Әділет министрлігінің қызметкері басшысымен болған жанжал кезінде соққыға жығылғанын айтып, әлеуметтік желіде жарақаттарының суретін жариялады. Оның сөзінше, оқиға министрлік ғимаратының ішінде болған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

29 қазанда Threads әлеуметтік желісінде өзін Астана қаласының тұрғыны әрі Әділет министрлігінің қазіргі қызметкері ретінде таныстырған қыз жазба жариялады. Ол басшысымен арада жанжал туындап, соңы қол жұмсауға ұласқанын айтқан.

"19 қазан күні сағат 16:50 шамасында, жұмыс орнымда, Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің ғимаратында маған тікелей басшым шабуыл жасады. Жұмыстағы келіспеушіліктер мен қызметкерге қатысты сын-ескертпелер еш жағдайда күш қолдануды ақтай алмайды. Алдағы 21 күн бойы қолым гипспен жүреді. Әлі күнге дейін денем ауырады. Түнде ұйықтай алмай жүрмін, болған жағдайды ауыр қабылдап жатырмын", – деп жазған ол.

Қызметкер сөзін растау үшін қолындағы тырналған жерлердің суреттері мен медициналық құжаттың фотосын жариялаған. Оның айтуынша, оқиға салдарынан мойны мен сол жақ білегі жарақаттанып зақымданған. Сондай-ақ білегінде жаралар пайда болған.

Ал осы жағдайдан кейін әріптестері де онымен амандасуды қойған. Әйел өз құқығын қорғауға тырысқаннан кейін қысымға тап болғанын айтады.

"Мен әлі де Әділет министрлігінде жұмыс істеймін. Бірақ үндемей қалмай, өз құқығымды қорғауға тырысқаным үшін жұмыс чатынан шығарып тастады. Әріптестерім де амандасуды қойды. Неге бұлай болғанын түсінбеймін", – деп жазды ол.

Ол полиция қызметкерлеріне де шағымданды. Оның сөзінше, оқиғадан кейін аудандық полиция бөліміне арыз жазғанымен, өтініші белгіленген тәртіппен тіркелмеген. Сондай-ақ арыздың қабылданғанын растайтын талон да 24 сағат ішінде берілмеген. Әзірге полиция бұл жағдайға қатысты ресми түсініктеме берген жоқ.

"Егер сенің жоғары лауазымың, таныстарың немесе ықпалың болмаса, өз құқығың бұзылса да үндемей, әділетсіздікке көніп жүруің керек пе? Өз құқығыңды қорғау айып па? Менің бар тілегім – мені естісе екен. Әділдік саған зиян келтірген адамның лауазымы мен таныстарына тәуелді болмаса екен?" – деп сұрақ қойды ол.

Сонымен қатар кейінгі пікірлерінің бірінде ол басшысын жаман адам деп санамайтынын, оның эмоциясын басқара алмаған болуы мүмкін екенін де айтқан.

Осы жағдайға байланысты Әділет министрлігіне ресми пікір білдірді. 

"Қазіргі уақытта аталған дерек бойынша қызметтік тексеру жүргізіліп жатыр. Оның қорытындысы бойынша заңнамада белгіленген тәртіппен тиісті шешім қабылданады", – делінген министрлік жауабында.

Еске салсақ, бұған дейін Жаңаөзеннің бұрынғы әкімі адам ұрлады деген күдікпен ұсталған еді. Дереккөздің болжамынша, ол бұл әрекетте Самбо федерациясының бірінші вице-президентімен бірге орындаған. Олар ер адамды қала сыртына алып кетуге тырысқан. 

Алматыда бұрын Қайрат Сатыбалдыұлына тиесілі болған қонақүй 12,3 миллиард теңгеге сатылып кетті. Сатылым туралы хабарлама e-Qazyna.kz электрондық сауда алаңында жарияланған еді. Мемлекет меншігіне өткен ғимарат бұған дейін бірнеше рет саудаға қойылғанымен, сатып алушы табылмаған болатын. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қонақүй Алматының Алмалы ауданында, Досмұхамедов көшесі, 115 мекенжайында орналасқан. Ғимараттың жалпы аумағы 16 мың шаршы метрден асады. Бұрын мұнда DoubleTree by Hilton Almaty қонақүйі жұмыс істеген еді.

Бастапқыда ғимаратты 38,2 миллиард теңгеден астам сомаға сатпақ болған. Алайда бірнеше рет өткізілген саудадан нәтиже шықпаған соң баға төмендетіліп, қонақүй ақыры 12 миллиард 384 миллион теңгеге сатылды.

Сатып алушыны анықтау үшін сауда интернет арқылы өткізілген. Онда баға біртіндеп төмендетіліп отырған. Қонақүйдің ең төменгі бағасы 8,9 миллиард теңге болып белгіленген. Саудаға қатысқысы келгендер алдын ала 1,9 миллиард теңгеден астам кепілдік жарна төлеуі керек болған.  

Айта кетейік, Қайрат Сатыбалдыұлы бұған дейін қонақүйді мемлекетке қайтарған болатын. Кейін ғимарат сатылымға шығарылды. Осылайша, бірнеше әрекеттен кейін мемлекет меншігіне өткен нысанға сатып алушы табылды.

Еске салсақ, бұған дейін де дәл осы қонақүйге қатысты дау туған еді. Бұрынғы мәжіліс депутаты Ермұрат Бәпи мемлекетке қайтарылған ғимаратты төмен бағамен қайта сатып алу әрекеттері болуы мүмкін екенін мәлімдеген. Алайда Бас прокуратура бұл күдікті растамай, қонақүйдің 2023 жылы мемлекет меншігіне өткенін және барлық рәсім заңға сай жүргізіліп жатқанын хабарлаған. Сондай-ақ ведомство нысанның ашық саудаға шығарылатынын айтқан.

Қарағандыда ауладағы ашық құдыққа түсіп, көлігін бүлдіріп алған ер адам сотта жеңіп шықты. Сот қалалық құрылыс бөлімін  көлікті  жөндеуге кеткен 597 мың теңгені өтеуге міндеттеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі "Ақ Жайық" басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Оқиға биыл наурыз айында тұрғын үйлердің бірінің ауласында болған. Ер адам көлігімен қақпағы ашық жатқан құдыққа түсіп кеткен. Кейін сотта құдықтың айналасында ешқандай қоршау да, жүргізушілерге ескерту жасайтын белгі де болмағаны анықталды. Салдарынан көлік қатты зақымданып, оны жөндеуге 597 мың теңге кеткен. Жүргізуші шығынды өз қалтасынан төлеген, алайда кейін сотқа жүгінген. Ол көліктің бүлінгенін растайтын құжаттарды, жөндеуге кеткен ақшаның түбіртектерін және мамандардың қорытындысын ұсынған.

Ер адам сотқа жүгінген кезде  қалалық құрылыс бөлімі мен жергілікті жылумен қамту мекемесінен шығынды өтеуді талап еткен. Қарағанды қаласының Қазыбек би ауданындағы №2 аудандық сот оқиға орнынан түсірілген фото және бейнежазбаларды қарап, істің мән-жайын зерттеп-зерделейді. Нәтижесінде көлікке келген шығынды қалалық құрылыс бөлімі өтеуі керек деген шешім шығарады.

"Жауапкерлер көлікті жөндеудің қажет болмағанын немесе жөндеу құны негізсіз көрсетілгенін дәлелдейтін айғақ ұсынбады. Азаматтық кодекстің 917-бабына сәйкес, заңсыз әрекеттен немесе әрекетсіздіктен келген зиянды оған жауапты тарап толық өтеуге міндетті", – деп түсіндірді сот.

Осылайша, сот жүргізушінің 597 мың теңге өндіру туралы талабын қанағаттандырды. Ал жылумен қамту мекемесіне қатысты талап қабылданбанған жоқ.

Еске салсақ, бұған дейін Шымкентте 14 жастағы бала тереңдігі 12 метр болатын құдыққа құлап кеткен еді. Оқиға жеке үйдің ауласында болған. Құтқарушылар арнайы құралдардың көмегімен баланы құдықтан шығарып, жедел жәрдем қызметкерлеріне тапсырған еді.  

Қазақстанда шамадан тыс жүк тиеген көліктерді тексеру жұмыстары күшейтілмек. Көлік министрлігінің хабарлауынша, мұндай көліктер жолдың тез бұзылуына себеп болып, басқа жүргізушілерге қауіп төндіріп жүр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Ведомство мәліметінше, тексеру еліміздегі көлік көп жүретін негізгі жолдарда жүргізіліп жатыр. Атап айтқанда, "Батыс Еуропа – Батыс Қытай", "Астана – Петропавл", "Омбы – Павлодар – Семей – Майқапшағай" және "Қызылорда – Жезқазған" бағыттарында бақылау күшейтілген.

Енді мамандар жүк көліктерінің қанша тонна жүк тиеп жүргенін қатаң қадағалайтын болады. Өйткені әр көлікке тиеуге болатын жүктің белгілі бір шегі бар. Сол мөлшерден асса, ауыр салмақтан асфальт тез бұзылып, жолда ойықтар мен жарықтар пайда болуы мүмкін.

Бұдан бөлек, артық жүк тиеген жүргізушілерге қолданылатын жазаны күшейту мәселесі де қаралып жатыр. Көлік министрлігі Құрылтай депутаттарымен бірге осыған қатысты заңға өзгерістер енгізуді пысықтап жатқанын хабарлады. Сондай-ақ ауыр жүк көліктерін тексерудің тиімді жолдары да  қарастырылып жатқан көрінеді.

Министрлік бұл шаралар жолдарды ұзақ уақыт жақсы күйде сақтауға және көлік қозғалысының қауіпсіздігін арттыруға бағытталғанын мәлімдеді. Алдағы уақытта да жүк көліктерін бақылау жұмыстары  жалғасын таппақ.

Еске салсақ, бұған дейін Қаскелең маңындағы "Алматы – Бішкек" тасжолында ауыр әрі ірі жүк көліктерінің жүруіне уақытша шектеу қойылған еді. Оған жол айрығындағы құрылыс жұмыстары себеп болған. 11 қыркүйектен бастап енгізілген шектеу биіктігі 4,5 метрден, ені 8 метрден асатын көліктерге қатысты және жыл соңына дейін жалғасады.

Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Түркі мемлекеттері ұйымын әскери одаққа айналдыруға қарсы екенін мәлімдеді. Мемлекет басшысының айтуынша, ұйымның негізгі мақсаты – мүше елдердің ынтымақтастығын нығайту, ал әскери-саяси бірлестік құру оның бағытына сай келмейді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Тоқаев Түркі мемлекеттері ұйымын институционалдық тұрғыдан дамытуға айрықша назар аударуға шақырды. Айтуынша, соңғы жылдары Ұйым қызметінің аясы кеңейді, бұл құрылым 60 түрлі бағытта жұмыс жүргізіп жатыр.

Тоқаев сонымен қатар қазақта "Береке – бірлікте, ырыс – ынтымақта" деген мақал бар екенін еске салып, бір жеңнен қол, бір жағадан бас шығарып, ортақ мақсат жолында бірлесе әрекет ету керектігін айтты. 

Еске салсақ, бұған дейін президент Тоқаев Ресейді Түркі мемлекеттері ұйымына бақылаушы ретінде қосылуға шақырған еді. Айтуынша, Бұл барлық елге пайдалы болады.

Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Ресейді Түркі мемлекеттері ұйымына бақылаушы ретінде қосылуға шақырды. Мемлекет басшысының пікірінше, Ресейдің ұйым жұмысына қатысуы барлық мүше елге тиімді болмақ. Ол бұл ұсынысты ұйымның 13-саммитінде көтерді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Президенттің айтуынша, Ресей – ірі мемлекет әрі түркі әлемімен ғасырлар бойы тығыз байланыста келе жатқан ел. Оның аумағында көптеген түркі халықтарының өкілдері тарихи тұрғыда өмір сүріп келеді.

"Қазір Ресей “Алтай – түркі өркениетінің бесігі” жобасын жүзеге асырып жатыр. Қазақстан бұл бастаманы қолдайды. Орыс тілінде де түркі тілдерінен енген сөздер аз емес. Жалпы, Ресей түркі мемлекеттерінің, яғни біздің ұйымның бір бөлігіне айналса, бұл барлық елге пайдалы болар еді", – деді президент.

Биыл Қазақстанның Түркі мемлекеттері ұйымына мүше елдермен арадағы тауар айналымы 40 %-ға өсіп, 10 миллиард долларға жуықтаған.

Бұдан бөлек, Тоқаев ұйымның 2027–2031 жылдарға арналған стратегиясын қабылдауды жеделдетіп, Түркі инвестициялық қорының мүмкіндіктерін белсендірек пайдалануға шақырды.

Еске салсақ, Тоқаев Түркі мемлекеттері ұйымы саммитінің ашылу рәсіміне барған еді. Мемлекет басшысын Түркия вице-президенті Джевдет Йылмаз қарсы алды.

Солтүстік Кореямен байланысы бар хакерлер Binance криптовалюта биржасынан 6,36 миллиард долларды жымқырды деген күдікке ілінді. Ақпаратқа сәйкес, қаражаттың басым бөлігі небәрі 20 минут ішінде шығарылған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі  хабарлайды.

Оқиға 29 қазанда болған. АҚШ-тың TRM Labs компаниясы жүргізген талдау нәтижесінде шабуылға Солтүстік Кореяның TraderTraitor хакерлік тобының қатысы болуы мүмкін екені анықталған. Мамандар мұндай қорытындыға криптовалюта аударымдарын тексеру және басқа да деректерді салыстыру арқылы келген. TRM Labs мәліметінше, хакерлер Binance-ке тиесілі электрондық әмияндардан қаражатты он түрлі криптовалюта желісі арқылы шығарып алған. Бұл операциялардың басым бөлігі шамамен 20 минутта жүзеге асқан екен.

Мамандар шабуылдың бұрын болған ірі криптовалюта ұрлықтарына ұқсайтынын анықтағанын жеткізді. Мәселен, 2025 жылдың ақпанында Bybit биржасынан шамамен 1,5 миллиард доллар ұрланған еді. Сол кезде АҚШ-тың Федералдық тергеу бюросы шабуылға Солтүстік Корея хакерлерінің қатысы бар екенін мәлімдеген.

Егер Binance-тен шығарылған қаражаттың ұрланғаны толық расталса, бұл тарихтағы ең ірі криптовалюта ұрлығы болмақ. Өйткені шығын Bybit биржасындағы оқиғадан төрт есе көп болып отыр.

Шабуылдан кейін Binance бірнеше криптовалюта желісінде ақша шығару операцияларын уақытша тоқтатты. Сонымен қатар криптовалюта нарығындағы компаниялар күдікті аударымдарға байланысты қаражаттың бір бөлігін бұғаттауға кірісті. TRM Labs дерегінше, шамамен 2,7 миллиард доллардың қозғалысы тоқтатылған. Алайда хакердің бақылауында әлі де 2,4 миллиард долларға жуық криптовалюта бар. Бұл қаражатты тікелей бұғаттау мүмкіндігі шектеулі.

Binance компаниясы оқиғаны растағанымен, шабуылды нақты кім ұйымдастырғанын әзірге анықтаған жоқ. Биржаның алғашқы тексеруіне сәйкес, хакерлер қызметкердің компьютеріне заңсыз қол жеткізу арқылы жүйеге енген болуы мүмкін. Компания пайдаланушылардың қаражаты қауіпсіз екенін және шығынды өзінің резервтік қоры мен жеке қаражаты есебінен өтейтінін мәлімдеді.

Қазір оқиғаның мән-жайы мен нақты шығын көлемі анықталып жатыр. Тергеуге құқық қорғау органдары мен криптовалюта операцияларын зерттейтін мамандар қатысуда.

Алматылықтар қаладағы қоғамдық көліктің аздығы мен метродағы адамның көптігі туралы айтып, жанайқайын жеткізді. Тұрғындар автобустың сирек жүріп, адамдардың кептелуі адам өліміне немесе ауыр жарақат алуына әкеліп соғады деп дабыл қақты. Жергілікті биліктің уәдесіне тойған халық қалада үлкен автобустарды көбейтуді талап етті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Автобус мәселесін көтерген желі қолданушысы Алматы қаласының әкімдігі, Қалалық мобильділік басқармасы мен Тоқаевқа үндеу жасады.

Ол биліктегілерден автобус қозғалысының аралығын реттеп, №118 бағытқа тіркемелі қоғамдық көлік шығаруды талап етті. Айтуынша, осылайша қайғылы жағдайдың алдын алуға болады. 

Автордың бұл жазбасына қаланың Жол қозғалысы және жолаушылар көлігін ұйымдастыру басқармасы жауап берді. Осы жағдайдан кейін "Алматыэлектротранс" ЖШС қарбалас уақытта №118 автобустың санын 22-ден 25-ке дейін көбейткен.

Сондай-ақ №38 автобустағы жолаушылардың видеосы да желі қолданушыларын бейжай қалдырмады. 

Бұл жазбаға да Жол қозғалысы және жолаушылар көлігін ұйымдастыру басқармасы жауап берді. Басқарманың мәліметінше, №38 автобус бағытының жұмысын жақсарту мақсатында қозғалыс кестесі қайта қаралып, рейстер саны көбейтілген. Сондай-ақ автобустардың аялдамаларда тұру уақыты қысқартылды деп жауап берді басқарма өкілдері.

Алматы әкімдігінің мәліметінше, "Алматыэлектротранс" ЖШС қарбалас уақытта жолаушылар көп жиналатын аялдамаларға қосымша бос автобустар жіберіп жатыр.

"Қарбалас уақытта кейбір бағыттарда жолаушылар ағыны артады. Соның салдарынан адамдардың келіп тоқтаған автобусқа мінуі қиындайды. Бұл ретте кестеде қарастырылған барлық автобус жоспарға сай бағытқа шығып жүр. Жағдайды жақсарту үшін "Алматыэлектротранс" ЖШС жолаушылар ең көп жиналатын аялдамаларға қосымша бос автобустар жіберіп жатыр", – делінген әкімдік хабарламасында.

“4 сағат автобусқа сыймай тұрдым”

Желідегілер тіпті автобустарға кезекшілік қоюды ұсынды. 

Адамдар кептелісіне қарамастан автобустар саны қысқарады

Компания өкілдерінің айтуынша, диспетчерлер бағыттардағы жағдайды нақты уақыт режимінде бақылап отырады. Қарбалас уақытта жолаушылар көп жиналған аялдамаларға қосымша автобустар жедел жіберіледі.

Осылайша, Алматы әкімдігі жолаушылар ағынын реттеу жұмыстары жалғасып жатқанын мәлімдеді. Алайда Алматы қалалық қоғамдық көлік басқармасы тамыз айында қалалық маршруттардағы автобустар санын қысқартуды көздейтін комиссия отырысының хаттамасын жариялады. Құжатқа сәйкес, жұмыс күндері автобустардың желіге шығу саны 20%-ға дейін, сенбіде 10%-ға дейін, жексенбіде 25%-ға дейін, ал мереке күндері 35%-ға дейін қысқаруы мүмкін. Осы хаттама 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап туындаған қатынастарды реттейді және 2028 жылғы 31 желтоқсанға дейін қолданылады.

Кейін басқарма жолаушылардың тәуліктің әр уақытында қаншалықты көп қатынайтынын зерттеп, автобустардың жүру кестесінің түзетілгенін хабарлады.

Ведомство маршруттардың жүктемесі мен автобустардың қозғалыс аралықтарын бақылап отыр. Қажет болса, кестелер нақты жолаушылар ағынына қарай қайта түзетіледі деп ескертті. 

Сондай-ақ әкімдік өкілдерінің айтуынша, автобустар жеткілікті болғанның өзінде жол кептелісі олардың айналым уақытына, қозғалыс тұрақтылығына және белгіленген аралықтардың сақталуына айтарлықтай әсер етеді.

Жол қозғалысы және жолаушылар көлігін ұйымдастыру басқармасының мәліметінше, қарбалас уақытта жолаушылардың 30%-дан астамы жол ақысын төлемейді. Бұл жолаушылар ағынын есепке алуға және рейстерді жоспарлауға әсер етеді.

Қандай маршруттар қамтылған?

Хаттамада көрсетілгендей, комиссия тасымалдаушылардың тарифтер бойынша есептерін субсидиялау қағидалары аясында қарап, №1, 2, 3, 4, 5, 5а, 56, 58, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 29р, 30, 31, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46, 47, 48, 49, 50, 51, 52, 53, 54, 55, 56, 57, 58, 59, 60, 61, 62, 63, 64, 65, 66, 67, 68, 69, 70, 71, 72, 73, 74, 75, 76, 717, 78, 79, 80, 81, 83, 84, 85, 86, 87, 88, 89, 90, 91, 92, 93, 95, 96, 97, 98, 99, 100, 101, 102, 103, 104, 105, 106, 107, 108, 109, 110, 111, 112, 113, 114, 115, 116, 117, 118, 119, 120, 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 129, 130, 131, 132, 133, 134, 135, 136, 137, 138, 139, 140, 141, 142, 143, 144, 145, 201, 202, 203, 204, 205, 206, 207, 208, 209, 210, 211, 212, 213, 214, 215, 216, 217, 218, 219, 220, 221, 222, 223, 224, 225, 226, 227, 228, 229, 230, 231, 232, 233, 234, 235, 236, 237, 238, 239, 240, 241, 242, 243, 244, 245, 246, 247, 248, 249, 250, 251, 252, 254, 255, 256, 257 және 258-автобус бағыттарына қызмет көрсету тарифтерінің есептерін бекіткен. Сонымен қатар №1, 5, 6, 7, 9, 11, 12, 19 және 25-троллейбус бағыттарына қатысты есептер де мақұлданған.

Алайда есептер консультанттардың барлық бағыт бойынша желіге шығатын көліктер мен айналым рейстерінің санын қысқарту туралы ұсыныстары ескеріле отырып бекітілген.

Алматылықтар қала көшелеріндегі кептеліс жердің астында да пайда болғанын айтып жатыр. Тұрғындар метродағы адамдардың көптігін айтып, желіде көптеген видеолар мен жазбалар жариялады.

Тағы бір алматылық таңғы сағат 8:30-да Бауыржан Момышұлы бекетіндегі адамдарын кептелісін видеоға түсіріп алған. 

"Метрополитен" КМК мәліметінше, Бауыржан Момышұлы бекетінде жолаушылардың көп жиналуына бірнеше автобустың бір уақытта келуі себеп болған. Салдарынан жолаушылар ағыны артып, турникеттер алдында кезек пайда болған.

“Станцияда екі кіреберіс бар. Онда барлығы 12 турникет орнатылған: төртеуі Q жүйесі, ал сегізі "Оңай" жүйесі арқылы төлем қабылдайды. Бекітілген кестеге сәйкес, әр ауысымда төрт қызметкер жұмыс істейді”, – деп жауап берді қалалық Жол қозғалысы және жолаушылар көлігін ұйымдастыру басқармасы. 

Алматы метросында қосымша пойыздар қашан іске қосылады?

Алматы метросында жолаушылар саны күрт артқан. 2026 жылғы 1 қыркүйек пен 20 қазан аралығында метроны тәулігіне орта есеппен 130 мың адам пайдаланған. Бұл тамыз айындағы көрсеткіштен 73,3%-ға көп. Жолаушылар ағынын азайту үшін қосымша 10 % сатып алу жоспарланып отыр. Алғашқы екеуі 2027 жылдың ақпанында жолаушылар тасымалына қосылуы мүмкін.

“Жолаушылар ағыны әсіресе таңертең және кешке артады. Таңғы қарбалас уақытта бір сағатта 11 мың адамға дейін, ал кешкі уақытта 9 мың адамға дейін метро қызметіне жүгінеді. Қазір метро пойыздарына қосымша вагондар тіркеп, олардың ұзындығын арттыру мүмкін емес. Себебі қолданыстағы жылжымалы құрамның техникалық сипаттамалары бұған мүмкіндік бермейді. Жолаушылар ағынын реттеу үшін пойыздардың жүру кестесі нақты жүктемеге қарай түзетіледі. Сонымен қатар бекеттердегі адам санын бақылап, жолаушылардың қауіпсіз қозғалысын қамтамасыз ету шаралары жүргізіліп жатыр. Қарбалас уақытта метро қызметкерлері полициямен бірлесіп жұмыс істейді”, – деп хабарлады Алматы метрополитені.

