2027 жылдан бастап зейнетақы жинағына қатысты мемлекеттік кепілдік тәртібі өзгереді. Осыған байланысты қазақстандықтар ақшасын сақтандыру компаниясына аударып, ерте зейнетке шыға ала ма? Stan.kz тілшісі зейнетақы аннуитетінің мүмкіндіктері мен тәуекелдерін сарапшымен бірге талдады.

Зейнетақы аннуитетін қай жастан рәсімдеуге болады?

Зейнетақы аннуитеті белгілі талаптарға сай азаматтарға мемлекеттік зейнетақы жасына жетпей сақтандыру компаниясынан төлем алуға мүмкіндік береді. Ол үшін адамның зейнетақы жинағы аннуитет шартын жасауға жеткілікті болуы керек.

2026 жылы қолданыстағы талаптар бойынша:

• шұғыл аннуитет ерлерге 55 жастан, әйелдерге 53 жастан қолжетімді;
• міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары кемінде 60 ай төленген кейбір қызметкерлер төлемді 50 жастан ала алады;
• кейінге қалдырылған аннуитетті жеткілікті жинағы бар азаматтар 45 жастан, ал тиісті кәсіптік жарна талаптарына сай қызметкерлер 40 жастан рәсімдей алады. Бірақ бұл жағдайда төлем бірден басталмайды.

Зейнетақы аннуитеті дегеніміз – азамат пен өмірді сақтандыру компаниясы арасында жасалатын шарт. Адам зейнетақы жинағының белгілі бір бөлігін сақтандыру компаниясына аударады. Оның орнына компания келісімшартта көрсетілген тәртіппен өмір бойы төлем жасауға міндеттенеді.

“Зейнетақы аннуитеті – бұрынғы мемлекеттік кепілдікке балама емес. Бұл басқа міндетті шешетін сақтандыру өнімі: өмір бойы тұрақты табыс алу”, – дейді қаржы сарапшысы, QazExpertClub сарапшысы әрі EconomiQ Telegram-арнасының авторы Венера Жаналина.

Аннуитеттің басты артықшылығы – адамның жинағы таусылып қалса да, сақтандыру компаниясы шартқа сәйкес өмір бойы төлем жасай береді. Алайда аннуитетке аударылған ақша бұдан былай адамның БЖЗҚ-дағы жеке шотында сақталмайды. Сондықтан оны қажет кезде депозиттегідей шешіп алу мүмкін емес.

Аннуитет рәсімдеу мемлекеттік зейнетақыны мерзімінен бұрын тағайындау деген сөз емес. Бұл – сақтандыру компаниясынан шарт бойынша төлем алудың бөлек тетігі. Мемлекеттік зейнетақы алу құқығы заңнамада белгіленген талаптармен айқындалады.

10 миллион теңгеден 5 миллион теңге алуға бола ма?

Әлеуметтік желіде зейнетақы жинағын сақтандыру компаниясына аударып, шотында 10 миллион теңгесі бар адам оның 5 миллион теңгесін қолына ала алатыны туралы жазба тарады. Жазба авторы 2027 жылдан бастап Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорындағы ақшаға ешкім жауап бермейтінін айтып, азаматтарды жинақтарын сақтандыруға шақырған. Алайда аннуитет рәсімдегенде бірден төленетін қаражаттың мөлшері сақтандыру компаниясына және келісімшарт талаптарына байланысты. Сондықтан жинақтың жартысын қолма-қол алуға болады деген сөз емес.

Қазақстанның сақтандыру нарығында аннуитет рәсімдеген кезде біржолғы сақтандыру дивидендтерін ұсынатын бағдарламалар бар. Сарапшының мәліметінше, 2026 жылғы қыркүйектегі нарықтық бағдар бойынша мұндай төлем сақтандыру сыйлықақысының шамамен 10%-ын құраған. Мысалы, аннуитетке 20 миллион теңге аударылса, 10% мөлшеріндегі дивиденд 2 миллион теңге болар еді. Бірақ бұл – түсіндіру үшін келтірілген есеп, әр клиентке міндетті түрде төленетін сома емес.

Жекелеген компаниялардың ұсыныстары да әртүрлі. Мысалы, Halyk Life 2026 жылғы наурызда келісімшарты кемінде екі жыл қолданыста болған клиенттерге 11% мөлшерінде дивиденд төлеу бағдарламасын жариялаған.

“Аннуитет рәсімдегенде біржолғы төлем алу мүлде мүмкін емес деу дұрыс болмайды. Бірақ 10 миллион теңге жинағы бар адамға оның 5 миллионын қолма-қол береді деген уәдені нақты ұсынысты зерттемей тұрып расталған ақпарат деп қабылдауға болмайды”, – дейді сарапшы.

Сондықтан азаматтар біржолғы бонусқа ғана назар аудармай, ай сайынғы төлем мөлшерін, оның жыл сайын қалай өсетінін және шартты өзгерту талаптарын да салыстыруы керек.

Аннуитетке аударылған ақшаны кейін қайтаруға бола ма?

Зейнетақы жинағын сақтандыру компаниясына аударғаннан кейін азамат оны кез келген уақытта толық көлемде кері қайтарып ала алмайды. Дегенмен белгілі бір шарттар орындалса, қаражаттың бір бөлігін БЖЗҚ-ға қайтаруға болады.

Әлеуметтік кодекстің 226-бабына сәйкес, аннуитет шарты жасалғаннан кейін кемінде екі жыл өткен соң азамат сақтандыру компаниясына келісімшарт талаптарын өзгерту туралы өтініш бере алады. Мұндай жағдайда сақтандыру төлемдерінің мөлшері азайтылып, қаражаттың бір бөлігі БЖЗҚ-ға қайтарылуы мүмкін. Бірақ шарт өзгергеннен кейін де сақтандыру компаниясы өмір бойы төлем жасау міндеттемесін сақтауы керек. Төлем мөлшері шартты өзгерту күніндегі ең төменгі күнкөріс деңгейінің 70%-ынан кем болмауға тиіс.

“Аннуитетке аударылған бастапқы капиталдың барлығын қайтаруға болады деп түсінбеу керек. БЖЗҚ-ға тек сатып алу сомасының ең төменгі өмір бойғы төлемдерді қамтамасыз етуге қажет бөлігінен асатын сомасы ғана қайтарылуы мүмкін”, – деп түсіндірді сарапшы.

Демек, ақшаның бір бөлігін қайтару мүмкіндігі барлық клиентке бірдей қолжетімді емес. Бұл сол кездегі есеп пен келісімшарт талаптарына байланысты.

Адам қайтыс болған жағдайда жинақ кімге қалады?

БЖЗҚ мен аннуитеттің маңызды айырмашылықтарының бірі – мұрагерлік тәртібі.

Егер азаматтың БЖЗҚ-дағы жеке шотында қаражат қалса, ол заңнамаға сәйкес мұраға қалдырылады.

