Қорғаныс министрлігінде жаңа қызметке тағайындалған экс-депутат, айтыскер ақын Ринат Зайытов өзінің жаңа жұмысы туралы, депутаттыққа не үшін орлағысы келмейтінін айтып берді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Бұл туралы экс-депутат Adal ADAM YouTube арнасына берген сұхбатында айтқан. 

Ринат Зайытов сұхбатта өзінің Қазақстан Қарулы күштерінің Ұлттық әскери-патриоттық орталығының басшысы болып тағайындалғанын мәлімдеді.

Зайытовтың сөзінше, оған жаңа қызметке орналасу туралы ұсынысты қазан айының басында Қорғаныс министрі Айдос Мырзахметов жасаған. Ол қорғаныс саласындағы өзгерістерге үлес қосқысы келетінін айтады.

Ринат Зайытов әскердегі алғашқы өзгерістердің бірі ретінде әскери анттың өзгертілетінін  айтты. 

Әскердегі бірқатар мәселе туралы айтқан Зайытов әскердегі мәселені шешудің ең жеңіл жолы шенеуніктердің балаларын әскерге жіберу екенін айтады. 

Биыл шілдеде жаңа Конституция күшіне еніп, парламенттің құрылымы өзгергеннен кейін Ринат Заитов мәжіліс депутаты қызметінен кеткен еді. 

Ринат Зайытов жаңадан құрылған Құрылтайда депутат болуға тырыспағанын айтады. 

Депутаттық кезеңін еске алған Зайытов парламенттегі жұмыстың өзіне жағымсыз әсер қалдырғанын жасырмады.

Бір жарым сағаттық сұхбатта Ринат Зайытов өзінің жаңа жұмыс орнында әскерге рух беретін әскери-марштық әндер жазып, балаларға қазақ жауынгерінің кескін-келбеті көрсететін мультфильм шығаратынын, Халық кеңесімен бірлескен жұмыс басталып, әскерде ағылшын тілі оқытылатынын да атап өтті.

Еске салсақ, бұған дейін экс-мәжілісмен Ринат Зайытов Қорғаныс министрлігінде қызметке тағайындалғаны туралы жазған едік.

Тоқаев Ердоғанның шақыруымен Түркияға ресми сапармен барады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Президенттің баспасөз хатшысы Айбек Смадияровтың мәліметінше, 28-30 қазан күндері мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев президент Режеп Тайип Ердоғанның шақыруымен Түркия Республикасына ресми сапармен барады.

Сондай-ақ Тоқаев Анкарада өтетін Түркі мемлекеттері ұйымының 13-саммитіне қатысады.

Еске салсақ, бұған дейін Тоқаев 28 қазан күні Қазақстан халқына Жолдауын жариялайтыны туралы жазған едік. Мемлекет басшысының Жолдауы сағат 11:00-ден бастап республикалық телеарналардан, сондай-ақ Ақорданың әлеуметтік желілердегі ресми парақшаларынан тікелей эфирде көрсетіледі.

Астанада балабақшада бір жарым жастағы баланың күйік жарақатын алуына байланысты қылмыстық іс қозғалды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Әлеуметтік желіде тараған ақпаратқа сәйкес, оқиға 2 қазанда болған. Бала ыстық сорпаға күйіп қалып, денесінің 10%-ы үшінші дәрежелі күйік алған.

Баланың анасының айтуынша, балабақша өкілдері оқиғаға өздерінің қатысы барын жоққа шығарған.

Астана қалалық полиция департаментінің мәліметінше, қазір тергеушілер оқиғаның барлық мән-жайын анықтап жатыр.

Еске салсақ, бұған дейін Ақмола облысында балабақшада жарақат алған 3 жасар қыз мүгедек болып қалғаны туралы жазған едік. 

Қазақстанда атаулы әлеуметтік көмек (АӘК) тағайындау кезінде отбасының кірісімен қатар, банктік несиелері, депозиттері және қаржылық операциялары да есепке алынады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің мәліметінше, әлеуметтік көмектің нақты мұқтаж отбасыларға берілуін қамтамасыз ету мақсатында оны тағайындау және төлеу қағидаларына отбасының қаржылық жағдайын бағалауға қатысты қосымша өлшемшарттар енгізілген.

Сонымен қатар отбасылардың материалдық жағдайын бағалау тәртібі де жетілдірілген. Бұл мақсатта ақпараттық жүйелердің деректерін пайдалану және учаскелік комиссиялардың жұмысын цифрландыру шаралары қарастырылған.

Министрлік өкілдерінің айтуынша, аталған өзгерістер әлеуметтік көмекті шынымен мұқтаж отбасыларға тағайындауға мүмкіндік береді.

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстанда жеке деректерін тексеруге келісім бермегендердің жәрдемақысы тоқтатылатыны туралы жазған едік. 

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың өңірлерде инфрақұрылымды жақсарту, өндіріс орындарын ашу жөнінде тапсырма берген болатын. Осы бағытта Түркістан облысында ауқымды жұмыс атқарылып келеді.

Республика күніне орай Түркістан облысында әлеуметтік инфрақұрылымды дамытуға және өңірдің өндірістік әлеуетін арттыруға бағытталған бірқатар нысан ашылып, пайдалануға берілді. Жобалар тұрғын үй, денсаулық сақтау, мәдениет, спорт, өнеркәсіп және ауыл шаруашылығы салаларын қамтиды.

Ұлттық мереке қарсаңында облыста жалпы құны 60 млрд теңгеге жуық нысандарды іске қосу жоспарланған. Оның ішінде 22,3 млрд теңгеден астамы бюджеттік инвестициялар есебінен, 35,6 млрд теңгеден астамы жеке инвестициялар есебінен жүзеге асырылды. Жобалар аясында барлығы 648 адамды жұмыспен қамту көзделген. Олардың бірқатарына облыс әкімі Нұралхан Көшеров арнайы қатысып, тұрғындарды құттықтады.

Әлеуметтік инфрақұрылымға басымдық берілген. Түркістан қаласында кезекте тұрған азаматтарға арналған 7 қабатты 14 тұрғын үйдің пәтерлері табысталды. Сарыағаш ауданында дәрігерлік амбулаториялар мен фельдшерлік-акушерлік пункт, бірнеше ауданда мәдениет үйлері, кітапханалар және спорт кешендері ашылды. Сонымен қатар Сарыағаш қаласындағы орталық стадион қайта жаңғыртудан өтіп, пайдалануға берілді. Ауылдық елді мекендерде табиғи газбен қамту жұмыстары жүргізілді.

Жеке инвестициялар есебінен жаңа өндіріс орындары іске қосылуда. Ордабасы ауданында ірі қара мал сүйегінен май және желатин компоненттерін өндіретін кәсіпорын мен алюминий композиттік панельдер зауыты ашылды. Мақтаарал ауданында мақта майын өңдеу, Жетісай және Отырар аудандарында мақта өңдеу кәсіпорындары іске қосылды. Сайрам ауданында бидай өнімдерін өңдейтін диірмен мен азық-түлік қоймасы пайдалануға берілді. Кентау қаласында өнеркәсіпке арналған технологиялық тораптар өндіретін зауыт ашылды.

Бұл жобалар өңірде шикізатты терең өңдеуге, жергілікті өндіріс көлемін арттыруға және жаңа жұмыс орындарын құруға мүмкіндік береді. Мәселен, жеке инвестициялық жобалар аясында 477 адамды, бюджеттік инвестициялар есебінен жүзеге асырылатын жобалар аясында 171 адамды жұмыспен қамту жоспарланып, межеге қол жетті.

Жалпы, Республика күні қарсаңында пайдалануға берілген нысандар Түркістан облысының әлеуметтік-экономикалық дамуына серпін беріп, тұрғындарға қолайлы жағдай жасауға, кәсіпкерлікті қолдауға және инвестициялық тартымдылықты арттыруға бағытталған. Жыл соңына дейін тағы да әлеуметтік нысандар мен өндіріс орындарын ашу жоспарланып отыр.

Қазақстандық әнші әрі TikTok блогері Анара Батырхан Республика күніне орай "Ерен еңбегі үшін" медалімен марапатталды. Блогердің марапатқа ие болуы әлеуметтік желіде қызу талқыланып, көпшіліктің наразылығын тудырды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Анара Батырхан алған марапаты туралы әлеуметтік желіде мәлімдеді. Блогерге марапатты Алматы қаласының әкімі Дархан Сатыбалды табыстаған. 

Бұл жаңалыққа желі қолданушыларының бір бөлігі құттықтау айтса, енді бірі әншінің қандай еңбегі үшін мемлекеттік марапат алғанын сұрады. 

Желі қолданушылары Анара Батырханның TikTok желісінде тікелей эфирлер өткізіп, халықтан ақша сұраумен танымал екенін айтады.

Әлеуметтік желі қолданушыларының арасында блогердің еңбегін ұстаздар мен дәрігерлердің көпжылдық қызметімен салыстырғандар да бар. Олардың пікірінше, қоғам игілігі үшін жылдар бойы еңбек етіп жүрген мамандардың да еңбегі лайықты бағалануы керек.

Кейбір желі қолданушылары блогердің өзін сынағандарға жауап берген желідегі "Өзгенің сөзі – өткінші, еңбектің ізі – мәңгілік!" деген жазбасына да шүйлікті. 

Марапатқа қатысты сын көбейгеннен кейін Анара Батырхан марапат алғаны туралы жазбасының пікірлерін өшіріп, пікір қалдыру мүмкіндігін жауып тастаған. 

Еске салсақ, бұған дейін қазақстандықтар Дос-Мұқасан мүшесіне "Халық әртісі" атағын беруді талап етіп, петиция жариялаған еді.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев 28 қазан күні Қазақстан халқына Жолдауын жариялайды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ақорданың мәліметінше, іс-шараға Құрылтай депутаттары, Үкіметтің және Қазақстан Халық Кеңесінің мүшелері, орталық және жергілікті мемлекеттік органдардың басшылары, қоғам өкілдері мен еңбеккерлер қатысады.

Мемлекет басшысының Жолдауы сағат 11:00-ден бастап республикалық телеарналардан, сондай-ақ Ақорданың әлеуметтік желілердегі ресми парақшаларынан тікелей эфирде көрсетіледі.

Еске салсақ, бұған дейін Тоқаев қазан айында Қазақстан халқына Жолдау жасайтыны туралы жазған едік. Бұл туралы мемлекет басшысы Қырғызстанда өткен VI Дүниежүзілік көшпенділер ойындарының жеңімпаздары мен жүлдегерлерін марапаттау кезінде айтты. 

Артынша мемлекет басшысы өзінің Х әлеуметтік желісіндегі парақшасында Қазақстан халқына Жолдауын 28 қазанда жариялайтынын жазды.

Қазақстан мен Қытай "Қорғас" аумағында тәртіп пен қауіпсіздікті сақтау үшін бірлесіп жұмыс істемек. Жаңа келісімде күдіктілер шекарадан өтіп кеткен жағдайда не істелетіні және төтенше жағдайларда екі елдің қалай әрекет ететіні көрсетілген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қазақстан ішкі істер министрлігі Қазақстан мен Қытайдың "Қорғас" халықаралық шекара маңы ынтымақтастығы орталығында қауіпсіздік пен қоғамдық тәртіпті қамтамасыз ету жөніндегі өзара іс-қимылын реттейтін заң жобасын әзірледі. Заң туралы "Ашық НҚА" порталында жарияланды.

Ішкі істер министрлігінің мәліметінше, "Қазақстан Республикасының үкіметі мен Қытай Халық Республикасының үкіметі арасындағы "Қорғас" халықаралық шекара маңы ынтымақтастығы орталығының аумағында қауіпсіздік режимі мен қоғамдық тәртіпті қамтамасыз ету туралы келісімді ратификациялау туралы" заң жобасын дайындаған.

Министрліктің мәліметінше, келісімнің негізгі мақсаты – екі елдің құзыретті органдары арасындағы өзара іс-қимылдың тиімді құқықтық тетігін қалыптастыру.

Құжатқа сәйкес "Қорғас" аумағында құқық бұзушылық жасады деген күдікке ілінген немесе айыпталған Қазақстан, Қытай, үшінші мемлекеттердің азаматтары мен азаматтығы жоқ адамдарды қудалау әр елдің аумақтық юрисдикциясына сәйкес жүзеге асырылады.

Егер күдікті немесе айыпталушы орталықтың екінші елге тиесілі бөлігіне өтіп кетсе, сол елдің құзыретті органдары бұл туралы қудалауды жүзеге асырып жатқан тарапқа хабарлап, тергеу жүргізуге және адамды ұстауға жан-жақты көмек көрсетуге міндетті болады.

Келісімде жаппай тәртіпсіздіктер, террористік актілер және адамдардың өмірі мен денсаулығына қауіп төндіретін өзге де жағдайлар кезіндегі әрекеттер де қарастырылған. Мұндай жағдайда екі елдің құзыретті органдары қауіптің алдын алу және оны залалсыздандыру үшін заң аясында барлық қажетті шараны қабылдайды.

Сонымен қатар келісімде ерекше талап белгіленген. Тиісті тараптың сұрауы болмаса немесе рұқсат берілмесе, оның ішінде форс-мажорлық жағдайларға теңестірілетін төтенше оқиғалар кезінде де, екінші тараптың құзыретті органдарының қызметкерлері мен әскери қызметшілері орталықтың екі елге тиесілі бөліктері арасындағы шекараны кесіп өте алмайды. Заң жобасы 18 қарашаға дейін қоғамдық талқылауға ұсынылған.

Еске салайық, бұған дейін Қазақстанда шетел азаматтарына елге кіру үшін электронды рұқсат алу талабы енгізілетінін жазған едік. Жаңа ереже 2027 жылғы 1 шілдеден бастап міндетті болады. Рұқсатты арнайы цифрлық платформа арқылы тегін рәсімдеуге болады. Жүйе 2026 жылғы қарашадан бастап кезең-кезеңімен іске қосылады.

2026 жылғы қарашада Қазақстандағы салық төлеушілер бірқатар декларация тапсырып, салықтар мен міндетті төлемдерді аударуы керек. Есептіліктің басым бөлігі үшінші тоқсанның қорытындысына қатысты. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Алматы қаласы бойынша Мемлекеттік кірістер департаменті қараша айында орындалуы тиіс салық міндеттемелері мен олардың мерзімдерін еске салды.

Салық есептілігін қашан тапсыру керек?

16 қарашаға дейін салық төлеушілер мынадай есептілік нысандарын тапсыруы қажет:

• 101.03 нысаны – резиденттің табысынан төлем көзінен ұсталған корпоративтік табыс салығы бойынша есеп;
• 101.04 нысаны – резидент емес тұлғаның табысынан төлем көзінен ұсталған корпоративтік табыс салығы бойынша есеп;
• 200.00 нысаны – жеке табыс салығы мен әлеуметтік салық бойынша декларация;
• 300.00 нысаны – қосылған құн салығы бойынша декларация;
• 400.00 нысаны – акциз бойынша декларация;
• 500.00 және 510.00 нысандары – жер қойнауын пайдалануға қатысты төлемдер бойынша есептілік;
• 701.01 нысаны – мүлік салығы бойынша ағымдағы төлемдер есебі;
• 710.00 нысаны – ойын бизнесі салығы бойынша декларация;
• 860.00 нысаны – су ресурстарын пайдаланғаны үшін төлем бойынша декларация;
• 870.00 нысаны – қоршаған ортаға теріс әсер еткені үшін төлем бойынша декларация;
• 880.00 нысаны – цифрлық майнинг үшін төлем бойынша декларация.

Бұл есептіліктің басым бөлігі 2026 жылдың үшінші тоқсанына қатысты. Ал кейбір нысандар бойынша қыркүйек айының немесе өзге есептік кезеңдердің деректері көрсетіледі.

20 қарашаға дейін мына құжаттарды тапсыру қажет:

• 328.00 нысаны – 2026 жылғы қазанда Еуразиялық экономикалық одақ елдерінен тауар әкелу және жанама салықтарды төлеу туралы өтініш;
• 851.00 нысаны – жер учаскелерін пайдаланғаны үшін ағымдағы төлемдер сомасының есебі;
• 870.00 нысаны – 2026 жылғы қазан айында тиісті рұқсат құжатын алған I және II санаттағы нысандар операторларына арналған қоршаған ортаға теріс әсер еткені үшін төлем бойынша декларация.

Қарашада қандай салықтарды төлеу керек?

5 қарашаға дейін:

• Жеке практикамен айналысатын адамдардың қазан айындағы табысына салынатын жеке табыс салығын төлеу қажет.

10 қарашаға дейін:

• Шаруа немесе фермер қожалықтарына арналған арнаулы салық режимі бойынша жеке табыс салығы мен жерүсті су ресурстарын пайдаланғаны үшін төлемді аудару керек. Есептік кезең – 2026 жылғы 1 қаңтардан 1 қазанға дейін.

16 қарашаға дейін:

• Өзін-өзі жұмыспен қамтыған азаматтарға арналған арнаулы салық режимі бойынша қазан айындағы жеке табыс салығы төленеді. Бұл төлемді интернет-платформа операторы аударады.

20 қарашаға дейін:

• Еуразиялық экономикалық одақ елдерінен әкелінген тауарларға қатысты қосылған құн салығын төлеу;
• акциздерді, соның ішінде ЕАЭО елдерінен импортталған тауарларға салынатын акциздерді аудару;
• қоршаған ортаға теріс әсер еткені үшін төлемді төлеу қажет.

24 қарашаға дейін:

• Резидент емес тұлғалардың жекелеген санаттарына 2026 жылғы қазанда төленген табыстардан ұсталатын жеке табыс салығын аудару керек.

25 қарашаға дейін мына салықтар мен міндетті төлемдерді төлеу қажет:

• қараша айына арналған корпоративтік табыс салығы бойынша аванстық төлемдер;
• резиденттер мен резидент еместердің табысынан төлем көзінен ұсталған корпоративтік табыс салығы;
• төлем көзінен ұсталған жеке табыс салығы;
• резидент емес жеке тұлғалардың табысына салынатын жеке табыс салығы;
• өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған арнаулы салық режимі бойынша қазан айындағы жеке табыс салығы;
• үшінші тоқсанға арналған қосылған құн салығы;
• экспортқа салынатын ренталық салық;
• пайдалы қазбаларды өндіру салығы;
• қазан айындағы әлеуметтік салық;
• мүлік салығы;
• ойын бизнесі салығы;
• жер учаскелерін және су ресурстарын пайдаланғаны үшін төлемдер;
• қоршаған ортаға теріс әсер еткені үшін төлем;
• қараша айындағы сыртқы (көрнекі) жарнама орналастыру төлемі;
• цифрлық майнинг үшін төлем;
• қазан айындағы бірыңғай төлем және әлеуметтік төлемдер.

Әлеуметтік төлемдерге міндетті зейнетақы жарналары, жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналары, міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары, әлеуметтік аударымдар және міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жарналары кіреді.

Салық төлемегендерге қандай шара қолданылуы мүмкін?

Алматы қаласы бойынша Мемлекеттік кірістер департаменті салық есептілігін тапсыру мен төлемдерді соңғы күнге қалдырмауға кеңес береді. Бұл техникалық кідірістер мен өсімпұл есептелуінің алдын алуға көмектеседі.

Бұған дейін Қазақстанда салық бойынша берешегі бар кейбір азаматтардың шетелге шығуына уақытша шектеу қойылуы мүмкін екені хабарланған. Дереккөз мәліметінше, бұл шара берешегі 27 мың айлық есептік көрсеткіштен, яғни 16,775 миллион теңгеден асатын және үш айдан астам уақыт өтелмеген қарызы бар адамдарға қатысты.

Сондай-ақ 2026 жылғы 13 қазаннан бастап Мемлекеттік кірістер комитетінің Ұлттық статистика бюросына салық деректерін беру тәртібі өзгерген. Комитет бизнеске қатысты 45 түрлі мәліметті, соның ішінде компаниялардың кірісі мен шығысы, төлеген салықтары, қызметкерлер саны және сыртқы саудасы туралы ақпаратты беретін болады.

Айта кетейік, 1 қарашадан бастап салық берешегі бар кейбір компаниялар директорын ауыстыра алмайды.

Астана әкімі Жеңіс Қасымбек үстел теннисі федерациясының төрағасы атанды. Бұл шешім ұйымның кезектен тыс конференциясында қабылданды. Бұл қызметте ол 2018 жылдан бері республикалық қоғамдық бірлестікті басқарған Данияр Әбілғазиннің орнына келді. Бұл туралы Stan.kz ақпараттық агенттігі хабарлайды.

Үстел теннисі федерациясының баспасөз қызметінің хабарлауынша, Қазақстан Республикасы Үстел теннисі федерациясының кезектен тыс конференциясында Астана қаласының әкімі Жеңіс Қасымбек ұйымның президенті болып сайланды. Сайлау қазақстандық үстел теннисінің белсенді дамуы және маңызды халықаралық спорттық оқиғалардың бірі - Астанада өтетін ITTF World Table Tennis Championships Finals 2027 әлем чемпионатына дайындық кезеңінде өтті.

Жаңа президенттің басшылығымен федерация қолданыстағы бастамаларды іске асыруды жалғастыратыны атап өтілді.

"Елімізде үстел теннисін одан әрі дәйекті түрде дамыту, спортшылардың сапалы дайындығы үшін жағдай жасау және Қазақстанның халықаралық спорт қоғамдастығындағы позициясын нығайту басымдыққа айналады," – деп хабарлады баспасөз қызметі.

Жеңіс Қасымбек үшін үстел теннисі - жақсы таныс спорт түрі. Бұған дейін ол Қарағанды облысындағы облыстық федерацияны басқарып, өңірлік деңгейде осы спорт түрін дамытуды үйлестірді, кейінірек Астанадағы қалалық филиалды басқарды.

