияқта тіркелген. Мұнда ауадағы күкіртсутектің мөлшері рұқсат етілген шектен 33,4 есе асып кеткен. Ал Шұбаршыда бұл көрсеткіш 13,8 есеге жеткен. Қарағандыда ауа құрамындағы PM2,5 деп аталатын өте ұсақ шаң бөлшектерінің мөлшері рұқсат етілген деңгейден 27,4 есе жоғары болған. Бұл бөлшектердің қауіптілігі – олардың көзге көрінбейтіндей ұсақ болуында. Олар тыныс алу жолдары арқылы өкпенің терең бөлігіне дейін өтіп, денсаулыққа кері әсер етуі мүмкін.

Мамандар Қарағандыдағы ауа сапасына жеке үйлерді жылыту үшін жағылатын отын мен автокөліктерден бөлінетін түтіннің әсер ететінін атап өткен. Әсіресе, желсіз күндері зиянды заттар ауада ұзақ сақталып, ластану деңгейі арта түседі.

Ақтөбеде де күкіртсутек мөлшерінің жоғарылағаны тіркелген. Оның ең жоғары көрсеткіші рұқсат етілген шектен 16,1 есе асқан. Бұған өнеркәсіп орындары, көлік қозғалысы, коммуналдық нысандар мен кәріз жүйелері әсер етуі мүмкін. Ал Алматыда зиянды заттардың мөлшері шекті деңгейден 9,6 есеге дейін асқан. Қала ауасында азот диоксиді, көміртек тотығы, ұсақ шаң бөлшектері, күкірт диоксиді, озон және бензапирен мөлшерінің жоғарылағаны байқалған. Теміртауда ең жоғары көрсеткіш рұқсат етілген шектен 9 есе асса, Сәтбаевта 9,9 есе, Абайда 7,2 есе болған.

Атырау, Өскемен, Астана және Шымкенттегі жағдай қандай?

Мониторинг қорытындысында бұл қалалар ауаның ластану деңгейі көтеріңкі елді мекендердің қатарына енгізілген.

Атырауда жыл ішіндегі ең жоғары көрсеткіш рұқсат етілген шектен 19,7 есе асқан. Ауа құрамында күкіртсутек, көміртек тотығы, күкірт диоксиді, азот қосылыстары және басқа да зиянды заттардың мөлшері жоғарылаған. Мамандар ықтимал ластану көздері ретінде мұнай-газ кәсіпорындарын, кәріз нысандарын, өндіріс орындарын және жылу энергетикасын атаған.

Өскеменде көміртек тотығының мөлшері белгіленген шектен 5,4 есе жоғары болған. Қаладағы ауа сапасына өнеркәсіп кәсіпорындары, автокөліктер және жеке тұрғын үйлердегі жылыту жүйелері әсер етуі мүмкін. Шымкентте зиянды заттардың ең жоғары мөлшері рұқсат етілген шектен 3,6 есе асып кеткен. Негізгі ластаушы заттардың қатарында күкіртсутек, көміртек тотығы мен шаң бар.

Ал Астана 2025 жылдың жалпы қорытындысында ауа ластануы көтеріңкі елдімекендердің қатарына кірген.

Ауаны қандай заттар ластайды және олар несімен қауіпті?

Күкіртсутек — шіріген жұмыртқаның иісіне ұқсас өткір иісі бар түссіз улы газ. Органикалық заттар ыдырағанда түзіледі. Сондай-ақ өнеркәсіп пен мұнай-газ нысандарынан бөлінуі мүмкін. Ауадағы мөлшері көбейсе, денсаулыққа қауіп төндіреді.

Азот диоксиді — зауыттарда, электр станцияларында және көлік қозғалтқыштарында отын жанғанда бөлінетін зиянды газ. Тыныс алу жолдарын тітіркендіріп, дем алуды қиындатуы және демікпені асқындыруы мүмкін.

Көміртек тотығы, яғни иіс газы — отын толық жанбағанда түзілетін түссіз әрі иіссіз газ. Ол қанның оттегін тасымалдауына кедергі келтіреді. Мөлшері жоғары болса, адамды ауыр улануға әкелуі мүмкін.

Күкірт диоксиді — құрамында күкірт бар отынды жаққанда және кейбір өндірістік процестер кезінде бөлінетін өткір иісті газ. Тыныс алу жолдарын тітіркендіреді. Әсіресе демікпесі бар адамдарға қауіпті.

Аммиак — өткір иісті түссіз газ. Ауаға өндіріс орындары мен ауыл шаруашылығы нысандарынан таралуы мүмкін. Жоғары концентрацияда көзді, теріні және тыныс алу жолдарын тітіркендіреді.

Фенол — өнеркәсіпте қолданылатын улы химиялық қосылыс. Өндірістік шығарындылармен бірге ауаға түсуі мүмкін. Оның әсерінен шырышты қабықтар тітіркеніп, ішкі ағзалар зақымдануы ықтимал.

Жерге жақын қабаттағы озон күн сәулесінің әсерінен ауадағы ластаушы заттар өзара химиялық реакцияға түскенде пайда болады. Атмосфераның жоғарғы бөлігіндегі қорғаныш озон қабатынан айырмашылығы — бұл газ адамға зиян. Ол өкпені тітіркендіріп, тыныс алуды қиындатуы мүмкін.

Бензапирен — органикалық отын толық жанбағанда түзілетін улы зат. Көліктерден, жылыту жүйелері мен өнеркәсіп нысандарынан шығатын түтіннің құрамында кездесуі мүмкін. Қатерлі ісіктің даму қаупін арттыратын канцерогендерге жатады.