Ал аннуитетке аударылған ақша сақтандыру компаниясына берілетіндіктен, оны жеке шоттағы жинақ сияқты мұраға қалдыруға болмайды. Дегенмен шартта кепілдендірілген төлем кезеңі қарастырылса, аннуитет иесі қайтыс болған жағдайда сол кезеңнің қалған төлемдері шартта көрсетілген тұлғаларға берілуі мүмкін. Кепілдендірілген кезеңнің ұзақтығы шарттың құны мен ай сайынғы төлем мөлшеріне әсер етеді. Сондықтан аннуитет рәсімдегенде өзіңіз алатын төлемді ғана емес, қайтыс болған жағдайда отбасыңызға қандай төлем қарастырылатынын да анықтаған жөн.

2027 жылдан бастап зейнетақы жинағына қатысты не өзгереді?

2027 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда міндетті зейнетақы жарналарының сақталуына берілетін мемлекеттік кепілдік тетігі өзгереді. Бұл өзгеріс 2026 жылғы 11 маусымдағы №306-VIII заңда қарастырылған.

2026 жылдың соңына дейін мемлекет міндетті зейнетақы жарналары мен міндетті кәсіптік зейнетақы жарналарының сақталуына жинақталған инфляцияны ескере отырып кепілдік береді. Егер азамат зейнетақы төлемдерін алуға құқылы болған кезде оның жинағы инфляция деңгейіне түзетілген жарналар сомасынан аз болса, айырмасы республикалық бюджеттен өтеледі.

Ал 2027 жылдан бастап мемлекет нақты аударылған міндетті зейнетақы жарналарының сомасына кепілдік беруді жалғастырады. Бірақ бұрынғыдай инфляцияны ескере отырып есептелген айырманы өтеу тәртібі тоқтайды.

“Номинал соманың сақталуы мен ақшаның сатып алу қабілетінің сақталуын ажырата білу қажет”, – дейді сарапшы.

Яғни зейнетақы шотындағы ақша жоғалып кетеді деген сөз емес. Мәселе – сол қаражаттың уақыт өте келе қанша тауар мен қызмет сатып алуға жететінінде.

Сарапшының ресми статистика негізінде келтірген есебіне сәйкес, 2016 жылғы қыркүйектен 2026 жылғы қыркүйекке дейін Қазақстандағы жинақталған инфляция шамамен 145% болған. 2016 жылы 10 миллион теңге болған ақшаның сол кездегі сатып алу қабілетін бүгін сақтау үшін шамамен 24,5 миллион теңге қажет болар еді.

Сонымен бірге зейнетақы жинақтары инвестицияланады. 2016–2025 жылдары Ұлттық банк басқаратын зейнетақы активтерінің жинақталған инвестициялық табыстылығы шамамен 152,5%-ға жеткен. Осы кезеңдегі инфляция 142,1% болған. Демек, он жылдық кезең қорытындысы бойынша инвестициялық табыстылық инфляциядан жоғары болғанымен, нақты сатып алу қабілетінің өсімі шамамен 4,3% ғана болған.

“2027 жылдан бастап мемлекеттік кепілдіктің инфляциялық құрамдасын алып тастау жинақтардың міндетті түрде құнсызданатынын білдірмейді. Бірақ инвестициялық табыстылық инфляциядан төмен болса, мемлекет бұрынғы тетік бойынша айырманы өтемейді”, – деп түсіндірді сарапшы.

БЖЗҚ-ның мәліметінше, мемлекеттік кепілдік тәртібінің өзгеруі қордың бақылаусыз қалатынын білдірмейді. Зейнетақы активтерін басқару мемлекеттік реттеу мен бақылау аясында қала береді, ал қор азаматтардың жеке шоттарын жүргізіп, жинақтары туралы ақпарат беруді жалғастырады.

Аннуитеттің қандай тәуекелдері бар?

Аннуитет таңдағанда үш негізгі тәуекелге назар аудару қажет.

• Біріншісі – инфляция. 2026 жылы аннуитет бойынша төлемдерді жыл сайын индекстеудің нормативтік мөлшері кемінде 8% болып белгіленген. Алайда инфляция одан жоғары болса, төлем өскенімен, оның нақты сатып алу қабілеті төмендеуі мүмкін.

“Мысалы, инфляция жылына 12% болып, төлемдер 8%-ға өссе, төлемнің номинал сомасы артқанымен, оның нақты сатып алу қабілеті төмендейді”, – дейді сарапшы.

• Екіншісі – өтімділік тәуекелі. Азамат қаражатының едәуір бөлігін сақтандыру компаниясына аударғаннан кейін оны күтпеген шығындарға бірден пайдалана алмайды.
• Үшіншісі – сақтандыру компаниясының қаржылық тұрақтылығы. Сондықтан оның төлем қабілетін, қаржылық жағдайын және шарт талаптарын салыстыру қажет.

Қазақстанда сақтандыру төлемдеріне кепілдік беру қоры бар. Егер сақтандыру компаниясы лицензиясынан айырылса, қор кепілдік берілетін аннуитет шарттары бойынша төлемдердің үздіксіз әрі уақтылы жүргізілуін қамтамасыз ету тетігін іске қосады. Бірақ бұл механизм инфляциядан қорғамайды: бірі сақтандырушының міндеттемелеріне, екіншісі ақшаның сатып алу қабілетіне қатысты.

БЖЗҚ-да қалса, ақша қалай төленеді?

Егер азамат жинағын сақтандыру компаниясына аудармай, БЖЗҚ-да қалдырса, қаражаты жеке зейнетақы шотында есепке алынып, инвестициялануын жалғастырады. Зейнетақы төлемдерін алуға құқылы болған кезде төлемдер белгіленген тәртіппен жүргізіледі және жеке шоттағы қаражат таусылғанға дейін жалғасады.

Бұл тәсілдің артықшылығы – жинақтың жеке есепте сақталуы, инвестициялық стратегияны таңдау мүмкіндігі және шотта қалған қаражатты заңнамаға сәйкес мұраға қалдыру. Бірақ инвестициялық табыстылық тұрақты болмайды, ал төлем мөлшері жинақ көлемімен шектеледі.

Сарапшы келтірген деректер бойынша, 2025 жылы Ұлттық банк басқаратын зейнетақы активтерінің инвестициялық табыстылығы 7,43% болған, ал инфляция 12,3%-ға жеткен. Ал 2024 жылы инвестициялық табыстылық 17,84%, инфляция 8,6% болған. Бұл бір жылдағы нәтиже ұзақ мерзімді жағдайды толық көрсетпейтінін аңғартады. 2026 жылғы қыркүйектен бастап азаматтардың міндетті және міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары есебінен қалыптасқан жинақтарын жеке инвестициялық портфельді басқарушыларға толық көлемде сенімгерлік басқаруға беру мүмкіндігі кеңейтілді. Салымшы басқарушыны және оның инвестициялық стратегиясын өзі таңдай алады. Дегенмен бұл тәсіл де инвестициялық шығыннан немесе инфляциядан толық қорғайды деген кепілдік емес.