Еске сала кетейік, Қазақстанның тұңғыш президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың кеңсесін ұзақ жылдар басқарған және қазіргі Астана әкімі Жеңіс Қасымбектің әкесі Махмуд Қасымбеков жаңа компания құрды. 

Биыл елдегі бірнеше мемлекеттік балабақшада Жаңа жылға арналған ертеңгіліктер өтпейтіні айтылды. Мұны Threads желісінде ата-аналар жарыса жазып жатыр. Алайда бұл шешім барлық балабақшаға қатысты емес. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ата-аналардың айтуынша, кей балабақшада тек Әз наурыз бен 8 наурыз мерекесін атап өту туралы шешім қабылданған. Мұны Алматы тұрғыны Threads желісінде жазды. Ол баласы баратын балабақшада бұдан былай күзгі бал да, Республика күніне арналған шара да, Жаңа жыл мерекесі де өткізілмейтінін айтқан. 

Жазбаға пікір білдірген басқа ата-аналар да осындай жағдайға тап болғанын айтты. Елдің түкпір-түкпіріндегі бірнеше балабақшада Жаңа жыл ертеңгіліктері өткізілмейтіні хабарланған. Кей ата-аналар шешімнің әлі түпкілікті қабылданбағанын жазса, енді бірі мерекелерді өткізуге рұқсат берілгенін жеткізген.

“Алматыдағы №22 балабақшада да Жаңа жыл болмайтынын айтты. Бірақ біз наразылық білдіруді жоспарлап отырмыз. Балалардан бәрін тартып алып жатыр”, – деп жазған ата-аналардың бірі.

Ал осы балабақшаға баратын тағы бір баланың анасы Жаңа жыл мерекесін акт залында өткізуге рұқсат берілмегенін, бірақ топ ішінде атап өтуге болатынын айтқан. 

Бір ата-ана 2024 жылы да Жаңа жыл мерекесін өткізуге алғашында рұқсат берілмегенін, кейін шешім өзгеріп, мереке өткенін айтты.

Мұндай жағдай Алматыда ғана емес, өзге өңірлерде де кездескені айтылды. Ақтау, Жезқазған және Қарағанды қалаларындағы ата-аналар да балабақшаларда ертеңгілік өтпейтінін жазған. 

Тиісті орган өкілдері не дейді?

Алматы қаласының Білім басқармасы балабақшаларда Жаңа жыл ертеңгіліктерін тоқтату туралы ешқандай бұйрық немесе өкім шығарылмағанын мәлімдеді.

Ал Оқу-ағарту министрлігінің мәліметінше, мектепке дейінгі ұйымдарда мерекелік іс-шараларды ұйымдастыру тәртібі балалардың жас ерекшеліктері мен жеке қажеттіліктеріне қарай айқындалады.

“Мектепке дейінгі ұйымдарда іс-шаралар, мерекелер мен бос уақытты ұйымдастыру балалардың жас және жеке ерекшеліктерін ескеріп, балабақшаның жылдық жоспарына сай жүзеге асырылады. Жылдық жоспарға “Қазақстан Республикасындағы мерекелер туралы” заңның 2 және 3-баптарында көрсетілген мерекелер енгізіледі”, – деп хабарлады министрлік.

Бұл заңда не жазылған?

2001 жылы 13 желтоқсанда қабылданған “Қазақстан Республикасындағы мерекелер туралы” заңның 2-бабында ұлттық мереке – 25 қазанда атап өтілетін Республика күні екені көрсетілген. Ал 3-бапта мемлекеттік мерекелердің тізімі берілген. Олардың қатарында 1–2 қаңтарда атап өтілетін Жаңа жыл мен 21–23 наурыз аралығындағы Наурыз мейрамы бар. 

Демек Жаңа жыл да, Наурыз да заңда мемлекеттік мерекелер ретінде көрсетілген. Заңда мерекенің ресми мәртебесі белгіленген, ал оны балабақшада қалай атап өту кереігі нақты жазылмаған. Сондықтан әр балабақша мерекелік іс-шараның форматын өз бетінше анықтайды.

Қазақстанның кейбір банктері ресми жалақысы туралы анықтамасы жоқ азаматтардың ипотекаға өтінішін қарастыруға дайын. Алайда мұндай жағдайда баспана құнының 40–50%-ын бастапқы жарна ретінде төлеу немесе табысты басқа құжаттармен растау талап етілуі мүмкін. 2026 жылы мұндай мүмкіндік ұсынатын банктер белгілі болды. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Krisha.kz мәліметінше, Қазақстандағы 10 банктің бесеуі табысын стандартты анықтамамен растай алмайтын азаматтардың ипотекалық өтінішін қарастырады. Дегенмен ресми жалақы туралы анықтаманың болмауы банк клиенттің қаржылық жағдайын тексермейді дегенді білдірмейді.

Қандай банктер ресми табысты растаусыз ипотека береді?

• Банк ЦентрКредит ипотекаға өтінішті бастапқы жарна кемінде 50% болған жағдайда қарастырады. Оның орнына сатып алынатын пәтер құнының кемінде жартысына тең басқа тұрғын үйді қосымша кепілге ұсынуға болады. Сондай-ақ банк шоттар бойынша үзінді көшірмелерді және қосымша табысты растайтын құжаттарды сұратуы мүмкін.
• Altyn Bank соңғы алты айдағы банк шоттарының үзінді көшірмелерін қабылдай алады. Ипотеканы Астана, Алматы, Атырау, Ақтау және Шымкент қалаларында рәсімдеуге болады. Бастапқы жарна мөлшері әр өтініш бойынша жеке анықталады.
• ForteBank жанама табыс көздерін ескереді. Өтінішті қарау үшін соңғы алты айдағы шот көшірмесі мен қосымша құжаттар қажет болуы мүмкін. Бастапқы жарна мөлшері жеке талқыланады.
• Bank RBK табысты жанама жолмен растау арқылы ипотека рәсімдеуге мүмкіндік береді. Бастапқы жарна баспана құнының 40%-ынан басталады.
• Отбасы банк әдетте қарыз алушының табысын растауды талап етеді. Алайда үш жылдан астам уақыт ақша жинап, бағалау көрсеткіші 16-ға жеткен салымшылар табысын тексерусіз тұрғын үй заемын алуға үміткер бола алады.

Қандай банктер ресми табысты растауды талап етеді?

Halyk Bank, Freedom Bank және Нұрбанк ипотека рәсімдеу кезінде соңғы алты айдағы ресми табыс пен зейнетақы аударымдарын растауды талап етеді.

Еуразиялық банкте "7-20-25" бағдарламасы бойынша ипотека алу үшін табысты растау міндетті. Дереккөз мәліметінше, банк басқа ипотекалық бағдарламаларды ұсынбайды.

Кейбір жағдайда банктер басқа қаржы ұйымдарындағы шоттардың үзінді көшірмелерін немесе қосымша табыс көздерін растайтын құжаттарды да қабылдауы мүмкін.

Ресми табыс болмаса, ипотека алу үшін не қажет?

Табысты стандартты құжаттармен растай алмайтын азаматтар бастапқы жарнаның жоғары болуына дайын болуы керек. Қалыпты ипотекалық бағдарламаларда бастапқы жарна 20%-дан басталуы мүмкін болса, табысты растаудың балама тәсілдері қолданылатын бағдарламаларда көбіне баспана құнының 40–50%-ын төлеу қажет.

Бұдан бөлек, банктер мынадай құжаттарды сұратуы мүмкін:

• соңғы алты айдағы банк шоттарының үзінді көшірмелері;
• қосымша табыс көздерін растайтын құжаттар;
• жеке кәсіпкерлер үшін шоттардағы ақша айналымы туралы мәліметтер.

Ресми жалақы туралы анықтамасыз ипотекаға өтініш беруге болатыны несие міндетті түрде мақұлданады дегенді білдірмейді. Банк клиенттің ай сайынғы төлемдерді уақытылы өтеу мүмкіндігін бағалайды.

Сондықтан өтініш бермес бұрын таңдалған банктен бастапқы жарна мөлшерін, қажетті құжаттар тізімін және ипотеканың қолданыстағы шарттарын нақтылап алған жөн.

Айта кетейік, Ұлттық банктің макроэкономикалық сауалнамасына қатысқан сарапшылар 2027 жылы доллардың орташа жылдық бағамы 500 теңгеден асуы мүмкін деп болжаған еді.

Қазақстан номиналды жалпы ішкі өнім көлемі бойынша әлемдегі ең ірі экономикалар рейтингінде 47-орынға жайғасты. Халықаралық валюта қорының бағалауынша, елдің ішкі жалпы өнімі жыл қорытындысында 398 миллиард долларға жуықтайды. Бір жылда Қазақстан Португалия мен Финляндиядан озып шықты. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Visual Capitalist порталы Халықаралық валюта қорының қазан айындағы әлемдік экономикаға қатысты шолуындағы деректер негізінде елдердің рейтингін жасаған. Есептеулерде елдердің нарықтық бағаммен есептелген номиналды жалпы ішкі өнімі ескерілген.

Рейтингте Қазақстан 47-орынға орналасты. Елден жоғары Чили мен Перу тұрса, Португалия, Финляндия және Грекия төменгі орындарға жайғасқан.

Қазақстанның экономикасы бір жылда қалай өзгерді?

Бір жыл бұрын Халықаралық валюта қоры Қазақстанның жалпы ішкі өнімін шамамен 320 миллиард доллар деп бағалаған. Ол кезде ел әлемдегі ең ірі 50 экономиканың соңғы орындарының бірінде тұрған.

Көктемде қор болжамын қайта қарап, Қазақстанның көрсеткішін жоғарылатты. Сол кезде ел Финляндия, Жаңа Зеландия және Венгриядан озып шыққан еді. Қазан айындағы жаңа бағалау бойынша, Қазақстан Португалияны да басып озды.

Осылайша, бір жыл ішінде ел экономикасының номиналды көлемі шамамен төрттен біріне өскен.

Қазақстан экономикасы әлемдік орташа көрсеткіштен жылдам өсіп жатыр

Халықаралық валюта қоры болжамынша, 2026 жылы Қазақстанның нақты жалпы ішкі өнімі 4,4% өседі. Бұл АҚШ, Еуроаймақ, Германия, Ресей және Жапония бойынша күтілетін өсімнен жоғары.

Қордың шолуында аталған ірі экономикалардың ішінде Қазақстаннан жылдам өсіп жатқан елдер — Үндістан мен Қытай. Ал әлемдік экономиканың жалпы өсімі 3,1% болады деп болжанған.

Орталық Азиядағы ең ірі экономика

Қазақстан өңірдегі экономика көлемі ең үлкен ел болып отыр. Халықаралық валюта қорының қазан айындағы рейтингінде Өзбекстан 61-орынға жайғасқан. Қазақстанның жалпы ішкі өнімі көрші елдің көрсеткішінен екі еседен астам жоғары.

Жан басына шаққандағы жалпы ішкі өнім көлемі жыл қорытындысында 19 мың доллардан асады деп күтіледі. Бұл көрсеткіш бойынша да Қазақстан Орталық Азиядағы көршілерінен едәуір алда.

Экономиканың өсуіне қандай салалар үлес қосып жатыр?

Қазақстан экономикасының өсуіне шикізаттық емес салалар елеулі үлес қосып отыр. Ұлттық экономика министрлігінің дерегінше, 2026 жылдың қаңтар-қыркүйек айларында шикізаттық емес сектор 5,4% өскен.

Ең жоғары өсім құрылыс саласында тіркеліп, көрсеткіш 11,5%-ға жеткен. Сонымен қатар өңдеу өнеркәсібі, көлік және сауда салаларында да өндіріс көлемі артқан.

Экономика құрылымында өңдеу өнеркәсібінің үлесі де біртіндеп ұлғайып келеді. Бірінші жартыжылдықта бұл саланың жалпы ішкі өнімдегі үлесі 14,1%-ға жеткен. Машина жасау, химия өнеркәсібі және фармацевтика бағыттарында өсім байқалған.

Алдағы жылдарға болжам қандай?

Халықаралық валюта қоры сарапшыларының болжамынша, 2027 жылы Қазақстан экономикасының өсімі 4,9%-ға жетуі мүмкін. Сонымен қатар қор инфляцияның баяулап, жұмыссыздық деңгейінің аздап төмендеуін күтеді. Қордың бағалауынша, 2026 жылы Қазақстанның ағымдағы операциялар шоты жалпы ішкі өнімнің 0,5%-ына тең профицитпен қалыптасуы мүмкін.

Халықаралық валюта қорының көктемде жарияланған орта мерзімді болжамында Қазақстанның номиналды жалпы ішкі өнімі келесі онжылдықтың басында 500 миллиард доллардан асатыны айтылған. Осы кезеңде жан басына шаққандағы табыс та айтарлықтай өсуі мүмкін.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда алтынның бір грамы 44–45 мың теңгеден 37–38 мың теңгеге дейін арзандағаны хабарланған еді.

Қазақстанда 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап зейнетақы төлемдерін 8,5%-ға арттыру жоспарланып отыр. Бюджет жобасында ең төменгі жиынтық зейнетақы 113 541 теңге, ал ең жоғары мөлшері 259 795 теңге болады деп көрсетілген. Сонымен қатар Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорынан төленетін қаражатқа қатысты да болжам бар. Stan.kz алдағы жылы зейнеткерлерге қанша ақша төленуі мүмкін екенін түсіндіреді.

2027 жылы зейнеткерлер қанша ақша алады?

2027–2029 жылдарға арналған республикалық бюджет жобасына сәйкес, жасына байланысты және еңбек сіңірген жылдары үшін төленетін зейнетақы 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап 8,5%-ға өсуі мүмкін.

Құжатта ең төменгі жиынтық зейнетақы 113 541 теңге, ал ең жоғары мөлшері 259 795 теңге деп көрсетілген. Дегенмен бұл сандар әзірге жоспарлы көрсеткіштер. Бюджет жобасы қаралып жатқандықтан, төлемдердің түпкілікті мөлшері әлі бекітілмеген. Зейнеткердің нақты алатын ақшасы оның еңбек өтіліне, бұрынғы табысына және қандай зейнетақы төлемдеріне құқығы бар екеніне байланысты.

Зейнетақы қандай бөліктерден тұрады?

Қазақстанда зейнеткердің алатын ақшасы бірнеше төлемнен құралуы мүмкін. Олардың әрқайсысының есептеу тәртібі бөлек.

• Базалық зейнетақы зейнетақы жүйесіне қатысу өтіліне қарай тағайындалады.
• Ынтымақты зейнетақы азаматтың 1998 жылғы 1 қаңтарға дейінгі еңбек өтілі мен есепке алынатын табысына байланысты есептеледі.
• Ал жинақтаушы зейнетақы адамның Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорындағы жеке шотында жиналған қаражаттан төленеді.

Сондықтан зейнеткерлердің алатын ақшасы бірдей емес. Бір адамның еңбек өтілі ұзақ болуы мүмкін, ал екіншісінің зейнетақы жинағы көбірек болуы ықтимал.

БЖЗҚ-дан төленетін зейнетақы қанша болады?

Мемлекеттік бюджеттен төленетін зейнетақыдан бөлек, азаматтар БЖЗҚ-дағы жинақтарынан да ақша алады. Бұл төлемнің мөлшері адамның жеке шотындағы қаражатқа байланысты. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің мәліметінше, 2027 жылы қордан төленетін ең төменгі ай сайынғы төлем 40 063 теңге болады деп жоспарланған. Алайда бұл сома барлық зейнеткердің алатын ақшасы осындай болады дегенді білдірмейді. Жинағының көлемі әртүрлі болғандықтан, азаматтардың БЖЗҚ-дан алатын төлемі де өзгеше болуы мүмкін. Сондай-ақ қордан төленетін жинақтаушы зейнетақыны мемлекеттік бюджеттен берілетін базалық және ынтымақты зейнетақымен шатастырмаған жөн.

Қазір Қазақстанда орташа зейнетақы қанша?

2026 жылғы 1 қазандағы мәлімет бойынша, Қазақстанда орташа жиынтық зейнетақы 157 843 теңгені құраған.

Оның 103 931 теңгесі ынтымақты зейнетақыға, ал 53 912 теңгесі базалық төлемге тиесілі.

Ал 2026 жылы жасына байланысты ең төменгі зейнетақы 69 049 теңге, ең төменгі базалық зейнетақы төлемі 35 596 теңге болған.

Бұл көрсеткіштерді салыстырғанда, ең төменгі зейнетақы, базалық төлем және орташа жиынтық зейнетақы әртүрлі ұғым екенін ескеру керек. Мысалы, базалық төлем – зейнеткер алатын ақшаның бір бөлігі, ал орташа жиынтық зейнетақы бірнеше төлемнің жалпы сомасын көрсетеді.

Қазақстанда зейнеткерлер саны қанша?

2026 жылғы 1 қазанда Қазақстанда 2 601 046 зейнеткер тіркелген. Ал 2026 жылғы 1 ақпанда олардың саны шамамен 2,538 миллион болған. 2022 жылғы қыркүйекте бұл көрсеткіш 2,253 миллионға жуықтаған. Сонымен бірге елдегі зейнеткерлер санын 60 жастан асқан тұрғындардың жалпы санымен шатастыруға болмайды. Бұл екі көрсеткіш әртүрлі санаттарды қамтиды.

Ұлттық статистика бюросының дерегінше, 2026 жылдың басында Қазақстанда 60 жастан асқан 2 923 472 адам тұрған. Бұл ел халқының 14,2%-ын құраған. Олардың арасында зейнетақы алып қана қоймай, жұмысын жалғастырып жүрген азаматтар да бар. Мәселен, 2026 жылдың екінші тоқсанында 60 жастан асқан 465 302 қазақстандық еңбек еткен.

Зейнеткерлердің басым бөлігі – әйелдер

“Азаматтарға арналған үкімет” мемлекеттік корпорациясының мәліметінше, Қазақстанда зейнетақы алушылардың 64%-ы әйелдер, 36%-ы ерлер. 60 жастан асқан тұрғындар арасында да әйелдердің үлесі жоғары. 2026 жылдың басында осы жас санатындағы әйелдер саны 1 760 202 адамға, ал ерлер саны 1 163 270 адамға жеткен.

Қазақстандағы ең қарт зейнеткер нешеде?

Қазақстанда жасы 100-ден асқан 44 зейнеткер бар. Бұл туралы “Азаматтарға арналған үкімет” мемлекеттік корпорациясының мәліметінде айтылған. Елдегі ең қарт зейнеткер Шымкент қаласында тұрады, жасы 106-да. Ал зейнетақы алатын ең қарт ер адам 104 жаста.

Айта кетейік, бұған дейін Ұлттық банк зейнетақы жинақтарын әртүрлі активтерге инвестициялау қажеттігін түсіндірген еді.

АҚШ президенті Дональд Трамп желтоқсан айында өтетін G20 саммитінде Қасым-Жомарт Тоқаевпен кездесетінін мәлімдеді. Бұл туралы Америка көшбасшысы Республика күніне орай құттықтау жеделхатында айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпараттық агенттігі хабарлайды.

Трамптың айтуынша, өткен жылы Қазақстан мен АҚШ халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздік саласындағы ынтымақтастықтан бастап, екі елге де пайда әкелетін маңызды коммерциялық келісімдерге дейін серіктестікті тереңдетті. Сондай-ақ, Президент 1991 жылы Қазақстанды халықаралық аренада егемен мемлекет ретінде алғаш мойындаған АҚШ екенін еске салды. Трамп АҚШ-тың Қазақстанның тәуелсіздігіне, егемендігіне және аумақтық тұтастығына адалдығы мызғымайтынын атап өтті.

Сонымен қатар, Дональд Трамп Қазақстанның экономикалық жетістіктерінде маңызды рөл атқарған және жалғастыратын америкалық компаниялардың рөлін атап өтті.

“Елдеріміз арасындағы нығайып келе жатқан достық көптеген ондаған жылдар бойы айтарлықтай нәтиже беретініне сенімдімін. Желтоқсан айында өтетін G20 саммитінде Сізбен кездесуді асыға күтемін," – деді ол.

G20 саммиті – әлемдегі ірі экономикалардың басшылары қатысатын халықаралық кездесу. Оның негізгі мақсаты – әлемдік экономиканың дамуы, халықаралық сауда, қаржы тұрақтылығы, энергетикалық қауіпсіздік және климаттың өзгеруі сияқты өзекті мәселелерді талқылау. G20 құрамына 19 мемлекет, Еуропалық одақ және Африка одағы кіреді. Қазақстан бұл ұйымның мүшесі емес, алайда ел өкілдері саммитке арнайы шақырылды.

Еске сала кетейік, Президент шет мемлекеттер басшыларының Ұлттық мерекемізге орай жолдаған құттықтауларына ризашылығын білдірді.

Алматыда Байтұрсынов көшесінің бойындағы көпжылдық ағаштар рұқсатсыз кесілген. Әлеуметтік желіде тараған видеоға қатысты полиция іс қозғап, қала тұрғындарының наразылығын тудырған жағдай бойынша келтірілген залал есептелді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Алматыда Байтұрсынов көшесінің бойындағы көпжылдық ағаштар кесілді. Әлеуметтік желіде тараған видеоға қатысты Бостандық ауданының полициясы қылмыстық іс қозғап, келтірілген залал есептелді.

Алматылық тұрғын Жанна Құрбанова Threads әлеуметтік желісіндегі парақшасында ағаштардың кесіліп жатқан сәтін жариялады. Оның айтуынша, оқиға Байтұрсынов көшесінде болған.

"Қандай әдемі ағаштарды кесіп жатқанын қараңыздаршы! Бұл жерде тағы бір мәдениет үйін салуды жоспарлап отырған сияқты. Қаланың сәнін келтіріп, айналаны салқындатып тұрған ағаштар қаншама жыл бойы өсті. Енді осындай әрекетке барып отыр. Бұл жабайылық қой!" – деп жазды ол.

