Қазақстандық журналист Талғат Алманов АҚШ-тағы ABC 7 телеарнасының жаңалықтар редакциясына басшылық қызметке тағайындалды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Талғат Алманов АҚШ-тағы ABC 7 телеарнасының жаңалықтар редакциясына басшылық қызметке тағайындалды. Ол енді Executive Reporter лауазымында редакция жұмысын үйлестіріп, жаңалықтардың сапасы мен уақытылы шығуына жауап береді. Бұл туралы Inbusiness.kz хабарлады.

Айта кетейік, Талғат Алманов еңбек жолын Нью-Йорк штатының Буффало қаласында орналасқан ABC 7 (WKBW-TV) телеарнасында жалғастырады.

Жаңа қызметінде ол редакция жұмысын ұйымдастырып, журналистер дайындаған материалдардың сапасын бақылайды. Сонымен қатар жаңалықтардың көрерменге жедел әрі сапалы жеткізілуін қамтамасыз етеді.

Басшылық қызметке тағайындалғанына қарамастан, журналист шығармашылық жұмыстан қол үзбейді. Ол телевизиялық репортаждар әзірлеп, журналистік зерттеулер жүргізуді жалғастырады.

Талғат Алмановтың АҚШ медиасындағы мансабы бірнеше жыл бұрын басталған. Ол Нью-Йорк университетінде журналистика мамандығы бойынша білім алған. Кейін Джорджия штатындағы Atlanta News First телеарнасында журналист әрі продюсер болып жұмыс істеген.

Сондай-ақ бұған дейін Қазақстанның мемлекеттік телеарналарының бірінде АҚШ-тағы меншікті тілші қызметін атқарған.

Еске салайық, бұған дейін бұрынғы Сыртқы істер министрі Ермек Көшербаев жаңа қызметке тағайындалды. Ермек Көшербаев еңбек жолын Сыртқы істер министрлігінде бастаған. Қазақстанның Швейцариядағы елшілігінде жұмыс істеп, Президент әкімшілігі мен Премьер-министр аппаратында қызмет атқарған. Кейін "ҚазТрансОйл", "ҚазМұнайГаз" компанияларында, "Атамекен" одағында және KazEnergy қауымдастығында жұмыс істеген.

Министр Жолдауда айқындалған негізгі міндеттерге кеңінен тоқталып, мемлекеттік жастар саясатының басым бағыттарын атап өтті.

Іс-шарада шығармашыл жастарды қолдау, оларға білім беру, кәсіби білігін жетілдіру, цифрландыру, жасанды интеллект және креативті индустрияларды дамыту мәселелері талқыланды. Мемлекеттік саясаттың бұл маңызды бағыттары Мемлекет басшысының Жолдауында да қамтылған.

Министр білімді, ой-өрісі кең ұрпақ тәрбиелеудің және кітап оқу мәдениетін қалыптастырудың маңызын айтты. Өз сөзінде ол Мемлекет басшысының кітап оқитын ұлт қалыптастыру бағытындағы бастамасына арнайы тоқталды. Осы бағытта 2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап "Кітап оқитын ұлт" республикалық марафоны өтіп жатыр.

Арман Қырықбаев мемлекеттік қолдау шаралары жастардың өз бастамаларын қолға алып, кәсіби білігін жетілдіруіне мүмкіндік беретінін жеткізді. Атап айтқанда, "Тәуелсіздік ұрпақтары" гранты аясында жыл сайын 30 жасқа 3 миллион теңгеден қаржылай қолдау көрсетіледі.

Кездесуде жастардың экономиканың жаңа бағыттарында өз орнын табу мүмкіндіктеріне де ерекше көңіл бөлінді. Министр цифрлық технологиялар мен жасанды интеллект экономиканың барлық дерлік саласын, соның ішінде мәдениет пен ақпарат саласын дамытудың маңызды құралдарына айналып келе жатқанын айрықша атап өтті.

Қатысушылар ұлттық мәдениетті дамыту, отандық авторларды қолдау, қоғамдық құндылықтарды нығайту және жаңа әдеп қағидаларын қалыптастыру жөнінде пікір алмасты. Осы орайда жауапкершілік, адалдық, заңға құрмет және қоршаған ортаға ұқыпты түрде қарау мәдениетін орнықтыруға бағытталған "Адал азамат", "Заң мен тәртіп" және "Таза Қазақстан" қағидаттары сөз болды.

Министр қоғамдағы өзгерістерге жастардың қатысуы маңызды екенін атады. Оның айтуынша, заманауи білім мен технологияларды меңгеру қабілеті ұлттық құндылықтарға адалдықпен, жауапкершілікпен және белсенді азаматтық ұстаныммен ұштасуға тиіс.

Жастар Мемлекет басшысының бастамаларын қолдайтынын білдіріп, оларды орындау мақсатында белсенді қатысуға, елдің дамуына және қоғамдағы оң өзгерістерге үлес қосуға дайын екенін жеткізді. Кездесу ашық диалог түрінде жалғасты. Жастар министрге өз сауалын қойып, бірқатар бастамасын ұсынды. Сонымен қатар ел алдындағы маңызды міндеттерді атқарудағы жастардың рөлі сөз болды.

Қазақстанда биыл 24 миллион шаршы метр тұрғын үй салу жоспарланған. Алайда құрылыс көлемінің артуы баспана бағасы төмендейді дегенді білдірмейді. Құрылыс және өнеркәсіп министрі Ерсайын Нағаспаевтың мәлімдеуінше, мемлекет жеке құрылыс компанияларының баға белгілеуіне араласа алмайды. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Журналистер министрден алдағы жылдары құрылыс көлемі артып, тұрғын үй бағасы арзандай ма деп сұрады. Өйткені жаңа үйлер көптеп салынып жатқанына қарамастан, баспанаға сұраныс та, шаршы метрдің құны да өсіп келеді. Ал жеңілдетілген ипотекалық бағдарламалар бұл сұранысты толық өтей алмай отыр.

Үйдің шаршы метрі қанша тұрады?

Ерсайын Нағаспаевтың айтуынша, мемлекет әлеуметтік тұрғын үйдің құнын ғана реттейді. Қазақстан бойынша мұндай баспананың сметалық құнының ірілендірілген орташа көрсеткіші бір шаршы метрге 335 мың теңгені құрайды.

“Әлеуметтік тұрғын үйге қатыстының бәрін мемлекет, біздің министрлік реттейді. Бұл көрсеткішті бақылауда ұстаймыз және бағаның негізсіз өсуіне жол бермейміз. Ал жеке бизнеске қанша баға қою керегін айта алмаймын. Мұнда бәрі әр адамның мүмкіндігіне байланысты”, – деді министр.

Сонымен қатар министр құрылыс компанияларына қойылатын талаптарды күшейту қажеттігін атап өтті. Оның сөзінше, барлық құрылыс салушы бірдей талаптарды сақтай бермейді. Сондықтан мемлекет олардың жұмысына бақылауды күшейтіп, тұтынушылардың құқығын қорғауға бағытталған талаптарды қатаңдатпақ.

870 мың адам баспана кезегінде тұр

Министрдің айтуынша, Отбасы банктің жеңілдетілген ипотекалық бағдарламалары тұрғын үйге деген бүкіл сұранысты өтей алмайды. Қазір банк арқылы баспана алуға кезекте тұрғандар саны 870 мың адамға жеткен.

“Өкінішке қарай, осынша адамды бірден баспанамен қамтамасыз ететін көлемде үй салып жатқан жоқпыз. Бірақ менің ойымша, мұндай бағдарламалар қажет. Тұрғын үй сатып алуға арналған арзандатылған несиелер болуы керек”, – деді Ерсайын Нағаспаев.

Айта кетейік, президент Қасым-Жомарт Тоқаев 2027 жылды Жалпыхалықтық құрылыс жылы деп жариялауды ұсынған еді. 

Үкімет кулуарында "ҚазМұнайГаз" ұлттық компаниясының төрағасы Асхат Хасенов Қазақстандық мұнай қашанға дейін жететіні туралы айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпараттық агенттігі хабарлайды.

Компания төрағасының сөзінше, "ҚазМұнайГаздың" расталған қоры 785 миллион тоннаны құрайды. 

“Есептеуді жеңілдету үшін қорды 800 млн тоннаға дейін есептейміз. Егер жылына 26 млн тонна өндірілсе, бұл 45 жылдан астам уақытқа созылады”, – деді Хасенов.

Ол ұлттық компания өзі қатысатын әрбір кен орнының қорын техникалық және экономикалық тұрғыдан бағалайтынын айтты. Оларды да мемлекеттік комиссия бекітеді. Хасеновтің айтуынша, ҚМГ геологиялық барлауды жалғастырып, ресурстық базаны толықтырып жатыр.

“Біз бұрғылап, ағындарды таптық және оны бірден қорға салып жатырмыз. Бұл үнемі жаңартылып отырады”, – деді ол. 

Айта кетейік, Хасеновтың айтып тұрғаны түгелдей елдің мұнайы емес, бұған дейін Өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің өкілі Қазақстанға мұнай, алтын және өзге де пайдалы қазбалар қоры қанша жылға жететінін айтқан болатын. 

Еске сала кетейік, Қазақстанның Ұлытау облысындағы көлемі 1,1 мың шаршы шақырымнан асатын Құрылтай учаскесін игеру құқығы аукционға шығарылды. Жеңімпаз компания мұнда геологиялық барлау жұмыстарын жүргізіп, кемінде бір барлау ұңғымасын бұрғылауы керек. Ал мұнай немесе газдың ірі қоры анықталған жағдайда, инвесторға қосымша міндеттемелер жүктеледі.

Әлеуметтік желіде Тараз қаласының полиция қызметкері көліктің терезесінен жерге түкірген бейнеролик тарады. Осы жағдайдан кейін ол “ұсақ бұзақылық фактісі бойынша, әкімшілік жауапкершілікке тартылды. Бұл туралы Stan.kz ақпараттық агенттігі хабарлайды.

Кадрларда патрульдік көліктегі полиция қызметкерінің терезеден басын шығарып, жолға түкіріп тұрғанын көруге болады.

Сондай-ақ, жазба авторы жолаушы орнында отырған екінші полицейдің кеудедегі бейнетіркегіші көрінбегеніне назар аударды. Сонымен қатар, куәгерлердің айтуынша, қызметтік көлік қауіпсіздік ережелерін сақтамай қозғалған.

“Оның нәтижелері бойынша полиция қызметкеріне қатысты Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 434-бабы (ұсақ бұзақылық) бойынша әкімшілік хаттама толтырылды. Іс материалдары сотқа қарауға жіберілді”, – деп жауап берді Полиция департаменті.

Еске сала кетейік, Павлодарда полиция қызметкері жүргізушіден пара алып, оны жауапкершіліктен босатқан. Салдарынан өзі заң алдында жауапқа тартылды. 

Halyk Bank бөлімшелері арқылы басқа клиенттің картасына ақша аудару қымбаттады. Бұған дейін банк аударым сомасына қарамастан 500 теңге комиссия алса, енді төлем аударылатын қаражат көлеміне байланысты есептеледі. Жаңа тариф бойынша комиссия 500 теңгеден басталып, 5 мың теңгеге дейін жетеді. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Өзгеріс банктің дебеттік карталарға қызмет көрсету тарифтерінің жаңартылған құжатында көрсетілген. Әңгіме Halyk Bank-тің екі түрлі клиенті арасындағы карталық аударым туралы болып отыр. Яғни ақша банк бөлімшесі арқылы бір клиенттің картасынан екінші клиенттің картасына жіберілген жағдайда жаңа комиссия қолданылады.

Енді аударым үшін қанша төлеу керек?

Бұрын мұндай операция үшін аударым сомасы қанша болса да, 500 теңге алынатын. Енді комиссия аударылатын ақшаның 0,2 пайызы көлемінде есептеледі. Ең төменгі төлем – 500 теңге, ал ең жоғарғысы – 5 мың теңге.

Мысалы:

• 100 мың теңге аударсаңыз – 500 теңге;
• 250 мың теңге аударсаңыз – 500 теңге;
• 500 мың теңге аударсаңыз – 1 000 теңге;
• 1 млн теңге аударсаңыз – 2 000 теңге;
• 2 млн теңге аударсаңыз – 4 000 теңге;
• 3 млн теңге немесе одан көп аударсаңыз – 5 000 теңге.

Демек, бұрын 1 миллион теңгені басқа клиенттің картасына аудару үшін 500 теңге төлесеңіз, енді осы операцияның комиссиясы 2 мың теңгеге дейін өседі. Ал 3 миллион теңге аударғанда төлем 10 есе артады.

Өзгеріс барлық аударымға қатысты ма?

Жаңа тариф Halyk Bank бөлімшесінде әртүрлі клиенттердің карталары арасында жасалатын аударымдарға ғана қатысты.

Банктің банкоматы арқылы осындай аударым жасаған кезде комиссия бұрынғыдай 150 теңге болып қалады. Сондықтан жаңа өзгеріс барлық аударым түріне немесе мобильді қосымша арқылы жасалатын операцияларға бірдей қолданылмайды.

Айта кетейік, бұған дейін біз қай банк ақша аударулар мен шешулерге ең көп комиссия ұстайтыны туралы жазған едік.

Қазақстанда жойылып кеткен тұран жолбарыстарының популяциясын қалпына келтіру жұмыстары жалғасып жатыр. 2033 жылға дейін ел аумағындағы табиғи ортаға кемінде 10 жолбарыс жіберу жоспарланған. Ал болашақта олардың санын 50 басқа жеткізу көзделіп отыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Экология және табиғи ресурстар министрі Әлібек Қуантыров Қазақстанда тұран жолбарыстарының санын шамамен 50 басқа жеткізу көзделіп отырғанын мәлімдеді.

Министрдің айтуынша, жолбарыстарды Қазақстан табиғатына қайтару бағдарламасы бірнеше кезеңнен тұрады. Алғашқы кезеңде жыртқыштар табиғи ортаға жіберілсе, келесі міндет – олардың өздігінен көбеюіне жағдай жасау.

Министр Қазақстан Ресейдегі серіктестерімен бірлескен жұмысты жалғастыратынын атап өтті.

Қазір елімізде шетелдік хайуанаттар бағынан әкелінген жолбарыстар арнайы қоршауларда ұсталып отыр.

Еске салайық, 2026 жылғы 31 қазанда Қазақстанның табиғи ортасына Амур есімді аталық жолбарыс жіберілді. Ол елдегі реинтродукция бағдарламасы аясында табиғатқа қайта жіберілген екінші жолбарыс атанды.

Алғашқы болып 31 шілдеде Іле-Балқаш мемлекеттік табиғи резерватында Үміт есімді аналық жолбарыс еркіндікке жіберілген еді. 2027 жылдың көктемінде тағы екі жолбарыс бөлтірігін табиғатқа жіберу жоспарланып отыр.

Желіде қазақстандықтар жанармай бағасының күннен күнге өсіп жатқанына алаңдаулы. Айтуларынша қазірдің өзінде баға 260 теңгеден асқан. Stan.kz тілшісі сарапшы маманнан бағаның өсуіне не әсер етіп жатқаны мен алда қандай деңгейде тұруы мүмкін екенін сұрап көрді. 

Желі қолданушылары жанармай бағасының өсу қарқыны туралы жазуда. 

Жұртшылық жанармай бағасының бұлай өсуі басқа да салаларға әсер ететініне алаңдауы.

“300 теңгеге дейін де өсуі мүмкін”: Жанармайдың өсуіне не себеп?

Редакциямыз жанармай бағасының бұлай өсуіне не себеп болғанын сарапшылардан сұрап көрдік. R-Finance қаржылық кеңесшісі Арман Байғановтың айтуынша, бағаның өсуіне қазан айынан бастап мұнай өнімдерінің көтерме саудасына салынатын акциз мөлшері 50 пайыздан 95 пайызға дейін өсуі себеп.

Сарапшы Қазақстан мен көрші елдердегі жанармай бағасының айырмашылығын да ескерте кетті. Айтуынша, Ресей мен Қырғызстанда бензин бағасы Қазақстанға қарағанда әлдеқайда жоғары.

Экономист Айбар Олжайдың айтуынша, бензин бағасының қымбаттауына мемлекет тарапынан бұрын енгізілген баға шектеулерінің алынып тасталуы себеп болып отыр.

Сарапшы осы тұста жанармай бағасының такси бағасына қалай әсер ететінін қоса кетті. 

Айбар Олжай мұнайдың әлемдік нарықтағы бағасы Қазақстанның ішкі нарығындағы жағдайға тікелей әсер етпейтінін алға тартты. 

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстанда бензин мен дизель отынына салынатын қосымша акциздің үлесін 95%-дан 50%-ға дейін төмендету ұсынылғаны туралы жазған едік. Дегенмен сарапшылар Қазақстанда қараша айында жанармай бағасы өседі деп болжады. Олар бағаның күрт көтерілуіне жанармай қоры мен нарықтағы бәсекелестік әсер ететінін екенін болжады.

Жетісу облысы, Текелі қаласында жол жөндеу жұмыстары жүргізіп жатқан трактордың астына түскен 11 жасар қыз көз жұмды. Бала оқиға орнында көз жұмды. Бұл туралы Stan.kz ақпараттық агенттігі хабарлайды.

Қайғылы жағдай 3 қараша күні болған. Полиция департаментінің мәліметінше, оқиға бойынша қылмыстық іс қозғалды. Трактор жүргізушісі уақытша ұстау изоляторына қамалды.

Тергеу оқиғаның барлық мән-жайын, соның ішінде жол жөндеу жұмыстары кезінде жол қозғалысы ережелері мен қауіпсіздік талаптарының сақталғанын анықтап жатыр

Еске сала кетейік, Ақмола облысында жеңіл көлік жолдағы жұмысшыларды қағып, бір адам оқиға орнында қаза тапты. Тағы екі жұмысшы ауруханаға жеткізілді.

Павлодарда мектеп оқушыларына қатысты зорлық-зомбылық дерегі бойынша тергеу жүріп жатыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Telegram-дағы "Керек" арнасында мектеп оқушыларының зорлануы мүмкін екені туралы ақпарат тарады. Мектеп әкімшілігінің мәліметінше, психологтар бұл жағдайдан профилактикалық жұмыс барысында хабардар болған.

Осыдан кейін мектеп басшылығы оқиғаны ата-аналарға жеткізіп, полицияға жүгінген.

Павлодар облысы полиция департаментінен де түсініктеме алды. Ведомство өкілдері мектептен хабарлама түскенін растады.

Қазір оқиғаға қатысты тергеу жүріп жатыр. Полиция күдіктілердің нақты саны мен қылмыстық істің қай баптар бойынша қозғалғанын әзірге нақтылаған жоқ.

Еске салайық, бұған дейін Қызылорда облысында жаттықтырушы жасөспірімді зорлады деген күдікке ілінгені хабарланған еді. Кейін жәбірленушінің анасы мен ағасы күдіктілерді күштеп әкетіп, ұрып-соқты деген күдікпен тергеуге тартылды. Бұл іс бойынша төрт адам ұсталып, екеуіне үйқамақ түріндегі бұлтартпау шарасы қолданылған. Сонымен қатар жаттықтырушының 2024 жылы емес, 2025 жылғы 18 қыркүйекте жұмыстан босатылғаны белгілі болды.

Әлеуметтік желіде Каспийде омыртқасы қисайып кеткен бекіре балығының видеосы тарады. Балықшының айтуынша, бекіре тұқымдастарда жиі кездесетін жағдай көрінеді. Ихтиолог, “балықбегі” атанып кеткен Мейрамбек Пазылбеков Stan.kz редакциясына судағы тіршілік иелерінің не себепті мұндай күйге түскенін баяндап берді. 

Видео mangystau_arlan Instagram парақшасында жарияланды. Автор “балықтардың омыртқасы қисайып кетуіне не себеп болды”деген сауалдың өзін мазалап жүргеніне біраз уақыт болғанын айтты. 

Алайда желі қолданушыларының бір бөлігі бұл видеоны күлкіге айналдырды. 

“Массаж бен хиджама жасау керек”, “40 жастан асқан болар, белі кетіп қалған ғой”, “Ұсталып қалғанға тырысып қалған ғой”, “Телефон көріп, көп отырып қалған ғой”, – деп жазды олар.

Публикация от СВЕЖАЯ РЫБА АКТАУ (@fishbarmaqq)

Судағы тіршілік иесінің мұндай хәлге түсуінің себептерін ихтиолог Мейрамбек Пазылбеков түсіндіріп берді. Оның сөзінше, балықтың дене бітімінің қисайып кетуіне әсер ететін фактор көп. Маманның айтуынша, бұл патология сколиоз деп аталады.

Балықтардың сколиозға шалдығуына мына факторлар себеп болуы мүмкін:

• Қоректенудің бұзылуы;
• Су сапасының әсері;
• Инкубация және шабақ өсіру кезеңіндегі технологиялық келеңсіздіктер;
• Генетикалық себептер;
• Механикалық зақымданулар;
• Аурулар мен паразиттер.

Маманның айтуынша, шабақ кезінде С, D3 дәрумені және басқа да маңызды дәрумендердің жетіспесе балық сколиозға шалдығады.

Ал су сапасының әсерінен: судағы еріген оттегінің жетіспеушілігі, ондағы температураның күрт өзгеруі, сутектік көрсеткіштің (pH) тұрақсыздығы, аммиак пен нитриттердің жиналуы, суда улы заттар мен ауыр металдардың болуы жатады.

Сондай-ақ уылдырықты инкубациялау кезінде температуралық режимнің сақталмауынан, судың ағыны жеткіліксіз болғандықтан, оттегі режимі бұзылса, дернәсілдік кезеңдегі өсіру жағдайлары қолайсыз болса, балықты уақытылы және жеткілікті мөлшерде азықтандырмаса балықтың дене бітімі осылай қисайып қалады. Мұны маман инкубация және шабақ өсіру кезеңіндегі технологиялық келеңсіздіктер деп атады. 

Балықтың омыртқасының қисайып қалуына генетикалық себептер де әсер етеді. Яғни, тұқым қуалайтын бейімділік, өндіруші аналық-аталық балықтарды дұрыс іріктемеу, жақын туыстық шағылыстыру (инбридинг) да осындай патологияға алып келеді. 

Тағы бір фактор – механикалық зақымданулар. Балықты сұрыптау және басқа бассейнге ауыстыру кезіндегі жарақаттардың, тасымалдау кезінде зақымдану, балықты шамадан тыс тығыз орналастыру мен күйзелістің салдары да сколиозға әкеліп соғады. 

Атап өтетін тағы бір себеп – аурулар мен паразиттер. 

Видео астына балықшылардың балықты тоқпен аулағанының салдарынан сколиозға шалдыққан балықтардың көбейеті турады жазған желі қолданушылары болды. Мейрамбек Пазылбеков олардың сөзін растады.

Маманның айтуынша, өздері аквамәдениетте тауарлы бекіре өсіру барысында шабақ сатысында "сколиозға" шалдыққан дарақтарды сұрыптап алып тастайды екен. Десе де оларды тұтынуға еш кедергі жоқ дейді Мейрамбек Пазылбеков.

Еске салайық, бұған дейін қазақстандықтар қытайлық сайттардан жануарларға тапсырыс беріп, өлтіріп алған еді. Қазақстандықтар желіде осындай тапсырыстар жасайтындарды сынға алды. Пікір білдірушілердің айтуынша, жануарларды тасымалдау кезінде оларға ешқандай жағдай жасалмайды және көбіне қорап ішінде өлі күйде жеткізіледі.

“Ауыл” партиясының бұрынғы қызметкерлері Құрылтай депутаттарының сайлауынан кейін жұмыссыз қалғанын айтты. Олардың сөзінше, қызметкерлерге 1 шілдеден бастап өз еркімен жұмыстан кету туралы өтініш жазу ұсынылып, сайлаудан кейін қайта жұмысқа қабылданатыны айтылған.  Алайда сайлаудан кейін олардың басым көпшілігі жұмысқа қайта шақырылмаған. Осы орайда Stan.kz тілшісі партияның бұрынғы қызметкерлерімен сөйлесіп, мән-жайды сұрады.

“Қайта жұмысқа шақырамыз” дегенге сендік”

Партияның бұрынғы қызметкерлерінің бірі аты-жөнін атамауды сұрап, “Ауыл” партиясындағы сайлаудан кейінгі кадрлық өзгерістерге қатысты пікір білдірді.