БЖЗҚ-дан төленетін ай сайынғы зейнетақы төлемдері жыл сайын 5%-ға өсіріледі. Аннуитет төлемдері үшін қазіргі талап бойынша индекстеу мөлшері кемінде 8%. Бірақ екі жағдайда да инфляция жоғары болса, төлемдердің сатып алу қабілеті төмендеуі мүмкін.

Еске салсақ, Ұлттық банк 2026 жылғы 23 қазанда базалық мөлшерлемені 16,25%-дан 15,75%-ға дейін төмендетті. Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменовтің айтуынша, бұған жылдық инфляцияның қатарынан 12 ай бойы баяулауы себеп болған. 2026 жылғы қыркүйекте инфляция 9,3%-ды құрады. Алайда базалық мөлшерлеменің төмендеуі БЖЗҚ-дағы зейнетақы жинағының табысы да азаяды дегенді білдірмейді. Жинақтың қанша табыс әкелетіні ақшаның қайда және қандай шарттармен инвестицияланғанына байланысты.

Қай нұсқа тиімді?

Зейнетақы жинағын сақтандыру компаниясына аудару туралы шешімді тек 2027 жылдан бастап мемлекеттік кепілдік тәртібі өзгеретініне қарап қабылдамаған жөн. Жас және орта жастағы азаматтар үшін тұрақты жарна аудару, инвестициялық стратегияны таңдау және жинақтың нақты табыстылығын бақылау маңызды. Ал зейнетке жақындаған, жеткілікті жинағы бар адамдар БЖЗҚ-да қалу мен аннуитет рәсімдеу нұсқаларын салыстыра алады.

“Жинағы едәуір көп азаматтар үшін аралас тәсіл тиімді болуы мүмкін: зейнетақы қаражатының бір бөлігін өмір бойғы аннуитетке бағыттап, қалғанын БЖЗҚ-да сақтау”, – дейді сарапшы.

Мұндай жағдайда аннуитет өмір бойғы тұрақты табысты қамтамасыз етуге көмектеседі, ал БЖЗҚ-да қалған қаражат инвестициялануын жалғастырып, мұраға қалдыру мүмкіндігін сақтайды.

Аннуитет рәсімдемес бұрын бірнеше сақтандыру компаниясының ұсынысын салыстырып, төлемдердің бастапқы мөлшерін, жыл сайынғы өсімін, кепілдендірілген кезеңін, шартты өзгерту тәртібін және компанияның қаржылық жағдайын тексерген жөн. Болашақ төлемдерді 70, 80 және 90 жасқа дейін есептеп салыстыру да шешім қабылдауға көмектеседі.

Осылайша, 2027 жылдан бастап мемлекеттік кепілдіктің инфляцияны ескеретін тетігі өзгергенімен, БЖЗҚ-дағы ақша жоғалады деген тұжырым дұрыс емес. Ал аннуитет өмір бойы төлем алуға мүмкіндік бергенімен, жинаққа қол жеткізу мен мұрагерлікке қатысты шектеулері бар. Сондықтан азаматтар асығыс шешім қабылдамай, өз жағдайына сай нұсқаны таңдауы керек.

Айта кетейік, бұған дейін қазақстандықтар зейнетақы жинағын біріктіріп, зейнетке ерте шыға ала ма деген сұраққа жауап берген едік.

Қазақстан Ұлттық банкінің төрағасы Тимур Сүлейменов теңгенің нығаюы қолдан жасалып жатқан жоқ екенін мәлімдеді. Оның айтуынша, бұған экспорттық кірістің артуы, шетелдік инвесторлардың мемлекеттік бағалы қағаздарға қаржы салуы және компаниялардың шетел валютасымен қарыз алуы әсер еткен. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Сүлейменовтің сөзінше, мұнай бағасының өсуі экспорттаушылардың валюталық кірісін арттырған. Былтыр мұнайдың бір баррелі шамамен 60–65 доллар тұрса, қазір 100 доллардан асқан. Сонымен қатар мыс пен өзге металдардың бағасы 11–15%-ға өскен. Нәтижесінде Қазақстан экспорты 27%-ға артып, ішкі нарыққа түсетін доллар көлемі көбейген.

Теңгенің нығаюына әсер еткен тағы бір фактор – шетелдік инвесторлардың Қазақстанның мемлекеттік бағалы қағаздарына салған қаржысы. Ұлттық банк басшысының бағалауынша, мұндай инвестиция көлемі шамамен 5–6 миллиард долларға жеткен.

Бұған қоса, банктер мен квазимемлекеттік сектордың шетел валютасымен алған қарыздары да нарықтағы доллар ұсынысын арттырады. Компаниялар шетелден доллармен қарыз алып, оны ел ішіндегі жобаларды қаржыландыру үшін теңгеге айырбастайды.

“Бағам өте жақсы, нарықтық. Біз оны реттемейміз және араласпаймыз”, – деді Тимур Сүлейменов.

Ұлттық банк бұған дейін зейнетақы активтерін басқару аясында Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры үшін валюта сатып алғанын хабарлаған. Мұндай операциялар зейнетақы портфеліндегі шетел валютасының үлесін сақтау мақсатында жүргізіледі. Сонымен қатар Ұлттық қордан биржалық нарықта валюта сату операциялары да жүзеге асырылады. Бұл операциялар теңгенің бағамына ықпал етуі мүмкін болғанымен, Ұлттық банк валюта бағамын белгілі бір деңгейде ұстап тұруды мақсат етпейтінін мәлімдеген.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда ерікті зейнетақы жарналары есебінен қалыптасқан жинақтарды 50 жастан бастап алуға болатыны туралы жазған едік.

Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстанның тұңғыш президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың есімі ешқашан ұмытылмайтынын мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Президент тарихи үрдістерге әділетті көзбен қарап, әділ баға беру керегін жеткізді.

Бәріміз біртұтас қоғам болып Әділетті Қазақстанды құру ісін қолға алдық деді мемлекет басшысы.

Еске салайық, экс-президент Нұрсұлтан Назарбаев Құрылтайы сайлауында дауыс берген еді. Тұңғыш президенттің баспасөз қызметінің дерегіне сәйкес, жақында бел омыртқасына жасалған отадан кейінгі денсаулық жағдайына байланысты Назарбаев үйден дауыс берген. 