PM2,5 және PM10 — ауада қалқып жүретін ұсақ бөлшектер. PM2,5 бөлшектерінің диаметрі 2,5 микрометрден, ал PM10 бөлшектерінікі 10 микрометрден аспайды. Олар тыныс алу жүйесіне еніп, ең ұсақтары өкпенің терең бөліктеріне дейін жетеді. Мұндай бөлшектермен ластанған ауаның әсері тыныс алу және жүрек-қан тамырлары аурулары қаупінің артуымен байланысты.

Шаң және өзге де қалқыма бөлшектер кәсіпорындардың жұмысы, көлік қозғалысы, құрылыс және отын жағу кезінде ауаға таралады. Олар тыныс алу жолдарын тітіркендіреді. Денсаулыққа әсері бөлшектердің көлемі мен химиялық құрамына байланысты.

Қай қалаларда ауаның ластану деңгейі төмен?

"Қазгидрометтің" жылдық есебіне сәйкес, Ақтау, Семей, Көкшетау, Орал, Талдықорған, Балқаш, Қостанай, Павлодар, Петропавл, Екібастұз және басқа да бірқатар елді мекенде ауаның ластану деңгейі төмен деп бағаланған.

Мониторинг барысында күкіртсутек, азот диоксиді, көміртек тотығы, күкірт диоксиді және ұсақ шаң бөлшектері сияқты заттар бақыланған. Олардың кейбірі тыныс алу жолдарын тітіркендірсе, енді бірі жоғары мөлшерде адам денсаулығына елеулі қауіп төндіруі мүмкін.

"Қазгидрометтің" есебінде 2025 жылы республика бойынша ауаның жоғары деңгейде ластануының 481 жағдайы және өте жоғары деңгейде ластануының бір жағдайы тіркелгені көрсетілген.

Ең көбі Қарағандыда анықталған, яғни 259 жағдай белгілі болған. Атырауда 119, Кеңқияқта 36, Шұбаршыда 16, Астанада 15, Петропавлда 11 және Ақтөбеде 9 жағдай тіркелген. Құлсарыда болса 16 жағдай анықталған.

Айта кетейік, бұған дейін Атырау тұрғындары қаладағы өткір жағымсыз иіске шағымданған еді. Экология министрлігі ауадағы күкіртсутек мөлшерінің жоғарылауына кәріз нысандары, булану алаңы мен жылу қазандықтары әсер еткенін мәлімдеді. Жергілікті тұрғындар жағымсыз иістен басы ауырып, тыныс алуы қиындағанын айтқан.

Алматының Алмагүл шағынауданының тұрғыны үйіндегі краннан лай су аққанын айтып, әлеуметтік желіде шағымын жеткізген. Оның сөзінше, суды жарты сағат бойы ағызғанымен, түсі өзгермеген. Кейін басқа ауданның тұрғындары да осындай жағдайға тап болғанын жазды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Тhreads желісінде жарияланған жазбада тұрғын ваннасына жиналған қоңыр түстес судың суретін жариялаған. Ол коммуналдық қызмет тарифтері өсіп жатқанда судың сапасы неге жақсармай отырғанына наразылық білдірді.

"Суды жарты сағат бойы ағыздық. Сонда да лай болып тұр. Тарифтерді көтереді, ал судың сапасы керісінше нашарлап барады. Есептегіш арқылы қаншама су өткіземіз, бірақ бәрібір тұнба қалады. Оны жуып кетіру де қиын, ваннаны тат басып қалады. Мұны қалай түсінуге болады?" – деп жазды тұрғын.

Жазба авторы Алматы әкімдігін мәселені шешуге шақырды. Жағдай өзгермесе, бүкіл шағынаудан болып e-Otinish арқылы шағым түсіретіндерін ескертті. Бұл жазбаға өзге тұрғындар да жаппай пікір қалдырған.  

"Краннан шоколад түстес су аққанда мен оны мүлде ашпаймын. Неге сонша суды ағызасыз? Көршілеріңіз ағыза берсін", – деп жазды желі қолданушыларының бірі.

Ал тағы бір тұрғын қаладағы жөндеу жұмыстары су сапасына әсер етуі мүмкін екенін алға тартты.

"Бүкіл қаланы қазып тастады. Құбырларды ауыстырып жатыр, судың лайлануы содан", – деп пікір қалдырды ол.

Бостандық ауданындағы "Өркендеу" тұрғын үй кешенінің тұрғыны да осындай жағдайға тап болғанын айтып, бейнежазба жариялады. Видеода асүйдегі краннан қою қоңыр түсті су ағып, ыдысқа толып жатқанын көруге болады.  

Тұрғындардың шағымына әлеуметтік желідегі пікірлер бөлімінде "Алматы жылу жүйесі" ЖШС өкілдері жауап берді. Олар ыстық су сапасының уақытша нашарлауын жылу жүйесінің жұмысымен байланыстырды.

"Ыстық су сапасының уақытша нашарлауына жылу көзінен келетін жылу тасымалдағыштың берілуін тоқтатып, кейін қайта қосу себеп болған. Сонымен қатар үйдің элеватор торабында судың құрамындағы ірі қоспаларды ұстап қалатын сүзгі орнатылуы керек. Пәтер иелері кооперативі немесе мүлік иелері бірлестігі осы сүзгіні тексеріп, үйдің ішкі жүйесін шаюы қажет", – делінген компанияның жауабында.

Дегенмен компания өкілдері Алмагүл шағынауданында ыстық су сапасының қашан қалпына келетінін нақтылаған жоқ.  

Еске салайық, бұған дейін Алматыдағы "Өркендеу" тұрғын үй кешенінің тұрғындары краннан қоңыр түсті су ағып жатқанына шағымданған еді. Алайда "Алматы Су" мекемесі орталықтандырылған су жүйесінде ешқандай ақау тіркелмегенін мәлімдеді. Мамандар тұрғын үй кешеніне барып тексеру жүргізіп, суық судың сапасынан ауытқу анықтамаған.