Метрополитеннің қазіргі паркінде 15 % құрамы бар. Бұл қарбалас уақытта желіге шығатын пойыздар санын көбейтуге мүмкіндік бермейді. Осыған байланысты қосымша 10 электр пойызын кезең-кезеңімен сатып алу жоспарланған.

• 2026 жылғы желтоқсан: алғашқы екі пойызды жеткізу;
• 2027 жылғы ақпан: алғашқы екі пойызды пайдалануға беру;
• 2027 жыл: тағы үш пойыз сатып алу;
• 2028 жыл: қалған бес пойызды сатып алу.

Жаңа пойыздар желідегі қозғалыс жиілігін арттырып, бекеттердегі жүктемені азайтпақ.

Метроға кіретін турникеттер жаңартылады

Жолаушылар ең көп жиналатын бекеттер –  "Райымбек батыр", "Абай", "Байқоңыр" және "Бауыржан Момышұлы" бекеттері.

Сондай-ақ жолаушылардың 50%-дан астамы "ОҢАЙ" картасын пайдаланады. Сондықтан барлық турникетті осы төлем жүйесімен біріктіру жұмыстары жүргізіліп жатыр.

Метрополитен мәліметінше, 2026 жылдың соңына қарай барлық 95 кіру турникеті қолжетімді төлем тәсілдерін, соның ішінде "ОҢАЙ" карталарын қабылдауы тиіс. Бұл билет кассаларындағы кезекті азайтып, метроға кіруді жеңілдетуге мүмкіндік береді. Метрополитен шығу турникеттерін екі бағытта да жұмыс істейтіндей етіп жаңарту мүмкіндігін қарастырып жатыр. Қазір бұл жұмыстарға қажетті шығындар есептеліп жатыр.

Жоспар бойынша, жолаушылар көп жүретін бекеттерде шығу турникеттерінің функциялары кезең-кезеңімен кеңейтіледі. Яғниғ жолаушылар ағынына қарай оларды метроға кіру немесе одан шығу үшін пайдалануға болады.

Метрополитеннің мәліметінше, бұл өзгерістер турникеттерді тиімді пайдалануға, жолаушылар ағынын біркелкі бөлуге және кезекте күту уақытын қысқартуға көмектеседі.

Еске салайық, бұған дейін алматылықтар қарбалас уақытта автобустар мен метродағы адам көптігіне шағымданған еді. Тұрғындардың айтуынша, қоғамдық көлік лық толып, кейде бірнеше пойызды күтуге тура келеді. Қала әкімдігі мәселені автобустардың жетіспеушілігімен емес, жолдардағы кептеліспен байланыстырады. Қазір Алматыда күн сайын 3 200 автобус желіге шығады.

“Самұрық-Энерго” компаниясының басшылығы ауысты. Қайрат Мақсұтов қызметінен кеткеннен кейін басқарма төрағасы болып Аңсар Айдаров тағайындалды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Аңсар Айдаров бұл қызметке "Самұрық-Қазына" қоры басқармасының шешімімен тағайындалды. Жаңа басшыға негізгі инвестициялық жобаларды кешіктірмей аяқтап, электр станцияларын белгіленген уақытта іске қосу міндеті жүктелді.

"Самұрық-Қазына" басшысы Нұрлан Жақыпов жиында осы мәселеге арнайы тоқталып, жобалардың уақытында жүзеге асуын қатаң бақылауды тапсырды.

Ансар Айдаров 2013 жылдан бері "Самұрық-Қазына" тобына кіретін компанияларда жұмыс істеп келеді. Әр жылдары "Энергия Семиречья" ЖШС-ін басқарған, сондай-ақ "Самұрық-Энерго" компаниясында жобалық кеңсенің жетекшісі және инвестициялар жөніндегі бас директор болған.

Еске салайық, 28 қазанда Қайрат Мақсұтов "Самұрық-Энерго" АҚ басқарма төрағасы қызметінен босатылды. Үкімет бұл шешімді компанияның стратегиялық инвестициялық жобаларын іске асыру қарқынының төмен болуымен, сондай-ақ жаңа энергия өндіруші қуаттарды салу және пайдалануға беру мерзімдерінің жеткілікті деңгейде бақыланбауымен түсіндірді.

Кейін Премьер-министр Олжас Бектенов Мақсұтовтың қызметінен босатылуына қатысты пікір білдірді. Ол жобалардың іске асырылуына бақылау жеткіліксіз болғанын айтып, оларды белгіленген мерзімде орындау үшін жауапкершілікті күшейту қажет екенін мәлімдеді. 

Қостанай облысының Әулиекөл ауданында 5 жасар бала қаза тапты. Алдын ала мәлімет бойынша, қайтыс болған бүлдіршіннің басы мен денесінде көптеген жарақат болған. Баланы өлтірді деген күдікпен ер адам ұсталды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Tengrinews.kz басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Қайғылы оқиға 26 қазанда болған. Полиция баланың өліміне қатысты Қылмыстық кодекстің 99-бабының 3-бөлігі, яғни жас баланы өлтіру бойынша қылмыстық іс қозғады. Күдікті сол күні ұсталып, сот шешімімен қамауға алынды.

Қостанай облысының прокуратурасының оқиғаға қатысты мәліметінше, қазір баланың өліміне қатысты барлық мән-жай анықталып жатқан көрінеді.

"Қазір іс бойынша қажетті тергеу амалдары жүргізіліп жатыр. Тергеу барысы облыс прокуратурасының бақылауында. Тергеу мүддесіне байланысты өзге ақпарат жарияланбайды", – деп мәлімдеді прокуратура.

Егер күдіктінің кінәсі сотта дәлелденсе, ол өмір бойына бас бостандығынан айырылуы мүмкін. Жергілікті тұрғындар баланың өліміне өз әкесінің қатысы болуы ықтимал екенін айтады. Алайда құқық қорғау органдары бұл ақпаратты әзірге ресми түрде растаған жоқ.

Қостанай облысындағы бала құқықтары жөніндегі уәкіл Несібелі Бәсенова марқұмның отбасылық жағдайына тоқталды. Оның мәліметінше, бүлдіршін балабақшаға барған, ал анасы ата-ана құқығынан айырылған. Бала көпбалалы отбасында тәрбиеленген.

"2025 жылғы 28 наурыздағы сот шешіміне сәйкес, бала әкесімен бірге тұруы керек болған. Алайда әжесі немересін бермеген. Кейін әкесі жалдаған адвокат араласқан соң, бала әкесінің қолына көшкен", – деді Несібелі Бәсенова.

Осылайша, бүлдіршін 2026 жылдың наурыз айынан бастап әкесімен бірге тұрған. Қазір құзырлы органдар отбасының бұған дейін әлеуметтік қызметтердің бақылауында болған-болмағанын анықтап жатыр. Бұл мәселеге қатысты тексеру нәтижелері әзірге белгісіз.

Еске салсақ, бұған дейін Шымкентте көпқабатты үйлердің бірінде бес адам газдан уланып, екі бала қаза тапқан еді. Уланғандардың бірі алты сағаттан кейін есін жиып, туыстарына хабар берген. Ал үш жасар тағы бір бала ауыр жағдайда ауруханаға жеткізілген. Қайғылы жағдай болған пәтерде 27 жастағы әйел екі баласымен және 15 жастағы студент қызбен бірге тұрған.

29 қазанда Алматыда екінші жыл қатарынан Halyk OIY Tech IT-конференциясы өтті. Жиынға ақпараттық технологиялар, жасанды интеллект, деректерді талдау және цифрлық өнімдер саласында жұмыс істейтін 500 маман жиналды. Конференцияда банк жүйесіне жасанды интеллектіні енгізу, клиенттерге қызмет көрсетуді жетілдіру, алаяқтықпен күресу және қаржы саласындағы технологиялардың болашағы талқыланды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Қазақстан-Британ техникалық университетінде өткен шараға Halyk Bank мамандарымен қатар Visa, Amazon Web Services, Plug and Play және Ymatrix компанияларының өкілдері қатысты. Конференцияда 30 спикер баяндама жасап, банк саласындағы технологиялық өзгерістер мен халықаралық тәжірибе туралы пікір алмасты. Бұл технологиялық алаңның ұйымдастырушысы – Halyk Bank, ал оның бас серіктесі – халықаралық Visa төлем жүйесі.

Биыл конференцияда жасанды интеллектінің банк жұмысындағы мүмкіндіктеріне басымдық берілді. Атап айтқанда, бұл технологияның қызмет көрсету сапасын қалай жақсартатыны және клиенттерге қажет өнімді таңдауға қалай көмектесетіні талқыланды. 

Жасанды интеллект банктің қай бағыттарында қолданылады?

Halyk Bank басқарма төрағасының орынбасары, Тәуекел-менеджмент басшысы Роман Машчык жасанды интеллектіні қай бағыттарда қолданып жатқанын және оны дамыту жоспарын түсіндірді. Оның айтуынша, банк жасанды интеллектіні үш негізгі бағытта пайдаланып отыр:

• Біріншісі – несие беру кезінде деректерді талдау. Банк жеке адамдар мен шағын және орта бизнестің несие алу өтініштерін бағалауда машиналық оқытуды пайдаланады. Енді бұл технологияны ірі компанияларға несие беру кезінде де қолдана бастады.
• Екінші бағыт – банк ішіндегі жұмысты жеңілдету. Генеративті жасанды интеллект құжаттарды өңдеуге, көп көлемдегі ақпаратты талдауға және қызметкерлерге көмектесетін цифрлық көмекшілерді әзірлеуге пайдаланылады. Мұның бәрі күнделікті жұмысты жылдам орындауға мүмкіндік береді.
• Үшінші бағыт – тапсырмаларды өздігінен орындай алатын жасанды интеллект агенттері. Олар берілген міндетке қарай ақпаратты талдап, белгілі бір әрекеттерді орындай алады. Алайда мұндай жүйелерді қолданғанда банк клиенттердің жеке деректерін қорғап, олардың мүддесін сақтауға басымдық береді.

Роман Машчыктың айтуынша, жасанды интеллектіні дамыту тек бағдарламалық жасақтамамен шектелмейді. Оған қуатты есептеу инфрақұрылымы мен қомақты инвестиция қажет. 

Роман Машчыктың айтуынша, жасанды интеллектіні енгізу клиенттерге қызмет көрсету сапасын арттырып, әр адамның қажетіне сай ұсыныстар жасауға мүмкіндік береді. Мәселен, банк белгілі бір қызметке қызығушылығы бар клиенттерді анықтап, оларға арнайы ұсыныс жібере алады.

Сонымен қатар Роман Машчык тағы бір маңызды бағытқа тоқталып өтті. Ол – банктің ішкі процестерін жеделдетуге арналған агенттік жүйелерді әзірлеу.

"Halyk Bank цифрлық көмекшіні 200 мың клиентке ұсынды"

Конференцияда банк клиенттеріне арналған жаңа цифрлық көмекші де таныстырылды. Оны Halyk Bank басқарма төрағасының орынбасары Кирил Бачваров таныстырды. 

Оның сөзінше, цифрлық көмекші болашақта банк қызметтерін пайдаланудың негізгі құралына айналуы мүмкін. Қазір көптеген мобильді қосымшада пайдаланушы қажет қызметті табу үшін түрлі бөлімдерге кіріп, бірнеше қадамнан өтуі тиіс. Ал цифрлық агенттің көмегімен бұл процестерді жеңілдетуге болады.

Оның айтуынша, енді клиенттер ақша аудару, несие алу немесе депозит ашу үшін қажет бөлімдерді іздеп әуре болмайды. Мұндай тапсырмаларды бір цифрлық агент немесе өзара байланысқан бірнеше агент орындай алады.

Банк операцияларын жеделдетуге 70-тен аса ЖИ агенті көмектеседі

Halyk Bank деректер офисінің басшысы Рүстем Мұратбеков жаңа технологияларды енгізу банктің ішкі жұмыс процестерін де өзгертіп жатқанын жеткізді. 

Рүстем Мұратбеков банк ішінде бизнес процесіне көмектесетін 70-тен астам жасанды интеллект агенті бар екенін айтты. 

Оның айтуынша, технологиялық өзгерістердің маңызды мақсатының бірі – банк ішіндегі тәжірибе мен білімді қоғамға тарату. Осы тұрғыдан алғанда, конференция IT мамандары мен студенттерге саланың даму бағытын түсінуге және жаңа жобалармен танысуға мүмкіндік береді.

Жасанды интеллект алаяқтықпен күресте қалай қолданылады?

Конференцияда жасанды интеллектінің қауіпсіздік саласындағы мүмкіндіктері де талқыланды. Бұл туралы ашығырақ Chief data science кеңсесінің team lead data scientist-i Динара Жаңабергенова айтып берді. Оның сөзінше, банк күмәнді операцияларды анықтау үшін болжауға негізделген жасанды интеллект модельдерін пайдаланады.

Сонымен қатар ол алаяқтықтың алдын алумен арнайы бөлімдер айналысатынын жеткізді. 

Динара Жаңабергенованың сөзінше, жасанды интеллект клиенттің банк қызметтерін пайдалану жолын оңтайландыруға да көмектеседі. 

Халықаралық тәжірибе мен технологиялық серіктестік

Halyk OIY Tech 2026 конференциясына Amazon Web Services, Plug and Play, Ymatrix және Visa компанияларының өкілдері қатысты. Олар қаржы саласындағы жаңа технологиялар мен өз тәжірибелерін таныстырды.

Amazon Web Services өкілдері генеративті жасанды интеллект пен өздігінен тапсырма орындай алатын жүйелердің мүмкіндіктері туралы сөз қозғады. Plug and Play мамандары жаңа технологияларды дамытуға және инновациялық жобаларды қолдау тақырыбына тоқталды. Ал Ymatrix өкілдері компанияларға деректерді талдауға көмектесетін платформалар жөніндегі тәжірибесін бөлісті.

Halyk OIY Tech конференциясы алғаш рет 2025 жылы өткен. Былтыр жиында Halyk SuperApp пен Onlinebank платформаларының жұмысы, ірі цифрлық жүйелерді дамыту және қаржы саласында жасанды интеллектіні қолдану мәселелері талқыланды. Биыл өткен конференцияда да осы тақырыптар жалғасын тапты. Алайда басты назар жаңа технологияларды банк жұмысына енгізуге және клиенттерге көрсетілетін қызметті жақсартуға аударылды. 

Қазақстанда кейбір ата-аналар алимент мөлшерін азайту үшін нақты табысын көрсетпей, ресми кірісін төмендетіп көрсетіп жүрген. Жоғарғы сот осындай жағдайларға қатысты Шымкент пен Қарағанды облысында болған екі істі мысалға келтірді. Соның бірінде жеке кәсіпкердің есепшоттары арқылы ондаған миллион теңге айналғанымен, ол баласына ай сайын небәрі 20 мың теңге алимент төлеп келген. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Қарағанды облысында тұратын әйел бұрынғы күйеуінен балаға төленетін алиментті қайта қарауды талап еткен. Әйелдің айтуынша, бұрынғы күйеуі жеке кәсіпкер болғанымен, алиментті ең төменгі жалақыға сүйеніп есептеткен. Соның салдарынан ол ай сайын небәрі 20 мың теңге төлеп келген. Ал кәсіпкердің соңғы жылдардағы банк шоттары бойынша ресми ақша айналымы ондаған миллион теңгеге жеткен. Бұл қаражаттың бір бөлігі мемлекеттік сатып алуларға қатысу арқылы түскен.

Шымкентте екі балаға алимент төлеу мәселесі қаралды

Жоғарғы сот тағы бір істі мысалға келтірді. Шымкент қаласында тұратын әйел бұрынғы күйеуінен екі баласына төленетін алимент мөлшерін өзгертуді сұрап, сотқа жүгінген.

Бұған дейін ер адам балаларға өзінің табысының үштен бір бөлігін аударуға міндеттелген. Алайда әйелдің айтуынша, бұрынғы күйеуі алиментті тұрақты төлемеген әрі табысын төмендетіп көрсеткен. Сондықтан ол алиментті табыстың үлесімен емес, ай сайын нақты белгіленген сомамен өндіріп алуды сұраған. Әйел бұл соманы 50 айлық есептік көрсеткіш көлемінде белгілеуді ұсынған.

Алғашқы екі сот инстанциясы әйелдің талабын қанағаттандырмаған. Алайда кассациялық сот бұл шешіммен келіспеді. Сот жауапкердің материалдық жағдайы, банк шоттарындағы ақша қозғалысы, мүлкі мен жасырын табыстары толық бағаланбағанын атап өтті.

Нәтижесінде ер адамнан екі балаға ай сайын 20 АЕК мөлшерінде алимент өндіру туралы шешім қабылданды.

Алиментті нақты сомамен өндіріп алуға бола ма?

“Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы” кодекстің 141-бабына сәйкес, алиментті нақты белгіленген ақша сомасымен өндіріп алу тек табыс тұрақсыз болған жағдайда ғана қолданылмайды. Тараптардың бірінің мүддесіне елеулі нұқсан келтіретін өзге де жағдайлар ескерілуі мүмкін. Алимент төлеу тәсілін табыстың белгілі бір бөлігінен нақты ақша сомасына өзгерту туралы шешімді тек сот қабылдай алады. Ал сот орындаушыларының мұндай шешім шығаруға құқығы жоқ.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда алимент төлемейтіндердің табысын такси мен букмекерлік кеңселерден де анықтайтыны айтылған.

Биыл жазда Павлодарда шетелдік және қазақстандық танымал әншілердің қатысуымен бірнеше тегін концерт өтті. Қала әкімдігі өнерпаздардың гонорарларын демеушілер төлегенін мәлімдеген еді. Алайда ұйымдастырылған концерттердің нақты қаншаға түскені белгісіз. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі "Время" газетіне сілтеме жасап хабарлайды.

Жаз бойы Ertis Promenade сахнасында британдық әнші Jay Sean, неміс рэпері Nana, Светлана Лобода, Доминик Джокер, МакSим, Согдиана және басқа да өнерпаздар өнер көрсетті. Қала билігі концерттерге бюджеттен бір тиын қаржы жұмсалмағанын, әншілердің ақысын демеушілер төлегенін бірнеше рет айтқан. Дегенмен "Время" газетінің жазуынша, Павлодарда әлі шешілмеген әлеуметтік мәселелер бар. Сондықтан басылым демеушілердің қаржысын тұрғындарға қажет басқа жобаларға жұмсауға болмас па еді деген мәселе көтеріп, сауал жолдайды.

Мәселен, қаладағы "Самал" оңалту орталығын жөндеуге әкімдіктен қаржы табылмаған. Кейін ғимарат тиісті лицензиясы жоқ қоғамдық қорға берілген. Басылым осы жағдайды мысалға келтіріп, қалада әлеуметтік нысандарға қаржы жетпей жатқанда қымбат концерттер ұйымдастыру қаншалықты орынды деген сұрақ қойған. Осыған байланысты "Время" журналистері жазда Павлодарға келген шетелдік әншілердің өнер көрсету ақысы қанша болуы мүмкін екенін есептеп шығыпты. Ол үшін концерт ұйымдастыратын агенттіктер мен ашық дереккөздерде жарияланған бағаларды негізге алған.

Мәселен, шілдеде Светлана Лободаның Алматыдағы жеке кеште өнер көрсеткені үшін 150 мың еуро алғаны хабарланған. Ұшақ билеті, қонақүй және басқа да шығындарды қосқанда, әншіні шақыру шамамен 93 миллион теңгеге түскен.

Ал ресейлік әнші МакSимнің бір концертке алатын гонорары бірнеше миллион рубльге бағаланады. Шетелге барып өнер көрсету құны 6 миллион рубльге дейін жетуі мүмкін. Бұл шамамен 34 миллион теңге.

Британдық әнші Jay Sean-ның гонорары 40 мыңнан 120 мың долларға дейін барады. Теңгеге шаққанда шамамен 18-54 миллион теңге. Нақты сома концерттің өтетін жеріне, ұзақтығына және ұйымдастырушылармен жасалған келісімге байланысты. Согдиана мен Миша Марвиннің әрқайсысын шақыру бағасы 10 мың еуродан, яғни шамамен 5 миллион теңгеден басталады.

Ал "Винтаж" тобының бір концертке алатын ақысы шамамен 3,4 миллион теңгеден, Hi-Fi тобы 1,6 миллион теңгеден, "Краски" тобы 670 мың теңгеден басталады. BURITO-ның бір концертке алатын ақысы шамамен 8,4 миллион теңге болса,  Доминик Джокердің гонорары 3,4 миллион теңгеден басталады.

Басылымның есебінше, шетелдік өнерпаздардың жарияланған гонорарларын қосқанда шамамен 250 миллион теңге шығады. Бұл сомаға қазақстандық әншілердің ақысы, ұшақ билеттері, қонақүй мен басқа да шығындар кірмеген.

"Время" газеті нақты шығындарды білу үшін Павлодар әкімдігіне сауал жолдаған. Қала әкімінің орынбасары Светлана Гладышева концерттерді қаржыландыруға қатысқан 15 ұйымның тізімін ұсынған. Олардың арасында "Ертіс Көмек", "Ертіс жүрегі" қоғамдық қорлары, сондай-ақ бірнеше компания мен қонақүй бар. Әкімдік мәліметінше, демеушілер қаланың мәдени өмірін дамытуға және тұрғындардың бос уақытын тиімді өткізуге қолдау көрсеткен. Сонымен қатар облыс әкімдігі мен "Ертіс Көмек" қоры арасында әлеуметтік жобаларды жүзеге асыруға арналған меморандум жасалған. Оның аясында мәдени шараларды да қаржыландыру қарастырылыпты.

Басылым "Ертіс Көмек" қорының 2024 жылғы есебіне де назар аударған. Онда Екібастұздағы теміржол вокзалын жөндеу, су тасқынынан зардап шеккендерге үй салу, ауруханаларға медициналық жабдықтар алу, көшелерді жарықтандыру және басқа да әлеуметтік жобаларға қаржы бөлінгені көрсетілген.

Бұдан бөлек, "Время" концерттерге қолдау көрсеткен "Ертіс жүрегі" қоғамдық қорының 2026 жылғы концерт маусымы басталардан бірнеше апта бұрын ғана тіркелгенін жазған. Басылым қордың құрылу уақыты мен концерттерді қаржыландыруға қатысуына қатысты қосымша түсініктеме қажет деп есептейді.

Айта кетейік, бұған дейін Павлодар әкімдігі 2026 жылы қаладағы барлық мерекелік шаралар мен концерттерді ұйымдастыру шығындарына бюджеттен 93 миллион теңге бөлінгенін хабарлаған. Бұл қаражат әншілердің гонорарларына емес, ұйымдастыру жұмыстарына арналған еді.

Солтүстік Қазақстан облысында оңтүстіктен көшіп келетін азаматтарға арнап салынған 14 үй бұзылып жатыр. Құны 112 миллион теңгеге жуық баспаналар құрылысы аяқталғаннан кейін-ақ апатты деп танылып, бірнеше жыл бойы бос тұрған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі “Время” порталына сілтеме жасап хабарлайды. 

Солтүстік Қазақстан облысындағы Сергеевка қаласында оңтүстіктен көшіп келетіндерге арнап салынған 14 үй бұзылды. Жергілікті тұрғындардың айтуынша, баспаналар шамамен 6-7 жыл бұрын салынғанымен, сол күйі бос тұрған. Кейін үйлер апатты деп танылып, орнына құрылыс техникасы кіріскен. Қызығы, әр үйдің құрылысына шамамен 8 миллион теңге жұмсалған. Осылайша, 14 үйдің жалпы құны 112 миллион теңгеге жуықтаған. Ал сол уақытта ауылдан көшкен тұрғындар өздері тұрып келген жақсы үйлерін 4 миллион теңгеге де сата алмаған. 