Қазақстанда теңгенің нығаюы импорттық тауарлардың құнын төмендетуге ықпал еткенімен, дүкендердегі азық-түлік бағасы дәл сондай деңгейде арзандамады. Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменов мұны бағаның өсуінен кейін бұрынғы деңгейіне сирек қайтатын ерекшелігімен түсіндірді. Оның айтуынша, ұлттық валютаның нығаюы тауарлардың қымбаттауын тежеуге көмектесіп отыр. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Ұлттық банк төрағасы базалық мөлшерлемені 0,5% тармаққа төмендету туралы шешім ұзақ талқылау мен инфляциялық жағдайды бағалау нәтижесінде қабылданғанын айтты. Оның сөзінше, комитет отырысында үш нұсқа қарастырылған: базалық мөлшерлемені өзгеріссіз қалдыру, 0,25% тармаққа немесе 0,5% тармаққа төмендету. Ал мөлшерлемені бірден 1% тармаққа азайту мәселесі талқыланбаған.

“Соңғы 12 айда инфляцияның төмендеуі, инфляциялық күтулердің азаюы және ішкі экономикадағы тұрақты жағдай базалық мөлшерлемені батылырақ төмендетуге мүмкіндік берді”, – деді Тимур Сүлейменов.

Оның айтуынша, мөлшерлемені 0,25% тармаққа ғана төмендету экономикалық үдерістерге жеткілікті ықпал етпеуі мүмкін еді. Сондықтан комитет ақша-кредит саясатын біршама жұмсарту туралы шешім қабылдаған.

Ұлттық банк төрағасы теңге бағамының инфляцияға әсеріне де тоқталды. Қазақстан импортқа тәуелді болғандықтан, ұлттық валютаның нығаюы елге шетелден әкелінетін тауарлардың құнына ықпал етеді. Азық-түлік нарығындағы импорттың үлесі шамамен 28%, ал аралық және инвестициялық тауарлар арасында бұл көрсеткіш 50%-дан асып, шамамен 58%-ға жетеді. 

Сүлейменовтің мәліметінше, теңге Ресей рубліне қатысты шамамен 18%-ға, ал АҚШ долларына қатысты 12%-ға нығайған. Бұл шетелден әкелінетін тауарлардың теңгемен есептелген құнын төмендетуге мүмкіндік береді. Өйткені Қазақстанның сауда серіктестерімен есеп айырысу кезінде рубль мен доллар да қолданылады.

Алайда валюта бағамының өзгеруі бөлшек саудадағы бағаға бірден әрі толық көлемде әсер етпейді. Ұлттық банк басшысы мұны экономикадағы “храповик әсерімен” түсіндірді. Яғни тауарлар қымбаттағаннан кейін олардың бағасы бұрынғы деңгейіне сирек түседі.

“Кем дегенде, теңгенің нығаюы бағаның одан әрі өсуін тежеуге мүмкіндік берді”, – деді ол.

Ұлттық банк төрағасының айтуынша, азық-түлік сегментіндегі импорттық тауарлардың бағасы 3,2%-ға төмендеген. Оның бағалауынша, теңгенің нығаюы Қазақстан экономикасындағы инфляцияны баяулатуға ықпал етіп отыр.

Базалық мөлшерлеме – Ұлттық банктің ақша-кредит саясатын жүргізудегі негізгі құралдарының бірі. Ол қаржы нарығындағы қысқа мерзімді қаражаттың құнына бағдар беріп, экономикадағы несие мен депозит мөлшерлемелеріне ықпал етеді.

Айта кетейік, 2026 жылғы 23 қазанда Қазақстан Ұлттық банкі базалық мөлшерлемені 16,25%-дан 15,75%-ға дейін төмендетті.

Республика күні қарсаңында президент Қасым-Жомарт Тоқаев бірқатар қазақстандыққа мемлекеттік наградалар мен құрметті атақтар берді. Олардың қатарында металлургтер, ауыл шаруашылығы қызметкерлері, ұстаздар, дәрігерлер, өнер қайраткерлері және ел дамуына үлес қосып жүрген өзге де азаматтар бар. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Салтанатты жиында мемлекет басшысы адал еңбегімен елге пайдасын тигізіп жүрген азаматтарды атап өтті. Оған қоса олардың қоғам мен мемлекет дамуына қосқан үлесін ерекше бағалады.

Тоқаев 40 жылдан астам уақыт металлургия саласында еңбек етіп келе жатқан Әбдірашит Доспановқа “Қазақстанның Еңбек Ері” атағын беретінін мәлімдеді.

“Қазір ортамызда отырған азаматтардың бойында осы құнды қасиеттердің бар екені анық. Солардың бірі “Еңбек Даңқы” наградасының толық кавалері – Әбдірашит Қойшыбекұлы Доспанов. Ол әке ізін басып, 40 жылдан астам уақыт металлургия саласында абыройлы жұмыс істеп келе жатыр. Кәсіби шеберлігі мен еңбекке адалдығының арқасында зор табысқа жетіп, елімізді өркендетуге мол үлес қосып жүр. Бүгінде жас мамандарға бағыт-бағдар беріп, оларға өмірлік кәсібінің қыр-сырын үйретіп жатыр”, – деді президент. 

Салтанатты жиында белгілі сазгер, ұстаз Алтынбек Қоразбаевқа жоғары мемлекеттік награда – “Отан” ордені табысталды. Президент оның әндері бірнеше буынның жүрегінен орын алып, қазақ музыкасының алтын қорына енгенін атап өтті.

Даңқты альпинист Қазбек Уәлиев әлемдік альпинизмге қосқан үлесі үшін ІІ дәрежелі “Барыс” орденімен марапатталды.

Ал опера әншісі Талғат Мұсабаевқа “Қазақстанның халық әртісі” атағы берілді. Мұражай ісін дамытуға және тарихи-мәдени мұраны сақтауға үлес қосып жүрген өлкетанушы Бауыржан Жәнібеков “Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері” атағына ие болды. Өнертанушы ғалым Эльмира Сұлтанғалиева “Құрмет” орденімен марапатталды.

Сонымен қатар ерекше білім беру қажеттігі бар балаларды оқытуда жаңашыл әдістерді қолданып жүрген педагог Наталья Сафиулинаға “Қазақстанның еңбек сіңірген ұстазы” атағы берілді.

“Таза Қазақстанға” үлес қосып жүрген азаматтар марапатталды

Президент елді көркейту, көшелерді таза ұстау және қоршаған ортаға қамқорлық жасау баршаға ортақ міндет екенін айтты. Оның сөзінше, бұл жұмысқа мемлекеттік органдармен қатар, білім беру ұйымдары және қоғамның әрбір мүшесі атсалысуы керек.

“Осы саладағы игі істер мен президент ретінде ұсынған “Таза Қазақстан” тұжырымдамасымен тығыз байланысты. Бұл бүкіл елімізге өте қажетті жұмыс деп айтсақ, қате болмайды. Өйткені көшелеріміз таза болмаса, әрбір жерде ағаш пен гүлдер көп егілмесе, азаматтарымыз табиғатқа қамқор болмаса, еліміз де жасампаз болмайды. Бұл – анық нәрсе. Бұл – Үкімет, Құрылтай, құқық қорғау мекемелері болсын, жергілікті билік өкілдері мен басқа да мемлекеттік және мемлекеттік емес ұйымдардың, жоғары оқу орындарының, мектептердің ортақ парызы. Басқа сөзбен айтқанда, бұл – жалпыұлттық қозғалыс”, – деді президент. 

