Степногорск қаласының прокуратурасы балаларға заңсыз стомотологиялық қызметтер көрсетілгенін анықтады. Стамотологтың маман екенін дәлелдейтін тиісті сертификат болмаған. Бұл туралы Stan.kz ақпараттық агенттігі хабарлайды.

Дәлірек айтқанда, прокуратура "Viamedis" ЖШС балаларға заңсыз қызмет көрсеткен. Негізсіз төленген медициналық қызметтердің жалпы сомасы 2 569 792 теңге болған.

“Аталған дәрігер 345 кәмелетке толмаған пациентке медициналық қызмет көрсеткені, ал көрсетілген қызметтер міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру қаражаты есебінен төленгені анықталды”, – деп мәлімдеді Бас прокуратура.

Салдарынан мемлекетке дәл сол 2 569 792 теңге қайтарылды.

Еске сала кетейік, Павлодарда тіс дәрігерінің қабылдауынан кейін бала жансақтау бөліміне түсті. Оқиға туралы ақпарат 21 қазанда Павлодар қаласындағы Instagram пабликтерінің бірінде жарияланды. 

Қаржылық мониторинг агенттігінің Алматы қаласы бойынша департаменті тұрғындарды жылжымалы және жылжымайтын мүлік сатып алу бағдарламаларына қатысуға шақырған күдіктіге тергеу жүргізіп жатыр. Агенттіктің мәліметінше, күдікті 2 айға қамауға жіберілді.

Қазір 275 азамат жәбірленуші бар. Оларға келтірілген жалпы шығын – 217 млн теңге болды. Агенттік тергеу барысында ұйымдастырушылар кеңес беру қызметінің ақысы деген желеумен кооперативтен 94 млн теңгені өздерімен байланысы бар тұлғалардың, соның ішінде "Кәусар" жеке кәсіпкерлігінің есепшоттарына аударғаны анықталғанын мәлімдеді.

“2022 жылы сот даулары басталғаннан кейін Алматыда "ShynSaulet", "Berekeli Shanyrak", "Aya-Aru", "Jasmin", "USCoop" және "Baiterek" атты алты жаңа тұтыну кооперативі құрылған. Бұл ұйымдар "R.O.I." тұтыну кооперативі басшысының бақылауында болған”, – деп хабарлады ҚМА.

Соттың рұқсатымен үш автокөлікке, 25 пәтерге және банк шоттарына тыйым салынды.

Еске сала кетейік, Алматыда Asar Baspana қаржы пирамидасын ұйымдастырғандарға қатысты сот үкімі шықты. Тергеу барысында олардың 90 мыңға жуық азаматтан 25 миллиард теңге қаражат тартқаны анықталды.  

Алатауда биіктігі 272 метр болатын алғашқы зәулім ғимараттың құрылысы басталды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Жобаға 360,8 миллиард теңгеден астам инвестиция салынады. Кешен екі мұнарадан тұрады: бірінің биіктігі – 272 метр, екіншісі – 78 метр. Ішінде кеңселер, тұрғын үйлер, қонақүй, сауда орындары мен қоғамдық кеңістіктер болады. Құрылысты 2029 жылдың соңына дейін аяқтау жоспарланған.

Билік бұл жобаны Алатауды ірі іскерлік орталыққа айналдыру жолындағы маңызды қадам деп отыр. Қалада инвесторларға жағдай жасау үшін арнайы құқықтық режим енгізіліп жатыр.

Инвестиция көлемі де өсіп келеді. 2026 жылы Алатаудың негізгі капиталына салынған қаражат 1,6 есе артып, 70,3 миллиард теңгеге жеткен.

Қазір қаланың инвестициялық портфелінде жалпы құны шамамен 3,11 триллион теңге болатын 67 жоба бар. Олардың барлығы іске асса, 55 мыңға жуық жұмыс орны ашылуы мүмкін.

Үкіметтің мәліметінше, Iconic Complex деп аталатын кешеннің іргетасын қалау рәсіміне премьер-министрдің орынбасары Қанат Бозымбаев қатысты.

Алайда зәулім ғимарат салумен іс бітпейді. Мұндай ауқымды жобаға жол, су, электр қуаты және қауіпсіздік мәселелері қатар шешілуі керек. Қазір осы бағыттағы 28 инфрақұрылымдық жобаға резервтен 35,3 миллиард теңге бөлінген.

Соның ішінде қосалқы стансаны жаңғырту, су жүйелерін салу және жолдарды жөндеу жұмыстары бар.

Қанат Бозымбаев құрылыс сапасы мен қауіпсіздік талаптарын қатаң сақтауды тапсырды. Әсіресе сейсмикалық қауіпсіздікке, энергия тиімділігіне және жұмыстың белгіленген мерзімде аяқталуына баса назар аударылмақ. Сондай-ақ құрылысқа қазақстандық компаниялар мен мамандарды тарту қажет.

Айта кетейік, кешеннің бас мердігері – Қытайдың China State Construction Engineering Corporation (CSCEC) компаниясы. Ал сәулеттік тұжырымдамасын америкалық SOM бюросы әзірлеген.

Еске салайық, бұған дейін Алатау қаласын Дубай, Сингапур және Қытайдың арнайы экономикалық аймақтары үлгісімен дамыту жоспарланып отырғанын жазған едік. Үкімет қаланың арнайы мәртебесі туралы Конституциялық заң жобасын әзірлеп, инвесторларға қолайлы құқықтық және салықтық жағдай жасау, цифрлық технологиялар мен жасанды интеллектіні енгізу тетіктерін ұсынды. Вице-премьер Қанат Бозымбаевтың айтуынша, 2050 жылға қарай қаланың өңірлік жалпы өнімі 50 млрд долларға (22,55 трлн теңге) жетуі мүмкін. Қазір Алатауда жалпы құны 1,8 трлн теңге болатын 44 инвестициялық жоба жоспарланған.

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі еліміздегі 7 микроқаржы ұйымына тосқауыл қойды. Бұл туралы Stan.kz ақпараттық агенттігі хабарлайды.

Агенттіктің мәліметінше, микроқаржы ұйымдары заң талаптарын жүйелі түрде бұзып келген. Осыған байланысты 23 қазанда Агенттік жеті Микро қаржы ұйымы микроқаржылық қызметті жүзеге асыруға арналған лицензиядан айырды.

Лицензиясынан айырылған Микро қаржы ұйымдары:

• "MaxMoney" МҚҰ" ЖШС;
• "Microfinance Systems" МҚҰ ЖШС;
• "SurfKaz Finance" МҚҰ" ЖШС;
• "MFO№1" МҚҰ" ЖШС;
• "Умит Финанс" МҚҰ" ЖШС;
• "Вивус" МҚҰ" ЖШС;
• "EL QAZYNA" МҚҰ" ЖШС;

Клиенттердің келісімшарттары мен қарыздары не болады?

Лицензиясынан айырылған микроқаржы ұйымы микрокредит беру қызметін жалғастыра алмайды. Сондай-ақ заңнамада көзделген жағдайларды қоспағанда, микроқаржы ұйымы қолданыстағы микрокредит беру туралы шарттардың талаптарын өзгерте алмайды.

Бұл ретте клиенттердің міндеттемелері сақталады. Өтелмеген микрокредиттері бар қарыз алушылар жасалған шарттардың талаптарын орындауға міндетті және міндеттемелерін бұзғаны үшін жауап береді.

Лицензиясынан айырылған күннен бастап 30 күнтізбелік күн ішінде ұйым микроқаржы қызметін білдіретін сөздер мен белгілерді атауынан алып тастап, қайта тіркеуден өтуі керек. Сондай-ақ ұйымды қайта ұйымдастыру немесе тарату туралы шешім қабылдауы мүмкін.

Еске сала кетейік, Қазақстанда бірнеше банк пен микроқаржы ұйымына қарызы бар азаматтар мерзімі өткен берешегін бір өтініш арқылы реттей алады. Ол үшін 2026 жылғы 1 шілдеден бастап Finkelisim.kz бірыңғай цифрлық платформасы жұмыс істеп тұр. Алайда бұл мүмкіндік барлық қарыз алушыға бірдей берілмейді: өтініш беруші бірнеше талапқа сай болуы керек.

Павлодар облыстық перинаталдық орталығында жатқан шала туған сәбидің жамбас сүйегі сынғаны анықталды. Баланың туыстары медицина қызметкерлерінен түсініктеме беріп, жағдайды тексеруді сұрайды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Оқиға туралы ақпарат Павлодардағы Instagram желісіндегі doska_pavlodar парақшасында жарияланды. Жазба авторының айтуынша, сәби биыл тамыз айында небәрі 600 грамм салмақпен дүниеге келген. Қазір баланың салмағы 2 келі 20 грамға жеткен.

Туысының сөзінше, 20-23 қазан аралығында сәбидің ата-анасы оның аяғының түсі мен көлемі өзгергенін байқап, бұл туралы перзентхана дәрігерлеріне бірнеше рет хабарлаған. Алайда олардың айтуынша, бастапқыда медицина қызметкерлері жағдайға тиісті назар аудармаған.

"Жұма күні, 23 қазанда, ата-анасы перзентханаға қайта барып, баланың жағдайында бір өзгеріс бар екенін тағы да айтқан. Сонда дәрігерлер баланың жамбас сүйегінде сынық бар екенін хабарлаған. Жарақаттың қайдан пайда болғанын сұрағанда, дәрігерлер баланың тырысу кезінде өзіне өзі жарақат салғанын айтқан. Мұндай жағдай шынымен болуы мүмкін бе?" — деп жазды сәбидің туысы Instagram парақшасында.

Жазба авторы медицина қызметкерлері баланың жағдайына қатысты толық түсініктеме бермейтінін де мәлімдеген. Оның айтуынша, жансақтау бөліміне ұялы телефон алып кіруге рұқсат етілмегендіктен, баланың жағдайын дәлел ретінде суретке түсіру мүмкін болмаған.

"Осы жағдайға байланысты медициналық мекеме мен қызметкерлердің әрекеттерін тексеріп, мәселені анықтауларыңызды және кері байланыс беруіңізді сұраймыз", – делінген жарияланымда.

Павлодар облысының денсаулық сақтау басқармасы жағдайға қатысты түсініктеме берді. Ведомствоның мәліметінше, дене салмағы өте төмен болып туған балаларды күту және олардың өмірін сақтап қалу – күрделі әрі ұзақ үдеріс.

Мұндай сәбилерде кездесуі мүмкін асқынулардың бірі шала туған балалардың остеопениясы, яғни сүйек тінінің минералдануының төмендеуі. Басқарманың мәліметінше, осы жағдай 30-55% жағдайда кездеседі және аяқ-қолды әдеттегідей қозғалту кезінде де сүйектердің өздігінен сынуына әкелуі мүмкін.

"Баланың жағдайы тұрақты. Бүгінде оны облыстық балалар ауруханасының травматолог дәрігерімен бірлесіп бақылап отырмыз. Рентгенологиялық зерттеу нәтижесі бойынша сынған жерде бастапқы сүйек ісігі қалыптасқан. Бұл сүйек тінінің тұрақтана бастағанын көрсетеді. Қазір арнайы емдеу қажет емес", – деп хабарлады денсаулық сақтау басқармасы.

Ведомство өкілдері перинаталдық орталық әкімшілігі ата-аналар мен туыстарының алаңдаушылығына түсіністікпен қарайтынын және баланың жағдайы мен медициналық бақылаудың ерекшеліктері туралы оларға тұрақты түрде түсініктеме беріп отыратынын атап өтті.

Сонымен қатар нақты клиникалық жағдайға қатысты толық ақпарат дәрігерлік құпияға жататыны және тиісті құқықтық негіздерсіз жария етілмейтіні айтылды.

Еске салайық, бұған дейін Түркістан облысының Сайрам ауданында тұратын Тұрсынай Орынбаева бір күнде алты баланың анасы атанды. Әйел жүктіліктің 32-аптасында үш қызды мерзімінен бұрын дүниеге әкелді. Сафия, Садия және Самия 22 күн дәрігерлердің бақылауында болып, кейін үйлеріне шығарылды. Бұған дейін отбасында екі қыз бен бір ұл болған.

Мәдениет және ақпарат министрлігіне “Дос-Мұқасан” мүшесі Мұрат Құсайынов “Қазақстанның халық әртісі” номинациясын алуға петиция тіркелді. Авторлар мұның 2027 жылғы марапаттау циклінде - Құсайынов негізін қалаған және жарты ғасырдан астам уақыт бойы басқарып келе жатқан "Дос-Мұқасан" ансамблінің 60 жылдығына орай болғанын қалайды. Бұл туралы Stan.kz ақпараттық агенттігі хабарлайды.

Бір қызығы петицияда Қазақстан Композиторлар одағы 2025 жылғы 23 маусымда қол қойған марапаттау парағы бар. Ал сол жылдың желтоқсанында Мәдениет министрлігі Құсайыновқа қатысты ұсыныс ведомствоға түспегенін көпшілік алдында мәлімдеген.

Кім және не сұрап отыр?

Петицияны Алматы қаласының тұрғыны, порталда Әсел С. деп көрсетілген азаматша жариялаған. Өтініш 2026 жылғы 26 қазанда кешке тіркелген. Қабылдаушы орган — Мәдениет және ақпарат министрлігі. Петицияны қарауға алу үшін 9 қарашаға дейін 50 қол жинау қажет. 26 қазанның кешіндегі жағдай бойынша оған бір адам қол қойған, он рет қаралған және жалғыз пікір қалдырылған. Ол — петиция авторының өзі.

Авторлардың пікірінше, Құсайынов заң талаптарына толық сәйкес келеді, ал оған атақ берілмеуінің жалғыз себебі — ешкімнің оны ресми түрде ұсынбағаны. Олар мұны әділетсіздік деп санайды. Сондай-ақ сахнада 60 жыл еңбек ету — мемлекет әртістің еңбегін "халық әлдеқашан берген" атақпен бағалауы үшін жеткілікті мерзім екенін атап өткен.

Петицияның негіздемесінде министрлікке мынадай ұсыныстар берілген:

• 2027 жылғы марапаттау науқаны аясында, ансамбльдің 60 жылдық мерейтойына орай, 2027 жылғы 1 тамызға дейін тиісті тәртіппен атақ беру туралы ұсыныс енгізу;

• марапаттау құжаттарын әзірлеуге Қазақстан Композиторлар одағын және басқа да шығармашылық ұйымдарды тарту;

• петицияны автор мен музыкалық қауымдастық өкілдерінің қатысуымен ашық талқылап, қабылданған шешім туралы ресми түрде хабарлау.

Министрлік "білмеген" марапаттау парағы

Петицияға орыс және қазақ тілдерінде әзірленген төрт беттік "марапаттау құжатының" сканерленген нұсқасы тіркелген. Құжаттан Құсайыновтың кандидатурасы "Қазақстан композиторлар қауымдастығы" қоғамдық бірлестігінің 2025 жылғы 23 маусымдағы №3 хаттамасына сәйкес талқыланып, ұсынылғаны көрінеді. Құжатқа ұйым жетекшісі Артық Тоқсанбаев қол қойып, мөр басқан. "Қандай атаққа ұсынылды" деген жолда "Қазақстанның халық әртісі" деп жазылған. Құсайыновтың жалпы еңбек өтілі, саладағы еңбек өтілі және бір ұжымдағы еңбек өтілі бірдей көрсетілген — 58 жыл.

Сол құжатта композитордың марапаттары да тізілген:

• 1993 жыл — "Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген әртісі" атағы;

• 1998 жыл — "Астана" медалі;

• 2002 жыл — "Құрмет" ордені;

• 2008 жыл — "Парасат" ордені;

• 2012 жыл — Жамбыл облысы Қордай ауданының құрметті азаматы;

• 2016 жыл — "Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері" құрметті атағы;

• 2023 жыл — Алматы қаласының құрметті азаматы.

Осы құжатқа қол қойылғаннан кейін бес ай өткен соң, 2025 жылғы 3 желтоқсанда Мәдениет министрлігі Tengri Life басылымына Құсайыновқа атақ беру туралы өтініштің министрлікке түспегенін хабарлаған. Ведомство сол жылғы құжат қабылдау мерзімі аяқталғанын, ал келесі жылы тиісті талаптарға сай рәсімделген құжаттарды қарауға дайын екенін айтқан. Композиторлар одағының маусым айында қол қойған марапаттау парағының қайда жіберілгені, қай органға жолданғаны және не себепті министрлікке жетпегені петиция материалдарынан белгісіз.