Жарияланымға Алматы қаласы Бостандық ауданының әкімдігі жауап берді. Ведомствоның мәліметінше, аталған аумақ жеке меншікте орналасқан.

Табиғат қорғау полициясы келтірілген залалды анықтау үшін экология басқармасына сұрау жолдаған.

Сонымен қатар ағаштарды кесу дерегі бойынша Бостандық аудандық полиция басқармасы іс қозғаған.

Алматы қаласы әкімдігінің экология басқармасы да жағдайға қатысты түсініктеме берді. Басқарманың мәліметінше, көрсетілген мекенжай бойынша жасыл желектерді кесуге рұқсат алу туралы өтініш түспеген. Сондықтан ағаштарды кесуге ресми рұқсат берілмеген.

Оқиға орнына барған мамандар келтірілген залалды есептеп, материалдарды тиісті шаралар қабылдау үшін полиция департаментіне жолдаған.

Еске салайық, бұған дейін Алматының Көкжайлау шатқалында тау шаңғы курортын салу жоспарына байланысты ағаштардың діңіне қызыл белгілер қойылғаны хабарланған еді. Іле-Алатауы мемлекеттік ұлттық табиғи паркінің мәліметінше, жоба аясында 2627 ағаш кесу жоспарланған. Ал экологтар бұл табиғи экожүйеге зиян келтіріп, қаланың микроклиматына кері әсер етуі мүмкін екенін ескертті.

Алматы тұрғындары кей тұрғын үйдердің сыртындағы қаптама тақталардың заманауи тақталармен алмастырылуына қарсы шықты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Алматылық Ажар Джандосова әлеуметтік желіде жазба жариялап, қала әкімдігінен қаптама тақталарға қатысты есеп беруін сұрады.

Оның бұл сөзін қолдағандар көп. 

“Жалпы, қаланың сәулеттік біртұтастығы мәселесіне қатысты айтарым: әу бастан-ақ ғимараттардың сыртқы келбетін бұзатын кондиционерлер орнатуға, балкондарды әйнектеуге, кір жаятын жіптер тартуға және әркімнің өз білгенінше өзгеріс енгізуіне жол бермеу керек еді. Әсіресе, көшенің бірінші қатарында орналасқан үйлерге қатысты мұндай талаптар қатаң сақталуы тиіс еді. Өкінішке қарай, мәселе тек тақталарда емес. Ғимараттардың сыртқы келбеті де әлдеқашан бұзылған, енді сақтап қалатын ештеңе қалмағандай. Бұл – менің жеке пікірім”, – деп жазды Тоғжан есімді желі қолданушысы.

“Алматыдағы ғимараттардың тарихи келбетін бұзуды доғарыңдар! Бұл – вандализм әрі қылмыс”, – дейді Салтанат Ташимова.

“Мұндай әсемдікті жауып тастауға болмайды! Бұл – ұлттық нақыштағы әдемі ою-өрнекпен безендірілген, сапалы жасалған әрі ондаған жыл бойы қызмет етіп келе жатқан тақталар”, – деп жазды Екатерина.

Автордың айтуынша, қала орталығында мұндай үйлер өте көп. Ол билік өкілдеріне Шевченко, Пушкин, Құрманғазы, Зенков көшелерін аралап шығуға кеңес берді.

Бұл жағдайға қатысты Медеу ауданының әкімдігі түсініктеме берді. Әкімдіктің мәліметінше, бұл ақпарат шындыққа жанаспайды.

Бұған дейін Алматыдағы тұрғын үй кешенінде жарықтандырудан өрт шыққан еді. Тұрғындар оның үшінші рет өртеніп жатқанын айтты. Әлеуметтік желіде қауіпсіздік мәселесін көтерген “Кәусар” тұрғын үй кешенінің тұрғыны жарықтандыруды Алматы әкімдігі былтыр орнатқанын айтты.

Алматы облысының Кеген ауданында 3 миллиард теңгеге ет өңдеу кешені іске қосылды. “Кеген МясПром” кәсіпорны тәулігіне 10 тоннаға дейін ет өңдеп, 20 түрлі жартылай фабрикат шығаруды жоспарлап отыр. Кәсіпорынның түпкі иесі – Bazis A құрылыс корпорациясының негізін қалаушы Александр Беловичтің ұлы Павел Белович. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Алматы облысының Кеген ауданында “Кеген МясПром” ет өңдеу кәсіпорны ашылды. Жобаға 3 миллиард теңге инвестиция салынған. Жаңа өндіріс орны жергілікті 50-ге жуық тұрғынды жұмыспен қамтыған. Алматы облысы әкімдігінің мәліметінше, кәсіпорын тәулігіне 10 тоннаға дейін ет өңдеп, 20 түрлі жартылай фабрикат шығаруды жоспарлап отыр. Өндірістік кешеннің тәуліктік қуаты ірі қараның 120 басын, ұсақ малдың 100 басын және 20 жылқыны өңдеуге есептелген. Облыс әкімі Шыңғыс Әрінов жаңа кәсіпорын шалғай аудандағы мал шаруашылығын дамытуға мүмкіндік беретініне сенімді. Атап айтқанда, жергілікті тұрғындар малын алысқа тасымалдамай, өз ауылында тиімді шарттармен өткізе алады.

“Кеген МясПром” директоры Светлана Козубакованың сөзінше, кәсіпорын техника сатып алу үшін мемлекеттік субсидия алған. Алдағы уақытта өндіріс кешенінің жанынан 5 мың басқа арналған мал бордақылау алаңын ашу жоспарланып отыр.

Adata деректеріне сәйкес, “Кеген МясПром” кәсіпорнының түпкі иесі – Bazis Holding Company. Оның құрылтайшылары қатарында “Базис Девелопмент” және инвестициялық-өндірістік компания бар. Бұл компаниялар кәсіпкер Павел Беловичке тиесілі.

Павел Белович – Қазақстандағы ірі құрылыс корпорацияларының бірі Bazis A негізін қалаушы Александр Беловичтің ұлы. 

Айта кетейік, бұған дейін Forbes Қазақстандағы ең бай кәсіпкерлердің рейтингін жариялап, Беловичтер отбасын 600 миллион доллар байлықпен 18-орынға орналастырған еді.

Бюджеттен 180 миллиард теңге жұмсалған "Талдықорған – Өскемен" автожолының сапасына қатысты дау жалғасып жатыр. Өңір белсенділері жолдағы ақауларға назар аударып, тәуелсіз тексеру жүргізуді талап етуде. Сондай-ақ олар асфальт үлгілеріне жасалған зертханалық сараптама нәтижелерін ала алмай отырғанын айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Абай облысының қоғамдық белсендісі Роллан Машпиев пен өңір белсенділері бюджеттен 180 миллиард теңге жұмсалған "Талдықорған – Өскемен" автожолының сапасына тәуелсіз тексеру жүргізуді талап етіп отыр. Бұған дейін олар жолдағы жарықтар, жабынның деформациясы және трасса бойындағы карьерлерді рекультивациялау мәселесін көтерген.

Белсенділердің айтуынша, олар құрылыс сапасын бақылаған қадағалау органдарының жұмысын тексеруді сұрап, ресми өтініш жолдаған. Алайда өтініш нысан құрылысына бірнеше жыл бойы қатысқан лауазымды тұлғаның өзіне қайта жолданған. Сонымен қатар белсенділер жол жабынынан тәуелсіз сараптама үшін үлгі алуға алғаш рет әрекет жасағанда, құрылыс компаниясы мен техникалық қадағалау өкілдері бұған рұқсат бермеген. Кейін үлгі алынып, ақпарат әлеуметтік желіде жарияланған. Осыдан соң құрылыс компаниясы жарияланымды өшіруді талап етіп, сотқа жүгінген. Кейін асфальт үлгісі мемлекеттік органдардың қатысуымен ресми түрде алынған. Алайда белсенділердің сөзінше, "Жол активтерінің сапасы ұлттық орталығы" зертханалық зерттеу нәтижелерін оларға беруден бас тартқан.

Осы тұста редакция Абай облысы бойынша "Жол активтерінің сапасы ұлттық орталығына" ресми сауал жолдады. Орталықтың мәліметінше, "Талдықорған – Өскемен" автожолының құрылысы кезінде асфальт жабыны мен жол-құрылыс материалдарынан алынған сынамалардың бір бөлігінен нормативтік талаптарға сәйкессіздік анықталған. 2023-2026 жылдары "Жол активтері сапасының ұлттық орталығы" Абай облысы бойынша филиалы 1 037 сынама алып, зерттеген. Оның 192-сі талапқа сай келмеген. Алайда орталық анықталған кемшіліктердің кейін толық жойылғанын мәлімдеді. 

"Жол активтерінің сапасы ұлттық орталығының" өкілдері жол сапасын бақылау жұмыстары қай кезеңде және қандай учаскелерде жүргізілгенін түсіндірді.

Асфальт жабынынан бірқатар кемшілік анықталды

Орталықтың мәліметінше, жолды тексеру және құрылыс материалдарын зертханалық сынақтан өткізу кезінде бірқатар кемшілік тіркелген. Атап айтқанда:

• Жарықтар торы;
• Көлденең жарықтар;
• Тығыздау коэффициенті;
• Суға қанығу көрсеткіші;
• Асфальтбетон қоспалары;
• Инертті материалдардың түйіршіктік құрамы;
• Басқа да бақыланатын физикалық-механикалық сипаттамалар бойынша ақаулар.

Орталық өкілдері анықталған сәйкессіздіктер туралы жол құрылысына жауапты тараптарға хабар берілгенін және оларды жою бойынша тиісті шаралар қабылданғанын мәлімдеді. Ресми жауапқа сәйкес, нысандарды пайдалануға беру және учаскелер бойынша қорытынды есептерді дайындау алдында барлық анықталған кемшілік толық жойылған.

Жол сапасы қашан тексерілді?

"Талдықорған – Өскемен" автожолын қайта жаңғырту жобасы 2019-2025 жылдарды қамтыған. Ал "Жол активтері сапасының ұлттық орталығының" Абай облысы бойынша филиалы 2023 жылғы 7 наурызда құрылған.

Сондықтан 2023 жылға дейін орындалған жұмыстардың, соның ішінде жолдың негізі мен төменгі қабатының сапасын Шығыс Қазақстан облысындағы филиал бақылаған. Абай облысындағы филиал құрылғаннан кейін құрылыс жұмыстары мен қолданылған материалдардың сапасын, негізінен, асфальт жабынының жоғарғы қабатын төсеу кезеңінде тексерген.

Орталықтың мәліметінше, жолда ақаулар анықталған жағдайда, бұл туралы "ҚазАвтоЖол" ұлттық компаниясының Абай облысы бойынша филиалы мен мердігер ұйымдарға ресми хат жолданады. Одан кейін жауапты тараптар кемшіліктерді жою мерзімі мен тәсілдері көрсетілген іс-шаралар жоспарын әзірлейді.

Орталық өкілдерінің айтуынша, анықталған ақауларды жою үшін қанша қаражат қажет екені тексеру нәтижелері мен жөндеу жұмыстарының көлеміне қарай есептеледі. 

Айта кетейік, "Талдықорған – Өскемен" автожолы – Қазақстандағы ірі инфрақұрылымдық жобалардың бірі. Жол 2025 жылы ашылып, құрылысы толық аяқталды. Жобаның құны 180 миллиард теңгеден асты.

Бұған дейін жасанды интеллект Қазақстанда жолдардың сапасын тексеріп жатқаны туралы жазған едік. Солтүстік Қазақстан облысында енді жаңадан салынған жолдардың сапасын цифрлық платформа бақылайды. Жасанды интеллект элементтерімен жабдықталған ақылды жүйе әрбір алынған үлгіні жеке тексеріп, тиісті сараптамадан өткізеді.

Әлеуметтік желіде 18 жастан асқандарға 5 млн теңгеге дейінгі несие мен айыппұлдарды кешіру бойынша ақпарат тарап жатыр. Осы жағдайға байланысты Президент жанындағы Орталық Коммуникациялар қызметінің Жалған ақпаратқа қарсы күрес орталығы аталған бейнежазбаларды талдады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Адамның сеніміне кіру үшін роликтердің авторлары мемлекеттік рәміздерді қолданады және профиль сипаттамасындағы сілтемеге өтуді ұсынады. Сілтеме жасалған сайт әлеуметтік көмектің ресми қызметіне ұқсайды. Пайдаланушыға туған жылын көрсету ұсынылады, содан кейін бағдарламаның шарттарына сәйкес келетіні туралы хабарланады және Telegram-ға өту ұсынылады. Кері санақ уақыттың тығыз екенін сездіріп, жылдам қимылдауға итермелейді.

"Telegram-ға авторизацияны растау кезінде пайдаланушы, шын мәнінде, бөгде адамдарға өзінің есептік жазбасына, жеке хат-хабарларына және байланысты деректеріне қол жеткізуге мүмкіндік береді," – деп ескертті орталықтан.

Мамандандырылған сервистер ресурсты фишингтік, сондай-ақ спам таратушы деп жіктейді. Сонымен қатар тексеріс кезінде домен шамамен 17 күн бұрын тіркелген, бұл өздігінен алаяқтықты дәлелдемейді, бірақ басқа белгілермен бірге күдік тудырады.

"Бұл белгілердің жиынтығы мемлекеттік көмек алу сылтауымен фишинг қауіпін көрсетеді," – деп толықтырды орталық.

Сондай-ақ Орталық коммуникация қызметі жанындағы Дезинформациямен күрес орталығы күмәнді сайттарды қалай анықтауға және жеке деректерді қалай қорғауға болатынын түсіндірді.

• Домен атауын тексеріңіз. Қазақстанның ресми мемлекеттік ресурстары .gov.kz домендік аймағын, ал басқа да көптеген ресми ұйымдар .kz доменін пайдаланады. Мемлекеттік органдар мен ұйымдардың сайт атаулары көбіне латын әріптерімен, қазақ сөздері мен олардың қысқартуларын қолдану арқылы жазылады.
• Ерекше домендерге назар аударыңыз. Егер сайт атауынан кейін .cfd, .xyz, .top немесе .click сияқты бейтаныс домендік аймақтар тұрса, мұндай ресурсты мұқият тексерген жөн.
• Сайттың сыртқы көрінісіне ғана сенбеңіз. Мемлекеттік рәміздер, логотиптер мен қорғалған байланыс туралы жазулар сайттың шынымен мемлекеттік органға тиесілі екенін дәлелдемейді.
• Уәделерді тексеріңіз. Несие мен айыппұлдарды есептен шығару туралы ақпаратты мемлекеттік органдардың ресми ресурстарынан іздеңіз.
• Күмәнді авторизацияны растамаңыз. Кімге және қандай құқықтар беріп жатқаныңызға сенімді болмасаңыз, Telegram және басқа аккаунттарыңызға қол жеткізуге рұқсат бермеңіз.
• Егер күмәнді кіру әрекетін растап қойған болсаңыз, Telegram-дағы белсенді сеанстарды тексеріп, бейтаныс сеанстарды аяқтап, екі сатылы аутентификацияны қосыңыз.

Дезинформациямен күрес орталығында алаяқтар адамдарды алдау үшін әр қадамды мұқият ойластыратынын еске салды. Олар қарыздарды есептен шығаруға уәде беріп, қаржылай көмек ұсынуы немесе қоғамдағы өзекті тақырыптарды пайдаланып, адамдардың сеніміне кіруге тырысуы мүмкін.

"Сырттай сенімді көрінетін жарияланымдардың артында жеке деректер мен аккаунттарға қол жеткізуді көздейтін фишингтік айла-шарғылар жасырылуы мүмкін. Сондықтан дабыралы уәделерге сенбей, ақпаратты ресми дереккөздер арқылы тексеріп, сілтемелер мен авторизация сұрауларына мұқият қарау маңызды", – деп мәлімдеді.

Еске сала кетейік, Ақмола облысында ауылдық округ әкімі кәсіпкерге жалған мәліметтер көрсетілген анықтама бергені үшін әкімшілік жауапкершілікке тартылды. Кәсіпкер бұл анықтаманы жер телімін алу конкурсында артықшылыққа ие болу үшін пайдаланған.

Қазақстанда алтын құймаларының бағасы соңғы шарықтау шегінен шамамен 16%-ға төмендеді. Бұған әлемдік нарықтағы бағаның өзгеруі мен теңге бағамының нығаюы әсер еткен. Алтынды қымбат кезінде сатып алған азаматтар оны қайта сатқанда шығынға ұшырауы мүмкін. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Қазақстанда алтын құймаларының бағасы айтарлықтай төмендеді. Бұған дейін бір грамм алтынның құны 44–45 мың теңгеден асса, қазір 37–38 мың теңге шамасында. Бағаның өзгеруіне әлемдік нарықтағы түзету мен теңге бағамының нығаюы әсер еткен.

 Алтынды қайта сатқанда қанша шығын болуы мүмкін?

Алтын құймаларын сатып алғанда олардың бағасы мен кейін қайта сататын бағаның арасында айырмашылық бар. Бұл айырмашылық қаржы саласында спред деп аталады. Яғни азамат алтынды банктен бір бағамен сатып алғанымен, кейін оны кері өткізгенде төменірек бағамен сатуы мүмкін.

Материалда қаржы ұйымдарындағы осы айырмашылық 5–8% болуы мүмкін екені айтылады. Сондықтан алтынды бағасы ең жоғары кезде сатып алып, кейін қайта сатқан адам нарықтағы бағаның төмендеуінен бөлек, сатып алу мен сату бағасының айырмасына да байланысты шығынға ұшырайды. Мысалы, адам алтын құймаларына 5 миллион теңге салып, баға төмендегеннен кейін оларды сатса, шығыны едәуір болуы мүмкін. Дегенмен нақты шығын алтынның сатып алынған бағасына, оны қайта сату кезіндегі бағаға және қаржы ұйымының шарттарына байланысты.

Алтын әрдайым қымбаттай бере ме?

Алтынды бағасы ешқашан төмендемейтін актив деп қабылдау дұрыс емес. Оның құны әлемдік нарықтағы сұраныс пен ұсынысқа және басқа да экономикалық факторларға байланысты өзгеріп отырады. Алтын акциялар секілді дивиденд төлемейді және депозит сияқты тұрақты сыйақы әкелмейді. Одан түсетін пайда негізінен сатып алғаннан кейін нарықтық баға өскен жағдайда қалыптасады. Ал баға төмендесе, инвестор шығынға ұшырауы мүмкін. Сондықтан алтынды қысқа мерзімде пайда табу құралы ретінде қарастыру тәуекелді. Оны сатып алған адам бағаның уақытша төмендеуіне де дайын болуы керек.

Жинақты қалай сақтауға болады?

Қаржы нарығындағы өзгерістер кезінде барлық ақшаны бір ғана активке салу тәуекелді арттырады. Материалда жинақты әртүрлі құралға бөліп сақтау ұсынылған. Мысалы, ақшаның бір бөлігін теңгелік депозитте, екінші бөлігін шетел валютасында, ал қалғанын алтын немесе бағалы қағаздар түрінде ұстауға болады. Алайда жинақты қандай үлеспен бөлу керегі адамның қаржылық мақсатына, ақшаның қашан қажет болатынына және тәуекелге көзқарасына байланысты.

Айта кетейік, Қазақстанның алтын-валюта резервтеріндегі алтын көлемі 2026 жылғы тамыздың қорытындысы бойынша шамамен 377 тоннаға жеткен.

Павлодар қаласында өтіп жатқан волейболдан жеке клубтар арасындағы Қазақстан біріншілігінде Шымкент волейбол академиясының жаттықтырушысы өз шәкіртін басынан ұрған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Оқиғадан кейін маман екі жылға жарыстардан шеттетілді.

Әлеуметтік желіде тараған видеоға қарағанда, оқиға 2026 жылғы 26 қазанда болған. Кадрларда жаттықтырушы өз командасының №9 нөмірлі либеросын алаң шетіне шақырып, кейін оның басынан ұрғаны көрінеді.

Айта кетейік, турнирге 2012-2013 жылдары туған қыздар қатысып жатыр.

Қазақстанның ұлттық волейбол федерациясы оқиғаны растап, жаттықтырушы Хамит Мырзабековке қатысты тәртіптік шара қолданылғанын мәлімдеді.

Федерацияның тәртіптік комитеті мынадай шешім қабылдаған:

• Хамит Мырзабеков екі жылға дисквалификацияланды. Осы мерзімде ол жаттықтырушылық және педагогикалық қызметпен айналыса алмайды, сондай-ақ федерацияның қамқорлығымен өтетін жарыстарға ешқандай рөлде қатыса алмайды.
• Біріншілікті ұйымдастырушыға жарыс тәртібін тиісті деңгейде бақыламағаны үшін сөгіс жарияланып, айыппұл салынды.
• Шымкент волейбол академиясына сөгіс берілді.

Сонымен қатар федерация зардап шеккен спортшы мен оның отбасына қолдау көрсетіп жатқанын хабарлады. Алдағы уақытта жаттықтырушылар мен өңірлік федерация өкілдеріне спорттық этика және спортшылардың құқықтарын қорғау тақырыбында міндетті семинарлар өткізілмек. Федерация спорттағы зорлық-зомбылықтың кез келген түріне төзбеушілік танытатынын мәлімдеді.

Оқиғаға не себеп болғаны және одан кейін не болғаны видеода көрсетілмеген.

Еске салайық, бұған дейін Ақтаудағы "Victory-a" оңалту орталығында ерекше білім беру қажеттілігі бар балаға күш көрсетілген. Баланың анасы оның денесінен көгерген іздерді байқап, бейнебақылау камераларының жазбаларын тексерген. Оның айтуынша, видеода орталық қызметкерлерінің баланы ұрып-соғып, мазақ еткені көрінген. Оқиғадан кейін орталықтың жұмысы уақытша тоқтатылған. Полиция аталған факті бойынша қылмыстық іс қозғалғанын хабарлаған. Тергеу деректеріне сәйкес, бейімделген дене шынықтыру жаттықтырушысы кәмелетке толмаған балаға күш қолданған.