Осы бағыттағы еңбегі үшін елорданы абаттандыруға үлес қосқан “Астана-Көгалдандыру құрылысы” мекемесінің қызметкері Дидар Телжанұлы “Құрмет” орденімен марапатталды. Ал “Астана орманы” ұйымында еңбек етіп жүрген Аманжол Үйсінбаев “Ерен еңбегі үшін” медаліне ие болды.

Солтүстік Қазақстан облысының Шал ақын ауданынан келген механизатор Сергей Пустыльников ІІІ дәрежелі “Еңбек Даңқы” орденімен марапатталды. Ол 30 жылдан бері ауыл шаруашылығы саласында еңбек етіп, жинаған тәжірибесін жас мамандарға үйретіп келеді.

Сонымен қатар аға мейірбике Анар Әбдіқұлова мен ұстаз Сәлима Жұмамұратоваға “Шапағат” медалі табысталды.

Мемлекет басшысы қоғамдық келісімді нығайтуға үлес қосып жүрген азаматтарға да құрмет көрсетілетінін айтты. Осы орайда бір топ азаматқа "Ел бірлігі" ордені берілді.

Тоқаевтың мәліметінше, елдің дамуына үлес қосып, адал еңбегімен көпке үлгі болған екі мыңнан астам азамат мемлекеттік наградалармен марапатталады.

Мемлекет басшысы марапат иелерін құттықтап, олардың еңбегіне табыс тіледі.

Айта кетейік, 23 қазанда Республика күні қарсаңында бір топ азамат мемлекеттік наградалармен марапатталды. Марапат иелерінің қатарында еңбек адамдары, ғалымдар, дәрігерлер, ұстаздар, өнер қайраткерлері, кәсіпкерлер мен әскери қызметкерлер бар. 

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев тиісті жарлыққа қол қойды. Құжатқа сәйкес, азаматтар елдің дамуына қосқан елеулі үлесі, белсенді қоғамдық қызметі, халықтар арасындағы достық пен ынтымақтастықты нығайтуға сіңірген еңбегі үшін марапатталды.

Қазақстан Ұлттық банкінің басқаруындағы зейнетақы активтерінің табыстылығы жекеменшік инвестициялық компаниялардың көрсеткіштерінен төмен. Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменов мұны басқарудағы қаражат көлемінің үлкендігімен түсіндірді. Оның айтуынша, реттеуші шамамен 27 триллион теңгені басқарады, ал жекеменшік компаниялардың портфелі бұдан әлдеқайда аз. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Ұлттық банкте өткен брифингте журналистер Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорының инвестициялық нәтижелері төмен болғандықтан, азаматтардың жинақтарын жекеменшік басқарушы компанияларға аударуға шақырулар көбейгенін айтып, бұл Ұлттық банк пен қор мамандарының кәсібилігіне күмән келтіре ме деп сұрады.

Тимур Сүлейменов мұндай пікірмен келіспеді. Оның сөзінше, зейнетақы активтері инвестициялық табыс әкеліп жатыр, бірақ нәтиже бұдан да жоғары болуы мүмкін еді.

“Менің есімде қалғаны, біз шығынға ұшыраған жоқпыз. БЖЗҚ-дағы табыстылық шамамен 3,2% болды. Одан жоғары болуы мүмкін бе еді? Әрине, мүмкін. Өйткені кейбір жекеменшік басқарушы компаниялар жоғары табыстылық көрсетті”, – деді Ұлттық банк төрағасы.

Оның түсіндіруінше, 27 триллион теңгеге жуық активті басқару 15-20 миллиард теңге көлеміндегі портфельді басқарудан әлдеқайда күрделі. Ірі портфель бойынша инвестициялық шешімдерді жылдам қабылдау қиын. Оның үстіне қысқа мерзімде жоғары табыс әкелетін инвестициялар кейін шығынға ұшыратуы мүмкін.

Сондықтан Ұлттық банк зейнетақы активтерін басқарғанда тәуекелдерді шектеуге басымдық береді. Бұл ретте нарықтағы, елдегі және валюта бағамындағы өзгерістерден туындайтын қауіптер ескеріледі.

“Портфельді байыппен, консервативті түрде бөлу арқылы нарықтық, елдік және валюталық тәуекелдерден қорғау – зейнетақы активтерін басқарушының негізгі міндеті”, – деп түсіндірді Сүлейменов.

Ол Ұлттық банк пен БЖЗҚ өз міндетін орындап отырғанын айтты. Сүлейменовтің сөзінше, зейнетақы активтері бір басқаруға шоғырландырылғаннан бергі жинақталған табыстылық осы кезеңдегі инфляциядан жоғары. Дегенмен ол инвестициялық нәтижелердің бұдан да жақсы болғанын қалайтынын және тәуекелдер азайған сайын табыстылық артады деп күтетінін жеткізді.

Ұлттық банктің зейнетақы активтерінен түскен нақты табысы қандай?

2026 жылғы 1 қазандағы жағдай бойынша Ұлттық банктің басқаруында 26,6 триллион теңге зейнетақы активі болған. Бұл қазақстандықтардың барлық зейнетақы жинағының 99%-дан астамын құрайды. Қыркүйек айында активтер көлемі 317,5 миллиард теңгеге немесе 1,2%-ға азайған.

Жыл басынан бері Ұлттық банк салымшыларға 766,32 миллиард теңге инвестициялық табыс есептеген. 2026 жылдың алғашқы тоғыз айындағы номиналды табыстылық 2,91% болды.

Алайда осы кезеңде инфляция 7%-ға жеткен. Соның салдарынан зейнетақы жинақтарының нақты табыстылығы минус 3,83% болған. Яғни инвестициялық табыс түскенімен, жинақтың сатып алу қабілеті төмендеген.

Салыстыру үшін, 2026 жылдың тоғыз айында зейнетақы активтерін басқарушы компаниялар арасында ең жоғары табыстылықты "Сентрас Секьюритиз" көрсетті. Компанияның номиналды табыстылығы 11,87%, ал инфляцияны есептегендегі нақты көрсеткіші 4,54% болды. БЖЗҚ салымшыларының шоттарына компания 1,147 миллиард теңге инвестициялық табыс есептеген.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда ерікті зейнетақы жарналары есебінен қалыптасқан жинақтарды 50 жастан бастап алуға болатыны туралы жазған едік.