Неліктен дәл 2027 жыл?

Бұған ансамбльдің мерейтойы себеп болып отыр. Петицияның негіздемесіне сәйкес, "Дос-Мұқасан" ансамблінің алғашқы концерті 1967 жылғы 1 тамызда Баянауылда, Қазақ политехникалық институтының студенттік құрылыс жасағы кезінде өткен. Ансамбль атауындағы "Мұ" буыны Мұрат Құсайыновтың есімінен алынған. Ал композитордың өзі 2027 жылғы 10 тамызда 79 жасқа толады. Бұл туралы "ҚазАқпарат" мәліметінде жазылған.

2026 жылы Құсайыновтың есімі мемлекеттік марапаттау туралы жарлықтарда болған жоқ. Республика күні қарсаңында, 23 қазанда қол қойылған жарлық бойынша "Қазақстанның халық әртісі" атағын Т. Мұсабаев пен Н. Өтеулов алды. Сондықтан петиция авторлары атақ алуға ең жақын мүмкіндік ретінде 2027 жылды қарастырып отыр. Салыстыру үшін, 2025 жылғы мамырда Мәдениет және өнер қызметкерлерінің кәсіби мерекесіне орай Александр Беляков, Әлішер Кәрімов және Айгүл Қосановаға осы атақ берілген

Петиция авторларының пайымдауынша, атақ беруге ресми кедергі жоқ. "Қазақстанның халық әртісі" атағы театр, цирк, музыка өнері мен кино саласына ерекше үлес қосқан тұлғаларға беріледі. Үміткер бұған дейін Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі немесе еңбек сіңірген қайраткері атағын алуы керек. Құсайыновта аталған екі атақ та бар. Мұны министрліктің өзі де растаған. Мемлекеттік марапатқа ұсынуға Парламент, Үкімет, министрліктер, орталық және жергілікті органдар, шығармашылық одақтар мен еңбек ұжымдары құқылы. Петиция авторларының айтуынша, Мәдениет министрлігі басқа біреудің өтінішін күтпей-ақ, Құсайыновтың кандидатурасын өзі ұсына алады.

Петицияның негіздемесінде не айтылған?

Авторлар композитордың өмірі мен шығармашылығына қатысты ауқымды мәліметтер жинаған. Олардың негізгілері мыналар:

• Композитор. Құсайынов студент кезінде "Бетпақ дала" рок-композициясын жазған. Бұл шығарма ансамбльдің "Мелодия" фирмасында жарық көрген алғашқы альбомына енген. Альбом 1976 жылы жазылып, 2025 жылы винил күйінде қайта шығарылған. Композитор "Қуанышым менің", "Бойжеткен", "Туған жер", "Ғашықтар әні", "Далам менің", "Гүл қала", "Ты моя мечта", "Астана мен Алматы" және басқа да көптеген әндердің, сондай-ақ "Пір дастан" мен "Наурыз" күйлерінің авторы.

• Жаңашылдық. 1980 жылы ол Төлеген Мұхамеджановтың музыкасына жазылған "Жерұйық" рок-операсын аранжировкалаған. Бұл қазақ музыкасындағы жанрдың алғашқы тәжірибелерінің бірі болды. 1987 жылы Арал теңізінің қасіретіне арналған "Құстардың ұшуы" рок-бағдарламасын жасаған.

• Білімі. 1970 жылы Қазақ политехникалық институтының автоматика факультетін, ал 1983 жылы Алматы консерваториясын Ғазиза Жұбанованың композиция класы бойынша тәмамдаған. Композиторлар одағының мүшесі, Қазақстан өнер академиясының корреспондент-мүшесі.

• Кеңес дәуіріндегі және шетелдегі мойындалуы. 1971 жылы Ташкентте өткен "Халықтар достығы" фестивалінде бірінші орын алған. Минскіде өткен бүкілодақтық байқаудың лауреаты атанып, 1973 жылы Берлинде өткен Жастар мен студенттердің X дүниежүзілік фестивалінде алтын медаль иеленген. 1974 жылы Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығына ие болған. Венгрия, Польша, ГДР, Франция, Чехословакия, Түркия және Моңғолияда гастрольдік сапарларда болған. Ал 1970 жылдардың екінші жартысында АҚШ пен Кариб бассейні елдерінде жарты жыл өнер көрсеткен.

• Тоқсаныншы жылдар. Эстрада мемлекеттік тапсырыссыз қалған кезеңде Құсайынов 1991 жылы Қазақстандағы алғашқы жеке музыкалық орталық — "Әуенді" құрған. 2000 жылдан бастап ансамбльдің концерттік қызметін қайта жандандырған.

• Рекорд. Төрт құрлықта 5000-нан астам концерт берген. 2024 жылы ансамбльдің бұл жетістігі Қазақстанның Гиннес рекордтар кітабына енгізілген.

• Тойдың әнұраны. Петиция авторларының нұсқасы бойынша, музыкант достары "Той жыры" әнін Құсайыновтың үйлену тойына арнап жазған. Содан бері жарты ғасыр бойы бұл ән қазақ тойларында орындалып келеді.

• Естелік. 1997 жылы "Қазақ эстрадасының аңызы" атағын алған. Ансамбльге 2008 жылы Павлодарда, 2017 жылы Атырауда ескерткіш орнатылған, ал 2009 жылы Қарағандыда арнайы аллеяға жұлдызы қойылған. "Дос-Мұқасан" көркем фильмінде Құсайынов кеңесші болған. Фильм Бакуде көрсетілген. Петицияда оның Брюссель мен Венада да көрсетілгені жазылған. 2025 жылы Satbayev University студенттік жатақханалардың біріне "Дос-Мұқасан ұясы" атауын берген.

Петицияға 2026 жылғы 9 қарашаға дейін қол қоюға болады. Алайда ол 50 қол жинаған күннің өзінде, атақты тек Президент бере алады. Министрлік тек тиісті ұсыныс енгізуге құқылы.

Еске сала кетейік, "Халық әртісі" атағын иеленген әнші Әлішер Каримов әлеуметтік желіде жазба жариялады.

Bank RBK тоғызыншы халықаралық Employer Brand Award (EMBRAS 2026) сыйлығының лауреаты атанып, "Жетістік мәдениеті: ішкі мәдени код" номинациясы бойынша марапатқа ие болды. Қазылар алқасы банктің ортақ құндылықтар ұжымды біріктіріп, бірлескен мақсаттарға жетуге көмектесетін корпоративтік мәдениетті дамыту тәсілін жоғары бағалады.

EMBRAS – жұмыс беруші брендін дамыту саласындағы халықаралық кәсіби алаң. Ол компанияларды, HR сарапшыларын, таланттарды басқару және коммуникация мамандарын біріктіреді. 2026 жылы сыйлыққа Орталық Азия, ТМД және Еуропаның бес елінен 80 жоба ұсынылды. Оларды 25 елдің атынан қатысқан 29 сарапшыдан құрылған халықаралық қазылар алқасы бағалады.

Bank RBK үшін ұжымдық мәдениет тек қағидалар мен дәстүрлер жиынтығы емес. Ол ұжымның күнделікті жұмысынан көрінеді: қызметкерлер жауапкершілікті өз мойнына алады, әріптестеріне қолдау көрсетеді, жаңа шешімдер ұсынып, күрделі міндеттерді бірлесе шешеді. Осындай күнделікті әрекеттерден қызметкерлер өз әлеуетін ашып, ортақ істің бір бөлігі екенін сезінетін атмосфера қалыптастырады.

Бұл ретте ішкі коммуникация маңызды рөл атқарады. Ол қызметкерлерді ортақ мақсат төңірегіне біріктіруге, өзара диалогты қолдауға және банк құндылықтарын күнделікті жұмыстың ажырамас бөлігіне айналдыруға көмектеседі.

Айта кетейік, 2026 жылы EMBRAS ұйымдастырушылары сыйлықтың үш бағытын кеңейтіп, олардың қатарына "Жетістік мәдениеті" номинациясын да қосты. Бұл HR саласындағы өзгерістерді көрсетеді: бүгінде корпоративтік мәдениет көшбасшылықпен, қызметкерлердің жұмысқа тартылу деңгейімен және компанияның ұзақ мерзімді нәтижелерімен тығыз байланысты қарастырылады.

Bank RBK үшін корпоративтік мәдениет – жұмыстың жеке бағыты емес, дамудың ортақ жолының бір бөлігі. Өйткені әрбір бизнес нәтижесінің артында адамдардың еңбегі, идеялары, күш-жігері және біртұтас команда ретінде әрекет ету қабілеті тұр.

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі берген 2026 жылғы 15 шілдедегі №1.1.821.135 лицензиясы

Швеция билігі құпия ақпаратты деректер қауіпсіздігін қамтамасыз ететін арнайы келісімсіз енгізу оның жасанды интеллект жүйелерінде пайдаланылуына және оқыту мақсатында сақталуына әкелуі мүмкін деп алаңдаушылық білдірді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Еuronews.com порталына сілтеме жасап хабарлайды.

Басылымының мәліметінше, Швеция үкіметінің қызметкерлеріне жұмыс компьютерлерінде OpenAI компаниясының ChatGPT және Anthropic компаниясының Claude сервистерінің браузерлік нұсқаларын пайдалануға тыйым салынған.

Осындай шектеулер Швецияның салық агенттігі мен ұлттық түзеу мекемелерінде де енгізілген.

Мұндай алаңдаушылық Швецияның Көлік басқармасының қызметкерлері пайдаланған жасанды интеллект құралдарына жүргізілген тексерістен кейін туындаған. Билік арнайы деректерді қорғау және қауіпсіздік келісімдері болмаған жағдайда, құпия ақпаратты мұндай платформаларға енгізу ақпараттық қауіпсіздікке қатер төндіруі мүмкін деп есептейді.

Швеция үкіметі кеңсесінің цифрландыру жөніндегі директоры Микаэль Веттеркранц мәселе туралы пікір білдірді.

"Реттелмейтін және осындай келісімдермен қорғалмаған платформаларды пайдалану, яғни көлеңкелі IT жүйелерін қолдану, ақпараттық қауіпсіздігімізге кері әсер етуі мүмкін", – деді Микаэль Веттеркранц.

Шенеуніктерге қауіпсіздік талаптарына сәйкестігі тексерілген Microsoft компаниясының Copilot құралын пайдалану ұсынылады.

Ал ChatGPT пен Claude сервистерімен жұмысты жалғастыруға тек шектеулі санаттағы қызметкерлерге ғана рұқсат беріледі. Олар бұл құралдарды Швеция билігі арнайы әзірлеген жасанды интеллект көмекшілеріне арналған платформа арқылы ғана пайдалана алады.

Еске салайық, бұған дейін Билл Гейтс жасанды интеллект адамзатқа үлкен қауіп төндіріп, миллиардтаған адамның өліміне әкелуі мүмкін екенін ескертті. Ол АҚШ билігін жасанды интеллект технологияларын қатаң заңнамалық тұрғыдан реттеуге және міндетті қауіпсіздік шараларын енгізуге шақырды. Гейтстің пікірінше, технологияларды әзірлеушілердің өзін өзі бақылауы жеткіліксіз.

Қазақстанда Исматулла Мақсұмның діни қауымдастығында кәмелетке толмағандарға қатысты сексуалдық зорлық-зомбылық жасалды деген жарияланымдардан кейін сотқа дейінгі тергеу басталды. Бұл туралы Stan.kz ақпараттық агенттігі хабарлайды.

Жағдайға зікіршілер қауымының бұрынғы ізбасарларының сұхбаттары себеп болды. Атап айтқанда, Ақылбек Жұмабеков журналист Жанар Байсемізге жасөспірімдерге қатысты қудалау туралы айтқан. Бұрынғы оқушылардың айтуынша, діни ұстаз балаларды қорқытып, егер олар болған жайтты айтса, түрмеге қамалады деп қорқытқан.

Ішкі істер министрлігі осы оқиғаға қатысты тергеу амалдарын жүргізіп жатыр.

“Оның аясында барлық мән-жайлар тексерілетін болады. ҚПК-нің 201-бабына сәйкес өзге ақпарат жариялауға жатпайды”, – деп хабарлады Ішкі істер министрлігі.

Жанар Байсемізге берген сұхбатында не айтылды?

Ақылбек Жұмабеков сұхбатта жамағат ішінде жасөспірімдерге қатысты осындай жағдайлар болғанын айтқан. Бұған дейін белсенді Абзал Достияровқа сұхбат берген адамдар да осыған ұқсас жайттарды сөз еткен.

"Сол жерде (сопылық жамағат арасында) жүргендердің бәрі де бұның шындық екенін біледі. Бірақ, ешкім айта алмайды", – деді Жұмабеков Жанар Байсемізге берген сұхбатында.

Исматулла Мақсұмның бұрынғы шәкірттері оны әулие санағандықтан, бастапқыда айтылған жайттарға сенбегенін жеткізді. Олардың сөзінше, діни жетекшінің қасында күн сайын бір баладан түнеген. Кейін сол шәкірттердің бірі тіпті психикалық дертке шалдыққан.

Сондай-ақ олардың айтуынша, Исматулла Мақсұм балаларды болған оқиғаны біреуге айтса, түрмеге қамататынын айтып қорқытқан. Ал Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы аталған тұлғалардың ұйымға қатысы жоқ екенін мәлімдеді. мәтінді өзгертші мағынасын сақтап

Еске сала кетейік, Алматыда 9 жасар балаға сексуалдық сипаттағы әрекет жасады деген күдікпен көршісіне қатысты сотқа дейінгі тергеу басталды. Баланың анасы полицияға бірден хабарласқанын айтса, құқық қорғаушы істің неге дереу тіркелмегеніне және күдіктінің не себепті бостандықта жүргеніне қатысты сұрақ қойды.

Алматыда бірнеше ай бойы күніне 3-4 құты энергетикалық сусын ішкен жігіт асқазаны тесіліп, перитонитке шалдыққан. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Алматыда дәрігерлер асқазаны тесіліп, перитонитке шалдыққан жас жігіттің өмірін сақтап қалды. Дәрігерлердің айтуынша, науқас бірнеше ай бойы күніне үш-төрт құты энергетикалық сусын ішкен. 

Іші қатты ауырған ер адам Алматыдағы Орталық қалалық клиникалық ауруханаға жеткізілді. Тексеру барысында оның асқазанындағы ойық жара тесіліп, соның салдарынан іш қуысына қабыну тарағаны анықталды. Дәрігерлер жағдайдың өмірге қауіп төндіретінін айтып, науқасқа шұғыл ота жасады.

Аурухана хирургі Ілияс Сағиевтің түсіндіруінше, асқазанның ойық жарасы тесілген кезде оның ішіндегі заттар құрсақ қуысына түсіп, қабыну процесін туындатады. Мұндай жағдайда шұғыл медициналық көмек қажет.

Дәрігерлер науқасқа дереу ота жасап, асқазан қабырғасындағы тесікті тігіп, іш қуысын тазартқан. Емнен кейін ер адамның жағдайы жақсарып, хирургтің бақылауында болу шартымен үйіне шығарылған.

Науқастың айтуынша, ол бірнеше ай бойы күн сайын үш-төрт құты энергетикалық сусын ішіп жүрген.

Дәрігерлер энергетикалық сусындарды шамадан тыс тұтыну асқазан-ішек жолдарында жайсыздық тудырып, қыжыл мен жүрек айнуын күшейтуі мүмкін екенін ескертеді. Әсіресе, ойық жара сияқты асқазан аурулары бар адамдар тамақтануына ерекше мән беруі керек.

"Бұл науқастың асқазанындағы жараның тесілуіне энергетикалық сусындар себеп болды деп нақты айта алмаймыз. Алайда оларды көп мөлшерде тұтыну ұсынылмайды. Әсіресе, асқазан аурулары бар адамдарға абай болған жөн", – деді Ілияс Сағиев.

Ер адам бастапқыда күніне бір энергетикалық сусын ішкенін, кейін оның мөлшері тәулігіне сегіз-он құтыға дейін жеткенін айтқан.