Әнші Жазира Байырбекова "Әгугәй" ансамбліне театр ашу үшін ұшағын сату туралы шешім қабылдады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Өнер иесі бұл жаңалығын Instagram парақшасында бөліскен. Ол ұшақты сатып алғысы келетіндерді ансамбльдің парақшасына өтуге шақырды. Ал хабарландыруда әуе кемесінің бағасы 16 миллион доллар деп көрсетілген.

"Театрды ашу үшін самолетімізді сатамыз деп шештік. Алғысы келетіндер @aguqai_ansambl-дің парақшасына тіркеліңіздер!" – деп жазған әнші.

Бұл хабарландыруды оқырмандар әртүрлі қабылдады. Бірі әншілердің ұшақ сатып алатындай табыс тапқанына таңғалса, енді бірі мұны әзілге айналдырған. Кейбірі Жазираның көпшілікке танымал "Әлди-әлди" әнін еске алып, ұшақтың ақшасын осы туындының өзі-ақ шығарып берген болар деген пікір білдірді.

Алайда кейін хабарландыру әншінің парақшасынан жоғалып кетті. Оның не себепті өшірілгені туралы мәлімет жоқ.

Қазақстанда министрліктер мен әкімдіктердің жұмысын жыл сайын бағалап, төмен нәтиже көрсеткен басшылардың жауапкершілігін қарастыруға негіз болған жүйе күшін жойды. Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың тиісті жарлығы 2026 жылғы 21 қазанда қолданысқа енді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Бұл мемлекеттік органдардың жұмысы енді бағаланбайды дегенді білдірмейді. Олардың даму жоспарларын қалай орындап, бюджет бағдарламаларында көзделген нәтижелерге қаншалықты қол жеткізгенін Жоғары аудиторлық палата тексеруді жалғастырады. Алайда бұрынғы рейтинг жасау тәртібі мен сол рейтингке сүйеніп басшылардың жауапкершілігін қарастыру ережелері тоқтатылды.

Нұрсұлтан Назарбаев 2010 жылғы 19 наурызда қол қойған №954 жарлық күшін жойды. Ол орталық мемлекеттік органдардың, облыстардың, республикалық маңызы бар қалалар мен астана әкімдіктерінің жұмысын бағалаудың ортақ тәртібін бекіткен еді.

Тоқаевтың 2026 жылғы 18 қыркүйектегі №1469 жарлығымен күшін жойған құжаттар мен жекелеген ережелер тізіміне барлығы 33 тармақ енген.

Төмен көрсеткіш үшін басшыларға қандай шара қарастырылған?

Бұрынғы жүйеде мемлекеттік орган рейтингте соңғы үш орынның бірін иеленсе немесе өзі жауапты саладағы көрсеткіштер үш жыл қатарынан нашарласа, оның басшысының жауапкершілігі қарастырылуы мүмкін еді. Мұндай ұсынысты Президент әкімшілігі енгізетін.

Дегенмен төмен баға алған министрді немесе әкімді бірден қызметінен босатпайтын. Оған қандай шара қолдану керегі бөлек қаралатын.

Бұдан бөлек, мемлекеттік органдардың бірінші басшылары бағалауға берілген мәліметтердің шынайылығына, толықтығына және уақытында ұсынылуына жеке жауапты болған.

Министрліктер мен әкімдіктер қалай бағаланды?

Бұл жүйе 2010 жылы екі орталық мемлекеттік орган мен бір облыс әкімдігінде сынақтан өткізіліп, 2011 жылдан тұрақты қолданыла бастады.

Бағалау кезінде ведомстволардың міндеттерін қаншалықты орындағаны, бюджет қаражатын қалай жұмсағаны және халықпен байланысы ескерілді. Сондай-ақ олардың ішкі жұмысын ұйымдастыруы мен салалар және өңірлерді дамытудағы нақты нәтижелеріне назар аударылды.

Соңғы жылдары операциялық тиімділік үш бағыт бойынша бағаланды:

• Мақсаттарға қол жеткізу — 45%. Даму жоспарларының орындалуы, бюджет бағдарламаларының көрсеткіштері және қаражатты тиімді пайдалану есепке алынды.

• Халықпен және бизнеспен өзара іс-қимыл — 30%. Мемлекеттік қызметтердің сапасы, азаматтардың өтініштері мен шағымдарын қарау, ведомстволардың ашықтығы бағаланды.

• Ұйымдастырушылық даму — 25%. Кадрларды басқару мен ақпараттық технологияларды пайдалану тиімділігі тексерілді.

Баға тек мемлекеттік органдардың өз есептеріне сүйеніп қойылған жоқ. Ресми статистика, тексеру қорытындылары, тәуелсіз сарапшылардың тұжырымдары, әлеуметтік зерттеулер мен қоғамдық кеңестердің ұсынымдары да пайдаланылды.

Осы деректер негізінде Жоғары аудиторлық палата тиімділік рейтингін жасады. Нәтижелер арнайы комиссия арқылы президентке ұсынылды. Мемлекеттік құпия мен заңмен қорғалатын өзге де ақпаратты қоспағанда, бағалау қорытындылары ашық жариялануға тиіс болды.

 Жүйені неге өзгертпек болды?

Мемлекеттік органдардың жұмысын бағалау тәсілдерін қайта қарау мәселесі 2025 жылы көтерілген. Сол жылдың қыркүйегінде Жоғары аудиторлық палата елде бір мезетте бағалаудың тоғыз түрлі форматы қолданылатынын хабарлаған.

Мәселен, Ұлттық экономика министрлігі өңірлердің инвестициялық тартымдылығын, Бас прокуратура құқық қорғау органдарының жұмысын, ал Мәдениет және ақпарат министрлігі мемлекеттік органдардың ашықтығын бағалаған.

Аудиторлардың пікірінше, бұл бағалаулар көбіне бірін-бірі қайталап, мемлекеттік басқарудың тиімділігін толық көрсетуге мүмкіндік бермеген.