Оның айтуынша, сайлау науқаны басталғанға дейін партияның орталық аппараты мен өңірлік филиалдарында 120-дан астам адам жұмыс істеген. Ал 2026 жылы шілдеден бастап қызметкерлердің еңбек шарттары тоқтатылған. Соған қарамастан қызметкерлер партияның күнделікті жұмысын ұйымдастырып, өңірлерде халықпен кездесулер өткізген. Оған қоса сайлау науқандарына қатысқан.

Оның айтуынша, биыл 23 тамызда Құрылтай депутаттарының сайлауынан кейін орталық аппарат пен өңірлік филиалдардың көптеген қызметкері жұмыссыз қалған. Бұрынғы қызметкер бұл жағдайға байланысты басшылықтың уәделері орындалмағанын және жұмыстан босату тәртібінің заңдылығын тексеру қажет екенін айтты.

“Біз партияда көп жыл жұмыс істедік. Орталық аппарат пен өңірлерде халықпен кездесулер ұйымдастырдық, сайлау науқандарына қатыстық, партияның бағдарламасын түсіндірдік. Партияның идеяларына сендік. Бірақ сайлаудан кейін көп адам жұмыссыз қалды. Бізге не себепті мұндай шешім қабылданғанын түсіндірген жоқ”, – деді ол.

Бұрынғы қызметкердің сөзінше, сайлау науқаны басталар алдында партия басшылығы еңбек қатынастарын тоқтату мәселесін көтерген. Оларға сайлаудың нәтижесі белгісіз екенін, партия Құрылтайға өтпей қалған жағдайда орталық аппарат пен өңірлік филиалдарды қаржыландыруға қаражат жетпеуі мүмкін екенін түсіндірген.

Оның айтуынша, 23 тамыздағы сайлауда “Ауыл” партиясы 574 621 дауыс жинап, Құрылтайда екінші орын алған. Алайда қызметкерлердің басым бөлігі бұрынғы жұмыс орындарына қайта қабылданбаған.

“Орталық аппараттағы аз ғана қызметкерлер жұмысқа қайта оралды. Бірақ бұрынғы қызметкерлерді іріктеу кезінде нені ескергені түсініксіз. Өңірлік филиалдардағы жағдайды да тексеру қажет. Себебі бәрімізді қайта жұмысқа аламыз деп уәде берді. Бірақ сайлаудан кейін көп адам жұмыссыз қалды. Біреулерді қайта шақырды, енді біреулерді шақырмады. Неге дәл сол адамдардың жұмысқа алынғанын, қалғандарына не себепті орын берілмегенін бізге түсіндірген жоқ”, – деді ол.

Бұрынғы қызметкердің айтуынша, 25 тамызда өткен жиында партия төрағасы Қайрат Айтуғанов қаржыландыру көлемі 300 миллион теңгеден астам сомаға азайғанын айтқан. Сосын барлық экс-қызметкерді қайта жұмысқа қабылдау мүмкін емес екенін түсіндірген. Алайда бұрынғы қызметкер партияның сайлаудан кейін мемлекеттік қаржыландыру алуға құқығы болғанын, қаражаттың қысқару себебін нақтылау қажет екенін айтты. 

Оға қоса қызметкер жұмыстан босату кезінде заң талаптарының сақталған-сақталмағанын тексеруді сұрады. 

Бұрынғы қызметкер партиядағы кадрлық өзгерістермен қатар, Құрылтайға сайланған депутаттарды іріктеу тәртібіне қатысты да сұрағы барын жеткізді. Оның сөзінше, өңірлерде белсенді жұмыс істеген адамдардың еңбегі ескерілмей, партияға жаңадан қосылған кейбір азаматтар депутаттық мандат алған.

“Өз еркімен кету туралы өтініш жазғызды”

Партияның тағы бір бұрынғы қызметкер мән-жайды айтып берді. Оның айтуынша, орталық аппарат пен өңірлерді қосқанда бұрын шамамен 120 адам жұмыс істеген.

Бұрынғы қызметкердің сөзінше, жұмыстан босату өз еркімен кету туралы өтініш жазу арқылы рәсімделген. Оның өзі де өтінішті өз қолымен жазғанын айтты. Сондықтан экс-қызметкер өзіне қатысты заңсыздық болды деп есептемейтінін және партияға шағымы жоқ екенін жеткізді.

Десе де ол бұрынғы қызметкерлердің барлығы бірдей қайта жұмысқа қабылданбағанын айтты.

“Сайлаудан кейін қайтадан жұмысқа аламыз деді. Бірақ кейін басшылық өздері таңдаған адамдарды алды. Орталық аппараттан қайта шақырылғандар шамамен 30 адам болды. Нақты қанша адам екенін білмеймін”, – деді сұхбаттасушы.

Ол жұмыстан кету кезінде қызметкерлерге тиесілі жалақы мен қосымша төлемдер берілгенін, екі айлық жалақы көлемінде төлем жасалғанын айтты. Алайда төлемдердің нақты қандай негізде берілгенін және барлығына бірдей төленген-төленбегенін нақтылау мүмкін болмады.

Бұрынғы қызметкердің айтуынша, қазір оның кейбір әріптестері жұмыссыз жүр. Олардың арасында несиесі, ипотекасы бар адамдар да жүр.

“Бәрінің де несиесі, ипотекасы, отбасы бар. Адамдар жұмыс іздеп жүр. Кейбірін жұмысқа шақырып жатыр дегенді естіп отырмын. Бірақ бәрі бірдей қайта орналасқан жоқ”, – деді ол.

Сұхбаттасушы өзіне қатысты шағымы жоқ екенін тағы да атап өтті. Себебі ол жұмыстан кету туралы өтінішті өз еркіммен жаздым, дейді.

“Өтемақымызды алдық, оған реніш жоқ”

Партияның тағы бір бұрынғы қызметкері де аты-жөнін жарияламауды сұрады. Оның айтуынша, жұмыстан кеткен қызметкерлерге өтемақы төленген және ол бұл мәселеге қатысты наразылығы жоқ екенін айтты.

“Өтемақымызды берді. Сайлау алдында бәріміз жұмыстан шықтық. Сондықтан өтемақымызды алдық, оған реніш жоқ”, – деді ол.

Алайд ол қызметкерлердің қайта жұмысқа орналасуына қатысты белгісіздік пайда болғанын жеткізді. Партия төрағасы Қайрат Айтуғанов сайлау нәтижесіне қарай жұмыс орындарының сақталуы мүмкін екенін айтқан. Десе де бұрынғы қызметкерлерді қайта қабылдауға нақты кепілдік бермеген.

Оның айтуынша, кейбір бұрынғы қызметкерлер 1 қыркүйекке дейін қайта жұмысқа шақырыламыз деп үміттенген. Бірақ барлығы бірдей жұмысқа оралмаған.

Бұрынғы қызметкер орталық аппараттағы құрылымдық өзгерістерге де тоқталды. Оның сөзінше, бұрын жеті департамент болса, кейін олардың саны үшке дейін қысқарған. Өңірлердегі қызметкерлер де жұмыстан кеткен.

“200 адам болған жоқ. Бірақ орталық аппаратта шамамен 20–30, ал өңірлерді қосқанда 50 адамдай қысқарған болуы мүмкін. Нақты санын білмеймін. Бұрын жеті департамент болса, қазір үшеуі ғана қалған”, – деді ол.

Сұхбаттасушы партияда 11 жылға жуық еңбек еткенін айтып, бұрыннан жұмыс істеген кейбір қызметкерлердің жұмыссыз қалғанын жеткізді. 

Stan.kz тілшісі осы мәселеге қатысты түсініктеме алу үшін “Ауыл” партиясының баспасөз қызметіне хабарласқанымен, жауап ала алмады.

“Ауыл” партиясынан Құрылтайға кімдер өтті? 

23 тамызда өткен Құрылтай сайлауының қорытындысы бойынша “Ауыл” партиясы 10 депутаттық мандатқа ие болды. Партия 574 621 сайлаушының дауысын жинап, жалпы дауыстың 6,26%-ын иеленді.

26 тамызда партияның Саяси кеңесі Бюросының отырысы өтіп, Құрылтайда "Ауыл" партиясының атынан өкілдік ететін 10 депутаттың тізімі бекітілді.

Олар:

Қайрат Айтуғанов – Сәкен Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық университетінің басқарма төрағасы. Бұған дейін ауыл шаруашылығы бірінші вице-министрі, Қазақстан Кәсіподақтар федерациясы төрағасының орынбасары және ҚазАТУ проректоры қызметтерін атқарған. Айтуғанов "Ауыл" партиясынан үш рет сайлауға түскен: 2020 жылы – депутаттыққа, 2023 жылы – Мәжіліске, ал 2026 жылы – Құрылтайға.

Шахмардан Байманов – “Ауыл” партиясы төрағасының орынбасары және орталық аппарат басшысы. Бұған дейін Жастар және отбасы істері комитетін басқарған, Қызылорда облысы әкімі аппаратының басшысы, кейін өңір әкімінің орынбасары болған. 2016 жылы Мәжіліс депутаттығына кандидат болды. 2026 жылы “Ауыл” партиялық тізімі бойынша Құрылтай депутаттығына кандидат ретінде тіркелді.

Захира Бегалиева – инклюзия және мүмкіндігі шектеулі жандарды қолдау мәселелерімен айналысады. Ол әлеуметтік осал топтардың кәсіби дағдыларын дамытуға көмектесетін ITeachMe қорымен байланысты. Бұған дейін депутат болмаған.

Серік Егізбаев – “Ауыл” партиясы төрағасының бірінші орынбасары. Бұған дейін ақпарат вице-министрі, Батыс Қазақстан облысы әкімінің орынбасары болған. 2023–2026 жылдары VIII шақырылымдағы Мәжіліс депутаты болып, Аграрлық мәселелер комитетін басқарды.

Мұрат Иргибаев – Ауыл шаруашылығы министрлігі Агроөнеркәсіптік кешендегі мемлекеттік инспекция комитеті төрағасының орынбасары. 2024–2025 жылдары “Ауыл” партиясы төрағасының кеңесшісі болды. 2025 жылдан бастап Ауыл шаруашылығы министрлігінде қызмет атқарады.

Ажар Қажыбекова – Шығыс Қазақстан облысы ауыл шаруашылығы басқармасының басшысы. Бұған дейін басқарма басшысының орынбасары болса, 2024 жылдың басында басшының міндетін уақытша атқарған. 2024 жылдың шілдесінен бастап басқарманы басқарып келеді.

Владимир Киян – биотехнолог-ғалым және Ұлттық биотехнология орталығы бас директорының ғылым жөніндегі орынбасары. Ғылыми зерттеулер мен биотехнологиялар саласына маманданған.

Алмас Мұхаметов – Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университетінің профессоры.

Динара Райханова – Қосшы қалалық мәслихатының депутаты және “Ауыл” партиясының мүшесі.

Рабиға Тоқсейітова – “Aitas-KZ” АҚ холдингтік компаниясының вице-президенті. Бұл қызметті 2012 жылдан бері атқарып келеді. “Ауыл” партиясынан Парламентке үш рет сайлауға түскен: 2020 жылы, 2023 жылы – Мәжіліске, ал 2026 жылы – Құрылтайға.

Партия мәліметінше, тізімді жасақтау кезінде кандидаттардың кәсіби біліктілігі мен құзыреті ескерілген. Олардың арасында аграрлық сала мамандары, агрономдар, ветеринарлар, ғалымдар, биотехнология сарапшылары, мемлекеттік басқару, әлеуметтік саясат және инклюзия саласының өкілдері бар.

Сонымен қатар партия өкілдері заң талаптарына сәйкес әйелдердің, жастардың және мүгедектігі бар азаматтардың жиынтық үлесі депутаттар құрамының 60%-ы екенін мәлімдеді.

Жаңа фракция қандай мәселелермен айналысады?

“Ауыл” партиясы мәліметінше, Құрылтайдағы жаңа фракция бірнеше негізгі бағытқа басымдық бермек. Олардың қатарында өңірлерді дамыту, азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету, инфрақұрылымды жақсарту, әлеуметтік саясат, білім мен ғылымды дамыту, отбасы мен жастарды қолдау және экология мәселелері бар.

Партия тізіміне енбеген өзге кандидаттар арасынан кадрлық резерв қалыптастырып, олар сараптамалық, қоғамдық және ұйымдастырушылық жұмыстарға тартылмақ.

Айта кетейік, Орталық сайлау комиссиясы 27 тамызда Құрылтайдың 145 депутатын ресми түрде тіркеді. Оның ішінде “Әділет” партиясы 110, “Ауыл” партиясы 10, Respublica 9, “Ақ жол” және Жалпыұлттық социал-демократиялық партия 8 мандаттан иеленді.

Осылайша, “Ауыл” партиясы жаңа Құрылтайдағы бес саяси күштің бірі ретінде өз фракциясын жасақтады.

1 миллион теңгені басқа банкке аудару бір банкте тегін болса, екіншісінде 10 000 теңге төлеу керек болады. Ал 500 мың теңгені қолма-қол шешу кей карталарда комиссиясыз, кейбірінде бірнеше мың теңгеге түседі. Демек, банк таңдауда тек кешбэк пен бонустарға емес, күнделікті ақша аудару мен шешу тарифтеріне де мән берген жөн. Мәселен, 2026 жылғы 27 қарашадан бастап Halyk Bank басқа қазақстандық банктерге телефон нөмірі арқылы ақша аудару комиссиясын 200-ден 250 теңгеге көтереді. Осыған байланысты Stan.kz Қазақстандағы банктердің тарифтерін салыстырып, 1 миллион теңгені аудару, 500 мың теңгені қолма-қол шешу қанша тұратынын және қай жағдайда қай банкті пайдалану тиімді екенін есептеп көрді.

1 миллион теңгені аударып, 500 мың теңгені шешу қанша тұрады?

Банк комиссиясының айырмашылығын нақты сандармен салыстырып көрейік. Бірінші жағдайда клиент басқа қазақстандық банкке 1 миллион теңге аударады. Екінші жағдайда банкоматтан 500 мың теңге қолма-қол шешеді. Есептеуде мобильді қосымша арқылы жасалатын операцияларды, жеке дебеттік карталарды және айлық тегін лимит бұрын пайдаланылмаған жағдайды негізге алдық.

 1. 1 миллион теңгені басқа банкке аудару

Алдымен телефон нөмірі арқылы ақша жіберудің құнын қарастырайық. Бұл тәсілде бір банкте аударым тегін болса, екіншісінде тұрақты комиссия алынады.

Home Credit Bank Қазақстанның басқа банктеріне телефон нөмірі арқылы бір операцияда 1 млн теңгеге дейін комиссиясыз аударуға мүмкіндік береді. Тәуліктік лимит те – 1 млн теңге, айлық шегі – 4 млн теңге. ForteBank-те телефон нөмірі арқылы аудару тегін, бұл қызметтің лимиті 5 млн теңгеге дейін.

Freedom Bank-те бір операцияның шегі 500 мың теңге болғандықтан, 1 млн теңгені екі бөлікке жіберу қажет. Алайда банктің қазіргі тарифінде телефон нөмірі арқылы аударым комиссиясыз. Altyn Bank-те бір операцияға 500 мың теңге шектеуі бар, әр аударым үшін 150 теңге алынады. Сондықтан екі рет ақша жібергенде жалпы комиссия 300 теңге болады.

KMF Bank-те бір операцияның ең жоғары сомасы 1 млн теңге, ал комиссия – 250 теңге. Halyk Bank-те басқа қазақстандық банкке телефон нөмірі арқылы аударудың айлық лимиті 300 мың теңге. Демек, осы тәсілмен бір айда 1 млн теңге жіберу мүмкін емес. Қазір қолданыстағы комиссия – 200 теңге, 27 қарашадан бастап 250 теңгеге өседі.

 2. Картадан картаға 1 млн теңге аударсаңыз

Телефон нөмірі арқылы аудару мен картадан картаға ақша жіберудің комиссиясы бірдей емес. Кей банкте біріншісі тегін болғанымен, екіншісінде пайыздық төлем алынады.

Home Credit Bank-тің тегін аударым шарты белгілі бір карта мен клиент талаптарына байланысты

Мысалы, Kaspi Gold картасынан басқа қазақстандық банктің картасына 1 млн теңге жібергенде 9 500 теңге комиссия төлеуге тура келеді. Ал картадан картаға аударым бойынша Freedom Bank-тің Freepay картасында бұл сома 10 мың теңгеге жетеді. Bereke Bank-тің ALL IN картасында комиссия 8 мың теңге болады.

Home Credit Bank-те басқа қазақстандық банктердің картасына айына 1 млн теңгеге дейін аударым жасау тегін болуы мүмкін. Бірақ бұл барлық клиентке бірдей берілмейді: карта түрі мен банк белгілеген шарттарды ескеру қажет.

Осылайша, 1 млн теңгелік аударымның комиссиясы телефон нөмірі немесе карта арқылы жіберуге байланысты 0 теңгеден 10 мың теңгеге дейін өзгереді. Ірі сомамен ақша аударатын клиент үшін аударым тәсілін дұрыс таңдай білу керек.

 3. 500 мың теңгені банкоматтан шешу қанша тұрады?

Енді қолма-қол ақша алуды салыстырайық. Мұнда банктің өз банкоматы мен басқа қаржы ұйымының банкоматын пайдалану арасындағы айырмашылықты ескеру керек.

Төмендегі есептеулер нақты карта өнімдеріне арналған. Ақша жалақы немесе әлеуметтік төлем ретінде түспеген, ал айлық тегін лимит бұрын пайдаланылмаған деп алдық.

Басқа банктің банкоматы қосымша комиссия алуы мүмкін

Home Credit Bank-тің Arna картасымен өз банкоматынан ақша алу тегін. Қазақстандағы және шетелдегі басқа банктердің банкоматтарынан айына 500 мың теңгеге дейін комиссиясыз шешуге болады. Осы лимиттен асқан жағдайда 2% комиссия қолданылады.

Банк ЦентрКредиттің #bccpay картасында әлемдегі банкоматтардан айына 1,5 млн теңгеге дейін ақша алу комиссиясыз. Bereke Bank-тің ALL IN картасымен Қазақстандағы кез келген банктің банкоматынан айына 500 мың теңгеге дейін тегін шешуге болады. Freedom Bank-тің Freepay картасында да Қазақстандағы өз және басқа банктердің банкоматтарынан айына 500 мың теңгеге дейін ақша алу комиссиясыз.

Kaspi Gold картасында басқа түсімдерден айына 300 мың теңгеге дейін ақша комиссиясыз алынады. Одан асқан 200 мың теңгеге 0,95% комиссия есептеледі. Нәтижесінде 500 мың теңге шешкендегі төлем – 1 900 теңге. Жалақы қаражатын алу комиссиясыз. Басқа банктің банкоматы өз комиссиясын бөлек көрсетеді.

Halyk Bank-те жалақы, зейнетақы, жәрдемақы және депозиттен түскен қаражатты өз банкоматтарынан комиссиясыз алуға болады. Өзге түсімдер бойынша айына 300 мың теңгеге дейін тегін, одан асатын операцияларға 1% комиссия қолданылады. 500 мың теңгені бір операциямен шешкенде бұл тариф бойынша 5 мың теңге шығады. Ал басқа қазақстандық банктің банкоматынан ақша алу комиссиясы – 0,9% + 50 теңге. Яғни 500 мың теңгеге 4 550 теңге төлеуге тура келеді.

Қазақстандағы банктердің аударым комиссиясы қандай?

Қазақстанда 23 екінші деңгейлі банк жұмыс істегенімен, олардың барлығы жеке тұлғаларға ақша аударуды бірдей тәсілмен ұсынбайды. Бір банкте телефон нөмірі арқылы аудару тегін болса, екіншісінде әр операция үшін 10–250 теңге алынады. Ал кейбір банктерде комиссия аударым сомасына қарай пайызбен есептеледі.

Сондықтан тарифтерді екі бағыт бойынша қарастырдық: телефон нөмірі арқылы және картадан картаға ақша аудару. Төмендегі кестелерге ресми дереккөздерден расталған тарифтер енгізілді. Олар нақты карта өнімдеріне қатысты болуы мүмкін, сондықтан барлық клиентке ортақ тариф ретінде қабылдауға болмайды.

• Телефон нөмірі арқылы ақша аудару

Дереккөздер: банктердің ресми сайттары мен тарифтері.

Кестеден телефон нөмірі арқылы ақша аударудың құны банктер арасында айтарлықтай ерекшеленетінін көруге болады. Мысалы, Home Credit Bank пен ForteBank бұл қызметті комиссиясыз ұсынады. Freedom Bank пен Нұрбанкте бір аударым 10 теңге, Altyn Bank-те 150 теңге, ал KMF Bank-те 250 теңге тұрады.

Halyk Bank-те басқа қазақстандық банкке телефон нөмірі арқылы аудару комиссиясы әзірге 200 теңге. Алайда 2026 жылғы 27 қарашадан бастап ол 250 теңгеге өседі. Банк бұл өзгерісті нарық жағдайларымен байланыстырған.

Банк ЦентрКредиттің #bccpay картасында да тегін аударым мүмкіндігі бар. 2026 жылғы 1 маусымнан бастап айлық лимит 500 мыңнан 700 мың теңгеге дейін ұлғайды. Бұл жеңілдік карта нөмірі және телефон нөмірі арқылы жасалатын Visa+ аударымдарына қолданылады. Лимиттен асқан жағдайда 1%, кемінде 250 теңге комиссия алынады.

Bereke Bank-те телефон нөмірі арқылы аудару ALL IN картасының тарифінде комиссиясыз көрсетілген. Бірақ бұл шартты банктің барлық картасына бірдей деуге келмейді. Сол сияқты Банк ЦентрКредиттегі 700 мың теңгелік тегін лимит те #bccpay картасына қатысты.

Ал Altyn Bank-те телефон нөмірі арқылы бір операцияда 500 мың теңгеге дейін жіберуге болады. Комиссия – 150 теңге. Бұл тарифті банк 2025 жылы енгізген.

Kaspi Bank-те де алушыны телефон нөмірі арқылы таңдауға болады. Алайда басқа қазақстандық банктің картасына жасалатын аударымға 0,95% комиссия, кемінде 200 теңге есептеледі. Жалақысын Kaspi Gold-қа алатын және банк талаптарына сәйкес келетін клиенттер үшін комиссия – 149 теңге.

Alatau City Bank-те тариф карта түріне байланысты. Жалақы жобасындағы картамен басқа банкке аудару 0,2%, ең азы 200 теңге, ал стандартты картада 0,5%, ең азы 250 теңге болады. Сондықтан бұл банктің комиссиясын да бір ғана мөлшермен көрсету дұрыс емес.

Еуразиялық банк, Bank RBK және Отбасы банк бойынша телефон нөмірі арқылы аударым құны картаға, тарифтік пакетке немесе пайдаланылатын төлем арнасына қарай өзгереді.

• Картадан картаға аудару қанша тұрады?

Телефон нөмірі арқылы аудару тегін болғанымен, карта нөмірін енгізіп ақша жібергенде комиссия басқаша есептелуі мүмкін. Мысалы, кейбір банктерде белгілі бір сомаға дейін тегін лимит бар, ал одан асқан жағдайда пайыздық төлем алынады.

Дереккөздер: банктердің ресми тарифтері

Мұнда да картаның түрі маңызды. Мысалы, ForteBank-тің ForteBlue картасымен Қазақстандағы басқа банктердің картасына айына 500 мың теңгеге дейін комиссиясыз ақша аударуға болады. Одан асқан жағдайда 1%, кемінде 250 теңге комиссия алынады.

Банк ЦентрКредиттің #bccpay картасында тегін лимит 700 мың теңге. Ал Freedom Bank-тің FreePay картасымен басқа қазақстандық банктің картасына аударым 1%, кемінде 250 теңге тұрады. Bereke Bank-тің ALL IN картасында бұл көрсеткіш 0,8%, ең азы 150 теңге.

Home Credit Bank-те басқа банк картасына аудару айына 1 млн теңгеге дейін комиссиясыз. Бірақ бұл жеңілдік Prime мәртебесі бар клиенттерге, кейбір дебет және кредит карталарына, жалақы карталарына немесе банкте белгіленген көлемдегі депозиті бар клиенттерге қатысты. Тиісті талаптар орындалмаса, әр операцияға 200 теңге алынады.

Alatau City Bank-те де тариф карта түріне қарай өзгереді. Жалақы картасынан басқа банк картасына аудару 0,2%, ал стандартты картадан аудару 0,5% тұрады. Ал банктің ішкі қосымшасынан тыс басқа банк картасына жасалатын операциялардың тарифі өзгеше болады. Сондықтан клиент операцияны қай арнадан орындап отырғанын ескергені жөн.