Еске салсақ, Қазақстанда энергетикалық сусындарды 21 жасқа толмағандарға сатқандарға айыпппұл салынатыны туралы хабарлаған едік. Алғаш рет заң бұзған жеке тұлғаларға 30 айлық есептік көрсеткіш, шағын бизнеске 50 айлық есептік көрсеткіш көлемінде айыппұл қарастырылған. Құқық бұзушылық бір жылда қайталанса, айыппұл мөлшері артады.

Баспана алу үшін ипотека рәсімдеген адам бірнеше жыл, тіпті ондаған жыл бойы банкке қарызын төлейді. Алайда уақыт өте келе несие шарттарын өзгертуге болатынын көпшілік біле бермейді. Мәселен, ипотеканы басқа банкке ауыстырып, несие мерзімін қайта қарауға және ай сайынғы төлемді азайтуға мүмкіндік бар. Halyk Bank осы мақсатта жаңа қызмет ұсынды. Несиені қайта қарау (рефинансирование) қалай жұмыс істейді және ол кімдерге тиімді болуы мүмкін?

Бірнеше жыл бұрын ипотекаға пәтер алған адамды елестетіп көріңіз. Бірнеше жылда оның табысы да, шығыны да, отбасылық жағдайы да өзгереді. Бірақ ай сайын төленетін несие сомасы сол күйінде қалады.

Мұндайда ипотека шарттарын қайта қарастыруға бола ма?

Иә, мұның бір жолы – несиені қайта қаржыландыру. Яғни бұрын рәсімделген несиені басқа банктің шарттарымен қайта рәсімдеуге болады. Адам жаңа пәтер сатып алмайды, екінші ипотека да алмайды. Бұрын алған баспанасы үшін төлемді жалғастырады, тек несиесін енді басқа банкке өтейді.

Halyk Bank ипотеканы несиені қайта қарау қызметін іске қосты. Бағдарламаның басты мақсаты – қолданыстағы ипотеканы жаңа шарттармен рәсімдеп, клиенттің ай сайынғы қаржылық жүктемесін азайтуға мүмкіндік беру.

Мұны қарапайым мысалмен түсіндірейік.

Айталық, Асқар бірнеше жыл бұрын баспаналы болу үшін бастапқы жарнасын ұзақ уақыт жинап, Қазақстандағы банктердің бірінен ипотека рәсімдеген. Пәтерлі болғанына қуанғанымен, ай сайынғы төлем отбасылық бюджетіне салмақ түсіре бастады. Ол банкке ай сайын шамамен 290 мың теңге төлейді. Ипотекасының жылдық мөлшерлемесі – 22,5 %.

Сондықтан Асқар несиесін Halyk Bank-ке ауыстыруды ұйғарды. Оның ипотека бойынша қалған қарызы 15 миллион теңге, ал несиені өтеу мерзімі әлі 15 жыл болатын.

Банкте есептеп көргенде, егер осы қарызды жылдық 19,5 %-дық мөлшерлемемен сол мерзімге қайта рәсімдесе, ай сайынғы төлем шамамен 258 мың теңгеге дейін төмендеуі мүмкін екені анықталды.

Осылайша, Асқар ай сайын 32 мың теңгеден астам қаражат үнемдей алады. Бір жылда бұл шамамен 385 мың теңге болады. 

Ал 15 жылдық кезеңді толық есепке алғанда, төлемдер арасындағы айырмашылық 5,5 миллион теңгеден асады. Бұл – несиені қайта қаржыландыруға байланысты қосымша шығындарды есептемегендегі болжамды сома.

Асқар бұрынғы пәтерінде тұра береді, бірақ ай сайынғы шығынын азайтып, үнемделген ақшасын басқа қажеттіліктерге жұмсай алады. Мәселен, баласының біліміне, отбасылық демалысқа, жинақ қорын қалыптастыруға немесе күнделікті тұрмыстық қажеттіліктерге бағыттауға болады.

Halyk Bank ұсынған бағдарламаның мәні де осында. Басқа банкте ипотекасы бар клиенттер несиесін Halyk Bank-ке ауыстырып, өзіне тиімді шарттарға қол жеткізуге мүмкіндік алады. Дегенмен нақты үнем мөлшері әр адамның несие сомасына, қалған мерзіміне және ұсынылған шарттарға байланысты болады.

Бағдарлама бойынша жылдық мөлшерлеме 19,5–22,5% аралығында. Жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі (ЖТСМ) – 21,59–25%. Несие мерзімі 20 жылға дейін қарастырылған.

Алдын ала есептеу үшін қажетті құжаттарды жинап, Halyk Bank бөлімшесіне жүгінуге болады. Мамандар клиенттің жағдайына қарай жаңа төлем мөлшерін есептеп береді.

Бағдарламаның тағы бір ерекшелігі – несиені мерзімінен бұрын өтеу кезінде комиссия алынбайды және оны онлайн режимде жасауға болады. Бұл клиентке қосымша қаражат түскен кезде қарызын жоспардан бұрын азайтуға мүмкіндік береді.

Сонымен қатар бағдарлама аясында өмір мен мүлікті сақтандыруға қатысты қосымша шарттар қарастырылған. Сақтандыру шығындарын Halyk Bank өз қаражаты есебінен өтейді. Ал жалақысын Halyk картасына алатын қызметкерлер ай сайынғы төлемдерді автоматты түрде өтей алады.

Ипотеканы несиені қайта қарау шарттары туралы толығырақ ақпаратты Halyk Bank-тің halykbank.kz ресми сайтынан білуге болады.

*Асқар туралы мысал шартты түрде алынған. Нақты пайыздық мөлшерлеме, ай сайынғы төлем және үнемделетін қаражат көлемі әр клиентке жеке есептеледі. Несиені қайта қарауға байланысты қосымша шығындар да ескерілуі керек.

Қазақстанда жүздеген ата-ананы алдаған білім беру орталығының басшысы сотталды. Айыпталушы Жақып Халықбердиевтің әрекетінен 386 адам зардап шегіп, жалпы шығын 600 миллион теңгеге жуықтаған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Бір жыл бұрын Қазақстанның бірнеше қаласында оқушыларды жоғары оқу орындарына түсуге дайындайтын Gasyr Foundation School білім беру орталығына қатысты дау шыққан еді. Орталықтағы оқу ақысы арзан болмаған: 1,5–2 миллион теңге аралығында. Есесіне ата-аналарға балаларының жоғары оқу орнына грантқа түсетініне кепілдік берілген.

Баласының болашағына сенген жүздеген ата-ана орталыққа ақша салған. Бірі қарыз алса, енді бірі несие рәсімдеген. Олар балаларының жоғары білімді тегін алатынына үміттенген.

Жобаны ұйымдастырушы Түркістан облысының тумасы Жақып Халықбердиев болған.

Алайда кейін орталықтың жұмысы нашарлай бастаған. Мұғалімдерге бірнеше ай бойы жалақы төленбеген соң, қызметкерлері жиі ауысқан. Соның салдарынан оқушылардың білім деңгейі де өспеген. Ал былтыр күзде орталықтар бірінен соң бірі жабыла бастаған.

Ақшасынан айырылған жүздеген клиент құқық қорғау органдарына шағымданды. Осыдан кейін білім беру бизнесінің иесі ұсталды.

Жасанды интеллект агентінің есебіне сүйенсек, полицияға 386 адам арыз жазған. Осылайша жалпы шығын көлемі 600 миллион теңгеге жуық екені анықталған. 

Сондықтан кәсіпкердің әрекеті Қылмыстық кодекстің 190-бабының 4-бөлігі бойынша (Аса ірі мөлшерде жасалған алаяқтық) сараланған. Бұл бап бойынша 5 жылдан 10 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылған.

Судья Ернар Қасымбеков айыптау бабын жеңілдетіп, Халықбердиевті бірнеше рет жасалған алаяқтық үшін кінәлі деп таныды. Бұл — Қылмыстық кодекстің 190-бабы 3-бөлігінің 4-тармағы (Бірнеше рет жасалған алаяқтық).

Кәсіпкерге рақымшылық ескеріле отырып, 3,5 жылға бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалды. Ол тергеу изоляторында 10 айдан астам уақыт өткізгендіктен, енді түрмеде екі жылдай ғана отыруы мүмкін.

Адамдарды алдауға көмектескен Қаракөз Аябекова 2 жыл 8 айға бас бостандығынан айырылды. Алайда оған қатысты жазаны өтеу төрт жылға кейінге қалдырылды.

Ал Халықбердиевтен кейін орталықтарды басқарған Салтанат Ермахановаға төрт жылға бас бостандығын шектеу жазасы тағайындалды. Сот үкімі әлі заңды күшіне енген жоқ.

Айта кетейік, бұған дейін Мыңға жуық ата-ана Tesla Education білім беру орталығын алаяқтық жасады деп айыптағаны туралы жазған едік. Себебі компания олардың балаларын оқытамыз деп миллиондаған ақша алып, келісімшартты бұзғаннан кейін қаржысын қайтармаған. Олардың айтуынша, зардап шеккен адамдар саны 1000-ға жуық.

Microsoft компаниясы шамамен 60 мың қызметкеріне өтемақы төленетін ерікті жұмыстан шығу бағдарламасын ұсынды. Бағдарлама компания қызметкерлерінің төрттен бірінен астамын қамтиды. Бұл шара мәжбүрлі жұмыстан қысқартудың жаңа кезеңін өткізбей-ақ, шығындарды азайтуға жағдай жасайды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Microsoft компаниясы қызметкерлеріне өтемақы алып, өз еркімен жұмыстан кету мүмкіндігін ұсынды. Бұл шешім компанияның жасанды интеллект инфрақұрылымына қомақты қаржы құйып, биыл қызметкерлер санын қысқартуымен тұспа-тұс келді.

Business Insider мәліметінше, бағдарлама АҚШ, Канада, Үндістан және Ұлыбританиядағы компанияның белгілі бір бөлімшелерінің қызметкерлеріне арналған. Ол ішкі жіктеу бойынша 70-деңгейдегі және одан төмен лауазымдарды қамтиды. Олардың қатарында жоғары басшылықтың кейбір өкілдері де бар.

Алайда бағдарламаға компанияның барлық қызметкері қатыса алмайды. Мәселен, сату бөлімдері, кейбір инженерлік командалар мен корпоративтік қызметтер бұл бастамаға қосылмаған.

26 қазанда қызметкерлерге жолданған хатта Microsoft компаниясының кадрлар жөніндегі директоры Эми Коулман бағдарламаның мақсаты қызметкерлерге өздерінің алдағы мансап жолын таңдауға көбірек мүмкіндік беру екенін түсіндірді.

Өтемақы мөлшері Microsoft компаниясында бұрыннан қолданылып келе жатқан талаптарға сәйкес белгіленеді. Бұған дейін АҚШ-тағы осындай бағдарламаларға қатысқан қызметкерлерге кемінде 60 күндік негізгі жалақы төленген. Ал кейбір қызметкерлердің өтемақысы еңбек өтілі мен атқарған қызметіне қарай 39 апталық жалақы мөлшеріне дейін жеткен.

Бағдарламаға қатыса алатын қызметкерлерге барлық шарттар электрондық пошта арқылы жіберіледі. Олар жұмыстан өз еркімен кету туралы шешімді желтоқсанның басына дейін қабылдауы керек. Компания қызметкерлердің жұмыстан шығу рәсімін жыл соңына дейін аяқтауды жоспарлап отыр.

Бұған дейін Microsoft үшінші жыл қатарынан әлемдегі ең үздік жұмыс беруші атанғаны туралы жазған едік. Forbes пен Statista-ның World’s Best Employers 2026 рейтингінде екінші орынға Delta Air Lines, ал үздік үштікке Shopify кірді.

Мюнхендік “Бавария” клубы мен Англия құрамасының шабуылшысы Харри Кейн “Алтын доп” иегері атанды. Атаулы марапат маусымның үздік футболшысына беріледі. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Кейн “Алтын допты” алғаш рет жеңіп алды

Марапаттау рәсімі 26 қазан күні Лондондағы “Палладиум” театрында өтті. Сыйлықты әлемнің екі дүркін чемпионы әрі “Алтын доптың” екі дүркін иегері, бразилиялық Роналдо табыстады. Харри Кейн бұл марапатқа алғаш рет қол жеткізді.

Кейн 2025-2026 жылы маусымда “Бавария” сапында Суперкубок пен Германия кубогын жеңіп алып, Бундеслига чемпионы атанды. Сонымен қатар Англия құрамасымен бірге 2026 жылы әлем чемпионатында қола жүлдеге ие болды.

2025 жылдың тамызынан 2026 жылдың шілдесіне дейінгі аралықта ол клубы мен ұлттық құрама сапында 65 матч өткізіп, 73 гол соқты.

Дауыс беру қорытындысы бойынша екінші орынды Мадридтің “Реал” клубы мен Франция құрамасының шабуылшысы Килиан Мбаппе иеленді. Ал үздік үштікті “Барселона” мен Испания құрамасының шабуылшысы Ламин Ямаль түйіндеді.

Публикация от Harry Kane (@harrykane)

Харри Кейннің тарихи жетістігі

Кейн соңғы 25 жылда “Алтын допты” жеңіп алған алғашқы ағылшын футболшысы атанды. Бұған дейін бұл сыйлықты 2001 жылы Майкл Оуэн иеленген. Осылайша, Кейн тарихта “Алтын допқа” қол жеткізген бесінші ағылшын ойыншысы болды. Оған дейін марапат Стэнли Мэттьюзге, Бобби Чарльтонға және Кевин Киганға бұйырған.

Сонымен қатар Кейн соңғы 30 жылда “Алтын допты” жеңіп алған Германия Бундеслигасының алғашқы ойыншысы болды. Бұған дейін бұл марапатты 1996 жылы Дортмундтың “Боруссиясы” сапында өнер көрсеткен Германия құрамасының қорғаушысы Маттиас Заммер алған еді.

Кейн — соңғы 45 жылда “Алтын допқа” ие болған “Баварияның” алғашқы футболшысы. Мюнхендік клуб ойыншылары бұл сыйлықты соңғы рет 1981 жылы жеңіп алған. Сол жылы марапат Карл-Хайнц Руммениггеге бұйырды. Бұған дейін “Бавария” сапындағы Герд Мюллер 1970 жылы, ал Франц Беккенбауэр 1972 және 1976 жылдары “Алтын доп” иегері атанған.

Публикация от Harry Kane (@harrykane)

“Алтын доп” тарихындағы ерекше рәсім

Биыл футболдағы ең беделді жеке марапат алғаш рет Франциядан тыс жерде табысталды. Ұйымдастырушылардың Лондонды таңдауының себебі де бар: 1956 жылы “Алтын доптың” тұңғыш иегері атанған Стэнли Мэттьюз — ағылшын футболшысы.

“Алтын доп” сыйлығын France Football журналы жыл сайын үздік футболшыға табыстайды.

Айта кетейік, өткен жылы бұл марапат Париждің “Пари Сен-Жермен” клубы мен Франция құрамасының шабуылшысы Усман Дембелеге бұйырған.

"Қазгидрометтің” болжамына сәйкес, 27, 28 және 29 қазанда Қазақстанның басым бөлігінде жауын-шашын жаумайды, салыстырмалы түрде ауа райы жылы болады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Астана мен Алматыда жауын-шашын күтілмейді. Күндіз ауа температурасы Астанада +10 градусқа, Алматыда +14 градусқа дейін көтеріледі. Түнде елдің барлық дерлік өңірінде ауа температурасы нөлден төмендейді. Ал күндіз солтүстік пен шығыста ауа райы +5…+10 градусқа дейін жылынады. Республиканың батысында +15…+20 градус, оңтүстігінде +12…+17 градус жылы болады.

27 қазанда Астанада ауа райы бұлтты, құбылмалы болады, бірақ жауын-шашын болмайды. Түнде және таңертең тұман түсуі мүмкін. Солтүстік бағыттан соғатын желдің жылдамдығы секундына 2-7 метр болады. Ауа температурасы түнде -1…-3 градус, күндіз +8…+10 градус болады.

28 қазанда да құбылмалы бұлтты ауа райы сақталады, жауын-шашын болмайды деген болжам бар. Түнде және таңертең тұман түсуі мүмкін. Батыстан, солтүстік-батыстан соғатын желдің жылдамдығы секундына 3-8 метр болады. Ауа температурасы түнде -1…-3 градус, күндіз +8…+10 градус болады.