Сондықтан палата оларды мақсаттарға қол жеткізу, ашықтық, цифрлық даму және қызмет көрсету сапасы секілді төрт негізгі индексті қамтитын бірыңғай жүйеге біріктіруді ұсынған.

Жаңа бағалау қандай болуы мүмкін?

Талқыланған модельде министрліктер мен әкімдіктерді бір-бірімен салыстырудың орнына, әр мемлекеттік органның бұрынғы нәтижесімен салыстырғандағы ілгерілеуін анықтау ұсынылды. Бұл ведомство жұмысының шынымен жақсарғанын көрсетуге тиіс.

Сондай-ақ халықаралық рейтингтердегідей AAA, AA, A, BBB секілді әріптік бағалау енгізу және тексеруді жылына үш рет өткізу ұсынылған. Осылайша, жыл соңын күтпей, аралық нәтижелерді бақылауға мүмкіндік туады.

Жаңа тәсілде өткізілген іс-шаралар санынан гөрі жұмыстың нақты нәтижесіне басымдық беру көзделген. Ол үшін әр мемлекеттік органға жеке тиімділік көрсеткіштерін — KPI белгілеу ұсынылды. Ал екі жыл қатарынан төмен нәтиже көрсету кадрлық шешімдерге негіз болуы мүмкін.

Алайда бұлар — талқылау барысында айтылған ұсыныстар. Оларды күшіне енген талаптармен шатастырмаған жөн.

2026 жылғы 23 шілдедегі заңға сәйкес, Жоғары аудиторлық палата министрліктер мен әкімдіктердің даму жоспарларын орындауын және бюджет бағдарламаларындағы нәтижелерге жетуін бағалайды. Палатаға осы бағалаудың жаңа ережелерін қазан айында бекіту тапсырылған.

Жарлықтың күші жойылғаннан кейін не өзгереді?

2026 жылғы 21 қазаннан бастап министрліктер мен әкімдіктердің жұмысын бағалаудың бұрынғы жүйесі күшін жойды. Сонымен қатар рейтинг жасау және жұмыстың нашар нәтижелері үшін басшылардың жауапкершілігін қарау тәртібі де тоқтатылды.

Алайда мемлекеттік органдардың жұмысы бағалана береді. 2026 жылғы 23 шілдедегі заңға сәйкес, Жоғары аудиторлық палата министрліктер мен әкімдіктердің даму жоспарларын қалай орындап жатқанын және бюджет бағдарламаларында көзделген нәтижелерге қол жеткізуін тексеруге тиіс. Жұмысты бағалаудың жаңа қағидаларын бекіту Жоғары аудиторлық палатаға қазан айында тапсырылған.

Ұлттық қауіпсіздік комитеті Маңғыстау облысынан шетелге мұнай өнімдерін заңсыз тасымалдаған ұйымдасқан топтың әрекетін әшкереледі. Тергеу мәліметінше, бірнеше жыл бойы мұнай өнімдері құжат жүзінде басқа отын түрі ретінде көрсетіліп, елден шығарылып отырған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

ҰҚК мәліметінше, заңсыз тасымалды Маңғыстау облысындағы кәсіпкер ұйымдастырған. Ол жер қойнауын пайдаланушы компаниялармен шикі мұнай сатып алу жөнінде келісімшарттар жасасқан. Кейін сатып алынған мұнай "Standart Petroleum" және "Mangystau Oil Refining" шағын зауыттарында өңделген. Дайын өнімді шетелге шығару үшін оның құжаттары өзгертілген. Мұнай өнімдерінің сапасы туралы жалған құжаттар жасалып, жүк пеш отыны ретінде рәсімделген. Осылайша, өнім Ақтау теңіз портына жеткізіліп, танкерлермен шетелге тасымалданған.

Бұл схема бірнеше жыл бойы жұмыс істеген. Тергеу дерегіне сүйенсек, 2019–2023 жылдары тек "Batys Nefte Trade" компаниясы арқылы 160 мың тоннадан астам мұнай өнімі заңсыз экспортталған. Бұл операциялардың жалпы құны шамамен 45 миллиард теңгеге жеткен. Ұлттық қауіпсіздік комитеті қылмыстық істі тергеу барысында заңсыз тасымалға қатысы бар адамдардың мүлкіне қатысты шаралар қабылданғанын мәлімдеді.

"Биыл жүргізілген процестік іс-шаралар аясында қылмыстық іс фигуранттарының активтері, сондай-ақ шағын мұнай өңдеу зауыттары, танкер және өзге де мүлік тәркіленді. Заңсыз алынған кірістер мен төленбеген салықтар есебінен мемлекетке 2 миллиард теңгеден астам қаражат қайтарылды. Қылмыстық схеманы ұйымдастырған адам халықаралық іздеуге жарияланды", – делінген ҰҚК хабарламасында.

Бұл іске қатысы бар бес адам бұған дейін сотталған. Ақтау қалалық соты олардың қатарындағы шағын мұнай өңдеу зауыттары мен мұнай саудасымен айналысқан компания басшыларын кінәлі деп таныған.

 Сот үкімімен бес адам Қылмыстық кодекстің 234-бабының 3-бөлігі және 262-бабының 2-бөлігі бойынша сегіз жылға бас бостандығынан айырылды. Аталған баптар экономикалық контрабандаға және ұйымдасқан қылмыстық топқа қатысуға қатысты. Ал заңсыз тасымалды ұйымдастырды деп күдікке ілінген кәсіпкер әлі іздестіріліп жатыр.