Осылайша, аударымның құны тек банкке емес, картаның түріне, клиенттің мәртебесіне және айлық лимитке байланысты. Бір банкте телефон нөмірі арқылы ақша жіберу тегін болғанымен, картадан картаға аудару ақылы болуы мүмкін. Сондықтан операцияны растаудан бұрын қосымшада көрсетілген комиссияны тексеру маңызды.

Айына 10–15 рет ақша аударатын адам жылына қанша төлейді?

Бір аударым үшін алынатын 200 теңге, қымбат көрінбесе де ай сайын бірнеше рет ақша жіберетін адам үшін мұндай төлемдер жыл соңында едәуір сомаға айналады. Мысалы, басқа банкке телефон нөмірі арқылы айына 10–15 рет ақша аударатын клиентті қарастырайық. Бұл жағдайда бір жылда 120–180 операция жасалады.

Есептеулер банктің қазіргі тарифі өзгермейді және клиенттің тегін лимиті қолданылмайды деген шартпен жасалды

Кестеден көрінгендей, Freedom Bank пен Нұрбанк тарифімен ай сайын 10–15 рет ақша аударған адамның жылдық шығыны 1 200–1 800 теңге болады. Ал KMF Bank-те дәл осындай операциялар 30–45 мың теңгеге түседі. Altyn Bank клиенті жылына 18–27 мың теңге комиссия төлейді.

Алайда алдағы айларда кей банктердің тарифтері өзгереді. Halyk Bank 2026 жылғы 27 қарашадан бастап телефон нөмірі арқылы басқа банкке аудару комиссиясын 200-ден 250 теңгеге көтереді. Осы тариф бір жыл бойы қолданылса, айына 10 рет ақша жіберетін клиент 30 мың теңге, ал 15 рет жіберетін адам 45 мың теңге жұмсайды. Бұл – қазіргі тарифпен салыстырғанда жылына 6–9 мың теңгеге артық. 

Нұрбанк те 2027 жылғы қаңтардан бастап телефон нөмірі арқылы басқа банкке аудару комиссиясын 10-нан 200 теңгеге өзгертетінін хабарлады. Жаңа тариф бір жыл бойы сақталса, клиенттің жылдық шығыны 24–36 мың теңгеге жетеді. 

Демек, банк таңдағанда бір аударымның бағасына ғана емес, оның жыл бойы қанша рет жасалатынына да мән берген жөн. Күнделікті аударым жасайтын адам үшін 10 теңге мен 250 теңгенің айырмашылығы бір жылда 43 мың теңгеден асады.

10 қарашадан мобильді аударымдарға қатысты бақылау шегі өзгереді

Банк комиссиясынан бөлек, қараша айында мобильді аударымдарға қатысты тағы бір өзгеріс күшіне енеді. 2026 жылғы 10 қарашадан бастап банктер жеке тұлғалардың шоттарына түскен ақша туралы мәліметті салық органдарына беру кезінде 360 айлық есептік көрсеткішті негізге алады. Бұл 2026 жылы 1 млн 557 мың теңгеге тең. Бұған дейін шек ең төменгі жалақының 12 еселенген мөлшерімен есептеліп, 1 млн 20 мың теңгені құраған. Осылайша, бақылау өлшеміндегі сома 537 мың теңгеге немесе 52,6 пайызға өседі. Өзгеріс Қаржы министрінің 2026 жылғы 23 қазандағы №718 бұйрығымен енгізілді.

Алайда бұл талап барлық мобильді аударымға қатысты емес. Банктер мәліметті салық органдарына үш шарт қатар орындалған жағдайда береді:

• жеке тұлғаның кәсіпкерлік қызметке арналмаған шотына қатарынан үш күнтізбелік айдың әрқайсысында 100 немесе одан да көп әртүрлі адамнан ақша түсуі;
• осы үш айдағы түсімдердің жалпы сомасы 360 АЕК-тен, яғни 2026 жылы 1 млн 557 мың теңгеден асуы;
• ақша кәсіпкерлік қызметке арналмаған жеке банктік шотқа түсуі.

Мұндағы 1 млн 557 мың теңге – бір айдағы немесе бір аударымдағы шек емес, қатарынан үш айда түскен ақшаның жалпы сомасы. Ал 100 адам туралы талап үш айдың жиынтығына емес, әр айға жеке қолданылады. Яғни бір айда 100 адамнан ақша түскені жеткіліксіз: осы көрсеткіш үш ай қатарынан сақталуы керек. Бұл өлшемдерге сәйкес келу азамат автоматты түрде салық төлейді немесе банк шоты бұғатталады дегенді білдірмейді. Банктердің мәліметі ықтимал кәсіпкерлік қызмет белгілерін анықтау үшін салық органдарына беріледі. Ақшаның мақсаты да маңызды: туыстар арасындағы жеке аударым, сыйлық немесе басқа да жеке мақсаттағы төлем кәсіпкерлік табыспен бірдей қарастырылмайды.

Демек, 10 қарашадағы өзгеріс банк комиссиясына әсер етпейді және азаматтардың ақша аударуына тыйым салмайды. Ол тек салық органдарына ақпарат берудің шекті сомасын өзгертеді. Ал біздің зерттеуде қарастырылған комиссиялар – банктердің ақша аудару және қолма-қол ақша шешу қызметтері үшін алатын төлемдері.

Банктер комиссияны не үшін алады?

Бір банкте ақша аудару тегін болса, екіншісінде 250 теңге тұрады. Ал ірі соманы картадан картаға жібергенде комиссия бірнеше мың теңгеге артады. Мұндай айырмашылықтың себебі – Қазақстанда барлық банкке ортақ бірыңғай аударым тарифі жоқ.

Ұлттық банктің түсіндіруінше, екінші деңгейлі банктер қызмет көрсету комиссиясын белгілеген кезде оның құнын, нарықтағы бәсекелестік ортаны және заңнамада белгіленген шектеулерді ескереді. Яғни әр қаржы ұйымы өзінің тарифтік саясатын дербес қалыптастырады. Мысалы, ақша аударымдарын өңдеу, мобильді қосымшалар мен ақпараттық жүйелерді қолдау, төлем инфрақұрылымының үздіксіз жұмысын қамтамасыз ету банк үшін белгілі бір шығынды талап етеді. Қолма-қол ақша шешу кезінде де банкоматтарды күтіп ұстау, оларды ақшаға толтыру және техникалық қызмет көрсету шығындары бар. Банктер тариф белгілеу кезінде осындай операциялық шығындарды ескереді. Сонымен бірге комиссия мөлшері қызмет көрсету шығынымен ғана шектелмейді. Банктер клиент тарту және бәсекелестерден ерекшелену үшін кейбір операцияларды тегін ұсынады. Мысалы, белгілі бір картаға немесе тарифтік пакетке тегін аударым лимитін енгізеді. Ал осы шектен асқан жағдайда комиссия есептеледі.

Банктер тарифтерді өздері белгілегенімен, оларды өзгерту кезінде заң талаптарын сақтауы керек. Клиенттер жаңа тарифтің күшіне ену мерзімін және өзгеріс туралы хабарламаны банктің ресми сайтынан тексере алады.

Банк комиссиясын қалай азайтуға болады?

Банк комиссиясынан толық құтылу мүмкін емес. Дегенмен аударым тәсілін дұрыс таңдап, тегін лимиттерді пайдалану арқылы жылдық шығынды едәуір азайтуға болады.

Қазақстанда ақша аудару мен қолма-қол ақша шешудің бірыңғай тарифі жоқ. Бір банк телефон нөмірі арқылы аударымды тегін ұсынса, екіншісі әр операция үшін 10, 150, 200 немесе 250 теңге алады. Ал картадан картаға ірі соманы жібергенде пайыздық комиссия бірнеше мың теңгеге жетуі мүмкін. Сондықтан барлық адамға бірдей тиімді банк жоқ. Айына бірнеше рет ақша аударатын клиент үшін телефон нөмірі арқылы аударым комиссиясы маңызды болса, ірі сомамен жұмыс істейтін адам тегін лимитке назар аударуы керек. Ал қолма-қол ақшаны жиі пайдаланатындар үшін банкоматтан ақша шешу тарифі мен айлық лимит шешуші рөл атқарады.

Айта кетейік, бұған дейін мобильді аударымды тексеру шегі өскені хабарланған еді.

Жақында шаңырақ көтерген танымал актерлер Дариға Бадықова мен Олжас Абайды актрисаның анасы есік көрсетуге шақырды. Ол қазақтың салт-дәстүріне сай күйеу баласына төс тартып, құрмет көрсетті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Өнер иелері Instagram парақшасында анасының шаңырағында өткен отбасылық басқосудан видео бөлісті. Кадрлардан олардың ақ дастархан басында бас қосып, әзілдесіп отырған сәттері көрсетілген.

“Қазақта күйеу балаға төс ұсыну деген әдемі дәстүр бар. Бұл – ананың күйеу баласына деген құрметі мен сыйластығының белгісі. Сондықтан салт-дәстүрден аттамай, бүгін анамыз Олжасқа төс ұсынды”, – деп жазды олар.

Бейнежазбада Дариға Бадықованың қолына сәби алып отырғаны да байқалады. Бұл көрініс желі қолданушыларының қызығушылығын тудырып, түрлі болжамға себеп болды.

Желіде ерлі-зайыптыға ақ тілегін арнап, сәбилі болуын тілегендер де, олардың жеке өміріне қатысты сын айтқандар да табылды.

“Батыста төске ақша тастайды”, “Дариғаның баласы ма?”, “Дариға да балалы болса екен”, “Түк болмағандай төс жеп отыр”, “Бала-шағасын тастап, мәз болып отыр”, – деп жазды оқырмандар.

Публикация от SONYRA | СОҢЫРА 19 қарашадан бастап (@sonyra_film)

Еске салайық, биыл 9 қазанда актер Олжас Абай әріптесі Дариға Бадықоваға сырға салды. 12 қазанда жұлдызды жұп Алматы төрінде дүркіретіп той жасады. 

10 қазан – Дүниежүзілік психикалық денсаулық күні. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДСҰ), бағалауы бойынша 2023 жылы психикалық бұзылыстары бар адамдар саны шамамен 1,2 миллиардқа жетті. Мұны Жер тұрғындарының әрбір жетіншісі деуге болады. Сондай-ақ  ДДСҰ деректері бойынша, 2023 жылы 27 миллионға жуық адам шизофрениямен өмір сүрген бұл ғаламшарымыздағы шамамен әрбір 300-адам. 

Психикалық бұзылыстардың кең таралуына қарамастан, осы тақырып әлі күнге дейін үрейге, мифтер мен таптаурындарға толы. Әсіресе олардың саны шизофрения айналасында жиі кездеседі. Дегенмен мұндай диагноз адамның тұлғасын сипаттамайтынын және өздігінен оның болашағын анықтамайтынын еске салған жөн. Жүйелі түрде жеке таңдалған ем мен қолдаудың арқасында шизофрениямен өмір сүретін көптеген жандар жақындарымен қарым-қатынасын сақтап, білім алып, жұмыс істей алады әрі күнделікті сүйікті ісімен айналысуын жалғастыра береді.

Шизофрения – шынайылықты қабылдауға, ойлау барысына және адамның мінез-құлқына әсер ете алатын психикалық бұзылыс. Аурудың белгілеріне галлюцинациялар (мысалы, басқалар естімейтін дауыстарды есту), өзгелер бөліспейтін тұрақты сенімдер және ойды жүйелі түрде жеткізудің қиындауы жатады. Кейбір жандардың әдеттегі істерге деген қызығушылығы, эмоциялық реакциялары, зейіні мен қарым-қатынас жасау қабілеті өзгеруі мүмкін. Аурудың көріністері мен олардың айқындығы әр адамда әртүрлі байқалады.

Мұндай өзгерістер әртүрлі жағдайларда пайда болуы мүмкін, сондықтан диагноз қою үшін бір ғана белгі жеткіліксіз. Егер өзгерістер сақталса, күшейсе немесе күнделікті өмірге кедергі келтірсе, дәрігер-психиатрға қаралу қажет. Диагнозды мамандар жағдайды және басқа себептердің ықтимал әсерін бағалағаннан кейін қояды. 

"Адамдар диагноз қойылуынан немесе айналасындағылардың реакциясынан қорқып, мамандарға жүгінуді кейінге қалдырып жатады. Бірақ диагноз адамның кім екенін айқындамайды және оның бүкіл болашақ өмірін шешіп бермейді. Маманның кеңесі болған өзгерістердің себебін түсінуге әрі қандай қолдау қажет екенін анықтауға көмектеседі. ДДСҰ шизофрения кезінде көмек көрсетудің тиімді жолдары бар екенін және осы диагноз қойылған әрбір үшінші адамның толық айығып кете алатынын атап өтеді. Емдеу тәсілі мен мақсаты әрбір адам үшін жеке таңдалады", — деп атап өтеді жоғары санатты дәрігер-психиатр, психотерапевт және нарколог, РПДҒПО-ның медицина ғылымдарының кандидаты Айгүл Абдурасулқызы Абетова.

Қазақстанда алғашқы тексеруден өту үшінтіркелген жердегі емханаға жүгінуге болады. Учаскелік немесе алғашқы медициналық-санитариялық көмек дәрігері жағдайыңызды бағалап, қажет болса, психикалық денсаулық кабинетіндегі психиатрға немесе психикалық денсаулық орталығына жолдама береді. Жағдай кенеттен нашарласа немесе өмірге тікелей қауіп төнсе, 103 нөмірі арқылы жедел жәрдем шақырған жөн.

Жақындары адамға не болып жатқанын сабырмен талқылауға, маманға жазылуды ұсынуға, қызмет байланыстарын табуға немесе консультацияға бірге баруға көмектесе алады. Адамның уайымын сөкпеу, өз бетінше диагноз қоймау және дәрігерсіз емдеуді таңдамау маңызды. Егер жағдайдағы өзгерістер сақталса, маманның өз уақытында берген консультациясы жағдайды түсінуге және қандай көмек қажет екенін анықтауға көмектеседі. Жақындарының қолдауы шизофрениясы бар адамға өзі үшін маңызды қарым-қатынастарды және күнделікті айналысатын істерін сақтап қалуға көмектесе алады.

"Психикалық денсаулық мәселесін тек диагноз арқылы қарастыру мүмкін емес. Әрбір жағдайдың артында адам, оның отбасы және күнделікті өмірі тұр. Сондықтан емдеудің жаңа әдістерін әзірлеумен қатар, психикалық аурулар туралы хабардарлықты арттыру және адамдар мен олардың жақындарына түсінікті әрі сенімді ақпарат алуға көмектесу қажет. Johnson & Johnson 70 жылға жуық уақыт бойы психикалық денсаулық саласында жұмыс істеп келеді, біз үшін бұл жұмыс терапияны дамытуды да, аурулар туралы үрейсіз және алдын ала теріс пікірсіз ашық сөйлесуді қолдауды да қамтиды", – деді Johnson & Johnson Innovative Medicine ТМД нарықтарының директоры әрі "Johnson & Johnson Kazakhstan" ЖШС бас директоры Әділет Назарбаев.

Ауру туралы хабардар болу сырқат белгілерімен бетпе-бет келген жандар үшін де, олардың айналасы үшін де маңызды. Жақындарының сабыр сақтауы, стереотиптерден бас тартуы, кәсіби көмекке жүгінуіне қолдау білдіруі – жағдайындағы өзгерістермен алғаш рет кезіккен адам үшін өте үлкен демеу.

Дүниежүзілік психикалық денсаулық күні – психикалық аурулар туралы ашық айтудың маңыздылығын тағы бір мәрте еске салатын айтулы күн. Ауруды түсіну, дәрігерге уақытылы қаралу және жақындарының қолдауы шизофрениямен өмір сүретін жандарға сырқатты бақылауда ұстап, өмір сапасын сақтауға көмектеседі.

Әлем елдері тұрғындарға кемінде 72 сағатқа жететін азық-түлік пен қажет заттар қорын дайындауға кеңес беріп жатыр. Кей мемлекеттер бұл мерзімді бір аптаға дейін ұзартуды ұсынады. Ал АҚШ әскери базаларын сыртқы көмексіз жұмыс істеуге дайындаса, Еуропа елдері паналау орындарын көбейтіп, эвакуация жоспарларын жаңартып жатыр. Мұның бәрі әлемде соғыс қаупі күшейгенін білдіре ме? Stan.kz елдердің дайындық шараларын зерттеп, 72 сағаттық қордың не үшін қажет екенін анықтап көрді. 

Әлеуметтік желіде 72 сағатқа жететін қор жинау туралы жазбалар қызу талқыланып жатыр. Оған қоса, 17 қарашада әлем бойынша ауқымды кибершабуыл жасалып, соның салдарынан банктер мен интернет жұмысы бұзылады деген болжамдар да жарияланды. Кей қолданушылар бұл ұсыныстарға алаңдаушылық білдірсе, енді бірі оның себебін түсінбей отыр.

Тағы бір қолданушы шамамен 19 ел осындай ескерту жасағанын айтып, “Тыныштық болса екен” деген тілегін білдірді.

Төтенше жағдайлар министрлігі не дейді?

Төтенше жағдайлар министрлігі қараша айында болуы мүмкін апатқа қатысты ешқандай ескерту таратпағанын мәлімдеді. Сонымен қатар ведомство тұрғындарға үйде үш күнге жететін ауызсу, азық-түлік және қажетті заттар қорын сақтауға не себепті кеңес берілетінін түсіндірді.

Қазақстандықтарға 72 сағатқа жететін қор не үшін қажет?

Сонымен қатар министрлік үйде қажет заттардың қорын сақтау туралы ұсыным бар екенін растады. Алайда бұл – алдын алу шарасы. Ол қандай да бір нақты қауіпке байланысты емес.

Министрлік ең алдымен, ауызсу қорын дайындау керегін айтты. Олардың мәліметінше, әр адамға тәулігіне шамамен үш литр су есептелуі керек. Мысалы, төрт адамнан тұратын отбасыға үш күнге 36 литр ауызсу қажет.

Оған қоса, үйде мынадай заттар болғаны дұрыс:

• консервілер, кепкен нан, нан қытырлақтары, жарма және ұзақ сақталатын басқа да азық-түлік;
• алғашқы көмек қобдишасы, таңғыш материалдар және отбасы мүшелеріне қажет дәрі-дәрмек;
• жеке құжаттар мен қолма-қол ақша;
• ұялы телефондар, қуаттағыштар мен пауэрбанк;
• қолшам және жылы киім.

Қараша айында алаңдауға негіз бар ма?

Министрлік жағдайды тәулік бойы бақылап, азаматтардың қауіпсіздігіне қатысты мәселелерді басқа мемлекеттік органдармен бірлесіп қадағалайтынын айтты. Сонымен бірге олар тұрғындарға қауесет пен расталмаған жарияланымдарға сенбеуге кеңес берді.

Ал әлемдік тәжірибеде қалай?

Шын мәнінде, үш күндік қор дайындау туралы ұсыныс кеше пайда болған жоқ. 2025 жылы 26 наурызда Еуропалық комиссия “Дайындық одағы” (Preparedness Union) стратегиясын таныстырды. Құжатта Еуропалық одақ тұрғындарының төтенше жағдай кезінде сырттан көмек алмай-ақ кемінде 72 сағат өз қажетін қамтамасыз ете алуы үшін арнайы ұсынымдар әзірлеу көзделген. Стратегия табиғи апаттар, климаттық өзгерістер, кибершабуылдар, геосаяси шиеленістер мен әскери қақтығыстар сияқты түрлі қауіп-қатерді қамтиды.

Бұл бастама Еуропамен шектелмейді. Ұлыбритания үкіметі 2026 жылы 22 қазанда “Be Ready” атты үш жылдық науқанын бастады. Осылайша олар тұрғындарды төтенше жағдай кезінде үш күн бойы өздігінен күн көруге дайын болуға шақырды. Билік үйде ауызсу мен ұзақ сақталатын азық-түлік қорын ұстауға кеңес берді. Сонымен қатар қолшам, қосымша батарея, пауэрбанк, алғашқы көмек қобдишасы, радиоқабылдағыш пен үй жануарларына арналған азық сияқты заттарды алдын ала дайындау ұсынылған. 

Әлеуметтік желіде тараған бір тізімде мұндай ұсынымдар 16 елде және Еуропалық одақта бар екені айтылады. Ал Newsweek басылымының картасында бұрыннан осындай кеңес беріп келе жатқан мемлекеттерді қоса есептегенде, 33 ел көрсетілген. Осы сандарға сүйеніп, “кемінде 19 үкімет тұрғындарға ескерту жасады” деген тұжырым тараған. Алайда бұл – әр елдің ұсынымы бір уақытта қабылданғанын немесе жаңа қауіпке байланысты жарияланғанын білдірмейді. 

АҚШ-та да төтенше жағдайға дайындық әскери деңгейде күшейіп жатыр. Fortune басылымының мәліметінше, Пентагон АҚШ аумағындағы ірі әскери базалардың сыртқы көмексіз кемінде 90 күн жұмыс істей алуына мүмкіндік беретін жоспар әзірлеп жатыр. FORTRESS деп аталатын бастама аясында әскери нысандардың электр қуаты, су, жанармай және байланыс жүйелері бойынша тәуелсіздігін арттыру көзделген. Жоспарда шағын ядролық реакторлар, энергия сақтау батареялары мен дербес электр желілерін пайдалану да қарастырылған. 

Дегенмен Пентагонның 90 күндік жоспары мен тұрғындарға арналған 72 сағаттық қордың мақсаты бірдей емес. 

• Біріншісі – әскери базалардың сыртқы инфрақұрылым істен шыққан жағдайда да жұмысын жалғастыруына бағытталған;
• Екіншісі – табиғи апат, кибершабуыл, электр немесе су жүйесінің істен шығуы кезінде құтқару қызметтері көмекке жеткенше тұрғындардың негізгі қажетін қамтамасыз етуге арналған.

Сондықтан үш күндік қор жинау туралы ұсыныстарды “соғыс басталады” деген ескерту ретінде қабылдау дұрыс емес. Елдер әртүрлі қауіпке дайындалып жатыр: бір жерде басты қатер – табиғи апат, енді бірінде – кибершабуыл мен инфрақұрылымның бұзылуы, ал Еуропаның бірқатар мемлекетінде әскери қауіп те ескеріледі. Ортақ мақсат – төтенше жағдайдың алғашқы кезеңінде халықтың сыртқы көмекке толық тәуелді болмауы.

Айта кетейік, бұған дейін Төтенше жағдайлар министрлігі жер сілкінісіне байланысты “дабыл чемоданын” жинап қоюға шақырған еді. 

“Дабыл чемоданында” құжаттар, ақша, алғашқы медициналық көмек жинағы, үш күндік тамақ, ауыз су, консервілер, жоғары калориялы тағамдар, гигиеналық құралдар, жылы киімдер, көрпе, керек-жарақтар (радио, фонарь, батареялар, сіріңкелер, құралдар, ысқырық) болуы қажет. 

Қазақстанда жылына 2 миллион тонна мұнай өңдейтін жаңа мұнай өңдеу зауытын салу жоспарланып отыр. Энергетика министрі Ерлан Ақкенженов зауыттың құрылысы шамамен екі жылға созылатынын мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Министр Ерлан Ақкенженовтың айтуынша, жобаны жүзеге асыруға шамамен екі жыл қажет.

Сонымен қатар еліміздегі жұмыс істеп тұрған үш мұнай өңдеу зауытының қуатын жылына 18 миллион тоннадан 27,7 миллион тоннаға дейін арттыру жоспарланып отыр. Министрдің сөзінше, өндірілетін жанармай "Еуро-5" стандартына сай болады.

Бұдан бөлек, қуаты әлдеқайда жоғары тағы бір мұнай өңдеу зауытын салу мүмкіндігі қарастырылып жатыр. Қазір оған лайықты орын таңдалып жатыр. Алайда нақты шешімнің қашан қабылданатыны әзірге белгісіз.

Еске салайық, бұған дейін Ақтаудағы мұнай дауы 2020 жылы басталғанын жазған едік. Terminalex компаниясы серіктесі "БатысНефтеТрэйдтің" мұнайына қатысты шығынға ұшырап, кейін сот шешімімен қарызды өтеу есебіне шамамен 6 мың тонна мұнай алған. Мұнай бұған дейін Жамбыл облысындағы зауытқа жөнелтіліп, өңделіп, сатылып кеткен. Алайда бірнеше жылдан соң Жоғарғы сот бұрынғы келісімдерді жарамсыз деп танып, мұнайды бастапқы иесіне қайтару туралы шешім шығарған. Сөйтіп, бес жыл бұрын өңделіп кеткен шикізатты қайтару мәселесі жаңа дауға ұласып, қылмыстық іс пен мұнай базасындағы тінтуге дейін жетті.