29 қазанда да құбылмалы бұлтты ауа райы сақталып, жауын-шашын болжанбайды. Батыстан, солтүстік-батыстан соғатын желдің жылдамдығы секундына 5-10 метрге жетеді. Ауа температурасы түнде -1…-3 градус, күндіз +6…+8 градус болады.

27 қазанда құбылмалы Алматыда  ауа райы бұлтты болғанымен, жауын-шашын болмайды. Солтүстік-шығыстан соғатын желдің жылдамдығы секундына 3-8 метрге жетеді. Түнде 1-3 градусқа дейін үсік жүреді, күндіз ауа температурасы +11…+13 градусқа дейін көтеріледі.

28 және 29 қазанда құбылмалы бұлтты ауа райы сақталып, жауын-шашын болмайды. Солтүстік-шығыстан соғатын желдің жылдамдығы секундына 3–8 метр болады. Ауа температурасы түнде 0…+2 градус, күндіз +12…+14 градус болады.

Бұған дейін Шығыс Қазақстан облысының Риддер қаласында екінші күн қатарынан қар жауып, көшелерді қар басқаны туралы жазған едік. Ал Күршім ауданында қар құрсауында қалған жеті адамды құтқарушылар эвакуациялады.

Қазақстан мектептерінде күзгі демалыс кезінде оқушылардың бос уақытын тиімді өткізуіне арналған іс-шаралар ұйымдастырылмақ. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Оқушылар 26 қазан мен 1 қараша аралығында демалады. Мектептерде сабақ 2 қарашада қайта басталады.

Оқу-ағарту министрлігінің мәліметінше, мектептер балалардың демалысын мазмұнды өткізуге бағытталған түрлі іс-шаралар ұсына алады. Оларға қатысу ерікті болады. Сонымен қатар оқушылардың қызығушылығы мен отбасыларының жоспары ескерілуі тиіс.

Мектеп әкімшілігі демалыс кезіндегі іс-шараларды өткізуге және балалардың қауіпсіздігіне жауапты адамдарды алдын ала белгілейді.

Оқушылардың қатысуы ата-аналармен келісіледі. Ал мектептен тыс жерде өтетін іс-шаралар кезінде балаларға жауапты ересектердің еріп жүруі қамтамасыз етілуі қажет.

Сондай-ақ оқу-ағарту министрлігі ата-аналарды балаларға үйде, көшеде және интернетте қауіпсіздік ережелерін сақтаудың маңызын түсіндіруге шақырды.

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстанда оқушыларға амандасу ережелері үйретілетіні туралы жазған едік.

Қызылорда тұрғыны бауырын бір топ адамн соққыға жығып, өлтіргенін мәлімдеді. Оның айтуынша, оқиғаға 12 адам қатысқан болуы мүмкін, алайда әзірге үш күдікті ғана ұсталған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Анастасия есімді Threads қолданушысы жазба жариялап, отбасында болған қайғылы оқиға туралы айтып берді. Оның сөзінше, бауырын бір топ адам асқан қатыгездікпен өлтірген. Марқұмның отбасына жеткен ақпарат бойынша, оған 12 адам шабуыл жасаған. Жәбірленушіні бірнеше адам жабылып ұрып, жүрек тұсынан соққы тиген көрінеді.

Алайда Анастасияның мәліметінше, қазір үш күдікті ғана ұсталған. Оның айтуынша, тергеу барысында марқұмды тек үш адам ұрған деген нұсқа қарастырылып жатыр. Алайда куәгерлер шабуылға 12 адам қатысқанын айтқан.

Бұл ақпаратты Қызылорда облысының полиция департаменті растады.

Полицияның мәліметінше, Қызылорда қаласының тұрғынын өлтіру дерегі бойынша қылмыстық іс қозғалған. Қазір үш күдікті ұсталып, уақытша ұстау изоляторына қамалған.

Полиция өкілдері тергеу барысының департамент басшылығының ерекше бақылауында екенін атап өтті. 

Еске салсақ, бұған дейін Қызылордада 14 жастағы жасөспірім қатарласының қолынан қаза тапқаны туралы жазған едік. 

Публикация от Qyzylorda PD (@kzo_pd)

"Қайрат" футбол клубының бас бапкері Рафаэль Уразбахтин өз еркімен қызметінен кетті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Рафаэль Уразбахтин клуб басшылығына өз еркімен қызметінен кету туралы өтініш берген. Клуб басшылығы оның шешімін қабылдап, өтінішін қанағаттандырды.

Бас бапкердің міндетін бұған дейін "Қайрат-Жастарды" басқарған Жора Арутюнян атқарады. Оның жетекшілігімен команда "Алтайға" қарсы алдағы матчқа дайындалмақ.

"Қайрат" футбол клубы Рафаэль Уразбахтинге атқарған жұмысы, кәсібилігі, клуб тарихына қосқан үлесі алғыс айтты. 

Еске салсақ, бұған дейін "Ордабасы" футбол клубы мерзімінен бұрын Қазақстан чемпионы атанғаны туралы жазған едік.

25 қазанда Ақтөбедегі Орталық стадионда өткен "Ақтөбе" мен "Қайрат" футбол клубтары арасындағы кездесу 2:2 есебімен аяқталды.

Бұл нәтиже алматылық клубты чемпиондық мүмкіндігінен айырды. Маусымның аяқталуына бір тур қалғанда "Қайраттың" еншісінде 64 ұпай болса, "Ордабасы" 68 ұпай жинаған. Осылайша, шымкенттік команда ең жақын қарсыласынан ұпай саны бойынша озып, чемпиондық атақты мерзімінен бұрын қамтамасыз етті.

Атыраудағы сауда ойын-сауық орталығында жігіт әйелдер дәретханасына кіріп әйелдерді аңдыды деген күдікке ілінді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Оқиға ойын-сауық орталығының дәретханасында болған. Әйелдердің бірі басын көтергенде, көрші кабинаның үстінен сығалап тұрған жігітті байқап қалып, бірден шу шығарған.

Алайда жас жігіт әйелдер дәретханасында не үшін жүргенін түсіндірудің орнына, кабинаның ішінен есікті жауып алған. Әйелдердің айқайын естіген басқа келушілер де жиналып, одан сыртқа шығуын талап еткен. Бірақ жігіт есікті ашпай қойған.

Ақыры күзет қызметкерін шақыруға тура келген. Ол жігітті кабинадан шығарып, дәліз арқылы алып өткен. Осы кезде жиналған әйелдер оған наразылық білдірген.

Оқиға куәгерлерінің айтуынша, жігіт әйелдерді жасырын бақылап қана қоймай, телефонға да түсірген. Келушілердің бірі оның телефонынан дәретханада түсірілген фотосуреттерді көргенін мәлімдеген. Ал жігіт тағылған айыптарды мойындамай, дәлел көрсетуді талап еткен.

Атырау облысының полиция департаменті жас жігіттің ұсталып, қамалғанын хабарлады. Оған ұсақ бұзақылық жасады деген айып тағылған.

Еске салсақ, бұған дейін Астанада әйелді аңдып, бөксесін ұстаған ер адам 10 тәулікке қамалғаны туралы жазған едік. 

Орталық сайлау комиссиясы (ОСК) мәслихат депутаттығына кандидаттардың сайлау науқаны кезінде жұмсайтын шығындарының мөлшерін белгіледі. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Тиісті қаулыларға ОСК төрағасы Нұрлан Әбдіров қол қойды.

Республикалық бюджет қаражаты есебінен Астана, облыстар мен республикалық маңызы бар қалалардың мәслихаттары депутаттығына кандидаттардың шығындары мынадай мөлшерде өтеледі:

• теледидар мен радиода сайлауалды бағдарламасын таныстыру және мерзімді баспасөз немесе желілік басылымдарда екі мақала жариялау – 410 мың теңге;
• жария сайлауалды іс-шараларын өткізу және үгіт материалдарын шығару – 180 мың теңге;
• көлік шығындары – 110 мың теңге.

Қалалық мәслихаттар депутаттығына үміткерлердің шығындарына бөлінетін қаржы:

• Теледидар, радиода сөз сөйлеуге және екі мақала жариялауға – 400 мың теңге;
• Үгіт пен іс-шараларға – 170 мың теңге;
• Жол шығындарына – 80 мың теңге.

Аудандық мәслихаттар депутаттығына кандидаттарға:

• Теледидар, радиода сөз сөйлеуге және екі мақала жариялауға – 290 мың теңге;
• Үгіт пен іс-шараларға – 130 мың теңге;
• Жол шығындарына – 80 мың теңге.

Айта кетейік, Үгіт-насихат жұмыстары 1 қараша сағат 18:00-де басталып, 28 қараша сағат 00:00-де аяқталады. Ал 28 қараша – тыныштық күні. Сайлау учаскелерінде дауыс беру сағат 07:00-ден 20:00-ге дейін өтеді.

Еске салсақ, 12 қазанда мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев қазіргі мәслихаттардың өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтату туралы жарлыққа қол қойған еді. Барлық деңгейдегі мәслихат депутаттарының кезектен тыс сайлауы 2026 жылғы 29 қарашаға белгіленді. 

Ыстамбұлда 26 жастағы қазақстандық қыздың мәйіті табылды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Түркиялық БАҚ-та жарияланған ақпараттарға сүйенсек, марқұм 26 жастағы Қазақстан азаматы Айсұлу Бекмаханова. Алдын ала мәлімет бойынша, ол өзі тұрған ғимараттың алтыншы қабатындағы балконнан көрші үйдің шатырына өтпек болған. Алайда ол екі ғимараттың арасындағы қуысқа құлап, жерасты қабатына түсіп кеткен.

Қыз оқиға орнында көз жұмған. Оның Түркияға қыркүйек айында туристік визамен келгені белгілі болды.

Оқиға туралы хабар түскен соң, оқиға орнына полиция қызметкерлері мен жедел жәрдем бригадалары жеткен. Марқұмның денесі сот-медициналық сараптама институтының мәйітханасына жеткізілген.

Түркиялық басылымдардың мәліметінше, әйел Түркияға 22 жастағы ресейлік қызбен бірге келген және онымен бірге тұрған. 

Айсұлу құламас бұрын оның шатырда отырғанын көршісі, 22 жастағы ресейлік қыз суретке түсіріп алған. 

Көршісінің айтуынша, ол Айсұлуға шатырда отыру қауіпті екенін ескерткен. Алайда қыз "Мен осында отыра тұрайын, сен ұйықтай бер" деп жауап берген көрінеді. Көршісі осыдан кейін бөлмесіне қайтып кеткенін мәлімдеген.

Сонымен қатар полиция Айсұлудың үйіне қайтар алдында "сүйіктісі" болуы мүмкін 35 жастағы ер адамның жанында болғанын анықтаған. Ер адамның айтуынша, қыз таңғы сағат 07:40 шамасында кеткен.

Прокуратураның шешімімен екеуі де ұсталды. Қыздың өліміне қатысты тергеу жалғасып жатыр.

Қазақстанның Сыртқы істер министрлігі де ақпаратты растады.

Еске салайық, бұған дейін екі қазақстандық қыз Біріккен Араб Әмірліктерінде көз жұмғаны хабарланған еді.

Елімізде Республика күні аталып өтіп жатыр. Бұл еліміздегі тарихи әрі маңызды мереке. Кейбір қазақстандықтар Отанға деген сүйіспеншілігін есімдері арқылы да білдірген. Елімізде Қазақстан, Отан, тіпті Тәуелсіздік есімді азаматтар бар. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, елімізде Қазақстан есімді 28 адам тіркелген.

Отан есімі 128 адамға қойылған. Астана есімді 25 азамат бар. 

Тәуелсіздік есімді де азаматтар бар. Алайда олардың санына қатысты нақты ақпарат көрсетілмеген.

Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросының сарапшысы Жансая Қайранбаеваның айтуынша, Қазақстан есімді азаматтардың басым бөлігі Қарағанды облысында тіркелген.

Қазақстанда Республика күні 25 қазанда атап өтіледі. Бұл мереке 1990 жылы Қазақ КСР-інің мемлекеттік егемендігі туралы декларацияның қабылдануымен байланысты. Құжат елдің дербестігінің негіздерін бекітіп, тәуелсіздікке жету жолындағы маңызды кезең болды.

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстанда "Құрылтай" есімді 10 адам тұратыны туралы жазған едік.

Ақтөбеде TikTok желісінде тікелей эфир кезінде балағат сөздер айтқан ер адам 5 тәулікке қамалды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Ақтөбе облысының полиция департаментінің мәліметінше, ер адам тікелей эфир кезінде балағат сөз айтып, әдепсіз қимылдар көрсеткен.

Полицейлер интернетте балағат сөздер айту, жат мінез-құлық таныту және басқа да құқыққа қайшы әрекеттер қоғамдық орындардағы сияқты жауапкершілікке әкелетінін айтты. 

Еске салсақ, осыған дейін Қазақстандық әйел қызы TikTok-та балағат сөздер айтқаны үшін жауапқа тартылған еді. 

Публикация от Polisia AQTOBE (@polisia_aqtobe)

Қызылордада кәмелетке толмаған жасөспірімнің өліміне қатысты қылмыстық іс тергеліп жатыр. Марқұмның туысының айтуынша, қайғылы оқиғаға 1000 теңгеге байланысты туындаған жанжал себеп болуы мүмкін. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Туыстарының мәліметінше, қайғылы оқиға 2026 жылғы 21 қазанда Қызылорданың орталық алаңында болған. Бұл туралы марқұмның әпкесі Threads әлеуметтік желісінде жазды.

Оның айтуынша, жасөспірім мен 13 жастағы танысының арасында жанжал туындаған. Дауға 1000 теңге себеп болуы мүмкін. Жанжал кезінде қатысушылардың бірі жасөспірімнің кеуде тұсына бұрауыш сұғып алған. Алған жарақаты салдарынан ол оқиға орнында көз жұмған.

Сонымен қатар марқұмның әпкесі бұл оқиғаға бірнеше адамның қатысы болуы мүмкін екенін айтады. 

Айта кетейік, жанжалдың нақты себебі мен оқиғаның мән-жайы әлі ресми түрде расталған жоқ.

Қызылорда облысының полиция департаменті жасөспірімнің өліміне қатысты тергеу жүріп жатқанын хабарлады.

Аталған дерек бойынша “Абайсызда жәбірленушінің өліміне әкеп соққан денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтіру” бабы бойынша қылмыстық іс қозғалған. 

Полицияның мәліметінше, кәмелетке толмаған күдікті облыстық кәмелетке толмағандарды бейімдеу орталығына орналастырылған.

Сонымен қатар тергеу аясында “Кәмелетке толмаған баланы тәрбиелеу жөніндегі міндеттерді орындамау” дерегі бойынша тағы бір қылмыстық іс тіркелген. Полиция бұл іс кімге қатысты қозғалғанын нақтыламады.

Қызылорда облысының полиция департаменті жасөспірімнің өліміне қатысты тергеуді ерекше бақылауға алғанын мәлімдеді.

Қазір құқық қорғау органдары жанжалдың себептерін, оқиғаның қалай өрбігенін және жасөспірімнің өліміне әкеп соққан мән-жайларды анықтап жатыр. Тергеу мүддесіне байланысты әзірге өзге ақпарат жарияланған жоқ.

Еске салсақ, бұған дейін Алматыда бетперде киіп, пышақ ұстаған жасөспірімдер тұрғындарды шошытқаны туралы жазған едік. 

Президент шет мемлекеттер басшыларының Ұлттық мерекемізге орай жолдаған құттықтауларына ризашылығын білдірді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Осы жөнінде мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев X әлеуметтік желісіндегі парақшасында жазды.

Бұған дейін Республика күніне орай шет мемлекеттердің басшылары мен халықаралық ұйымдардың жетекшілері Тоқаевқа құттықтау хаттарын жолдағаны хабарланған еді.

Қазақстандықтарды АҚШ, Ресей, Қытай, Түркия, Өзбекстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Түрікменстан, Әзербайжан, Беларусь, Армения, Франция, БАӘ және басқа да көптеген елдің басшылары ұлттық мерекемен құттықтады.

Еске салсақ, бұған дейін Тоқаев қазақстандықтарды Республика күнімен құттықтап, мемлекеттік ту көтеру рәсіміне қатысқаны туралы жазған едік.