Қазақстан Ұлттық банкі базалық мөлшерлемені 15,75%-ға дейін төмендетті. Бұл шешім банктердің жаңа несиелер мен депозиттер бойынша пайыздық мөлшерлемелерін қайта қарауына әсер етуі мүмкін. Алайда несие бірден арзандап, депозит табысы бірден төмендемейді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Ұлттық банктегі брифингте журналистер соңғы төрт айда базалық мөлшерлеме төмендегеніне қарамастан, банктер неге несие пайыздарын жоғары деңгейде ұстап отырғанын сұрады. Сондай-ақ реттеушінің бұл жағдайға ықпал ету мүмкіндігіне қатысты сауал қойылды.

Тимур Сүлейменовтің түсіндіруінше, ақша-кредит саясаты мен базалық мөлшерлеменің экономикаға әсері белгілі бір уақыт өткеннен кейін байқалады. Базалық мөлшерлеменің төмендеуі коммерциялық банктердің клиенттермен жасалған несие шарттарын бірден өзгертуіне негіз болмайды. Өйткені әр несие бойынша пайыздық мөлшерлеме келісімшартта бекітілген.

“Келісімшарттардың мерзімі жетіп, олар жаңартылған сайын мөлшерлемелер де қайта қаралады. Клиенттер бұрын несиені 17% мөлшерлемемен алғанын, ал қазір мөлшерлеме төмендегенін айтып, 15-16%-бен несие алғысы келуі мүмкін. Бірақ келісімшарт күшінде болғанша, онда көрсетілген пайыз қолданылады. Бұл мөлшерлеме көтерілген кезде де, төмендеген кезде де солай жұмыс істейді. Мұндай өзгерістердің әсері шамамен 9-12 айға созылады, ал кейбір несие түрлерінде одан да ұзақ болуы мүмкін”, – деді Ұлттық банк төрағасы.

Оның айтуынша, Қазақстан экономикасындағы несиелер бойынша мөлшерлемелер жыл басынан бері 1 пайыздық тармаққа төмендеген. Ұлттық банк алдағы уақытта да олардың біртіндеп төмендеуін күтеді.

Базалық мөлшерлеменің төмендеуі банктердің депозит бойынша пайыздарды қайта қарауына да әсер етуі мүмкін. Атап айтқанда, қаржы ұйымдары жаңа салымдарға ұсынатын мөлшерлемелерін төмендетуі ықтимал. Алайда бұл өзгеріс барлық депозитке бірдей әсер етпейді: нақты шарттар банктің саясатына және депозит түріне байланысты.

Сүлейменов әр клиенттің несие шарты әртүрлі болатынын атап өтті. Мөлшерлемеге қарыз алушының несие тарихы, кепілінің болуы және қаржылық жағдайы әсер етеді. Сондықтан базалық мөлшерлеме несие пайызын белгілеудегі негізгі бағдар болғанымен, коммерциялық банктердің мөлшерлемелері оған дәлме-дәл тең болмайды.

Айта кетейік, 2026 жылғы 23 қазанда Қазақстан Ұлттық банкі базалық мөлшерлемені 16,25%-дан 15,75%-ға дейін төмендетті.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Республика күніне арналған салтанатты жиында сөз сөйледі. Президент соңғы жеті жылда әлеуметтік саланы дамытуға 88 триллион теңге қаржы бөлінгенін атап өтті және оны халықтың әл-ауқатын жақсарту үшін салынған инвестиция деп қабылдау керегін айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Тоқаетың айтуынша, қазір барлық аймақта, әсіресе, ауылдық жерлер мен шалғай елді мекендерде медициналық қызметтің сапасы артып келе жатыр.

Сондай-ақ ол еліміздің әрбір мектебінде барлық бастауыш сынып оқушылары және әлеуметтік жағынан осал топтағы балалар, яғни, бір миллион жеті жүз мыңнан астам оқушы ақысыз ыстық тамақпен қамтамасыз етілгенін айтты.

Президенттің сөзінше, елімізде неше түрлі әлеуметтік жеңілдіктер бар, алайда олардың кейбірі жымқыру негізінде беріліп жатыр. Сондықтан Үкімет бұл мәселені жан-жақты зерттеп, осы жұмыспен айналысып жатқанын жеткізді.

Жеті жылда он мыңдаған шақырым автокөлік жолы мен теміржолдар салынып, жөнделді. Тоқаев Еуропа мен Азияның арасын жалғап тұрған көлік, энергетика және цифрлық тораптар Қазақстан арқылы өтіп жатқанын атап өтті. 

Айтуынша, Қазақстан дүние жүзінде болып жатқан түбегейлі цифрлық өзгерістерге белсене қатысуда.

Тоқаевтың айтуынша, мұның бәрі – цифрлық, басқаша айтқанда, халқымыздың игілігіне қызмет ететін өркендеген мемлекет құруға бағытталған қадам.

Депутаттар мен мелекеттік қызметкерлерге үндеу

Президент тәуелсіздік жылдарында Қазақстанның түрлі салада үлкен жетістіктерге жеткенін атап өтті.

Тоқаев мемлекеттің басым міндеттері мен даму жоспарларын келесі аптада Қазақстан халқына Жолдауында егжей-тегжейлі таныстырады.

Еске сала кетейік, Қазақстанда 2027 жылдан бастап әлеуметтік көмекті тағайындау тәртібін өзгерту жоспарланып отыр. Енді жәрдемақының бір бөлігін беру кезінде отбасының табысы, баспанасы, көлігі және басқа да мүлкі ескеріледі.

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаев отбасының әл-ауқатын бағалайтын калькулятордың таныстыруына қатысты. Ол жүйенің қалай жұмыс істейтінін өз отбасының мысалында көрсетіп, нәтижесінде калькулятор оны В санатына жатқызды. 

Республика күні қарсаңында президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың қатысуымен мемлекеттік наградаларды тапсыру рәсімі өтті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Салтанатты жиында мемлекет басшысы бұл мерекенің халқымыз үшін айрықша маңызға ие екенін айтты. 

Президенттің айтуынша, биыл Қазақстан ұлттық мерекені тәуелсіздіктің 35 жылдығы қарсаңында атап өтіп отыр.

Мемлекет басшысы Қазақстанда ұлттық қаржы жүйесі қалыптасып, мемлекеттік шекараларымыз түпкілікті бекітілгенін де айтты. 

“Қасиетті Сарыарқаның төрінде, ескі қаланың орнында жаңа астанамыз – бүкіл әлем сүйсіне қарайтын Астананың іргетасы қаланды. Бірлігімізді нығайтып, әлемге бейбітшілік пен келісімнің мекені екенімізді таныттық”, – деді президент.

25 қазан – Республика күні

Республика күні – Қазақстанның ұлттық мерекесі. 1990 жылы 25 қазанда Қазақ КСР-інің мемлекеттік егемендігі туралы декларация қабылданды. Бұл құжат еліміздің тәуелсіздікке қарай жасаған маңызды қадамдарының бірі болды. Ал 1991 жылы 16 желтоқсанда Қазақстан тәуелсіздігін жариялады.