Қазақстанның ұлттық инвестициялық холдингі "Бәйтерек" 2025 жылдың қорытындысы бойынша мемлекетке 208,3 миллиард теңге дивиденд төлеуден босатылуы мүмкін. Соның салдарынан республикалық бюджетке осы сомадағы қаражат түспейді. Бұдан бөлек, Ұлттық ғылыми онкология орталығы да мемлекетке таза табысының бір бөлігін аудармай, 1,64 миллиард теңгені өзінде қалдыруы мүмкін. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Қаржы министрлігінің Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитеті тиісті бірлескен бұйрық жобасын жариялады. Республикалық бюджет комиссиясы екі ұйымды да дивиденд пен таза табыстың бір бөлігін төлеуден босатуды қолдаған.

Жоба мақұлданса, 2026 жылы республикалық бюджетке түспейтін қаражаттың жалпы көлемі шамамен 209,94 миллиард теңгені құрайды. Оның 99 пайыздан астамы “Бәйтерекке” тиесілі.

“Бәйтерек” ақшаны не үшін өзінде қалдырмақ?

Комитеттің түсіндіруінше, холдингке қаражат бұрынғы “ҚазАгро” ұлттық басқарушы холдингінің қарыздары бойынша міндеттемелерін орындау үшін қажет. “Бәйтерек” – “ҚазАгроның” құқықтық мұрагері. Атап айтқанда, холдинг қарыздар бойынша купондық сыйақыны төлеуі және негізгі борышты өтеуі керек. Сондықтан мемлекетке аударылуы тиіс дивидендтерді өзінде қалдыру оған қажетті өтімділікті қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Жоба бойынша “Бәйтерек” 2025 жылдың қорытындысындағы дивидендтерден босатылса, республикалық бюджет 208 295 000 000 теңге кірістен қағылады.

Онкология орталығы да қаражатты өзінде қалдырады

Бұдан бөлек, Ұлттық ғылыми онкология орталығын да 2025 жылғы таза табысының мемлекетке тиесілі бөлігін аударудан босату ұсынылған.

Бұл шешімнің мақсаты – дәрі-дәрмек пен медициналық бұйымдардың азаймайтын қорын қалыптастыру. Орталық өзінде қалатын 1 639 000 000 теңгені осы мақсатқа пайдалана алады.

Осылайша, екі ұйымға қатысты шешім қабылданса, республикалық бюджет шамамен 209,94 миллиард теңге кірістен қағылады. Оның басым бөлігі “Бәйтерек” холдингіне тиесілі. Әзірге бұл – бірлескен бұйрық жобасы. Республикалық бюджет комиссиясы оны қолдағанымен, ұйымдарды дивиденд төлеуден босату туралы түпкілікті шешім әлі қабылдануы керек.

Айта кетейік, бұған дейін “ҚазАгроҚаржы” фермерлерге техника алуға қалай көмектесетіні белгілі болды.

Энергетика министрі Ерлан Ақкенженов Ресейлік "Росатом" мемлекеттік корпорациясы мен қытайлық CNNC бастаған халықаралық консорциумдар жауапты болатын Балқаш көлінің жағалауындағы алғашқы екі атом электр станциясы (АЭС) 2035 жылға қарай салынуы тиіс екенін мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Бұған дейін атом электр станцияларын салу мәселесіне Энергетика министрлігі жауапты болған. Алайда кейін атом энергетикасы жаңадан құрылған Атом энергиясы жөніндегі агенттігінің құзыретіне берілді.

"Бұл сұрақты Атом энергиясы жөніндегі агенттікке қойған дұрыс. Дегенмен Энергетика министрі ретінде түсіндіріп өтейін. Бірінші АЭС – “Балқаш” станциясы. Оны Ресейдің “Росатом” компаниясы бастаған консорциум салады. Ал екінші АЭС – “Мойынқұм” жобасы бойынша Қытайдың Ұлттық ядролық корпорациясымен келіссөздер жүргізіліп жатыр. Қазір станцияның техникалық параметрлері, келісім шарттары мен құрылысты аяқтау мерзімдері талқыланып жатыр. Біз екі жобаны да 2035 жылға дейін аяқтаймыз деп сенеміз", – деді Ерлан Ақкенженов.

Алғашқы АЭС құрылысына жетекшілік ететін халықаралық консорциумның басшысы ретінде Ресейдің "Росатом" компаниясы таңдалды. 2025 жылғы қарашада Алмасадам Сәтқалиев Қазақстандағы алғашқы атом электр станциясының іргетасына бетон құю жұмыстары 2029 жылы басталуы мүмкін екенін айтты.

Бұған дейін алғашқы АЭС құрылысын 2035–2036 жылдары аяқтау жоспарланғаны хабарланған. Бастапқыда станцияны 2035 жылы іске қосу көзделген еді. Ал құрылыстың соңғы бағасы 15 миллиард доллар деп есептелді. Алғашында жоба құны 10 миллиард доллар болады деп жоспарланған.

Еске сала кетейік, Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан халқына Жолдауында "Балқаш" атом электр станциясының құрылысын келесі жылы бастауды, сондай-ақ "Мойынқұм" АЭС құрылысына дайындықты жеделдетуді ұсынды. 

3 қарашада Алматыда “Қазақ аруы – 2026” ұлттық сұлулық байқауының финалы өтті. Көрермендерден 17 164 дауыс жинаған 20 жастағы алматылық Асылым Өтепберген бас жүлдені жеңіп алды. Алайда байқаудан кейін желіде оның ұйымдастырылу деңгейіне қатысты сын көбейді. Көрермендер қатысушыларға күрделілігі әртүрлі сұрақтар қойылғанын, арулардың жеке қабілетін толық көрсетуіне мүмкіндік берілмегенін және дауыс беру жүйесінің әділдігі күмән тудырғанын айтып, ұйымдастырушыларға наразылық білдірді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Республика сарайында өткен биылғы байқау қазақ киносының жауһары “Қыз Жібек” фильміне арналды. Еліміздің әр өңірінен келген 22 ару ұлттық киіммен сахнаға шығып, арнайы дайындалған қойылымға қатысты.

Ұйымдастырушы Баян Алагөзова кештің ерекше өткенін айтып, оның басты мақсаты аңызға айналған Қыз Жібектің бейнесін дәріптеу болғанын жеткізді.

“Бұл ұмытылмас кеш болды. Барлығы аңызға айналған Қыз Жібекке арналды. Мұндай екінші Жібек болған емес, болмайды да. Ең бастысы, оның өзі ерекше қуанды. Біз оған нағыз тосынсый жасап, мереке сыйладық. Мен үшін мәңгілік Қазақ аруы – Жібек! Ол сұлу, тәкаппар, батыл, өз таңдауын өзі жасайтын қыз”, – деп жазды продюсер.

Публикация от Bayan Alaguzova (@bayanmaxatkyzy)

Алайда байқаудан кейін Threads желісінде ұйымдастыру жұмысына қатысты сын көбейді. Көрермендер ұлттық құндылықтарды дәріптейтін жобада қатысушылардың білімі мен өнерін бағалауға жеткілікті көңіл бөлінбегенін алға тартып, жарыса пікір қалдыра бастады.

“Сұрақтардың деңгейі бірдей болған жоқ”

Көрермендер ең алдымен сұрақ-жауап кезеңіне наразылық білдірді. Олардың айтуынша, бір қатысушыға жеңіл әрі жеке көзқарасын білдіруге мүмкіндік беретін сұрақ қойылса, екіншісінен күрделі халықаралық мәселеге жауап беру талап етілген.

Мәселен, Шымкенттен келген Мереке Жарқынбектен Таяу Шығыстағы қақтығыстар кімге тиімді екені сұралған. Ал басқа қатысушыларға бір миллион теңгемен байып кету, есеппен тұрмыс құру немесе жасанды интеллект туралы сауал қойылған.

“Сұрақтардың деңгейі бірдей болған жоқ. “Таяу Шығыстағы шиеленіс кімге тиімді?”, “1 миллион теңгемен байып кетуге бола ма?” деген сұрақтарды салыстыруға келмейді ғой”, – деп жазды желі қолданушыларының бірі.

Ал Перизат есімді оқырман байқау ұлттық тақырыпқа арналғандықтан, сұрақтар да қазақтың тарихы мен мәдениетіне негізделуі керек деп есептейтінін жеткізді.

“Құрметті “Қазақ аруы” сайысының ұйымдастырушылары! Қазақылықтан алыстамаңыздар. Сіздер “Мисс Қазақстан”, “Әлем аруын” өткізіп жатқан жоқсыздар. Ақыры қазақтың аруын таңдап жатсақ, сұрақтар да соған сәйкес болсын. Салт-дәстүрден, ырым-тыйымнан, еліміздің тарихынан сұрақтар қойылсын”, – деп жазды ол.

Оқырман қатысушылардан “Қыз Жібек” фильмінде көрсетілген салт-дәстүрлерді сұрауға немесе Жібектің орнында қандай шешім қабылдайтынын білуге болар еді деп санайды.

Сондай-ақ ол кейбір арулардың қазақ тіліндегі сұрақтарды түсінбей қиналғанын айтып, қатысушыларды дайындау жұмысына да назар аударуды ұсынды.

“Қыздардың жеке өнерін көрсетуіне мүмкіндік берілмеді”

Көрермендер сынға алған тағы бір мәселе – қатысушылардың өнер көрсету кезеңі.

Байқауда қыздар жеке-жеке өнер көрсетудің орнына ортақ сахналық қойылымға қатысқан. Желі қолданушылары мұндай формат әр арудың қабілетін толық ашуға мүмкіндік бермеді деп жарыса жазды.

“Барлық қыз сұлу, әдемі, көркем. Бірақ әділ өтпеді! Біріне логикалық сұрақ қойса, біріне тарихи сұрақ қойды. Деңгейлері мүлдем бөлек. Барлығы бір қойылым қойды. Арулардың ішінде өнерін толық көрсете алмай қалғандар бар деп ойлаймын. Барлығы бірдей актриса емес. Сондықтан әр ару жеке өз өнерін көрсетсе дұрыс болар еді”, – деп жазды Ділназ есімді қолданушы.

Бұл мәселеге Дана есімді қолданушы да тоқталған. Оның айтуынша, 50 минутқа созылған мюзикл байқаудың негізгі мақсатын екінші орынға ысырып жіберген.

“Қазақ аруы – 2026” ең әлсіз, ұйымдастыру деңгейі төмен байқау болды. 50 минуттық мюзиклде қыздар өз мүмкіндіктерін толық көрсете алмады. Қойылым тым ұзақ, тіпті жалықтырды. Ән, би, көрініс – жыл сайынғы дүние. Халық жаңашылдық күтті”, – деп жазды ол.

Оқырман қатысушылардың таныстыру мәтіндерін де сынға алып, өлең жолдарының ұйқасы мен мазмұнына көңілі толмағанын жеткізді.

“Қыздардың өнерін көрмей тұрып қалай дауыс береді?”

Байқаудағы дауыс беру жүйесі де бірнеше жылдан бері көрермендердің сынына ұшырап келеді. Биыл да жұртшылық қатысушылар өнері мен қабілетін толық көрсетіп үлгермей жатып, дауыс берудің басталғанын орынсыз деп бағалады.

Бұл жағдай әлеуметтік желіде оқырманы көп немесе танымал адамдардың қолдауына ие болған қыздарға артықшылық беруі мүмкін деген күмән туғызған.

“Халық әр арудың өнерін көрмей қалай баға береді? Сонда тек оқырманы көп жан ғана ұта ма? Онда басынан-ақ Instagram-да жарыстыра салу керек еді! Кінә аруларда емес, ұйымдастырушыларда деп ойлаймын. Асылымды жеңісімен құттықтаймын”, – деп жазды пікір білдіруші.

Тағы бір қолданушы блогерлер мен өнер жұлдыздары қолдаған қатысушыны әлеуметтік желіде бірнеше жүз ғана оқырманы бар арумен салыстыру қиын екенін айтты.

Ол сұрақтарды қатысушыларға алдын ала жеке дайындаудың орнына, жеребе арқылы таңдатуды және дауыс беру нәтижесін көрермендерге ашық көрсетуді ұсынды.

Желі қолданушылары жеңімпазды жариялау сәтін де назардан тыс қалдырмады. Олардың бірі Асылым Өтепбергеннің есімі аталмай тұрып көзіне жас алғанын айтып, бұл жағдайға қатысты күмәнін білдірген.

“Аты аталмай жатып жылап тұр”, – деп жазды желі қолданушысы.

“Жүргізушілер бірін-бірі тыңдамады, марапаттау да әсерсіз өтті”

Сын тек сұрақтар мен дауыс беруге қатысты болған жоқ. Кейбір көрермендер жүргізушілердің сахнадағы әрекетін, қойылымның мазмұнын және жеңімпазды марапаттау рәсімін де ұйымдастырудағы кемшілік деп бағалады.

Дана есімді қолданушы жүргізушілердің бір-бірінің сөзін бөліп, қатысушыларға қосымша қысым тудырғандай әсер қалдырғанын жазды.

Сондай-ақ оның сөзінше, жеңімпазды марапаттау сәті де жоғары деңгейде ұйымдастырылмаған.

“Қазақ аруы атанған қызға лента тақты, тәж кигізді, болды. Шетелге жолдама сертификатын қолына ұстатпады, кем дегенде арнайы әсерлі рәсім болуы керек еді”, – деп жазды ол.

Бұдан бөлек, көрермен бүкіл бағдарлама “Қыз Жібекке” арналса да, фильмнің басты кейіпкерін сомдаған Меруерт Өтекешоваға сөз берілмегеніне таңғалды.

Ал Аман есімді қолданушы сахналық қойылымда қолданылған кейбір әзілдерді орынсыз деп есептеген.

“Әрине, заман талабына сай жаңашылдық керек. Бірақ жаңашылдық деген ұлттық дүниемізді қалай болса солай өзгерту немесе кез келген сөзді қолдану емес”, – деп жазды ол.

“Биылғы байқауда ешкім ерекше есте қалмады”

Ұйымдастырудағы кемшіліктер қатысушылардың өздерін көрсетуіне де әсер еткенін айтқандар бар.

Мәселен келесі желі қолданушысы байқаудан ерекше әсер алмағанын жеткізді.

“Осы жылғы “Қазақ аруы” қатты құлдырады. Ешкім өзін көрсете алмады. Ешкім ерекше есте қалмады. Кімге және не үшін дауыс беру керек еді? Қыздардың қобалжығанын түсінемін, бірақ соншалық емес қой. Тарихқа келгенде көбі қиналды. Биылғы тақырып “Қыз Жібек” болатынын алдын ала білді, сондықтан дайындалуға болатын еді”, – деп жазды ол.

Ал спортшы Қуат Хамитов байқаудың жалпы нәтижесіне наразылық білдіріп, оның атауын өзгертуді ұсынған.

“Мисс Қазақстан” мен “Қазақ аруы” – мағынасыз байқаулар! Елімізде қаншама сұлу қыз бар, ал сіздер бұл атақты кім көрінгенге бересіздер! Басқа елдер мұны көріп, Қазақстандағы ең сұлу қыз осы екен деп ойлауы мүмкін ғой?! Бұл байқауды “Қазақ аруы” емес, “Баян аруы” деп өзгерту керек. “Қазақ” деген сөзді қолданғанда, ол бүкіл ұлтқа қатысты болады. Біздің елде бұл атаққа лайықты, сұлу қыздар жетерлік”, – деп жазды спортшы.

Осылайша, әлеуметтік желіде айтылған сынның басым бөлігі қатысушылардың сырт келбетіне емес, оларды бағалау тәртібіне, сахнада өз қабілетін көрсету мүмкіндігіне және байқау бағдарламасының мазмұнына қатысты болды.

Айта кетейік, “Қазақ аруы – 2026” байқауында бас жүлдені Асылым Өтепберген жеңіп алса, екінші орынды қостанайлық Әйгерім Қайпен, үшінші орынды шымкенттік Сымбат Әбубәкір иеленді.

Еске салайық, бұған дейін танымал тележүргізуші әрі әнші Аша Матай “Қазақ аруы – 2026” байқауындағы әрекеті үшін әлеуметтік желіде қызу талқыға түсті. Желі қолданушылары жүргізушіні қатысушылардың сөзін бөліп, ойын толық жеткізуіне мүмкіндік бермеді деп сынап жатқаны хабарланған еді.

Жыл басында Шымкентте болған жүргізушілер арасында жанжалдың соңы 1 адамның өлімімен аяқталған еді. Енді бүгін осы іске қатысы барларға үкім шықты. Сот шешімі бойынша 6 адам кінәлі деп танылды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Судья Әбінұр Қарабаев кінәлілерге кемінде 20 жыл бас бостандығынан айыру жазасын тағайындады. Дәлірек айтқанда:

• Мақсұт Арысбаев – 23 жыл;

•  Рауан Іңкәрбеков – 22 жыл;
•  Дархан Қызбалаев – 22 жыл;
•  Әлихан Ерімбет – 21 жыл;
•  Бекасыл Жұманазар – 20 жыл;
•  Жанділдә Қуандықов – 20 жыл 6 айға сотталды.

Сотталушыларға кісі өлтіру, кісі өлтіруге оқталу, адам ұрлау және бұзақылық бойынша айып тағылды. Сот жәбірленушілер мен куәгерлердің айғақтарын, сараптама қорытындыларын, бейнежазбаларды және істің басқа да материалдарын зерттеді.

Үкім жарияланғаннан кейін Әбинұр Қарабаев соттың қандай мән-жайларды дәлелденді деп тапқанын және неліктен осыншама ұзақ мерзім тағайындағанын түсіндірді. 

"Сотталушылардың кінәсі сотта зерттелген дәлелдер негізінде анықталды. Кейбір айыптар алынып тасталды. Алайда адам өлтіру, адам ұрлау, жәбірленуші Қошкенбаевқа ауыр дене жарақатын салу және бұзақылық әрекеттері бойынша сотталушылар кінәлі деп танылды. Жасаған қылмыстарына сәйкес оларға жаза тағайындалды", – деп түсіндірді судья Әбінұр Қарабаев.

Жаза мерзімін белгілеу кезінде сот қылмыстардың сипатын ғана емес, сотталушылардың жеке басына қатысты мәліметтерді де ескерген. Судьяның айтуынша, олардың үшеуі бұған дейін де қылмыстық жауапкершілікке тартылған. Алайда бұл олардың қайтадан қылмыс жасауына кедергі болмаған.

"Арысбаев, Іңкәрбеков және Қызбалаевқа қатаңырақ жаза тағайындалды. Себебі олар бұған дейін де сотталған. Соттылығының өтелгеніне қарамастан, олар тиісті қорытынды жасамаған. Қылмыс күндізгі уақытта, қала ішінде жасалған. Сот осы мән-жайларды ескере отырып, оларға ұзақ мерзімге бас бостандығынан айыру жазасын белгіледі", – деді Әбінұр Қарабаев.

Сондай-ақ сот істі тергеу кезінде анықталған заңбұзушылықтар мен пробация қызметінің жұмысына да назар аударды. Сот талқылауының қорытындысы бойынша екі жеке қаулы шығарылды.

Оқиға қалай болды?

Бұл оқиға 2026 жылғы 20 қаңтарда Шымкент қаласында болған. Жол-көлік оқиғасынан басталған жанжал жаппай төбелеске ұласып, салдарынан 40 жастағы ер адам қаза тапты. Оқиға қаладағы Ерімбетов пен Рысқұлов көшелерінің қиылысында болған. Алдын ала мәлімет бойынша, екі көлік жол үстінде соқтығысқан. Осыдан кейін жүргізушілер мен жолаушылар арасында дау туындаған. Кейін жанжалға үшінші көлікпен келген адамдар да араласқан. Сөзге келіспеушілік көп ұзамай жаппай төбелеске айналған.

Төбелес кезінде суық қару қолданылып, бірнеше адам пышақ жарақатын алған. Олардың бірі – 40 жастағы Шымкент тұрғыны алған жарақатынан көз жұмды. Тағы бір зардап шеккен, 36 жастағы ер адам аса ауыр жағдайда ауруханаға жеткізілген.

Оқиғадан кейін әлеуметтік желілерде жанжалдың видеосы тарады. Кадрлардан бірнеше адамның көліктердің жанында төбелесіп жатқанын көруге болады.

Кей БАҚ өкілдерінің жазуынша, оқиғадан кейін белгісіз біреулер В.Колесниковты Toyota Camry көлігімен күштеп алып кеткен. Кейінірек полицейлер Camry және Lexus көліктерін тауып, зардап шегушіні ВАЗ-2114 көлігіне отырғызып, Ордабасы ауданына қарай алып кеткенін анықтады. Кешкі сағат 7-лер шамасында Темірлановка ауылындағы орталық аудандық аурухананың жанынан В.Колесниковтың денесі дене жарақатымен табылды.

Еске сала кетейік, Қостанайда жеңіл көлік пен жолаушылар автобусы соқтығысып, бір адам қаза тапты. Қостанай облыстық полиция департаменті Volkswagen Passat автокөлігі мен маршруттық автобус қатысқан жол-көлік оқиғасы бойынша сотқа дейінгі тергеу басталғанын хабарлады. Сонымен қатар полиция патрульдік көлік ішінен түсірілген видеоны да жариялады.

Қарағандыдағы Eurasian Foods кәсіпорнының аумағында химиялық қауіпті нысандағы шартты апатты жою жөніндегі тактикалық-арнайы оқу-жаттығулар өтті. Оған кәсіпорын мамандары, кәсіби апаттық-құтқару қызметі және Қарағанды облысының төтенше жағдайлар департаменті қатысты.

Оқу-жаттығу қорытындысы бойынша ТЖД басшылығы зауыт қызметкерлерінің кәсіби даярлық деңгейінің жоғары екенін атап өтті. Қызметкерлердің кәсіби білімі, практикалық және психологиялық дайындығы, сондай-ақ қажетті жабдықтармен қамтылуы жоғары бағаланды. 

"Eurasian Foods" АҚ басқарма төрағасы Олег Винокуров департамент тарапынан берілген жоғары бағаның кәсіпорын үшін маңызы зор екенін айтты. Оның сөзінше, компанияда қауіпсіздік мәселесіне айрықша басымдық беріледі.

Қала мен кәсіпорындардың төтенше жағдайларға дайындығын тексеру барысында аммиактың төгілуіне байланысты шартты апат сценарийі пысықталып, құтқару және апат салдарын жою жұмыстары жүргізілді.

Eurasian Foods тарапынан оқу-жаттығуға 23 қызметкер қатысты. Олар зардап шеккен адамды құтқару, су пердесін орнату және апат салдарын жою әрекеттерін пысықтады. Жаттығу кезінде жеке қорғаныш құралдары мен химиялық бақылау құрылғылары қолданылды.

Оқу-жаттығуға "ПАСС Көмір" ЖШС-нің 15 құтқарушысы мен үш техникасы қатысты. Олар қауіпті аймақтан зардап шеккен адамды алып шығу және су пердесін орнату әрекеттерін пысықтады.

Қарағанды облысының ТЖД оқу-жаттығуға 10 маман мен 3 техника бірлігін жұмылдырды. Құтқарушылар апат салдарын жоюмен қатар, химиялық зақымдану аймағын анықтау және бақылау бекетін ұйымдастыру әрекеттерін пысықтады. Мұндай шаралар қызметкерлердің төтенше жағдайға дайындығын арттырып, өндірістің қауіпсіз әрі тұрақты жұмысын қамтамасыз етуге бағытталған. 

"Eurasian Foods" АҚ – Қазақстанның май-тоңмай саласындағы жетекші кәсіпорындарының бірі. Қарағандыдағы зауыт өз тарихын 1971 жылдан бастап жүргізеді. Бүгінде кәсіпорын желісінде заманауи әлемдік сапа стандарттарына сай келетін өнімдердің кең ассортименті ұсынылған. Кәсіпорын Қазақстан мен Орталық Азиядағы ең ірі тамақ өнімдерін өндірушілердің бірі – Eurasian Foods Corporation холдингінің құрамына кіреді. Компания өнімдерін әлемнің 11 еліне, соның ішінде Қытай, Өзбекстан және Ресейге экспорттайды. Холдинг кеңінен танымал "3 желания", "Шедевр", "Золотой стандарт" және басқа да брендтермен жүздеген өнім түрлерін шығарады. Көпжылдық тәжірибе, өндірісті жаңғыртуға салынған ауқымды инвестициялар және қатаң сапа бақылауы компанияға ішкі және сыртқы нарықтарда берік позицияны сақтауға мүмкіндік береді.