Қостанайда жеңіл көлік пен жолаушылар автобусы соқтығысып, бір адам қаза тапты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Қостанай облыстық полиция департаменті Volkswagen Passat автокөлігі мен маршруттық автобус қатысқан жол-көлік оқиғасы бойынша сотқа дейінгі тергеу басталғанын хабарлады. Сонымен қатар полиция патрульдік көлік ішінен түсірілген видеоны да жариялады. 

Полицияның мәліметінше, 25 қазан күні кешкі уақытта Passat көлігінің жүргізушісі жол қозғалысы ережелерін бұзып, полицияның тоқтау туралы талабына бағынбай, қозғалысын жалғастырған.

Артынан ол бағдаршамның қызыл түсіне өтіп кетіп, автобуспен соқтығысқан.

Жол апаты салдарынан жүргізуші ер адам көз жұмды, ал көлікте болған жолаушы ауруханаға жеткізілген. 

Автобуста 55 адам болған. Екі жолаушыға оқиға орнында медициналық көмек көрсетілді.

Еске салсақ, бұған дейін Жетісу облысында жол апатынан екі адам қаза тауып, он адам ауруханаға түскені туралы жазған едік.

Жақында Астанада құрылыс алаңында мұнаралы кран құлап, үш баланы жалғыз тәрбиелеп отырған әйел бір аяғынан айырылды. Әйелдің айтуынша, жұмыс беруші оған үш айлық жалақы көлемінде өтемақы төлеуге уәде берген. Бұл оқиға көпшіліктің назарын аударып, әлеуметтік желіде талқыланған еді. Ал жалпы жұмыста ауыр жарақат алған адамға қандай көмек көрсетілуі керек? Денсаулығына келген зиян мен жоғалтқан табысы қалай өтеледі? Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі еңбек заңнамасы жөніндегі заңгер Әділет Тұралықтан сұрап білді.

Еске салайық, 31 тамызда Астанада құрылыс алаңында мұнаралы кранды бөлшектеп жатқанда қайғылы жағдай болды. Кран құлап, бір жұмысшы сол жерде қаза тапты. Ал кран машинисі Ақмарал Қарабалиева биіктен құлап, ауыр жарақат алды. Дәрігерлер оның оң аяғын кесуге мәжбүр болған.

Ақмаралдың айтуынша, жұмыс беруші оған мүгедектер арбасын алып беріп, үш айлық жалақы көлемінде өтемақы төлеуге уәде еткен. Бірақ әйел мұндай көмектің жеткіліксіз екенін айтып, тұрақты қаржылай қолдау сұраған. Өйткені ол енді бұрынғы жұмысына орала алмайды. Оның үстіне, үш баланы жалғыз асырап отырған әйелдің баспанаға алған несиесі де бар. Бұл оқиғаға байланысты арнайы тергеу басталған. Еңбек инспекциясы өкілінің сол кездегі мәліметінше, Ақмаралдың еңбек шарты да, сақтандыруы да болған. Тергеу біткеннен кейін құжаттар сақтандыру компаниясына жіберілуге тиіс еді.

Жұмыста жарақат алсаңыз, алдымен не істеу керек?

Айталық, сіз жұмыста ауыр зат көтеріп, беліңізді ауыртып алдыңыз. Басында мән бермей, жұмысыңызды жалғастырдыңыз. Бірақ бірнеше күннен кейін ауырсыну күшейіп, дәрігерге баруға тура келді. Осындайда жарақатты дәл жұмыста алғаныңызды қалай дәлелдейсіз?

Әділет Тұралықтың айтуынша, ең алдымен болған жағдайды басшылыққа хабарлау қажет. Жарақат жеңіл көрінген күннің өзінде оны жасырып қалмаған дұрыс.

"Жұмыста жарақат алған адам алдымен өзінің тікелей басшысына, бөлім жетекшісіне немесе кәсіпорын директорына айтуы керек. Егер ауыр жағдай болса, еңбек инспекторлары арнайы тексеруге қатысады. Мен еңбек инспекторы болып жүргенде адамдар ауыр жарақат алған немесе қаза тапқан оқиғаларды тергедім. Біз оқиға орнына барып, адамның қай жерде жұмыс істегенін, сол кезде қандай жұмыс атқарғанын анықтайтынбыз. Содан кейін жарақаттың қалай болғанын, оған не себеп болғанын тексереміз", – деді заңгер.

Заң бойынша жұмыс беруші жарақат алған адамға алғашқы көмек көрсетіп, қажет болса ауруханаға жеткізуі керек. Сонымен қатар оқиғаның қалай болғанын анықтау үшін тиісті шаралар қабылдауға міндетті. Ал қызметкер дәрігерге барғанда жарақатты қай жерде, қалай алғанын жасырмай айтуы қажет. Өйткені ауруханада жазылған алғашқы мәліметтер кейін оның құқығын қорғауға көмектесуі мүмкін.

Сондай-ақ оқиғаны көрген әріптестерінің телефон нөмірлерін, басшымен жазысқан хабарламаларды, дәрігер берген анықтамаларды және басқа да дәлелдерді сақтап қойған жөн.

"Жарақатты үйде алдым деп айт": Мұндай ұсынысқа келісуге бола ма?

Кейде қызметкер жұмыста жарақат алғанда басшысы оны ауруханаға жеткізіп, емделуіне ақша беретінін айтады. Бірақ бір шарты бар. Дәрігерге жарақатты жұмыста емес, үйде алғанын айту керек. Әділет Тұралық мұндай жағдайлардың тәжірибеде кездесетінін жеткізді.

"Кейбір жұмыс берушілер жарақатты жасырудың түрлі жолын іздейді. Мысалы, қызметкерді өз көлігімен ауруханаға апарып, дәрігерге жарақатты үйде алдым деп айтқызады. Одан кейін өзара келіскен мөлшерде ақша береді. Сөйтіп, жұмыста болған оқиға ресми тексерілмей қалады. Ал адамның денсаулығы бірнеше жылдан кейін нашарласа, жарақатты жұмыста алғанын дәлелдеу қиындайды. Өйткені сол кезде ешқандай тексеру жүргізілмеген, оқиғаның қалай болғаны құжатқа түспеген", – деді заңгер.

Мысалы, жұмысшы аяғын жарақаттап, ауруханада үйде құлағанын айтты делік. Біраз уақыт емделгеннен кейін жұмысына қайта оралады. Бірақ бірнеше жылдан соң аяғы сыр беріп, жұмыс істеуі қиындайды. Осындайда дәрігердің алғашқы құжатында жарақатты үйде алғаны жазылып тұрса, оның жұмыста болғанын дәлелдеуге қосымша айғақтар қажет болады. Сондықтан басшыңыз емделуге ақша берсе де, болған жағдайды жасырмаған дұрыс, – дейді маман.

Қомақты ақша беріп, қолхат жаздырса ше?

Жұмыста ауыр жарақат алған адамға басшысы қомақты сома ұсынып, "ешқандай талабым жоқ" деген қолхат жазуды сұрауы мүмкін. Қызметкер сол сәтте емделуге ақша қажет болғандықтан келісіп те қалады. Бірақ біраз уақыт өткен соң тағы ота жасату, дәрі-дәрмек алу немесе бірнеше ай бойы оңалтудан өту қажет болуы ықтимал. Ал басында берілген ақша бұл шығындардың бәріне жетпеуі мүмкін.

Заңгердің айтуынша, сондықтан жұмыс беруші ақша бергенімен, жұмыста болған оқиғаны ресми тексеру бәрібір жүргізілуі керек.

"Қызметкер ақша алып, ешқандай талабым жоқ деп жазса да, жұмыста болған жазатайым оқиға тергелуге тиіс. Өйткені алдымен оның қалай және неліктен болғанын анықтау керек. Бұл тек жарақат алған адамның мәселесін шешу үшін жасалмайды. Осындай жағдай басқа қызметкерлердің басына түспеуі үшін де қажет. Сондықтан жұмыс беруші мен қызметкердің ақшаға келісуі ресми тексерудің орнына жүрмейді", – деді Әділет Тұралық.

Бірнеше жылдан кейін денсаулығыңыз нашарласа ше?

Жұмыста жарақат алған адамның бәрі бірден еңбекке жарамсыз болып қалмайды. Кейбірі емделіп, қайта жұмысқа шығады. Бірақ бірнеше жылдан кейін бұрынғы жарақаты қайта мазалап, жұмыс істеуіне кедергі келтіруі мүмкін. Ал сол кездегі оқиға еш жерде тіркелмесе, кейін оны дәлелдей ала ма?

"Егер адам бірнеше жыл бұрын жарақат алса, оның жұмыста болғанын дәлелдеу қиындайды. Өйткені сол кезде жедел жәрдем шақырылмаған болуы мүмкін. Жұмыс беруші де оқиға туралы хабарламаған, ешқандай тексеру жүргізілмеген жағдайлар кездеседі. Сондықтан мұндай істерді жеке-жеке қарау керек. Қандай дәлелдер көмектесетінін оқиғаның қалай болғанына қарап анықтауға болады", – деді заңгер.

Дегенмен оқиғадан бірнеше жыл өткені үшін ғана оны тексеруге болмайды деген сөз емес. Заң бойынша кезінде хабарланбаған жазатайым оқиғаны да зардап шеккен адамның өтінішімен тексеруге болады. Бірақ бір мәселе бар. Адам бұрын жұмыста жарақат алғанын ғана емес, қазіргі денсаулығының нашарлауы сол жарақаттың салдары екенін де дәрігерлердің қорытындысымен растауы қажет болуы мүмкін.

Еңбек шарты болмаса, өтемақы алуға бола ма?

Мысалы, адам құрылыста бірнеше ай жұмыс істеді. Бірақ басшысы онымен еңбек шартын жасаспаған. Жалақысын қолма-қол беріп отырған. Бір күні жұмысшы жарақат алады. Ал жұмыс беруші оны өз қызметкері ретінде мойындаудан бас тартады. Мұндай жағдайда адам сол жерде жұмыс істегенін қалай дәлелдей алады?

"Егер еңбек шарты болмаса, алдымен адамның шынымен сол кәсіпорында жұмыс істегенін анықтау қажет. Жұмыс беруші оны мойындамаса, сотқа жүгінуге тура келуі мүмкін. Өйткені жарақаттың қалай болғанын тексеру үшін сол адамның қандай жұмыс атқарғанын, кімнің тапсырмасын орындағанын білу керек. Еңбек қатынасы анықталғаннан кейін жазатайым оқиға мәселесін қарауға болады. Сондықтан еңбек шартынсыз жұмыс істейтін адамдарға өз құқығын қорғау қиындауы мүмкін", – деп түсіндірді Әділет Тұралық.

Алайда еңбек шарты жоқ екен деп адамның ешқандай құқығы болмай қалмайды. Еңбек кодексінің 33-бабына сәйкес, жұмыс берушінің кінәсінен еңбек шарты жасалмаса, адам жұмысқа нақты кіріскен күннен бастап қызметкер болып есептеледі. Мұндай жағдайда басшымен  жазысқан хабарламалар, жалақы аударымдары, жұмыс кестесі, жұмыс орнында түскен суреттер және әріптестерінің куәлігі көмектесуі мүмкін.

Жарақат алған адамға қанша ақша төленеді?

Ауыр жарақаттан кейін адам бірнеше апта, бірнеше ай, тіпті ұзақ уақыт жұмыс істей алмауы мүмкін. Ал кейбірі бұрынғы кәсібіне мүлде орала алмайды. Заңгердің айтуынша, мұндай жағдайларда төлемнің екі түрін ажырату керек. Бірі – адам емделіп, уақытша жұмысқа шыға алмаған кезде берілетін ақша. Екіншісі – жарақат салдарынан адамның еңбек ету мүмкіндігі ұзақ уақытқа немесе біржола шектелген жағдайда қарастырылатын төлемдер.

"Егер қызметкер жұмыста жарақат алып, уақытша жұмыс істей алмаса, оған орташа жалақысының 100 %-ы мөлшерінде жәрдемақы төленуі тиіс. Мысалы, дәрігер бір ай емделу керек десе, сол уақытқа тиісті ақша есептеледі. Бұдан бөлек, емделуге кеткен шығындарды өтеу мәселесі де қаралуы мүмкін. Ал жарақат ауыр болып, адам бұрынғыдай жұмыс істей алмай қалса, төлемдердің тәртібі өзгереді. Сондықтан дәрігерлердің қорытындысы мен болған оқиға туралы ресми құжаттар өте маңызды", – деді Әділет Тұралық.

Ал егер адам кәсіби еңбекке қабілетінің 30–100%-ынан айырылса, заңда көрсетілген талаптарға сай сақтандыру компаниясы жоғалтқан табысын өтеуі керек. Дегенмен бұл көрсеткіш 5–29% болса, төлемге жұмыс беруші жауап береді. Мұндай төлемдер белгілі бір мерзімге, зейнет жасына дейін тағайындалуы мүмкін. Сонымен бірге дәрігерлер қажет деп тапса және тиісті құжаттар болса, емделуге, оңалтуға немесе қосымша күтімге жұмсалған шығындарды да өтеу мәселесі де бөлек қаралады.

Жұмыс беруші көмектеспесе, қайда шағымдануға болады?

Егер жұмыс беруші жарақатты тіркемесе, болған жағдайды жасыруды сұраса немесе көмек көрсетуден бас тартса, мемлекеттік еңбек инспекциясына жүгінуге болады. Әділет Тұралықтың айтуынша, азаматтар бұл мекемеге барып, өз жағдайын түсіндіріп, тегін кеңес ала алады.

"Қазақстанның барлық өңірінде мемлекеттік еңбек инспекциясының аумақтық бөлімшелері бар. Мысалы, Алматыда жұмыс күндері азаматтарды қабылдайтын кезекші инспектор жұмыс істейді. Ол жерде тегін кеңес береді. Қолда оқиғаға қатысты құжаттар болса, соларды бірге алып барып, өтініш жазуға болады. Егер жұмыс беруші адамды өз қызметкері ретінде мойындамаса, алдымен еңбек қатынасын қалай дәлелдеуге болатынын анықтау керек", – деді заңгер.

Шағымда жарақатты қашан, қай жерде және қалай алғаныңызды, сол кезде қандай жұмыс істегеніңізді және басшылықтың не айтқанын нақты көрсету қажет. Өтінішке дәрігердің анықтамаларын, басшымен жазысқан хабарламаларды, оқиғаға қатысты суреттерді және басқа да дәлелдерді қосуға болады. Егер жұмыс берушімен мәселе шешілмесе, сотқа жүгіну  керек.

Жұмыста алған жарақат адамның денсаулығына ғана емес, табысына, отбасына және алдағы өміріне де әсер етуі мүмкін. Сондықтан болған жағдайды жасырмай, уақытында тіркетіп, дәрігерге қаралған дұрыс. Бұл кейін өз құқығыңызды қорғауға және заң бойынша тиесілі төлемдерді алуға көмектеседі дейді заңгер.

Еске салайық, ақтөбелік дәнекерлеуші өндірістік жарақат алып, мүгедек болып қалғанын жазған едік. Қайғылы жағдай осыдан екі жыл бұрын құрылыс алаңында болған. Содан бері зардап шеккен азамат пен оның туыстары жұмыс берушіден өтемақы ала алмай келеді. Кейін сот жұмыс берушінің кінәсін 100% таныған. Енді зардап шеккен тарап моральдық және материалдық шығын ретінде 32 млн теңге талап етіп отыр.

Астанадағы тұрғын үй кешендерінің бірінде ер адам кішкентай қызға тиісті деген күдікке ілінді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Оқиға туралы Астана тұрғыны Threads әлеуметтік желісінде жазып, бейнебақылау камерасына түсіп қалған күдікті ер адамның бейнесін жариялады.

Әйелдің айтуынша, оқиға "Бағыстан-4" тұрғын үй кешенінің аумағында болған. Әйел өз жазбасында тұрғын үйдегі қауіпсіздік мәселесін де көтерген.

Тұрғынның сөзінше, ғимарат 2025 жылдан бері пайдалануға берілмеген. Сонымен қатар бейнебақылау камералары тек кіреберістерге орнатылған, ал аула мен автотұраққа бөгде адамдар еш кедергісіз кіре алатын көрінеді.