Еске салайық, бұған дейін Ақтауда Terminalex пен SK PETROLEUM компаниялары арасында 6 мың тоннаға жуық шикі мұнайға қатысты дау туған еді. Даудың басы бірнеше жыл бұрын өңделіп, сатылып кеткен мұнайды қайтару талабынан басталған. Сот шешімімен мұнайды бастапқы иесіне қайтару міндеттелгенімен, оның әлдеқашан өңделіп кеткені белгілі болды. Кейін бұл мәселе қылмыстық іске ұласты.

Ұлттық оюмен өрнектелген бұйымдар, зергерлік әшекейлер, қолдан тігілген киімдер мен ағаштан, былғарыдан жасалған туындылар. Семейде Республика күніне орай өткен "ABAI ШЕБЕР FEST" облыстық этнофестивалі қазақ қолөнерінің байлығын паш етті. Абай облысында алғаш рет ұйымдастырылған шара дәстүрлі өнерді дәріптеп, оны жаңа қырынан танытуға арналды.

Фестивальге Семей қаласы мен облыс аудандарынан келген қолөнер шеберлері, зергерлер, этнодизайнерлер және ұлттық киім тігетін мамандар қатысты. Астанадан арнайы шақырылған дизайнерлер де өз тәжірибесімен бөлісті. Қонақтар ұлттық бұйымдар көрмесін тамашалап қана қоймай, шеберлік сағаттарына қатысып, қолөнердің қыр-сырын үйренді.

Шара барысында Абай облысы Ішкі саясат басқарма басшысының орынбасары Гүлнұр Ыдырышева ұлттық өнерді сақтап, оны келер ұрпаққа жеткізудің маңызын атап өтті.

“Ұлттық мереке – Республика күні қарсаңында облысымызда алғаш рет ұйымдастырылып отырған "ABAI ШЕБЕР FEST" этнофестивалі ұлттық құндылықтарымызды ұлықтап, қолөнердің қадірін арттыруға бағытталған. Көрмеге қойылған әрбір бұйымның артында шебердің маңдай тері, төзімі мен сүйіспеншілігі, сондай-ақ ұлтқа және мемлекетке деген құрметі жатыр. Осындай игі бастамаға қолдау білдіріп, өнерін ортаға салған облыс аудандары мен еліміздің өзге қалаларынан келген барша шеберге шынайы алғысымды білдіремін”, – деді Гүлнұр Ыдырышева.

Салтанатты шара барысында шеберлерге Абай облысы әкімінің орынбасары Мейірлан Ақылбекұлының алғыс хаттары табысталды. Марапаттарды Гүлнұр Ыдырышева тапсырды.

Абай облысы "Қоғамдық келісім орталығы" директорының міндетін атқарушы Самат Карибжанов фестивальдің өңірде алғаш рет ұйымдастырылғанын атап өтті. Оның айтуынша, мұндай шаралар ұлттық қолөнерді жаңғыртып, шеберлердің өзара тәжірибе алмасуына жол ашады.

“Басты мақсатымыз – ұлттық құндылықтарымызды дәріптеп, атадан балаға мұра болып қалған қолөнерімізді қайта жаңғырту. Фестивальге Семей қаласы мен аудандардан келген шеберлермен қатар, Астанадан арнайы шақырылған, халықаралық деңгейде танылған дизайнерлер қатысты. Олар жергілікті шеберлерге шеберлік сағаттарын өткізіп, тәжірибелерімен бөлісті”, – деді Самат Карибжанов.

Ұлттық өнер фестивальдің мәдени бағдарламасында да көрініс тапты. Көрермендер "Бәйге" этно-фольклорлық ансамблінің орындауындағы күйлерді тыңдап, домбырашылар ансамблінің өнерін тамашалады. Халық әндері шырқалып, "Тұмар" бишілер ансамблі батырлар биін ұсынды. Ал Астанадан келген "Zeken-MoDa" сән студиясының этно-fashion көрсетілімі ұлттық нақыштың сән әлеміндегі орнын көрсетті.

"ABAI ШЕБЕР FEST" атадан қалған асыл мұраны бүгінгі өнермен ұштастырып, ұлттық қолөнердің жаңа мүмкіндіктерін танытты. Фестиваль шеберлердің басын қосып қана қоймай, қазақы өнердің келешек ұрпақпен бірге жасай беретінін көрсетті.

Түркістан облысының Ордабасы ауданындағы Темірлан елді мекенінде мал сүйегінен май және желатин компоненттерін өндіретін зауыт іске қосылды. Ірі қара мал сүйегін кәдеге жаратып, одан қосылған құны жоғары өнім өндіретін жаңа кәсіпорынды іске қосуға "Huating Biotechnology Co., LTD" ЖШС 9 млрд теңге қаржы бағыттаған.  Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Кәсіпорынның ашылу салтанатына Түркістан облысының әкімі Нұралхан Көшеров қатысып, жаңа кәсіпорынның жұмысына сәттілік тіледі. Облыс басшысы өндіріс орындарының ашылуы өңір экономикасын әртараптандыруға, инвестиция тартуға және жаңа жұмыс орындарын құруға мүмкіндік беретінін атап өтті.

“Tangshan Huating Porcelain Co., LTD” компаниясының бас директоры Чжао Сюйдун облыс әкімдігіне жобаны жүзеге асыруға көрсетілген қолдау үшін алғыс білдіріп, өңірдегі өндірістік әлеуетті дамытуға бағытталған жоспарларымен бөлісті. 

Кәсіпорынға Ордабасы ауданының Темірлан елді мекенінен "Түркістан" әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациясы" АҚ арқылы 10 гектар жер учаскесі берілді. Жобаның бірінші кезеңіне 2,5 млрд теңге инвестиция салынды. Компания алғашқы кезеңде пептон компоненттерін өндіруді жоспарласа, алдағы уақытта желатин компоненттерін өндірмек.

Қазір кәсіпорында құрылыс-монтаждау жұмыстары толық аяқталып, негізгі технологиялық жабдықтар орнатылды. Кәсіпорынның жобалық қуаттылығы – жылына 5 мың тонна өнім. Өндіріс орнының іске қосылуы нәтижесінде 100 жаңа жұмыс орны ашылмақ.