Қазақстанда тұрмыстық зорлық-зомбылыққа ұшыраған әйелдер мен балаларға дүкендер мен дәріханалардан уақытша пана беру ұсынылды. Мұндай бастаманы Құрылтай депутаты Лариса Ли көтерді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Депутаттың айтуынша, зорлық-зомбылыққа немесе қудалауға ұшыраған адам үшін алғашқы минуттар өте маңызды. Алайда мұндай жағдайда полицияға баруға немесе жақындарынан көмек сұрауға мүмкіндік болмауы мүмкін.

"Зорлық-зомбылық немесе қудалау кезінде жәбірленушінің қашып құтылуына санаулы минуттары ғана болады. Қатты қорыққан, қолында телефоны мен ақшасы жоқ адам алыстағы полиция бөліміне барып, арыз жазып отырмайды. Егер жақын маңда паналайтын жер болмаса, ол қауіптен құтыла алмауы мүмкін", – деді Лариса Ли.

Осыған байланысты депутат "Үйден 60 секундтық жердегі пана" жобасын ұсынды. Оның аясында тұрғын үйлердің жанындағы дүкендерде, дәріханаларда және пәтер иелері кооперативтерінің кеңселерінде қауіпсіз орындар ашу көзделген. Мұндай орындарға PANA деген арнайы белгі қойылады. Қауіп төнген адам сол белгісі бар жерге кіріп, көмек сұрай алады.

Жобаға сәйкес, қызметкерлер жәбірленушіні қауіп төндірген адамнан қорғап, қажет болса алғашқы көмек көрсетіп, полиция мен басқа да тиісті қызметтерді шақыруы тиіс.

Депутаттың айтуынша, жобаны іске асыру үшін бюджеттен қосымша қаржы қажет емес. Бастаманы алдымен Астана, Көкшетау және Теміртау қалаларында сынақ ретінде енгізу ұсынылып отыр.

Еске салсақ, бұған дейін Павлодарда 12 жастағы оқушының ChatGPT арқылы бала кезінде көрген зорлық-зомбылығы туралы айтып, көмек сұрағанын жазған едік. Жасанды интеллекттің кеңесінен кейін қыз 111 байланыс орталығына хабарласып, басынан өткен жағдайды психологқа жеткізген. Кейін бұл іске қатысты қыздың 39 жастағы нағашысы сотқа тартылып, 20 жылға бас бостандығынан айырылды. Сот үкімі әзірге заңды күшіне енген жоқ.

Қазақстанда жаңа тұрғын үйлерге халықты мектеп, емхана, жол және басқа да қажетті нысандар салынғаннан кейін ғана қоныстандыру ұсынылды. Бұл бастаманы Құрылтай депутаты Юлия Кучинская көтеріп, премьер-министрдің орынбасары Қанат Бозымбаевқа депутаттық сауал жолдады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Депутаттың айтуынша, бүгінде Қазақстан халқының 64%-дан астамы қалаларда тұрады. Оның ішінде Астана, Алматы және Шымкентте қала тұрғындарының 37%-дан астамы шоғырланған. Алайда халық саны артқанымен, мектеп, емхана, жол және басқа да қажетті нысандардың құрылысы оған ілесе алмай отыр.

"Халықтың көптеп көшіп келуі инфрақұрылымның дамуын басып озды. Соның салдарынан жаңа аудандар мектептері мен емханалары жоқ, тұрғын үйлер ғана шоғырланған аумақтарға айналып жатыр. Ал жеке тұрғын үйлер ретсіз салынған аудандарда жол, кәріз жүйесі мен жарықтандыру жетіспейді", – деді Юлия Кучинская.

Осыған байланысты депутат жаңа тұрғын үйлерге халықты қоныстандыруды жол, су, кәріз жүйелері, мектеп пен емхана құрылысының кезең-кезеңімен аяқталуына байланыстыруды ұсынды.

Сонымен қатар мемлекеттік мекемелерді, жоғары оқу орындары мен ауруханаларды қала орталығынан шеткі аудандарға көшіру мәселесін көтерді.

"Тұрғын үйлер салынып жатыр, бірақ олардың жанында жұмыс орындары мен қажетті қызметтер жеткіліксіз. Сондықтан адамдар күн сайын жұмысқа барып-қайту үшін бірнеше сағатын жолға жұмсауға мәжбүр. Бұл олардың өмір сүру сапасына кері әсер етеді", – деді депутат.

Бұдан бөлек, Юлия Кучинская қала мен қала маңындағы елді мекендер арасында қоғамдық көлік қатынасын жақсартып, жүрдек электр пойыздарын іске қосуды ұсынды. Сондай-ақ елдегі 90 қаланың жағдайын зерттеп, олардың даму жоспарын қайта қарау қажет екенін айтты. Әсіресе шағын қалалардағы жұмыс орындарының тапшылығы мен ескірген инфрақұрылымға назар аудару керек екенін де атап өтті.

Еске салсақ, бұған дейін Құрылтай депутаты Мақсұт Насибулов мемлекет қаржысына салынатын тұрғын үйлердің ауласын абаттандыруды міндеттеуді ұсынғанын жазған едік. Депутаттың айтуынша, тұрғындарды баспанамен қамтамасыз ету ғана жеткіліксіз. Үйлердің ауласында балалар мен спорт алаңдары, жарықтандыру, жаяу жүргіншілер жолы және демалыс орындары болуы керек. Ол бұл талаптарды қаладағы ғана емес, ауылдардағы тұрғын үйлерге де енгізуді ұсынды.

Алматыда үш баласының көзінше азаматтық некедегі әйелін аса қатыгездікпен өлтірген бұрынғы полиция қызметкері 15 жылға бас бостандығынан айырылды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі КТК телеарнасына сілтеме жасап хабарлайды.

Алматыда азаматтық некедегі әйелін өлтірген бұрынғы полиция қызметкері Серік Накимов 15 жылға бас бостандығынан айырылды. Шамамен бір жарым жыл бұрын ол әйеліне балаларының көзінше 39 рет пышақ сұққан.

Сот шешімімен айыпталушы орташа қауіпсіздік мекемесінде жазасын өтейді.

Ер адам қылмысты аффект жағдайында жасағанын және есін тек ауруханада жиғанын айтқан. Алайда сот полиция қызметкерлерінің куәліктеріне сүйеніп, оның бұл уәжіне сенбеді.

Қайғылы оқиға өткен жылдың мамыр айында болған. Тергеу нұсқасы бойынша, отбасылық жанжал кезінде бұрынғы полицей азаматтық некедегі әйеліне бірнеше рет пышақтаған. Кейін өзіне қол жұмсамақ болғанымен, аман қалған. Ерлі-зайыптының үш баласы бар.

Сот Серік Накимовты аса қатыгездікпен адам өлтіргені үшін кінәлі деп таныды. Сондай-ақ марқұмның отбасына моральдық шығын ретінде 10 миллион теңге өтемақы төлеуге міндеттеді.

Марқұмның туыстары сот үкіміне көңілі толатынын жеткізді. Алайда олар айыпталушыны өмір бойына бас бостандығынан айыруды сұраған.

Еске салайық, бұған дейін Астанада Жазира есімді әйелді бұрынғы күйеуі Талант 16 рет пышақтаған. Марқұмның құрбысының айтуынша, ерлі-зайыпты 2015 жылы шаңырақ көтеріп, екі қыз тәрбиелеген. Кейін ажырасқанымен, бұрынғы күйеуі әйелді мазалап, бірнеше рет күш көрсеткен. Жазира оның үстінен 2026 жылдың 18 тамызы мен 7 қыркүйегінде полицияға арыз жазған. Тіпті ер адамның өзін пышақпен аңдып жүргенін де хабарлаған. Алайда арада көп уақыт өтпей, 23 қыркүйекте әйел кісі қолынан қаза тапты. Қазір күдікті ұсталып, адам өлтіру дерегі бойынша тергеу жүргізіліп жатыр. Марқұмның артында екі қызы қалды.

Үкімет отырысында қордың басқарма төрағасы Нұрлан Жақыпов Самұрық-Қазынаның табысы жайлы баяндады. Сөзінше, табыс 13%-ға ал таза табыс 19%-ға өскен. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Сондай-ақ директорлар кеңесінде жалпы құны 43,8 триллион теңге болатын 69 ірі инвестициялық жобаның жүзеге асырылу барысы қаралды. Олардың басым бөлігі мұнай-газ саласына, мұнай-газ химиясына және дәстүрлі энергетикаға тиесілі. Бұдан бөлек, газ тасымалдау және энергетикалық инфрақұрылымды, көлік пен коммуникация салаларын дамытуға бағытталған жобалар бар.

Қазір 44 жоба бойынша құрылыс-монтаж жұмыстары жүргізіліп жатыр. Қалған жобалар бойынша әлі жұмыс істеліп жатыр.

Қордың биыл іске қосқан маңызды жобаларының бірі – Қазақстан мен Әзербайжан арасындағы ұзындығы 380 шақырым болатын талшықты-оптикалық байланыс желісі. Ол қазан айында пайдалануға берілді. Жоба екі ел арасындағы деректер алмасу мүмкіндігін кеңейтіп, цифрлық байланысты нығайтуға бағытталған.

Сонымен қатар қор алғаш рет қытай юанімен 3 миллиард юань көлемінде облигация шығарды. Олар Гонконг қор биржасы мен "Астана" халықаралық биржасына орналастырылды. Бұл қадам қордың халықаралық капитал нарығына шығу мүмкіндігін кеңейтіп, Қазақстан экономикасына қосымша инвестиция тартуға жол ашады.

Көлік саласындағы маңызды жобалардың бірі – Дарбаза – Мақтаарал жаңа теміржол желісі. Қазан айында осы бағыт бойынша Қазақстан көмірін Өзбекстанға жеткізген алғашқы жүк пойызы жолға шықты. Жаңа теміржол желісі жүк тасымалының көлемін арттырып, Орталық Азия елдеріне қазақстандық өнімдерді экспорттауға мүмкіндік береді.

Отандық өндірушілерді қолдау аясында қордың қазақстандық компаниялардан сатып алған тауарлары мен қызметтерінің көлемі де артқан. Тоғыз айда бұл көрсеткіш шамамен 1,4 триллион теңгеге жетті. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 45%-ға көп. Ал офтейк-келісімшарттардың көлемі 73 миллиард теңгені құрады.

Бұдан бөлек, қор әлеуметтік нысандар құрылысын жалғастырып жатыр. 2027–2028 жылдары Астана, Түркістан және Петропавл қалаларында бірқатар ірі медициналық нысанды аяқтау жоспарланған. Сондай-ақ инклюзивті спорт, оңалту, білім беру және мәдениет салаларындағы жобалар жүзеге асырылмақ.

Үкімет отырысының қорытындысы бойынша Премьер-министр қор мен оның еншілес компанияларының басшылығын инвестициялық жобалардың мерзімін бұзғаны үшін сынға алды. Ол жобалардың уақытында жүзеге асырылуын қатаң бақылауға алуды және оларды іске асыру кезінде отандық тауарлар мен қызметтердің үлесін арттыруды тапсырды.

Сонымен қатар Түркістан, Қызылорда, Алматы және Екібастұз қалаларында жаңа энергия өндіру қуаттарын іске қосу, газ өңдеу зауыттарын салу сияқты жобалардың уақытында аяқталып, пайдалануға берілуін ерекше бақылауда ұстауды міндеттеді.

Еске сала кетейік, Қайрат Мақсұтов "Самұрық-Энерго" АҚ басқарма төрағасы қызметінен босатылды. Үкіметтің мәліметінше, тиісті шешімді компанияның басқармасы қабылдаған. Бұл шешім компанияның инвестициялық жобалары баяу жүріп жатқандықтан және жаңа қуат көздерін іске қосу мерзімі нашар бақыланғандықтан қабылданған.

Қазақстанда қылмыстан зардап шеккен азаматтарға өтемақы төлеу үшін құрылған қорда 8,5 миллиард теңге пайдаланылмай жатыр. Осыған байланысты Құрылтай депутаты Снежанна Имашева өтемақы мөлшерін көбейтіп, оны алу тәртібін жеңілдетуді ұсынды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Осы ретте Снежанна Имашева бас прокурор Берік Асыловқа, ішкі істер министрі Ержан Сәденовке және қаржы министрі Мәди Тәкиевке депутаттық сауал жолдады.

Депутаттың айтуынша, 2018 жылдан бері жұмыс істейтін жәбірленушілерге өтемақы төлеу қоры қылмыстан зардап шеккен азаматтардың кейбір санаттарына бір реттік қаржылай көмек көрсету үшін құрылған. Бұл қаражат емделуге, оңалтуға немесе жерлеу шығындарын өтеуге беріледі. Қорға 9 миллиардтан астам теңге жиналған. Алайда осы уақыт ішінде шамамен 5 500 адамға небәрі 855 миллион теңгеден астам өтемақы төленген.

"Біздің ойымызша, өтемақы алуға құқығы бар азаматтардың саны бұдан әлдеқайда көп болуы мүмкін. Сондықтан олардың не себепті көмекке жүгінбейтінін анықтау қажет. Сондай-ақ зардап шеккен азаматтардың мұндай өтемақы туралы қаншалықты хабардар екенін тексеру маңызды", – деді Снежанна Имашева.

Өтемақы мөлшерін көбейту ұсынылды

Қазір қылмыстан зардап шеккен азаматтардың заңда белгіленген санаттарына 30-дан 50 айлық есептік көрсеткішке дейін бір реттік өтемақы төленеді. Депутат бұл соманы көбейту қажет деп есептейді. Сонымен қатар зардап шеккен азаматтардың ақшаны ұзақ күту мәселесін де көтерді. 

"Жәбірленушілерге өтемақы төлеуді жеделдету керек. Ол үшін азаматтарды дер кезінде хабардар етіп, қажетті құжаттарын жинауға және ақшасын алуға мүмкіндік беретін бірыңғай электронды жүйе қажет. Бұл қор қаражатының қалай жұмсалып жатқанын бақылауға да көмектеседі", – деді депутат.

Снежанна Имашева мұндай жүйені Бас прокуратураның Құқықтық статистика және арнайы есепке алу комитеті негізінде құруды ұсынды.

Бұдан бөлек, депутат сотталған адамдардан қор төлеген өтемақыны қайтарып алу жұмысы да тиісті деңгейде жүргізілмей отырғанын айтты. Осыған байланысты ол Үкіметке Жәбірленушілерге өтемақы төлеу қорының жұмысын жан-жақты тексеріп, өтемақы мөлшерін арттыруды, оны тағайындау мен төлеуді толық автоматтандыруды ұсынды.

Депутат құзырлы органдардан көтерілген мәселелер бойынша қабылданған шешімдер туралы заңда белгіленген мерзімде жауап беруді сұрады.

Еске салсақ, бұған дейін Құрылтай депутаты Шахмардан Байманов "Дипломмен ауылға!" бағдарламасы арқылы баспаналы болған 9 мыңнан астам маманның міндетті жұмыс істеу мерзімі аяқталған соң ауылдан көшіп кеткенін айтып, депутаттық сауал жолдаған еді.

Үкіметтегі брифингте премьер-министрдің бірінші орынбасары Нұрлыбек Нәлібаев елдегі Зайсан, Катонқарағай және Кендірлі әуежайлары 2027 жылдың алғашқы жартыжылдығында жолаушыларды қабылдай бастайтынын мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Оның айтуынша, Зайсан мен Кендірлідегі әуежайлардың құрылысын 2026 жылдың соңына дейін аяқтау жоспарланған. Ал Катонқарағайдағы әуежай 2027 жылдың ақпанында дайын болады. Құрылыс аяқталғаннан кейін нысандардың құжаттарын рәсімдеп, тиісті лицензия алу қажет.

Әуежайлардың құрылысы 2024 жылы басталған. Нәлібаевтың мәліметінше, Зайсандағы әуежай құрылысына шамамен 68 миллиард теңге, Кендірлідегі нысанға 69 миллиард теңге, ал Катонқарағайдағы әуежайға 89 миллиард теңге жұмсалады. Құрылыс барысын әкімдіктер күнделікті бақылап отыр.

Нәлібаев биыл маусым айында үш нысанның да құрылысымен танысқан.

 Бұған дейін не белгілі болды?

Бұған дейін үкімет президент Жолдауын іске асыру жөніндегі жоспарды бекіткен еді. Құжатта Зайсан, Катонқарағай және Кендірлі әуежайларын 2027 жылдың мамырында пайдалануға беру жоспарланғаны көрсетілген. Ал Нұрлыбек Нәлібаев нысандардың толық іске қосылу мерзімін 2027 жылдың алғашқы жартыжылдығы деп атады.

Қазан айының басында Кендірлі әуежайының құрылыс жұмыстары 54%-ға, Зайсанда 95,3%-ға, ал Катонқарағайда 79%-ға орындалғаны хабарланған. Ол кезде үш әуежайдың құрылысын 2026 жылдың соңына дейін аяқтау жоспарланған еді.

Еске салайық, бұған дейін Вьетнамның Sun PhuQuoc Airways және Таиландтың Siam Wings Airlines әуе компаниялары Қазақстанға рейс орындау жоспарын жариялаған еді. Алайда ұшудың нақты мерзімі мен бағыттары әзірге белгісіз. Сонымен қатар биыл маусым айынан бастап Арменияның FlyOne Armenia және Өзбекстанның My Freighter (Centrum Air) әуе компаниялары Қазақстанға рейс орындай бастаған.

Қазақстанда "Дипломмен ауылға!" бағдарламасы арқылы баспаналы болған 9 мыңнан астам маман міндетті жұмыс істеу мерзімі аяқталған соң ауылдан көшіп кеткен. Осыған байланысты Құрылтай депутаты Шахмардан Байманов ауылға барған жастарды тұрақтандыру үшін жаңа бастама ұсынды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

"Ауыл" партиясы фракциясының мүшесі Шахмардан Байманов премьер-министр Олжас Бектеновке жолдаған депутаттық сауалында ауылға маман тартумен шектелмей, олардың сол жерде тұрақтап қалуына жағдай жасау мәселесін көтерді. Депутаттың мәліметінше, "Дипломмен ауылға!" бағдарламасы аясында 55 237 маман баспана алуға жеңілдетілген несие алған. Олардың 95,4%-ы ауылда кемінде үш жыл жұмыс істеу міндетін орындаған. Алайда міндетті мерзімі аяқталғаннан кейін 9 321 маман ауылдан көшіп кеткен. Тағы 2 532 адам келісімшартты мерзімінен бұрын бұзған.

"Ауылдық квота жастарға білім алуға, ал "Дипломмен ауылға!" жобасы мамандарға баспаналы болуға мүмкіндік береді. Бұл – оң нәтиже. Алайда бес жылдан кейін қанша маманның ауылда тұрақтап қалғаны есепке алынбайды. Сондықтан мемлекеттік қолдаудың ұзақ мерзімді нәтижесін бағалау маңызды", – деді Шахмардан Байманов.

Ауылға барған жастарды тұрақтандырудың жаңа жолы ұсынылды

Депутат ауыл жастарын қолдау үшін "Туған жерге – жас маман" атты бастама көтерді. Оның аясында әр аудан алдағы үш жылда қандай мамандар қажет болатынын алдын ала анықтауы керек. Әкімдіктер жұмыс берушілермен бірлесіп, бос жұмыс орындары мен жаңа жобалар туралы мәлімет жинап, оны студенттерге жеткізуге тиіс. Сондай-ақ жоғары оқу орындары, әкімдіктер мен мансап орталықтары түлектердің ауылдан жұмыс табуына және "Дипломмен ауылға!" бағдарламасы арқылы баспана алуына көмектесуі ұсынылды.

Бұдан бөлек, мемлекеттік қолдау алған жастардың бір, үш және бес жылдан кейін қайда жұмыс істеп жүргенін бақылау үшін арнайы цифрлық жүйе енгізу көзделген.

"Біз жаңа бағдарлама немесе қосымша қаржы сұрамаймыз. Мақсатымыз – қолданыстағы мемлекеттік қолдауды өзара байланыстырып, тиімділігін арттыру. Ең бастысы – ауыл жастарының диплом алып қана қоймай, туған жерінде тұрақты жұмыс істеп, өз болашағын құруына жағдай жасау", – деді депутат.

Айта кетейік, 2026 жылы "Дипломмен ауылға!" бағдарламасы бойынша тұрғын үй несиелеріне 25 миллиард теңге қарастырылған.

Сонымен қатар Шахмардан Байманов 2029 жылдың соңына дейін шамамен 6,5 триллион теңге бағыттау жоспарланған "Халықтық құрылыс" бастамасына да тоқталды. Оның айтуынша, жаңадан салынатын нысандарға қажетті мамандарды қазірден бастап даярлау маңызды.

Еске салсақ, Шығыс Қазақстан облысының Марқакөл ауданында жас медицина қызметкері "Дипломмен – ауылға" бағдарламасы арқылы 5 миллион теңге бюджеттік кредит пен 345 мың теңге көтерме жәрдемақы алғанымен, ауылда кемінде үш жыл жұмыс істеу міндетін орындамағаны туралы жазған едік. Прокуратура ауданда осындай заңбұзушылықтардың жалпы сомасы 10,6 миллион теңгеге жеткенін хабарлаған. Тексеруден кейін оның 2,95 миллион теңгесі бюджетке қайтарылған.

Қарағанды тұрғыны ағасы қайтыс болғаннан кейін мұрагерлік мерзімін қалпына келтіру үшін қала әкіміне қарсы сотқа талап арыз түсірді. Ер адам 2020 жылы қайтыс болғанымен, оның өлімі ресми түрде алты жылдан астам уақыт өткен соң ғана тіркелген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Ағасының қайтыс болғаны 6 жылдан кейін тіркелген

Қазыбек би ауданының №2 аудандық сотының мәліметінше, әйел мен оның ағасы тұрғын үйді тең үлеспен иеленген. Ер адам қайтыс болғаннан кейін үйдің жартысы оның мұрагерлеріне өтуі тиіс еді.

Медициналық куәлікке сәйкес, әйелдің ағасы 2020 жылғы 9 ақпанда қайтыс болған. Алайда оның өлімі мемлекеттік тіркеуден тек 2026 жылғы 16 маусымда, яғни алты жылдан астам уақыт өткен соң өткен.

Әйел нотариусқа жүгінгенде, оған мұрагерлік құқығы туралы куәлік беруден бас тартылған. Бұған заңда белгіленген мұраны қабылдаудың алты айлық мерзімін өткізіп алуы себеп болған.

Сот қандай шешім шығарды?

Осыдан кейін әйел Қарағанды қаласының әкіміне қарсы сотқа талап арыз түсіріп, мұраны қабылдау мерзімін қалпына келтіруді сұраған. Сот істің мән-жайын зерттеп, мерзімнің дәлелді себептермен өткізіліп алынғанын анықтады.

Ағасының қайтыс болғаны мемлекеттік тіркеуден өткенге дейін әйел мұрагерлік құқығын тиісті түрде рәсімдей алмаған. Ал өлім ресми тіркелгеннен кейін алты ай ішінде сотқа жүгінген.

Нәтижесінде сот әйелдің талабын қанағаттандырды. Мұраны қабылдау мерзімін қалпына келтіріп, оны тұрғын үйдің жартысын мұраға қабылдаған деп таныды.

Еске сала кетейік, адам қайтыс болғаннан кейін оның Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорындағы жинақтары жоғалып кетпейді. Отбасы мүшелері жерлеу рәсімін ұйымдастыруға арналған біржолғы төлем ала алады, ал қалған қаражат мұрагерлеріне беріледі.

Танымал тележүргізуші әрі әнші Аша Матай “Қазақ аруы – 2026” байқауындағы әрекеті үшін әлеуметтік желіде қызу талқыға түсті. Желі қолданушылары жүргізушіні қатысушылардың сөзін бөліп, ойын толық жеткізуіне мүмкіндік бермеді деп сынап жатыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

3 қарашада Алматыда өткен “Қазақ аруы – 2026” ұлттық сұлулық байқауының сұрақ-жауап кезеңі көптің назарын аударды. Бұл кезеңде аруларға берілген сұрақтарға жауап беріп, өз ойларын жеткізу үшін бір минут уақыт қарастырылған. Алайда көрермендердің бір бөлігі жүргізуші Аша Матайдың қатысушылармен қарым-қатынасына көңілі толмағанын жазды.