Республика күні 1995 жылдан бастап аталып өтіп, кейін ұлттық мерекелер қатарынан алып тасталды. 2022 жылы оған ұлттық мереке мәртебесі қайта берілді. Бүгінде бұл күн Қазақстанның мемлекеттілігі мен егемендігінің маңызын айқындайтын мереке ретінде атап өтіледі.

Айта кетейік, 23 қазанда Республика күні қарсаңында бір топ азамат мемлекеттік наградалармен марапатталды. Марапат иелерінің қатарында еңбек адамдары, ғалымдар, дәрігерлер, ұстаздар, өнер қайраткерлері, кәсіпкерлер мен әскери қызметкерлер бар. 

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев тиісті жарлыққа қол қойды. Құжатқа сәйкес, азаматтар елдің дамуына қосқан елеулі үлесі, белсенді қоғамдық қызметі, халықтар арасындағы достық пен ынтымақтастықты нығайтуға сіңірген еңбегі үшін марапатталды.

Қазақстанда 26 қазанда Халыққа қызмет көрсету орталықтары мен мамандандырылған ХҚКО-лар жұмыс істемейді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Демалыс Республика күніне байланысты жарияланды. Халыққа қызмет көрсету орталықтары келушілерді 27 қазан, сейсенбі күні қайта қабылдайды.

Мерекеге дейін құжат рәсімдеуді немесе дайын құжаттарды алуды жоспарлаған азаматтар 24 қазан, сенбі күні кезекші бөлімшелерге жүгіне алады. Олар қысқартылған кесте бойынша жұмыс істейді.

• Кезекші ХҚКО-ларда келушілер сағат 09:00-ден 13:00-ге дейін қабылдайды.
• Ал мамандандырылған ХҚКО-ларда өтініштер сағат 09:00-ден 12:00-ге дейін қабылданып, дайын құжаттарды 13:00-ге дейін алуға болады.

27 қазаннан бастап барлық бөлімше әдеттегі жұмыс кестесіне көшеді.

Бұған дейін қазақстандықтар бірнеше күн бойы жылжымайтын мүлікке қатысты бірқатар қызметті пайдалана алмайтыны туралы жазған едік. 

Түркістан қаласында Республика күні мен қала күні қарсаңында Әкімшілік-іскерлік орталығы аумағында орналасқан 7 қабатты 14 тұрғын үй пайдалануға берілді. Бұл игі іс Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаевтың тапсырмасы аясында жүзеге асырылды.

Түркістан облысының әкімі Нұралхан Көшеров тұрғындардың қуанышын бөлісуге арнайы келіп, баспана иелеріне пәтер кілттерін табыстады. Облыс әкімі тұрғындарды қоныстоймен құттықтап, отбасыларына амандық, бақ-береке тіледі. 

Салтанатты рәсімнен кейін облыс әкімі мен баспана иелері жаңа тұрғын үйлерді аралап, пәтерлердің жай-күйімен танысты. Заманауи үлгіде салынған тұрғын үй кешендерінде тұрғындардың қолайлы өмір сүруі үшін барлық жағдай жасалған.

Жаңа тұрғын үй кешені жалпы 3,5 гектар аумақта орналасқан. Құрылыс жұмыстарын "Dep Group" ЖШС, "FS Development Group" ЖШС, "Bes stroy" ЖШС және "ЕвроРемонт Сервис" ЖШС жүргізді. Тұрғын үй кешенінде жалпы 588 пәтер бар. Олардың 194-і жалдамалы баспана болса, 394 пәтер жеңілдетілген ипотекалық несие арқылы беріледі. Пәтерлердің жалпы ауданы 36 720,6 шаршы метрді құрайды. 

Мереке қарсаңында жаңа пәтерлердің кілтін алған отбасылар үшін бұл күн ерекше қуанышқа толы болды. Түркістандықтар қуанышымен бөлісіп, ҚР Президентіне, облыс басшылығына алғыстарын білдірді.

Бұл жұмыстар баспанаға мұқтаж азаматтарды қолдауға және халықтың тұрғын үйге қолжетімділігін арттыруға бағытталған.

Айта кетейік, биыл облыс бойынша 3 мыңнан астам пәтердің құрылысы жүргізіліп, 2 434 пәтер ел игілігіне берілді. Оның ішінде Түркістан қаласында 2 мыңнан астам пәтерді құрайтын 43 көпқабатты тұрғын үй пайдалануға тапсырылды. Нақтырақ айтқанда, 706 пәтер арендалық болса, 1 382 пәтер жеңілдетілген ипотекалық несие арқылы беріледі. Қазіргі таңда қала бойынша тұрғын үй кезегіне 23 мыңнан астам азамат тіркелген.

Қазақстанда салық берешегі 45 айлық есептік көрсеткіштен, яғни 2026 жылы 194 625 теңгеден асатын компаниялар 1 қарашадан бастап басшысын және заңды мекенжайын өзгерте алмайды. Шектеу қарыз төрт ай бойы өтелмеген жағдайда қолданылады. Бұл туралы Stan.kz Мемлекеттік кірістер комитетіне сілтеме жасап хабарлайды.

Тиісті норма заңға 2026 жылғы 1 шілдеде енгізілгенімен, ол 1 қарашадан бастап күшіне енеді. Шектеу салық берешегіне ғана емес, кедендік төлемдер, баждар, пайыздар мен өсімпұлдар бойынша қарыздарға да қатысты.

Мемлекеттік кірістер комитеті Аудит департаментінің берешекпен жұмыс басқармасының басшысы Қайсар Арынның айтуынша, төрт айлық мерзім 1 шілдеден бастап есептеледі. Сондықтан алғашқы электронды хабарламалар 1 қарашадан бастап орындалмай қалуы мүмкін.

“Бұл норма салық төлеушілердің жағдайын нашарлататындықтан, 1 қарашадан бастап қолданылады. Берешегі бар азаматтар осыны ескергені жөн”, – деді Қайсар Арын комитеттің Instagram желісіндегі тікелей эфирінде.

Комитет өкілінің түсіндіруінше, кейбір компаниялар салық берешегін төлемеу үшін қарызын үйсіз немесе әрекетке қабілетсіз адамдардың атына рәсімдеп, басқа өңірге көшіп кететін жағдайлар кездеседі. Жаңа шектеу осындай әрекеттердің жолын кесу үшін енгізіліп отыр. Шектеу тек компания басшысын немесе заңды мекенжайын ауыстырумен шектелмейді. Хабарлама тәртібімен тіркелетін өзге де өзгерістерге қатысты электронды өтініштер орындалмай қалуы мүмкін. Олардың қатарында қызмет түрін, түпкі бенефициарлық меншік иесін және байланыс деректерін өзгерту, жарғылық капиталды ұлғайту, үлесті сенімгерлік басқаруға беру, сондай-ақ құрылтай құжаттарына өзгерістер енгізу бар. Бұл талап акционерлік қоғамдардан басқа жеке кәсіпкерлік субъектілерінің орналасқан жерін өзгертуіне де қатысты. Сонымен қатар компания басшысы немесе құрылтайшысы басқа заңды тұлғада да басшылық етсе, сол компанияның әлеуметтік төлемдер бойынша берешегі болған жағдайда да шектеу қолданылуы мүмкін.