Шал ақын ауданының әкімдігі үйлердің не себепті бұзылғанын қысқаша түсіндірді. Ресми жауапқа қарағанда, баспаналар техникалық тексеруден кейін апатты деп танылған.

"Аталған үйлер техникалық тексеру актісіне сәйкес апатты деп танылуына байланысты бұзылды. Қазір аумақты тазарту және құрылыс қалдықтарын шығару жұмыстары жүргізіліп жатыр. Алдағы күндері қоқыс толық шығарылып, жер телімі ретке келтіріледі", – деп хабарлады әкімдік.

Мәліметке сүйенсек, үйлер құрылыс жұмыстары аяқтала салысымен апатты деп танылған. Яғни, адамдардың ол баспаналарға қоныстануы өміріне қауіп төндіруі мүмкін болған. Содан бері бос тұрған үйлерді енді әкімдік бұзуға шешім қабылдаған. Алайда жауапты шенеуніктер 14 үйдің сапасыз салынуына кім жауап беретіні, бюджет қаражатының қалай жұмсалғаны және бұзу жұмыстарына қажетті техниканың ақшасы қайдан төленетіні туралы түсініктеме бермеген. Бұл мәселелерді енді құзырлы органдар анықтауы мүмкін.

Солтүстік Қазақстан облысындағы құрылыс мәселесі Пресновка ауылында да болған. Мұнда жетім балаларға, мүгедектігі бар адамдарға және көпбалалы отбасыларға арнап салынған үйлердің қабырғасын қара зең басып, қыста бөлмелердің іші қатып қалған. Ал кәріз жүйесіндегі ақаулардан жағымсыз иіс тұрғын үйлерге тараған.

Тексеру кезінде Жамбыл ауданындағы тоғыз мемлекеттік мекемеден жалпы сомасы 10,4 миллиард теңгенің қаржылық заңбұзушылығы анықталған. Оның 94 %-ы ауданның тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы бөліміне тиесілі болған.

Сонымен қатар ауданда құны 1,5 миллиард теңгеге жуық 138 жаңа үй мен пәтер бірнеше жыл бойы бос тұрған. Ал жеті келісімшарт бойынша талапқа сай келмейтін үйлерге 264 миллион теңге артық төленген.

Пресновкадағы септиктер де дұрыс салынбаған. Жер асты суы жақын болғандықтан, резервуарлар суға толып, кейбір мердігерлер жұмысты аяқтамай кеткен. Тіпті тұрғындар қоныстанған үйлердің құжаттары да толық рәсімделмеген.

Аудит қорытындысынан кейін аудандық тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы бөлімінің басшысы қызметінен босатылып, материалдар облыстық прокуратураға жіберілген.

Қазақстанның Ұлытау облысындағы көлемі 1,1 мың шаршы шақырымнан асатын Құрылтай учаскесін игеру құқығы аукционға шығарылды. Жеңімпаз компания мұнда геологиялық барлау жұмыстарын жүргізіп, кемінде бір барлау ұңғымасын бұрғылауы керек. Ал мұнай немесе газдың ірі қоры анықталған жағдайда, инвесторға қосымша міндеттемелер жүктеледі. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Энергетика министрлігінің мәліметінше, электронды аукцион 23 желтоқсанда өтеді. Оған қатысуға өтінімдер 12 қарашаға дейін қабылданады.

Курылтай учаскесін игеру құқығы үшін белгіленген бастапқы қол қою бонусы – 21,6 миллион теңге. Ал мұндағы геологиялық барлау жұмыстарының алдын ала құны 1,2 миллион долларға бағаланған.

Аукцион жеңімпазы қандай жұмыс атқаруы керек?

Аукционда жеңіске жеткен компанияға мұнай мен газ қорын анықтау үшін үш жыл уақыт беріледі. Осы кезеңде инвестор бірнеше міндетті орындауы тиіс:

• учаскенің жалпы аумағының кемінде 30 пайызында екі өлшемді сейсмикалық барлау жұмыстарын жүргізу;
• кемінде бір барлау ұңғымасын бұрғылау;
• осы аумақта бұрын бұрғыланған барлық ұңғыманы өз балансына қабылдау.

Үш жылдық барлау кезеңінен кейін компания мұнай немесе газ өндіруге арналған келісімшарт жасауға өтініш бере алады. Мұндай келісімшарттың мерзімі 25 жылдан аспауы керек.

Инвесторға қандай талаптар қойылады?

Аукцион шарттарына сәйкес, учаскені игеретін компания Қазақстанның жергілікті кәсіпорындарымен жұмыс істеуге міндетті. Атап айтқанда, сатып алынатын жұмыс пен қызметтің кемінде 70 %-ы, ал тауарлардың кемінде 30 %-ы қазақстандық жеткізушілерден алынуы керек.

Сонымен қатар қарапайым жұмысшылар түгелдей Қазақстан азаматтарынан жасақталуы тиіс. Құрылымдық бөлімшелер басшыларының кемінде 90 пайызы, ал жоба жетекшілері мен олардың орынбасарларының кемінде 80 %-ы қазақстандық болуы қажет.

Мұнай қоры көп болып шықса, инвесторға қосымша міндет жүктеледі

Курылтай учаскесінде кемінде 100 миллион тонна мұнай немесе 50 миллиард текше метр газ қоры анықталса, компания қосымша міндеттемелер қабылдауы керек.

Мұндай жағдайда инвестор:

• қолданыстағы өндіріс орындарын жаңғыртуы;
• жаңа мұнай немесе газ өңдеу зауытын өз қаражатына салуы;
• не болмаса өндірілген шикізатты келісімшарт негізінде Қазақстандағы кәсіпорындарға өңдеуге беруі тиіс.

Осылайша, аукцион тек жер қойнауын барлау және игеру құқығын берумен шектелмейді. Жеңімпаз компанияға геологиялық зерттеу жүргізу, қазақстандық тауарлар мен қызметтерді пайдалану және ірі қор анықталған жағдайда ел ішінде өңдеу өндірісін дамыту талаптары қойылады.

Айта кетейік, бұған дейін канадалық компания Қазақстандағы алтын-мыс кен орнын игеруге 24,7 миллион доллар жұмсау

Қазақстанда оқу ақысын төлеуге арналған білім беру несиесін тек университет студенттері ғана емес, колледж оқушылары мен магистранттар да ала алады. Тіпті 18 жасқа толмаған талапкерлерге де мұндай несие рәсімдеуге мүмкіндік бар. Алайда банкке өтініш берген кезде белгілі бір талаптарды орындау қажет. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

“Қаржы орталығы” АҚ-ның мәліметінше, білім беру несиесі техникалық және кәсіптік білім беру ұйымдарында, яғни колледждерде, жоғары колледждер мен училищелерде оқитындарға беріледі. Сондай-ақ бакалавриат, интернатура, магистратура, резидентура және докторантура студенттері де несие рәсімдей алады.

Білім беру несиесінің ерекшелігі – мемлекет банктер беретін қарызға кепілдік ұсынады. Бұл ретте “Қаржы орталығы” студенттерге ақшаны тікелей бермейді. Ол уәкілетті органның операторы ретінде банктер ұсынатын білім беру несиелеріне мемлекеттік кепілдік береді. Ал несиені беру туралы шешімді банк қабылдайды.

18 жасқа толмаған талапкерлер де білім беру несиесін рәсімдей алады. Бірақ бұл үшін ата-анасының немесе заңды өкілінің жазбаша келісімі қажет.

Сонымен қатар тұрақты жұмысы немесе табысы жоқ студенттердің өтініші де қаралады. Алайда мұндай жағдайда несие беру-бермеуді банк әр адамның жағдайына қарай жеке шешеді.

Банк өтінішті қарау кезінде бірнеше мәселеге назар аударады:

• өтініш берушінің несие тарихы;
• бұрын алған несиелері бойынша берешегінің бар-жоғы;
• табысын растайтын құжаттар.

Егер банк қажет деп тапса, студенттен қосымша қарыз алушы тартуды сұрауы мүмкін. Бұл жағдайда қосымша қарыз алушы да несиені өтеуге жауапты болады.

Білім беру несиесін беру тәртібі Ғылым және жоғары білім министрінің 2023 жылғы 27 сәуірдегі №189 бұйрығымен және Оқу-ағарту министрінің 2023 жылғы 24 қазандағы №320 бұйрығымен бекітілген қағидалар арқылы реттеледі.

Осылайша, Қазақстанда білім беру несиесін колледжден бастап докторантураға дейінгі білім беру бағдарламаларында оқитындар рәсімдей алады. Бірақ мемлекеттік кепілдіктің болуы несие автоматты түрде беріледі дегенді білдірмейді. Өтініш берушінің талаптарға сәйкестігін тексеріп, соңғы шешімді банк қабылдайды.

Айта кетейік, бұған дейін біз Қазақстандық ғалымдар докторантурадағы талаптарға наразы екенін жазған едік.

Алматыда ер адам бұрынғы әйелінен зәбір көріп жүргенін айтып, полицияға шағымданды. Оның сөзінше, әйелі оған қол көтеріп, бетін тырнап, жарақаттаған. Алайда полицияға бірнеше рет арызданғанымен, іс ұзақ уақыт бойы шешілмей келген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Оқиға туралы ер адамның адвокаты Тілеужан Кішкенебаев мәлімдеді. Оның айтуынша, ерлі-зайыптылар он жыл отасқаннан кейін екі жаққа кеткен. Бірақ ажырасқанына қарамастан, екеуі әлі күнге дейін үш бөлмелі бір пәтерде тұрып жатыр. Ер адам бұрынғы әйелі өзін ортақ баспанадан кетіруге тырысып жүр деп есептейді. Адвокаттың айтуынша, олардың арасындағы жанжал бірнеше рет полицияға жүгінуге себеп болған.

"Әйел бұрынғы күйеуіне қол көтеріп, бетін тырнап, жарақаттаған. Ер адам болған жағдайды видеоға түсіріп, полицияға арыз берген. Алайда оның арыздары бойынша тиісті шара қабылданбай, тіркелген істердің өзі кейін жабылған. Бұл істердің кейбірі менің қатысуыммен тоқтатылды", – деді адвокат Тілеужан Кішкенебаев.

Алайда ер адамның өзі де әкімшілік жауапкершілікке тартылған. Бұған бұрынғы әйелінің үстінен жазған арызы себеп болған. Әйел оның балағат сөз айтқанын мәлімдеген. Нәтижесінде сот ер адамды ұсақ бұзақылық жасағаны үшін 10 тәулікке қамауға алған.

Алматы қалалық полиция департаменті аталған жағдайға қатысты түсініктеме берді. Ведомство мәліметінше, ұрып-соғу дерегі бойынша сотқа дейінгі тергеу жүргізіліп жатқан көрінеді.

Публикация от iMedia.com.kz (@imedia.com.kz)

Түркістан облысының Сарыағаш ауданындағы №12 колледж 2024 жылы балаларға арналған LEGO құрастырғыштарын сатып алуға 14 миллион теңгеден астам қаржы жұмсаған. Олардың арасында 4-6 жастағы балаларға арналған ойын жиынтықтары да бар. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі HALYQSTAN телеграмм арнасына сілтеме жасап хабарлайды.

Мемлекеттік сатып алу порталындағы мәліметтерге сүйенсек, колледж әртүрлі жастағы балаларға арналған LEGO жиынтықтарын қымбат бағаға сатып алған. Оқу орнында жасөспірімдер мен ересек жастар білім алатынына қарамастан, алынған құралдардың кейбірі балабақша тәрбиеленушілеріне арналған.

Мәселен, колледж "Жарыс көлігі" деп аталатын LEGO құрастырғышының 12 данасын 3 миллион теңгеге сатып алған. Әр жиынтық 250 мың теңгеден айналған.  

Сондай-ақ "Ғарыш жобалары" деп аталатын 12 LEGO жиынтығына 6 миллион 420 мың теңге жұмсалған. Бір жиынтықтың бағасы – 535 мың теңге. Өндіруші оны 10 жастан асқан балаларға арнап шығарған. 

Бұдан бөлек, колледж 4-6 жастағы балаларға арналған LEGO жиынтығының 12 данасын 4 миллион 740 мың теңгеге сатып алған. Әрқайсысы 395 мың теңге тұрады. Бір жиынтықта 72 бөлшек пен төрт шағын ойыншық адам бейнесі бар. Сатып алу құжатында бұл құрал робототехниканы бастапқы деңгейде үйретуге арналған деп көрсетілген.

Осылайша, колледж үш түрлі LEGO құрастырғышының 36 жиынтығын сатып алуға жалпы 14 миллион 160 мың теңге жұмсаған. Барлық жиынтықты Шымкент қаласында тіркелген жеке кәсіпкер Балжан Арапова жеткізіпті. Мемлекеттік сатып алу шарттарына сол кездегі колледж басшысы Ерлан Рысбаев қол қойған. Қазір ол Түркістан облысының Келес ауданындағы №13 колледждің директоры қызметін атқарады.

Сонымен қатар колледждің 2024 жылдың қыркүйегінде оқушыларға арналған парталарды да жоғары бағаға сатып алғаны анықталып отыр. Оқу орны екі адамдық 168 партаға 13 миллион 187 мың теңге жұмсаған. Сонда бір партаның бағасы шамамен 78 мың 500 теңгеден айналады.

Жалпы колледж LEGO жиынтықтары мен парталарды сатып алуға 27 миллион теңгеден астам қаржы жұмсағаны белгілі болды.

Осыған байланысты HALYQSTAN телеграмм арнасы Түркістан облысының білім басқармасы мен №12 колледжден сатып алынған құралдардың оқу процесінде қалай пайдаланылатынын және олардың бағасының негіздемесін түсіндіруді сұрағанын жазады. 

Еске салсақ, бұған дейін Жоғары аудиторлық палата 2025 жылы 649 миллиард теңге бюджет қаржысы тиімсіз жұмсалғанын жазған едік. Сондай-ақ республикалық бюджетке жоспарланған кірістің 335 миллиард теңгесі түспеген. Ал бөлінген қаржының 278 миллиард теңгесі игерілмей қалған. Оның 243 миллиард теңгесі қаржыландырудың жеткіліксіздігінен жұмсалмаған.

Ақтаудағы Жартасты соқпаққа  Қазақстанның белгілі тарихи тұлғаларының бейнесін қашап салу ұсынылды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Lada.kz басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Әлеуметтік желіде жартастарға тарихи тұлғалардың бейнесі қашалған видео тарады. Бастама авторының ойынша, мұндай ескерткіштер қала көркін аша түсіп, туристерді қызықтыратын жаңа орынға айналуы мүмкін. Желі қолданушыларының көбі бұл ұсынысты қолдап, жергілікті билікті оған назар аударуға шақырған.

"Керемет идея! Осындай бейнелерді сол жерден көрсек, өте жақсы болар еді", – деп жазды желі қолданушыларының бірі.

Алайда бұл бастамаға үзілді-кесілді қарсы шыққандар да бар. Олардың пікірінше, Каспий жағалауының табиғаты онсыз да ерекше. Сондықтан күмәнді сәулет жобалары үшін табиғи жартастарды бүлдіруге болмайды.

Бұл бастама АҚШ-тағы әйгілі Рашмор тауын еске салады. Оңтүстік Дакота штатында орналасқан тауға елдің төрт президенті – Джордж Вашингтон, Томас Джефферсон, Теодор Рузвельт және Авраам Линкольннің бейнесі қашалып салынған. Әр мүсіннің биіктігі шамамен 18 метрге жетеді. Бүгінде бұл ескерткіш АҚШ-тың танымал туристік орындарының бірі саналады.

Еске салсақ, бұған дейін Ішкі істер министрлігі Қазақстанда әлеуметтік желіде танымал болу үшін тарихи және табиғи орындарды бүлдіру деректері жиілегенін мәлімдеген еді. Ведомство жартастарға жазу жазу, табиғи ескерткіштер мен тарихи нысандарды бүлдіру заңбұзушылық екенін ескерткен. Мұндай әрекеттер үшін Қылмыстық кодекстің 294-бабына сәйкес жауапкершілік қарастырылған.

Қазақстанда тұрғын үй төлемін үй сатып алу үшін бір рет қана пайдалануға болады. Конституциялық сот құқық қорғау органының қызметкеріне төлемді екінші рет тағайындаудан бас тартудың заңдылығын түсіндірді. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Конституциялық сот “Тұрғын үй қатынастары туралы” заңдағы тұрғын үй төлемдерін баспана сатып алуға бір рет қана пайдалануға мүмкіндік беретін норманың Конституцияға сәйкестігін қарады. Бұған құқық қорғау органында қызмет ететін азаматтың өтініші себеп болған. Ер адам бұған дейін ипотекалық несие мен тұрғын үй төлемдерін пайдаланып, бір бөлмелі пәтер сатып алған. Несиесін толық өтегеннен кейін оған берілетін төлемдер тоқтатылған. Кейін ол екі бөлмелі пәтер алу үшін жаңа ипотека рәсімдегенімен, тұрғын үй төлемдерін қайта тағайындаудан бас тартылған.

Бірінші және апелляциялық сатыдағы соттар бұл шешімді заңды деп таныған. Алайда өтініш иесі тұрғын үй төлемдерін қайта алуға қойылған шектеу азаматтардың баспанамен қамтылу құқығына және заң алдындағы теңдік қағидатына қайшы келеді деп есептеген.

Конституциялық соттың түсіндіруінше, тұрғын үй төлемдері қызметтік баспананың орнына азаматтардың жекелеген санаттарына бюджет есебінен беріледі. Оны жеке меншікке үй сатып алуға пайдалануға болады. Алайда заңда бұл құқықты бір рет қана жүзеге асыру қарастырылған.

Сот өтініш иесінің тұрғын үй төлемдерін пайдаланып, пәтер сатып алу мүмкіндігін бұрыннан қолданғанын атап өтті. Ипотекалық несие толық өтелген соң төлемдер уақытша тоқтатылмаған, мүлде тоқтатылған. Ал заңнамада сол елді мекеннен қайтадан баспана сатып алу үшін төлемдерді қалпына келтіру тәртібі жоқ.

Сонымен бірге сот қызметкердің отбасы құрамын ескере отырып, қызметтік баспана алуға құқығы сақталатынын түсіндірді. Егер ол қызмет бабымен басқа өңірге ауысса, тұрғын үй төлемдерін жалға алған баспанасының ақысын төлеуге пайдалана алады.

Конституциялық сот заңның тұрғын үй төлемдерін беру шарттарын белгілеуі және оларды баспана сатып алуға бір рет қана пайдалануды көздеуі өздігінен азаматтардың конституциялық құқықтарын бұзбайтынын мәлімдеді.

Айта кетейік, Қазақстанда жалдамалы баспана бағасы түсті.

Қазақстандықтар алдағы уақытта Қырғызстан, Өзбекстан, Тәжікстан және Әзербайжанда өз банкінің мобильді қосымшасы арқылы QR-кодпен төлем жасай алады. Бес елдің орталық банктері ұлттық төлем жүйелерін біріктіру туралы келісіп, жобаның тетіктерін 2026 жылдың соңына дейін әзірлеуге келісті. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Ұлттық банктің мәліметінше, бастама Тәжікстанда өткен аймақтық кездесуде талқыланған. Оған Қазақстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Өзбекстан және Әзербайжан орталық банктерінің өкілдері қатысты. Кездесу барысында қазақстандық тараптың ұсынысы қолдау тауып, төлем жүйелерін өзара байланыстыру жолдарын пысықтау туралы шешім қабылданды.

Жүйе іске қосылған жағдайда, қазақстандықтар аталған төрт елге барған кезде тауарлар мен қызметтердің ақысын өз банкінің қосымшасы арқылы төлей алады. Ол үшін сатушы ұсынған QR-кодты сканерлеу жеткілікті болады. Яғни шетелде төлем жасау үшін бөлек қосымша жүктеудің немесе қолма-қол ақша айырбастаудың қажеті болмауы мүмкін.

Бұдан бөлек, бес елдің тұрғындары арасында жедел ақша аударымдарын жасау мүмкіндігі де қарастырылып отыр. Алайда мұндай төлемдердің нақты қашан іске қосылатыны әзірге белгісіз. Қазір тараптар жүйелерді техникалық және ұйымдастырушылық тұрғыдан біріктіру жолдарын талқылап жатыр.

Еске салсақ, Қазақстанда банктер арасындағы бірыңғай QR-төлем жүйесі 2026 жылғы 19 шілдеде іске қосылған. Оның көмегімен сатып алушылар дүкендегі төлемді сатушының қай банкте шоты бар екеніне қарамастан, өз банктерінің қосымшасы арқылы жасай алады.

Кездесу барысында қазақстандық делегация цифрлық теңге, биометриялық сәйкестендіру және ашық банкинг сияқты қаржы технологияларын да таныстырған. Сонымен қатар қатысушылар төлем жүйелерінің кибершабуылдардан қорғалуы, интернет-алаяқтықпен күрес және қаржы саласында жасанды интеллектіні қолдану мәселелерін талқылаған.

Айта кетейік, Қазақстанда ауыл кәсіпкерлері маркетплейстерге қосылады.

Алматыда "Ordamed" акционерлік қоғамына қатысты атышулы іс бойынша сот процесі басталады. Компанияның жоғары лауазымды қызметкерлеріне Қазақстанда өндірілген деп көрсетілген медициналық жабдықтарды сатқан деген айып тағылып отыр. Алайда тергеу нұсқасы бойынша, бұл құрылғылардың барлығы шетелден, атап айтқанда, Корея мен Қытайдан әкелінген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Kozachkov offside Telegram арнасының мәліметінше, бұл іс бойынша 10 адам жауапқа тартылмақ. Олардың қатарында "Ordamed" АҚ басқарма төрағасы Юлия Анохина (суретте), компанияның бас директорының орынбасары Ляззат Касенова, бұған дейін өндірісті басқару бөлімінің басшысы болған Евгений Фенькин және тергеу мәліметінше, іске қатысы бар өзге де адамдар бар.

Бұл жағдай Ұлттық қауіпсіздік комитетінің де назарынан тыс қалмаған. Тергеу барысында компанияның Қазақстанда жеке өндірісі бар екенін дәлелдейтін құжаттардың жалған екені анықталған.

“Соған қарамастан, осы құжаттарды пайдаланып, мемлекеттік ауруханаларға жалпы сомасы 4,5 миллиард теңге болатын медициналық жабдық жеткізілген. ҰҚК қызметкерлері жүргізген тергеу нәтижесінде іске қатысы бар бірнеше адам анықталды. Олардың көпшілігі "Ordamed" компаниясында жұмыс істеген. Қазір олар алаяқтыққа көмектесті және жалған медициналық бұйымдармен байланысты әрекеттер жасады деген айыппен сот алдында жауап береді. Ал компанияның нақты иесі Еркін Длімбетов әлі күнге дейін шетелде жүр”, – деп жазды Kozachkov offside.

Еске салсақ, бұған дейін Астанада заңсыз онлайн-казинолардан түскен ақшаны заңды букмекерлік кеңселердің төлемдері ретінде көрсетіп, аударып отырған топ әшкерелен еді.

Шымкент қаласы Ұлттық қауіпсіздік комитеті департаменті басшысының бұрынғы бірінші орынбасары Манат Сарбасовқа қатысты 12 жылдық сот үкімінің күші жойылды. Кассациялық сот бұған дейінгі сот отырыстарында заң талаптары бұзылғанын анықтаған. Енді экс-қызметкердің ісін сот басқа құраммен қайта қарайды. Қазір Сарбасов қамауда отыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Информбюро бағдарламасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Сот үкімінің күшін жоюға қылмыстық-процестік заңнама талаптарының бұзылуы себеп болған. Адвокат Жасұлан Әсілбековтің айтуынша, алғашқы сот отырысында алқабилердің дауыс беру тәртібі сақталмаған. Оған қоса, олардың алдына қойылған сұрақтар күрделі заңи терминдермен тұжырымдалған.