Әсіресе Threads желісінде  қолданушылар тележүргізушінің қыздардың сөзін бөліп, қосымша сұрақтар қойғаны сынға алды. Пікір білдірушілердің айтуынша, сахнада онсыз да қобалжып тұрған аруларға мұндай әрекет ойын жинақтап, еркін жауап беруіне кедергі келтірген.

“Асылым, жаным” деп, басқа қыздарға дөрекі сөйлеп, сұрақтарын қайталамай қойып, әр сөзіне араласып, дұрыс жауап беріп тұрған қыздарға қосымша сұрақ қойып, уақытын алды. Мүлде дұрыс емес. Жүргізуші таңдаудан қате кетіпті”, – деп жазды желі қолданушыларының бірі.

Тағы бір қолданушы көпшілік алдында жүрген адамның әдеп пен сыйластықты сақтауы маңызды екенін атап өтті.

“Қыздар бұл байқауға өздерін, өнері мен қабілеттерін көрсету үшін келді. Олар біреудің сөйлеу мәнерінен ыңғайсыз жағдайға түспеуі керек. Танымалдық пен тәжірибе қарапайым құрметті ұмытуға себеп болмауға тиіс”, – деп пікір білдірді ол.

Ал кейбір көрермендер жүргізушінің қыздарға қолдау көрсетудің орнына, тапсырманы қиындатып жібергенін алға тартты.

“Аша Матай неге ақылды болып көрінуге тырысып тұр? Онсыз да қобалжып тұрған қызға керісінше қолдау көрсету керек емес пе?” – деп жазды желідегілер.

Таяу Шығыс туралы сұрақ та талқыға түсті

Байқау барысында Аша Матай қатысушылардың біріне Таяу Шығыстағы тоқтаусыз жалғасып жатқан қақтығыс туралы сұрақ қойған. Желіде тараған видеода бойжеткен сауалдың мәнін толық түсінбегенін айтып, тосылып қалған.

Бұл жағдай да әлеуметтік желіде түрлі пікір туғызды. Бірқатар қолданушы сұлулық байқауында күрделі халықаралық саяси мәселелерді қозғау қаншалықты орынды екенін талқыласа, енді бірі қатысушыға қойылған сұрақтың күтпеген жерден берілгеніне назар аударды.

Желіде “Жауабы қағазда дайын тұрса, мен де білер едім”, “Аша, сен қатысушы емессің ғой” деген сарындағы пікірлер де тарады.

Айта кетейік, биылғы “Қазақ аруы – 2026” байқауында бас жүлдені Алматыдан қатысқан 20 жастағы Асылым Өтепберген жеңіп алды. Ол көрермендердің 17 164 дауысын жинаған. Жеңімпазға дизайнер Аида Кауменованың авторлық шапаны мен шетелге саяхат жолдамасы табысталды.

Байқауды продюсер Баян Алагөзоваға тиесілі BM Production орталығы ұйымдастырды.

Еске салайық, бұған дейін әншілер Тамара Асар мен Аша Матай депутаттыққа ұсынылғаны хабарланған еді. Оның депутаттыққа баруы әлеуметтік желіде біраз уақыт қызу талқыланды. Бір тарап өнер адамдарының саясатқа келуін сынаса, енді бірі кез келген азаматтың қоғамдық-саяси өмірге араласуға құқығы барын алға тартты.

Кейінірек танымал тележүргізуші, “Қазақстан Халық партиясының” атынан кандидат ретінде тіркелген Аша Матай өзін ашық пікірталасқа шақырған белгілі заңгер Мейірман Шекеевтың ұсынысынан бас тартты.

Қазақстанда ветеринар мамандардың орташа жалақысы қазіргі 220 мың теңгеден 500 мың теңгеге дейін өсуі мүмкін. Бұл туралы Құрылтай депутаты Серік Егізбаев ветеринария мәселелеріне қатысты заң жобасын талқылауға арналған арнайы брифингте айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.  

Депутаттың айтуынша, ауылдық жерлерде ветеринар мамандар жетіспейді. Сондықтан жаңа заң жобасында олардың еңбек жағдайын жақсартуға және қосымша әлеуметтік қолдау көрсетуге басымдық берілген.

"Қазір ветеринар мамандардың орташа жалақысы 220 мың теңгені құрайды. Заң қабылданған жағдайда оны 500 мың теңгеге дейін көтеруді болжап отырмыз. Оның ішінде қосымша төлемақылар да бар. Бұл мамандарға едәуір көмек болады деп ойлаймыз", – деді Серік Егізбаев.

Сонымен қатар ғылыми дәрежесі бар ветеринарларға қосымша ақы төлеу көзделген. Мәселен, ғылым кандидаттарына ай сайын 17 айлық есептік көрсеткіш, яғни шамамен 73 мың теңге, ал ғылым докторларына 34 АЕК немесе 143 мың теңге көлемінде үстемеақы берілмек.

Бұдан бөлек, ветеринарларды арнайы жұмыс киімімен қамтамасыз ету жоспарланып отыр. Депутаттың сөзінше, жазғы жұмыс киімінің бағасы 70–80 мың теңге болса, қысқы киім шамамен 200 мың теңге тұрады. Қазір мамандар бұл киімдерді өз ақшасына сатып алады. Енді арнайы киімге бюджеттен 1,8 миллиард теңге бөлу қарастырылып отыр. Серік Егізбаев бұл өзгерістер жастардың ветеринария саласына қызығушылығын арттырады деп есептейді.

Еске салсақ, Құрылтай депутаттары ветеринария мәселелеріне қатысты заң жобасын бірінші оқылымда мақұлдады. Құжатта ветеринарлардың әлеуметтік жағдайын жақсартумен қатар, ет өнімдерінің қауіпсіздігін бақылауды күшейту және малға арналған дәрілердің сапасын қадағалау көзделген.

Алматы облысында бұралқы жануарларға арналған Dog House "Твардовский дом" панасының иесі Владимир Тепляковты өлтірді деген күдікпен ер адам ұсталды. Ол қазір қамауға алынған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Алматы облыстық полиция департаментінің мәліметінше, жедел-іздестіру шаралары барысында күдіктінің жеке басы анықталып, ұсталған.

Полиция күдіктінің аты-жөні мен оны ұстауға қатысты өзге де мәліметтерді тергеу құпиясына байланысты жарияламады.

Сондай-ақ қылмыстық істің тергелу барысы департамент басшылығының ерекше бақылауында екені айтылды.

Панажай иесінің өлімі туралы не белгілі?

Владимир Тепляковтың қаза болғаны туралы ақпарат алғашында әлеуметтік желілерде тараған. Оның таныстары көңіл айтып, кейін ер адамның өлтірілгені туралы жазбалар жариялана бастаған. Кейбір мәліметтерде оның денесінен оқ жарақаттары табылғаны айтылды.

7 қазанда полиция кісі өлтіру дерегін растап, сотқа дейінгі тергеу басталғанын хабарлаған.

Ер адам қайтыс болғаннан кейін оның панажайында 90-ға жуық ит қараусыз қалған. Әлеуметтік желілерде жануарлардың далада, қажетті күтімсіз қалғаны туралы ақпарат тарады. Осыдан кейін еріктілер мен жануарларды қорғаушылар иттерге жаңа иесін іздеуге кіріскен.

27 қазанда Алматыдағы "Дос" панасы Владимир Тепляковтың қарауында болған 41 итті өз қамқорлығына алғаны белгілі болды. Бұл туралы еріктілер Instagram парақшасында хабарлады. Ал қалған жануарларды әлеуметтік желідегі мәліметтерге сәйкес, тұрғындар үйлеріне алып кеткен.

Қазақстан бюджет шығындарын жабу үшін Азия даму банкінен 227,4 миллиард теңге қарыз алмақ. Құрылтай депутаттары осыған қатысты заңды екі оқылымда қабылдады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қазақстан мен Азия даму банкі арасындағы келісімге 2026 жылғы 11 қыркүйекте қол қойылған еді. Келісімге сәйкес, Қазақстан 3,4 миллиард қытай юані немесе 227,4 миллиард теңге көлемінде қарыз алады.

Қарыз 15 жылға беріледі. Оның алғашқы үш жылында жеңілдік кезеңі қарастырылған. Жылдық пайыздық мөлшерлемесі – 1,69%-ды құрап отыр. Ал алынған, бірақ әлі пайдаланылмаған ақша үшін жылына 0,15% комиссия төленеді.

Алынған қаражат әлеуметтік салаға, жол және көлік инфрақұрылымын дамытуға, өнеркәсіпке, білім беруге және бюджеттегі басқа да маңызды шығындарды қаржыландыруға жұмсалмақ.

Құрылтай депутаттары Қазақстан мен Азия даму банкі арасындағы қарыз туралы келісімді ратификациялау жөніндегі заңды екі оқылымда қабылдады.

Қазақстан келесі жылы тағы қанша қарыз алмақ?

Құрылтай отырысында Қаржы министрі Мәди Тәкиев Қазақстанның сырттан қарыз алу жоспарына да тоқталды. Оның айтуынша, 2027 жылы бюджет тапшылығы 4,5 триллион теңге болады деп болжанып отыр. Соның 1,5 триллион теңгесін халықаралық қаржы ұйымдарынан алынатын қарыз есебінен жабу жоспарланған.

"Біз бұған дейін үш халықаралық қаржы ұйымынан қарыз алдық. Олар – Дүниежүзілік банк, Азия даму банкі және Азия инфрақұрылымдық инвестициялар банкі. Сонымен қатар Қытай нарығында облигациялар шығардық. Енді биылғы жылдың соңына дейін нарықтағы жағдайға қарап, қосымша қаржы тарту мәселесін қарастырамыз", – деді Мәди Тәкиев.

Министрдің сөзінше, биыл тағы 500 миллион доллар көлемінде қаржы тарту мүмкіндігі қарастырылып жатыр. Егер нарықтағы жағдай қолайлы болса, қаражатты еуромен тарту жоспарланған.

Еске салсақ, бұған дейін Құрылтай Қазақстан мен Азия инфрақұрылымдық инвестициялар банкі арасындағы әріптестік туралы келісімді ратификациялаған еді. Келісім аясында жол, теміржол, энергетика, тұрғын үй және басқа да инфрақұрылымдық жобаларға қаржы тарту көзделген. Қазақстан мен банк 2025–2029 жылдарға жалпы құны 6 миллиард долларға дейін жететін жобаларды бірлесіп жоспарлаған.

Қазақстанда арнайы белгіленген орындардан тыс жерде мал сойып, оның етін мейрамханалар мен дәмханаларға өткізуге тыйым салынбақ. Сондай-ақ базарлардағы еттің қауіпсіздігін бақылау күшейтіліп, малға адамдарды емдеуге арналған антибиотиктерді қолдануға шектеу қойылады. Құрылтай депутаттары ветеринария мәселелеріне қатысты заң жобасын бірінші оқылымда мақұлдады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Заң жобасын таныстырған депутат Серік Егізбаевтың айтуынша, өзгерістер мал ауруларының алдын алуға, азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуге және ветеринар мамандардың жағдайын жақсартуға бағытталып отыр.

Мейрамханалар мен дәмханаларға ет жеткізу тәртібі өзгереді

Заң жобасына сәйкес, мейрамханалар мен дәмханаларға ет өткізу үшін малды арнайы белгіленген орындарда ғана союға рұқсат етілмек. Сондай-ақ сою алдында ветеринариялық тексеруден өтпеген малдың етін және арнайы сараптамадан өтпеген өнімдерді қоғамдық тамақтану орындарында пайдалануға шектеу қойылады.  

Жаңа талаптарға сәйкес, ветеринариялық құжаты жоқ ет пен басқа да мал өнімдерін тексеру үшін етті уақытша алып қоюға мүмкіндік беріледі. Кейін мұндай өнімдерге арнайы зертханалық сараптама жүргізіледі. Сонымен қатар ет, сүт және басқа да мал өнімдері сатылатын базарлар мен сауда орындарында ветеринариялық бақылау тұрақты жүргізіліп тұрмақ.

Мал иелері малды сойғаны немесе сатқандығы туралы тиісті мекемелерге белгіленген мерзімде хабарлауға міндеттеледі. Егер малдың сырғасы жоғалса немесе бүлінсе, бұл туралы да мәлімет беруі қажет.

Малға адам антибиотиктерін беруге тыйым салынады

Заң жобасында ет, сүт және басқа да азық-түлік өнімдерін алу үшін өсірілетін малға адамдарды емдеуге арналған антибиотиктер мен өсуін тездететін препараттарды қолдануға тыйым салынады. Сондай-ақ малдан аса қауіпті жұқпалы ауруға күдік туындаса, нақты диагноз қойылғанға дейін оны оқшаулауға, союға, сақтауға және тасымалдауға уақытша шектеу енгізілмек.

Мал шаруашылықтарында ветеринар болуы міндеттеледі

Жаңа талаптар бойынша ұйымдасқан шаруашылықтарда ветеринар дәрігер міндетті түрде жұмыс істеуі немесе шаруашылық сырттан тиісті маманды тартуы керек. Мал қорымдары, сою орындары, ет пен басқа да өнімдер сақталатын қоймаларды тексеру тәртібі де өзгермек. Оларды бақылау Кәсіпкерлік кодексіндегі жалпы тәртіппен емес, ветеринария саласына арналған арнайы заң талаптарымен жүргізіледі.

Ветеринарларға қосымша төлем беріледі

Серік Егізбаевтың айтуынша, ауылдық жерлерде ветеринар мамандар жетіспейді. Осыған байланысты заң жобасында олардың әлеуметтік жағдайын жақсарту қарастырылған. Атап айтқанда, ветеринарларға жыл сайынғы ақылы еңбек демалысы кезінде сауықтыру үшін кемінде екі лауазымдық айлықақы мөлшерінде жәрдемақы төлеу ұсынылған.

Ғылыми дәрежесі бар мамандарға да қосымша ақы қарастырылған. Ғылым кандидаттарына 17 АЕК, ал ғылым докторларына 34 АЕК мөлшерінде үстемеақы төленетін болады. Сонымен қатар ветеринарларды арнайы киіммен қамтамасыз ету және олардың кәсіби құқықтарын қорғайтын ветеринариялық палата құру жоспарланып отыр.

Сонымен қатар енді қауіпті ауруға шалдыққан мал мемлекет шешімімен жойылса, оның құны иесіне өтеледі. Бұл жұмысқа Республикалық эпизоотияға қарсы жасақ жауапты болмақ.

Серік Егізбаевтың айтуынша, жаңа өзгерістерді жүзеге асыру үшін жыл сайын бюджеттен шамамен 27 миллиард теңге бөлу жоспарланған. Құрылтай депутаттары заң жобасын бірінші оқылымда мақұлдады.

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстанда жеңілдетілген несиені тек чип орнатылған малға беру жоспарланып отырғаны хабарланған еді. Ауыл шаруашылығы вице-министрі Аманғалий Бердалиннің айтуынша, енді мемлекеттік қолдау алу үшін шаруалар малын өз қаражатына тіркеп, чип орнатуға тиіс болады. Бұл қадам мал басын нақты есепке алып, бөлінген қаржының мақсатты жұмсалуын бақылау үшін қажет.

Алматы тұрғындары қараша айынан бастап жылу ақысын жаңа форматтағы түбіртек бойынша төлейді. Енді құжатта пәтердің әр шаршы метрі үшін есептелген сома ғана емес, тұтынылған жылу көлемі мен бір гигакалорияның тарифі де көрсетіледі. Бұл өзгеріс тұрғындарға төлемнің қалай есептелгенін түсінуге мүмкіндік береді. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

“Алматы жылу желілері” компаниясының мәліметінше, жаңа формат 2026 жылдың қарашасынан бастап енгізіледі.

Бұған дейін жылу ақысы қалай көрсетілді?

Бұған дейін түбіртекте жылу төлемі пәтердің бір шаршы метріне шаққандағы теңгемен көрсетілетін. Ал бекітілген тариф бір гигакалория жылудың құны бойынша есептеледі. Сондықтан кейбір тұрғындар тариф өзгермесе де, жылу төлемінің неге ай сайын әртүрлі болатынына түсінбей жүрген. Мұның себебі – әр көпқабатты үйдің жылу тұтыну көлемі бірдей емес. Әр ғимараттың қанша жылу пайдаланғанын ортақ үй есептегіші тіркейді.

Енді түбіртекте не көрсетіледі?

Қарашадан бастап “Жылыту” деген жолда үш негізгі көрсеткіш болады:

• Жылу көлемі – есептік кезеңде тұтынылған гигакалория саны;
• Тариф – бір гигакалорияның құны;
• Есептелген сома – тұрғын төлеуге тиіс жалпы қаражат.

Осылайша, алматылықтар өз үйіне есептелген жылу көлемін, бір Гкал бағасын және төлемнің жалпы сомасын жеке-жеке көре алады. Компанияның түсіндіруінше, жаңа формат төлемнің неден құралатынын ашық көрсетіп, жылу шығынын түсінуді жеңілдетуге бағытталған.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда жарық, су мен жылу тарифтері жыл соңында өсуі мүмкін екені айтылған.

Қазақстан қорғаныс министрлігінің басшылық құрамына әскери салада тәжірибесі жоқ екі азамат келді. Бұрынғы мәжіліс депутаты Татьяна Савельева мен "Ұлттық ақпараттық технологиялар" АҚ-ның экс-басшысы Дәулет Бекманов министрдің орынбасарлары болып тағайындалды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Informburo.kz порталына сілтеме жасап хабарлайды.

24 қыркүйекте президент Дәулет Бекмановты қорғаныс министрінің орынбасары етіп тағайындады. Ол бұған дейін әскери салада жұмыс істемеген. 2025 жылдың шілдесінен бастап "Ұлттық ақпараттық технологиялар" АҚ-ны басқарған. Сондай-ақ "Қазпошта" АҚ-да басқарушы директор және цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігінің мемлекеттік қызметтер комитетінің төрағасы болған.

Ал 7 қазанда Татьяна Савельева қорғаныс министрінің орынбасары қызметіне кірісті. Ол 2023 жылдан бастап мәжіліс депутаты болған, оған дейін қаржы вице-министрі қызметін атқарған. Биыл жазда I шақырылымдағы Құрылтай депутаты болған.

Әскери қызмет атқармайды

Қорғаныс министрлігінің түсіндіруінше, Татьяна Савельева мен Дәулет Бекманов ведомствоның азаматтық персоналы құрамында жұмыс істейді.

Савельева экономика және қаржы мәселелеріне, ал Бекманов цифрландыру бағытына жетекшілік етеді.

Айта кетейік, қазанда Каспий теңізіндегі қайғылы оқиғадан кейін Қорғаныс министрлігінде тексерудің алғашқы кезеңі өткен. Құқық қорғау органдары ведомствоның ұйымдары мен бөлімшелеріндегі мемлекеттік мүлікті жымқыру, лауазымдық өкілеттіктерді теріс пайдалану және басқа да заңбұзушылықтарға қатысты 13 қылмыстық іс қозғаған.

Сонымен қатар әскери тәртіп пен профилактикалық жұмыстарда кемшіліктер анықталған. Әскери қызметшілерге қатысты жарғылық тәртіпті бұзу және күш қолдану деректері де тіркелген.

27 қыркүйекте президент Қасым-Жомарт Тоқаев қорғаныс министрі қызметінен Дәурен Қосановты босатып, оның орнына Айдос Мырзахметовті тағайындаған.

Еске салайық, бұған дейін мемлекет басшысының өкімімен Евгений Кочетов жаңа лауазымға тағайындалды. Евгений Кочетов еңбек жолында мемлекеттік қызмет пен медиа саласында бірқатар лауазымды қызмет атқарған. Ол Қазақ гуманитарлық-заң университеті мен М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетін тәмамдаған. 2016-2017 жылдары Президент жанындағы Орталық коммуникациялар қызметінің директоры болды. 2017-2018 жылдары "Қазконтент" АҚ басқарма төрағасы қызметін атқарды. Ал 2023 жылы Ақпарат және қоғамдық даму вице-министрі болып тағайындалып, кейін Мәдениет және ақпарат вице-министрі қызметіне ауысты. Енді ол президент әкімшілігінің коммуникациялар бөлімін басқарады.

Қазақстанда ерлер сағатына орта есеппен 2 859 теңге табыс тапса, әйелдердің орташа сағаттық жалақысы 2 180 теңге болған. Айырмашылық – 679 теңге немесе 23,7%. Егер бес күндік жұмыс аптасымен есептесек, бір айда әйелдердің табысы ерлердікінен шамамен 120 мың теңгеге аз болады. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Мұндай деректерді Ұлттық статистика бюросы жалақының кәсіптер бойынша бөлінуіне арналған зерттеуінде келтірді. Есептеу 2026 жылғы сәуірдегі жалақы көрсеткіштеріне негізделген. Сәуірде 22 жұмыс күні немесе 176 жұмыс сағаты болған. Осы уақыт аралығында ерлер мен әйелдердің орташа табыс айырмасы шамамен 119,5 мың теңгені құрайды. Бұл медбикенің орташа айлық жалақысының жартысына жуық. Зерттеу бойынша медбикелер айына орта есеппен 265 мың теңге алады.

Жалақы айырмасы қай жаста ұлғаяды?

Ерлер мен әйелдердің табыс айырмасы еңбек жолының басында салыстырмалы түрде аз.

• 16–24 жастағы ерлер сағатына орта есеппен 1 902 теңге алса, әйелдер 1 594 теңге табады. Айырмашылық – 16%.
• Ал 25–34 жас аралығында бұл көрсеткіш 23%-ға, 35–44 жаста 28%-ға дейін өседі. Ерлердің сағаттық жалақысы 35–44 жас аралығында ең жоғары деңгейге – 3 228 теңгеге жетеді. Әйелдердің табысы да артқанымен, өсу қарқыны баяулайды.
• 45–54 жастағы топта айырмашылық 27% шамасында сақталады. Ал 55–64 жаста 17,5%-ға дейін төмендеп, 65 жастан асқан қызметкерлер арасында 5%-дан аз болады.

Алайда соңғы жас топтарында алшақтықтың қысқаруы әйелдердің табысы күрт өскенін білдірмейді. Зерттеуде ерлердің орташа жалақысы 45 жастан кейін төмендей бастайтыны көрсетілген.

25–35 жас аралығында әйелдер мен ерлер табысының айырмасы айтарлықтай ұлғаяды. Бұл кезең көп жағдайда отбасын құру, бала туу және декреттік демалыспен тұспа-тұс келеді. Дегенмен Ұлттық статистика бюросы жалақы айырмасының нақты себептерін көрсетпеген.

Ең үлкен айырмашылық қай салада?

Ерлер мен әйелдердің табысындағы алшақтық жалақысы жоғары салаларда айқынырақ байқалады. Мысалы, қаржы және сақтандыру саласында ерлер сағатына орта есеппен 6 800 теңге алса, әйелдердің көрсеткіші 5 145 теңге болған. Ал осы саладағы 45–54 жастағы ерлердің сағаттық табысы 9 320 теңгеге жетеді. Бұл зерттеудегі барлық сала мен жас топтарының арасындағы ең жоғары көрсеткіш. Осы жастағы әйелдер сағатына 7 445 теңге алады.

Қонақүй және мейрамхана бизнесінде де жас ұлғайған сайын айырмашылық артады. 35 жасқа дейін әйелдердің табысы ерлердікінен сәл жоғары болғанымен, 45–54 жас аралығында олар ерлерден 47%-ға аз жалақы алады.

Ал білім беру саласында әйелдердің орташа сағаттық жалақысы ерлердікінен сәл жоғары. Дегенмен бұл саладағы орташа көрсеткіш – сағатына 1 875 теңге. Ауыл шаруашылығында ерлер мен әйелдердің табыс айырмасы 1%-дан аз.

Басшылық қызметтерде де айырмашылық бар

Жалақы айырмасы кәсіби деңгей мен лауазымдарға қарай да байқалады. Басшылар мен мемлекеттік қызметшілер арасында ерлер сағатына орта есеппен 4 973 теңге, әйелдер 3 751 теңге алады. Кәсіби мамандар арасында айырмашылық 27%, ал біліктілігі жоқ жұмысшылар арасында 15% болған.