Қостанайда Республика күні қарсаңында өңір мен елдің дамуына үлес қосқан азаматтарға мемлекеттік наградалар табысталды. Облыс әкімі Құмар Ақсақалов түрлі салада еңбек етіп жүрген тұрғындарды марапаттады. Олардың қатарында отандық автокөлік өндірісінің дамуына үлес қосқан Allur зауытының операциялық директоры Владимир Антух та бар. Ол көп жылғы еңбегі үшін "Құрмет" орденімен марапатталды.

Владимир Антух зауытта 12 жылдан бері еңбек етіп келеді. Ал автокөлік өндірісіндегі жалпы еңбек өтілі 15 жылға жуықтайды. Ол кәсіпорындағы еңбек жолын 2013 жылы көлік шанағын бояйтын мекемеде шебер болып бастады. Жылдар бойы тәжірибе жинап, қарапайым жұмыс орнынан операциялық директор қызметіне дейін көтерілді.

Қазір ол өндіріс жоспарының орындалуына, шығарылатын көліктердің сапасына, жұмыс тиімділігін арттыруға және өндіріс үдерістерін жетілдіруге жауап береді. Сонымен қатар мамандардың кәсіби біліктілігін арттыруға, еңбек тәртібі мен қауіпсіздігін сақтауға ерекше көңіл бөледі.

"Мұндай марапатқа ие болу мен үшін үлкен мәртебе. Еңбегім мен саланың дамуына қосқан үлесіме жоғары баға бергені үшін алғыс айтамын. Жұмыс барысында өндіріс өнімділігін арттыруға, қызметкерлердің кәсіби дамуына және қауіпсіздік мәдениетін қалыптастыруға басымдық бердім. Кез келген жетістіктің артында тұтас команданың еңбегі тұрады деп есептеймін. Сондықтан бұл марапатты әріптестерімнің де ортақ жетістігі деп білемін", – деді Allur зауытының операциялық директоры Владимир Антух.

Владимир Антухтың еңбегі бұған дейін де еленген. 2021 жылы оның есімі кәсіпорынның Құрмет тақтасына енгізілсе, 2022 жылы Қазақстан Республикасының Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігінің Құрмет грамотасымен марапатталған.

"Құрмет" ордені елдің экономикасын, әлеуметтік саласын, ғылымы мен мәдениетін және басқа да бағыттарын дамытуға үлес қосқан азаматтарға беріледі.

Түркістан облысының прокуратурасы ауыл шаруашылығы саласына бөлінген бюджет қаражатын жымқыру деректерін анықтады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Түркістан облыстық прокуратураның мәліметінше, тексеру барысында шамамен 1 миллиард теңгеге қатысты заңбұзушылықтар әшкереленді.

Деректерге сенсек, облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының қызметін тексеру кезінде жүйелі заңбұзушылықтар мен бюджет қаражатын жымқыру фактілері анықталған.

Атап айтқанда, Сайрам ауданындағы шаруа қожалықтары жалған мәліметтер мен қолдан жасалған құжаттарды ұсыну арқылы өндірілген сүт көлемін нақты көрсеткіштен 8 есе артық көрсеткен. Осылайша, мемлекеттен заңсыз субсидия алған.

Тексеруден соң аса ірі мөлшердегі алаяқтық белгілері бойынша екі дерек сотқа дейінгі тергеп-тексерулердің бірыңғай тізіліміне тіркелді. Істерді тергеу облыстың арнайы прокурорларына тапсырылды.

 Қазір төрт күдіктіге қатысты бір қылмыстық іс бойынша тергеу аяқталған. Мемлекет бюджетіне 40 миллион теңге қайтарылып, күдіктілердің құны 100 миллион теңгеден асатын мүлкіне тыйым салынды.

Екінші қылмыстық іс бойынша сотқа дейінгі тергеу жалғасып жатыр.

Еске салайық, бұған дейін Ақмола облысында жоқ малды бар деп көрсетіп, 50 миллион теңгеден астам субсидия алғандар тергеліп жатқанын жазған едік. Тергеу нұсқасы бойынша, "Медина" ауыл шаруашылығы өндірістік кооперативінің директоры мен Шортанды аудандық ветеринариялық станциясының басшысы ақпараттық жүйеге ірі қара мал саны туралы жалған мәлімет енгізіп, мемлекеттік субсидияны қолды еткен.

Қазақстанда алимент төлемей жүрген азаматтардың табысын анықтау үшін сот орындаушылары такси және жеткізу қызметтерінің онлайн-платформаларына, букмекерлік кеңселер мен казиноларға сұрау жібере алады. Ал алимент төлемегендерге жазаны қатаңдату әзірге жоспарланып отырған жоқ. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Қазақстанда алимент төлемей жүрген азаматтардың табысын анықтау тәсілдері кеңейтілді. Енді жеке сот орындаушылары борышкерлердің такси қызметінен, жеткізу платформаларынан және құмар ойындардан тапқан табысы туралы ақпарат сұрата алады. Бұл туралы премьер-министр Олжас Бектенов Мәжіліс депутаттарының сауалына берген жауабында мәлімдеді.

Борышкерлердің табысын қалай анықтайды?

Қазір сот орындаушылары мемлекеттік органдармен, банктермен және еңбек шарттарын есепке алудың бірыңғай жүйесімен байланысқан автоматтандырылған жүйе арқылы жұмыс істейді. Оның көмегімен борышкердің ресми жұмыс орны мен жұмыс берушісі туралы ақпарат алуға болады. Енді сот орындаушылары такси жүргізушілері, курьерлер және өзге де өзін-өзі жұмыспен қамтыған азаматтар жұмыс істейтін онлайн-платформалардан да мәлімет сұрата алады. Мұндай сұраулар букмекерлік кеңселер мен казиноларға да жіберілуі мүмкін. Сонымен қатар мемлекет жолаушылар тасымалы, жеткізу қызметтері, құмар ойындар және электронды ақшамен жасалатын операциялардан түсетін кірістерді анықтау үшін мемлекеттік органдардың дерекқорларын өзара байланыстырып жатыр.

Алимент қарызы қалай есептеледі?

Алимент бойынша берешек борышкердің нақты жалақысы мен басқа да табыстарына қарай есептеледі. Егер азамат жұмыс істемесе немесе оның кірісі туралы құжаттар болмаса, қарыз елдегі орташа жалақы негізінде есептеледі.

“Егер алиментті жалақыдан немесе басқа табыстардан үш ай бойы өндіріп алу мүмкін болмаса, сот орындаушысы берешекті есептеп, мәжбүрлеп өндіріп алу шараларын қабылдауға міндетті. Оған борышкердің мүлкін өндіріп алу да кіреді”, – делінген Олжас Бектеновтің жауабында.

Егер борышкер қарызының бір бөлігін ғана өтесе, қалған соманы төлеу міндетінен босатылмайды.

Алимент төлемегендерге жазаны неге қатаңдатпайды?

Қазақстанда алимент төлемегені үшін екі жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылған. 2026 жылдың алғашқы тоғыз айында полиция алимент төлемеуге қатысты 991 қылмыстық істі тергеген. Оның 356-сы сотқа жолданған. Бұдан бөлек, сот шешімін орындамағаны үшін 3477 борышкер әкімшілік жауапкершілікке тартылған. Алайда үкімет алимент төлемегендерге жазаны одан әрі қатаңдату мәселені өздігінен шешпейді деп есептейді.

“Қылмыстық және әкімшілік жауапкершілікті одан әрі қатаңдату берешектің міндетті түрде өтелуіне кепілдік бермейді. Бас бостандығынан айыру борышкердің ақша табу және алимент төлеу мүмкіндігін шектеуі мүмкін”, – делінген премьер-министрдің жауабында.

Үкімет жазаны өзгерту мәселесін қосымша зерделеуге уәде берген.

Жеке сот орындаушыларын да тексереді

2027 жылғы 1 қаңтардан бастап жеке сот орындаушылары үш жылда бір рет аттестаттаудан өтеді. Егер маман аттестаттаудан екі рет өте алмаса немесе дәлелді себепсіз оған келмесе, лицензиясынан айырылады. Депутаттар мемлекет есебінен жалға берілетін тұрғын үй ақысын субсидиялау бағдарламасына қатыса алатын отбасылардың санатын кеңейтуді де ұсынған. Алайда Олжас Бектенов бұл бастама бюджеттен қосымша қомақты қаражат бөлуді қажет ететінін айтқан. Оның сөзінше, әлеуметтік қолдау көрсету кезінде отбасының әл-ауқаты негізгі өлшем болып қала береді.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда алимент төлемей жүрген азаматтардың тізімі жарияланған еді.

Қазақстанда 2026–2029 жылдарға арналған ұшқышсыз жүйелерді дамыту жөніндегі кешенді жоспар бекітілді. Құжат аясында елде дрон өндірісін дамыту, оларды экономиканың түрлі салаларына енгізу және кемінде 1000 білікті маман даярлау жоспарланып отыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Жоспарды іске асыруға 18 мемлекеттік орган, әкімдіктер, даму институттары мен квазимемлекеттік сектор ұйымдары қатысады. Ал жұмысты үйлестіру міндеті Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігіне жүктелген. Бұл туралы ақпаратты министрліктің өзі ресми сайтында мәлімдеді.

Бұған дейін премьер-министр Олжас Бектенов Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігіне нарықтың бытыраңқы сегменттерін біріктіріп, елдегі ұшқышсыз жүйелер индустриясының дамуына жүйелі серпін беруді тапсырған. 2029 жылға дейінгі жоспарға сәйкес, Қазақстанда ұшқышсыз жүйелер саласындағы реттеудің бытыраңқылығын жою, әкімшілік кедергілерді азайту және инновацияларды дамыту мен қоғамдық қауіпсіздік арасындағы тепе-теңдікті қамтамасыз ету көзделген.

Атап айтқанда, мынадай шаралар жоспарланып отыр:

• Ұшқышсыз авиациялық жүйелердің (ҰАЖ) бірыңғай цифрлық платформасын және дрондардың әуе қозғалысын автоматтандырылған басқару жүйесін (UTM) енгізу;

• Ұшқышсыз жүйелер өндірісін жергіліктендіру, соның ішінде маңызды аппараттық бөлшектерді шығару және қорғалған отандық бағдарламалық қамтамасыз етуді әзірлеу;

• Жаңа буынның кемінде 1000 білікті маманын, оның ішінде операторларды, инженер-конструкторларды, ендірілген бағдарламалық қамтамасыз ету мен жасанды интеллект әзірлеушілерін, киберқауіпсіздік және техникалық қызмет көрсету мамандарын даярлау;

• Жоғары оқу орындары мен халықаралық технологиялық компаниялармен бірлесіп, кемінде екі заманауи ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық орталық (R&D) пен бейінді зертханалар құру;

• Экономиканың түрлі салаларында автономды жүйелерді қолданудың үлгілік сценарийлерін әзірлеп енгізу.

“Ұшу қарқындылығының артуы қоғамдық тәртіпті қорғаудың тиімді тетіктерін уақтылы енгізуді талап етеді. Осыған байланысты нормативтік-құқықтық базаны қайта қарау аясында ұшқышсыз жүйелерді пайдалану мен олардың айналымына қатысты мемлекеттік бақылау және қадағалау функцияларының бір бөлігін Ішкі істер министрлігінің құзыретіне беру көзделген. Сонымен қатар дрон иелерінің жауапкершілігін міндетті сақтандыруды енгізу, байланыс арналарының киберқауіпсіздігіне қойылатын талаптарды реттеу және операторларға мамандандырылған халыққа қызмет көрсету орталықтары арқылы сертификат беру мәселелері пысықталып жатыр", — деп жазылған хабарламада.

Сондай-ақ дрондарды экономиканың нақты секторына енгізу жұмыстары жүргізіледі. Министрлік бұл технологияларды ауыл шаруашылығы, энергетика, тау-кен металлургия кешені, логистика, коммуналдық шаруашылық, төтенше жағдайларды бақылау және экология салаларындағы өндірістік процестерде қолдану мүмкіндіктерін талдауды жоспарлап отыр.

Бұдан бөлек, вертипорттар, дрон-порттар мен автоматтандырылған зарядтау станциялары желісін дамыту, сондай-ақ осы салаға қажетті радиожиілік ресурстары мен спутниктік байланыс арналарын бекіту мәселелері қарастырылып жатыр. Экспорттық әлеуеті бар дайын жобалары мен технологиялық әзірлемелері бар отандық кәсіпкерлерді, әзірлеушілерді, инженерлер мен өнертапқыштарды белсенділік танытуға, өз жобаларын ұсынуға және мемлекеттік қолдау алу мәселелері бойынша министрлікке жүгінуге шақырамыз.

“Сонымен қатар бизнес өкілдерін, салалық қауымдастықтар мен азаматтық қоғам институттарын бекітілген кешенді жоспарды іс жүзінде жүзеге асыру бойынша сындарлы ұсыныстар жолдауға шақырамыз. Министрлік озық ұшқышсыз жүйелерді енгізу бүкіл ел үшін елеулі технологиялық және экономикалық нәтиже беруі мақсатында барлық мүдделі тараптармен бірлесіп, тиімді жұмыс істеуге дайын", — деп мәлімдеді министрлік.

Еске сала кетейік, "Әділет" партиясы фракциясының депутаттары Қазақстанның Бас прокуроры Берік Асылов пен Премьер-министрдің орынбасары – Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі Жаслан Мәдиевке депутаттық сауал жолдады. Олар "Яндекс" сервистеріндегі ақаудан кейін азаматтардың дербес деректерінің қорғалуына қатысты тексеру жүргізуді ұсынды. 

Әлеуметтік желіде баласын балабақшаға орналастырып, жұмысқа шыққан ата-аналар екі ортада үлгере алмай жүргенін айтып шағымданды. Олардың сөзінше, жұмыс орны қызметкерді кешкі сағат 18:00-де босатады, ал балабақша баланы одан ертерек алып кетуді талап етеді. Бұл әсіресе, жалғызбасты аналарға ауыр тиіп отыр. Ал Қазақстанның Еңбек кодексінде икемді жұмыс кестесін белгілеу тетігі қарастырылған. Stan.kz тілшісі ата-аналардың қандай құқығы барын және жұмыс берушіден не талап ете алатынын зерделеді.

"Соңғы бір жыл бойы әр артық сағат үшін балабақшаға қосымша ақы төлеумен келемін..."

Өзін жалғызбасты анамын деп таныстырған желі қолданушысы жұмыс кестесі мен балабақша уақытының сәйкес келмеуі күнделікті үрейге айналғанын айтады:

"Жалғызбасты ана болған қиын екен. Неге бізде жұмыс дәл сағат 18:00-де аяқталады? Кешіккен сайын не балабақшаға артық ақша төлеймін, не баламды басқа ата-аналардан "сіз ала тұрыңызшы, бір жарым сағатта жетемін" деп өтінемін. Негізі ол да қауіпті – ол үйде кім бар екенін білмеймін ғой. Бастықтан күнде сұрану да мүмкін емес, бұл жұмысты зорға тапқан едім. Тәрбиешілерді де түсінемін, олар да таңғы 07:00-ден кешкі 18:00-ге дейін шаршайды. Өз отбасы бар. Кейде келіседі, кейде көнбейді. Күнінің 12 сағатын жұмысқа арнағысы келмейді, әрине. Сонда мен не істеуім керек? Жалғызбасты аналар, баланы балабақшаға беріп, жұмыс істеп қалай үлгеріп жүрсіздер?" – деді ол.

"Балам 1-сыныпқа барды. Түскі сағат 12:00-де сабағы бітеді. Ал мен сағат 18:00-ге дейін жұмыстамын..."

Тағы бір желі қолданушысы – бастауыш сыныпта баласы бар жұмысшы ана. Оны бір жағынан тұрмыстың тауқыметі жұмысқа итермелесе, екінші жағынан мектепке жаңа барған баланың жағдайы аяққа тұсау болып отыр.

 "Балам 1-сыныпқа көшті. Мектептегі сабағы түскі сағат 12:00-де аяқталады. Дайындық сабақтары (продленка) мектепте жоқ, ал жекеменшік дайындық сабақтарына ай сайын 60-70 мың теңге төлеуге жалақым жетпейді. Түскі үзіліс сағат 13:00-де басталады, оған дейін балам мектептің алдында немесе сыныпта жалғыз отырады. Күнде сағат 12:00-де жұмыстан жасырын сытылып шығып, баланы үйге жеткізіп, қайта жүгіріп жұмысқа келемін. Осы үшін бастықтан бірнеше рет сөгіс алдым, тіпті "жұмыстан шығасың" деп сес көрсетіп отыр. Түскі үзілісімді 12:00-ге жылжытып беріңізші десем, компанияның ішкі тәртібі бойынша бәріне үзіліс бірдей дейді. Ал күйеуім жұмыстан кешкі 8-де келеді. Не істерімді білмеймін. 6-7 жасар баланы үйге жалғыз бекітіп кетудің өзі қауіпті. Бізде неге бастықтар қызметкердің отбасылық жағдайына икемделмейді" – деді ол ашына.

Мемлекеттік еңбек инспекциясы не дейді?

2025 жылғы 29 шілдеде Мемлекеттік еңбек инспекциясы комитеті төрағасының орынбасары Ерболат Абулхатиннің ата-аналарға икемді жұмыс кестесін қолдану туралы түсініктемесін жариялады. Үкімет отырысынан кейінгі брифингте ол баласын мектепке немесе балабақшаға апаратын ата-аналардың жұмысқа кешірек келіп, жұмыс күнін де кеш аяқтай алатынын айтқан.

"Оқу жылы басталған кезде баласын мектепке немесе балабақшаға апаратын әкелер мен аналар икемді жұмыс режиміне көшеді. Олар жұмыс кестесін өздері белгілейді және 9:30–10:00 шамасында жұмысқа келе алады. Бұл арнайы заң тетіктерінде қарастырылған. Сәйкесінше, кейінірек кетеді", – деген Ерболат Абулхатин. 

Еңбек кодексінің 74-бабында қандай мүмкіндіктер қарастырылған?

Қазақстан Республикасының Еңбек кодексінің 74-бабында икемді жұмыс уақыты режимі қарастырылған. Бұл норма қызметкердің әлеуметтік-тұрмыстық және жеке қажеттіліктерін өндіріс мүдделерімен үйлестіруге мүмкіндік береді. 

Икемді жұмыс режимі кезінде:

• жұмыс уақытының белгіленген бөлігі айқындалады;
• қызметкердің жұмыс уақытын икемді ұйымдастыру тәртібі белгіленеді;
• есептік кезеңдегі жұмыс сағаттарының тиісті нормасы сақталады.

Икемді жұмыс кестесінің шарттары жұмыс берушінің актісінде, еңбек шартында немесе ұжымдық шартта бекітіледі. Есептік кезең алты айдан аспауға тиіс. 

Мысалы, қызметкер әдетте таңғы сағат 9:00-де жұмысқа келіп, кешкі 18:00-де кетеді делік. Баласын балабақшаға апару үшін оған жұмысын 10:00-де бастаған ыңғайлы болуы мүмкін. Бұл жағдайда жұмыс күнінің аяқталу уақыты да тиісті тәртіппен өзгертілуі ықтимал.

Алайда мұндай өзгеріс автоматты түрде күшіне енбейді. Қызметкер жұмыс берушімен келісіп, жаңа кестені ресми түрде бекіткені жөн.

Маңыздысы: икемді жұмыс кестесі міндетті түрде жұмыс күнін қысқарту дегенді білдірмейді. Кей жағдайда қызметкер жұмысының уақытын өзгертіп, жұмыс сағатының белгіленген нормасын сақтайды.

Баласы үш жасқа толмаған ата-ананың құқығы қандай?

Еңбек кодексінің 70-бабы толық емес жұмыс уақытын белгілеу тәртібін реттейді. Оның 3-тармағына сәйкес, жұмыс беруші жүкті әйелдің, үш жасқа дейінгі баласы бар ата-ананың бірінің немесе бала асырап алушының жазбаша өтініші бойынша толық емес жұмыс уақыты режимін белгілеуге міндетті. Медициналық қорытынды бойынша науқас отбасы мүшесіне күтім жасайтын қызметкерлерге де осындай құқық беріледі. 

Толық емес жұмыс уақытының бірнеше түрі бар:

• күнделікті жұмыс уақытын қысқарту;
• жұмыс аптасындағы жұмыс күндерінің санын азайту;
• күнделікті жұмыс уақытын да, апталық жұмыс күндерінің санын да қысқарту.

Егер қызметкер толық емес жұмыс уақытына көшсе, жалақысы нақты жұмыс істеген уақытқа немесе орындалған жұмыс көлеміне қарай есептеледі. Бірақ бұл оның жыл сайынғы ақылы еңбек демалысының ұзақтығын, еңбек өтілін есептеуді және заңда көзделген басқа еңбек құқықтарын шектеуге негіз болмайды. 

Баласы үш жастан асқан ата-аналар не істей алады?

Егер бала үш жастан асса және балабақшаға барса, ата-ананың жұмыс уақытын міндетті түрде қысқартуды талап ету құқығы Еңбек кодексінің 74-бабына сүйеніп, жұмыс берушіге икемді жұмыс кестесін белгілеу туралы ұсыныс жасай алады.

Мысалы, ата-ана:

• жұмысын ертерек бастап, ертерек аяқтауды;
• жұмысын кешірек бастап, кешірек аяқтауды;
• қызметіне қарай жұмыс уақытын басқа тәртіппен ұйымдастыруды ұсына алады.

Ал жұмыс беруші икемді кестеге келіссе, оның шарттары ауызша келісіммен ғана шектелмей, тиісті құжаттарда бекітіледі.