Айта кетейік, пептон – биотехнология, микробиология және фармацевтика салаларында қолданылатын маңызды компонент. Оны өндіру ауыл шаруашылығы шикізатын тиімді пайдалануға және өңдеу өнеркәсібінде жаңа өндірістік бағытты қалыптастыруға мүмкіндік береді.

Іс-шара барысында лента қию рәсімі өтіп, қатысушылар кәсіпорынның өндірістік нысандарын аралады. Зауыттың жұмыс барысымен компания басшысы таныстырып, өндірістің ерекшеліктері туралы мәлімет берді.

Жаңа кәсіпорынның іске қосылуы Түркістан облысында өңдеу өнеркәсібін дамытуға, ауыл шаруашылығы шикізатын ұтымды пайдалануға және инвестициялық ахуалды нығайтуға бағытталған жұмыстардың нәтижесі.

Шымкентте Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың жаңғырту күн тәртібіне арналған "Реформалар мәні: Қазақстанның болашақ тарихының жеті тарауы" атты кітаптың таныстырылымы өтті. Іс-шара барысында кітап авторы, мемлекет және қоғам қайраткері Мәулен Әшімбаев өңірдің ғылыми және шығармашылық зиялы қауым өкілдерімен, сарапшылармен және қоғам белсенділерімен бірге Мемлекет басшысының бастамасымен елімізде жүзеге асырылып жатқан саяси, экономикалық және әлеуметтік өзгерістердің негізгі бағыттарын талқылады. Сондай-ақ сапар аясында Мәулен Әшімбаев жергілікті бочча федерациясының өкілдерімен және өңір жастарымен кездесті.

Кітаптың таныстырылымы М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университетінде өтті. Кездесу барысында автор Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен жүзеге асырылып жатқан реформалардың тарихи маңызы мен ел болашағына ықпалы туралы өз пайымын ортаға салды.

Кітапта мемлекеттік басқаруды жаңғырту, саяси және экономикалық өзгерістер, өңірлік даму, ұлттық бірегейлік, сондай-ақ Қазақстанның халықаралық аренадағы орны мен беделін айқындау мәселелері қарастырылады.

Мәулен Әшімбаев өз сөзінде Президент реформаларының мәні мен мазмұнын ашатын бірқатар негізгі мәселеге тоқталды.

Автор Конституцияда бекітілген құндылықтар еліміздің ұзақ мерзімді даму мақсаттарын айқындайтынын да атап өтті. Сонымен қатар кездесуге қатысушылар елдің технологиялық әлеуетін нығайту және цифрлық дамудың жаңа мүмкіндіктерін тиімді пайдалану мәселелерін талқылады. Мәулен Әшімбаевтың айтуынша, жаһандық өзгерістер Қазақстан үшін жаңа мүмкіндіктерге жол ашады. Мұндай жағдайда әлемде болып жатқан үдерістерден шет қалмай, олардың белсенді қатысушысына айналу маңызды.

Шымкентке сапары аясында Мәулен Әшімбаев "Металлург" спорт кешеніне барып, өңірлік бочча құрамасының спортшыларымен кездесті. Ол жаттығу барысымен танысып, параспортшылармен, мүгедектігі бар балалардың ата-аналарымен және жаттықтырушылар құрамымен инклюзия мәдениетін ілгерілету мәселелерін талқылады.

Кездесуде Мәулен Әшімбаев шымкенттік спортшылардың жетістіктеріне тоқталып, соңғы екі жылда қалада бочча спортымен айналысушылар саны едәуір артқанына назар аударды. Өңірлік команданың өкілдері республикалық жарыстарға белсенді қатысып, жүлделі орындарға ие болып жүр. Сондай-ақ Шымкентте Инклюзивті спорт орталығының салынуы спортшылардың тұрақты жаттығуына және жарыстарға дайындалуына қосымша мүмкіндіктер ашатыны айтылды.

Шымкентке сапар Достық үйінде Мәулен Әшімбаевтың қала жастарымен кездесуімен түйінделді. Ашық диалог форматында қатысушылар Мемлекет басшысының бастамасымен жүзеге асырылып жатқан реформалардың өскелең ұрпаққа беретін мүмкіндіктерін, жастардың елдегі өзгерістерге қатысуын және қоғам алдындағы жауапкершілігін талқылады.

Кездесуде жастардың ел дамуының жаңа кезеңіндегі рөліне ерекше мән берілді. Атап айтқанда, қарқынды цифрландыру мен жасанды интеллектіні енгізу жағдайында жас буынның жаңа технологияларды меңгеруі, өз әлеуетін іске асыруы және елдің өркендеуіне нақты үлес қосуы маңызды екені сөз болды.

Сонымен қатар өңір жастарының талдамалық әлеуетін нығайту мәселелеріне назар аударылды. Қатысушылар Шымкент қаласында Taldau экожүйесінің білім беру және қоғамдық жобаларына қызығушылық білдіріп, оны дамыту жөнінде өз ойларымен бөлісті.

Қазақстандық парадзюдошы Жұрқамырза Шүкірбеков Азия Пара ойындарының чемпионы атанды. Ол шешуші белдесуде ирандық қарсыласын жеңіп, ел қоржынына тағы бір алтын медаль салды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Жұрқамырза Шүкірбеков парадзюдодан J2 санатында 95 келіден жоғары салмақ дәрежесінде өнер көрсетті. Финалда ол Иран спортшысы Мохаммад Реза Кхеироллахзаде Варзимен кездесіп, жеңіске жетті.

Осылайша, қазақстандық спортшы Азия Пара ойындарының алтын жүлдегері атанды.