Жекелеген лауазымдарды салыстырғанда да алшақтық бар. Мысалы, ер адам ұйым басшысы ретінде айына орта есеппен 1,21 миллион теңге алса, әйел басшының жалақысы 975 мың теңгені құрайды. Мамандандырылған бөлімшелер басшылары арасында бұл көрсеткіш тиісінше 806 мың және 582 мың теңге.

Дегенмен барлық мамандықта ерлердің табысы жоғары емес. Мәселен, әйел заң кеңесшілері ер әріптестерінен 17%-ға көп жалақы алады.

Айта кетейік, бұған дейін еңбек министрлігі сынақ мерзімінде қызметкердің жалақысын азайтуға бола ма деген сұраққа жауап берді. 

"Mogging" сөзі әзіл ретінде біреуден немесе бір нәрседен артық болу, оны көлеңкеде қалдыру немесе басым түсу мағынасында қолданылады. Бұл сөз Collins ағылшын сөздігінің нұсқасы бойынша 2026 жылдың сөзі атанды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Z және Alpha буындары арасында кеңінен таралған "mogging" сөзі интернетте ғана емес, күнделікті қарым-қатынаста да жиі қолданыла бастаған. 2026 жылы бұл сөздің қолданылу жиілігі 210%-ға артқан. Collins компаниясының басқарушы директоры Алекс Бикрофттың айтуынша, сөздік мамандары сөздердің қаншалықты жиі қолданылатынын зерттеп, тілдегі соңғы өзгерістер мен жаңа үрдістерді анықтау үшін олардың қолданыс ерекшеліктерін талдайды.

Оның сөзінше, "mogging" сөзінің жыл сөзі ретінде таңдалуы әр буынның тілдің дамуына өзіндік үлес қосатынын көрсетеді. Z және Alpha буындарының өкілдері бұл сөзді өздері қабылдап, оны әзілге негізделген сленгке айналдырғанын айтты. Осылайша, жастар тілді өз стиліне бейімдеп, өзгелерден ерекшеленудің жолын тапқан.

"Mogging" сөзін "mugging" немесе "mugging off" тіркестерімен шатастырмаған жөн. Ол біреуден басым түсу, оны өзінен төмен көрсету немесе өзгеден артық болу деген мағынаны білдіреді. Көбіне адамның сыртқы келбетіне қатысты қолданылады.

Айта кетейік, Қазақстанда қазақ тілінің жаңа орфографиялық сөздігін әзірлеу жұмыстары басталды. Мұны вице-президент Ерлан Қарин “қыркүйек” пен “қыргүйек” сөздерінің жазылуына қатысты пікірталасқа байланысты түсініктеме бере отырып айтты.

Әлемдегі ең бай он адамның жалпы байлығы бір айда 273 миллиард долларға азайып, 2,8 триллион долларға дейін төмендеді. Бұған технологиялық компаниялар акцияларының арзандауы және жасанды интеллектіні дамытуға кететін шығындарға қатысты алаңдаушылық себеп болған. Ең көп шығынға ұшыраған – Tesla мен SpaceX негізін қалаушы Илон Маск. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Forbes дерегінше, 1 қарашадағы жағдай бойынша әлемдегі ең бай он адамның сегізінің байлығы азайған. Тек Microsoft-тың бұрынғы басшысы Стив Балмер мен инвестор Уоррен Баффеттің капиталы өскен.

Илон Маск бір айда 68 миллиард доллар жоғалтты

Байлығы ең көп азайған миллиардер – Илон Маск. Оның капиталы бір айда 68 миллиард долларға қысқарып, 869 миллиард долларға дейін түскен. Бұған SpaceX компаниясының акциялары 11%-ға арзандауы себеп болған. Бұл компания Маск байлығының шамамен 80%-ын құрайды. Tesla акциялары керісінше 13%-ға қымбаттағанымен, SpaceX-тегі шығынның орнын толтыра алмаған.

Екінші орында Google негізін қалаушылардың бірі Ларри Пейдж тұр. Оның байлығы 53 миллиард долларға азайып, 233 миллиард долларға түскен. Ал Сергей Брин 49 миллиард доллар жоғалтып, капиталы 214 миллиард доллар болған. Бұл Alphabet компаниясы акцияларының бір айда 18%-дан астам арзандауымен байланысты.

Dell Technologies негізін қалаушы Майкл Делл мен Meta басшысы Марк Цукербергтің байлығы да 40 миллиард доллардан қысқарған. Қазір Деллдің капиталы 229 миллиард доллар, ал Цукербергтікі 211 миллиард доллар деп бағаланып отыр.

Nvidia негізін қалаушы Дженсен Хуанг 22 миллиард доллар жоғалтып, байлығы 178 миллиард долларға дейін азайған. Oracle негізін қалаушы Ларри Эллисонның капиталы 8 миллиард долларға қысқарып, 172 миллиард доллар болған.

Amazon негізін қалаушы Джефф Безостың да байлығы 8 миллиард долларға азайған. Соған қарамастан, 361 миллиард доллар капиталымен ол әлемдегі ең бай адамдар рейтингінде екінші орында тұр.

Тек екі миллиардердің байлығы өсті

Бір ай ішінде алғашқы ондықтағы екі адамның ғана капиталы артқан. Microsoft-тың бұрынғы бас директоры Стив Балмердің байлығы 1 миллиард долларға өсіп, 162 миллиард долларға жеткен. Бұған Microsoft акцияларының 2%-ға қымбаттауы әсер еткен.

Ал инвестор Уоррен Баффеттің капиталы 13 миллиард долларға артып, 154 миллиард доллар болған. Бұл Berkshire Hathaway компаниясының акциялары 9%-ға өсуімен байланысты.

Әлемдегі ең бай 10 адам кім?

Технологиялық компаниялардың қаржылық нәтижелері инвесторлардың көңілінен шықпауы және жасанды интеллектіні дамытуға жұмсалатын шығындардың өсуіне қатысты алаңдаушылық акция нарығына әсер еткен. Соның салдарынан технологиялық компаниялар басым Nasdaq индексі бір айда шамамен 5%-ға төмендеген.

Дегенмен миллиардерлердің байлығы азайды деген сөз олардың аталған соманы қолма-қол жоғалтқанын білдірмейді. Forbes есебіндегі капиталдың едәуір бөлігі компаниялар акцияларының құнына байланысты. Акция арзандаса, олардың жалпы байлығы да қағаз жүзінде төмендейді.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстандағы құны 2 миллиард долларға бағаланған вольфрам жобасында Дональд Трамптың ұлдарының да үлесі бар екенін жазған едік.

Астанадағы жекеменшік балабақшалардың бірінде тәрбиеленуші баланы басқа бала темір орындықпен бірнеше рет ұрған. Оқиғадан кейін баланың анасы полицияға шағым түсірген. Қазір аталған жағдай бойынша сотқа дейінгі тергеу басталды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Halyqstan.kz арнасына сілтеме жасап хабарлайды.

Оқиға 15 қазанда "София 3" жекеменшік балабақшасында болған. Баланың анасының айтуынша, салмағы шамамен 2-3 келі болатын темір орындықпен ұлын бірнеше рет ұрған. Сол сәтте балалардың жанында тәрбиеші де, басқа ересектер де болмаған. Әйел баласын алып кетуге келгенде, балабақша қызметкерлері балалар орындыққа таласып, жиһаз сырғып кетіп, ұлы абайсызда соғылғанын айтқан.

Алайда анасы бейнебақылау камераларындағы жазбаларды көргеннен кейін баласын бұл балабақшаға қайта апармауға шешім қабылдаған.

"Біз балабақшаға ең қымбат жанды – баламызды сеніп тапсырамыз. Сондықтан олардың қауіпсіздігіне кепілдік беріледі деп күтуге құқылымыз", – деді ол.

Сондай-ақ әйел қазан айы үшін төлеген 80 мың теңгені қайтаруды талап еткен. Оның сөзінше, оқиғадан кейін баласы балабақшаға бармағанымен, ақшасы әлі күнге дейін қайтарылмаған.

Бұдан бөлек, анасы оқиға түсірілген бейнежазбалардың сақталуына алаңдайды. Себебі балабақшада камера жазбалары бір ай ғана сақталады. Әйелдің айтуынша, оқиға болғанына үш аптаға жуық уақыт өткен, сондықтан бейнежазба кез келген уақытта автоматты түрде өшірілуі мүмкін.

Нұра аудандық полиция басқармасы аталған дерек бойынша балалардың өмірі мен денсаулығының қауіпсіздігін қамтамасыз ету міндеттерін тиісінше орындамау фактісімен сотқа дейінгі тергеу басталғанын хабарлаған.

"Қазір оқиғаның барлық мән-жайын анықтауға бағытталған қажетті тергеу әрекеттері жүргізіліп жатыр", – деп мәлімдеді полиция.

Тергеудің өзге мәліметтері әзірге жарияланған жоқ.

Еске салайық, бұған дейін Ақтөбе облысы Шалқар ауданының Бегімбет ауылындағы "Айгөлек" бөбекжай-бақшасында тәрбиешінің көмекшісі ұйықтап жатқан 1,5 жасар баланың бетін тырнағаны бейнебақылау камерасына түсіп қалған еді. Баланың анасы қызметкер мұны басқа тәрбиешімен арадағы кикілжіңге байланысты әдейі жасағанын айтқан. Оқиғадан кейін қызметкер жұмыстан уақытша шеттетіліп, полиция қылмыстық іс қозғаған.

Актер Олжас Тоғымбетті көрермендер көбіне жағымсыз кейіпкерлердің рөлінен таниды. Алайда экрандағы бейнесінен бөлек, оның шынайы болмысын көпшілік біле бермейді. Оған өзінен бірнеше жас үлкен әйелдер асырауға ұсыныс жасағаны рас па? Неге Олжас модельдіктен кетті. Ол жақта біз білмейтін қандай құпия бар? Өзі туралы тараған сан түрлі қауесетке ол Stan.kz-пен пен сұхбат жобасында ашық айтты. 

Неліктен сіз көбіне жағымсыз кейіпкерлердің рөлін сомдайсыз?

– Келбетімнің суықтығына байланысты шығар. Көбіне режиссерлердің таңдауы солай түседі. Менің кейіпкерлерім антагонист болғанымен, әрқайсысы бір-біріне ұқсамайды. Бір кездері көптеген фильмдерден бас тартып, өнерден сәл алыстаған кезім де болды. Себебі ұсынылатын образдарым бір-бірін қайталай бастады. Бұл да жақсы емес. Көрерменнің санасында үнемі жағымсыз кейіпкер ретінде қалып қоюың мүмкін.

"Шымыр" фильмінің премьерасында жанымда отырған менеджер қыз кейіпкерімнен қорқып, тіпті менен қашқақтап, жиіркене қарады. Бір жағынан, образымды көрерменге сенімді жеткізе алғаныма қуанамын. Екінші жағынан, мұндай реакцияны көру де біртүрлі сезім екен.

– Демек, бұл сіздің өз жұмысыңызды жоғары деңгейде атқарғаныңыздың белгісі деуге болады ғой?

– Актерлер өз жұмысына үнемі сын көзбен қарайды. Мұны сенімсіздік деп айтпас едім. Кейде өзіңді экраннан көргің де келмейді. Өйткені қателіктеріңді байқай бастайсың. Бірақ сол арқылы сабақ алып, дамисың.

– Соңғы уақытта сізді өнер саласынан гөрі кәсіпкерлікке бет бұрғандай көрдік. Бұл рас па?

– Иә, кәсіпкерлікке бет бұрдым. Осы жазда бірқатар продюсер және режиссермен келіспей қалған жағдайлар болды. Онда тұрған ештеңе жоқ, бұл –  өмір. Сондықтан өзім үшін бір шешім қабылдадым. Шамамен бір жыл бизнес саласында жұмыс істеп, содан кейін өзім қалаған сапалы жобаларды түсіремін деп жоспарлап отырмын.

– Threads әлеуметтік желісінде "Өнер саласында ақша жоқ, актерлердің бәрі басқа жұмыс іздеуі керек" деген пікір жазылыпты. Бұған көзқарасыңыз қандай?

– Бала кезімнен актер болуды армандадым. Бірақ ата-анам рұқсат бермеді. Себебі ол кезде өнер саласы қазіргідей дамымаған еді. Қаржылық жағдайы да өте төмен болатын. Актер ағаларымыздың қоғамдағы мәртебесі жоғары болмады. Ішімдікке қатысты мәселелер де бар еді. Ата-анам  үйленіп, отбасы құрғанда “Оларды қалай асырайсың?” деп алаңдады. Сөйтіп, араб филологиясы мамандығына оқуға түстім. Кейін сол салада жұмыс істеп, одан соң қаржы саласына ауыстым. Өнерге 27 жасымда келдім.

Сол кезде Жүргенов академиясында оқыған бір жігіт маған: "Сендер сияқты көшеден келгендер біздің нанымызды тартып алып жатырсыңдар", – деген еді. Сол сөзден кейін екі есе көп жұмыс істей бастадым. Өзімді дәлелдеу үшін барымды салдым. Мен сияқты актердің бар екенін көпшілікке таныту үшін көп еңбектендім. Ұйқы көрмей, тынымсыз жұмыс істедім. Ал актерлік мамандықты арнайы бітіргендердің білімі мен дайындығы бар. Бірақ кейбірінің бойында өздерін танытуға деген ұмтылыс немесе белсенділік жетіспейтіндей көрінеді. Олар өздері туралы айтуды, өзін жарнамалауды ұната бермейді.

– Модель болып жүрген кезіңізде өзіңізден бірнеше жас үлкен әйел сізді асырауға ұсыныс жасағаны рас па?

– Бұл осыдан он жыл бұрын болған оқиға. Ол кезде модель болып жұмыс істейтінмін. Бір күні жұмыстан кейін маған бір адам келіп: "Мына нөмірге хабарлассаң, барлық жағдайыңды жасап береді", – деді. Бастапқыда не айтқысы келгенін түсінбедім. Кейін өзімнен үлкен бір әйелдің маған көңілі ауып, осындай ұсыныс жасағанын білдім.

Қатты намыстандым. Мұндай ұсынысты қабылдау түгілі, естудің өзі маған ауыр тиді. Кейін ол әйелмен кездесіп, жағдайды ашық түсіндіріп, мәселені ер азаматқа тән түрде шештім. Кейін модельдік жұмысымнан кетіп қалдым. Сол кезде түсінгенім, ол жердегі жігіттерге осындай ұсыныс жиі тасталады екен. Бас тартқан алғашқылардың бірі мен болып тұрмын. 

– Осы оқиғадан кейін сіз туралы түрлі әңгімелер тарады ма?

– Әрине. Біраз уақыт өткен соң інім екеуміз бірге жұмыс істеп, арманымыздағы қымбат көлікті сатып алдық. Сол кезде кейбір көре алмайтын адамдар мен туралы түрлі әңгіме таратып жіберді. Яғни, бұрынғы жағдайды естігендер мені әлдебір әйелдер қымбат сыйлықтармен қамтамасыз етеді деген өсек шығарған.

– Отбасыңыз туралы көп айта бермейсіз.

– Екі қызым бар. Жұбайыммен ажырасқанмын. Қазір екі қызымның болашағы үшін еңбек етіп жүрмін. Оларға жақсы әке болуға тырысамын.

– Түріңіз суық, жағымсыз кейіпкерлерді сомдайсыз, өзіңіз туралы айтыңызшы?

– Мен өмірде өте жұмсақпын, жануарларды жақсы көремін. Жылқы, ит асырағанды ұнатамын. Өте қарапайыммын. 

Сұхбаттың толық нұсқасын Stan.kz YouTube арнасынан көріңіз.

Ішкі істер министрлігі қазан айындағы есірткі тарату фактілерін анықтау бойынша Ақмола және Қарағанды облыстарынан анықтады. Ұсталған адамдардың саны 20-дан асады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

ІІМ-нің мәліметінше, қылмыскерлер Ақмола облысында Көкшетау, Щучинск және Бурабай курорттық аймағында ұсталған. Оларды жалпы саны 11 адам.

“Олардың қатарында фармацевтикалық компаниялардың иелері мен қызметкерлері, курьерлер және өзге де тұлғалар бар. Тінту іс-шаралары барысында "Тропикамед" препаратының 50 мыңнан астам құтысы және осыған ұқсас басқа да препараттардың шамамен 4 мың бірлігі тәркіленді. Сонымен қатар атыс қаруы, оқ-дәрілер, бірнеше автокөлік және ірі көлемдегі ақша қаражаты, оның ішінде шетел валютасы анықталып, тәркіленді”, – деп жазды министрлік.

Ал Қарағанды облысында Қарағанды және Теміртау қалаларында 10 адам істі болып отыр. Олардың облыс бойынша есірткі таратқаны анықталған.

“Тінту барысында психоактивті заттар, травматикалық және суық қару анықталып, тәркіленді. Қазір сотқа дейінгі тергеп-тексеру жүргізіліп жатыр”, – деп мәлімдеді Ішкі істер министрлігі.

Еске сала кетейік, Алматыда полицейлер печеньенің ішіне жасырылған, өсімдік тектес 150 грамға жуық есірткі затын тәркіледі. Есірткі заттарын заңсыз айналымға шығарды деген күдікпен қала тұрғыны ұсталды.

Қаржы мониторингі агенттігі Pinco және Pin-Up интернет-казиноларына қатысы бар екі адамды іздестіріп жатыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қаржы мониторингі агенттігі қазақстандық қолданушыларға бағытталған Pinco және Pin-Up интернет-казиноларының заңсыз қызметін ұйымдастырды деген күдікке ілінген екі шетел азаматына іздеу жариялады. Олар Ресей азаматы Дмитрий Пунин мен Украина азаматы Марина Ильина. Екеуіне де қамауда ұстау түріндегі бұлтартпау шарасы белгіленген.

Агенттік мәліметінше, күдіктілер заңсыз ойын бизнесін жүргізу үшін бақылауындағы компаниялардан, төлем ұйымдары мен банк құралдарынан тұратын халықаралық инфрақұрылым құрған.

Қазақстандағы схеманың бір бөлігі ретінде PIN-UP.KZ брендімен букмекерлік қызмет көрсетуге лицензия алған "Бонами" ЖШС пайдаланылған. Алайда тергеу нұсқасына сәйкес, заңды букмекерлік бизнес интернет-казино қызметін жасыру үшін қолданылған.

Қаржы ағындарын қамтамасыз ету мақсатында төлем ұйымдары, ресми түрде ғана басшы саналатын тұлғалар мен банк терминалдары желісі пайдаланылған. Бұл жүйені іске қосуға қаржы секторы өкілдері де көмектескен деген күдік бар.

Осылайша, түрлі банктер мен қаржы ұйымдарында 24 төлем терминалынан тұратын желі құрылған. Оның 14-і ақша қабылдау үшін пайдаланылған.

Агенттік дерегінше, заңсыз қаржы операцияларының жалпы көлемі 106 миллиард теңгеден асқан.

Фото: Бас прокуратура

Pin-Up букмекерлік кеңсесі Кипрде тұратын Ресей азаматы Дмитрий Пунин мен оның жұбайы Марина Ильинаға тиесілі.

Қаржылық мониторинг агенттігі іздеуде жүрген Дмитрий Пунин мен Марина Ильинаның қайда екені туралы қандай да бір ақпарат білетін азаматтардан +7 7172 70 84 78 нөмірі арқылы кезекші бөлімге хабарласуды сұрайды.

Еске салайық, бұған дейін Астанада заңсыз онлайн-казинолардан түскен ақшаны заңды букмекерлік кеңселердің төлемдері ретінде көрсетіп, аударып отырған топ әшкереленді. Тергеу мәліметінше, бұл схема арқылы 188 миллиард теңгеден астам қаржы өткен. Күдіктілердің арасында банк саласының өкілдері де бар. 

Журналист Михаил Козочковтың мәліметінше, Қазақстан футбол федерациясы бұрынғы бас аудиторы Қамбар Омаровқа 50 миллион теңгеге жуық өтемақы төлеуге міндеттелген. Бұған Омаровпен жасалған қосымша келісім негіз болған. Құжатқа федерацияның бұрынғы бас хатшысы Давид Лория қол қойған. Сот даулы істі қарап, бұрынғы қызметкердің талабын ішінара қанағаттандырған.

Астана соттарында Қазақстан футбол федерациясының бұрынғы бас аудиторы Камбар Омаров пен оның экс-жұмыс берушісі арасындағы дауға нүкте қойылды. Омаров соттан еңбек шарты бойынша өзіне тиесілі өтемақыны өндіріп беруді талап еткен.

Ол 2025 жылдың қаңтарынан бастап ҚФФ-да жұмыс істеген. Ай сайынғы жалақысы шамамен 2,5 миллион теңге болған. 2026 жылдың сәуірінде оған штат қысқаруына байланысты еңбек шартының бұзылатыны ескертіліп, мамыр айында жұмыстан босатылған. Омаров жұмыстан шығаруға қарсылық білдірмегенімен, келісімшартта көрсетілген өтемақыны талап еткен.

Бір жыл жұмыс істегеннен кейін Омаровпен жасалған қосымша келісім бойынша еңбек шартының мерзімі 2028 жылдың қаңтарына дейін ұзартылған. Сондай-ақ жұмыс берушінің бастамасымен еңбек шарты мерзімінен бұрын бұзылған жағдайда қызметкерге жұмыс істемеген кезеңнің барлық жалақысы төленуі тиіс екені көрсетілген.

Осыған сүйенген бұрынғы аудитор өзіне қалған 20 айдың жалақысы, яғни шамамен 50 миллион теңге төленуі керек деп есептеген. Бұған қоса, сол кезең үшін тағы 20 миллион теңгеге жуық сыйақы талап еткен.

Алайда футбол федерациясы талап арызды мойындамады. ҚФФ өкілдерінің айтуынша, қосымша келісім федерацияда тіркелмеген және басшылықпен келісілмеген. Олардың сөзінше, құжат федерацияның өзінде жоқ, тек Қамбар Омаровтың қолында ғана болған. Сондай-ақ келісім enbek.kz ақпараттық жүйесінде тіркелмегені айтылды.

Дегенмен сотта маңызды куәгер ретінде ҚФФ-ның бұрынғы бас хатшысы Давид Лория жауап берген. Ол қосымша келісімнің заңды түрде жасалғанын растаған. Бір қызығы, құжатқа федерация атынан қол қойған да – Давид Лорияның өзі.

Осылайша, сот талап арызды ішінара қанағаттандырып, федерациядан Омаровқа жұмыс істемеген кезеңі үшін тиесілі жалақыны өндіріп беру туралы шешім шығарды. Ал сыйақы төлеу туралы талабын қанағаттандырмады. Соттың пікірінше, сыйақы – ынталандыру сипатындағы қосымша төлем. Сот шешімі бірнеше күн бұрын заңды күшіне енген. Бұған дейін футбол федерациясы Омаровпен жасалған қосымша келісімді жарамсыз деп тануды талап етіп, жеке талап арыз түсірген. Алайда сот бұл талапты да қанағаттандырмады.

Қазақстан футболы қиын кезеңді бастан өткеріп жатқанымен, федерация қызметкерлерінің жалақысы мен өтемақысы әлі де қомақты екені осы даудан байқалады.

Еске салайық, бұған дейін осы матчтағы жанкүйерлердің әрекеті Қазақстан мен Өзбекстанда қызу талқыланған еді. Әлеуметтік желіде "Ақтөбенің" кәмелетке толмаған бір топ жанкүйер қызы "NO SHYMSIDE, NO TEXAS FANS!" деген жазуы және Өзбекстан туына ұқсас бейнесі бар плакат ұстап тұрған видео тараған. Матчтан кейін кейбір жанкүйерлердің "Өзбектер!" деп айқайлағаны да хабарланған.

Осы оқиғаға байланысты полиция қыздардың кім екенін анықтап, ата-аналарының қатысуымен профилактикалық әңгіме жүргізген. Ал ата-аналары бала тәрбиесіне қатысты міндеттерін тиісінше орындамағаны үшін әкімшілік жауапкершілікке тартылған.

Кейін "Ақтөбе" футбол клубы айыппұл салынған алты қыздың шығынын өтейтінін мәлімдеді. Клуб өкілдері кемсітушіліктің кез келген түріне қарсы екенін, алайда қыздарды қолдаусыз қалдырмайтынын жеткізген.