Жалғызбасты және мүгедектігі бар баласы бар ата-аналарға қандай кепілдіктер қарастырылған? Баласын жалғыз тәрбиелеп отырған ата-аналар үшін заңда қосымша кепілдіктер қарастырылған. ҚР Еңбек кодексінің 54-бабы 2-тармағына сәйкес, жұмыс берушінің бастамасымен 14 жасқа дейінгі баланы немесе 18 жасқа дейінгі мүгедектігі бар баланы тәрбиелеп отырған жалғызбасты ата-анамен еңбек шартын бұзуға тыйым салынады. Бұл шектеу штат немесе қызметкерлер саны қысқарған жағдайға да тікелей қатысты. Яғни заң бойынша мұндай санаттағы ата-аналарды жұмыс беруші жұмыстан шығара алмайды.

Түнгі жұмысқа қатысты да арнайы талаптар бар. Еңбек кодексінің 76-бабына сәйкес, жеті жасқа дейінгі балалары бар әйелдерді және жеті жасқа дейінгі балаларды анасыз тәрбиелеп отырған басқа адамдарды жазбаша келісімінсіз түнгі жұмысқа тартуға болмайды. 

Бұл кепілдік жұмыс кестесін икемдеу мәселесінен бөлек реттеледі. Яғни баланы балабақшадан алып кетуге үлгермеу, түнгі жұмысқа тарту және штат қысқарған кездегі жұмыстан босату – заңда әртүрлі тәртіппен қарастырылатын мәселелер.

Қосымша жұмыс пен іссапарға қатысты қандай талаптар бар?

Еңбек кодексінің 77-бабында қосымша жұмысқа тартудың жалпы тәртібі белгіленген. Әдетте, қосымша жұмысқа қызметкердің жазбаша келісімі қажет, заңда көрсетілген ерекше жағдайлар бұған кірмейді. Демалыс және мереке күндеріндегі жұмысқа қатысты талаптар 85-бапта қарастырылған. Мұнда да жұмыскердің келісімі мен жұмыс берушінің актісіне қатысты нормалар бар, бірақ заңда ерекшеліктер көзделген. 

Ал іссапар мәселесін реттейтін 127-бапқа қатысты барлық ата-анаға бірдей тыйым салынған деп айтуға болмайды. Баласы бар қызметкердің іссапардан бас тарту құқығы заңда көрсетілген нақты жағдайларға, соның ішінде баланың жасына және тұрақты күтімге қатысты медициналық негіздерге байланысты қарастырылған. 

Жұмыс берушіге өтінішті қалай жазу керек?

Егер қызметкер баласын балабақшаға апару немесе алып кету үшін жұмыс кестесін өзгерткісі келсе, алдымен жұмыс берушіге жазбаша өтініш бергені дұрыс.

Өтініште:

• Қазіргі жұмыс кестесін көрсету;
• Қандай кестеге көшкісі келетінін жазу;
• Өзгерістің себебін түсіндіру;
• Жаңа режимді қай күннен бастап және қандай мерзімге қолдануды сұрайтынын көрсету керек.

Қажет құжаттар:

• Өтініш;
• Баланың туу туралы куәлігі;
• Мектептен немесе балабақшадан анықтама.

Егер қызметкердің заңда көзделген құқығы бұзылды деп есептесе, ол аумақтық еңбек инспекциясына жүгініп, мәселені қайта қарай алады.

Заңгер не дейді? Заңгер Берік Сайлаубек балалары бар ата-аналардың жұмыс кестесіне өзіне лайықтап икемдеуге мүмкіндігі барын айтты. 

"Егер балабақшаға баратын не мектеп жастағы балалары болса, одан бөлек әлеуметтік осал санатқа жатса, Еңбек кодексінің 70-бабы 3-тармағы, 54-бабы 2-тармағы,  76, 77 және 127 баптар жұмыскер ата-ананың жағыңызда. Олар жұмыс берушіге толық емес жұмыс уақытын (күнделікті сағатты немесе апталық күн санын қысқартуды) сұрап, жазбаша өтініш береді. Жұмыс беруші мұны орындауға заңды түрде міндетті, оның бас тартуға құқығы жоқ. Ескеретін жайт: жалақы істеген сағатыңызға қарай төленеді, бірақ бұл сіздің демалыс күндеріңіз бен еңбек өтіліңізді, сыйақыларыңызды  қысқартпайды", – деді ол. 

Қорыта айтқанда, баласын балабақшаға апаратын ата-ана жұмыс кестесін өзгерту мүмкіндігін жұмыс берушімен талқылай алады. Ал баласы бар ата-ананың біріне толық емес жұмыс уақытын белгілеу туралы арнайы заңдық кепілдік бар. Ең бастысы — жұмыс кестесін өзгерту туралы өтінішті ресми рәсімдеп, тараптардың құқықтары мен міндеттерін нақтылау.

Еске салайық, бұған дейін Қазақстанда бала туу көрсеткіші азайғаны туралы жазған едік. 2021–2025 жылдары Қазақстанның 20 өңірінің бәрінде туу көрсеткіші төмендеген. Ең аз төмендеу Астана мен Алматыда байқалса, Жетісу, Абай және Шығыс Қазақстан облыстарында көрсеткіш шамамен үштен бірге азайған.

Атырауда 21 жастағы жігіт "Байзар" сауда ойын-сауық орталығында болған жанжалдан кейін ұсақ бұзақылық жасағаны үшін кінәлі деп танылды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Оқиға 24 қазанда "Байзар" СОO-ның әйелдер дәретханасында болған. Сол жерде болған әйелдер көрші кабинаның ішінен бір жігіттің өздеріне қарап тұрғанын байқап қалған. Әйелдердің айтуынша, ол болған жағдайды ұялы телефонына да түсірген.

Жігіт жанжалдан кейін кабинаның есігін ішінен құлыптап алып, жағдай басылғанша күтуге тырысқан көрінеді. Алайда есіктің алдына біртіндеп ашуланған әйелдер жинала бастаған. Оқиға орнына алдымен күзет қызметі, кейін полиция шақырылған.

 Ақырында жас жігіт кабинаның ішінен шығуға мәжбүр болып, ашулы келуші әйелдердің наразылығы мен айқайының арасынан өтіп кеткен.

Осылайша, сот 21 жастағы жігітті Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 434-бабының 1-бөлігі (Ұсақ бұзақылық) бойынша кінәлі деп танып, айыппұл салды. Бап бойынша айыппұл мөлшері 20 айлық есептік көрсеткіш, яғни 86 500 теңге қарастырылған.

Еске салайық, бұған дейін Атыраудағы сауда ойын-сауық орталығында әйелдер дәретханасына кіргенін жазған едік. Сөйтіп әйелдерді жасырын бақылап, телефонға түсірді деген күдікпен 21 жастағы жігіт ұсталды. Куәгерлер оның телефонынан дәретханада түсірілген фотосуреттерді көргенін айтқан.

Қазақстанда жұмыссыз ретінде тіркелмес бұрын азаматтарға жұмыс іздеу үшін 13 күнтізбелік күн беріледі. Егер осы уақыт ішінде жұмыс табылмаса, олар автоматты түрде жұмыссыз мәртебесін алады. Жаңа тәртіп 1 қазаннан бастап пилоттық жоба аясында енгізілді.

2026 жылғы 1 қазаннан бастап Қазақстанда жұмыс іздеушілер мен жұмыссыздарды тіркеудің жаңа тәртібі бойынша пилоттық жоба іске қосылды. Енді мансап орталықтары азаматты жұмыссыз ретінде тіркемес бұрын оған жұмыс іздеуге 13 күнтізбелік күн береді. Егер осы мерзімде жұмыс табылмаса, азамат жұмыссыз ретінде автоматты түрде тіркеледі.

Жобаны Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі 2026 жылғы 30 қыркүйектегі №382 бұйрықпен бекіткен. Бұйрық 22 қазанда жарияланып, 1 қазаннан бастап қолданысқа енгізілген.

Жұмысы мен табысы жоқ азамат жұмыс іздеуші ретінде тіркелу үшін тұрғылықты жеріндегі мансап орталығына жүгіне алады немесе "Электрондық еңбек биржасы" бірыңғай цифрлық платформасы арқылы өтініш бере алады.

Өтініш беру кезінде азамат дербес деректерін жинауға және өңдеуге келісім беруі керек. Құжаттар мен мәліметтер тексерілгеннен кейін оны бір жұмыс күні ішінде жұмыс іздеуші ретінде тіркейді.

Жаңа пилоттық жоба бойынша мансап орталығы жұмыс іздеушіге лайықты бос жұмыс орындарын табуға 13 күнтізбелік күн бөледі. Осы уақыт ішінде Электрондық еңбек биржасы бос жұмыс орындарын автоматты түрде іріктейді, ал мансап орталығы азаматқа жұмыс табуға көмектеседі.

Бұрын қолданыста болған жалпы тәртіп бойынша жұмыс іздеушіге жұмыс ұсыну үшін екі жұмыс күні берілетін. Егер 13 күн ішінде азамат жұмысқа орналаспаса, ол автоматты түрде жұмыссыз ретінде тіркеледі. Алайда бұл тәртіп 16 жасқа толмағандарға, жұмыспен қамтылғандарға, зейнет жасына жеткендерге, жоғары сынып оқушылары мен студенттерге және заңда көрсетілген басқа да санаттарға қолданылмайды.

Сондай-ақ жұмыссыз екені туралы жалған мәлімет бергендер мен белгілі бір жаза түрлерін өтеп жүрген адамдарға қатысты ерекшеліктер қарастырылған.

Жұмыс іздеуші немесе жұмыссыз азамат мансап орталығы ұсынған лайықты жұмысқа келісетінін не бас тартатынын үш жұмыс күні ішінде хабарлауы керек.

Жауапты жеке барып, мобильді телефон немесе цифрлық технологиялар арқылы беруге болады.

Бұрынғы тәртіп бойынша жұмыс іздеушілер ұсынылған жұмысқа бір жұмыс күні ішінде жауап беруі керек болған. Ал жұмыссыздар үшін үш жұмыс күні берілетін.

Қандай жағдайда жұмыссыз мәртебесінен айырылады?

Мансап орталығы мынадай жағдайларда азаматты жұмыссыздар есебінен шығара алады:

• Ұсынылған үш лайықты жұмыс нұсқасынан бас тартса немесе белгіленген мерзімде жауап бермесе;
• Жұмысқа орналасу немесе оқыту орнына дәлелді себепсіз бес жұмыс күні ішінде бармаса;
• Жұмыспен қамтуға жәрдемдесудің белсенді шараларына қатысуды өз бетінше тоқтатса;
• Мансап орталығына белгіленген уақытта бармаса немесе хабарлау талаптарын орындамаса;
• Жұмысқа орналасуға әсер ететін өзгерістер туралы уақытында хабарламаса;
• Жалған немесе қолдан жасалған құжаттар ұсынса.

Бұдан бөлек, азамат тұрақты немесе уақытша жұмысқа орналасса, азаматтық-құқықтық шарт бойынша жұмыс істей бастаса, кәсіпкерлік қызмет ашса немесе ұйымның құрылтайшысы болса, бұл туралы мансап орталығына бес жұмыс күні ішінде хабарлауға міндетті.

Мүгедектік тобының белгіленуі немесе өзгеруі, сондай-ақ зейнетақы төлемдерінің тағайындалуы туралы да хабарлау қажет.

Егер азамат ұсынылған үш жұмыс нұсқасынан бас тартқаны, дәлелді себепсіз келмегені немесе мансап орталығының талаптарын бұзғаны үшін есептен шығарылса, қайта тіркелу үшін 30 күнтізбелік күн күтуі керек. Мұндай шектеу жұмыссыздар есебінен шығарудың заңда көрсетілген нақты негіздеріне ғана қатысты.

Еске салайы, бұған дейін Қазақстанда 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап жұмыссыздық бойынша әлеуметтік төлем мерзімі алты айдан үш айға дейін қысқаратыны хабарланған еді. Сонымен қатар төлемнің ең жоғары мөлшері шамамен 268 мың теңге болады. Жәрдемақы ресми жұмыс істеп, Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорына әлеуметтік аударымдар төлеген азаматтарға тағайындалады.

Қазақстандық режиссер Айсұлтан Сейітов америкалық рэпер A$AP Rocky-дің Shroom Clouds әніне түсірген бейнебаянынан кейін дауға қалды. Cache Bunny суретшісі видео авторлары оның жұмысын рұқсатсыз пайдаланып, жасанды интеллект көмегімен түпнұсқа роликтегі кейіпкерді рэпермен ауыстырғанын мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі мәлімдейді.

Режиссердың өзі оның түсірген клипі мен суретшінің туындысы екеуінде айырмашылық бар екенін мәлімдеді. Shroom Clouds клипі YouTube-те 19 қазанда шықты. Оның режиссерлері – A$AP Rocky, Айсұлтан Сейітов және Пьетро Биз Бьязия. Алайда жарияланымнан кейін әлеуметтік желі қолданушылары көріністердің бірінің америкалық видеорежиссерлер Cache Bunny және Ari Fararooy 2019 жылы шығарған видеоға ұқсастығына назар аударды. 

Cache Bunny екі роликті салыстырып жариялады. Оның айтуынша, бейнебаянды жасаушылар түпнұсқа видеоны рұқсатсыз алып, жасанды интеллект арқылы кадрдағы адамды A$AP Rocky-ге ауыстырған. Суретшінің айтуынша, шөп пен көлеңкенің бейнесі сол қалпында қалған. Cache Bunny-дің айтуынша, оны әсіресе клип түсіру тобының байланыс жасамауы қатты ренжіткен. Оның айтуынша, жобаның басқа қатысушылары төлем алған немесе титрлерде көрсетілген, ал онымен ешкім байланысқан жоқ.

“A$AP Rocky көп жылдар бойы мен үшін визуалды жұмыстарға шығармашылық көзқарас үлгісі болды, сондықтан бұл жағдай ерекше ауыр сезіледі. Клипті жасауға қатысқандардың барлығы төлем алды және титрлерде көрсетілді, бірақ команда бізбен тіпті хабарласпады,” – деп жазды суретші.

Сондай-ақ ол жағдайды достарынан білгенін, олар оған хабарлама жібере бастағанын атап өтті. Кейінірек Cache Bunny басқа адамдардан жүздеген өтініш алғанын және одан әрі қалай әрекет ететінін әлі шешпегенін хабарлады.

Публикация от ProdCo (@prodcofficial)

Айсұлтан Сейітовтың жауабы

Болған жайттан кейін режиссер клиптің жарияланған нұсқасы өз командасымен бірге жасаған нұсқадан ерекшеліктері бар екенін айтты.

“Мен және менің командам бұл видеоны түсіру үшін көп жұмыс істедік. Осыншама күткеннен кейін мен оны жариялағанына шын жүректен қуандым, дегенмен бұл мен бастапқыда жасаған нұсқа емес еді”, – деп жазды Сейітов.

Режиссердің айтуынша, автордың рұқсатынсыз пайдаланылуы мүмкін даулы кадрлар туралы ол жақында ғана білген. Команда клиптің алғашқы режиссерлік нұсқасын дайындап жатыр және оны жеке жариялағысы келеді. Бірақ ол үшін музыкалық лейблдің рұқсатын алу керек.

ProdCO-да дауға қатысты пікір білдірді

ProdCO-ның мәліметінше, бейнебаян режиссер мен продюсерлік топқа алдын ала ескертусіз шығарылған. Жарияланғаннан кейін олар видеодан жасанды интеллект арқылы жасалған немесе өңделген қосымша көріністерді тапты. ProdCo жобаға қомақты қаражат салғанын, бірақ дайын клипті айтарлықтай өзгерткен шешімдерге қатыспағанын мәлімдеді. Компания титрлерге де назар аударды. Оның мәліметінше, оларда материалдарды тапсыру кезінде жобаны әзірлеуге қатыспаған тағы бір режиссер көрсетілген.

Бұл ретте ProdCo-ның өзі бірлескен продюсер ретінде көрсетілмеген. Продюсерлік компания Cache Bunny-ді қолдап, клип авторларын оның есімін көрсетіп, сыйақы төлеуге шақырды. Сонымен қатар, ProdCo Сейітовтің видеосының бастапқы нұсқасын жасанды интеллектті қолдана отырып, қосымша көріністерсіз жариялауды талап етті.

Еске сала кетейік, Мәдениет және ақпарат министрлігіне “Дос-Мұқасан” мүшесі Мұрат Құсайынов “Қазақстанның халық әртісі” номинациясын алуға петиция тіркелді. Авторлар мұның 2027 жылғы марапаттау циклінде – Құсайынов негізін қалаған және жарты ғасырдан астам уақыт бойы басқарып келе жатқан "Дос-Мұқасан" ансамблінің 60 жылдығына орай болғанын қалайды.

Қазақстанда биыл 356 мыңнан астам жеке кәсіпкер жабылған. Бұл былтырғыдан 59,3%-ға көп. Алайда Серік Жұмангарин кәсіпкерлердің жабылу санына қарап қана салық реформасының нәтижесін бағалау дұрыс емес екенін айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин депутаттық сауалға берген жауабында кәсіпкерлердің қызметін тоқтату себептерін түсіндірді.

Министрдің мәліметінше, 2026 жылдың алғашқы тоғыз айында қызметін тоқтатқан кәсіпкерлердің ішінде:

• 73,9 мыңы өзін өзі жұмыспен қамтығандарға арналған арнаулы салық режиміне көшкен;
• 151,8 мыңында 2025 жылы табыс болмаған;
• 102,4 мыңының табысы 10 миллион теңгеге дейін болған;
• 28 мың кәсіпкердің табысы 10 миллион теңгеден асқан.

Жұманғариннің айтуынша, қызметін тоқтатқандардың кемінде 225,7 мыңы немесе 63,4%-ы бұрын белсенді болмаған кәсіпкерлер мен өзін өзі жұмыспен қамтығандар санатына ауысқандарға тиесілі. Сонымен бірге министр жаңа салық талаптарына байланысты жалпыға бірдей белгіленген салық режиміне көшкеннен кейін немесе жаңа шарттармен жұмысын жалғастыра алмағандықтан 30,1 мың кәсіпкердің қызметін тоқтатқанын атап өтті.

Жабылған кәсіпкерлер саны жаңадан тіркелгендерден асып түсті

2026 жылы Қазақстанда 242,3 мың жаңа кәсіпкерлік субъектісі тіркелген. Былтырмен салыстырғанда 346,1 мың көрсеткіштен шамамен 30%-ға аз. Осылайша, қызметін тоқтатқан кәсіпкерлер саны жаңадан тіркелгендерден 113,9 мыңға артық болды. Ал 2025 жылы керісінше, жаңадан тіркелген кәсіпкерлер саны қызметін тоқтатқан субъектілерден 122,5 мыңға көп болған. Салыстыру үшін, 2025 жылдың қаңтар-қыркүйек айларында 223,6 мың ИП қызметін тоқтатса, 2024 жылдың осы кезеңінде бұл көрсеткіш 277 мың болған.

Қызметін тоқтатқан кәсіпкерлердің ең көп үлесі бөлшек сауда саласына тиесілі. Бұл салада 128,4 мың шағын кәсіп жабылған. Бір жыл бұрын олардың саны 74,5 мың болған. Өсім – 72,4%.

Өзге қызмет көрсету саласында жабылған кәсіпкерлер саны 37,7 мыңнан 59,8 мыңға дейін өскен. Көлік қызметтерінде бұл көрсеткіш 19,6 мыңнан 34,5 мыңға, жылжымайтын мүлік операцияларында 10,2 мыңнан 23 мыңға дейін артқан. Құрылыс саласында 11,2 мың кәсіпкер қызметін тоқтатқан. Өткен жылы көрсеткіш 7 мың болған. Қоғамдық тамақтану саласында жабылған кәсіпкерлер саны 4,8 мыңнан 8,5 мыңға дейін өскен. Өңірлер арасында қызметін тоқтатқан жеке кәсіпкерлердің ең көп саны Алматы қаласында тіркелген. Қалада 62,5 мың жеке кәсіп жабылған. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңіндегі шамамен 30 мың көрсеткіштен екі еседен астам көп.

Астанада 41,9 мың кәсіпкер қызметін тоқтатқан. Бір жыл бұрын бұл көрсеткіш 31,4 мың болған. Түркістан облысында 33 мың, Алматы облысында 26,9 мың, Шымкент қаласында 24,7 мың кәсіпкердің қызметі тоқтатылған.

Жұманғарин салық реформасының нәтижесін бағалау кезінде кәсіпкерлердің санына ғана емес, олардың табысына, жұмыспен қамту көрсеткіштеріне және бюджетке түсетін салықтарға да назар аудару қажет екенін айтты. 2026 жылғы 1 қазандағы мәлімет бойынша, жалпыға бірдей белгіленген салық режимін қолданатын шағын кәсіп саны 114,1 мыңнан 384,2 мыңға дейін өскен. Осы режимдегі заңды тұлғалар саны 415,8 мыңнан 519,6 мыңға жеткен. Қосылған құн салығын (ҚҚС) төлеушілер саны да 28%-ға артып, 134,4 мыңнан 172 мыңға дейін өскен.

 Ал оңайлатылған декларация негізіндегі арнаулы салық режимін 1,17 млн-нан астам кәсіпкерлік субъектісі қолданған. Бұған қоса, 981,2 мың адам өзін-өзі жұмыспен қамтығандар режимінде жұмыс істеген. Олардың 866,9 мыңы интернет-платформалар арқылы қызмет көрсеткен. Бұл санатта 519,7 мың такси жүргізушісі мен 292,5 мың курьер бар.