Осы заңбұзушылықтарды ескерген кассациялық сот алғашқы үкіммен қатар апелляциялық сот шешімінің де күшін жойды. Сосын істі қайта қарауға жіберді. Енді қылмыстық істі Шымкентте судьялардың басқа құрамы қарайды. Кассациялық соттың шешімі іс бойынша сотталған бес адамға да қатысты. Ал Манат Сарбасов әзірге қамауда отыр.

Еске салайық, былтыр Шымкент қаласының қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық соты алқабилердің қатысуымен өткен процесте Манат Сарбасовты пара алу, қылмыстық жолмен алынған ақшаны жылыстату және қызметтік міндеттерін орындамау баптары бойынша кінәлі деп таныған. Сот оны 12 жылға бас бостандығынан айырып, Ұлттық қауіпсіздік комитеті подполковнигі әскери атағынан айырған. Бұл іс бойынша онымен бірге тағы төрт адам сотталған.

Адвокат Жасұлан Әсілбековтің сөзінше, қорғау тарапы сот процесінің қай тілде жүргізілгеніне қатысты заңбұзушылықтарды да көтерген. Оның пікірінше, бұл – сот актілерінің күшін жоюға негіз болатын басты себептердің бірі.

“Біз сот ісін жүргізу тіліне қатысты заңбұзушылықтарды айттық. Біздің ойымызша, бұл – сот актілерінің күшін жоюға негіз болатын басты себеп. Қылмыстық істерді қарауда сот ісін жүргізу тілі – негізгі қағидаттардың бірі. Біздің барлық уәжіміз ескерілді”, – деді адвокат Жасұлан Әсілбеков. 

Айта кетейік, бұған дейін ҰҚК Ақтау қаласы әкімшілік полиция басқармасының бастығына қатысты тергеу жүріп жатқанын растағаны туралы жазған едік. 

Компания Binance криптобиржасы тергеу жүріп жатқан кезде цифрлық активтердің ұрлануына жол бермеу үшін 2,5 миллиард доллардан астам қаражатты бұғаттағанын мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі ВВС арнасына сілтеме жасап хабарлайды.

Binance компаниясының бұрынғы басшысы әрі әлі де оның ең ірі акционері болып отырған Чанпэн Чжао криптобиржаға хакерлік шабуыл жасалғанға ұқсайтынын айтты.

Сондай-ақ компания бұғатталған қаражат көлемі әлі де өсуі мүмкін екенін мәлімдеді. Қазір Binance құқық қорғау органдарымен және серіктестерімен бірлесіп, ұрланған активтерді іздеп, оларды бұғаттау жұмыстарын жалғастырып жатыр.

Ал Circle басшысы Джереми Аллейр компания Binance-ке әсер етуі мүмкін осалдық туралы ақпаратты мұқият қадағалап отырғанын мәлімдеді. Оның айтуынша, компания оқиғаға қатысы бар 800 миллион доллардан астам активті бұғаттаған.

Binance тергеу барысы туралы ресми мәлімдеме жариялады. Компанияның алдын ала мәліметінше, қауіпсіздікке қатысты оқиға әзірлеуші инженердің ноутбугінің бұзылуымен байланысты болуы мүмкін.

Болжам бойынша, қаскүнем сервистік контейнерге қол жеткізіп, қаражатты шығаруға бағытталған рұқсатсыз транзакцияларды жіберген.

Компания криптовалюта әмияндарының жабық кілттері сыртқа тарағанына ешқандай белгі анықталмағанын атап өтті.

Binance тергеу аяқталып, оқиғаның барлық мән-жайы тексерілгеннен кейін толық техникалық есеп жариялауға уәде берді.

Компания алдын ала есеп бойынша жалпы шығын көлемін шамамен 6,3 миллиард долларға бағалады. Сонымен қатар серіктестерімен бірлесіп, блокчейн желісіндегі шамамен 3 миллиард доллар қаражатты бұғаттаған.

Айта кетейік, Binance – күнделікті сауда көлемі бойынша әлемдегі ең ірі криптовалюта биржасы.

Еске салайық, Қазақстанда алты криптобиржаның қызметіне тыйым салынған еді. Шектеу BingX, Bitcoin.com, Huobi Global, BitMart, Coinbase және WEEX платформаларына қатысты. Сонымен қатар Google Play мен App Store дүкендерінің операторлары аталған сервистердің қосымшаларын Қазақстан аумағында бұғаттауға тиіс.

Қазақстанда жас жұбайлар дүркіретіп той жасаудан жаппай бас тартып жатыр. Зумерлер қазір мейрамханада шағын кеш өткізіп, қуанышын тек жақын туыстары мен достарының ортасында атап өтуді жөн көреді. Мұндай өзгерістен кейін ірі банкет залдарының иелері ғимаратты күтіп ұстау тиімсіз болып бара жатыр дейді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі КТК арнасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Асаль Хашимова алдағы демалыс күндері өз ұзату тойын өткізбек. Бұл бастаманы қыздың ата-анасы көтерген. Олар қазақтың салт-дәстүрін сақтауды қалағанымен Асаль ақ көйлек, фата киіп, лимузин жалдайтын дәстүрлі дүркіреткен тойдан бас тартқан.

Мамандардың айтуынша, қазір шағын той өткізуді қалайтын жастардың қатары артып келеді. Себебі мерекені ұйымдастыру шығындары жыл сайын қымбаттап жатыр.

Мысалы, Алматыда 100 адамға арнап той жасасаң, банкет залын жалға алу орта есеппен 2 миллион теңге тұрады. Той жүргізушісінің ақысы – 250 мың, шоу-балеттің қызметі – 200 мың, фото және бейнетүсірілім – тағы 500 мың теңге.

Ал қалыңдықтың көйлегін жалға алып, гүл шоғын сатып алуға 250 мың теңге қажет. Күйеу жігіттің костюміне тағы 100 мың теңге тұрады. Осылайша, қосымша шығындарды есептемегеннің өзінде тойдың құны 3,5 миллион теңгеге жуықтайды.

Салдарынан ірі банкет залдары бос қалып жүр. Мамандардың айтуынша, той бизнесі шығынға батып жатыр.

Психологтардың айтуынша, жас буын өкілдері қоғамның дегенінен гөрі өз қалауы мен қажеттілігін жоғары қоя бастады. Олардың пікірінше, егер жас жұбайлар дүркіретіп той жасағысы келмесе, олардың таңдауына қарсы шықпаған жөн.

2025 жылы Қазақстанда 115 мың жұп некеге тұрған. Олардың 4 мыңға жуығы бірнеше айдан кейін-ақ ажырасқан.

Сондықтан мамандар дүркіретіп той жасау ұзақ әрі бақытты отбасылық өмірдің кепілі емес екенін атап өтті.

Бұған дейін құрылысы аяқталмаған үйдегі құдалық қазақстандықтарды сүйсіндірген еді. Қуаныш иелері үйіне еуро жөндеу жұмыстарын жасамаса да, бұл отбасылық мерекені дүркіретіп өткізуге кедергі болмаған. Видеодан қабырғаларға кілемдер ілініп, бөлме шарлармен, баннерлермен безендірілген. Қонақтарға мол дастарқан жайылып, би де тура көшеде ұйымдастырылған.

Желі қолданушылары несие алудан бас тартып, қарызға батуды қаламаған той иелерінің бұл әрекетін қолдады. 

Ақтөбе облысының тұрғыны Бауыржан Қайсиев екі қызын өз асырауына алу үшін соттасып жатыр. 63 жастағы ер адам 11 және 13 жастағы қыздарымен ескі саман үйде тұрады. Ай сайынғы зейнетақысы – 42 мың теңге. Екі жыл бұрын әйелі отбасынан кеткен. Кейін сот қыздарды анасымен қалдыру туралы шешім қабылдаған. Алайда ер адамның айтуынша, бұрынғы жұбайы балалардың тәрбиесіне араласпайды екен. Соған қарамастан, ол қыздарын ешкімге бергісі жоқ дейді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі КТК арнасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Соғалы ауылының шетіндегі шағын үйде Бауыржан Қайсиев екі қызымен бірге тұрады. Үйдің бар тірлігі ер адамның мойнында. Ол қыздарына тамақ дайындайды, киімдерін жуады, шаруашылықты жүргізеді. Таңертең мектепке шығарып салып, кешке күтіп алады.

Екі жыл бұрын әйелі үйден кетіп, басқа ер адаммен бірге тұра бастаған. Бауыржанның сөзінше, содан бері бұрынғы жұбайы қыздарының жағдайын сұрап та келмеген. Әйтсе де сот балаларды анасының тәрбиесіне беру туралы шешім шығарған. Енді әке қыздарынан айырылып қалудан қорқады.

Бауыржан үшін ең қиыны – қаржы тапшылығы. Жазда зейнетке шыққан ер адамның ай сайынғы табысы 42 мың теңгеден аспайды. Атаулы әлеуметтік көмек алуға да өтініш білдірген. Десе де отбасының табысын есептегенде үйіндегі қой мен ешкі де ескеріліп, жәрдемақы тағайындалмаған.

Отбасы екі бөлмелі ескі үйде тұрады. Үй пешпен жылытылады, ас газ баллонымен әзірленеді. Ауызсуды ұңғымадан тасиды. Тұрмыс жағдайы жұпыны болғанымен, Бауыржан қыздарына осы үйде өзімен бірге тұрған әлдеқайда жақсы деп есептейді. Өйткені анасы балалардың тәрбиесіне көңіл бөлмейді.

Аудан әкімдігі де отбасының жағдайынан хабардар. Әкімдік өкілдерінің мәліметінше, Бауыржан ішімдік ішпейді, қыздарын өзі бағып-қағып отыр. Оған балаларды интернатқа орналастыру ұсынылғанымен, әкесі бұған келіспеген.

Қобда ауданы әкімінің орынбасары Мұрат Күлбергеновтің айтуынша, Бауыржанның зейнетақысының аз болуы еңбек өтілінің жеткіліксіздігіне байланысты. Дегенмен отбасыға белгілі бір деңгейде қолдау көрсетіліп келеді.

Отбасына ауылдастары да қол ұшын созып жүр. Бірі азық-түлікпен көмектессе, енді бірі қыздарға киім-кешек әкеледі.

Ал Бауыржанның материалдық жағдайын жақсартудан бұрын шешкісі келетін бір мәселесі бар. Ол – екі қызын өз жанында қалдыру. Қазір ер адам сот шешіміне қарсы шағымданып, балаларды өзі тәрбиелеу құқығын қайтаруға тырысып жүр. Әкенің айтуынша, қыздары да анасымен емес, өзімен бірге қалуды қалайды.

Айта кетейік, бұған дейін Қызылордада мүгедектігі бар бала тәрбиелеп отырған жалғызбасты ана үйіне кіре алмай отырғаны туралы жазған едік. 

Қазақстандық блогерлер Карина Оксукпаева мен Арман Юсупов Алматыдағы таунхаусын сатылымға шығарды. Ерлі-зайыпты үйін 224 миллион теңгеге бағалаған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Блогердің айтуынша, отбасы үлкейіп, қазіргі баспана тарлық ете бастағандықтан, кеңірек үй іздеуге шешім қабылдаған.

Карина Оксукпаева үйін сататыны туралы Threads әлеуметтік желісінде хабарлады.

Үйдің негізгі кеңістігінің ауданы 200 шаршы метрді құрайды. Каринаның сөзінше, таунхаусты ерлі-зайыпты өздері үшін жабдықтап, жөндеу жұмыстарына қаражат аямаған. Сатылым туралы хабарландыруда дизайнерлік жөндеу жасалғаны және жиһаздардың барлығы жаңа иесіне қалатыны көрсетілген.

Блогер баспананың артықшылықтарының бірі ретінде оның орналасқан жерін атады. Үй бірнеше жеке мектеп пен сауда орталықтарына жақын орналасқаны айтылған. Толық жабдықталған таунхаусты блогер 224 миллион теңгеге бағалаған.

Хабарландыру желіде қызу талқыға түсті

Блогердің жазбасы Threads қолданушыларының назарын аударды. Желі қолданушылары блогердің “отбасымыз үлкейіп келе жатыр” деген сөзінен Каринаның жүкті болуы мүмкін екенін болжаған.

Кейбір қолданушылар баспананың дизайнын жоғары бағалап, ұсынылған бағаны да орынды деп есептейтінін жазды. Тағы бір қолданушы Алматыдағы таунхаустың бағасын Астанадағы кейбір пәтерлердің құнымен салыстырды.

Жазба астындағы пікірлерде желі қолданушылары үйдің бағасына қатысты әзілдеп, блогерлердің көршісі желіде Archibaaalt атымен танымал блогер Артур Асқарұлы туралы да қалжыңдаған. Кейбірі ерлі-зайыптының таунхаусты сату себебіне назар аударса, енді бірі бөліп төлеу мүмкіндігін сұраған.

Ал Артур Асқарұлының өзі де пікір қалдырып, блогерлердің үйді сату себебіне әзілмен жауап берген:

Басқа қолданушылар да қалжыңға толы пікірлерін бөлісті. Бірі үйді сатып алу үшін “адамның қанша бүйрегі болуы керегін” сұраса, енді бірі "Kaspi Red арқылы 70 жылға бөліп төлеуге бола ма?" деп әзілдеген. Тағы бір қолданушы “224 миллион теңгені 2240 айға бөліп төлеу мүмкіндігін” сұрады.

Сондай-ақ пікірлер арасында "Көрші Артур бонусқа беріледі", "Жалғыз кемшілігі – көршісі Артур" деген әзілдер де болды. Ал кейбірі "Қазір 4 миллион беріп, қалған 220 миллионын кейін төлеуге бола ма?" деп ұсыныс білдірген.

Осылайша, блогерлердің таунхаусты сату туралы шешімі мен баспананың бағасы әлеуметтік желіде қызу талқыға түсті. 

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Түркі мемлекеттері ұйымының 13-ші саммитінің ашылу рәсіміне барды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Түркі мемлекеттері ұйымының 13-ші саммитінің ашылу рәсімі Анкарадағы "Кулие" сарайында өтеді

Мемлекет басшысын Түркия вице-президенті Джевдет Йылмаз қарсы алды.

Қасым-Жомарт Тоқаев Түркі мемлекеттері ұйымына мүше елдердің басшыларымен бірге астаналық "Бештепе" саябағындағы Түркі әлемі аллеясын ашты.

Аталған алаңда Түркия, Әзербайжан, Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан және Түрікменстан елдерінің ұлттық павильондары орналасқан. 

Экспозицияларда бауырлас халықтардың ынтымақ-бірлігі мен сан алуан мәдениеті, бай рухани дәстүрі көрініс тапқан.

Қазақ киіз үйі Ұлы дала рухы мен түркі дүниесінің ортақ тарихи тамырын бейнелейді. Президенттерге киіз үйдің безендірілуіне арқау болған ежелгі түркі өркениеті, соның ішінде сақтар мұрасы, халқымыздың табиғатпен үйлесімді өмір салты және заманауи Қазақстанның келбеті жайында мәлімет берілді.

Мемлекеттер басшыларының назарына қазақ халқының дәстүрлі саятшылық өнерін паш ететін "Сақ аңшысы" мүсіндік композициясы ұсынылды. 

Сондай-ақ мәртебелі меймандарға көне түркі жазба мәдениетінен мол мағлұмат беретін Орхон ескерткіштері көрсетілді.

Түркі мемлекеттері ұйымының 13-саммиті Түркия президенті Режеп Тайип Ердоғанның төрағалығымен Анкарада өтеді. "Түркі ғасыры: тілде, пікірде және істе бірлік" тақырыбында ұйымдастырылатын тарихи саммитте саясаттан бастап сауда, энергетика және Орта дәлізге дейінгі кең ауқымды бағыттар бойынша стратегиялық шешімдер қабылданады.

Мемлекет басшыларын бір арнаға тоғыстыратын саммитте аймақтық және әлемдік саясаттағы түркі әлемінің ықпалдастығын нығайтуға бағытталған стратегиялық қадамдар жасалады деп жоспарланған.

Еске салсақ,  Түркия Республикасына ресми сапармен барған Қасым-Жомарт Тоқаевты Анкарадағы президент сарайында салтанатты қарсы алу рәсімі өткен еді. Артынша Қасым-Жомарт Тоқаев пен Режеп Тайип Ердоған келіссөз жүргізді.

Түркияның Каппадокия аймағындағы Гөреме ашық аспан астындағы музейінің кіреберісінде жартас опырылып, үш адам қаза тапты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Жергілікті биліктің мәліметінше, тағы 5 адам жарақат алып, ауруханаға жеткізілген.

Оқиға 29 қазан күні жергілікті уақытпен сағат 15:15 шамасында болған. Қатты жауын-шашын салдарынан "пері мұржасы" (peri bacası) деп аталатын жартас құрылымының бір бөлігі опырылып, оның сынықтары маңайда жүрген адамдардың үстіне құлаған.

Невшехир провинциясының губернаторы Хусейн Көк жартас опырылуына соңғы күндері жауған нөсерден туындаған көшкін себеп болғанын мәлімдеді.

Оқиға орнына полиция, жандармерия, медицина қызметкерлері мен құтқарушылар жұмылдырылды. Қазір іздестіру-құтқару жұмыстары жүргізіліп жатыр.

Қайғылы оқиға Түркияның Республика күніне орай берілген демалыс күнінде болды. Демалыс күнін Каппадокияда өткізуге келген туристер мен жергілікті тұрғындардың көп болуына байланысты бұл аумақта адам көп жиналған.

Бұған қоса, қатты жел мен жауын-шашынға байланысты Каппадокияда әуе шарларымен ұшу 29 және 30 қазан күндеріне тоқтатылған.

Гөреме ұлттық паркі – әлемдегі әуе шарларымен ұшуға арналған ең танымал туристік орындардың бірі. Каппадокия жартасқа қашалып салынған көне шіркеулерімен, ғибадатханалары және жерасты қалаларымен әйгілі.

Гөреме ашық аспан астындағы мұражайы Византия дәуірінен сақталған ғибадатханалар кешені болып саналады. Оның құрамына жанартау туфынан қашалған шіркеулер, ғибадатханалар мен асханалар кіреді. Ғимараттардың бірқатарында көне фрескалар сақталған. Музей ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне енгізілген.

Еске салсақ, бұған дейін Каппадокияда туристер мінген екі әуе шары құлап, бір адам қаза тапқаны туралы жазған едік.

Алматы тұрғыны "Сергек" камераларының жұмысындағы ақауға шағымданды. Полиция қателікті растады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ер адамның айтуынша, соңғы уақытта автобус жолағымен жүргені үшін төрт рет айыппұл алған. Алайда құқықбұзушылықты тіркеген фото мен бейнежазбаларда өзінің BMW көлігі емес, автобус бейнеленген. 

Алматылық Instagram парақшасында камералар түсірген материалдар мен өзіне келген айыппұлдардың жазбасын жариялады. Оның сөзінше, мемлекеттік нөмірлердегі таңбалардың ұқсастығына байланысты жүйе көлігін автобустың нөмірімен шатастыруы мүмкін.

Жүргізушінің айтуынша, қате айыппұлдарға байланысты полицияға жүгініп, әрбір қаулыға шағымдануға уақыт жұмсауға мәжбүр болған. 

Алматы қалалық полиция департаменті жағдайға қатысты түсініктеме берді.

Полицияның мәліметінше, BMW маркалы автокөлікке қатысты әкімшілік құқықбұзушылық туралы нұсқама мемлекеттік тіркеу нөмірін дұрыс танымау салдарынан қате тіркелген.

Осылайша, полиция жүргізушінің шағымына жауап беріп, қате рәсімделген айыппұлдың күшін жойғанын растады.

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстанда кей жүргізушілерді айыппұлды 50% жеңілдікпен төлеу мүмкіндігінен айыру ұсынылғаны туралы жазған едік. 

Публикация от Санжар Нарубаев (@narubayev.s)

Алматыдағы Республикалық физика-математика мектебінің (РФММ) оқушылары жаппай уланғаннан кейін асханаға тексеру жүргізілді. Нәтижесінде санитарлық талаптардың көптеген бұзушылықтары анықталып, мектеп-интернат асханасының жұмысы 60 күнге тоқтатылды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Алматы қалалық санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаментінің мәліметінше, 12-15 қазан аралығында зертханалық талдау үшін дайын тағамнан жеті, дайын өнімнен екі және шикі өнімнен үш сынама алынған. Сонымен қатар ыдыс-аяқ пен түрлі беттерден 30 шайынды, бес су сынамасы және екі дезинфекциялық құрал үлгісі зерттелген.

Зерттеу нәтижесі

Зерттеу нәтижесінде кейбір дайын тағамдардан микробтық ластану, тағам сынамалары мен ыдыс-аяқ шайындыларынан ішек таяқшалары тобының бактериялары анықталған. Сондай-ақ дезинфекциялық құралдың жұмыс ерітіндісі нормативтік талаптарға сәйкес келмеген.

Асханада жұмыс істейтін 38 қызметкер стафилококк пен ішек инфекцияларының қоздырғыштарына тексерілді. Тексеру нәтижесінде асхана қызметкерлерінің төртеуінен алтын түсті стафилококк (Staphylococcus aureus) бактериясы анықталған. Оларға қатысты бас мемлекеттік санитариялық дәрігердің тиісті қаулылары негізінде уақытша жұмыстан шеттету шаралары қабылданды.

Тексеру барысында тағы қандай заңбұзушылықтар анықталды?

Мамандар мектеп-интернатқа асхана қызметін жалға алған жауапкершілігі шектеулі серіктестікке тиесілі тамақ дайындайтын орынды және мектеп ғимараттарын да тексерді.

Асханада тамақтандыруды ұйымдастыру, құжаттарды жүргізу, азық-түлікті сақтау және асүй жабдықтарын таңбалау талаптары бұзылған. Қажетті жабдықтардың жеткіліксіздігі, өнімдердің сапасы мен қауіпсіздігін растайтын құжаттардың болмауы да анықталды.

Бұдан бөлек, нақты ұсынылған мәзір мен есеп құжаттарындағы мәліметтер сәйкес келмеген. Тағамдар мен тәуліктік сынамаларды сақтау талаптарының бұзылғаны, сондай-ақ оқушыларға медициналық бақылау жүргізуді ұйымдастыруда кемшіліктер бары белгілі болды.

Оқушылардың жаппай улануына не себеп болған?

Департамент мәліметінше, инфекция көзі, оның таралу механизмі мен жолдары да анықталған. Сауалнамаға қатысқан барлық науқас инкубациялық кезеңде мектеп-интернат асханасында тамақтанған. Олардың көпшілігі аурудың тауық етінен жасалған рулет пен бешбармақ жегеннен кейін басталғанын айтқан.

Тексеру қорытындысы бойынша әкімшілік құқық бұзушылық туралы екі хаттама толтырылды. РФММ-ге қатысты әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 425-бабының 1-бөлігі бойынша, ал асхананы жалға алған серіктестікке қатысты осы баптың 2-бөлігі бойынша хаттама жасалды. Бұл бап “халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы заңнама талаптарын, сондай-ақ гигиеналық нормативтерді бұзу” бойынша құқық бұзушылықтарды көздейді

13 қазандағы қаулыларға сәйкес, оқушыларға тамақ дайындайтын асхананың жұмысы 60 күнге тоқтатылған. Оның қызметі анықталған санитариялық талап бұзушылықтары толық жойылып, бұл жағдай уәкілетті органның заңнамада көзделген жоспардан тыс тексеруі арқылы расталғаннан кейін ғана қайта жандануы мүмкін.

Қылмыстық іс қозғалды

Санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаментінің хабарлауынша, оқушылардың жаппай ауруға шалдығуына байланысты полиция қылмыстық кодекстің 304-бабының 1-бөлігі “Санитариялық қағидаларды немесе гигиеналық нормативтерді бұзу” бойынша қылмыстық іс қозғаған. 

Полиция инфекцияның таралу ошағы оқшауланып, оның берілуіне ықпал еткен болжамды факторлар анықталғанымен, тергеу жалғасып жатқанын атап өтті. 