Астана полициясы аталған дерек бойынша қылмыстық кодекстің "он алты жасқа толмаған адамға сексуалдық сипатта тиісу" бабы бойынша қылмыстық іс қозғалғанын хабарлады. 

Құқық қорғау органдары әзірге оқиғаның өзге мән-жайын жариялаған жоқ.

Еске салсақ, бұған дейін Шымкенттегі мектепте 1-сынып оқушысына жыныстық сипаттағы әрекет жасаған мұғалімге жеңіл жаза тағайындалуы мүмкін екені туралы жазған едік.

Көкшетауда жүргізушілер сапасыз жанармайға жаппай шағымданды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Жүргізушілердің айтуынша, көлікке жанармай құйғаннан кейін бірден қозғалтқышы өшіп, жолда тоқтап қалған.

Әлеуметтік желіде жарияланған видеода жүргізушілердің Зеренді тасжолы бағытындағы жанармай құю бекетіне әдеттегідей тоқтап, көліктеріне жанармай құйғаны айтылған. Алайда содан кейін бірқатар көлік істен шыққан.

Оқиғаға қатысты Көкшетау қаласы әкімдігінің кәсіпкерлік және ауыл шаруашылығы бөлімі түсініктеме берді.

Әкімдік мәліметінше, жанармай құю бекетінің басшылығы ұсынған ақпаратқа сәйкес, сапасыз жанармайдан зардап шеккен болуы мүмкін 15 көлік анықталған.

Еске салсақ, бұған дейін премьер-министр Олжас Бектенов қазақстандықтардың жанармай сапасына қатысты шағымдарына жауап берген еді. 

Публикация от Новости. Кокшетау. Казахстан (@region03.kz)

Шымкенттің "Ордабасы" футбол клубы 2026 жылғы Қазақстан Премьер-лигасының чемпионы атанды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

25 қазанда Ақтөбедегі Орталық стадионда өткен "Ақтөбе" мен "Қайрат" футбол клубтары арасындағы кездесу 2:2 есебімен аяқталды.

Бұл нәтиже алматылық клубты чемпиондық мүмкіндігінен айырды. Маусымның аяқталуына бір тур қалғанда "Қайраттың" еншісінде 64 ұпай болса, "Ордабасы" 68 ұпай жинаған. Осылайша, шымкенттік команда ең жақын қарсыласынан ұпай саны бойынша озып, чемпиондық атақты мерзімінен бұрын қамтамасыз етті.

"Ордабасы" клубы Қазақстан чемпионы атағын тарихында екінші рет жеңіп алды. Шымкенттіктер бұған дейін 2023 жылы ел біріншілігінде топ жарған еді.

Алдыңғы екі маусымда Қазақстан Премьер-лигасының чемпионы атанған "Қайрат" бұл жолы титулды "Ордабасыға" берді.

Айта кетейік, келесі жазда Чемпиондар лигасының іріктеу кезеңінде Қазақстан атынан қатысатын жалғыз клуб "Ордабасы" болады.

Шымкенттік команда чемпиондықты 31 қазанда өтетін соңғы турда атап өтпек. Бұл күні "Ордабасы" Павлодарда "Ертіспен" кездеседі.

Еске салсақ, бұған дейін Ақтөбе мен Ордабасы арасындағы матчта плакат ұстаған қыздар жұрттың назарын аударғаны туралы жазған едік. Олар плакатқа “No Shymside”, “No Texas Fans” жазып, қасына Өзбекстан туын қойып қойған. Осы жағдайдан кейін әлеуметтік желіде наразылықтар пайда болды. Артынша Ақтөбе облыстық полиция департаменті жанкүйек қыздар мен ата-аналарына қатысты шара қолданғанын мәлімдеді.

Республика күнінде Атыраудағы Мемлекеттік рәміздер алаңында Мемлекеттік ту көтеру рәсімі өтті. Салтанатты іс-шараға облыс әкімі Болат Ақшолақов, мемлекеттік және құқық қорғау органдарының өкілдері, ардагерлер, жастар мен қала тұрғындары қатысты.

Қазақстан Республикасының Мемлекеттік туы көтеріліп, гимн шырқалған соң облыс әкімі сөз сөйлеп, жұртшылыққа мерекелік тілегін айтты.

Қазақстанның грек-рим күресінен ұлттық құрамасының өкілдері Айдос Сұлтанғали мен Ысхар Құрбаев Астанада өтіп жатқан әлем чемпионатында қола жүлдегер атанды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

60 келіге дейінгі салмақ дәрежесінде өнер көрсететін Айдос Сұлтанғали үшінші орын үшін белдесуде Қытай балуаны Цао Лигоды жеңді. Ол 2024 жылы Парижде өткен Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері, сондай-ақ 2023 жылғы әлем чемпионатының қола жүлдегері.

Айта кетейік, 2025 жылы Сұлтанғали Хорватияның Загреб қаласында өткен әлем чемпионатында топ жарып, Қазақстан тарихындағы грек-рим күресінен алғашқы алтын медальді жеңіп алған еді.

Ұлттық құрамаға тағы бір қола медальді 55 келіге дейінгі салмақта сынға түскен Ысхар Құрбаев әкелді. Ол үшінші орын үшін белдесуде Үндістан балуаны Лалитті мерзімінен бұрын жеңді.

Осылайша, 25 қазандағы жарыс қорытындысы бойынша Қазақстан құрамасының еншісінде грек-рим күресінен әлем чемпионатының екі қола медалі бар.

Офтальмолог Ада Егорова екі жасқа дейінгі балаларға экран алдында отыруға мүлде болмайтынын ескертті. Оның айтуынша, бұл кезеңде баланың көру жүйесі әлі қалыптасып жатады. Сондықтан балаға жалпақ экрандағы бейнеден гөрі әртүрлі қашықтықта орналасқан көлемді заттарға қарауы маңызды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі RT басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Маман балалардың жасына қарай экран алдында өткізетін уақытына қатысты мынадай ұсыныстар берді:

• 2-5 жас: күніне бір сағаттан аспауы керек. Экран уақытын 10-15 минуттық бөліктерге бөлген жөн.
• 6-12 жас: теледидар, компьютер және басқа құрылғыларды қоса алғанда, күніне шамамен екі сағат.
• Жасөспірімдер: нақты шектеу жоқ, бірақ сабаққа қажет уақыттан бөлек, жеке мақсатта экран алдында өткізетін уақытты күніне екі-үш сағатпен шектеген дұрыс.

Егорованың сөзінше, экран алдында күніне бір сағаттан артық отыра бастағанда, жақыннан көргіштік қаупі артуы мүмкін. Әр қосымша сағат бұл қауіпті шамамен 20%-ға арттырады. Дәрігер уақытты қолмен есептеудің қажеті жоқ екенін, қазіргі смартфондарда экран уақытын бақылайтын функция бар екенін атап өтті.

Маманның айтуынша, экранға бір сағат бойы үзіліссіз қарау көзді 20 минуттан үш рет қарағанға қарағанда көбірек шаршатады. Сондықтан әр 20 минут сайын үзіліс жасап, кемінде 20 секунд бойы алыстағы заттарға қараған жөн.

Дәрігер қараңғы бөлмеде экранға қарау, жатып оқу немесе қозғалыстағы көлікте кітап оқу көзді тезірек шаршататынын да ескертті. Сондықтан бөлмеде жарық қосулы болуы керек. Сондай-ақ ұйқыға жатардан бір сағат бұрын гаджеттерді пайдалануды тоқтатқан дұрыс.

Офтальмолог баланы тыныштандыру үшін телефонды жиі бере беру экран уақытын шектеуді қиындататынын айтты. Оның пікірінше, күн сайын экран алдында өткізетін минуттар үшін дауласа бергенше, балаға алдын ала ортақ ережелерді түсіндіріп, сол тәртіпті тұрақты ұстанған тиімді.

Түркістан облысы, Кентау қаласының индустриялық аймағында жаңа зауыт жұмысын бастады. Өндіріс орнының ашылу салтанатына Түркістан облысының әкімі Нұралхан Көшеров қатысып, көпшілікті құттықтады.

"АйдарСтройГрупп" ЖШС-нің  зауытына 1,5 млрд теңге инвестиция тартылған.  Мұнда 30 жаңа жұмыс орны құрылды. Кәсіпорын өнеркәсіпке арналған металл құрылымдары мен металл бұйымдарын өндіруге маманданған. Өндіріс орны жылына 100 дана өнім шығаруға қауқарлы. Жобаны жүзеге асыру үшін Кентау қаласының индустриялық аймағынан "Түркістан" әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациясы арқылы 1,5 гектар жер учаскесі берілген. Қазір құрылыс-монтаж жұмыстары толық аяқталып, негізгі технологиялық жабдықтар орнатылған.

Кәсіпорынды қажетті инфрақұрылыммен қамтамасыз ету бағытында да жұмыстар жүргізілген. Өндіріс орнына электр желісі тартылып, трансформатор орнатылған. Сонымен қатар табиғи газға қосылуға қажетті жұмыстар атқарылған.

Салтанатты рәсімде облыс әкімі кәсіпорынның жұмысымен танысып, өндірістік үдерісті көрді. Жаңа зауыттың іске қосылуы Кентау қаласының өнеркәсіптік әлеуетін нығайтып, өңірде отандық өндірісті дамытуға және халықты тұрақты жұмыспен қамтуға үлес қосады.

Облыс әкімі жұмыс сапарында Кентаудағы индустриалды аймақты аралап, жауаптыларға өндіріс орындарын ашу жұмысын күшейтуді тапсырды. Өңірде өндіріс орындарын ашу жұмысы жалғасады.

Боливияның Санта-Крус қаласында Мартин есімді әтеш сегіз жылдан бері онкологиялық аурухананың алдында иесін күтіп жүр. Бұл туралы Stan.kz ақпара агенттігі adn Noticias басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Мәліметке сүйенсек, әтештің иесі қатерлі ісікке шалдығып, ауруханаға түскен. Алайда ол ауруханада жан тапсырыпты. Содан бері Мартин ғимараттың маңынан кетпей, жергілікті тұрғындардың назарын аударған.

Аурухана қызметкерлері мен маңайда тұратын адамдар құсқа қамқорлық жасауды өз мойнына алған. Олар әтешті тамақтандырып, жағдайын бақылап жүреді. Айтуларынша, Мартин попкорнды жақсы көреді, ал жаңбыр жауса, өзі паналайтын жер іздейді.

Қызметкерлердің сөзінше, әтешті ұстап алу оңай емес. Сондықтан ол аурухана аумағында еркін жүріп-тұрады.

Өскемендегі амфитеатр алаңында Республика күніне арналған салтанатты рәсім өтіп, Қазақстанның көк байрағы биікке көтерілді. Мемлекеттік Әнұранмен ашылған шарада ел егемендігінің тарихи мәні, тәуелсіздікті сақтау мен мемлекеттілікті нығайтудың жауапкершілігі сөз болды. Мерекелік жиынға жиналған жұртшылық ұлттық мерекені ортақ мақтаныш пен елге деген сүйіспеншіліктің белгісіне айналдырды.

Мемлекеттік Ту – ел егемендігінің айғағы, ұлттық бірегейлік пен халықтың асқақ рухының символы. Сондықтан көк байрақтың көкке көтерілген әр сәті тәуелсіздіктің қадірін, азат елдің алдындағы ортақ жауапкершілікті еске салады. Республика күніне орай Өскеменде өткен салтанатты рәсім де осы құндылықтарды ұлықтаған тағылымды шараға айналды.

Мерекелік жиында алдымен Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны орындалды. Әуенмен бірге көк Ту салтанатты түрде көтеріліп, алаңға жиналған жұртшылықтың көңілін толқыныс пен мақтаныш сезімі кернеді.

Шарада Шығыс Қазақстан облысының әкімі Нұрымбет Сақтағанов жерлестерін Республика күнімен құттықтап, бұл мерекенің ел тарихындағы айрықша орнын атап өтті.

Мемлекеттік егемендік туралы декларация Қазақстанның тәуелсіз мемлекет ретінде қалыптасуына негіз болған тарихи құжаттардың бірі саналады. Бұл күннің ұлттық мереке ретінде қайта жаңғыруы да оның елдік сананы нығайтудағы маңызын айқындайды.

Сондай-ақ, облыс әкімі елімізде жүзеге асып жатқан саяси өзгерістерге тоқталды. Оның айтуынша, жаңа Конституцияның қабылдануы, Қазақстан Республикасының Құрылтайы мен Қазақстан Халық Кеңесінің жаңа конституциялық жүйедегі орны мемлекеттілікті дамытуға және халықтың ел ісіне қатысу мүмкіндіктерін кеңейтуге бағытталған маңызды қадамдар саналады.

Нұрымбет Сақтағанов Мемлекеттік Тудың мән-маңызына да ерекше тоқталып, көк байрақтың елдің азаттығы мен ұлттық мақтанышын бейнелейтінін атап өтті.

Құттықтау сөзінің соңында аймақ басшысы ел бірлігі мен ынтымағының маңызын атап өтіп, шығысқазақстандықтарға амандық пен береке тіледі.

Салтанатты рәсімнен кейін мерекелік бағдарлама облыс өнерпаздарының концерттік қойылымдарына ұласты. Патриоттық әндер шырқалып, туған жерге, Отанға деген сүйіспеншілікті дәріптейтін шығармалар орындалды. Амфитеатр алаңына жиналған өскемендіктер мен қала қонақтары мерекелік көңіл-күйді бірге бөлісіп, елге деген ақжарма тілектерін жеткізді.

Өскемен қаласындағы №29 мектептің тарих пәнінің мұғалімі Айдар Әбілмажинов Республика күнінің әрбір қазақстандық үшін орны бөлек екенін айтты.

Ал Өскемен қаласындағы №13 мектептің директоры Бибігүл Абдошева мерекеге орай жұртшылыққа ізгі тілегін арнады.

Бүгінгі Республика күні құтты болсын! Барша халыққа зор денсаулық, таусылмас қайрат, жұмыста табыс тілеймін. Қазақстанымыз мәңгі жасай берсін, тәуелсіздігіміз бекем болсын! Әр отбасына амандық, құт-береке тілеймін”, – деді Бибігүл Абдошева.

Қала тұрғыны Нұржан Бектұров та салтанатты шараға қатысып, барша қазақстандықты ұлттық мерекемен құттықтады. Ол мерекелік жиынға кішкентай сәбиін көтеріп келген.

Мерекелік шараға жиналған өскемендіктер мен қала қонақтары да ортақ тілектерін білдіріп, елдің амандығы мен тәуелсіздіктің баянды болуын тіледі. "Еліміз еңселі, бірлігіміз бекем, егемендігіміз баянды болсын! Көк туымыз көгімізде мәңгі желбіресін! Республика күні құтты болсын!" деген ізгі ниет салтанатты жиынның ортақ үніне айналды.

Республика күні – тарихи жадыны жаңғыртып қана қоймай, бүгінгі ұрпақтың ел болашағы алдындағы жауапкершілігін айқындайтын мереке. Оның мәні мемлекеттік рәміздерді ұлықтаумен шектелмейді. Бұл күн – егемендіктің қадірін түсіну, ұлттық бірлікті бекемдеу және Қазақстанның болашағы үшін ортақ жауапкершілікті сезіну күні. Өскемендегі салтанатты рәсім осы құндылықтарды тағы бір мәрте айшықтап, мерекелік концертпен жалғасуда.

Әлемнің және Қазақстанның бірінші ракеткасы Елена Рыбакина Қытайдың Нинбо қаласында өткен WTA 500 санатындағы турнирдің жеңімпазы атанды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Елена Рыбакина финалда әлемнің 30-ракеткасы, канадалық Лейла Фернандеспен кездесті. Шешуші матчта Рыбакина қарсыласынан айқын басым түсіп, екі сетте 6:2, 6:2 есебімен жеңіске жетті.

Кездесу 1 сағат 17 минутқа созылды. Осы уақыт ішінде қазақстандық теннисші үш эйс жасап, екі қос қателік жіберді және бес брейк-пойнттың төртеуін сәтті пайдаланды.

Рыбакина матчтың басынан бастап ойын тізгінін өз қолына алып, қарсыласының доп беру геймдерінде белсенді әрекет етті. Екі партияда да сенімді ойын көрсеткен Елена Фернандеске есепті теңестіруге мүмкіндік бермеді.