2026 жылғы 1 қазандағы жағдай бойынша, шоғырландырылған бюджетке 22,69 трлн теңге түскен. Былтырмен салыстырғанда 3,55 триллион теңгеге немесе 18,5%-ға көп. Шағын және орта бизнестен түскен салық түсімдері 17,5%-ға, яғни 1,13 триллион теңгеге өскен. Соның ішінде шағын кәсіпкерліктен түсетін салықтар 27,1%-ға немесе 750,7 миллиард теңгеге артқан. Алайда бұл өсімнің қаншасы экономикалық белсенділіктің артуына, ал қаншасы салық режимдерінің өзгеруі мен салық жүктемесіне байланысты екенін қолдағы деректерден нақты анықтау мүмкін емес.

Серік Жұманғариннің айтуынша, келтірілген көрсеткіштер шағын бизнестің нақты экономикалық белсенділігі кәсіпкерлердің тіркелімнен шығуымен бірдей деңгейде төмендегенін көрсетпейді. Оның сөзінше, қазір кәсіпкерлік құрылымы әртүрлі салық режимдері мен қызмет жүргізу нысандары арасында елеулі өзгеріске ұшырап жатыр. Салық реформасының түпкілікті нәтижесі 2026 жылдың толық салық кезеңінің қорытындысы бойынша бағаланады. Министр жаңа Салық кодексінің жекелеген ережелеріне немесе оларды қолдану тәжірибесіне тікелей байланысты тұрақты теріс әсерлер анықталған жағдайда тиісті шешімдер қабылданатынын айтты.

Еске сала кетейік, Серік Жұманғарин Қазақстанның мемлекеттік қарызы 40 триллион теңгеге жуықтағанын айтқан. Оның сөзінше, қарыздың ЖІӨ-ге шаққандағы көлемі шамамен 20%, ал белгіленген шектік деңгей – 32%. Мемлекеттік қарыздың шамамен 75%-ы ішкі қарызға тиесілі. Министрдің айтуынша, қарыз қаражаты экономиканың дамуына серпін беретін, өзін ақтайтын жобаларға бағытталуы керек. Оның тиімділігі тек қарыз көлемімен емес, тартылған қаражаттың экономикаға әкелетін нақты қайтарымымен бағалануы тиіс.

Ұлыбритания ханзадасы Уильям Грэм Нортонның шоуында Қазақстандағы киіктердің популяциясын қалпына келтіру жұмыстары туралы айтып, сирек кездесетін түрді сақтауда мемлекеттік қолдаудың рөлін атап өтті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Бағдарлама 23 қазанда эфирге шықты. Сұхбатты Қазақстанның Ұлыбританиядағы елшілігі жариялады.

Жүргізушінің киіктердің ерекше келбеті мен "Алтын Дала" табиғатты қорғау бастамасы туралы сұрағына жауап берген ханзада бұрын жойылып кету алдында тұрған жануарлардың санын қалпына келтіре алғанын атап өтті. Оның айтуынша, бұған Қазақстан билігінің түрді сақтауға көңіл бөлуі маңызды рөл атқарды.

"Алтын Дала" бастамасы еліміздің далалық экожүйелерін қалпына келтіруге және биоалуантүрлілікті сақтауға бағытталған. 2024 жылы жоба "Табиғатты қорғау және қалпына келтіру" (Protect and Restore Nature) санаты бойынша Earthshot Prize сыйлығының лауреаты атанды және жұмысты жалғастыру үшін бір миллион фунт стерлинг алды.

“Киіктер жойылып кету қаупінің алдында тұрды, ал қазір олардың саны қайтадан орасан зор. Бұл Қазақстан үкіметінің бұл түрдің ел мен табиғат үшін маңыздылығын түсініп, жобаға толық қолдау көрсеткенінің арқасында жүзеге асты”, – деді ханзада.

2025 жылдың қазан айында жарияланған Earthshot Prize сыйлығы өкілдерінің мәліметінше, жобаның күш-жігерінің арқасында жиырма жыл ішінде киіктердің саны шамамен 40 мыңнан 200 мыңға дейін өскен.

Еске сала кетейік, Қытайға 180 миллион теңгелік ақбөкен мүйіздерін алып өтпек болғандар "Қорғас" бекетінде ұсталды. Шекарашылар 620 мүйізді тәркіледі.

Сарапшылар Қазақстан экономикасының 2026 жылдың қорытындысы мен 2027 жылға арналған болжамын жариялады. Есепте доллар бағамы, инфляция, базалық мөлшерлеме және экономикалық өсімге қатысты болжамдар берілген. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Болжам бойынша, 2026 жылдың соңында доллар бағамы 490 теңге, ал 2027 жылдың соңында 515 теңге деңгейінде қалыптасады. Halyk Research сарапшыларының мәліметінше, 2026 жылдың үшінші тоқсанында доллардың орташа бағамы 462,11 теңгені құраған. Ал екінші тоқсанда бұл көрсеткіш 476 теңге болған. Теңгенің нығаюына Ұлттық банктің жоғары базалық мөлшерлемесі, шетелдік инвесторлардың мемлекеттік бағалы қағаздарға қаржы салуы және валюта нарығындағы операциялар әсер еткен. Есеп авторлары теңге бағамына жыл соңындағы валютаға сұраныстың артуы, Ұлттық банктің валюта ұсынысының азаюы және базалық мөлшерлеменің төмендеуі әсер ететінін атап өтті.  Сонымен қатар сарапшылар қазіргі сұраныс пен ұсыныс арақатынасы сақталса, доллар бағамы болжанған деңгейден төмен болуы ықтимал екенін де жоққа шығармайды.

Инфляция 10%-ға жетеді

Halyk Research деректеріне сәйкес, 2026 жылдың қыркүйегінде Қазақстандағы жылдық инфляция 9,3%-ға дейін төмендеді. Алайда сарапшылар жыл соңына қарай бағаның өсу қарқыны қайта жеделдеп, инфляция 10% деңгейінде қалыптасады деп күтеді. Есепте азық-түлік бағасының өсуіне маусымдық факторлар әсер ететіні айтылған. Ал ақылы қызметтер саласында коммуналдық тарифтердің өсуіне байланысты инфляциялық қысым сақталып отыр. 2027 жылы инфляция 8–9% деңгейінде болады деген болжам жасалды. Сарапшылардың бағалауынша, бағаның өсуін тежеуге қатаң ақша-несие саясаты мен тұтынушылық кредиттеудің баяулауы ықпал етеді.

Базалық мөлшерлеме төмендей ме?

2026 жылғы 23 қазанда Ұлттық банк базалық мөлшерлемені 16,25%-дан 15,75%-ға дейін төмендетті. Жыл соңына қарай оның 15,5%-ға, ал 2027 жылдың соңында 14%-ға дейін түсуін күтеді. Дегенмен базалық мөлшерлеменің төмендеуі банктердегі несие мен ипотека пайызы бірден азаяды дегенді білдірмейді. Қарыз құнына банктердің қаржыландыру шығындары, тәуекелдері және нарықтағы жағдай да әсер етеді.

Қазақстан экономикасы қаншаға өседі?

2026 жылдың алғашқы тоғыз айында Қазақстан экономикасы 4,2%-ға өсті. Есепте шикізаттық емес сектордың өсімі 5,4%-ды құрағаны көрсетілген. Экономикалық өсімге өңдеу өнеркәсібі мен құрылыс салалары үлес қосқан. Сонымен бірге мұнай-газ секторындағы өндіру көлемінің өзгеруі тау-кен өнеркәсібінің көрсеткішіне кері әсер еткен. 2026 жылдың қорытындысында Қазақстан экономикасының өсімін 4,8% деңгейінде болады деп болжанды. Ал 2027 жылға арналған болжамы – 4,5–4,8%. Сарапшылар экономикалық өсімді инфрақұрылымдық жобаларды қаржыландыру да қолдайтынын атап өтті.

Есепте экономикалық өсімге өңдеу өнеркәсібі мен құрылыс салалары үлес қосқаны көрсетілген. Ал мұнай-газ секторындағы өндіру көлемінің өзгеруі тау-кен өнеркәсібінің көрсеткішіне әсер еткен. Сарапшылар 2027 жылы инфрақұрылымдық жобаларды қаржыландыру экономиканың өсуіне қолдау көрсетеді деп күтеді.

Айта кетейік, 23 қазанда Ұлттық банк базалық мөлшерлемені 16,25%-дан 15,75%-ға дейін төмендетті. Сол күні KASE-дегі доллардың орташа өлшенген бағамы 451,05 теңге болды.

Алматыда 170-тен астам қоғамдық көлік маршруты бойынша автобустардың желіге шығу саны мен айналым рейстері қысқартылды. Өзгерістер тасымалдаушыларға берілетін субсидияларды есептеуге әсер етеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі BES.media порталына сілтеме жасап хабарлайды.

Алматы қаласында қалалық қатынастар тарифтері жөніндегі комиссия тасымалдаушылардың есептерін автобустардың желіге шығу саны мен айналым рейстерінің қысқаруын ескере отырып бекітті. Бұл туралы зерделеген комиссия отырысының хаттамасында жазылған. Шешім Алматының 170-тен астам автобус маршрутына қатысты.

Комиссия автобустардың желіге шығу саны мен айналым рейстеріне қатысты жоспарлы көрсеткіштерді төмендетуді мақұлдады. Айналым рейсі дегеніміз – автобустың маршрут бойымен жүріп, бастапқы нүктесіне қайта оралуы.

Құжатқа сәйкес, автобустардың желіге шығу саны:

• жұмыс күндері – 20%-ға;
• сенбіде – 10%-ға;
• жексенбіде – 25%-ға;
• мереке күндері – 35%-ға қысқартылды.

Ал айналым рейстерінің саны жұмыс күндері 10-20%-ға, сенбіде 5-10%-ға, жексенбіде 12,5-25%-ға, мереке күндері 17,5-35%-ға азайтылды. Осылайша, екі түрлі көрсеткіш өзгерді: желіге шығатын автобустар саны және олардың күні бойы орындайтын рейстері. Алайда хаттамада әр маршрут бойынша автобустар мен рейстердің нақты саны қаншаға азайғаны көрсетілмеген.

Комиссия жоспарлы көрсеткіштерді халықаралық тәжірибе мен кеңесшілердің ұсынымдарын ескере отырып қайта қараған. Бірақ құжатта әр маршруттың бұрынғы және жаңа көрсеткіштерін салыстыруға мүмкіндік беретін жеке кесте жоқ.

Хаттама жолаушылар мен багажды тасымалдау тарифтерін есептеуге арналған. Бұл көрсеткіштер әлеуметтік маңызы бар жолаушылар тасымалынан туындайтын шығындарды өтеу үшін бөлінетін бюджет субсидияларын анықтауда қолданылады. Құжатта жоспарлы көрсеткіштер халықаралық тәжірибе мен аудиторлық-консалтингтік компания жүргізген зерттеу негізінде өзгертілгені айтылған.

Хаттамаға №1 қосымша ретінде түсіндірме жазба көрсетілгенімен, басылым зерделеген құжаттар арасында ол болмаған. Тасымалдаушыларға берілетін субсидиялар маршруттарды күтіп ұстауға жұмсалатын шығындарды ескере отырып есептеледі. Олардың қатарына жанармай, автобус, шина, жүргізушілердің жалақысы, үстеме шығындар және электрондық төлем жүйесі операторының қызметтері кіреді.

Автобустар саны мен орындалатын рейстер көлемі осы шығындарды есептеуге тікелей әсер етеді. Сондықтан жоспарлы көрсеткіштер өзгерген кезде тасымалдаушылардың субсидия алу үшін ұсынатын шығындары да қайта есептелуге тиіс. Хаттамаға сәйкес, көлік басқармасы автобустардың желіге шығу санын, айналым рейстерін, негізгі және резервтік көліктер санын, маршрут ұзындығын немесе нөлдік жүріс қашықтығын өзгертсе, тарифтік есептер қайта қаралады.

Алайда құжатта рейстер санын қысқарту нәтижесінде субсидия көлемі қаншаға азайғаны және бюджет қанша қаражат үнемдейтіні көрсетілмеген.

Комиссия тарифтерді есептеу үшін бірқатар шығын көрсеткіштерін де бекітті.

• Дизель отынының бағасы қосымша құн салығын қоса алғанда литріне 344,54 теңге болып белгіленді.
• Газдың бағасы литріне 156 теңге деп бекітілді.
• Электр энергиясына жұмсалатын шығын нақты сатып алу құны бойынша есептеледі.

Сондай-ақ комиссия әртүрлі автобус модельдеріне арналған жанармай шығынының базалық нормаларын бекітті. Мысалы, Isuzu HC 40 автобусы үшін 100 шақырымға 18 литр, Isuzu LE 60 үшін 25 литр, ал кейбір дизельді Yutong және Zhong Tong автобустары үшін 40-45 литр мөлшері белгіленген.

Қалалық маршруттарда жанармай шығынының базалық нормасына қолданылатын жалпы үстеме коэффициент 27,63% болды. Ол Алматының климаттық жағдайын, жер бедерін, жол қозғалысының қарқындылығын, жиі тоқтауды және кондиционерлердің жұмысын ескереді.

Қала маңындағы маршруттар үшін 20,13% коэффициент қарастырылған. Дегенмен әр маршруттың ерекшеліктері жеке ескерілуге тиіс.

Комиссия тасымалдаушылардың шығындарын есептеу кезінде жүргізушілердің орташа айлық жалақысын 640 676 теңге деп белгіледі. Яғни құжат әр жүргізушіге міндетті түрде осындай жалақы төленуге тиіс дегенді білдірмейді.

Бұдан бөлек, бір автобусқа бекітілетін жүргізушілердің нормативтік санының ең төменгі коэффициенті 2,2 болып белгіленді. Бұл есептеу кезінде бір автобусқа орта есеппен кемінде 2,2 жүргізушіден қарастырылатынын білдіреді. Комиссия автобус пен троллейбустарға арналған шиналардың нормативтік жүрісін және есептік құнын да анықтады. Үстеме шығындар расталған соманың кемінде 10%-ы, ең көбі 15%-ы мөлшерінде белгіленді. Ал электрондық төлем жүйесі операторының сыйақысы есептеулер үшін 7% деңгейінде бекітілді.

Комиссия бекіткен шешім 2026 жылғы 1 қаңтардан 2028 жылдың соңына дейін қолданылады. Осы кезеңде Алматыда автобус рейстері қысқартылғанымен, №38 маршруттағыдай лық толы көлік мәселесі әлі шешілген жоқ. Көлік басқармасы мұны жолдардағы кептеліспен түсіндіреді. Ал рейстерді азайту нәтижесінде бюджет қанша қаражат үнемдейтіні құжатта көрсетілмеген.

Еске салайық, бұған дейін алматылықтар қарбалас уақытта автобустар мен метродағы адам көптігіне шағымданған еді. Тұрғындардың айтуынша, қоғамдық көлік лық толып, кейде бірнеше пойызды күтуге тура келеді. Қала әкімдігі мәселені автобустардың жетіспеушілігімен емес, жолдардағы кептеліспен байланыстырады. Қазір Алматыда күн сайын 3 200 автобус желіге шығады.

Степногорск қаласының прокуратурасы балаларға заңсыз стомотологиялық қызметтер көрсетілгенін анықтады. Стамотологтың маман екенін дәлелдейтін тиісті сертификаты болмаған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Дәлірек айтқанда, прокуратура "Viamedis" ЖШС балаларға заңсыз қызмет көрсеткен. Негізсіз төленген медициналық қызметтердің жалпы сомасы 2 569 792 теңге болған.

“Аталған дәрігер 345 кәмелетке толмаған пациентке медициналық қызмет көрсеткені, ал көрсетілген қызметтер міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру қаражаты есебінен төленгені анықталды”, – деп мәлімдеді Бас прокуратура.

Салдарынан мемлекетке дәл сол 2 569 792 теңге қайтарылды.

Еске сала кетейік, Павлодарда тіс дәрігерінің қабылдауынан кейін бала жансақтау бөліміне түсті. Оқиға туралы ақпарат 21 қазанда Павлодар қаласындағы Instagram пабликтерінің бірінде жарияланды. 

Қаржылық мониторинг агенттігінің Алматы қаласы бойынша департаменті тұрғындарды жылжымалы және жылжымайтын мүлік сатып алу бағдарламаларына қатысуға шақырған күдіктіге тергеу жүргізіп жатыр. Агенттіктің мәліметінше, күдікті 2 айға қамауға жіберілді.

Қазір 275 азамат жәбірленуші бар. Оларға келтірілген жалпы шығын – 217 млн теңге болды. Агенттік тергеу барысында ұйымдастырушылар кеңес беру қызметінің ақысы деген желеумен кооперативтен 94 млн теңгені өздерімен байланысы бар тұлғалардың, соның ішінде "Кәусар" жеке кәсіпкерлігінің есепшоттарына аударғаны анықталғанын мәлімдеді.

“2022 жылы сот даулары басталғаннан кейін Алматыда "ShynSaulet", "Berekeli Shanyrak", "Aya-Aru", "Jasmin", "USCoop" және "Baiterek" атты алты жаңа тұтыну кооперативі құрылған. Бұл ұйымдар "R.O.I." тұтыну кооперативі басшысының бақылауында болған”, – деп хабарлады ҚМА.

Соттың рұқсатымен үш автокөлікке, 25 пәтерге және банк шоттарына тыйым салынды.

Еске сала кетейік, Алматыда Asar Baspana қаржы пирамидасын ұйымдастырғандарға қатысты сот үкімі шықты. Тергеу барысында олардың 90 мыңға жуық азаматтан 25 миллиард теңге қаражат тартқаны анықталды.  

Алатауда биіктігі 272 метр болатын алғашқы зәулім ғимараттың құрылысы басталды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Жобаға 360,8 миллиард теңгеден астам инвестиция салынады. Кешен екі мұнарадан тұрады: бірінің биіктігі – 272 метр, екіншісі – 78 метр. Ішінде кеңселер, тұрғын үйлер, қонақүй, сауда орындары мен қоғамдық кеңістіктер болады. Құрылысты 2029 жылдың соңына дейін аяқтау жоспарланған.

Билік бұл жобаны Алатауды ірі іскерлік орталыққа айналдыру жолындағы маңызды қадам деп отыр. Қалада инвесторларға жағдай жасау үшін арнайы құқықтық режим енгізіліп жатыр.

Инвестиция көлемі де өсіп келеді. 2026 жылы Алатаудың негізгі капиталына салынған қаражат 1,6 есе артып, 70,3 миллиард теңгеге жеткен.

Қазір қаланың инвестициялық портфелінде жалпы құны шамамен 3,11 триллион теңге болатын 67 жоба бар. Олардың барлығы іске асса, 55 мыңға жуық жұмыс орны ашылуы мүмкін.

Үкіметтің мәліметінше, Iconic Complex деп аталатын кешеннің іргетасын қалау рәсіміне премьер-министрдің орынбасары Қанат Бозымбаев қатысты.

Алайда зәулім ғимарат салумен іс бітпейді. Мұндай ауқымды жобаға жол, су, электр қуаты және қауіпсіздік мәселелері қатар шешілуі керек. Қазір осы бағыттағы 28 инфрақұрылымдық жобаға резервтен 35,3 миллиард теңге бөлінген.

Соның ішінде қосалқы стансаны жаңғырту, су жүйелерін салу және жолдарды жөндеу жұмыстары бар.

Қанат Бозымбаев құрылыс сапасы мен қауіпсіздік талаптарын қатаң сақтауды тапсырды. Әсіресе сейсмикалық қауіпсіздікке, энергия тиімділігіне және жұмыстың белгіленген мерзімде аяқталуына баса назар аударылмақ. Сондай-ақ құрылысқа қазақстандық компаниялар мен мамандарды тарту қажет.

Айта кетейік, кешеннің бас мердігері – Қытайдың China State Construction Engineering Corporation (CSCEC) компаниясы. Ал сәулеттік тұжырымдамасын америкалық SOM бюросы әзірлеген.

Еске салайық, бұған дейін Алатау қаласын Дубай, Сингапур және Қытайдың арнайы экономикалық аймақтары үлгісімен дамыту жоспарланып отырғанын жазған едік. Үкімет қаланың арнайы мәртебесі туралы Конституциялық заң жобасын әзірлеп, инвесторларға қолайлы құқықтық және салықтық жағдай жасау, цифрлық технологиялар мен жасанды интеллектіні енгізу тетіктерін ұсынды. Вице-премьер Қанат Бозымбаевтың айтуынша, 2050 жылға қарай қаланың өңірлік жалпы өнімі 50 млрд долларға (22,55 трлн теңге) жетуі мүмкін. Қазір Алатауда жалпы құны 1,8 трлн теңге болатын 44 инвестициялық жоба жоспарланған.

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі еліміздегі 7 микроқаржы ұйымына тосқауыл қойды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Агенттіктің мәліметінше, микроқаржы ұйымдары заң талаптарын жүйелі түрде бұзып келген. Осыған байланысты 23 қазанда агенттік жеті микроқаржы ұйымы микроқаржылық қызметті жүзеге асыруға арналған лицензиядан айырды.

Лицензиясынан айырылған Микро қаржы ұйымдары:

• "MaxMoney" МҚҰ" ЖШС;
• "Microfinance Systems" МҚҰ ЖШС;
• "SurfKaz Finance" МҚҰ" ЖШС;
• "MFO№1" МҚҰ" ЖШС;
• "Умит Финанс" МҚҰ" ЖШС;
• "Вивус" МҚҰ" ЖШС;
• "EL QAZYNA" МҚҰ" ЖШС.

Клиенттердің келісімшарттары мен қарыздары не болады?

Лицензиясынан айырылған микроқаржы ұйымы микрокредит беру қызметін жалғастыра алмайды. Сондай-ақ заңнамада көзделген жағдайларды қоспағанда, микроқаржы ұйымы қолданыстағы микрокредит беру туралы шарттардың талаптарын өзгерте алмайды.

Бұл ретте клиенттердің міндеттемелері сақталады. Өтелмеген микрокредиттері бар қарыз алушылар жасалған шарттардың талаптарын орындауға міндетті және міндеттемелерін бұзғаны үшін жауап береді.