Еске салсақ, бұған дейін Алматыдағы Республикалық физика-математика мектебінің 47 оқушысы ауыр ішек инфекциясының белгілерімен ауруханаға түскені туралы жазған едік. Кейіннен уланғандар саны артып, 58 оқушыға жетті. Оқушылардың уланғанын Алматы қаласының Қоғамдық денсаулық сақтау басқармасы растады. 

Кейін денсаулық сақтау министрлігі оқушылардың улануына қатысты жедел шаралар қабылдады. Нәтижесінде мектептің тамақтану блогында азық-түлікті сақтау, дайын тағамдардың тәуліктік сынамаларын алу талаптарының бұзылғаны анықталды. Сосын бес қаулы шығарылып, шектеу шаралары енгізілген. 

Жуырда мектептеп уланған 60-қа жуық бала ауруханадан емделіп шыққаны белгілі болды.

Бүгін Ерлан Қошановтың төрағалығымен Қазақстан Халық Кеңесі төралқасының кеңейтілген отырысы өтті. Жиынның негізгі тақырыбы – мемлекет басшысының "Жаңа тарихи кезеңдегі Қазақстанның өзекті міндеттері" атты Қазақстан халқына Жолдауында айтылған міндеттерді іске асыру. 

Отырысты ашқан Ерлан Қошанов президенттің халыққа Жолдауы терең мазмұнды, тұжырымдамалық мәні бар құжат екенін атап өтті. Онда Қазақстанның болашағы, жаңа әлемдік тәртіптегі орны және алдағы жылдардағы даму бағыты айқындалған.

Төрағаның пікірінше, биылғы Жолдау ел дамуының ауқымды пайымы мен стратегиялық тәсілімен ерекшеленеді. Мемлекет басшысы Қазақстанның алдында тұрған міндеттерді жаһандық өзгерістерді, жаңа технологиялық болмысты және елдің одан әрі дамуын айқындайтын заманауи сын-қатерлерді ескере отырып қарастырады.

Ол сондай-ақ Мемлекет басшысының бастамаларын іске асыру Қазақстан Халық Кеңесі мүшелерінің белсенді қатысуын және нақты нәтижелер үшін жеке жауапкершілікті талап ететінін атап өтті. Сондықтан басым бағыттарды айқындап, жалпыұлттық мақсаттарға қол жеткізуге қосатын өз үлесін нақты түсіну аса маңызды.

Ел дамуының ұзақ мерзімді бағдарларын қалыптастыру мақсатымен Қазақстандық қоғамдық даму институтымен бірлесіп, жыл сайынғы баяндама дайындау жоспарланып отыр. Бұл баяндама өңірлерден келіп түскен бастамаларды жинақтауға, азаматтарды толғандыратын өзекті мәселелерді айқындауға және еліміздің стратегиялық құжаттарын әзірлеуге арналған ұсыныстар қалыптастыруға мүмкіндік береді.

Бұл жұмысқа отандық жетекші сарапшылар мен ғылыми қоғамдастық өкілдері, соның ішінде Еркін Әбіл, Айгүл Сәдуақасова, Ботагөз Ракишева және Найля Мұхтарова тартылады.

Қатысушылар жаңа Азаматтық кодексті әзірлеу мәселесіне де ерекше назар аударды. Ерлан Қошанов құжатты дайындау жұмысына азаматтық қоғамның кеңінен қатысуы қажет екенін атап өтті. Оның айтуынша, жаңа Кодекс заманауи талаптарға сай болып, халықтың әртүрлі санаттарының мүдделерін ескеруі тиіс.

Бұл жұмысқа белгілі заңгер ғалымдар Исидор Борчашвили, Мәди Мырзағараев және Андрей Лукинді де тарту ұсынылды.

Халықтың цифрлық дағдыларын дамыту мәселесіне де ерекше назар аударылды. Азаматтардың практикалық цифрлық дағдыларын қалыптастыруға бағытталған ауқымды білім беру жобасын іске қосу ұсынылды. Ауыл тұрғындарына маркетплейстер мен интернет-платформалар арқылы тауар сатуды үйрету, ал жастарға жеке кәсіп ашу үшін цифрлық құралдарды пайдалануды меңгерту жоспарланып отыр.

Өңірлердегі жұмысқа да басымдық берілді. Жыл бойы Қазақстан Халық Кеңесі әкімдіктермен, қоғамдық кеңестермен және үкіметтік емес ұйымдармен кездесулер өткізуді жоспарлап отыр. Кездесулердің негізгі мақсаты – халықты толғандыратын өзекті мәселелерді анықтау, оларды шешу жолдарын іздестіру және Халық Кеңесінің келесі сессиясына нақты заңнамалық әрі практикалық ұсыныстар әзірлеу.

Қазақстан Халық Кеңесі мүшелерінің жұмыс тиімділігін арттыру және бастамалардың іске асырылуын бақылау мақсатында Хатшылық бірыңғай цифрлық платформа әзірлеп жатыр. Бұл жүйе қажетті ақпаратты, құжаттарды қарау барысын және олардың ағымдағы мәртебесін жедел бақылауға мүмкіндік береді. Пайдаланушыларға қолайлы болу үшін ұсыныстар берудің бірыңғай нысаны енгізіледі. Платформаны әзірлеу жұмысына Бағдат Мусин, Әділхан Қопабаев және Жандос Ақтаев тартылды.

Отырыс барысында Қазақстан Халық Кеңесінің мүшелері, қоғамдық кеңестер мен қоғамдық ұйымдардың өкілдері де сөз сөйлеп, салалық жобаларды іске асыру бойынша өз ұсыныстарын ортаға салды.

Қазақстан Халық Кеңесінің мүшелері Нұртай Сабильянов пен Вера Ким өңірлерде "Халықтық құрылыс" бағдарламасын іске асыруға қатысты ұсыныстарын айтты. Олар жол құрылысы, цифрландыру мәселелеріне және қала мен ауыл арасындағы алшақтықты қысқартуға бағытталған шараларға ерекше назар аударды. 

Инфрақұрылым тақырыбын жалғастыра отырып, Қостанай автомобиль көлігі колледжінің директоры Дмитрий Павленко "Халықтық құрылыс" бағдарламасының жұмыспен қамту саласына да оң әсерін тигізіп отырғанын атап өтті. Бағдарламаны іске асыру техникалық және кәсіптік білімге деген сұранысты едәуір арттырып, білікті мамандардың ұзақ мерзімді жұмыспен қамтылуына мүмкіндік береді.

Жұмыстың тағы бір маңызды бағыты ретінде төралқа мүшелері Бекмұрат Жүсіпов пен Еркін Әбілдің ұсыныстары айтылды. Олар жобалардың іске асырылу барысына тұрақты қоғамдық бақылау жүргізу қажеттігіне тоқталды. Олардың пікірінше, бұл жұмысқа бейінді сарапшыларды тарту ашықтықты қамтамасыз етіп, жоспарланған жұмыстардың сапалы әрі уақтылы орындалуына мүмкіндік береді. Атап айтқанда, азаматтар жобалардың іске асырылу мерзімдері мен барысы, оған қатысушылар және бөлінетін қаржы қаражаты туралы хабардар болады.

Отырыс барысында инклюзивті ортаны дамыту мәселелері де қозғалды. Бұл саладағы өзекті міндеттер туралы жеке тәжірибесіне сүйене отырып, белгілі параспортшы, Астана қаласы Қоғамдық кеңесінің мүшесі Ардақ Оторбаев баяндады. Оның айтуынша, соңғы жылдары мемлекет тарапынан бұл мәселеге айтарлықтай көңіл бөлініп, азаматтардың толыққанды өмір сүруіне, спортпен айналысуына және өзін-өзі дамытуына жағдай жасалуда.

Төралқа отырысында айтылған барлық бастамалар мемлекеттік органдармен бірлесіп қосымша пысықталып, алдағы кезеңге арналған Халық Кеңесінің кешенді жұмыс жоспарына енгізілетіні атап өтілді.

Маңғыстау облысының тұрғыны Гүлімай Ізтілеуова Жаңаөзен қаласындағы ауруханада ұлына көрсетілген медициналық көмектің сапасы мен уақытылы жасалғанына күмән келтіріп, істі жан-жақты тексеруді сұрады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Бір ай бойы комада жатқан баласы көз жұмған ана әлеуметтік желіде бірнеше видеоүндеу жариялап, денсаулық сақтау министрлігінен жағдайды бақылауға алуды өтінді.

Әйелдің айтуынша, баласын ауруханаға жеткізген сәттен бастап медициналық көмек көрсету тәртібіне қатысты бірқатар сұрақ туындаған. Ол дәрігерлердің әрекеті, тексерулердің уақтылы жүргізілуі және медициналық құжаттардағы мәліметтер бойынша толық тергеу жүргізілуін талап етеді.

Гүлімайдың сөзінше, 5 қыркүйек күні таңғы сағат 09:00-де өзін баласымен бірге жедел жәрдем Жаңаөзендегі ауруханаға жеткізген. Оларды кезекші дәрігер қабылдаған.

Алайда анасы дәрігер баланы өзі айтқан шағымдар негізінде ғана қарап, дене қызуын өлшеумен шектелгенін айтады. Оның сөзінше, баласын ауруханаға жатқызуды да өзі талап етуге мәжбүр болған.

Әйелдің айтуынша, катетер қою кезінде де қиындықтар туындаған. Ал тағайындалған дәрілердің не үшін беріліп жатқанын сұрағанда, медицина қызметкерлері оны емдеуші дәрігерден сұрауға бағыттаған.

Ананың айтуынша, жағдай түске қарай күрт нашарлаған. Сағат 11:40 шамасында баланың денесі құрысып, тырысу ұстамасы болған.

Гүлімайдың сөзінше, дәрігер келіп, медбикелерге балаға 2 текше реланиум енгізуді тапсырған да, кейін шығып кеткен.

Анасының айтуынша, дәрі егілгеннен кейін баласы есін жимай қойған. Бірнеше сағат бойы күткеніне қарамастан, баланың жағдайы туралы нақты түсініктеме ала алмағанын айтады.

“Компьютерлік томография кеш жасалды”

Гүлімай баласына бас миының компьютерлік томографиясы (КТ) тым кеш жасалды деп есептейді. Оның айтуынша, зерттеу кешкі сағат 19:40 шамасында жүргізілген.

Анасының айтуынша, таңғы сағат 09:00-ден кешкі 19:40-қа дейін олар ауруханада болған. КТ түсіру кезінде баласын екінші қабаттан бірінші қабатқа өзі көтеріп апарғанын айтады.

Әйелдің сөзінше, зерттеу нәтижесін алуға барған кезде КТ жүргізген маман баланы бұған дейін жансақтау бөліміне жатқызу қажеттігін айтқанын жеткізген. Алайда Гүлімай мұндай ескертуді өзіне ешкім жасамағанын мәлімдеді.

КТ-дан кейін баланы жансақтау бөліміне ауыстырған. Анасының айтуынша, оған баланың басында гематома бар екені хабарланғанымен, жағдайдың мән-жайы толық түсіндірілмеген.

Бала 30 күн бойы комада жатқан

Гүлімайдың айтуынша, ұлы жансақтау бөліміне түскеннен кейінгі алғашқы екі күнде есін біліп, анасымен сөйлесіп, тамақ ішіп, әдеттегідей әрекет еткен. Алайда үшінші күні комаға түсіп, содан кейін есін жимастан көз жұмған.

Анасы қажетті мамандардың кеңесін алу үшін туыстарына өздері әрекет етуге тура келгенін айтады. Оның сөзінше, Астана мен Ташкенттен шақырылған дәрігерлер туыстары Президентке видеоүндеу жасап, бұқаралық ақпарат құралдарына сұхбат бергеннен кейін ғана Жаңаөзенге келген.

Гүлімайдің айтуынша, Ташкенттен келген дәрігер баланы тым ұзақ уақыт бойы осындай жағдайда ұстағанын айтқан. Сондай-ақ анасы бас миының КТ нәтижесін мамандардың тек осы дәрігер келгеннен кейін түсіндіргенін мәлімдеді.

Оның сөзінше, дәрігерлердің кеңесін ұйымдастыруға да отбасы өзі күш салған. Ал медициналық мекеме өкілдерінің мамандарды дер кезінде шақырғаны туралы мәлімдемелерімен келіспейді.

Бала комада 30 күн жатып, кейін көз жұмды.

Қара жамылған ананың бірқатар сұрағы бар

Ұлынан айырылған ана медициналық құжаттардағы мәліметтерге, дәрі-дәрмектің тағайындалуы мен енгізілуіне, сондай-ақ ауруханадағы бейнебақылау жүйесіне қатысты сұрақтары барын айтады.

Оның сөзінше, ауруханадан берілген үзінді көшірмедегі кейбір деректермен сәйкес келмейді. Бұған қоса, отбасы кейбір қымбат дәрілерді өз қаражатына сатып алуға мәжбүр болғанын мәлімдеді.

Гүлімай мәйітке жүргізілген сараптама тәртібі мен нәтижелері туралы да өзіне жеткілікті түсініктеме берілмегенін айтады.

Әйел Денсаулық сақтау министрлігінен Жаңаөзендегі аурухана мен медициналық қызметкерлердің әрекеттерін тексеруді талап етті. Оның басты талабы – баласына көрсетілген көмектің қаншалықты дұрыс әрі уақытылы болғанын анықтап, кінәлілер болса, заң аясында жауапқа тарту.

Еске салсақ, бұған дейін Маңғыстау облысының Жаңаөзен қаласында дене қызуы көтеріліп, ауруханаға жеткізілген үш жасар баланың жағдайы күрт нашарлағаны туралы жазған едік.

Шымкенттегі №1 қалалық клиникалық ауруханада науқасқа тірі туыс донордан бүйрек трансплантациясы жасалды. Науқасқа өз жұбайы донор болған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі “Отырар” телеарнасына сілтеме жасап хабарлайды.

Ота 21 қазанда жасалған. Дәрігерлердің айтуынша, хирургиялық араласудан кейін науқастың зертханалық көрсеткіштерінде оң өзгерістер байқалған. Қазір ерлі-зайыптының жағдайы тұрақты.

Нұржан есімді науқастың денсаулығына қатысты мәселелер биыл тамыз айында басталған. Жұмыс орнында жүргенде ер адамның жүрегі тоқтап, клиникалық өлім жағдайын бастан өткерген. Ол шұғыл түрде ауруханаға жеткізілген. Тексеру нәтижесінде бүйрек қызметінің айтарлықтай бұзылғаны анықталды. Осыдан кейін науқасқа диализ тағайындалған.

Бастапқыда Нұржанға бүйрегін туған әпкесі беруді жоспарлаған. Алайда медициналық тексеру нәтижелері оның донор болуына мүмкіндік бермеді. Осыдан соң ер адамның жұбайы Айгүл донор болуға шешім қабылдаған. Қажетті медициналық тексерулерден өткен ерлі-зайыпты трансплантацияға шамамен бір ай дайындалған.

Трансплантолог дәрігер Рахымжан Жолдыбековтің айтуынша, отаға дейін науқастың қанындағы креатинин деңгейі айтарлықтай жоғары болған. 

Алдағы уақытта ерлі-зайыпты оңалту кезеңінен өтіп, дәрігерлердің тұрақты бақылауында болады.

Еске салсақ, бұған дейін Астанада дәрігерлер үш адамға өмір сыйлаған донорды құрметпен шығарып салғаны туралы жазған едік.

Ресми трейлері: YouTube сілтемесі

Қылмыстық топқа қарсы шыққан қарапайым адамның оқиғасы, тартысқа толы сәттер мен танымал актерлер. 29 қазаннан бастап қазақстандық көрермен "Шымыр" боевигін кинотеатрлардан тамашалай алады. Фильмде бас кейіпкер ақшасы мен байланысына, күшіне сенген ықпалды қылмыстық топқа қарсы тұрады.

27 қазанда Алматыдағы MEGA Alma-Ata сауда-ойын-сауық орталығындағы Chaplin Cinemas кинотеатрында фильмнің тұсаукесері өтті. Ал 28 қазанда картинаны Астана мен Шымкент қалаларының көрермендері тамашалады. Кештерге қазақстандық кино, музыка, медиа және цифрлық индустрия өкілдері қатысты.

Тұсаукесерге кәсіпкер Телман Нағашбаев, актер Есентай Ниязбаев, блогерлер Разиюша мен Бегали Жәкен, сондай-ақ әнші Ayau келді. Кештің арнайы қонағы Қайрат Нұртас болды. Ол киноға алғаш рет үлкен рөлмен қадам басқан қызы Алауға қолдау көрсету үшін келген.

Фильмде басты рөлдерді Еркебұлан Дайыров, Азамат Сатыбалды, Ақбота-Нұр және Алау Қайратқызы сомдаған. Еркебұлан Дайыров көрерменге "Томирис", "Балуан Шолақ" фильмдері мен "Бауыржан Момышұлы" телехикаясынан таныс. Азамат Сатыбалды "Рэкетир 2", "Томирис", "Анаға апарар жол" картиналарында ойнаған. Ал Ақбота-Нұр кино мен теледидардағы рөлдері арқылы танылған.

Картинаның режиссері – Анвар Матжанов. Ол көрерменге "Таптым-ау сені", "Брат или брак 3", "Патруль", "Қазақша бизнес" фильмдер топтамасы, "Гәп" және "Оттегі" жобалары арқылы белгілі. Оның "Таптым-ау сені" фильмі прокатта 1,9 миллиард теңге, ал "Брат или брак 3" картинасы 1,3 миллиард теңге жинаған. Бұл жолы режиссер қылмыс әлеміндегі тартыс пен қызу шайқасқа құрылған оқиғаны ұсынып, боевик жанрында бағын сынап көрді. Фильмнің түсіріліміне Dasco Capital басқаруындағы Tolqyn Film Fund қолдау көрсетіп, жобаның бас инвесторы болды. "Шымырдың" прокатқа шығуы отандық киноның жаңа жанрларын дамытуға жол ашып, көрерменге қазақстандық боевикті ұсынады.

Тұсаукесер өтетін кинотеатрдың кеңістігі де фильмнің мазмұнына сай безендірілді. Кіреберісте баспасөз қабырғасы мен тақырыптық фотобудка орнатылып, екінші қабатта серіктестердің интерактивті алаңдары ұйымдастырылды. Іс-шараға TechnoFit, Zamran, Jameson және Colossus компаниялары серіктес болды.

Тұсаукесердің ақпараттық серіктестері қатарында НТК, WE project, Gorod 24, Sxodim, Qangybas, Almaty Today, STEPPE, Stan.kz, "Той Думан" телерадиокомпаниясы, Kuda Almaty, Tan Media Group, Forbes және Arbat Media бар.

Фильм не туралы? Шымыр тракторға қажетті қосалқы бөлшекті алу үшін қалаға, әскердегі досы Елдосқа келеді. Алайда көп ұзамай өзі күтпеген қауіпті оқиғаның ортасында қалады. Қаладағы ықпалды қылмыстық топпен бетпе-бет келген ол әділетсіздікке үнсіз қарап тұра алмайды.

Сабырлы әрі көп сөйлемейтін Шымыр қарсыластарына күшпен де, ақылмен де төтеп беруге бел буады. Өзінің жауынгерлік машығына сүйенген ол өзін әлсіз санап, менсінбеген адамдарға қарсы шығады.

Фильм туралы мәлімет: * Жанры: экшн, боевик * Тілі: қазақ тілі, орысша субтитрлер * Елі: Қазақстан * Режиссері: Анвар Матжанов * Басты рөлдерде: Еркебұлан Дайыров, Ақбота-Нұр, Азамат Сатыбалды, Алау Қайратқызы, Қуантай Әбдімади, Олжас Тоғымбет * Композиторы: Абай Ақбаев * Операторы: Шерхан Таңсықбаев * Бас инвесторы: Dasco Capital басқаруындағы Tolqyn Film Fund

"Шымыр" — 29 қазаннан бастап барлық кинотеатрда!

Stan.kz 2027 жылы ең төменгі жалақы өссе, декретке шығатын әйелдер мен бала күтіміндегі аналардың қанша теңге алатынын есептеп көрді. Есепке сәйкес, жүктілік пен босануға берілетін ең жоғары төлем 3,2 миллион теңгеге, ал арнайы радиациялық аймақтарда тиісті талаптарға сай келетін әйелдер үшін 4,4 миллион теңгеге жуықтауы мүмкін. Бірақ бұл соманы кімдер ала алады және қолға нақты қанша ақша тиеді?

Биыл 28 қазандағы Қазақстан халқына Жолдауында Президент Қасым-Жомарт Тоқаев ең төменге жалақы мөлшесін 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап 85 мыңнан 110 мың теңгеге дейін көтеруді тапсырды. Осы өзгеріс жүзеге асса, Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан (МӘСҚ) төленетін ең жоғары әлеуметтік төлемдер, соның ішінде жұмыс істейтін әйелдердің декреттік төлемі де артады.

Ал Семей ядролық сынақ полигонының зардаптарын көрген, заңда белгіленген аумақтарда тұратын әйелдерге жүктілік пен босануға байланысты ұзартылған демалыс беріледі. Мұндай жағдайда төлем 4 миллион теңгеден асуы ықтимал.

Алайда декретке шыққан әр әйелдің қолына бірдей сома түспейді. Біржолғы төлемнің мөлшері соңғы 12 айдағы табысқа, ал бала күтіміне байланысты ай сайынғы әлеуметтік төлем соңғы 24 айдағы табысқа байланысты есептеледі. Бұған қоса, есептелген сомадан 10% міндетті зейнетақы жарнасы ұсталады.

2027 жылы ең жоғары декреттік төлем қанша болады?

2026 жылы Қазақстанда ең төменгі жалақы 85 000 теңге. Әлеуметтік төлемдерді есептеу кезінде айлық табыстың ең жоғары шегі ең төменге жалақы мөлшерінің (ЕТЖ) жеті еселенген мөлшерімен шектеледі. Демек, Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорына (МӘСҚ) төленетін әлеуметтік аударымдар ең көбі 595 000 теңге табыстан есептеледі.

Алайда мұнда бір маңызды ерекшелік бар: зейнетақы жарналары есептелетін табыс пен әлеуметтік аударымдар есептелетін табыс бірдей емес. Егер зейнетақы жарналары есептелетін айлық табыс 661 200 теңге болса, әлеуметтік аударымдар үшін белгіленген шекті мөлшер бәрібір 595 000 теңгеден аспайды. Сондықтан декреттік төлемді есептеу кезінде нақты жалақының толық сомасы емес, заңда белгіленген шек пен соңғы 12 айдағы әлеуметтік аударымдар ескеріледі.

Егер 2027 жылдан бастап ең төменгі жалақы 110 мың теңгеге көтерілсе, есепке алынатын табыс шегі 770 мың теңгеге дейін өсуі мүмкін. Қалыпты босану кезінде жүктілік пен босануға байланысты демалыс 126 күнге созылады. Төлемді есептеу үшін орташа айлық табыс 4,2 коэффициентіне көбейтіледі.

Осыған сәйкес, 2026 жылы ең жоғары есептік төлем 2 миллион 499 мың теңге болады. 10% міндетті зейнетақы жарнасы ұсталғаннан кейін әйелдің қолына 2 миллион 249 мың 100 теңге түседі.

Ал 2027 жылы есепке алынатын айлық табыс 770 мың теңгеге жетсе, 126 күнге есептелетін төлем 3 миллион 234 мың теңге болады. Зейнетақы жарнасы ұсталғаннан кейін әйелдің қолына 2 миллион 910 мың 600 теңге түсуі мүмкін.

Ең төменгі жалақы алатын әйелдің төлемін де есептеп көрейік. Мұнда әйелдің соңғы 12 ай бойы ай сайын 85 мың теңге табыс тауып, әлеуметтік аударымдары толық жасалғаны болжанады.

2026 жылғы есеп:

• Орташа айлық табыс – 85 000 теңге.
• 126 күнге есептелетін төлем: 85 000 × 4,2 = 357 000 теңге.
• Міндетті зейнетақы жарнасы: 357 000 × 10% = 35 700 теңге.
• Әйелдің қолына түсетін сома – 321 300 теңге.