Еске салайық, бұған дейін қазақстандық пара жүзуші Диас Кенжебек те алтын медаль жеңіп алып, Азия рекордын жаңартқан еді. Ол S10 санатында 100 метрге шалқалай жүзуден 1 минут 1,98 секунд нәтижемен мәреге бірінші жетті. Осылайша, 1 минут 3,73 секунд болған бұрынғы рекордты жаңартты.

Диас Кенжебек бұған дейін 200 метрге кешенді жүзуден және 100 метрге еркін стильде жүзуден екі күміс медаль иеленген.

Сондай-ақ парадзюдошы Бексұлтан Құлмырза алтын жүлдегер атанса, Ғалымжан Смағұлұлы мен Даяна Федосова қола медаль жеңіп алған болатын.

Түркістан облысы Ордабасы ауданындағы Ақбұлақ елді мекенінде құрылыс индустриясын дамытуға бағытталған алюминий композиттік панельдер өндіретін зауыты ашылды. Заманауи технологияларға негізделген кәсіпорын отандық құрылыс материалдарының өндірісін дамытуға және ішкі нарықтағы сұранысты қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Кәсіпорынның ашылу салтанатына Түркістан облысының әкімі Нұралхан Көшеров қатысып, жаңа өндіріс орнының ашылуымен құттықтады. 

Салтанатты рәсім барысында ауыл ақсақалдары лента қиып, жаңа кәсіпорынның жұмысына ақ батасын берді. 

Одан кейін облыс әкімі зауыттың өндірістік нысандарын аралап, технологиялық жабдықтардың жұмысымен танысты. Кәсіпорынның қызметі мен өндіріс барысын "Nur group" ЖШС директоры Абдулла Мухитдин таныстырды.

Жобаның инвестициялық құны – 2,9 млрд теңге. Кәсіпорын жылына 3 млн шаршы метр алюминий композиттік панель өндіруге қауқарлы. Зауытта 50 адам жұмыспен қамтылады. 

Жобаны жүзеге асыру үшін Ордабасы ауданының Ақбұлақ елді мекенінен "Түркістан" әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациясы" АҚ арқылы 3,9 гектар жер телімі берілді. Қазіргі таңда құрылыс-монтаждау жұмыстары толық аяқталып, негізгі технологиялық жабдықтар орнатылған.

Алюминий композиттік панельдер құрылыс нысандарының қасбеттерін қаптауда және ғимараттардың сыртқы келбетін әрлеуде кеңінен қолданылады. Сондықтан жаңа кәсіпорынның іске қосылуы құрылыс материалдарын өндіру саласының дамуына серпін беріп, отандық өнім үлесін арттыруға мүмкіндік береді. Сондай-ақ өңірге инвестиция тартуға және халықты тұрақты жұмыспен қамтуға үлес қосады.

Бүгін Ақтөбе сотының алды шетелге шығуды армандаған туристерге толды. Әлемді аралаймын деп армандаған 5 қаланың тұрғындары миллиондап несие алып, қарызға батып отыр. Туристік фирманың басшысы Еркебұлан Аймұратов сот залына келді. Ол қарызды мойындаса да, сотқа “алаяқтық жасамадым” деген уәж айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

“Еркош тур” фирмасының басшысы Еркебұлан Аймұратов пен қызметкеріне ҚК-тің 190-3-бабы бойынша айып тағылды. Туристік компания Франция, Швейцария, Дубай, Куала-Лумпур, Жапония, Оңтүстік Корея, Малайзия, Мальдив аралдары, Өзбекстан, Грузия, Түркия, Әзербайжан, Кения, Маврикий, Бали, Қытай және Италияға саяхат ұйымдастыруға уәде берген. Алайда жәбірленушілердің айтуынша, турлар жүзеге аспай, ақшалары қайтарылмаған.

Бірнеше айдан бері полиция мен прокураның табалдырыған тоздырған жәбірленушілер де бүгін сотқа келді. Алматы, Ақтау, Атырау, Ақтөбе және Орал қалаларының тұрғындары шетелге саяхатқа шығу үшін жолдама сатып алғанымен, сапарға бара алмағандарын айтады. Жәбірленушілердің бірқатары әлі күнге дейін несие мен бөліп төлеу бойынша қарыздарын өтеп жүр.

Светлана Литвиненко жолдасымен бірге Еуропаға саяхаттауды жоспарлаған. Ол екі адамға арналған тур сатып алғанымен, сапарға шыға алмағанын және ақшасын әлі қайтарып алмағанын айтты.

Ал Ләйлім Қожанова екі адамға арналған Еуропа турын 2 миллион теңгеге бөліп төлеу арқылы рәсімдегенін жеткізді.

Сотта Еркебұлан Аймұратұлы мен оның қызметкеріне Қылмыстық кодекстің 190-бабының 3-бөлігі бойынша айып оқылды. Іс бойынша әзірге 49 жәбірленуші бар. Жәбірленушілер әлі тергеуде жатқан жүзден аса шағым бар екенін айтты. Алданғандар желіде чат ашып, өзара ақпарат алысып отыр.

Ал айыпталушы тергеу барысында барлық қажетті құжатты ұсынғанын және клиенттердің ақшасын иемденгені дәлелденбеді деп отыр. Оның сөзінше, кассаға түскен қаражаттың бір бөлігі әуе билеттері мен жатын орындарға жұмсалған.

Ол турлардың жүзеге аспауына халықаралық жағдайлар да әсер еткенін алға тартты. Атап айтқанда, Иран мен Израиль арасындағы қақтығысқа байланысты әуе қатынасындағы шектеулер мен басқа да қиындықтарды атады.

Айыпталушы туристік компанияның 2020 жылдан бері жұмыс істегенін және осы уақыт аралығында шамамен 19 700 адамды саяхатқа жібергенін мәлімдеді.