Осылайша, Елена Рыбакина Нинбодағы WTA 500 турнирінде екінші жыл қатарынан чемпион атанып, былтырғы жетістігін қайталады.

Түркістан қаласында Республика күніне арналған Мемлекеттік Ту көтеру рәсімі өтті. Салтанатты іс-шараға Түркістан облысының әкімі Нұралхан Көшеров, жастар, зиялы қауым өкілдері мен қала тұрғындары қатысты.

Мерекелік рәсім Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұранын орындаумен басталды. Көк байрағымыз көкке көтеріліп, елдіктің еңселі нышанына деген құрмет көрсетілді.

Салтанатты жиында облыс әкімі көпшілікті мерейлі мерекемен құттықтап, бұл күннің маңызына тоқталды.

Іс-шара барысында патриоттық әндер шырқалып, мерекенің мазмұны мен маңызын айшықтай түсті. Жиынға қатысушылар тәуелсіздіктің қадірін ұғыну, ұлттық құндылықтарды қастерлеу және ел бірлігін нығайтудың маңызын атап өтті.

Германия мен Еуропалық одақтың (ЕО) басқа да елдері 25 қазан, жексенбіге қараған түні қысқы уақытқа көшті. Сағат тілі бір сағатқа кері жылжытылды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі DW басылымына сілтеме жасап хабарлайды. 

Еуропалық одақ елдерінде жазғы және қысқы уақытқа көшу тәртібі 1996 жылдан бері қолданылады. Наурыздың соңғы жексенбісінде сағат тілі бір сағат алға, ал қазанның соңғы жексенбісінде бір сағат артқа жылжытылады.

2019 жылы Еуропарламент сағат ауыстыру тәжірибесінен бас тартуды қолдаған. Алайда ЕО елдері бұл мәселеге қатысты ортақ шешімге әлі келген жоқ.

ЕО елдеріндегі уақыт белдеулері

Еуропалық одақ аумағында үш уақыт белдеуі бар. Ирландия мен Португалияда Гринвич уақыты қолданылады. Финляндия мен Балтық жағалауы елдерін қоса алғанда, ЕО-ның сегіз мемлекеті Шығыс Еуропа уақытымен жүреді. Ол Гринвич уақытынан екі сағат алда.

Ал Германияны қоса алғанда, одақтың қалған елдерінде Орталық Еуропа уақыты қолданылады. Ол Гринвич уақытынан бір сағат алда.

UFC промоушенінің басшысы Дана Уайт ұйымның Қазақстанда турнир өткізу бойынша жұмысын жалғастырып жатқанын мәлімдеді.

UFC 333 турнирінен кейін өткен баспасөз мәслихатында журналист Уайттан лиганың Қазақстандағы турнирін жанкүйерлер қашан тамашалай алатынын сұрады.

Бұған дейін UFC басшысы Орталық Азияда, соның ішінде Қазақстанда турнир өткізу жоспары бар екенін бірнеше рет айтқан. 2020 жылы промоушен Астанада турнир ұйымдастыруды жоспарлағанымен, пандемияға байланысты бұл жоспар жүзеге аспады.

Қазір UFC-де Қазақстанның бес спортшысы өнер көрсетеді. Олардың қатарында аса жеңіл салмақ дәрежесіндегі рейтингте жетінші орында тұрған Асу Алмабаев, Шавкат Рахмонов, Дияр Нұрғожай, Әліби Ыдырыс және Николай Веретенников бар.

Алматыда "Медеу" биік таулы мұз айдынының алаңында Республика күніне орай Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туын көтеру салтанатты рәсімі өтті.

Іс-шараға қала әкімі Дархан Сатыбалды, қоғам және мәдениет қайраткерлері, Қазақстан Халық Кеңесі мен Қоғамдық кеңес мүшелері, үкіметтік емес және жастар ұйымдарының өкілдері, танымал спортшылар, сондай-ақ қала тұрғындары мен қонақтары қатысты. Салтанатты рәсімге барлығы 1 500-ден астам адам жиналды.

Мемлекеттік Туды көтеру рәсімі әскери үрмелі аспаптар оркестрінің сүйемелдеуімен Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұранын орындаумен жалғасты. Ту тұғырының биіктігі – 40 метр, ал тудың өлшемі – 7х14 метр.

Республика күні қарсаңында Алматы әкімі Дархан Сатыбалды Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың атынан мемлекеттік наградаларды табыстады. Марапатталғандардың қатарында еліміздің әлеуметтік-экономикалық және мәдени дамуына зор үлес қосқан алматылықтар бар.

Сонымен қатар Республика сарайында Республика күніне арналған мерекелік концерт өтті.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Мемлекеттік ту көтеру рәсіміне қатысты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Ақорда резиденциясының алдындағы алаңда мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың қатысуымен Республика күніне орай Мемлекеттік ту көтеру рәсімі өтті.

Құрмет қарауылы ротасының бастығы президентке рапорт берді. Содан кейін еліміздің Мемлекеттік туы көтеріліп, әнұраны орындалды.

Мемлекеттік ту көтеру рәсімі барлық өңірде жалғасады.

Еске салайық, бұған дейін Тоқаев қазақстандықтарды Республика күнімен құттықтаған еді. Тоқаев бұл мерекені “қазақтың қайта жаңғыруын айшықтайтын мереке” деп атады. 

“Қымбатты отандастар! Баршаңызды ұлттық мерекеміз – Республика күнімен құттықтаймын! Бұл – мыңжылдықтардан тамыр тартатын қазақ мемлекеттілігінің қайта жаңғыруын айшықтайтын қастерлі мереке. Біз егемендік жылдарында талай сын-қатерді еңсеріп, биік белестерді бағындырдық. Осылайша, еліміздің іргесін бекемдеп, елдігіміздің тұғырын нығайта түстік.  Қазақстан Тәуелсіздіктің 35 жылдық межесіне экономикасы қуатты, қоғамы жасампаз, күллі әлем қауымдастығы құрметпен қарайтын, беделі зор әрі ықпалды орта держава, өркениетті мемлекет ретінде жетіп отыр. Биыл біз ұлт жылнамасының жаңа парағын ашып, тарихи өрлеу дәуіріне бетбұрыс жасадық”, – делінген хабарламада. 

Атыраудағы тергеу изоляторында жанжал болды. Сотталғандар қамауда ұстау жағдайына наразылық білдіріп, өздеріне дене жарақатын салуға тырысқан. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қылмыстық-атқару жүйесі комитетінің мәліметінше, оқиғаға ауыр және аса ауыр қылмыстар үшін сотталған бес адам қатысқан. Ведомствоның мәліметінше, олар мекемеде белгіленген ұстау режиміне қарсы шыққан.

"Атап айтқанда, олар бейнебақылау камераларын жауып, өздеріне дене жарақатын салуға әрекеттенген. Сотталғандардың өздеріне жеңіл жарақат салғаны тіркелді. Мекеме әкімшілігі дереу жедел жәрдем шақырды. Медициналық көмекке мұқтаж адамдардың барлығына қажетті көмек көрсетілді. Ауруханаға жатқызу қажет болған жоқ. Сотталғандардың денсаулық жағдайы тұрақты", – деп хабарлады Қылмыстық-атқару жүйесі комитеті.

Топ болып бағынбауды ұйымдастыру фактісі бойынша қылмыстық іс қозғалды. Комитеттің мәліметінше, қазір мекемедегі жағдай тұрақты.

Қазақстандық теннисші, әлемнің бірінші ракеткасы Елена Рыбакина Қытайдың Нинбо қаласында өтіп жатқан WTA 500 турнирінің финалына шықты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Жартылай финалда Рыбакина WTA рейтингінде 13-орында тұрған ресейлік Диана Шнайдерді 6:3, 7:5 есебімен жеңді.

Осылайша, қазақстандық теннисші кемінде 114 500 доллар (шамамен 51,65 миллион теңге) сыйақы алатынына кепілдік берді. Сонымен қатар оның рейтингіне 325 ұпай қосылады.

Турнирдің жалпы жүлде қоры 1 206 446 долларды құрайды. Чемпион атанған теннисші 185 500 доллар сыйақы мен WTA рейтингінің 500 ұпайына ие болады.

Финалда Елена Рыбакина канадалық Лейла Фернандеспен кездеседі. Матч 25 қазанда өтеді.

Павлодарда тіс дәрігерінің қабылдауынан кейін бала жансақтау бөліміне түсті. Оқиға туралы ақпарат 21 қазанда Павлодар қаласындағы Instagram пабликтерінің бірінде жарияланды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Жазбада қыз баланың Лермонтов көшесіндегі стоматологиялардың бірінде дәрігер қабылдауында болған кезде жағдайы нашарлағаны айтылады. Жарияланым авторының сөзінше, сол сәтте баланың көзі аларып, тыныс алуы бұзылған.

"Осы кезде стоматолог процедураны тоқтатпай, жұмысын жалғастыра берген. Анасы бірдеңенің дұрыс емес екенін айтып айқайлаған кезде дәрігер “өтіп кетеді” деп жауап берген. Кабинетте шұғыл көмек көрсетуге арналған қобдиша болмаған. Әпкемнің 103 нөміріне қоңырау шалуды сұрап айқайлағанына да ешкім мән бермеген. Әпкем жылағаннан кейін ғана көрші кабинеттегі медбике жедел жәрдем шақырған. Бала есінен танып, аузынан көбік шыққан. Ал дәрігер медициналық көмек көрсетпей, шетке кетіп қалған және балаға көмектесуге тырыспаған. Соның салдарынан уақыт жоғалттық", – деп жазды жарияланым авторы Instagram парақшасында.

Павлодар облысының денсаулық сақтау басқармасының мәліметінше, 2023 жылы туған қыз бала 21 қазанда сағат 15:45-те облыстық балалар ауруханасына жеткізілген. Ол бірден аса ауыр жағдайда жансақтау бөліміне жатқызылған. Қазір бала өкпені жасанды желдету аппаратына қосылған, оған қарқынды ем жүргізіліп жатыр.

"2026 жылғы 22 қазанда Ана мен бала ұлттық ғылыми орталығының (UMC) және Ұлттық ғылыми кардиохирургия орталығының мамандарымен телемедициналық кеңес өткізілді. Науқасты емдеу тактикасы мен алдағы емдеу шаралары келісілді. Жағдай денсаулық сақтау басқармасы басшысының жеке бақылауында", – деп хабарлады басқарма.

Ведомство өкілдері облыстық балалар ауруханасында дәрігерлердің пәнаралық консилиумдары күн сайын өткізіліп жатқанын атап өтті. Мамандар баланың жағдайындағы өзгерістерді бақылап, жүргізіліп жатқан емнің тиімділігін бағалайды.

Оқиғаның мән-жайын құқық қорғау органдары анықтап жатыр. Тексеру нәтижесі бойынша құқықтық баға беріледі.

Қазақстанның мемлекеттік егемендігі туралы Декларация қабылданған тарихи кезеңнің куәгері, сол кездегі саяси оқиғалардың бел ортасында болған Нұрлан Оразалиннен сұхбат алдық. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің XII шақырылымының депутаты, ұлттық саясат, мәдениет пен тілді дамыту жөніндегі комитет төрағасының орынбасары ретінде ол ел тарихындағы маңызды шешімдердің қабылдану барысын өз көзімен көрген.

“18 депутат қарсы дауыс берді”

Нұрлан Оразалин Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің XII шақырылымының депутаты болған әрі осы тарихи құжатты әзірлеуге тікелей қатысқан. Ол Қазақстанның мемлекеттік егемендігі туралы Декларация қабылданған кезеңді ел тарихындағы аса күрделі әрі шешуші уақыт ретінде еске алады. Оның айтуынша, сол дәуірдің маңызын терең түсіну үшін елдің сол кездегі тыныс-тіршілігіне және тарихи өзгерістердің басында тұрған тұлғалардың рөліне назар аудар қажет.

Аты декларация болғанымен, заты конституциялық заңға пара-пар деңгейде өткен тарихи құжатты талқылауда декларацияның әр тарауы, әр бабы қызу талқыға түсіп, пікірсайыс тұтас бір күнге созылды дейді Нұрлан Оразалин.

“Сайысқа ел президенті де, төраға да, үкімет мүшелері де, саяси партиялардың жетекшілері де, қыс­қасы дамудың жаңа жолына бағыт түзеген жаңа, жас мемлекет тағдырына алаңдаған сергек ойлы, көзі ашық, көкірегі ояу азаматтардың біразы қатысты”, – деп еске алды Нұрлан Оразалин.

Бұдан бөлек, Нұрлан Оразалин қазақ юриспруденциясының көшін бастаған академик Салық Зимановтың сағаттап мінберде тапжылмай тұрып, тарихи құжаттың әр бабын қалай қорғағаны, сұрақтарға қалай жауап бергені жадында екенін айтады.

Мемлекеттік қайраткердің айтуынша, үкімет үйінде елдің болашағына қатысты қызу пікірталастар жүріп, бұрынғы жүйемен өмір сүрудің мүмкін еместігі, ал жаңа жолға түсудің оңай болмайтыны ашық айтылған. Соған қарамастан, тарихи өзгерістерге қатысқан азаматтар қиындықтардан қаймықпаған.

Нұрлан Оразалиннің естелігінде Декларацияны талқылау кезінде мемлекеттің құрылымы мен азаматтық қоғам қағидаттарына қатысты келіспеушіліктер болғаны да айтылады. Құжатты әзірлеу мен қабылдау жұмысына бірқатар белгілі қоғам және ғылым қайраткерлері қатысып, тарихи шешімнің жүзеге асуына үлес қосқан.

Нұрлан Оразалиннің сөзінше, Салық Зиманов бастаған 10-15 депутатқа үш декларация негізінде ортақ қорытынды әзірлеу тапсырылған. Олардың қатарында Манаш Қозыбаев, Сұлтан Сартаев, Жабайхан Әбділдин және Сағадат Нұрмағанбетов болған.

“Бодандық қамытына біржола үйренген елдің тізгінін өз қолына бермеуге тырысып бақты”

Сол күнгі ой мен сөздің сайысына түсіп, ел намысын қорғаған әр депутатқа алғыс айтамын дейді ол.

“Егер… Сол сәт ұлт ойы мен қоғамдық пікірдің қара көрігін үрлейтін зиялы топ табандылық пен бірлік таныта алмаған жағдайда ел дамуының бағыты қалай болары белгісіз еді. Өйткені, республиканың саяси билігі мен жерінің біртұтастығын, өз ішкі күштері мен сыртқы қорғаныс күштерін қалыптастыру, ел егемендігін түбегейлі бекіту үшін сол кездегі әлі іргесі сөгіле қоймаған кеңес одағының шексіз билігін шектеу бағытында батыл шешімдерге бару – Егемендік декларациясының алтын өзегі болды”, – деп түсіндірді Нұрлан Оразалин.

Сондай-ақ республика заңдары мен мемлекеттік құжаттарының одақтық заңдар мен құжаттардан басымдығын қамтамасыз ету мәселесі қарастырылған. Бұдан бөлек, қазақ тілінің мемлекеттік мәртебесін нығайту жөнінде ұсыныстар айтылған.

1990 жылдың көктемінен бастап әр алуан саяси топтардың "адастыруға" тырысқан әрекеттеріне Қазақстанның Егемендік декларациясын әзірлеген аса сауатты мамандар бойын да, ойын да алдырмады. Дегенмен ол декларацияны талқылау кезінде тіл мәселесімен қатар, Қазақстанның аумақтық тұтастығы мен шекарасын айқындау мәселесі де қызу талқыланғанын атап өтті. 

“Кремль саясатта түрлі айла-шарғыларға көшті”

Нұрлан Оразалин Қазақстанның тәуелсіздік мәселесінің Парламентте талқыланып, Декларацияның ресми түрде қабылдануы Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы (РКФСР) тарапынан алаңдаушылық туғызған деп еске алды.

Сонымен қатар мұндай тарихи шешім халықаралық қоғамдастықтың назарын Қазақстанға аударған екен.

Нұрлан Оразалин сол кезде Тәуелсіздік туралы декларацияны талқылау нағыз текетіреске ұласқанын атап өтті. "Орталыққа" жердің, тілдің және елдің тәуелсіздігін қамтамасыз ететін мәселелердің оң шешім табуы ұнамағанын да еске салды. 