Егер 2027 жылы әйелдің орташа айлық табысы 110 мың теңгеге жетсе, есеп мынадай болады:

• Декреттік төлем: 110 000 × 4,2 = 462 000 теңге.
• Міндетті зейнетақы жарнасы: 46 200 теңге.
• Қолына түсетін сома – 415 800 теңге.

Яғни, осы екі мысалды салыстырғанда, әйелдің қолына түсетін біржолғы төлем 94 500 теңгеге артады. Дегенмен осы есептерде 2026 және 2027 жылдардағы табыс тиісінше 85 мың және 110 мың теңге болып, әлеуметтік аударымдар толық төленеді деп алынды. Нақты төлем тек жалақыға емес, есептік кезеңде әлеуметтік аударымдар жасалған табысқа байланысты анықталады.

Есеп бойынша, жүктілік және босану бойынша біржолғы төлем 2 499 000 теңгеден 3 234 000 теңгеге, ал бала күтіміне арналған ай сайынғы төлем 238 000 теңгеден 308 000 теңгеге дейін өсуі ықтимал. Екі төлемнен де 10% міндетті зейнетақы жарнасы ұсталады.

Еңбекке қабілеттілігінен және асыраушысынан айырылу бойынша ең жоғары төлемдер 430 950 теңгеден 557 700 теңгеге, ал жұмысынан айырылу бойынша төлем 267 750 теңгеден 346 500 теңгеге дейін өсуі мүмкін.

Бұлар міндетті зейнетақы жарналары (МЗЖ) ұсталмағанға дейінгі сомалар.

Экологиялық аймақта тұратын әйелдерге төлем көбірек пе?

Иә, заңда белгіленген экологиялық және ядролық сынақтардың зардаптарына байланысты аумақтарда тұратын әйелдерге жүктілік пен босануға байланысты еңбекке жарамсыздық мерзімі ұзартылуы мүмкін. Семей ядролық сынақ полигонының зардап шеккен аумақтарында тиісті талаптарға сай келетін әйелдер үшін бұл мерзім 170 күнге жетеді.

2027 жылы ЕТЖ 110 000 теңгеге дейін өседі деген болжаммен, Шығыс Қазақстан облысындағы арнайы аумақтарда декреттік демалысқа шығатын әйелдерге берілетін ең жоғары біржолғы төлем шамамен 4,3 миллион теңгеге жетуі мүмкін. Бұл сома есепке алынатын орташа айлық табыстың ең жоғары шегі – 770 000 теңге негізінде есептеледі.

Кестеде әйелдің декретке шыққанға дейінгі есептік кезеңде тек бір ай ғана жұмыс істеп, сол айда зейнетақы жарнасы мен әлеуметтік аударымдары түскен жағдайдағы есеп көрсетілген. Есепте сол айдағы табыс негізге алынып, қалған айларда табыс болмағаны ескеріледі. Сондықтан төлем мөлшері әлеуметтік аударымдар есептелген кезеңдегі табысқа байланысты өзгереді.

Абай облысындағы ядролық сынақтардың әсеріне ұшыраған аумақтарда тұратын, арнайы талаптарға сай әйелдер үшін декреттік төлем 2027 жылы өсуі мүмкін. Егер ең төменгі жалақы 85 000 теңгеден 110 000 теңгеге көтерілсе, ең жоғары біржолғы төлем 2026 жылғы 3 052 350 теңгеден 2027 жылы шамамен 3 950 100 теңгеге дейін жетуі ықтимал. Нақты төлем әйелдің әлеуметтік аударымдары мен заңда белгіленген талаптарға байланысты болады.

Жүктілікке және босануға байланысты демалыс қанша күнге беріледі?

Қазақстанның Еңбек кодексіне сәйкес, декреттік демалыстың ұзақтығы босану жағдайына және әйелдің ядролық сынақтардың әсеріне ұшыраған аумақта тұруына байланысты өзгереді.

• Қалыпты босану кезінде босанғанға дейін 70 күн және босанғаннан кейін 56 күн, барлығы – 126 күн.
• Қиын босану кезінде немесе егіз не одан көп бала туған жағдайда босанғанға дейін 70 күн және босанғаннан кейін 70 күн, барлығы – 140 күн.
• Ядролық сынақтардың әсеріне ұшыраған аумақта тұратын әйелдерге қалыпты босану кезінде босанғанға дейін 91 күн және босанғаннан кейін 79 күн, барлығы – 170 күн.
• Осындай аумақта қиын босану кезінде немесе егіз не одан көп бала туған жағдайда босанғанға дейін 93 күн және босанғаннан кейін 93 күн, барлығы – 186 күн.

Жүктіліктің 22-29 аптасында мерзімінен бұрын босанған жағдайларда демалыс ұзақтығы баланың тірі тууына, өмір сүру ұзақтығына және әйелдің арнайы аумақта тұруына қарай бөлек белгіленеді.

Мұндай тәртіп Еңбек кодексінің 99-бабының 2-тармағында көзделген. Ескеретін жайт, ядролық сынақтардың әсеріне ұшыраған аумаққа қатысты ұзартылған демалыс барлық Шығыс Қазақстан облысы және Абай облысының тұрғынына автоматты түрде берілмейді, заңда белгіленген аумақ пен талаптарға сәйкестік ескеріледі.

Декреттен кейін бала күтіміне ай сайын қанша төленеді?

Жүктілік пен босануға байланысты біржолғы төлемнен бөлек, жұмыс істейтін әйелдерге бала бір жарым жасқа толғанға дейін ай сайынғы әлеуметтік төлем тағайындалады.

Ол соңғы 24 айдағы әлеуметтік аударымдар жасалған орташа айлық табыстың 40%-ы негізінде есептеледі. Есептелген төлемнен 10% міндетті зейнетақы жарнасы ұсталып, әйелдің зейнетақы шотына аударылады.

Егер әйелдің есепке алынатын орташа айлық табысы 85 мың теңге болса:

• Ай сайынғы есептік төлем: 85 000 × 40% = 34 000 теңге.
• Міндетті зейнетақы жарнасы: 3 400 теңге.
• Әйелдің қолына ай сайын түсетін сома – 30 600 теңге.

Ал орташа айлық табысы 110 мың теңге болған жағдайда:

• Ай сайынғы есептік төлем: 110 000 × 40% = 44 000 теңге.
• Міндетті зейнетақы жарнасы: 4 400 теңге.
• Қолына түсетін сома – 39 600 теңге.

2027 жылы есепке алынатын табыстың ең жоғары шегі 770 мың теңгеге жетсе, бала күтіміне байланысты ай сайынғы төлемнің жоғарғы мөлшері 308 мың теңге болады. Оның 30 800 теңгесі міндетті зейнетақы жарнасы ретінде ұсталып, әйелдің қолына ай сайын 277 200 теңге түсуі мүмкін. Осы төлемді есептегенде соңғы 24 айдағы табыс ескеріледі. Сондықтан әйелдің декретке шығар алдындағы соңғы жалақысы ғана есепке алынбайды.

Еске салайық, бұған дейін Қазақстанда ауқатты отбасыларға 14 түрлі жәрдемақы төлеу тәртібі қайта қаралатыны хабарланған еді. Ведомство мәліметінше, әр төлем жеке қарастырылып, әлеуметтік қолдау нақты көмекке мұқтаж азаматтарға бағытталмақ. Осыған байланысты редакция мемлекет табысты қалай есептейтінін анықтап көрді.

Қазақстанның бірқатар қаласында пәтер жалдау құны төмендеді. Әсіресе Павлодарда екі бөлмелі пәтерлердің айлық ақысы бір айда 50 мың теңгеге арзандаған. Ал Алматы мен Астанада жалдау бағасы әлі де жоғары деңгейде қалып отыр. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Krisha.kz деректеріне сәйкес, қазан айында еліміздің көптеген қаласында пәтер жалдау бағасы төмендеген. Бағаның ең елеулі өзгерісі екі және үш бөлмелі баспаналарда байқалған.

Павлодарда екі бөлмелі пәтерді жалдау құны бір айда 50 мың теңгеге, яғни 20%-ға арзандаған. Астанада мұндай пәтерлердің айлық ақысы 30 мың теңгеге, Ақтауда 20 мың теңгеге төмендеді.

Үш бөлмелі пәтерлер де арзандаған. Қарағандыда олардың жалдау ақысы 40 мың теңгеге азайса, Ақтау мен Астанада 30 мың теңгеден төмендеген.

Алайда барлық қалада баға бірдей түскен жоқ. Өскеменде бір бөлмелі пәтерлерді жалдау құны 15 мың теңгеге немесе шамамен 10%-ға өскен. Қостанайда үш бөлмелі пәтерлердің айлық ақысы 20 мың теңгеге, Шымкентте 10 мың теңгеге қымбаттаған.

Алматыда бір ай ішінде тек бір бөлмелі пәтерлер арзандаған. Екі және үш бөлмелі баспаналардың жалдау құны өзгеріссіз қалған.

Алматы мен Астанада пәтер жалдау қанша тұрады?

Қазан айының соңындағы мәлімет бойынша, ең қымбат жалдамалы баспана Алматы мен Астанада орналасқан.

Алматыда бір бөлмелі пәтерді жалдау орта есеппен 227,5 мың теңге тұрады. Екі бөлмелі пәтердің айлық ақысы 350 мың теңге, ал үш бөлмелісі 500 мың теңгеге жеткен.

Астанада бір бөлмелі пәтерді жалдау құны орта есеппен 240 мың теңге. Екі бөлмелі баспана үшін 320 мың теңге, ал үш бөлмелі пәтер үшін 470 мың теңге төлеу қажет.

Ал жалдамалы баспана бағасы ең қолжетімді қалалардың бірі – Тараз. Мұнда бір бөлмелі пәтердің айлық ақысы 90 мың теңге, екі бөлмелісі 120 мың теңге, үш бөлмелісі 150 мың теңге шамасында.

Айта кетейік, Қазақстанда "Ұмай" әйелдер ипотекасына өтінім қабылдау басталады.

Жамбыл ауданында әкімдіктің жұмысын Facebook желісінде сынаған тұрғын сотта жауап берді. Әкімдіктің құрылысқа жауапты бөлімі оның жазғандарын шындыққа жанаспайды деп есептеп, сотқа шағымданған. Ақырында екі тарап татуласып, тұрғын көпшілік алдында кешірім сұрауға келісті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Жамбыл аудандық сотының хабарлауынша, оқиға биыл шілде айында болған. Жергілікті тұрғын Facebook парақшасында аудан әкімдігінің сәулет, қала құрылысы және құрылыс бөлімін сынап, мекеменің жұмысы "жеке дүкенге" айналғанын жазған. Сондай-ақ қызметкерлер тұрғындардың мәселесін шешуге әдейі кедергі келтіретінін меңзеген.

Алайда әкімдік өкілдері тұрғынның бұл уәжімен келіспеген. Азаматты сотқа берген.

"Талап қоюшы жарияланған мәліметтердің шындыққа сәйкес келмейтінін және азаматтардың мемлекеттік органға деген сеніміне нұқсан келтіріп, оның іскерлік беделіне зиян келтіруі мүмкін екенін көрсетті. Талап қоюшы соттан жарияланған мәліметтерді шындыққа сәйкес келмейді деп тануды сұрады. Сондай-ақ жауапкерді жазбаларын өшіруге, теріске шығару жариялауға және моральдық зиянды өтеуге міндеттеуді талап етті. Соттың татуластыру шаралары нәтижесінде тараптар ортақ келісімге келді", – делінген сот хабарламасында.

Келісім бойынша тұрғын Facebook парақшасында бұрын жазған мәліметтерін теріске шығарып, әкімдік бөлімінен кешірім сұрауға міндеттелді. Сондай-ақ алдағы уақытта тексерілмеген ақпаратты таратпауға келісім берді. Ал әкімдік бөлімі өз кезегінде сотқа қойған талаптарынан бас тартты.

Еске салайық, бұған дейін блогер және қоғам белсендісі Мирболат Мырзатайұлы әлеуметтік желідегі жазбалары мен қоғамдық белсенділігіне байланысты полицияға ұсталған еді. Кейін сот оны қамауда ұстау туралы шешім қабылдаған. Медеу ауданының №2 соты оны “ұлтаралық алауыздық тудыруды деп айыптап, төрт жылға бас бостандығынан айырды. 

Қазақстанда келесі жылы арзан автокөлік шиналарын таңдау қиындауы мүмкін. Еуразиялық экономикалық одақта құрамында адам денсаулығына зиянды химиялық заттар көп шиналарды сатуға тыйым салу ұсынылды. Жаңа талаптар қабылданса, әсіресе бағасы қолжетімді қытайлық шиналардың кейбір түрлері нарықтан жоғалуы мүмкін. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Kolesa.kz мәліметінше, бұл ұсынысты Ресей тарапы көтерген. Мәселе 2026 жылғы қарашада Еуразиялық экономикалық комиссия кеңесінің отырысында қаралады. Егер бастама мақұлданса, талаптар Қазақстанға ғана емес, ЕАЭО-ның басқа елдеріне де қолданылады. Шектеу жеңіл және жүк көліктеріне, сондай-ақ мотоциклдерге арналған шиналарды қамтиды.

Шиналарда қандай өзгеріс болуы керек?

Мәселе шинаның құрамында кездесетін денсаулыққа қауіпті химиялық заттарға қатысты. Олардың кейбірі қатерлі ісік ауруларының даму қаупін арттыруы мүмкін. Сондықтан өндірушілерге мұндай заттардың мөлшерін шектеу ұсынылып отыр.

Жаңа ережеге сәйкес, шинаның резеңке құрамындағы белгілі бір қосылыстардың мөлшері белгіленген шектен аспауы керек. Мысалы, бензапирен деп аталатын зиянды заттың мөлшері бір килограммға 1 миллиграмнан артық болмауы тиіс. Ал қауіпті химиялық қосылыстардың тағы сегіз түрінің жалпы мөлшері бір килограммға 10 миллиграмнан аспауы керек.

Егер ұсыныс қабылданса, өндірушілер шинаның құрамын өзгертіп, қауіпсіздігі жоғары шикізат қолдануға мәжбүр болады. Ал жаңа талаптарға сай келмейтін өнімдерді ЕАЭО елдерінде сатуға рұқсат берілмейді.

Шиналар қымбаттай ма?

Жаңа талаптар ең алдымен бағасы арзан шиналар нарығына әсер етуі мүмкін. Себебі өндіріс кезінде қолданылатын материалдарды өзгерту компаниялардың шығынын арттырады. Бұл өз кезегінде тауар бағасына әсер етуі ықтимал.

Қазақстандық жүргізушілер үшін тағы бір мәселе туындауы мүмкін: арзан шиналардың кейбір түрлері сатылымнан алынса, таңдау азаяды. Алайда бұл барлық қытайлық шиналарға тыйым салынады деген сөз емес. Өнім жаңа талаптарға сай болса, оны сатуға кедергі болмайды.

Әзірге бұл – талқылауға ұсынылған бастама. Еуразиялық экономикалық комиссия оны қарашада мақұлдаса, шешім ресми жарияланғаннан кейін 180 күн өткен соң күшіне енуі мүмкін. Осы мерзімнен кейін талаптарға сәйкес келмейтін шиналарды сатуға болмайды.

Сондықтан 2027 жылы Қазақстанда арзан шиналардың бағасы міндетті түрде өседі немесе олардың барлығы сатылымнан жоғалады деп айтуға әлі ерте. Нақты өзгеріс ұсыныстың қабылдануына және өндірушілердің жаңа талаптарға қаншалықты бейімделетініне байланысты болады.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда қысқы шина салмағаны үшін қандай айыппұл қарастырылғанын жазған едік.

Шымкент Ұлттық қауіпсіздік комитеті департаменті басшысының бұрынғы бірінші орынбасары Манат Сарбасовқа қатысты іс қайта қаралады. Кассациялық сот оған берілген 12 жыл түрме жазасы туралы үкімнің күшін жойды. Ол кәсіпкерден жекеменшік мектепке қамқорлық көрсету үшін 70 миллион теңге алды деп айыпталған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

2025 жылғы қазанда алқабилер Сарбасовты пара алды, ақшаны заңдастырды және қызметтік міндетін орындамады деп кінәлі деп таныған. Сот оны 12 жылға бас бостандығынан айырған. Ал алаяқтық және басқа да бірқатар айып бойынша ақтаған.

Тергеу мәліметінше, Сарбасов кәсіпкерден жекеменшік мектепке көмектесіп, қамқорлық көрсету үшін 70 миллион теңге алған. Кейін бұл ақшаны жылжымайтын мүлік сатып алуға жұмсап, одан түскен табыс арқылы заңдастырған деген айып тағылған.

Сондай-ақ ол медициналық жабдық сатып алу кезінде 92 миллион теңгеден астам қаржының жымқырылуына қатысты қызметтік әрекетсіздік жасады деп айыпталған. Бұл іс бойынша басқа да бұрынғы шенеуніктер мен кәсіпкерлер жауапқа тартылған.

Сарбасовтың адвокаты Жасұлан Әсілбековтің айтуынша, алқабилерге қойылған сұрақтар тым күрделі болған. Қорғау тарапы олардың тұжырымдары түсініксіз, заң терминдеріне толы екенін айтқан. Кассациялық сот осы мәселелер бойынша заңбұзушылықтар болғанын мойындаған. Енді іс қайта қаралып, 12 жыл түрме жазасы туралы үкімнің күшін жойылды.

Манат Сарбасов — Қазақстан Ұлттық қауіпсіздік комитетінің бұрынғы жоғары лауазымды қызметкері. Ол Шымкент қаласы бойынша ҰҚК департаменті басшысының бірінші орынбасары болған және осы салада 20 жылға жуық қызмет атқарған. Ол 2025 жылғы қазанда сыбайлас жемқорлыққа қатысты қылмыстық іс бойынша 12 жылға сотталған. 28 қазанда кассациялық сот оның 12 жылдық жазасы туралы үкімнің күшін жойды.

Қазақстан алдағы жылдары халықтың тұрмыс сапасын жақсартуға және елдің болашағына ұзақ мерзімді пайда әкелетін жобаларға қаржы бөлуді көздейді. Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың 28 қазандағы Жолдауында мектептер мен ауруханалар салу, ауылдарды дамыту, отандық өндірісті өркендету, балаларға тең мүмкіндік жасау және жаңа технологияларды енгізу мәселелері көтерілді. Халық қалаулылары бұл бастамалар туралы не дейді және олардың ел дамуына ықпалы қандай? Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

 

Бүгін салынған мектеп ертеңгі ұрпаққа қызмет етеді

Елді мекендердің жағдайын жақсарту – Жолдаудағы негізгі бағыттардың бірі. Алдағы жылдары мектептер, ауруханалар, мәдениет және спорт нысандарын салып, тозығы жеткен жолдар мен коммуналдық желілерді жаңарту көзделіп отыр. Бұл жұмыстарға 2029 жылдың соңына дейін Ұлттық қордан шамамен 6,5 триллион теңге бағыттау жоспарланған.

Құрылтай депутаты Асхат Аймағамбетов осы шешімнің ел үшін ұзақ мерзімді маңызына тоқталды. Оның пікірінше, мемлекет кейде бірден нәтиже беретін қадамдардан гөрі, жемісі жылдар өткен соң көрінетін істерді таңдауы керек.

"Қазіргі саясатта көпшілікке ұнайтын сөз айтып, жағымды уәде беріп, қолдау іздейтіндер көп. Ал елдің ұзақ мерзімді мүддесіне қажет шешімді дер кезінде қабылдап, оның жауапкершілігін көтере білетін көшбасшылық сирек кездеседі. Мемлекет басшысының бүгінгі Жолдауынан дәл осы көшбасшылықты көрдік. Мысалы, шамамен 6,5 триллион теңге инфрақұрылымды жаңғыртуға бағытталады: бүкіл ел бойынша әлеуметтік, көлік және инженерлік нысандар салынады. Бұл қаражатты бір реттік төлемдерге жұмсау оңайырақ әрі көпке ұнар еді. Бірақ Президент елге ондаған жыл қызмет ететін жолды таңдады", – деп жазды Асхат Аймағамбетов.

Ауылда жаңа мектеп ашылса, балалардың білім алуына жағдай жасалады. Аурухана салынса, тұрғындардың ем іздеп алысқа сабылуы азаяды. Ал жол мен электр желісі жаңартылса, сол елді мекенде кәсіп ашуға да мүмкіндік туады. Дегенмен мұндай құрылыстарды тек тұрғындарға көрсетілетін қызмет тұрғысынан бағалау жеткіліксіз. Олардың ел экономикасына әкелетін пайдасы да бар.

Экономист Бауыржан Ысқақ бір ірі жобаның өзі бірнеше салаға қатар жұмыс тауып беретінін айтады.

"Инфрақұрылымға инвестиция салу – экономикалық өсімді ынталандырудың маңызды құралдарының бірі. Мысалы, жаңа автомобиль жолын салу тек жол құрылысы жұмыстарымен шектелмейді. Оған цемент, битум, металл конструкциялары, арнайы техника, жанармай, логистикалық қызметтер және инженерлік мамандар қажет. Осылайша, бір инфрақұрылымдық жоба экономиканың бірнеше саласына қатарынан ықпал етеді. Экономикалық теорияда бұл құбылыс мультипликативтік әсер деп аталады", – деді Бауыржан Ысқақ.

Яғни мемлекет бір жолды жөндеуге қаржы бөлсе, одан құрылысшылар ғана емес, материал өндірушілер, тасымалдаушылар мен техника жеткізушілер де жұмыс табады. Осы тұста тағы бір мәселе бар. Ірі жобаларға бөлінген қаржының елге пайдасы тиюі үшін әр нысан халықтың нақты қажеттілігіне қарай салынуы керек. Оның үстіне құрылыстың сапасы мен қаражаттың қайда жұмсалғаны да қатаң қадағалауды қажет етеді.

Экономика өскені халықтың қалтасынан сезілуі керек

Қазақстанның экономикалық мүмкіндігі кеңейіп келеді. Жолдауда келтірілген Халықаралық валюта қорының болжамына сәйкес, 2026 жылдың қорытындысында еліміздің жалпы ішкі өнімі 400 миллиард долларға жуықтап, жан басына шаққандағы көрсеткіш 19 мың доллардан асуы мүмкін. Ең маңыздысы – экономиканың өсуі нақты жалақыға, жұмыс орындарының сапасына және халықтың сатып алу мүмкіндігіне қалай әсер ететіні. Халықаралық қатынастар және экономикалық саясат жөніндегі тәуелсіз сарапшы Ерік Батырханов бұл жерде инфляцияны тежеу мәселесіне назар аударды.

"Бұл басымдықтардың барлығы бір-бірімен тығыз байланысты және экономиканың тұрақты дамуына бағытталған. Азаматтардың табысы тұрақты өсуі үшін ең алдымен экономиканың өнімділігін арттыру қажет. Ал бұл ұзақ мерзімді қаржыландыруға, кәсіпкерлік белсенділікті қолдауға және бизнестің дамуына қолайлы жағдай жасауға байланысты. Президенттің инфляцияны төмендетуге ерекше назар аударуы да осы міндеттермен тікелей сабақтас. Баға тұрақтылығын қамтамасыз ету халықтың сатып алу қабілетін сақтауға, жалақы өсімінің нақты табысқа айналуына және несиелік ресурстардың қолжетімділігін арттыруға ықпал етеді", – деді Ерік Батырханов.

Мәселен, адамның айлығы көбейгенімен, азық-түлік, киім-кешек пен қызмет көрсету бағасы одан да жылдам қымбаттаса, тұрмысы жақсара қоймайды. Сондықтан табысты арттыру мен қымбатшылықты тежеу қатар жүруге тиіс. Қазақстан Халық Кеңесінің ең жас мүшесі Жандос Ақтаев та Жолдаудағы экономикалық өзгерістердің түпкі мақсаты халықтың әл-ауқатын жақсарту екенін атап өтті.