Лицензиясынан айырылған күннен бастап 30 күнтізбелік күн ішінде ұйым микроқаржы қызметін білдіретін сөздер мен белгілерді атауынан алып тастап, қайта тіркеуден өтуі керек. Сондай-ақ ұйымды қайта ұйымдастыру немесе тарату туралы шешім қабылдауы мүмкін.

Еске сала кетейік, Қазақстанда бірнеше банк пен микроқаржы ұйымына қарызы бар азаматтар мерзімі өткен берешегін бір өтініш арқылы реттей алады. Ол үшін 2026 жылғы 1 шілдеден бастап Finkelisim.kz бірыңғай цифрлық платформасы жұмыс істеп тұр. Алайда бұл мүмкіндік барлық қарыз алушыға бірдей берілмейді: өтініш беруші бірнеше талапқа сай болуы керек.

Павлодар облыстық перинаталдық орталығында жатқан шала туған сәбидің жамбас сүйегі сынғаны анықталды. Баланың туыстары медицина қызметкерлерінен түсініктеме беріп, жағдайды тексеруді сұрайды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Оқиға туралы ақпарат Павлодардағы Instagram желісіндегі doska_pavlodar парақшасында жарияланды. Жазба авторының айтуынша, сәби биыл тамыз айында небәрі 600 грамм салмақпен дүниеге келген. Қазір баланың салмағы 2 келі 20 грамға жеткен.

Туысының сөзінше, 20-23 қазан аралығында сәбидің ата-анасы оның аяғының түсі мен көлемі өзгергенін байқап, бұл туралы перзентхана дәрігерлеріне бірнеше рет хабарлаған. Алайда олардың айтуынша, бастапқыда медицина қызметкерлері жағдайға тиісті назар аудармаған.

"Жұма күні, 23 қазанда, ата-анасы перзентханаға қайта барып, баланың жағдайында бір өзгеріс бар екенін тағы да айтқан. Сонда дәрігерлер баланың жамбас сүйегінде сынық бар екенін хабарлаған. Жарақаттың қайдан пайда болғанын сұрағанда, дәрігерлер баланың тырысу кезінде өзіне өзі жарақат салғанын айтқан. Мұндай жағдай шынымен болуы мүмкін бе?" — деп жазды сәбидің туысы Instagram парақшасында.

Жазба авторы медицина қызметкерлері баланың жағдайына қатысты толық түсініктеме бермейтінін де мәлімдеген. Оның айтуынша, жансақтау бөліміне ұялы телефон алып кіруге рұқсат етілмегендіктен, баланың жағдайын дәлел ретінде суретке түсіру мүмкін болмаған.

"Осы жағдайға байланысты медициналық мекеме мен қызметкерлердің әрекеттерін тексеріп, мәселені анықтауларыңызды және кері байланыс беруіңізді сұраймыз", – делінген жарияланымда.

Павлодар облысының денсаулық сақтау басқармасы жағдайға қатысты түсініктеме берді. Ведомствоның мәліметінше, дене салмағы өте төмен болып туған балаларды күту және олардың өмірін сақтап қалу – күрделі әрі ұзақ үдеріс.

Мұндай сәбилерде кездесуі мүмкін асқынулардың бірі шала туған балалардың остеопениясы, яғни сүйек тінінің минералдануының төмендеуі. Басқарманың мәліметінше, осы жағдай 30-55% жағдайда кездеседі және аяқ-қолды әдеттегідей қозғалту кезінде де сүйектердің өздігінен сынуына әкелуі мүмкін.

"Баланың жағдайы тұрақты. Бүгінде оны облыстық балалар ауруханасының травматолог дәрігерімен бірлесіп, бақылап отырмыз. Рентгенологиялық зерттеу нәтижесі бойынша сынған жерде бастапқы сүйек ісігі қалыптасқан. Бұл сүйек тінінің тұрақтана бастағанын көрсетеді. Қазір арнайы емдеу қажет емес", – деп хабарлады Денсаулық сақтау басқармасы.

Ведомство өкілдері перинаталдық орталық әкімшілігі ата-аналар мен туыстарының алаңдаушылығына түсіністікпен қарайтынын және баланың жағдайы мен медициналық бақылаудың ерекшеліктері туралы оларға тұрақты түрде түсініктеме беріп отыратынын атап өтті.

Сонымен қатар нақты клиникалық жағдайға қатысты толық ақпарат дәрігерлік құпияға жататыны және тиісті құқықтық негіздерсіз жария етілмейтіні айтылды.

Еске салайық, бұған дейін Түркістан облысының Сайрам ауданында тұратын Тұрсынай Орынбаева бір күнде алты баланың анасы атанды. Әйел жүктіліктің 32-аптасында үш қызды мерзімінен бұрын дүниеге әкелді. Сафия, Садия және Самия 22 күн дәрігерлердің бақылауында болып, кейін үйлеріне шығарылды. Бұған дейін отбасында екі қыз бен бір ұл болған.

Мәдениет және ақпарат министрлігіне “Дос-Мұқасан” мүшесі Мұрат Құсайынов “Қазақстанның халық әртісі” номинациясын алуға петиция тіркелді. Авторлар мұның 2027 жылғы марапаттау циклінде – Құсайынов негізін қалаған және жарты ғасырдан астам уақыт бойы басқарып келе жатқан "Дос-Мұқасан" ансамблінің 60 жылдығына орай болғанын қалайды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Бір қызығы петицияда Қазақстан Композиторлар одағы 2025 жылғы 23 маусымда қол қойған марапаттау парағы бар. Ал сол жылдың желтоқсанында Мәдениет министрлігі Құсайыновқа қатысты ұсыныс ведомствоға түспегенін көпшілік алдында мәлімдеген.

Кім және не сұрап отыр?

Петицияны Алматы қаласының тұрғыны, порталда Әсел С. деп көрсетілген азаматша жариялаған. Өтініш 2026 жылғы 26 қазанда кешке тіркелген. Қабылдаушы орган — Мәдениет және ақпарат министрлігі. Петицияны қарауға алу үшін 9 қарашаға дейін 50 қол жинау қажет. 26 қазанның кешіндегі жағдай бойынша оған бір адам қол қойған, он рет қаралған және жалғыз пікір қалдырылған. Ол — петиция авторының өзі.

Авторлардың пікірінше, Құсайынов заң талаптарына толық сәйкес келеді, ал оған атақ берілмеуінің жалғыз себебі — ешкімнің оны ресми түрде ұсынбағаны. Олар мұны әділетсіздік деп санайды. Сондай-ақ сахнада 60 жыл еңбек ету — мемлекет әртістің еңбегін "халық әлдеқашан берген" атақпен бағалауы үшін жеткілікті мерзім екенін атап өткен.

Петицияның негіздемесінде министрлікке мынадай ұсыныстар берілген:

• 2027 жылғы марапаттау науқаны аясында, ансамбльдің 60 жылдық мерейтойына орай, 2027 жылғы 1 тамызға дейін тиісті тәртіппен атақ беру туралы ұсыныс енгізу;

• марапаттау құжаттарын әзірлеуге Қазақстан Композиторлар одағын және басқа да шығармашылық ұйымдарды тарту;

• петицияны автор мен музыкалық қауымдастық өкілдерінің қатысуымен ашық талқылап, қабылданған шешім туралы ресми түрде хабарлау.

Министрлік "білмеген" марапаттау парағы

Петицияға орыс және қазақ тілдерінде әзірленген төрт беттік "марапаттау құжатының" сканерленген нұсқасы тіркелген. Құжаттан Құсайыновтың кандидатурасы "Қазақстан композиторлар қауымдастығы" қоғамдық бірлестігінің 2025 жылғы 23 маусымдағы №3 хаттамасына сәйкес талқыланып, ұсынылғаны көрінеді. Құжатқа ұйым жетекшісі Артық Тоқсанбаев қол қойып, мөр басқан. "Қандай атаққа ұсынылды" деген жолда "Қазақстанның халық әртісі" деп жазылған. Құсайыновтың жалпы еңбек өтілі, саладағы еңбек өтілі және бір ұжымдағы еңбек өтілі бірдей көрсетілген — 58 жыл.

Сол құжатта композитордың марапаттары да тізілген:

• 1993 жыл — "Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген әртісі" атағы;

• 1998 жыл — "Астана" медалі;

• 2002 жыл — "Құрмет" ордені;

• 2008 жыл — "Парасат" ордені;

• 2012 жыл — Жамбыл облысы Қордай ауданының құрметті азаматы;

• 2016 жыл — "Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері" құрметті атағы;

• 2023 жыл — Алматы қаласының құрметті азаматы.

Осы құжатқа қол қойылғаннан кейін бес ай өткен соң, 2025 жылғы 3 желтоқсанда Мәдениет министрлігі Tengri Life басылымына Құсайыновқа атақ беру туралы өтініштің министрлікке түспегенін хабарлаған. Ведомство сол жылғы құжат қабылдау мерзімі аяқталғанын, ал келесі жылы тиісті талаптарға сай рәсімделген құжаттарды қарауға дайын екенін айтқан. Композиторлар одағының маусым айында қол қойған марапаттау парағының қайда жіберілгені, қай органға жолданғаны және не себепті министрлікке жетпегені петиция материалдарынан белгісіз.

Неліктен дәл 2027 жыл?

Бұған ансамбльдің мерейтойы себеп болып отыр. Петицияның негіздемесіне сәйкес, "Дос-Мұқасан" ансамблінің алғашқы концерті 1967 жылғы 1 тамызда Баянауылда, Қазақ политехникалық институтының студенттік құрылыс жасағы кезінде өткен. Ансамбль атауындағы "Мұ" буыны Мұрат Құсайыновтың есімінен алынған. Ал композитордың өзі 2027 жылғы 10 тамызда 79 жасқа толады. Бұл туралы "ҚазАқпарат" мәліметінде жазылған.

2026 жылы Құсайыновтың есімі мемлекеттік марапаттау туралы жарлықтарда болған жоқ. Республика күні қарсаңында, 23 қазанда қол қойылған жарлық бойынша "Қазақстанның халық әртісі" атағын Т. Мұсабаев пен Н. Өтеулов алды. Сондықтан петиция авторлары атақ алуға ең жақын мүмкіндік ретінде 2027 жылды қарастырып отыр. Салыстыру үшін, 2025 жылғы мамырда Мәдениет және өнер қызметкерлерінің кәсіби мерекесіне орай Александр Беляков, Әлішер Кәрімов және Айгүл Қосановаға осы атақ берілген

Петиция авторларының пайымдауынша, атақ беруге ресми кедергі жоқ. "Қазақстанның халық әртісі" атағы театр, цирк, музыка өнері мен кино саласына ерекше үлес қосқан тұлғаларға беріледі. Үміткер бұған дейін Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі немесе еңбек сіңірген қайраткері атағын алуы керек. Құсайыновта аталған екі атақ та бар. Мұны министрліктің өзі де растаған. Мемлекеттік марапатқа ұсынуға Парламент, Үкімет, министрліктер, орталық және жергілікті органдар, шығармашылық одақтар мен еңбек ұжымдары құқылы. Петиция авторларының айтуынша, Мәдениет министрлігі басқа біреудің өтінішін күтпей-ақ, Құсайыновтың кандидатурасын өзі ұсына алады.

Петицияның негіздемесінде не айтылған?

Авторлар композитордың өмірі мен шығармашылығына қатысты ауқымды мәліметтер жинаған. Олардың негізгілері мыналар:

• Композитор. Құсайынов студент кезінде "Бетпақ дала" рок-композициясын жазған. Бұл шығарма ансамбльдің "Мелодия" фирмасында жарық көрген алғашқы альбомына енген. Альбом 1976 жылы жазылып, 2025 жылы винил күйінде қайта шығарылған. Композитор "Қуанышым менің", "Бойжеткен", "Туған жер", "Ғашықтар әні", "Далам менің", "Гүл қала", "Ты моя мечта", "Астана мен Алматы" және басқа да көптеген әндердің, сондай-ақ "Пір дастан" мен "Наурыз" күйлерінің авторы.

• Жаңашылдық. 1980 жылы ол Төлеген Мұхамеджановтың музыкасына жазылған "Жерұйық" рок-операсын аранжировкалаған. Бұл қазақ музыкасындағы жанрдың алғашқы тәжірибелерінің бірі болды. 1987 жылы Арал теңізінің қасіретіне арналған "Құстардың ұшуы" рок-бағдарламасын жасаған.

• Білімі. 1970 жылы Қазақ политехникалық институтының автоматика факультетін, ал 1983 жылы Алматы консерваториясын Ғазиза Жұбанованың композиция класы бойынша тәмамдаған. Композиторлар одағының мүшесі, Қазақстан өнер академиясының корреспондент-мүшесі.

• Кеңес дәуіріндегі және шетелдегі мойындалуы. 1971 жылы Ташкентте өткен "Халықтар достығы" фестивалінде бірінші орын алған. Минскіде өткен бүкілодақтық байқаудың лауреаты атанып, 1973 жылы Берлинде өткен Жастар мен студенттердің X дүниежүзілік фестивалінде алтын медаль иеленген. 1974 жылы Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығына ие болған. Венгрия, Польша, ГДР, Франция, Чехословакия, Түркия және Моңғолияда гастрольдік сапарларда болған. Ал 1970 жылдардың екінші жартысында АҚШ пен Кариб бассейні елдерінде жарты жыл өнер көрсеткен.

• Тоқсаныншы жылдар. Эстрада мемлекеттік тапсырыссыз қалған кезеңде Құсайынов 1991 жылы Қазақстандағы алғашқы жеке музыкалық орталық "Әуенді" құрған. 2000 жылдан бастап ансамбльдің концерттік қызметін қайта жандандырған.

• Рекорд. Төрт құрлықта 5000-нан астам концерт берген. 2024 жылы ансамбльдің бұл жетістігі Қазақстанның Гиннес рекордтар кітабына енгізілген.

• Тойдың әнұраны. Петиция авторларының нұсқасы бойынша, музыкант достары "Той жыры" әнін Құсайыновтың үйлену тойына арнап жазған. Содан бері жарты ғасыр бойы бұл ән қазақ тойларында орындалып келеді.

• Естелік. 1997 жылы "Қазақ эстрадасының аңызы" атағын алған. Ансамбльге 2008 жылы Павлодарда, 2017 жылы Атырауда ескерткіш орнатылған, ал 2009 жылы Қарағандыда арнайы аллеяға жұлдызы қойылған. "Дос-Мұқасан" көркем фильмінде Құсайынов кеңесші болған. Фильм Бакуде көрсетілген. Петицияда оның Брюссель мен Венада да көрсетілгені жазылған. 2025 жылы Satbayev University студенттік жатақханалардың біріне "Дос-Мұқасан ұясы" атауын берген.

Петицияға 2026 жылғы 9 қарашаға дейін қол қоюға болады. Алайда ол 50 қол жинаған күннің өзінде, атақты тек Президент бере алады. Министрлік тек тиісті ұсыныс енгізуге құқылы.

Еске сала кетейік, "Халық әртісі" атағын иеленген әнші Әлішер Каримов әлеуметтік желіде жазба жариялады.

Bank RBK тоғызыншы халықаралық Employer Brand Award (EMBRAS 2026) сыйлығының лауреаты атанып, "Жетістік мәдениеті: ішкі мәдени код" номинациясы бойынша марапатқа ие болды. Қазылар алқасы банктің ортақ құндылықтар ұжымды біріктіріп, бірлескен мақсаттарға жетуге көмектесетін корпоративтік мәдениетті дамыту тәсілін жоғары бағалады.

EMBRAS – жұмыс беруші брендін дамыту саласындағы халықаралық кәсіби алаң. Ол компанияларды, HR сарапшыларын, таланттарды басқару және коммуникация мамандарын біріктіреді. 2026 жылы сыйлыққа Орталық Азия, ТМД және Еуропаның бес елінен 80 жоба ұсынылды. Оларды 25 елдің атынан қатысқан 29 сарапшыдан құрылған халықаралық қазылар алқасы бағалады.

Bank RBK үшін ұжымдық мәдениет тек қағидалар мен дәстүрлер жиынтығы емес. Ол ұжымның күнделікті жұмысынан көрінеді: қызметкерлер жауапкершілікті өз мойнына алады, әріптестеріне қолдау көрсетеді, жаңа шешімдер ұсынып, күрделі міндеттерді бірлесе шешеді. Осындай күнделікті әрекеттерден қызметкерлер өз әлеуетін ашып, ортақ істің бір бөлігі екенін сезінетін атмосфера қалыптастырады.

Бұл ретте ішкі коммуникация маңызды рөл атқарады. Ол қызметкерлерді ортақ мақсат төңірегіне біріктіруге, өзара диалогты қолдауға және банк құндылықтарын күнделікті жұмыстың ажырамас бөлігіне айналдыруға көмектеседі.

Айта кетейік, 2026 жылы EMBRAS ұйымдастырушылары сыйлықтың үш бағытын кеңейтіп, олардың қатарына "Жетістік мәдениеті" номинациясын да қосты. Бұл HR саласындағы өзгерістерді көрсетеді: бүгінде корпоративтік мәдениет көшбасшылықпен, қызметкерлердің жұмысқа тартылу деңгейімен және компанияның ұзақ мерзімді нәтижелерімен тығыз байланысты қарастырылады.

Bank RBK үшін корпоративтік мәдениет – жұмыстың жеке бағыты емес, дамудың ортақ жолының бір бөлігі. Өйткені әрбір бизнес нәтижесінің артында адамдардың еңбегі, идеялары, күш-жігері және біртұтас команда ретінде әрекет ету қабілеті тұр.

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі берген 2026 жылғы 15 шілдедегі №1.1.821.135 лицензиясы

Швеция билігі құпия ақпаратты деректер қауіпсіздігін қамтамасыз ететін арнайы келісімсіз енгізу оның жасанды интеллект жүйелерінде пайдаланылуына және оқыту мақсатында сақталуына әкелуі мүмкін деп алаңдаушылық білдірді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Еuronews.com порталына сілтеме жасап хабарлайды.

Басылымының мәліметінше, Швеция үкіметінің қызметкерлеріне жұмыс компьютерлерінде OpenAI компаниясының ChatGPT және Anthropic компаниясының Claude сервистерінің браузерлік нұсқаларын пайдалануға тыйым салынған.

Осындай шектеулер Швецияның салық агенттігі мен ұлттық түзеу мекемелерінде де енгізілген.

Мұндай алаңдаушылық Швецияның Көлік басқармасының қызметкерлері пайдаланған жасанды интеллект құралдарына жүргізілген тексерістен кейін туындаған. Билік арнайы деректерді қорғау және қауіпсіздік келісімдері болмаған жағдайда, құпия ақпаратты мұндай платформаларға енгізу ақпараттық қауіпсіздікке қатер төндіруі мүмкін деп есептейді.

Швеция үкіметі кеңсесінің цифрландыру жөніндегі директоры Микаэль Веттеркранц мәселе туралы пікір білдірді.

"Реттелмейтін және осындай келісімдермен қорғалмаған платформаларды пайдалану, яғни көлеңкелі IT жүйелерін қолдану, ақпараттық қауіпсіздігімізге кері әсер етуі мүмкін", – деді Микаэль Веттеркранц.

Шенеуніктерге қауіпсіздік талаптарына сәйкестігі тексерілген Microsoft компаниясының Copilot құралын пайдалану ұсынылады.

Ал ChatGPT пен Claude сервистерімен жұмысты жалғастыруға тек шектеулі санаттағы қызметкерлерге ғана рұқсат беріледі. Олар бұл құралдарды Швеция билігі арнайы әзірлеген жасанды интеллект көмекшілеріне арналған платформа арқылы ғана пайдалана алады.

Еске салайық, бұған дейін Билл Гейтс жасанды интеллект адамзатқа үлкен қауіп төндіріп, миллиардтаған адамның өліміне әкелуі мүмкін екенін ескертті. Ол АҚШ билігін жасанды интеллект технологияларын қатаң заңнамалық тұрғыдан реттеуге және міндетті қауіпсіздік шараларын енгізуге шақырды. Гейтстің пікірінше, технологияларды әзірлеушілердің өзін өзі бақылауы жеткіліксіз.

Қазақстанда Исматулла Мақсұмның діни қауымдастығында кәмелетке толмағандарға қатысты сексуалдық зорлық-зомбылық жасалды деген жарияланымдардан кейін сотқа дейінгі тергеу басталды. Бұл туралы Stan.kz ақпараттық агенттігі хабарлайды.

Жағдайға зікіршілер қауымының бұрынғы ізбасарларының сұхбаттары себеп болды. Атап айтқанда, Ақылбек Жұмабеков журналист Жанар Байсемізге жасөспірімдерге қатысты қудалау туралы айтқан. Бұрынғы оқушылардың айтуынша, діни ұстаз балаларды қорқытып, егер олар болған жайтты айтса, түрмеге қамалады деп қорқытқан.

Ішкі істер министрлігі осы оқиғаға қатысты тергеу амалдарын жүргізіп жатыр.

“Оның аясында барлық мән-жайлар тексерілетін болады. ҚПК-нің 201-бабына сәйкес өзге ақпарат жариялауға жатпайды”, – деп хабарлады Ішкі істер министрлігі.

Жанар Байсемізге берген сұхбатында не айтылды?

Ақылбек Жұмабеков сұхбатта жамағат ішінде жасөспірімдерге қатысты осындай жағдайлар болғанын айтқан. Бұған дейін белсенді Абзал Достияровқа сұхбат берген адамдар да осыған ұқсас жайттарды сөз еткен.

"Сол жерде (сопылық жамағат арасында) жүргендердің бәрі де мұның шындық екенін біледі. Бірақ ешкім айта алмайды", – деді Жұмабеков Жанар Байсемізге берген сұхбатында.

Исматулла Мақсұмның бұрынғы шәкірттері оны әулие санағандықтан, бастапқыда айтылған жайттарға сенбегенін жеткізді. Олардың сөзінше, діни жетекшінің қасында күн сайын бір баладан түнеген. Кейін сол шәкірттердің бірі тіпті психикалық дертке шалдыққан.