Сотта Қылмыстық кодекстің 190-бабы 3-бөлігінің 3-тармағы бойынша айыптау актісі оқылды. Тергеу нұсқасына сәйкес, 1989 жылы туған Еркебұлан Аймұратұлы мен 2002 жылы туған Назгүл Аймұратова азаматтардың сеніміне кіріп, туристік сапарларды ұйымдастыруға уәде беру арқылы ақша иемденген деп айыпталып отыр.

Айыптау актісінде көрсетілгендей, 2025 жылдан бастап олар Instagram әлеуметтік желісінде "Еркош 04 регион" парақшасын ашып, Қазақстан мен шетел қалаларына арзан турлар ұсынған. Парақшада шетелдегі демалыс орындарының бейнежазбалары мен туристік ұсыныстар жарияланған. Тергеу мәліметінше, күдіктілер сапарларды нақты ұйымдастыруға мүмкіндігі болмаса да, клиенттерден ақша қабылдаған.

Сот отырысы енді басталды. Куәгерлерден жауап алумен жалғасады.

Қазақстандық қыз Бали аралында такси ақысын төлеу кезінде алаяққа тап болғанын мәлімдеді. Оның айтуынша, жүргізуші жолақы ретінде 150 мың индонезиялық рупий алуы керек болған. Десе де төлем кезінде қыздың картасынан 15 миллион рупий шығарып алған. Бұл шамамен 380 мың теңге. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Динара Алшын мән-жайды Instagram парақшасында айтып берді. Ол Балиға бар-жоғы бес күнге барған екен.

Оның айтуынша, артық алынған ақша шамамен 380 мың теңгеге тең. Турист мұндай сомадан айырылу демалыс кезіндегі жоспарына да әсер еткенін айтты.

Ақша алып жатқан кезде қыздың интернеті дұрыс істемеген. Сол себепті банк операциясы туралы хабарламаны да бірден көрмеген. Ол төлем кезінде жолақының сомасын көріп, бәрі дұрыс деп ойлаған. Ал банк хабарламасын мейрамханаға жеткенде ғана көрген. 

Қыздың айтуынша, такси жүргізушісінің жеке басын анықтауға көмектесетін мәліметтері де болмаған. Ол жүргізушінің қайда екенін, кім екенін білмейді. Сол себепті ақшаны қайтару оңай болмай тұр екен. 

Публикация от ДИНАРА | МОДЕЛЬНЫЙ ПРОДЮСЕР | ОРГАНИЗАТОР (@dinara_alshyn)

Неге полицияға жүгінбеген?

Оқиға демалысының үшінші күні болған. Егер ол полицияға барып, тергеу жұмыстарына уақыт жұмсаса, сапарының қалған бөлігі соған кетуі мүмкін еді. Оның үстіне, жүргізушіні анықтауға қажет ақпарат болмаған.

“Жүргізуші туралы ешқандай мәлімет болмады. Полицияға барып, іздестіру жұмыстарына кіріссем, демалысымның қалған уақыты соған кетер еді”, – деп жазды ол.

Турист бұл оқиғаны жариялау арқылы өзгелерді сақтандырғысы келетінін айтты. 

Оқиғадан кейін Динара Қазақстандағы Индонезия елшілігімен байланысқан. Оның айтуынша, дипломаттар көмектесуге уәде беріп, жүргізушіні анықтау үшін банк операциялары туралы үзінді көшірме сұратқан.

Алайда ақшаны қайтару мәселесін шешу үшін қанша уақыт кететіні туралы ақпарат бермеген. 

Публикация от ДИНАРА | МОДЕЛЬНЫЙ ПРОДЮСЕР | ОРГАНИЗАТОР (@dinara_alshyn)

Осындай жағдайға тап болсаңыз, не істеу керек?

Егер картаңыздан келісілген сомадан артық ақша алынғанын байқасаңыз, мәселені шешуді кейінге қалдырмаған жөн.

• Банкке дереу хабарласыңыз. Картаңыздан артық алынған ақшаны қайтаруға көмектесуін сұраңыз. Ақшаны қайтаруға кепілдік жоқ, бірақ банкке неғұрлым ерте хабарласқан дұрыс.
• Төлем дәлелдерін сақтаңыз. Банк хабарламаларын, операция туралы үзінді көшірмені, түбіртекті, такси туралы мәліметтер мен хат-хабарларды өшірмеңіз.
• Полицияға арыз беріңіз. Оқиға шетелде болса да, жергілікті полицияға хабарлап, арыздың тіркелгенін растайтын құжатты сұраңыз.
• Елшілікке хабарласыңыз. Дипломатиялық өкілдік жергілікті органдармен байланысу тәртібін түсіндіруге көмектесе алады.

Шетелде такси ақысын төлегенде нені ескеру керек?

Саяхат кезінде лицензиясы бар таксиді немесе сенімді көлік шақыру қосымшаларын пайдаланған жөн. Аустралия үкіметінің Индонезияға сапарлайтын азаматтарға арналған ұсынымында да көшеден тоқтатылған таксиге қатысты сақ болу, көлік пен жүргізуші деректерін тексеру және жолақының дұрыс есептелгеніне көз жеткізу керегі ескертілген. 

Төлем жасамас бұрын экрандағы соманы мұқият тексеріңіз. Карта арқылы төлегенде соманың дұрыс енгізілгеніне көз жеткізіп, банк операциялары туралы хабарламаларды қосып қойған дұрыс. Сонымен қатар картаға лимит орнатып, қажет болмаса шетелдегі интернет-төлемдерді шектеуге болады.

Айта кетейік, бұған дейін Атырауда “Абырой Авто” автосалонының екі басшысы алаяқтық жасағаны үшін алты жарым жылға бас бостандығынан айырылғаны туралы жазған едік. Оған қоса сотталғандар жәбірленушілерге 1 миллиард 147,8 миллион теңге көлеміндегі шығынды өтеуге міндеттелген.