"Президент Жолдауының басым бөлігі экономикалық мәселелерге арналса да, оның түпкі мақсаты – азаматтардың әл-ауқатын арттыру және халықтың өмір сүру сапасын жақсарту. Жолдаудың негізгі мәнін Президенттің “Мемлекет әрекетінің басты бенефициары – Қазақстан халқы” деген сөзі айқын көрсетеді. Алдағы кезеңде азаматтарды жаңа Азаматтық кодекс, Салық кодексіне енгізілетін өзгерістер, бизнеске арналған преференциялар, әлеуметтік инфрақұрылымды дамыту және цифрландырудың жаңа кезеңі күтіп тұр. Бұл бастамалардың барлығы елдің экономикалық әлеуетін арттыруға және азаматтардың тұрмыс сапасын жақсартуға бағытталған", – деп жазды Жандос Ақтаев.  

Қазақстан шикізат сататын елден дайын өнім шығаратын мемлекетке айнала ала ма?

Қазақстанның жер қойнауы табиғи байлыққа толы. Алайда шикізатты сыртқа сатып, дайын өнімді қайтадан шетелден сатып ала беру ел экономикасының мүмкіндігін шектейді. Сондықтан Жолдауда отандық өндірісті өркендетіп, пайдалы қазбаларды өзімізде терең өңдеу мәселесіне басымдық берілді.

Әзербайжандық саясаттанушы Ризван Гусейнов Қазақстанның бұл бағытын елдің халықаралық экономикадағы орнын өзгертуге бағытталған қадам деп бағалайды.

"Тек көлік дәлізі немесе транзиттік орталық болып қалу жеткіліксіз. Қазақстан бұл ретте әлдеқайда мазмұнды үлгі ұсынып отыр. Әңгіме, әсіресе, стратегиялық маңызы бар салаларда өз өндіріс қуаттарын, технологиялық мүмкіндіктерін және толық өндірістік жүйесін қалыптастыру туралы болып отыр. Тоқаев ұстанымының күшті жағы – Қазақстанның шикізат қорын технологиямен, энергетикамен, маман даярлаумен және өндірісті жергілікті жерде дамытумен тікелей байланыстыруында. Президент маңызды металдарды тек сыртқа сатылатын шикізат ретінде емес, елдің әлемдік өндіріс тізбегінен жоғары деңгейде орын алуына мүмкіндік беретін негіз ретінде қарастырады", – деді Ризван Гусейнов.

Бұл бағыттағы жұмыстардың маңызы зор. Мысалы, елімізде өндірілген металды сыртқа шикізат күйінде жіберудің орнына, одан қажетті бөлшектер мен дайын бұйымдар шығарылса, өнімнің құны артады. Оған қоса зауыттарға инженерлер, технологтар, жұмысшылар керек болады. Жаңа өндірістің айналасында шағын кәсіпорындар ашылып, отандық мамандарға сұраныс артады.

Құрылтай депутаты Жанарбек Әшімжан да экономикалық дербестіктің маңызын атап өтті. Оның пікірінше, елдің алдында тұрған міндет – бүгінгі жетістіктерді сақтаумен шектелмей, келешекке қуатты экономика қалдыру.

"Тәуелсіздігіміздің 35 жылдығы қарсаңында жарияланған бұл Жолдаудың мәні ерекше. Себебі бүгінгі міндет – қол жеткізген жетістіктерді еселеу ғана емес, келер ұрпаққа технологиялық тұрғыдан дамыған, экономикасы қуатты, әлеуметтік мүмкіндіктері тең әрі заң үстемдігі орныққан мемлекетті аманаттау. Президент атап өткендей, күрделі геосаяси жағдайда ел егемендігін нығайтудың басты шарты – ішкі тұрақтылық, қоғамдық келісім және жүйелі еңбек. Бірлік пен тәртіп жоқ жерде тұрақты даму да болмайды. Сондықтан елдің болашағы әрбір азаматтың жауапкершілігіне, мемлекеттік институттардың тиімділігіне және қоғамның ортақ мақсат жолында жұмыла білуіне байланысты болмақ", – деп жазды Жанарбек Әшімжан.

Ал ауыл шаруашылығында осы міндетті жүзеге асыру үшін егін мен мал өнімдерін терең өңдеуге, су үнемдеуге және дайын тауарларды сыртқы нарыққа шығаруға мүмкіндік беретін жүйені дамыту көзделіп отыр. Мұндай өзгерістер ауыл еңбеккерлерінің еңбегін жеңілдетіп қана қоймай, өнімді тиімді бағамен өткізуіне де жол аша алады.

Ел тәуелсіздігінің экономикалық тірегі қандай?

Өз өндірісін дамыту мәселесі мемлекеттің дербестігімен де тығыз байланысты. Қазір әлемде бір елдегі экономикалық дағдарыс, халықаралық тасымалдағы кедергі немесе энергия тапшылығы басқа мемлекеттерге де әсер етеді. Сондықтан сыртқы өзгерістерге төтеп беру үшін Қазақстанның өз мүмкіндігін нығайтуы маңызды. Президент жанындағы Қазақстанның стратегиялық зерттеулер институтының бас ғылыми қызметкері, саясаттану ғылымдарының докторы Санат Көшкімбаев егемендіктің экономикалық қырына назар аударды.

"Бүгінде егемендік тек шекарамен немесе дәстүрлі түсініктегі әскермен ғана өлшенбейді. Елдің өзін энергиямен қамтамасыз ете алуы, қажетті технологияларға ие болуы және тұрақты көлік бағыттарының болуы да маңызды. Сондықтан Президенттің ішкі жаңғыру мен халықаралық дербестік арасындағы байланысқа назар аударуы Қазақстан үшін ерекше мәнге ие. Біздің еліміз Еуразиядағы ірі экономикалық және саяси орталықтардың арасында орналасқан, Дүниежүзілік мұхитқа тікелей шыға алмайды әрі сыртқы көлік, энергетика және технологиялық жүйелерге едәуір тәуелді. Дербес сыртқы саясат жүргізу үшін мықты ішкі негіз қажет", – деді Санат Көшкімбаев.

Сарапшының пікірінше, мұндай жағдайда сыртқы нарыққа шығатын бірнеше көлік жолының болуы, электр энергиясын жеткілікті өндіру және қажетті технологияларды меңгеру аса маңызды. Қазақстан үшін Каспий арқылы тасымалды дамыту, теміржол желілерін жаңарту, Ақтау мен Құрық порттарының жұмысын жетілдіру осы міндетпен байланысты.

Ризван Гусейнов болса, бұл өзгерістердің Каспий маңындағы мемлекеттерге де пайдасы тиюі мүмкін екенін айтады. Әсіресе Қазақстан мен Әзербайжан арасындағы көлік байланысының нығаюы Азия мен Еуропа арасындағы саудаға жаңа мүмкіндік ашатыны сөзсіз дейді ол.

Жаңа технология адам еңбегін жеңілдетуі керек

Жасанды интеллект пен цифрландыру Жолдаудағы маңызды бағыттардың бірі болды. Алайда жаңа технологияның пайдасы оның қаншалықты қымбат немесе күрделі екенімен өлшенбейді. Ол адамның жұмысын жеңілдетіп, уақытын үнемдеп, өндірістің тиімділігін арттыруы керек. Ерік Батырханов жаңа технологияларды енгізудің басты өлшемі нақты нәтиже болуы тиіс екенін айтты.

"Президент цифрландырудың нақты пайдаға бағытталуы керектігін атап өтті. Бұл ретте жаңа технологияларды енгізу олардың құнына ғана емес, экономика мен қоғамға беретін тиімділігіне де негізделуі маңызды. Жасанды интеллект басқару, логистика, есеп жүргізу және клиенттермен жұмыс істеу үдерістерін оңтайландырып, кәсіпорындардың шығындарын азайтуға көмектеседі. Осылайша, бұрын ірі компаниялар кеңінен пайдаланған технологиялық шешімдер шағын және орта бизнеске де қолжетімді болып, олардың тиімділігі мен бәсекеге қабілеттілігін арттыруға жол ашады", – деді Ерік Батырханов.

Мәселен, кәсіпкер тапсырыстар мен қоймадағы тауарын электронды жүйе арқылы қадағаласа, уақыты үнемделеді. Ал шаруа ауа райы мен топырақтың ылғалдылығы туралы мәліметті пайдаланып, егінін қанша суару керегін анықтай алады. Мемлекеттік органдар да жаңа технологиялардың көмегімен құжаттарды жылдам өңдеп, қаржының жұмсалуын тиімдірек бақылай алады.

Әр баланың білім алуына бірдей жағдай жасалуы тиіс

Келер ұрпақтың қамын ойлау дегеніміз – тек жаңа мектеп салу емес. Сол мектепте әр баланың білім алуына мүмкіндік жасау да маңызды.

Президент Жолдауында ерекше білім беру қажеттіліктері бар 237 мыңнан астам балаға жағдай жасау мәселесі көтерілді. Үкімет пен әкімдіктерге қажетті инфрақұрылымды дамыту, маман тапшылығын азайту және балалардың дамуындағы ерекшеліктерді ерте анықтау жұмыстарын жолға қою тапсырылды. Құрылтай депутаты Екатерина Смолякова инклюзивті білім беру мәселесінің өзінің депутаттық қызметіндегі маңызды бағыттардың бірі екенін атап өтті.

"Бүгінгі Жолдауында Президент Қасым-Жомарт Тоқаев инклюзивті білім беруді дамытуға ерекше назар аударды. Мемлекет басшысы 237 мыңнан астам баланы инклюзивті біліммен қамту қажеттігін атап өтіп, ерекше білім беру қажеттіліктері бар балалар санының артып келе жатқанын айтты. Президент Үкіметке әкімдіктермен бірлесіп қажетті инфрақұрылымды дамытуды, ірі құрылыс жобаларында инклюзивті орта қалыптастыру мәселесін ескеруді, маман тапшылығын азайту мен ерте диагностиканы жүйелі жолға қоюды тапсырды. Сондай-ақ бұл жұмысқа “Қазақстан халқына” қорын тарту қажеттігін атап өтті", – деп жазды Екатерина Смолякова.

Депутат бұған дейін ымдау тілінің мәртебесін көтеру, ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларды оқыту жүйесін жетілдіру, бірыңғай ақпараттық платформа құру және ABA-терапияны дамыту мәселелерімен айналысып келгенін жеткізді. Оның пікірінше, баланы мектепке қабылдаумен мәселе шешілмейді. Бастысы – оның өз мүмкіндігіне қарай білім алып, қабілетін дамытуына жағдай жасай алу. Бір балаға арнайы маманның көмегі қажет болса, екіншісіне бейімделген оқу бағдарламасы немесе қолайлы орта керек болуы мүмкін. Мұндай мүмкіндіктер тек ірі қалаларда емес, ауыл-аймақтарда да қолжетімді болуы маңызды, дейді депутат. Өйткені әр бала қай жерде тұрса да, сапалы білім алуға құқылы.

Әлеуметтік көмек адамды аяққа тұрғызуға жәрдемдесуі керек

Жолдауда халықтың тұрмысына қатысты тағы бір маңызды мәселе көтерілді. Ол – әлеуметтік көмектің шынымен мұқтаж адамдарға берілуі. Мемлекет басшысы әлеуметтік төлемдер жүйесін қайта қарап, мемлекеттік қолдаудың тиімділігін арттыруды тапсырды. Санат Көшкімбаев бұл өзгерістерді тек жәрдемақы төлеу тәртібімен шектеуге болмайтынын айтады.

"Жәрдемақы адамды құлдыраудан сақтап қалуы мүмкін, бірақ оның одан әрі көтерілуіне кедергі болатын шекке айналмауы тиіс. Сондықтан Қасым-Жомарт Тоқаев ұсынған тәсілдің мәні, менің ойымша, төлемдерді жай ғана қысқартуда емес. Шынымен тұрақты қолдауға мұқтаж адамдар мен мемлекеттің көмегі арқылы өз күнін өзі көре алатын азаматтарды ажырата білу қажет. Қарттар, мүгедектігі бар адамдар, балалар және қиын жағдайға тап болған отбасылар сенімді қорғалуға тиіс. Бұл жерде қаржыны үнемдеуге болмайды", – деді Санат Көшкімбаев.

Сарапшының пікірінше, еңбекке жарамды адамға кейде тұрақты жәрдемақыдан гөрі жұмыс орны, кәсіп үйрену мүмкіндігі, балабақша немесе өз ісін бастауға қолдау қажет болуы мүмкін. Сондықтан әлеуметтік көмектің нәтижесін тек жәрдемақы алатын адамдардың санымен бағалау жеткіліксіз. Оның орнына мемлекеттік қолдаудың арқасында қанша отбасы табысын арттырғанын, қанша адам мамандық меңгеріп, жұмыс тапқанын да ескеру маңызды.

Келер ұрпаққа қалатын ел бүгіннен қалыптасады

Тәуелсіздіктің 35 жылдығы қарсаңында жарияланған Жолдауда қоғамның ортақ жауапкершілігіне де мән берілді. Жанарбек Әшімжан елдің болашағы тек мемлекеттік бағдарламалар мен бөлінетін қаржыға байланысты емес екенін айтады.  

"Жолдаудағы “Адал азамат” қағидатының да мәні терең. Отаншылдық – елді сүюмен ғана шектелмейді. Ол – заңды құрметтеу, адал еңбек ету, тәртіп сақтау және қоғам игілігіне үлес қосу. Осы құндылықтар орныққанда ғана Әділетті Қазақстан құру мақсаты нақты нәтижеге айналады", – деп жазды Жанарбек Әшімжан.

Ал Санат Көшкімбаев елдің алдағы дамуын бір-екі жылмен ғана шектемей, тұтас бір ұрпақтың өмірін қамтитын мерзімге жоспарлау қажет деп санайды. Оның пікірінше, Қазақстан алдағы 15–25 жылда қандай мемлекет болуды көздейтінін нақты айқындауы керек. Ол үшін экономиканың мүмкіндіктерін ғана емес, су тапшылығын, энергетикадағы мәселелерді, халық санының өзгеруін және өңірлердің жағдайын да ескерген жөн. Ең бастысы, әр мақсаттың орындалу мерзімі, оған жұмсалатын қаржы және жауапты мекемелердің міндеті анық болуы тиіс.

Өйткені бүгін қабылданған шешімнің нәтижесін ертеңгі ұрпақ көреді. Ауылға тартылған ауыз су, салынған мектеп, ашылған кәсіпорын немесе ерекше қажеттілігі бар балаға жасалған мүмкіндік – бәрі елдің келешегіне қызмет ететін істер. Дегенмен жоспардың көп болуы оның бәрі бірден жүзеге асады деген сөз емес. Алда қаржының тиімді жұмсалуын қадағалау, құрылыстардың сапасын бақылау және қабылданған шешімдердің орындалуын қамтамасыз ету міндеті тұр. Сондықтан Жолдаудағы бастамалардың басты өлшемі – олардың қаншалықты ауқымды екені ғана емес, халыққа қандай пайда әкелетінінде болмақ.

Еске салсақ, бұған дейін Тоқаев 2029 жылдың соңына дейін елдегі инфрақұрылымды жаңғыртуға Ұлттық қордан шамамен 6,5 триллион теңге бөлінетінін мәлімдеген еді.

Алматыда жоғары оқу орындарының проректорлары Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясымен бірлесіп, Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың 28 қазанда жариялаған "Жаңа тарихи кезеңдегі Қазақстанның өзекті міндеттері" атты Жолдауының негізгі бағыттарын талқылады. Кездесуде жаңа экономикаға қажетті мамандар даярлау, ғылымды дамыту, жасанды интеллектіні енгізу және университеттердің қаладағы өзекті мәселелерді шешуге қатысуы басты назарға алынды.

Талқылау Алматы қаласы Жастар саясаты басқармасының басшысы Азиз Қажденбектің қалалық жоғары оқу орындарының проректорлары және өкілдерімен кездесуінде өтті. Қатысушылар Мемлекет басшысы айқындаған басымдықтарды жоғары білім беру жүйесінде іске асыру жолдарын және қазіргі еңбек нарығында сұранысқа ие мамандарды даярлау үшін қажетті өзгерістерді қарастырды.

Президент Жолдауындағы негізгі басымдықтардың бірі – инфрақұрылымды, энергетиканы, цифрлық экономиканы және жоғары технологиялық салаларды дамыту. Бұл бағыттар инвестициялар мен жаңа өндірістік қуаттарды ғана емес, сонымен қатар заманауи технологиялармен жұмыс істей алатын, инновацияларды енгізіп, нақты шешімдер ұсына алатын білікті кадрларды қажет етеді.

Алматы қаласы Жастар саясаты басқармасының басшысы Азиз Қажденбек атап өткендей, университеттер Президент айқындаған өзгерістердің белсенді қатысушысына айналуы тиіс.

Кездесу барысында ғылым мен өндірісті ықпалдастыру мәселелеріне ерекше назар аударылды. Білім беру саласы өкілдерінің пікірінше, университеттерде жүргізілетін ғылыми зерттеулер тәжірибеде қолданылуы, ал студенттер оқу барысында нақты жобаларға қатысу мүмкіндігіне ие болуы тиіс.

Талқылауға қаланың жетекші жоғары оқу орындарының, оның ішінде әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің, Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университетінің, Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің, Халықаралық ақпараттық технологиялар университетінің және басқа да жоғары оқу орындарының өкілдері қатысты.

Президент айқындаған міндеттер инженерлік кадрлар даярлайтын техникалық университеттер үшін ерекше өзекті.

Талқылаудың тағы бір маңызды тақырыбы цифрлық трансформация болды. Мемлекет басшысы өз Жолдауында цифрлық шешімдерді формалды түрде енгізуден нақты экономикалық және қоғамдық нәтиже беретін технологияларды қолдануға көшу қажеттігін атап өтті. Бұл университеттер үшін тек болашақ бағдарламашылардың ғана емес, барлық мамандық студенттерінің цифрлық құзыреттерін дамыту қажеттігін білдіреді.

Азиз Қажденбек Алматы үшін университеттер мен қалалық құрылымдар арасындағы өзара ынтымақтастықтың ерекше маңызға ие екенін де атап өтті. Бүгінде мегаполисте 36 жоғары оқу орны жұмыс істейді. Оларда 238 225 студент білім алуда, оның 158 мыңға жуығы еліміздің өзге өңірлерінен келген.

Президент Жолдауын талқылаумен қатар, кеңесте студент жастармен жұмысты ұйымдастыру, жатақханаларда тұратын өзге өңірлерден келген студенттерді тіркеу, сондай-ақ алдағы мерекелік күндер мен қысқы каникул кезеңінде олардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелері қаралды.

Кездесу қорытындысы бойынша университеттер, жұмыс берушілер және қалалық құрылымдар арасында жүйелі өзара іс-қимылды қалыптастыру қажеттігіне ерекше назар аударылды. Негізгі мақсат – Мемлекет басшысы айқындаған басымдықтардың іс жүзінде жүзеге асырылуын қамтамасыз ету, мамандар даярлау сапасын арттыру және жастардың Алматы қаласының әлеуметтік-экономикалық дамуына қатысу мүмкіндіктерін кеңейту.

Қазақстанның Қорғаныс министрі Айдос Мырзахметов әскерде қаза тапқан және ауыр жарақат алған әскери қызметшілердің жақындарымен кездесті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Кездесуге әр жылдары әскери борышын өтеу кезінде қаза тапқан және ауыр жарақат алған сарбаздардың туыстарынан құралған бастамашыл топ қатысты. Олардың өтініштерін тыңдауға Бас әскери прокурор мен Ішкі істер министрлігі Ұлттық ұланының өкілдері де келді.

Қорғаныс министрі өз кезегінде әр отбасының жағдайы назардан тыс қалмайтынын айтты.

"Қорғаныс министрлігі қаза тапқан және зардап шеккен әскери қызметшілердің отбасының қайғысына ортақтасып, туыстарының өтініштеріне түсіністікпен қарайды. Әрбір өтініш мұқият қаралып, нақты жауап беріледі", – деді Айдос Мырзахметов.

Кездесу соңында министр әрбір жағдайды жеке қарап, туыстары ұсынған құжаттар мен басқа да материалдарды зерделейтінін жеткізді.

Еске салсақ, 24 қыркүйекте Маңғыстау облысында Әскери-теңіз күштерінің оқу-жаттығуы кезінде ауа райы күрт нашарлап, жел күшейген. Ресми мәлімет бойынша, оқу-жауынгерлік тапсырманы орындау кезінде 17 әскери қызметкер теңізге кеткен еді. Үшеуі құтқарылып, 14 әскери қызметкер қаза тапты.  

Оқиғаның мән-жайын анықтау үшін Үкіметтік комиссия құрылды. 24 қыркүйекте сағат 22:30-да премьер-министрдің орынбасары Қанат Бозымбаевтың төрағалығымен комиссия отырысы өтті. Тергеу аясында ведомствоаралық жедел-тергеу тобы құрылып, тергеу және жедел-іздестіру шаралары басталған. Қажетті сот сараптамалары да тағайындалған. 

Ішкі істер министрінің орынбасары Санжар Әділов оқиғаға байланысты Қылмыстық кодекстің 453-бабының 2-бөлігі – "Ауыр зардаптарға әкеп соққан қызметке салғырт қарау" және 465-бабы – "Кеме жүргізу қағидаларын бұзу" бойынша қылмыстық іс қозғалғанын мәлімдеді. 

Қайғылы жағдайға байланысты президент Қасым-Жомарт Тоқаев 25 қыркүйекті Қазақстанда жалпыұлттық аза тұту күні деп жариялады.

Кейін Тоқаев қорғаныс министрі қызметіне Айдос Мырзахметовті тағайындаған еді. Президент жаңа қорғаныс министріне әскердегі басқару жүйесін жетілдіруді тапсырды.

Байқоңырда баласы үш жасқа толғанша өзін асырауға қаржылай көмек көрсетпеген күйеуін сотқа берген әйел жеңіп шықты. Енді ер адам үш жасқа толғанға дейін әйеліне ай сайын 86 500 теңге төлеп тұрады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.  

Байқоңыр қалалық сотының мәліметінше, әйел көмек көрсетпейтінін негіз етіп бұрынғы күйеуін сотқа берген. 

“Талап қоюшы Байқоңыр қалалық сотына жауапкерден баласы үш жасқа толғанға дейін өзін асырауға ай сайын 20 айлық есептік көрсеткіш (АЕК) 86 500 теңге мөлшерінде алимент өндіріп алу туралы талап арыз берген. Оның айтуынша, жауапкер өз еркімен материалдық көмек көрсетпеген. Осыған байланысты ол баласы үш жасқа толғанға дейін өзіне алимент төлеуді сұраған”, – делінген хабарламада.

Соттың мәліметінше, істі қарау барысында тараптар медиация тәртібімен дауды реттеу туралы келісімге келіп, соттан істі тоқтатуды және келісімді бекітуді сұраған. 

Келісімге сәйкес, жауапкер талап қоюшыны асырау үшін бала үш жасқа толғанға дейін ай сайын әр айдың 15-іне дейін 20 АЕК мөлшерінде алимент төлеп тұруға міндеттелген.

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстанда алимент төлемей жүргендердің тізімі жарияланатыны туралы хабарлаған едік. Олардың арасында бірнеше жылдан бері құқық қорғау органдары таба алмай жүргендер де бар. 