Сондай-ақ олардың айтуынша, Исматулла Мақсұм балаларды болған оқиғаны біреуге айтса, түрмеге қамататынын айтып қорқытқан. Ал Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы аталған тұлғалардың ұйымға қатысы жоқ екенін мәлімдеді.

Еске сала кетейік, Алматыда 9 жасар балаға сексуалдық сипаттағы әрекет жасады деген күдікпен көршісіне қатысты сотқа дейінгі тергеу басталды. Баланың анасы полицияға бірден хабарласқанын айтса, құқық қорғаушы істің неге дереу тіркелмегеніне және күдіктінің не себепті бостандықта жүргеніне қатысты сұрақ қойды.

Алматыда бірнеше ай бойы күніне 3-4 құты энергетикалық сусын ішкен жігіт асқазаны тесіліп, перитонитке шалдыққан. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Алматыда дәрігерлер асқазаны тесіліп, перитонитке шалдыққан жас жігіттің өмірін сақтап қалды. Дәрігерлердің айтуынша, науқас бірнеше ай бойы күніне үш-төрт құты энергетикалық сусын ішкен. 

Іші қатты ауырған ер адам Алматыдағы Орталық қалалық клиникалық ауруханаға жеткізілді. Тексеру барысында оның асқазанындағы ойық жара тесіліп, соның салдарынан іш қуысына қабыну тарағаны анықталды. Дәрігерлер жағдайдың өмірге қауіп төндіретінін айтып, науқасқа шұғыл ота жасады.

Аурухана хирургі Ілияс Сағиевтің түсіндіруінше, асқазанның ойық жарасы тесілген кезде оның ішіндегі заттар құрсақ қуысына түсіп, қабыну процесін туындатады. Мұндай жағдайда шұғыл медициналық көмек қажет.

Дәрігерлер науқасқа дереу ота жасап, асқазан қабырғасындағы тесікті тігіп, іш қуысын тазартқан. Емнен кейін ер адамның жағдайы жақсарып, хирургтің бақылауында болу шартымен үйіне шығарылған.

Науқастың айтуынша, ол бірнеше ай бойы күн сайын үш-төрт құты энергетикалық сусын ішіп жүрген.

Дәрігерлер энергетикалық сусындарды шамадан тыс тұтыну асқазан-ішек жолдарында жайсыздық тудырып, қыжыл мен жүрек айнуын күшейтуі мүмкін екенін ескертеді. Әсіресе, ойық жара сияқты асқазан аурулары бар адамдар тамақтануына ерекше мән беруі керек.

"Бұл науқастың асқазанындағы жараның тесілуіне энергетикалық сусындар себеп болды деп нақты айта алмаймыз. Алайда оларды көп мөлшерде тұтынуға болмайды. Әсіресе, асқазан аурулары бар адамдарға абай болған жөн", – деді Ілияс Сағиев.

Ер адам бастапқыда күніне бір энергетикалық сусын ішкенін, кейін оның мөлшері тәулігіне сегіз-он құтыға дейін жеткенін айтқан.

Еске салсақ, Қазақстанда энергетикалық сусындарды 21 жасқа толмағандарға сатқандарға айыпппұл салынатыны туралы хабарлаған едік. Алғаш рет заң бұзған жеке тұлғаларға 30 АЕК, шағын бизнеске 50 АЕК көлемінде айыппұл қарастырылған. Құқық бұзушылық бір жылда қайталанса, айыппұл мөлшері артады.

Баспана алу үшін ипотека рәсімдеген адам бірнеше жыл, тіпті ондаған жыл бойы банкке қарызын төлейді. Алайда уақыт өте келе несие шарттарын өзгертуге болатынын көпшілік біле бермейді. Мәселен, ипотеканы басқа банкке ауыстырып, несие мерзімін қайта қарауға және ай сайынғы төлемді азайтуға мүмкіндік бар. Halyk Bank осы мақсатта жаңа қызмет ұсынды. Несиені қайта қарау (рефинансирование) қалай жұмыс істейді және ол кімдерге тиімді болуы мүмкін?

Бірнеше жыл бұрын ипотекаға пәтер алған адамды елестетіп көріңіз. Бірнеше жылда оның табысы да, шығыны да, отбасылық жағдайы да өзгереді. Бірақ ай сайын төленетін несие сомасы сол күйінде қалады.

Мұндайда ипотека шарттарын қайта қарастыруға бола ма?

Иә, мұның бір жолы – несиені қайта қаржыландыру. Яғни бұрын рәсімделген несиені басқа банктің шарттарымен қайта рәсімдеуге болады. Адам жаңа пәтер сатып алмайды, екінші ипотека да алмайды. Бұрын алған баспанасы үшін төлемді жалғастырады, тек несиесін енді басқа банкке өтейді.

Halyk Bank ипотеканы несиені қайта қарау қызметін іске қосты. Бағдарламаның басты мақсаты – қолданыстағы ипотеканы жаңа шарттармен рәсімдеп, клиенттің ай сайынғы қаржылық жүктемесін азайтуға мүмкіндік беру.

Мұны қарапайым мысалмен түсіндірейік.

Айталық, Асқар бірнеше жыл бұрын баспаналы болу үшін бастапқы жарнасын ұзақ уақыт жинап, Қазақстандағы банктердің бірінен ипотека рәсімдеген. Пәтерлі болғанына қуанғанымен, ай сайынғы төлем отбасылық бюджетіне салмақ түсіре бастады. Ол банкке ай сайын шамамен 290 мың теңге төлейді. Ипотекасының жылдық мөлшерлемесі – 22,5 %.

Сондықтан Асқар несиесін Halyk Bank-ке ауыстыруды ұйғарды. Оның ипотека бойынша қалған қарызы 15 миллион теңге, ал несиені өтеу мерзімі әлі 15 жыл болатын.

Банкте есептеп көргенде, егер осы қарызды жылдық 19,5 %-дық мөлшерлемемен сол мерзімге қайта рәсімдесе, ай сайынғы төлем шамамен 258 мың теңгеге дейін төмендеуі мүмкін екені анықталды.

Осылайша, Асқар ай сайын 32 мың теңгеден астам қаражат үнемдей алады. Бір жылда бұл шамамен 385 мың теңге болады. 

Ал 15 жылдық кезеңді толық есепке алғанда, төлемдер арасындағы айырмашылық 5,5 миллион теңгеден асады. Бұл – несиені қайта қаржыландыруға байланысты қосымша шығындарды есептемегендегі болжамды сома.

Асқар бұрынғы пәтерінде тұра береді, бірақ ай сайынғы шығынын азайтып, үнемделген ақшасын басқа қажеттіліктерге жұмсай алады. Мәселен, баласының біліміне, отбасылық демалысқа, жинақ қорын қалыптастыруға немесе күнделікті тұрмыстық қажеттіліктерге бағыттауға болады.

Halyk Bank ұсынған бағдарламаның мәні де осында. Басқа банкте ипотекасы бар клиенттер несиесін Halyk Bank-ке ауыстырып, өзіне тиімді шарттарға қол жеткізуге мүмкіндік алады. Дегенмен нақты үнем мөлшері әр адамның несие сомасына, қалған мерзіміне және ұсынылған шарттарға байланысты болады.

Бағдарлама бойынша жылдық мөлшерлеме 19,5–22,5% аралығында. Жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі (ЖТСМ) – 21,59–25%. Несие мерзімі 20 жылға дейін қарастырылған.

Алдын ала есептеу үшін қажетті құжаттарды жинап, Halyk Bank бөлімшесіне жүгінуге болады. Мамандар клиенттің жағдайына қарай жаңа төлем мөлшерін есептеп береді.

Бағдарламаның тағы бір ерекшелігі – несиені мерзімінен бұрын өтеу кезінде комиссия алынбайды және оны онлайн режимде жасауға болады. Бұл клиентке қосымша қаражат түскен кезде қарызын жоспардан бұрын азайтуға мүмкіндік береді.

Сонымен қатар бағдарлама аясында өмір мен мүлікті сақтандыруға қатысты қосымша шарттар қарастырылған. Сақтандыру шығындарын Halyk Bank өз қаражаты есебінен өтейді. Ал жалақысын Halyk картасына алатын қызметкерлер ай сайынғы төлемдерді автоматты түрде өтей алады.

Ипотеканы несиені қайта қарау шарттары туралы толығырақ ақпаратты Halyk Bank-тің halykbank.kz ресми сайтынан білуге болады.

*Асқар туралы мысал шартты түрде алынған. Нақты пайыздық мөлшерлеме, ай сайынғы төлем және үнемделетін қаражат көлемі әр клиентке жеке есептеледі. Несиені қайта қарауға байланысты қосымша шығындар да ескерілуі керек.

Қазақстанда жүздеген ата-ананы алдаған білім беру орталығының басшысы сотталды. Айыпталушы Жақып Халықбердиевтің әрекетінен 386 адам зардап шегіп, жалпы шығын 600 миллион теңгеге жуықтаған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Бір жыл бұрын Қазақстанның бірнеше қаласында оқушыларды жоғары оқу орындарына түсуге дайындайтын Gasyr Foundation School білім беру орталығына қатысты дау шыққан еді. Орталықтағы оқу ақысы арзан болмаған: 1,5–2 миллион теңге аралығында. Есесіне ата-аналарға балаларының жоғары оқу орнына грантқа түсетініне кепілдік берілген.

Баласының болашағына сенген жүздеген ата-ана орталыққа ақша салған. Бірі қарыз алса, енді бірі несие рәсімдеген. Олар балаларының жоғары білімді тегін алатынына үміттенген.

Жобаны ұйымдастырушы Түркістан облысының тумасы Жақып Халықбердиев болған.

Алайда кейін орталықтың жұмысы нашарлай бастаған. Мұғалімдерге бірнеше ай бойы жалақы төленбеген соң, қызметкерлері жиі ауысқан. Соның салдарынан оқушылардың білім деңгейі де өспеген. Ал былтыр күзде орталықтар бірінен соң бірі жабыла бастаған.

Ақшасынан айырылған жүздеген клиент құқық қорғау органдарына шағымданды. Осыдан кейін білім беру бизнесінің иесі ұсталды.

Жасанды интеллект агентінің есебіне сүйенсек, полицияға 386 адам арыз жазған. Осылайша, жалпы шығын көлемі 600 миллион теңгеге жуық екені анықталған. 

Сондықтан кәсіпкердің әрекеті Қылмыстық кодекстің 190-бабының 4-бөлігі бойынша (Аса ірі мөлшерде жасалған алаяқтық) сараланған. Бұл бап бойынша 5 жылдан 10 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылған.

Судья Ернар Қасымбеков айыптау бабын жеңілдетіп, Халықбердиевті бірнеше рет жасалған алаяқтық үшін кінәлі деп таныды. Бұл — Қылмыстық кодекстің 190-бабы 3-бөлігінің 4-тармағы (Бірнеше рет жасалған алаяқтық).

Кәсіпкерге рақымшылық ескеріле отырып, 3,5 жылға бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалды. Ол тергеу изоляторында 10 айдан астам уақыт өткізгендіктен, енді түрмеде екі жылдай ғана отыруы мүмкін.

Адамдарды алдауға көмектескен Қаракөз Аябекова 2 жыл 8 айға бас бостандығынан айырылды. Алайда оған қатысты жазаны өтеу төрт жылға кейінге қалдырылды.

Ал Халықбердиевтен кейін орталықтарды басқарған Салтанат Ермахановаға төрт жылға бас бостандығын шектеу жазасы тағайындалды. Сот үкімі әлі заңды күшіне енген жоқ.

Айта кетейік, бұған дейін мыңға жуық ата-ана Tesla Education білім беру орталығын алаяқтық жасады деп айыптағаны туралы жазған едік. Себебі компания олардың балаларын оқытамыз деп миллиондаған ақша алып, келісімшартты бұзғаннан кейін қаржысын қайтармаған. Олардың айтуынша, зардап шеккен адамдар саны 1000-ға жуық.

Microsoft компаниясы шамамен 60 мың қызметкеріне өтемақы төленетін ерікті жұмыстан шығу бағдарламасын ұсынды. Бағдарлама компания қызметкерлерінің төрттен бірінен астамын қамтиды. Бұл шара мәжбүрлі жұмыстан қысқартудың жаңа кезеңін өткізбей-ақ, шығындарды азайтуға жағдай жасайды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Microsoft компаниясы қызметкерлеріне өтемақы алып, өз еркімен жұмыстан кету мүмкіндігін ұсынды. Бұл шешім компанияның жасанды интеллект инфрақұрылымына қомақты қаржы құйып, биыл қызметкерлер санын қысқартуымен тұспа-тұс келді.

Business Insider мәліметінше, бағдарлама АҚШ, Канада, Үндістан және Ұлыбританиядағы компанияның белгілі бір бөлімшелерінің қызметкерлеріне арналған. Ол ішкі жіктеу бойынша 70-деңгейдегі және одан төмен лауазымдарды қамтиды. Олардың қатарында жоғары басшылықтың кейбір өкілдері де бар.

Алайда бағдарламаға компанияның барлық қызметкері қатыса алмайды. Мәселен, сату бөлімдері, кейбір инженерлік командалар мен корпоративтік қызметтер бұл бастамаға қосылмаған.

26 қазанда қызметкерлерге жолданған хатта Microsoft компаниясының кадрлар жөніндегі директоры Эми Коулман бағдарламаның мақсаты қызметкерлерге өздерінің алдағы мансап жолын таңдауға көбірек мүмкіндік беру екенін түсіндірді.

Өтемақы мөлшері Microsoft компаниясында бұрыннан қолданылып келе жатқан талаптарға сәйкес белгіленеді. Бұған дейін АҚШ-тағы осындай бағдарламаларға қатысқан қызметкерлерге кемінде 60 күндік негізгі жалақы төленген. Ал кейбір қызметкерлердің өтемақысы еңбек өтілі мен атқарған қызметіне қарай 39 апталық жалақы мөлшеріне дейін жеткен.

Бағдарламаға қатыса алатын қызметкерлерге барлық шарттар электрондық пошта арқылы жіберіледі. Олар жұмыстан өз еркімен кету туралы шешімді желтоқсанның басына дейін қабылдауы керек. Компания қызметкерлердің жұмыстан шығу рәсімін жыл соңына дейін аяқтауды жоспарлап отыр.

Бұған дейін Microsoft үшінші жыл қатарынан әлемдегі ең үздік жұмыс беруші атанғаны туралы жазған едік. Forbes пен Statista-ның World’s Best Employers 2026 рейтингінде екінші орынға Delta Air Lines, ал үздік үштікке Shopify кірді.

Мюнхендік “Бавария” клубы мен Англия құрамасының шабуылшысы Харри Кейн “Алтын доп” иегері атанды. Атаулы марапат маусымның үздік футболшысына беріледі. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Кейн “Алтын допты” алғаш рет жеңіп алды

Марапаттау рәсімі 26 қазан күні Лондондағы “Палладиум” театрында өтті. Сыйлықты әлемнің екі дүркін чемпионы әрі “Алтын доптың” екі дүркін иегері, бразилиялық Роналдо табыстады. Харри Кейн бұл марапатқа алғаш рет қол жеткізді.

Кейн 2025-2026 жылы маусымда “Бавария” сапында Суперкубок пен Германия кубогын жеңіп алып, Бундеслига чемпионы атанды. Сонымен қатар Англия құрамасымен бірге 2026 жылы әлем чемпионатында қола жүлдеге ие болды.

2025 жылдың тамызынан 2026 жылдың шілдесіне дейінгі аралықта ол клубы мен ұлттық құрама сапында 65 матч өткізіп, 73 гол соқты.

Дауыс беру қорытындысы бойынша екінші орынды Мадридтің “Реал” клубы мен Франция құрамасының шабуылшысы Килиан Мбаппе иеленді. Ал үздік үштікті “Барселона” мен Испания құрамасының шабуылшысы Ламин Ямаль түйіндеді.

Публикация от Harry Kane (@harrykane)

Харри Кейннің тарихи жетістігі

Кейн соңғы 25 жылда “Алтын допты” жеңіп алған алғашқы ағылшын футболшысы атанды. Бұған дейін бұл сыйлықты 2001 жылы Майкл Оуэн иеленген. Осылайша, Кейн тарихта “Алтын допқа” қол жеткізген бесінші ағылшын ойыншысы болды. Оған дейін марапат Стэнли Мэттьюзге, Бобби Чарльтонға және Кевин Киганға бұйырған.

Сонымен қатар Кейн соңғы 30 жылда “Алтын допты” жеңіп алған Германия Бундеслигасының алғашқы ойыншысы болды. Бұған дейін бұл марапатты 1996 жылы Дортмундтың “Боруссиясы” сапында өнер көрсеткен Германия құрамасының қорғаушысы Маттиас Заммер алған еді.

Кейн — соңғы 45 жылда “Алтын допқа” ие болған “Баварияның” алғашқы футболшысы. Мюнхендік клуб ойыншылары бұл сыйлықты соңғы рет 1981 жылы жеңіп алған. Сол жылы марапат Карл-Хайнц Руммениггеге бұйырды. Бұған дейін “Бавария” сапындағы Герд Мюллер 1970 жылы, ал Франц Беккенбауэр 1972 және 1976 жылдары “Алтын доп” иегері атанған.

Публикация от Harry Kane (@harrykane)

“Алтын доп” тарихындағы ерекше рәсім

Биыл футболдағы ең беделді жеке марапат алғаш рет Франциядан тыс жерде табысталды. Ұйымдастырушылардың Лондонды таңдауының себебі де бар: 1956 жылы “Алтын доптың” тұңғыш иегері атанған Стэнли Мэттьюз — ағылшын футболшысы.

“Алтын доп” сыйлығын France Football журналы жыл сайын үздік футболшыға табыстайды.

Айта кетейік, өткен жылы бұл марапат Париждің “Пари Сен-Жермен” клубы мен Франция құрамасының шабуылшысы Усман Дембелеге бұйырған.

"Қазгидрометтің” болжамына сәйкес, 27, 28 және 29 қазанда Қазақстанның басым бөлігінде жауын-шашын жаумайды, салыстырмалы түрде ауа райы жылы болады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Астана мен Алматыда жауын-шашын күтілмейді.Күндіз ауа температурасы Астанада ауа температурасы +10°C-қа, Алматыда +14°C-қа дейін көтеріледі. Түнде елдің барлық дерлік өңірінде ауа температурасы нөлден төмендейді. Ал күндіз солтүстік пен шығыста ауа райы +5°C…+10°C-қа дейін жылынады. Республиканың батысында +15°C…+20°C, оңтүстігінде +12°C…+17°C жылы болады.

27 қазанда Астанада ауа райы бұлтты, құбылмалы болады, бірақ жауын-шашын болмайды. Түнде және таңертең тұман түсуі мүмкін. Солтүстік бағыттан соғатын желдің жылдамдығы секундына 2-7 метр болады. Ауа температурасы түнде -1…-3°C, күндіз +8…+10°C болады.

28 қазанда да құбылмалы бұлтты ауа райы сақталады, жауын-шашын болмайды деген болжам бар. Түнде және таңертең тұман түсуі мүмкін. Батыстан, солтүстік-батыстан соғатын желдің жылдамдығы секундына 3-8 метр болады. Ауа температурасы түнде -1…-3°C, күндіз +8…+10°C болады.

29 қазанда да құбылмалы бұлтты ауа райы сақталып, жауын-шашын болжанбайды. Батыстан, солтүстік-батыстан соғатын желдің жылдамдығы секундына 5-10 метрге жетеді. Ауа температурасы түнде -1…-3°C, күндіз +6…+8°C болады.

27 қазанда Алматыда ауа райы құбылмалы бұлтты болғанымен, жауын-шашын болмайды. Солтүстік-шығыстан соғатын желдің жылдамдығы секундына 3-8 метрге жетеді. Түнде 1…3°C-қа дейін үсік жүреді, күндіз ауа температурасы +11…+13°C-қа дейін көтеріледі.

28 және 29 қазанда құбылмалы бұлтты ауа райы сақталып, жауын-шашын болмайды. Солтүстік-шығыстан соғатын желдің жылдамдығы секундына 3-8 метр болады. Ауа температурасы түнде 0…+2°C, күндіз +12…+14°C болады.

Бұған дейін Шығыс Қазақстан облысының Риддер қаласында екінші күн қатарынан қар жауып, көшелерді қар басқаны туралы жазған едік. Ал Күршім ауданында қар құрсауында қалған жеті адамды құтқарушылар эвакуациялады.

Қазақстан мектептерінде күзгі демалыс кезінде оқушылардың бос уақытын тиімді өткізуіне арналған іс-шаралар ұйымдастырылмақ. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Оқушылар 26 қазан мен 1 қараша аралығында демалады. Мектептерде сабақ 2 қарашада қайта басталады.

Оқу-ағарту министрлігінің мәліметінше, мектептер балалардың демалысын мазмұнды өткізуге бағытталған түрлі іс-шаралар ұсына алады. Оларға қатысу не қатыспау оқушының өз еркінде. Сонымен қатар оқушылардың қызығушылығы мен отбасыларының жоспары ескерілуі тиіс.

Мектеп әкімшілігі демалыс кезіндегі іс-шараларды өткізуге және балалардың қауіпсіздігіне жауапты адамдарды алдын ала белгілейді.

Оқушылардың қатысуы ата-аналармен келісіледі. Ал мектептен тыс жерде өтетін іс-шаралар кезінде балаларға жауапты ересектердің еріп жүруі қамтамасыз етілуі қажет.

Сондай-ақ Оқу-ағарту министрлігі ата-аналарды балаларға үйде, көшеде және интернетте қауіпсіздік ережелерін сақтаудың маңызын түсіндіруге шақырды.

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстанда оқушыларға амандасу ережелері үйретілетіні туралы жазған едік.