Бір кездері ауруханада фельдшер болып жұмыс істеген Сергей Яровой кейін бірнеше адамның өмірін қиған қатыгез қылмыскерге айналды. Ол түрмеден мерзімінен бұрын босап шыққан соң Өскемен мен қала маңында әйелдерге шабуыл жасаған. Олардың арасында небәрі 8 және 16 жастағы екі қыз да болған. Құрбандарын адам аяғы сирек жүретін жерлерден аңдыған Яровойдың қылмыстары екі жылға жуық уақыт бойы жалғасты. Полиция оны қалай қолға түсірді, тергеу кезінде қандай сұмдық жайттар белгілі болды? Бұл туралы Stan.kz материалында.

 Әскерге барып, фельдшер мамандығын алған: Екі баланың әкесі қалай қылмыскерге айналды?

Сергей Яровой 1963 жылы дүниеге келген. Оның туған жері туралы деректерде екі түрлі ақпарат кездеседі. Бірінде Алматы облысындағы Қаскелең қаласы, екіншісінде Қарағанды облысындағы Балқаш қаласы көрсетілген. Бала кезі мен өскен ортасы туралы мәлімет аз. Белгілісі, ол сегізінші сыныпты аяқтаған соң Алматыға көшіп, медициналық училищеге оқуға түскен.

Алайда оқуын бірден аяқтай алмады. 1981 жылы Кеңес әскері қатарына шақырылып, азаматтық борышын өтегеннен кейін Алматыға оралып, оқуын жалғастырды. Кейін медициналық техникумды фельдшер мамандығы бойынша бітіріп, қаладағы ауруханалардың біріне жұмысқа орналасқан. Сол кезде оны әріптестері мен басшылары жақсы маман ретінде таныған. Яғни, айналасындағылар үшін ол медициналық білімі бар, ауруханада жұмыс істейтін қарапайым қызметкер болған.

1980 жылдардың ортасында Яровой Елена есімді әйелге үйленіп, көп ұзамай екі балалы болады. Алайда отбасылық өмірі ұзаққа созылмады. Әйелінің деректеріне сай, екінші баласы дүниеге келгеннен кейін оның мінез-құлқы мен психологиялық жағдайы өзгере бастаған. Ол эротикалық суреттер мен бейнематериалдарды жинап, оларға әуестенген.

Әйелінің айтуынша, 1989 жылы Яровой одан жыныстық қатынаста өзі қалаған оғаш әрекеттерді талап ете бастаған. Елена бұған келіспей, балаларын алып, онымен ажырасып кеткен. Осы оқиғадан кейін Яровойдың отбасылық өмірі аяқталды.

Алғашқы қылмыс: Бірінші әйелді зорлап, екіншісін өлтірген

Елена балаларын алып, Яровойдан кеткеннен кейін оның өмірі де күрт өзгерді. Ол ауруханадағы жұмысынан шығып, бұрынғы қалыпты тіршілігінен алыстай бастады. Ашық деректерде осы кезеңде Яровойдың ішімдікке салынып, тұрақты жұмысы мен баспанасы жоқ, қоғамнан оқшауланған өмір салтын ұстанғаны айтылады.

Алайда оның өміріндегі бұл өзгерістер көп ұзамай одан да ауыр оқиғаларға ұласты. Сергей Яровой алғаш рет 1990 жылы қылмыс жасады. Ол кезде 27 жаста болған және Алматы облысындағы Боралдай ауылында тұрған. Сол жылы ауыл аумағында әйелге шабуыл жасап, оны зорлаған. Қылмысы әшкереленіп, сот алдында жауап берген Яровой үш жылға бас бостандығынан айырылды.

1993 жылы жазасын өтеп шыққан соң Боралдайға қайта оралды. Алайда түрмеде өткізген уақыты оны қылмыстан тоқтата алмады. Бостандыққа шыққанына көп уақыт өтпей, 1994 жылы тағы бір әйелге шабуыл жасап, оны зорлап, кейін өлтірді. Бұл жолы қылмысы үшін 15 жылға сотталды.

Жазасын өтеу үшін Яровойды Өскемен қаласындағы №30 түзету колониясына жіберді. Осылайша, оның қылмыстық тарихындағы алғашқы екі іс те зорлық-зомбылықпен байланысты болды. Ал екінші қылмысы адам өлімімен аяқталған.

Өскемендегі қылмыстардың басталуы: Альфия есімді әйел қалай жоғалды

Сергей Яровой 2004 жылы түрмеден мерзімінен бұрын босап шықты. Ол Өскеменде қалды. Кейін анасы да Алматы облысынан көшіп келіп, онымен бірге тұра бастаған. Яровой қала ішінде бірнеше рет қоныс аударған: бірде Опытное поле кентіндегі жер үйде, бірде Защита ауданындағы шағын пәтерде тұрған. Облыс прокуратурасының өкілі оның тұрақты жұмысы болмағанын, анда-санда табыс тауып күн көргенін айтқан.

Бірақ бостандыққа шыққаннан кейін арада көп уақыт өтпей, Яровой қайтадан адам өлтірді. Тергеу материалдары мен сол кездегі журналистік зерттеулерге сүйенсек, оның Шығыс Қазақстандағы алғашқы белгілі құрбаны – Альфия есімді әйел. Оқиға 2006 жылдың тамызында Өскемен теміржол вокзалы маңында, Шмелев Лог кентіне апаратын жолда болған.

Сол күні Альфия үйіне қарай асығып келе жатқан. Жол бойы адам аяғы сирек жүретін, айналада оған көмектесетін ешкім болмаған. Әйел артынан біреудің келе жатқанын кеш естіп, жалт қараған сәтте Яровой оған тап берген. Ол жәбірленушіні теміржол маңындағы бұталардың арасына сүйреп апарған. Кейін тергеу кезінде Яровойдың айтуынша, сол жерде қолына темір шыбық түскен. Ол әйелді алдымен сол затпен есінен тандырған, кейін бірнеше рет ұрып өлтірген. Мәйітін жақын маңдағы шұңқырға тастап, үстін бұтақтармен және топырақпен жапқан.

Бұл оқиға кейін тергеушілер үшін Яровойдың Өскемендегі қылмыстарының басталу нүктесіне айналды. Шығыс Қазақстан прокуратурасының өкілі Мұрат Омарғазин 2010 жылы журналистерге берген сұхбатында осы шабуылды облыс аумағында тіркелген алғашқы эпизод деп есептейтіндерін айтқан. Оның сөзінше, бұдан кейінгі қылмыстар да ұқсас тәсілмен жасалған. 

Яровой құрбандарын көбіне адам аз жүретін жерлерден іздеген. Тергеу деректерінде оның жалғыз келе жатқан әйелдерді аңдып, артынан шабуыл жасайтыны, темір затпен немесе басқа да ауыр затпен ұрып, кейін зорлық көрсететіні жазылған. Қылмыстардың бірінде темір шыбық қолданса, басқа оқиғаларда тас пайдаланған. Ол жәбірленушілердің денесін қылмыс болған жерден алыс емес аумақтарға көміп немесе жасырып отырған.

 "Марғауларды көрсетемін" деп алдаған: 8 жасар Ираның денесі тек екі жылдан кейін табылды

2007 жылдың жазында Өскеменге жақын орналасқан Опытное поле кентінде сегіз жастағы Ирина Шерстобаева жоғалып кетті. Қыз үйінің ауласында жүрген. Бір кезде оған бейтаныс ер адам жақындап, марғауларды көрсететінін айтып, соңынан ерткен. Кішкентай Ирина оның сөзіне сеніп, бірге кетеді. Бірақ сол күні үйіне қайтып оралмады. Кейін белгілі болғандай, қызды алдап алып кеткен адам – бұрын зорлау мен адам өлтіргені үшін сотталған Сергей Яровой еді.

Яровой қызды өзімен бірге алып кеткен соң, оған зорлық көрсетпек болған. Тергеу материалдарына сүйенген жергілікті басылымдардың жазуынша, ол Иринаны үйіне немесе қараусыз қалған саяжайдағы құрылыстардың біріне апарған. Оқиғаның нақты орны жөнінде жарияланымдарда айырмашылық бар. Алайда барлығында да қыздың қылмыскердің қолына түскені, қарсылық көрсетіп, айқайлағаны айтылады. Яровой оны босатудың орнына тұншықтырып өлтірген. Ол оның денесін жасырып, қылмысын ешкім білмейтіндей әрекеттер жасаған. Иринаның денесі тек екі жылдан кейін қылмыскер ұсталғаннан кейін ғана табылды. 

Қыздың жоғалғаны туралы хабар Опытное поле тұрғындарын дүрліктірді. Оны іздеуге туыстары ғана емес, кент тұрғындары да қатысты. Бірақ қанша іздегенімен, Иринаның ізі табылмады. Сегіз жастағы Ирина Шерстобаеваны өлтіргеннен кейін Сергей Яровой араға бірнеше күн салып, тағы бір қызға шабуыл жасады. Бұл жолы оның құрбаны 16 жастағы мектеп оқушысы Екатерина Злыдарева болды. Тергеу нұсқасы бойынша, Яровой қызды өлтіріп, денесін жасырып кеткен. Екатеринаның да денесі екі жылдан кейін табылды. Яровой қылмысты мойындағаннан кейін тергеу кезінде құрбандарының мәйіті көмілген жерлерді көрсетті.

Қыздардан кейінгі шабуыл: Қылмыскердің қолынан қашып шыққан Наталья

Ирина мен Екатерина жоғалғаннан кейін полицияға тағы бір үрейлі ақпарат түсті. Опытное поле кентінен Прохладное елді мекеніне дейінгі аумақта үш әйелге шабуыл жасалған. Қылмыскер оларды зорлағанымен, үшеуі де тірі қалған. Әйелдердің полицияға берген жауаптары негізінде күдіктінің фотороботы жасалды. Тергеушілер осы шабуылдар мен екі қыздың жоғалуын бір адамның әрекеті болуы мүмкін деп қарастыра бастады.

Тірі қалғандардың бірі – Наталья Ушакова. Кейін ол тергеу барысында Яровойды бірден танығанын айтқан. Әйел қылмыскер шабуылдаған кезде одан өзін өлтірмеуін өтініп, жалынуға мәжбүр болған. Яровой болса, оған үйленетінін айтып, түрлі уәде берген. Бірақ артынша мінезі күрт өзгеріп, әйелдерге деген өшпенділігін ашық білдірген.

Наталья сол сәтті кейін журналистерге былай деп баяндап берді:

Натальяның бұл көрсетілімі тергеу үшін маңызды болды. Өйткені ол Яровойды көргенін ғана емес, оның даусын да есте сақтаған. Кейін беттестіру кезінде күдіктіні еш күмәнсіз таныған. Ол полицияға алғаш болып арызданған әйелдердің бірі болған.

Мұнымен қылмыс тоқтамады: Тағы үш құрбан

Арада бірнеше ай өткен соң Яровой тағы бір әйелге шабуыл жасады. Оқиға Өскемендегі "Защита" теміржол станциясының маңында болған. Кешкі уақытта әйел үйіне асығып, пойызға үлгеруге тырысып бара жатқан. Яровой оны байқап, соңынан ерген. Адам аяғы сирек жүретін жерде әйелді қуып жетіп, жерге құлатқан. 

Бірақ жәбірленуші бірден беріле қоймады. Ол бар күшімен қарсылық көрсетіп, екеуі теміржол үйіндісінен төмен қарай домалап кеткен. Төменге түскен соң Яровой әйелдің аузын қолымен басып, үстіне мінген. Кейін оны таспен ұрып есінен тандырған. Одан соң зорлық көрсетіп, өлтірген. Әйелдің денесін сол маңға жасырған.

Яровойдың қылмыстары 2008 жылы да жалғасты. Сол жылдың жазында Опытное поле кентінің маңында аз уақыт аралығында екі әйелді өлтірген. Құрбандарының бірі – 16 жастағы жасөспірім қыз, екіншісі – 30 жастағы әйел. Бұл қыз Екатерина Злыдарева емес, одан кейінгі кезеңде қаза тапқан басқа құрбан.

Осылайша, Яровойдың қылмыстары бір ғана елдімекенмен шектелмеген. Ол Өскемен мен қала маңындағы иесіз аумақтарды, теміржол жолдарын, адам аз жүретін жерлерді пайдаланған. Кейбір құрбандары оның қолынан қаза тапса, Наталья Ушакова сияқты әйелдер айламен аман қалған. Ал полицияға түскен алғашқы арыздар мен кейінгі куәліктер осы қылмыстардың бір адамның әрекеті екенін анықтауға көмектесті.

 Жеті адамның өліміне қатысы бар: "Қанды фельдшер" қалай ұсталды?

Сергей Яровойдың қылмыстарының беті 2009 жылдың жазында ашыла бастады. Ол кезде полиция Өскемен мен оған жақын елді мекендерде жоғалып кеткен әйелдер мен қыздардың істерін тергеп жатқан. Ал Яровой болса, Алматыға кетіп қалған еді.

Оны Алматыда тағы бір қызға шабуыл жасағаннан кейін ұстады. Яровой қызға күш көрсетпек болғанымен, ол қарсылық танытып, қашып құтылған. Полиция күдіктіні көп ұзамай қолға түсірді.

Яровойды Өскеменге жеткізген соң, ол кәмелетке толмаған екі қызды ғана емес, бірнеше әйелді де өлтіргенін мойындады. Ең қорқыныштысы – ол құрбандарының денесін қай жерге жасырғанын еш қиындықсыз көрсеткен. Тергеушілер оған бұрынғы қылмыс орындарын аралатты. Яровой бос жатқан аумақтарға апарып, мәйіттер көмілген жерді нұсқаған. Шығыс Қазақстан облысы полициясының тергеу басқармасын басқарған Алексей Разуменконың айтуынша, ол жерді жарты метрге дейінгі дәлдікпен көрсеткен. Соның арқасында полиция алты адамның сүйегін тапты. 

Алайда тергеу барысында Яровой бастапқыда берген жауаптарынан бас тарта бастады. Ол өзін кінәсіз деп, полицейлердің қысымымен мойындағанын айтты. Тіпті, қылмыстарды өзі емес, медициналық бетперде мен қара бас киім киген белгісіз біреу жасаған, ал өзі сол оқиғалардың кездейсоқ куәгері болған деп мәлімдеді. Тергеу кезінде бірнеше рет психикалық күйзеліске түскен Яровойдың жағдайын мамандар тексерді. Сараптама нәтижесінде оның өз әрекетіне жауап бере алатын, яғни есі дұрыс адам екені анықталды. 

Іс 2011 жылдың қаңтарында сотқа жетті. Айыптау тарапы Яровойға 13 қылмыс эпизоды бойынша айып тақты. Сот отырыстары жабық өтті. Ал іс бойынша қырыққа жуық куәгерден жауап алу жоспарланды. Яровой алқабилер сотын өзі сұрағанымен, сотта кінәсін мойындамады.

2011 жылдың 4 сәуірінде сот үкім шығарды. Яровой алты адамды өлтіргені, оның ішінде екі кәмелетке толмаған қыздың өліміне қатысы бар екені үшін кінәлі деп танылып, өмір бойына бас бостандығынан айырылды. Ол жазасын ерекше режимдегі колонияда өтеуге тиіс болды. 

Сергей Яровой өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасын Қостанай облысындағы Жітіқара қаласында орналасқан "Қара бүркіт" (Чёрный беркут) колониясында өтеп жатқаны туралы дерек бар. Бұл мекеме өмір бойына сотталғандарға арналған.

Еске салсақ, 11 әйелді тонап, зорлап, өлтірген таксистер қалай ұсталғаны туралы хабарлаған едік. Қылмыскерлер алтын бұйымдарын, ақша мен қымбат заттарын алғаннан бөлек, әйелдерді зорлап, соңында өлтіріп отырған. 

Атырауда екі әйел желіде тікелей эфирде отырып, орынсыз сөйлегені үшін полиицяға жеткізілді. Оларға қатысты үш әкімшілік құқықбұзушылық туралы іс қозғалды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Әлеуметтік желіде екі әйелдің тікелей эфир кезіндегі видеосы тарады. Олар эфир барысында арандатушылық сипаттағы мәлімдемелер жасайды. Бұл жазбалар желі қолданушыларының наразылығын тудырды.

Полиция қызметкерлері екі әйелді де басқармаға жеткізген.

“38 және 39 жастағы екі әйелдің жеке басы анықталып, бөлімшеге жеткізілді. Оларға қатысты үш әкімшілік құқықбұзушылық туралы іс қозғалды. Атап айтқанда, ұсақ бұзақылық, құқыққа қайшы контент тарату және адамның жеке басын тануға кедергі келтіретін киім кию деректері бойынша материал рәсімделді”, – деп хабарлады полиция.

Құқықбұзушылыққа қатысты материалдар сотқа жолданды.

Бұдан бөлек, әйелдермен теолог профилактикалық әңгіме жүргізді. Кездесу барысында оларға заң талаптары мен қоғамдық тәртіп ережелері түсіндірілді. Сонымен қатар мұндай құқықбұзушылықтарға жол беруге болмайтыны ескертілді.

Атырау облысының полиция департаменті тікелей эфир кезінде жасалған әрекеттер үшін де заң аясында жауапкершілік қарастырылғанын ескертті. 

Айта кетейік, былтыр 30 желтоқсанда Қасым-Жомарт Тоқаев қоғамдық орындарда адамның бет-жүзін тануға кедергі келтіретін киім киюге тыйым салатын заңға қол қойған еді. Заңға сәйкес, қоғамдық орындарда бетті тұтас жауып тұратын балаклава, никаб, бетперде және өзге де киімдерді киюге болмайды. 

Қандай киімдерді киюге рұқсат?

Бетті толық жаппайтын діни киімдерге шектеу қойылмайды. Атап айтқанда, хиджаб, шейла, химар және әл-амира киюге болады.

Қандай жағдайда бетті жабуға болады?

Заңда бірқатар ерекшелік қарастырылған. Мысалы:

• суық ауа райында шарфпен немесе орамалмен бетті жабуға;
• медициналық көрсетілім бойынша маска тағуға;
• жұмыс кезінде респиратор, противогаз сияқты қорғаныш құралдарын пайдалануға;
• спорттық және мәдени іс-шараларда (әртістер мен аниматорлар үшін) бетті жабуға рұқсат етіледі.

Тыйымды бұзғандарға қандай жаза қарастырылған?

Ережені алғаш рет бұзған адамға ескерту беріледі. Ал бір жыл ішінде құқықбұзушылық қайталанса, 10 АЕК (43 250 теңге) мөлшерінде айыппұл салынады.

АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек сапасын бақылау басқармасы ВИЧ-тің алдын алуға арналған ленакапавир препаратының генерикалық нұсқасын мақұлдады. Енді 120 елдің тұрғындары үшін препарат қолжетімді әрі арзан болмақ. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Рostimees порталына сілтеме жасап хабарлайды.

Жаңа мүмкіндік ВИЧ жұқтыру қаупі жоғары адамдарға арналған PrEP профилактикалық препаратының арзанырақ нұсқасын шығаруға мүмкіндік береді. Ол үш айда бір рет инъекция арқылы енгізіледі.

Зерттеу нәтижелері ленакапавирдің тиімділігін көрсеткен. Препаратты қабылдаған ВИЧ жұқтыру қаупі жоғары адамдар арасында жаңа инфекция жұқтыру жағдайлары нөлге жуықтаған.

Айта кетейік, әлемде ВИЧ-тің алдын алу үшін жылына екі рет қана енгізілетін препарат та бар. Оның қолжетімділігін кеңейту миллиондаған адамның профилактикалық ем алуына мүмкіндік беретін маңызды қадам саналады.

Еске салайық, бұған дейін Алматыда бар директоры қызметкерін зорлап, “ВИЧ” жұқтырғаны үшін 5 жылға сотталған еді. 

Қазақстандық балуандар Нұрсұлтан Садық пен Сабина Төрей допингке қарсы ережелерді бұзғаны үшін екі жылға спорттық жарысқа қатысу құқығынан айырылды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ұлттық антидопинг орталығының ресми тізімінде екі балуанның да есімі бар. 

Орталық мәліметінше, Нұрсұлтан Садықтың допинг-сынамасынан кломифен анықталған. Осыған байланысты ол 2026 жылы 22 қаңтардан 2028 жылы 21 қаңтарға дейін жарыстарға қатыса алмайды.

Ал Сабина Төрейдің сынамасынан сибутрамин атты тыйым салынған зат табылған. Ол 2026 жылы 4 тамыздан 2028 жылы 3 тамызға дейін спорт жарыстарынан шеттетілді.

Нұрсұлтан Садықтың спорттағы жетістіктері

Нұрсұлтан Садық 65 келіге дейінгі салмақ дәрежесінде өнер көрсеткен. Ол 2024 жылы Таразда өткен Қазақстан кубогында жеңіске жетті. Сонымен қатар республикалық жарыстардың бірнеше дүркін жүлдегері атанған.

Сабина Төрейдің спорттағы жетістіктері

Сабина Төрей жастар арасында қыздар күресінен өнер көрсеткен. Ол 2025 жылы ересектер арасындағы Қазақстан кубогында қола медаль иеленді.

2026 жылы Таразда өткен 23 жасқа дейінгі спортшылар арасындағы Қазақстан чемпионатында күміс жүлдеге қол жеткізді. Бұдан бөлек, Түркияда өткен CHAMPIONS халықаралық жастар турнирінде де жүлдегер атанды.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстандық жеңіл атлет Аяна Болатбекқызының Азия ойындары кезінде тапсырған допинг сынамасынан тыйым салынған зат анықталғаны туралы жазған едік. Сынама 2026 жылы 27 қыркүйекте Жапонияның Нагоя қаласында жарыс кезіндегі допингке қарсы бақылау аясында алынған. Тексеру Азия Олимпиада кеңесінің (OCA) басшылығымен жүргізілген. Спортшының сынамасынан дростанолон анықталған. Бұл — тыйым салынған синтетикалық анаболикалық стероид. Осыған байланысты Аяна Болатбекқызы жарыстардан уақытша шеттетілді.

Қазақстанда келер жылдан бастап бала күтімі, жүктілік және босануға берілетін әлеуметтік төлемдер артуы мүмкін. Оған ең төменгі жалақыны 85 мың теңгеден 110 мың теңгеге дейін көтеру жоспары себеп. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Мұны Ұлттық экономика бірінші вице-министрі Азамат Әмрин мәлімдеді. Оның есебінше, ең төменгі жалақының өсуі Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан төленетін жәрдемақылардың есептеу шегіне де әсер етеді.

Бала күтіміне берілетін ай сайынғы төлем қанша болады?

Қазір жұмыс істейтін ата-аналарға бала бір жарым жасқа толғанға дейін төленетін әлеуметтік төлемнің ең жоғары мөлшері айына 238 мың теңге.

Егер 2027 жылы 1 қаңтардан бастап ең төменгі жалақы 110 мың теңгеге көтерілсе, бұл көрсеткіш 308 мың теңгеге дейін өсуі мүмкін. Демек қазіргі шекті мөлшермен салыстырғанда 70 мың теңгеге артады.

Алайда бұл барлық ата-ана ай сайын 308 мың теңге алады дегенді білдірмейді. Төлемнің нақты сомасы соңғы 24 айдағы орташа табысқа және әлеуметтік аударымдарға байланысты есептеледі. Ал 308 мың теңге – белгіленген ең жоғары шек.

Біржолғы төлем 3 миллион теңгеден асуы мүмкін

Жүктілік пен босануға байланысты берілетін біржолғы әлеуметтік төлемнің де жоғарғы шегі артуы ықтимал. Қазір стандартты 126 күндік декреттік демалыс үшін төленетін біржолғы әлеуметтік төлемнің ең жоғары есептік мөлшері шамамен 2,5 миллион теңгемен шектеледі.

Ал ең төменгі жалақы 110 мың теңгеге дейін көтерілсе, бұл сома 3 миллион теңгеден асуы мүмкін. 

Біржолғы төлемнің көлемі әйелдің соңғы 12 айдағы орташа табысы мен декреттік демалысының ұзақтығына қарай есептеледі. Сондықтан көрсетілген сома да барлық әйелге бірдей берілмейді.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда декреттік төлемдер енді жаңа тәртіппен тағайындалатыны туралы жазған едік. Жаңа тәртіп бойынша табысын қолма-қол алатын азаматтар оны кассалық чектер немесе арнайы мобильді қосымшадағы мәліметтер арқылы растауы керек. Сонымен қатар әлеуметтік салықтың төленгені мен міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жарналарының аударылғаны да ескеріледі. Ал табыс көлемі өзгерсе, оның дұрыс екені салық декларациясындағы деректермен салыстыру арқылы тексеріледі.