2026 жылдың басынан бері қазақстандықтардың міндетті және ерікті зейнетақы жарналары бойынша инвестициялық табысы 766,32 миллиард теңгеге жетті. Бұған қоса, жұмыс берушілердің міндетті зейнетақы жарналары бойынша 139,39 миллиард теңге табыс есептелген. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорының мәліметінше, бұл көрсеткіштер 2026 жылғы 1 қазандағы жағдай бойынша есептелген. 2014 жылы зейнетақы активтері бірыңғай қорда шоғырландырылғалы бері жинақталған инвестициялық табыс 14,3 триллион теңгеге жеткен. Зейнетақы төлемдерін есептегенде, оның үлесі жинақтардың жалпы көлемінің шамамен 40%-ын құрайды. Қордың дерегіне сүйенсек, 1998 жылы жинақтаушы зейнетақы жүйесі құрылғаннан бері инвестициялық кірістілік 1 090,84% болған. Осы кезеңдегі инфляция деңгейі 1 014,83%-ға жеткен. БЖЗҚ зейнетақы жинақтары ондаған жыл бойы қалыптасатынын атап өтті. Азаматтардың жарналары әртүрлі қаржы құралдарына инвестицияланып, түскен табыс олардың шотындағы қаражатты көбейтеді. Кейін сол табыстың өзі де қосымша кіріс әкелуі мүмкін. Дегенмен инвестициялық табыс тұрақты болмайды. Оның мөлшеріне қаржы нарығындағы жағдай, бағалы қағаздардың құны және валюта бағамының өзгеруі әсер етеді. Сондықтан жекелеген кезеңдерде кірістілік төмендеуі мүмкін. Қор инвестиция тиімділігін ұзақ мерзімдегі нәтижелер арқылы бағалау қажет екенін ескертеді.

Қазақстандықтар зейнетақы жинағын қалай басқара алады?

2026 жылғы 7 қыркүйектен бастап қазақстандықтарға зейнетақы жинағын басқару мүмкіндігі кеңейді. Енді азаматтар өз жинақтарының 100%-ына дейін инвестициялық портфельді басқарушы компанияларға бере алады. Бұл компаниялар ақшаны түрлі қаржы құралдарына салып, одан табыс табуға тырысады.

Салымшыларға тәуекелі мен күтілетін табысы әртүрлі үш инвестициялық стратегия ұсынылады. Қайсысын таңдауға болатыны адамның тәуекелге қаншалықты дайын екеніне және ақшаны қанша уақытқа инвестициялағысы келетініне байланысты. Зейнетақы жинағының қанша табыс әкелгенін БЖЗҚ сайтындағы жеке кабинеттен немесе мобильді қосымшадан көруге болады. Ал қор ақшаны қайда инвестициялайтыны туралы ақпаратты өзінің ресми сайтында жариялайды.

2027 жылғы 1 қаңтардан бастап зейнетақы жинақтарының сақталуына берілетін мемлекеттік кепілдік тәртібі өзгереді. Бірақ бұл мемлекет кепілдіктен толық бас тартады деген сөз емес. Өзгерістің нақты мәні – кепілдікті қамтамасыз ету тетігінің жаңаруында. 

Айта кетейік, бұған дейін сарапшы зейнетақы жинағын қайда қалдырған дұрыс екенін түсіндірді. 

Елена Рыбакина 2026 жылды әлемдік рейтингтің көш басында аяқтайтын болды. Енді қалған жарыстардың нәтижесі қандай болса да, ол бірінші орнын сақтап қалады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Рыбакина Жапонияның Токио қаласында өтіп жатқан WTA 500 турнирінің екінші айналымында отандасы Юлия Путинцевамен кездесті. Ойын 6:2, 6:3 есебімен Рыбакинаның жеңісімен аяқталды. Сонымен ол ширек финалға шықты. Осы жеңістен кейін Рыбакина жинаған ұпай саны жағынан қарсыластары үшін қол жетпейтін межеге жетті. Әлемдік рейтингте екінші орында тұрған Беларусь теннисшісі Арина Соболенко енді оны басып оза алмайды. Осылайша, 27 жастағы Рыбакина спорттық мансабында алғаш рет жылды әлемнің ең үздік теннисшісі ретінде аяқтайды.

Еске салайық, Рыбакина биыл 14 қыркүйекте АҚШ ашық чемпионатында (US Open) жеңіске жеткеннен кейін алғаш рет әлемнің бірінші ракеткасы атанған еді. Ол мұндай жетістікке жеткен Қазақстанның тұңғыш теннисшісі болды. Өткен аптада Рыбакина Қытайдың Нинбо қаласында өткен турнирде де топ жарды. Осылайша, былтырғы чемпиондық атағын сақтап қалды. Бұл оның әлемнің бірінші ракеткасы атанғаннан кейінгі алғашқы жеңіп алған жүлдесі болды.

Нинбодағы жеңісі Рыбакинаның биылғы төртінші чемпиондық атағы атанды. Бұған дейін ол Штутгарттағы жарыста, Аустралия ашық чемпионатында   және АҚШ ашық чемпионатында жеңіске жеткен.

Осы күнге дейін Рыбакина WTA турнирлерінде жекелей сында 15 рет чемпион атанды. Оның жетеуі WTA 500 санатындағы жарыстарда алынған.

Қазақстандық теннисші биылғы маусымдағы соңғы жарысына да қатысады. Ол 8–15 қараша аралығында АҚШ-тың Индиан-Уэллс қаласында өтетін WTA қорытынды турнирінде былтырғы чемпиондық атағын қорғауға тырысады.

Дегенмен бұл турнирде қандай нәтиже көрсетсе де, Рыбакина жыл соңына дейін әлемнің бірінші ракеткасы болып қала береді. 

Еске салайық, бұған дейін Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Елена Рыбакинаны АҚШ ашық чемпионатындағы жеңісімен және әлемнің бірінші ракеткасы атануымен құттықтаған еді. Сондай-ақ спорттағы жетістіктері мен Қазақстанда теннистің дамуына қосқан үлесі үшін оны III дәрежелі "Барыс" орденімен марапаттаған.

Канадалық Mogotes Metals компаниясы Қазақстандағы қызметін кеңейтіп, Павлодар облысындағы Бесқауға алтын-мыс-күміс жобасын игеруге кіріспек. Компания кен орнын толық сатып алу құқығына ие болу үшін 24,7 миллион долларға дейін төлеуді көздеп отыр. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Компания 2026 жылғы 27 қазанда “Астана” халықаралық қаржы орталығында Mogotes Metals Kazakhstan Ltd. холдингтік компаниясын тіркеген. Жаңа құрылым геологиялық барлау жұмыстарымен айналысатын серіктестіктер мен басқа да ұйымдардағы үлестерді иеленеді. Оның жарғылық капиталы 1 мың долларды құрайды.

Қазақстандағы жаңа компания Mogotes Metals Kazakhstan Inc. арқылы канадалық Mogotes Metals Inc. тобына тиесілі. Қазақстандық құрылымның басшысы болып бас компанияның жетекшісі Набил Аллен Сабет тағайындалған.

Кен орнын сатып алу қалай жүзеге асады?

Mogotes Metals 2026 жылғы ақпанда Швейцарияның Copperbelt AG геологиялық барлау компаниясымен келісім жасасқан. Келісім бойынша канадалық компания “Достық” ЖШС-нің 100% үлесін сатып алу құқығына ие болды. Бұл кәсіпорын Бесқауға кен орнында барлау жүргізуге арналған лицензияны иеленеді.

Мәміленің жалпы құны 24,7 миллион долларға дейін жетуі мүмкін. Алайда бұл қаражат бірден төленбейді: келісімде төлемдерді 2029 жылғы ақпанға дейін кезең-кезеңімен жүзеге асыру қарастырылған.

Компанияның мәліметінше, бастапқы төлем 2,5 миллион долларды құрайды. Оның 1,5 миллион доллары қолма-қол ақшамен, ал қалған 1 миллион доллары ақшалай немесе компания акцияларымен төленуі мүмкін. Бұдан кейін 2027, 2028 және 2029 жылдары жыл сайын 1 миллион доллардан төлеу жоспарланған. Қалған 19,2 миллион доллар 2029 жылғы 8 ақпаннан кешіктірілмей аударылуға тиіс.

Дегенмен компания жариялаған материалдарда бастапқы төлем сомасына қатысты айырмашылық бар: бір бөлімде 2,5 миллион доллар, екіншісінде 2,3 миллион доллар көрсетілген.

Бұдан бөлек, Mogotes Metals геологиялық барлау жұмыстарына кемінде 860 мың доллар жұмсауға және 2027 жылғы 1 қаңтарға дейін өндіруге арналған лицензия алу үшін өтінім дайындауға міндеттенген.

Бесқауға кен орны туралы не белгілі?

2022 жылғы ресурстарды бағалау нәтижесіне сәйкес, Бесқауға-Мейн кен орнында 203,8 миллион тонна кен бар. Оның 111,2 миллион тоннасы анықталған ресурстар санатына, ал 92,6 миллион тоннасы болжамды ресурстар санатына жатады.

Компанияның бағалауынша, алтын, мыс және күміс кездесетін минералданған қабат жер бетінен шамамен 40 метр тереңдіктен басталады.

2022 жылғы бағалаудан кейін Mogotes Metals жалпы ұзындығы 18 657 метр болатын 28 ұңғыма бұрғылаған. Компанияның мәліметінше, зерттеу нәтижелері минералдану бұрын есептелген аумақтан тыс жерлерде де жалғасуы мүмкін екенін көрсеткен. Лицензия аумағында қосымша зерттеуді қажет ететін бірнеше учаске бар.

Компанияны Қазақстанға не қызықтырды?

Mogotes Metals Бесқауға кен орнында бұрғылау жұмыстарының құнын бір метрге шамамен 100 доллар деп бағалайды. Компания Қазақстанда жыл бойы үздіксіз жұмыс жүргізу мүмкіндігін де қарастырып отыр.

Бұған оның Қазақстандағы жобасы мен Оңтүстік Америкадағы негізгі жобасының маусымдық ерекшеліктері себеп. Қазақстанда далалық жұмыстар Солтүстік жартышардың жаз мезгіліне сәйкес келсе, Аргентина мен Чили орналасқан Оңтүстік жартышарда жаз басқа уақытта болады.

Компанияның дерегінше, кен орнынан 20 шақырым қашықтықта теміржол мен асфальтталған автомобиль жолы бар. Электр желісі де кен орнының аумағы арқылы өтеді. Ал Павлодар қаласы жобадан шамамен 70 шақырым оңтүстік-батыста орналасқан.

Mogotes Metals бас директоры Набил Аллен Сабет бұған дейін Бесқауға жобасын сатып алу құқығына ие болуды компания үшін маңызды қадам деп атаған. Оның пікірінше, кен орнының әлеуеті, пайдалы қазбалардың құрамы және минералданған қабаттың жер бетіне жақын орналасуы жобаны тартымды етеді.

Mogotes Metals Inc. Канададағы TSX Venture Exchange биржасында MOG тикерімен саудаланады. Қазақстаннан бөлек, компания Аргентина, Чили және АҚШ аумақтарында геологиялық барлау жұмыстарын жүргізеді.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда алтын бағасы 37 мың теңгеге түскен болатын. 

Әлеуметтік желіде педиатрия бөлімшелерінің жабылуы мүмкін екені туралы жазба жарияланып, ата-аналар арасында талқылау басталды. Сөзінше, енді балаларды педиатр емес, терапевт немесе жалпы практика дәрігері қабылдайды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Threads қолданушыларының бірі 1 қарашадан бастап педиатрия бөлімшесі жабылатынын естігенін жазған. Оның сөзінше, енді балаларды терапевт қарауы мүмкін. Бұл ақпарат ата-аналарды алаңдатып, балалардың денсаулығына қатысты мәселелерді арнайы маман-педиатр қарауы керек пе деген сұрақ туғызды.

“Бүгін педиатрия бөлімінің 1 қарашадан бастап жабылатынын естідім. Енді бүлдіршіндерді терапевт қарайды дейді. Шынымды айтсам, осы шешімнің қаншалықты дұрыс екенін түсінбей отырмын. Балалар мен ересектердің ағзасы екі түрлі емес пе? Балалардың денсаулығына қатысты мәселелерді арнайы балалар дәрігері – педиатр қарағаны дұрыс емес пе? Осы өзгеріс туралы не ойлайсыздар? Ата-аналар, сіздер не дейсіздер?”, – деп жазды қолданушы.

Педиатр бар болса, тексере береді

Денсаулық сақтау министрлігі емханаларда қажетті мамандар болған жағдайда жеке педиатриялық учаскелердің жұмыс істеу мүмкіндігін сақтауды жоспарлап отыр.

“Бұл балаларға тіркелген жері бойынша тікелей педиатрдан алғашқы медициналық көмек алуды жалғастыруға мүмкіндік береді. Ұсынылып отырған өзгерістер педиатриялық қызметті нығайтуға бағытталған және жалпы практика дәрігерлерінен бас тартуды көздемейді. Медициналық ұйымдар кадрмен қамтамасыз етілуін және халықтың қажеттіліктерін ескере отырып, балаларға медициналық көмек көрсетудің өздеріне қолайлы моделін таңдай алады”, – деп мәлімдеді Денсаулық сақтау министрлігі.

Министрліктің мәліметінше, 2025 жылдың маусымынан бері емханаларда педиатриялық бөлімшелер ашылып жатыр. Соңғы бір жылда 366 бөлімше ашылған.

Педиатр пікірі

Редакциямызға педиатр Ғазиз Білкенов осы жағдай бойынша сұхбат берді. Сөзінше, баланы туғаннан бастап нақты қай маманның бақылағаны аса маңызды емес. Ең бастысы, дәрігер баланың ағзасының ерекшеліктерін және даму кезеңдерін жақсы білуі керек.

“Жалпы практика дәрігерлерінің (ЖПД) арасында бұл мәселелерді жақсы меңгерген мамандар көп. Дегенмен пайыздық қатынаста педиатрлардың бұл бағыттағы білімі көбірек. Сондықтан еліміздегі қазіргі жағдай мен білім беру жүйесінің ерекшеліктерін ескере отырып, балаларды бақылауды әзірге педиатрларға қалдырған дұрыс”, – деді педиатр Ғазиз Білкенов.

Сондай-ақ Ғазиз Білкенов алдағы уақытта жалпы практика дәрігерлері амбулаториялық педиатрияның міндеттерін атқара алады. Бірақ ол үшін білім беру бағдарламасында педиатрияға көбірек уақыт бөлінуі қажет екенін айтты.

“Қазір 0-5 жас аралығындағы балаларды педиатрлардың бақылауында қалдырған дұрыс. Өйткені дәл осы кезеңде баланың дамуындағы аса маңызды өзгерістер болады. Оларды мұқият бақылау қажет”, – деді педиатр.

Ғазиз Білкенов педиатрларды қысқартқан жағдайда балалар денсаулығына қандай мәселелер туындауы мүмкін екенін де түсіндірді. Сөзінше, негізгі қауіптердің бірі — ерте жаста пайда болатын және емдеуді немесе түзетуді қажет ететін аурулардың алғашқы белгілерін дер кезінде анықтамай қалу.

“Алайда тәжірибеде біз көбіне басқа мәселеге тап боламыз: кейде өздігінен жазылатын, тек бақылауды қажет ететін жағдайларда балаға артық ем тағайындалады. Мұндай кезде емді ерте бастау керісінше проблема тудыруы мүмкін. Сонымен қатар профилактикалық екпелерге қатысты мәселелерді педиатрлар жақсырақ меңгерген. Ал вакцинация — амбулаториялық педиатрияның негізгі бағыттарының бірі”, – деді педиатр.

Сондай-ақ педиатр мұндай өзгерістер ауруларды ерте диагностикалауға және балаларды профилактикалық тексеруге қалай әсер етуі мүмкін екенін де түсіндірді.

“Егер қазір барлық педиатриялық учаскелер жабылып, олардың міндеттері жалпы практика дәрігерлеріне жүктелсе, басқа бейінді мамандарға түсетін жүктеме артуы мүмкін. Себебі жалпы практика дәрігері балалар ағзасының барлық ерекшеліктерін жеткілікті деңгейде білмеуі мүмкін. Соның салдарынан балаларды басқа мамандардың кеңесіне жиірек жіберуге тура келеді”, – деді педиатр Ғазиз Білкенов.

Сөз соңында, бұл істің нәтижесінде ата-аналар мен балалар кезекті ұзақ күтуі мүмкін. Ал күту барысында кейбір ауруларды анықтау мен емдеудегі маңызды кезеңдер назардан тыс қалуы ықтимал екенін айтты.

Бұған дейін Денсаулық сақтау басқарманың мәліметінше, Қазақстанда емханалардағы педиатриялық бөлімдер Отбасылық денсаулық орталықтарына айналды. Мұнда медициналық көмек жалпы практика дәрігерлері (ЖПД) арқылы көрсетіледі.

“Бұл дәрігерлер ересектерді де, балаларды да қабылдай алады”, – деп жауап берді министрлік.

Басқарма мәліметінше, негізгі қағидалар бойынша бір отбасының барлық мүшесін бір жалпы практика дәрігері бақылайды. Егер бала ауырып қалса, ең алдымен сол дәрігерге қаралу керек.

Педиатр тек күрделі жағдайларда консультация үшін шақырылады:

• диагноз қою қиын болса;
• ем нәтиже бермесе;
• созылмалы немесе ауыр ауру болса;
• емдеу немесе вакцинация бойынша дау туындаса.

Педиатрдың жаңа рөлі:

• Жалпы практика дәрігеріне балалар ауруларын диагностикалау мен емдеу бойынша кеңес беру;
• Вакцинация алдында балаларды қарау;
• Мобильдік бригадамен балаларға барған кезде кеңес беру;
• Балалардың ауруларын үйлестіріп басқару және патронажды ұйымдастыру;
• Баланың дамуы кабинеті немесе ерте араласу орталығын үйлестіру.

Өз жауабында басқарма педиатрға қалай қаралу керегін де түсіндірді. Сөзінше, алдымен жалпы практика дәрігеріне қаралу керек. Қажет болса, ол педиатрға бағыттайды.

“Бұл жүйе бір дәрігер отбасының барлық мүшелерінің денсаулығын біледі. Сондықтан сізге және балаларға жылдам әрі нақты көмек көрсетуге мүмкіндік береді. Педиатрдың функциялары: күрделі жағдайларда кеңес беру және диагностикалық көмек көрсету. Ал ем тиімді болмаған жағдайда ем тактикасын түзету. Созылмалы аурулары бар балаларды динамикалық бақылау. Сондай-ақ профильдік стационарлармен телемедициналық консультациялар жүргізу. Сондықтан басқа жағдайда балаларды қабылдау жалпы практика дәрігерлері арқылы жүзеге асырылады”, – деп түсіндірді министрлік.

Басқарма тұрғындардың алдымен жалпы практика дәрігеріне қаралып, қажет кезінде оны педиатрға бағыттайтынын жеткізді.

Еске сала кетейік, Денсаулық сақтау министрі Ақмарал Әлназарова емханаларда дәрігерлерге жазылу мүмкіндігін әр екі апта сайын тексеруге тапсырма берді.

Қазақстандық заңгер Абылай Байтенов жолаушыларды 45 минут бойы салқындатқышы істемеген ұшақта отырғызғаны үшін FlyArystan әуе компаниясын сотқа беріп, жеңіп шықты. Сот оның талабын ішінара қанағаттандырды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

28 қазанда Алматының Түрксіб аудандық соты әуе компаниясынан Байтеновтің пайдасына жалпы 704 322 теңге өндіру туралы шешім шығарды. Оның 200 мың теңгесі келтірілген моральдық зиянның өтемақысы, 500 мың теңгесі сотта өкіл жалдауға кеткен шығын, 2 183 теңгесі мемлекеттік баж, ал 2 139 теңгесі рейстің кешіккені үшін айыппұл ретінде белгіленген.

Заңгер сотта жеңіске жеткенін Threads желісіндегі парақшасында жазды.

"Сотта әуе компаниясы ешқандай заң бұзылмағанын, мұндай жағдайдың болып тұратынын алға тартты. Алайда бірінші сатыдағы сот біздің талабымызды орынды деп тапты. Компанияны моральдық зиян үшін өтемақы төлеуге және сотқа жұмсаған шығындарымды өтеуге міндеттеді. Енді олардың сот шешіміне шағым түсіргенін күтемін", – деп жазды Абылай Байтенов.

Жолаушылар 36°C ыстықта ұшақ ішінде 45 минут отырған

Еске салайық, оқиға 9 шілдеде Шымкенттен Алматыға ұшатын рейсте болған. Жолаушылар кешкі сағат 17:00 шамасында ұшаққа мінген. Алайда ұшақ бірден әуеге көтерілмей, адамдар салонда 45 минуттай отыруға мәжбүр болған. Байтеновтің айтуынша, осы уақыт бойы ұшақтың есіктері жабық тұрған, ал салқындатқыш жұмыс істемеген.

"Болжамым бойынша, экипаж жолаушыларды ұшақтан шығармай ұстап отырған кезде желдеткіштегі ақауды жөндеуге тырысқан. Егер барлық жолаушыны қайтадан әуежайға шығарса, әуежай қызметіне, автобусқа, күту залына және қайта тексеруден өткізуге қосымша шығын кететін еді", – деп жазған болатын заңгер.

Ақыры жолаушыларды ұшақтан түсіріп, әуежай ғимаратына қайта кіргізген.

"Соңында бізді әуежайға қайта шығарды. Сол жерде тағы бір сағат күттік. Оның үстіне жолаушылардың бірінің жағдайы нашарлап, оған көмек көрсетуге тура келді", – деді Байтенов.

Сол күні Шымкентте ауа температурасы 36°C-тан асқан

Заңгер сотқа жүгінер алдында оқиға болған күнгі ауа райы туралы ресми мәлімет те сұратқан.

"Қазгидрометтің" Шымкенттегі метеостанциясы ұсынған дерекке сүйенсек, 9 шілдеде сағат 17:00-де ауа температурасы 36,2°C-қа жеткен. Ал кешкі сағат 20:00-де де күннің ыстығы қайтпай, 36 °C көрсеткен екен. Байтенов бұған дейін сотта осы мәліметтерді және жолаушылар ұшақ ішінде отырған кезде түсірілген бейнежазбаларды дәлел ретінде ұсынатынын айтқан еді.

Қазақстан Ұлттық қауіпсіздік комитеті Жаңаөзеннің бұрынғы әкімі Жансейіт Қайнарбаевқа қатысты сотқа дейінгі тергеп-тексеру жүргізіп жатыр. Бұған дейін әлеуметтік желілерде оның ұсталғаны және адам ұрлау ісіне қатысы болуы мүмкін екені туралы ақпарат тараған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Қазақстан Ұлттық қауіпсіздік комитеті Жаңаөзеннің бұрынғы әкімі Жансейіт Қайнарбаевқа қатысты сотқа дейінгі тергеп-тексеру жүргізіп жатыр.  

Бұған дейін әлеуметтік желілерде Қайнарбаевтың ұсталғаны және оның адам ұрлау ісіне қатысы болуы мүмкін екені туралы ақпарат тараған. Алайда ведомствоның ресми жауабында оның ұсталғаны және болжамды қылмысқа қатысты мәліметтер нақтыланбаған.

Koza4kov_BOT Telegram-арнасының мәліметінше, Жаңаөзеннің бұрынғы әкімі Жансейіт Қайнарбаев кеше ұсталған. Онымен бірге бұл іс бойынша Самбо федерациясының бірінші вице-президенті Манарбек Бисекенов те өтіп жатыр. Қылмыстық іс "Алдын ала сөз байласу арқылы адамдар тобының адам ұрлауы" бабы бойынша тергеліп жатыр.

Кейін Koza4kov арнасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің ақпаратты растағанын мәлімдеді. Жаңаөзеннің бұрынғы әкімі адам ұрлау ісі бойынша күдікті деп танылған. Мәліметке сәйкес, олар Ақтаудан бір адамды күштеп алып кетуге тырысып, оның телефонын тартып алған.

Жансейіт Қайнарбаев 2024 жылғы ақпаннан 2026 жылғы қыркүйекке дейін Жаңаөзен қаласының әкімі болды. Кейін Маңғыстау облысы Қарақия ауданының әкімі қызметіне тағайындалды.

Ал 46 жастағы Манарбек Бисекенов Самбо федерациясында жоғары лауазымды қызмет атқарып қана қоймай, облыстағы түрлі спорт ұйымдарын басқарған. Сонымен қатар жасына қарамастан, жарыстарға қатысуын жалғастырған.