Нұрлан Оразалиннің пайымдауынша, ұлт санасын сілкінткен сол тарихи күндерде қабылданған Егемендік декларациясы Қазақстанның тәуелсіз мемлекет ретінде қалыптасуына жол ашты.

Ол елдің болашағын айқындап, күрделі тарихи кезеңдерден аман өтуге негіз қалады. Сондай-ақ декларация кейінгі дәуірлік заңдар мен реформалардың бастауына айналып, азаттықтың символы ретінде тарихи маңызға ие болды.

Қазақстанда президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың тапсырмасымен дайындалып, мақұлданған әскери реформа жоспарын жүзеге асыру басталды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Мемлекет басшысы заманауи, ұтқыр әрі технологиялық тұрғыдан дамыған армия қалыптастыру міндетін қойды. Бұл ретте әскери қызметтің қауіпсіздігіне, командирлік мәдениетке және мемлекеттік ресурстарды тиімді пайдалануға ерекше назар аударылады.

Қарулы күштердің құрылымы мен құрамы, қорғанысты жоспарлау, жұмылдыру дайындығы және резервті қалыптастыру жүйесі сынды армияның негізгі құрамдас бөліктерін жетілдіру жоспарланып отыр.

Технологиялық қайта жарақтандыру отандық қорғаныс өнеркәсібін дамытумен, оның ішінде ұшқышсыз құралдарға қарсы іс-қимыл құралдарын өндірумен, сондай-ақ жасанды интеллект пен цифрлық шешімдерді енгізумен қатар жүзеге асырылмақ.

Әскерлердің дайындық сапасын арттыру және әскери оқу-жаттығуларды өткізуге жұмсалатын шығындарды азайту мақсатында ұрыс қимылдарын модельдеуге мүмкіндік беретін симуляциялық бағдарламаларды енгізу көзделіп отыр. Енді әскери қызметшілердің жаңа тактиканы меңгеруін, заманауи қару-жарақ үлгілерін қолдануын ескере отырып, олардың өз бетінше де, бөлімшелер құрамында да сенімді әрекет ету дағдыларын қалыптастыруға ерекше назар аударылады.

“Негізгі өзгерістердің бірі – мерзімді әскери қызметтің екі кезеңді моделіне көшу. Алғашқы алты айда бір шақырылымдағы сарбаздар оқу орталықтарында болып, әскери қызметке бейімделеді, бастапқы әскери білім алады және дене дайындығын шыңдайды. Оқу үдерісі аясында сарбаздар тіл үйреніп, жасанды интеллектіні пайдалану дағдыларын дамыта алады. Сонымен қатар әскери қызметшілер әскери мамандықтармен қатар, еңбек нарығында сұранысқа ие азаматтық жұмысшы кәсіптерін де меңгере алады”, – делінген хабарламада. 

Келесі алты айда әскери қызметшілер әскери бөлімдерде қызмет атқарып, жауынгерлік даярлығын жетілдіріп, бөлімше құрамында қойылған міндеттерді орындайды. Жаңа модельдің жекелеген элементтері "Sarbaz+" жобасы аясында сынақтан өткізілді. Екі кезеңді мерзімді әскери қызмет моделінің пилоттық жобасын 2027 жылы іске қосу жоспарланған.

“Әскери қызмет өткеру жағдайларын жақсартуға және әскери қызметшілерді әлеуметтік қорғауға ерекше көңіл бөлінеді. Сондай-ақ әскери бөлімдердің қолбасшылығына тәуелсіз әскери кеңесшілер институтын құру көзделіп отыр. Олар әскери қызметшілерге қолдау көрсетіп, құқық бұзушылықтарды анықтауға және олардың заңды мүдделерін қорғауға көмектеседі. Басым міндеттердің бірі – әскери қызметкерлерді сапалы тамақпен және әскери киім-кешекпен қамтамасыз ету. Сонымен қатар казармалар қорын, оқу нысандары мен әскери полигондарды жөндеу және қалпына келтіру де жоспарлануда”, – деп қосты министрліктің баспасөз қызметі. 

Өзгерістер жастарды даярлау жүйесін де қамтиды. 2027 жылдан бастап "Жас қыран", "Жас ұлан" және "Жас сарбаз" кезеңдерін біріктіретін "Жас айбын" бірыңғай әскери-патриоттық даярлау жүйесін құру көзделген. Қауіпсіз мінез-құлық дағдыларын қалыптастыру, алғашқы көмек көрсету мен төтенше жағдайлар кезінде әрекет етуге үйрету мектептен басталмақ.

Әкімдіктермен бірлесіп, жалпы білім беретін оқу орындарында алғашқы әскери дайындықтың сапалы жүргізілуін қамтамасыз ету, сондай-ақ мамандандырылған әскери мектептер желісін дамыту жұмыстары жалғасады.

Жоспардың ұйымдастырушылық іс-шараларын жыл соңына дейін жүзеге асыру көзделген, ал негізгі тұжырымдамалық өзгерістер орта мерзімді перспективада іске асырылады. Қорғаныс министрлігі әскери реформаның жүзеге асырылу барысы туралы қоғамды тұрақты түрде хабардар етіп отырады.

Қазақстанда 25 қазанда Республика күні, ал 16 желтоқсанда Тәуелсіздік күні атап өтіледі. Екі күн де ел тарихында ерекше орын алғанымен, әрқайсысының өзіндік тарихи мәні бар. Неліктен бұл мерекелер екі бөлек күнде тойланады? 1990 жылы қабылданған Егемендік туралы декларация мен 1991 жылы жарияланған мемлекеттік тәуелсіздіктің айырмашылығы неде? Осы екі тарихи датаның маңызын және олардың бір-бірімен байланысын саралап көрдік.

Қазақстанда Республика күні алғаш рет 1995 жылы ұлттық мереке ретінде жарияланып, 25 қазанда атап өтіле бастады. Ал 2001 жылы мереке ұлттық мәртебесінен айырылып, мемлекеттік мерекелер қатарына ауыстырылды. 2009 жылы оны атап өту тоқтатылып, 25 қазан кәдімгі жұмыс күніне айналды. 

2022 жылы Республика күні қайта жаңғырды. Сол жылдың маусымында Ұлттық құрылтай отырысында Президент Қасым-Жомарт Тоқаев мерекеге ұлттық мәртебесін қайтаруды ұсынды. 29 қыркүйекте тиісті заңға қол қойылып, 25 қазан қайтадан ұлттық мереке болып бекітілді. Осылайша, 2022 жылы Республика күні 13 жылдық үзілістен кейін қайта аталып өтті. 

Екі түрлі құжат әрі екі түрлі тарихи жағдай: Респулика күнінің мәні неде?

Тарихшы Батыржан Сейдомардың айтуынша, 1990 жылғы 25 қазанда қабылданған Мемлекеттік егемендік туралы декларация Қазақстанның Мәскеуге толық тәуелді болмай, өзге мемлекеттермен дербес байланыс орнатуына жол ашты. Дегенмен бұл алғашында Ресейдің ішкі саясатына қатысты шығарылған шешім болған.

25 қазанның Республика күні ретінде белгіленуі 1990 жылғы Мемлекеттік егемендік туралы декларациямен тікелей байланысты. Тарихшының пайымдауынша, "республика" ұғымының Қазақстан тарихындағы орны кең ауқымда қарастырылуы керек. 

Батыржан Сейдомардың пікірінше, 1990 жылғы Егемендік туралы декларация мен 1991 жылғы Тәуелсіздік туралы заң — екі түрлі құжат әрі екі түрлі тарихи жағдайдың көрінісі.

Батыржан Сейдомар  Республика күні мен Тәуелсіздік күнінің арасы небәрі бір жыл болғанымен екі күннің салмағы екі түрлі екенін жеткізді. Айтуынша, КСРО құжаттары мен жүйесі тұрғысынан Республика күнінің саяси мәні басым болды.

 “Тәуелсіздік пен Республика күнін қатар тойламаған дұрыс”

Дос Көшімнің айтуынша, 1990 жылғы декларацияның мазмұны Қазақстанның толық тәуелсіз мемлекет болуына қатысты барлық мәселені қамтымады. Сол себепті 1991 жылғы Тәуелсіздік күні ел үшін үлкен маңызға ие.

Саясаттанушы Республика күнінің қайтадан ұлттық мереке мәртебесіне ие болуын да маңызды мәселе ретінде атап көрсетті. Айтуынша Тоқаевтың бұл күнге қайта мереке ретінде қарауы дұрыс шешім болған.

Айта кетсек, 1990 жылғы Мемлекеттік егемендік туралы декларацияны әзірлеу жұмысы бес-алты айға созылып, бастапқыда оның төрт нұсқасы жасалды. 17 тармақтан тұратын декларацияны талқылау алты сағаттан астам уақытқа созылған. 1990 жылғы 25 қазанда сағат 18:55-те Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі тарихи құжатты қабылдады. Дауыс беру нәтижесі бойынша 261 депутат құжатты қолдап, 18-і қарсы дауыс берді, екеуі қалыс қалды, ал бір депутат дауыс бермеген.

Декларацияда Қазақстанның аумақтық тұтастығы, азаматтығы, мемлекеттік бюджеті мен қаржы жүйесі, заңдарының үстемдігі және халықаралық қатынастардың дербес субъектісі болу құқығы бекітілді. Сондай-ақ құжатта республиканың егемендігі мен мемлекеттік биліктің өз аумағындағы үстемдігі жарияланды. Осылайша, декларация Қазақстанның дербес мемлекет ретінде қалыптасуына құқықтық негіз қалады. Алайда ол елдің Кеңес Одағы құрамынан шыққанын білдірмеді.

Қазақстанның тәуелсіздік жариялауына дейін де бірқатар маңызды саяси шешім қабылданды. 1991 жылғы 1 желтоқсанда елде тұңғыш рет жалпыхалықтық президент сайлауы өтті. Сол жылғы 10 желтоқсанда Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасының атауы Қазақстан Республикасы болып өзгертілді. Ал 16 желтоқсанда Жоғарғы Кеңес "Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі туралы" конституциялық заңды қабылдады.

Осы заң Қазақстанның тәуелсіздігін ресми түрде жариялап, елдің дербес мемлекет ретіндегі мәртебесін бекітті. Қазақстан Кеңес Одағының құрамындағы республикалардың ішінде мемлекеттік тәуелсіздігін ең соңғы болып жариялады. Бұдан кейін елді халықаралық деңгейде тану және басқа мемлекеттермен дипломатиялық қатынас орнату үдерісі басталды.

Еске салсақ, былтыр Трамп Қазақстанды бірінші болып Тәуелсіздіктің 35 жылдығымен құттықтаған еді.

Түркістан облысында мақта шаруашылығын дамыту және ауыл шаруашылығы өнімдерін терең өңдеу бағытындағы жұмыстар жалғасып жатыр. Отырар ауданы Қарақоңыр ауылдық округіне қарасты Сырдария елді мекенінде "Түркістан тоқыма" ЖШС-нің тағы екі мақта өңдеу зауыты іске қосылды. Серіктестіктің алғашқы екі зауыты былтыр пайдалануға берілген болатын. Осылайша, кәсіпорынның төрт зауыты толық іске қосылып отыр. 

Жаңа өндіріс орындарының ашылу салтанатына облыс әкімі Нұралхан Көшеров қатысып, өңірдің өнеркәсіптік әлеуетін арттырудағы мұндай жобалардың маңызына тоқталды.

Мақта өңдеу зауыттары "Turan" арнайы экономикалық аймағының 76,2 гектар аумағында орналасқан. Төрт зауыттың құрылысына салынған жалпы инвестиция көлемі 17,129 млрд теңгені құрайды. Оның екі зауыты 2025 жылы іске қосылса, биыл тағы екі зауыттың құрылысы аяқталып, пайдалануға берілді.

Кәсіпорындарда мақта өңдеудің заманауи қытайлық технологиялары қолданылады. Өндірістік үдеріс шикі мақтаны қабылдау, тазалау, кептіру, мақта талшығын тұқымынан ажырату, престеу және дайын өнімді қаптау кезеңдерін қамтиды.

Салтанатты рәсім барысында жаңа зауыттың жұмысы басталып, облыс әкімі мен қонақтар өндірістік нысандарды аралады. Олар кәсіпорындардың жұмысымен және заманауи жабдықтарымен танысты.

Төрт зауыттың толық іске қосылуы өңірде мақта шикізатын терең өңдеу көлемін арттырып, жоғары қосылған құны бар өнім өндіруге жол ашады. Сонымен қатар жаңа өндіріс орындары жергілікті тұрғындарды тұрақты жұмыспен қамтуға, ауылдық аумақтардың экономикалық белсенділігін арттыруға және Түркістан облысының агроөнеркәсіптік әлеуетін нығайтуға ықпал етеді.

Түркістан облысында ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу саласын дамыту, заманауи өндіріс орындарын ашу және жергілікті шикізаттың әлеуетін тиімді пайдалану бағытындағы жұмыстар жалғасады. 

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев қазақстандықтарды Республика күнімен құттықтады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Тоқаев бұл мерекені “қазақтың қайта жаңғыруын айшықтайтын мереке” деп атады. 

“Қымбатты отандастар! Баршаңызды ұлттық мерекеміз – Республика күнімен құттықтаймын! Бұл – мыңжылдықтардан тамыр тартатын қазақ мемлекетінің қайта жаңғыруын айшықтайтын қастерлі мереке. Біз егемендік жылдарында талай сын-қатерді еңсеріп, биік белестерді бағындырдық. Осылайша, еліміздің іргесін бекемдеп, елдігіміздің тұғырын нығайта түстік.  Қазақстан Тәуелсіздіктің 35 жылдық межесіне экономикасы қуатты, қоғамы жасампаз, күллі әлем қауымдастығы құрметпен қарайтын, беделі зор әрі ықпалды орта держава, өркениетті мемлекет ретінде жетіп отыр. Биыл біз ұлт жылнамасының жаңа парағын ашып, тарихи өрлеу дәуіріне бетбұрыс жасадық”, – делінген хабарламада. 

Президент алда тұрған мақсат мықты мемлекеттік институттары мен сапалы адам капиталы бар, жаһандық бәсекеге қабілетті, озық, дамыған, жасампаз, зайырлы ел болуымыз керек дейді. 

“Осы орайда, Конституциямыздың заңды күшіне енуі халықаралық қоғамдастықтың назарын аударған, тарихи мән-мағынасы аса ерекше оқиға болды. Конституция мемлекеттік басқару жүйесінің толығымен жаңаруына, еліміздің саяси, экономикалық, мәдени және әлеуметтік салаларында түбегейлі өзгерістер жасауға үлкен серпін берді. Біз Конституцияда айқындалған құндылықтарға сүйене отырып, стратегиялық бағдарымыздан айнымай, міндетті түрде алға қадам басамыз, алдымызға қойған барлық міндеттерді жүзеге асырамыз. Қазір біз озық технологиялар мен инновацияларды жүйелі дамытып, жасанды интеллектінің мүмкіндіктерін ел игілігіне жарата бастадық”, – делінген құттықтауда. 

Оның сөзінше, елде заманауи өндіріс орындарын ашып, инфрақұрылымды жаңғыртып, мектептер, ауруханалар және басқа да әлеуметтік нысандар салынып жатыр.

“Халқымыздың игілігі үшін көптеген жобаны іске асыру жоспарымызда бар. Ең бастысы, біз алысқа көз тігетін ұлт ретінде жасампаз мақсаттар мен ұлы мұраттар жолында ұйысып, жарқын болашаққа зор сеніммен ұмтыламыз.  Бүгінде білімпаздық, адал еңбек, жоғары жауапкершілік және шынайы отаншылдық қасиеттері халқымыздың болмысына сіңіп, өмірлік дағдысына айналуда. Біз Заң мен Тәртіп, Тазалық пен Қоршаған ортаға қамқорлық, Бірлік пен Келісім құндылықтарын кең ауқымда дәріптеп, қоғамда жаңа этика қалыптастыру ісін қолға алдық. Осылайша, егемендігіміздің тұғырын күшейтіп, Әділетті, Қауіпсіз, Озық әрі Таза Қазақстанды құрып жатырмыз. Еліміздің шаңырағы биік, ұлтымыздың рухы асқақ болсын! Көк байрағымыз әрдайым биікте желбіресін! Республика күні құтты болсын!” – деп түйіндеді президент.