Салық берешегіне байланысты қандай шаралар қолданылады?

2026 жылғы 1 қаңтардан бастап салық берешегін өндіріп алу шаралары оның мөлшеріне қарай қолданылады. Егер қарыз 20 АЕК-тен, яғни 86 500 теңгеден аспаса, салық төлеушіге хабарлама жіберіліп, өсімпұл есептеледі. Берешек 20 АЕК-тен асқан жағдайда банк шоттары мен кассадағы шығыс операциялары тоқтатылып, шоттардағы қаражат есебінен өндіріп алу шаралары қолданылуы мүмкін. Ал қарыз 45 АЕК-тен асса, мүлікке билік етуге шектеу қойылып, берешекті дебиторлар есебінен өндіріп алу шаралары қарастырылады. Бұдан бөлек, 2026 жылғы 1 шілдеден бастап салық берешегі 27 мың АЕК-тен, яғни 116 миллион 775 мың теңгеден асатын және үш айдан астам уақыт өтелмеген жағдайда компаниялардың бірінші басшыларына, жеке кәсіпкерлерге және жеке практикамен айналысатын адамдарға Қазақстаннан шығуға уақытша шектеу қойылуы мүмкін. Бұл үшін берешекті өндіріп алу шаралары алдын ала қолданылып, соттың санкциясы алынуы қажет.

Салықтық тексерулерге де өзгеріс енгізілуі мүмкін

Мемлекеттік кірістер комитеті салықтық тексерулерді тағайындау тәртібін де жетілдіруді жоспарлап отыр. Комитет төрағасының орынбасары Жәнібек Нұржановтың айтуынша, автоматтандырылған жүйеден тыс анықталған салық және өзге де заңнама бұзушылықтарын тексеруге негіз ретінде енгізу ұсынылған.

Қазір салық төлеушілерді тексеруге іріктеу тәуекелдерді басқару жүйесі арқылы жүргізіледі. Алайда тәуекелдің анықталуы заңбұзушылықтың болғанын әрдайым толық растай бермейді. Сондықтан комитет тәуекелдер негізінде іріктелген салық төлеушілердің бір бөлігін таңдап тексеруді ұсынады. Бұл ретте тексерулерді тағайындау тәртібіне өзгеріс енгізу салық органдарының өкілеттігін кеңейту емес, тәуекелдерді бағалау жүйесін жетілдіру ретінде түсіндіріліп отыр.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап атаулы әлеуметтік көмек тағайындау тәртібі өзгеріп, отбасының несиелері, банк шоттарындағы шығындары мен депозиттері де ескерілетіні туралы жазған едік.

Ұлттық банк базалық мөлшерлемені 15,75%-ға дейін төмендетті. Жылдық инфляцияның баяулауына байланысты маусымнан бері базалық мөлшерлеме қатарынан төртінші рет төмендеді. Алайда бұл жолғы көлем нарық қатысушылары күткеннен де жоғары болды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Инфляция баяулады

Ұлттық банк мәліметінше, Қазақстанда жылдық инфляция 12 ай қатарынан төмендеп, 2026 жылы қыркүйекте 9,3% болды. Банктің бағаның шектен тыс өсуіне жол бермеу шаралары және теңгенің тұрақты болуы инфляцияның баяулауына көмектесті.

Азық-түлік бағасының өсу қарқыны да баяулаған. Қыркүйекте азық-түлік инфляциясы 8,5% төмендеді. Оған жеміс-жидек пен көкөністің арзандауы және ет бағасының бұрынғыдай жылдам қымбаттамауы әсер етті.

Азық-түлікке жатпайтын тауарлар бағасының өсуі де баяулап, инфляция 11% болды. Бұл ретте жанар-жағармай бағасының өсу қарқыны төмендеген. Ал қызмет көрсету саласындағы инфляция 8,9% деңгейінде сақталды.

Қыркүйекте айлық инфляция 0,6% болды. Бұл тамыздағы көрсеткішпен бірдей. Алайда маусымдық өзгерістерді есепке алмағанда, баға әлі де жоғары. 

Халықтың алдағы бір жылдағы инфляцияға қатысты болжамы да сәл төмендеген. Қыркүйекте бұл көрсеткіш 11,8% болды. Ал кәсіби сарапшылар 2026 жылдың соңында инфляция 9,5% болады деп күтеді. Бұған дейін олар 10% деп болжаған. 2027 жылға арналған болжам да 8,5%-дан 8,3%-ға дейін төмендеді.

Әлемдік жағдай бағаның өсуіне әсер етуі мүмкін

Ұлттық банк дерегінше, сыртқы жағдай инфляцияны үдетуі мүмкін. Таяу Шығыстағы ахуал энергия көздерінің әлемдік бағасын жоғары деңгейде ұстап отыр.

Оған қоса, БҰҰ Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымының (ФАО) дерегінше, қыркүйекте әлемдік азық-түлік бағасының индексі бір айда 1,5%-ға, ал бір жылда 5,8%-ға өскен.

Әлемде азық-түлік бағасы ауа райының қолайсыздығы мен тасымалдау қиындығына байланысты қымбаттап жатыр. Сонымен қатар АҚШ, Еуропа және Ресей орталық банктері инфляцияны тежеу үшін пайыздық мөлшерлемені көтеріп немесе оны төмендетуді тоқтатқан.

Қазақстан экономикасы өсіп келеді

2026 жылдың қаңтар-қыркүйек айларында Қазақстанның жалпы ішкі өнімі 4,2% өсті. Экономиканың өсуіне негізінен құрылыс, өңдеу өнеркәсібі және көлік салалары үлес қосқан. Осы кезеңде негізгі капиталға салынған инвестиция 7%, ал бюджет қаражатын есептемегенде, шикізаттық емес секторға бағытталған инвестиция 25% артқан.

Тұтынушылық несиелердің өсуі баяулағандықтан, халықтың шығыны да өткен жылмен салыстырғанда аз қарқынмен өсіп отыр. Алайда мемлекеттік шығындар мен инвестицияның жоғары болуы ішкі сұранысты күшейтіп, тауарлар мен қызметтер бағасына қысым түсіруі мүмкін.

Ұлттық банк бағаның қайта өсуіне мемлекеттік шығындардың көп болуы, жанар-жағармай мен коммуналдық тарифтердің өзгеруі және әлемдік нарықтағы қымбатшылық әсер етуі мүмкін екенін ескертті.

Инфляция баяулағандықтан, базалық мөлшерлеме төмендетілді. Алайда баға қайта өсуі мүмкін болғандықтан Ұлттық банк мөлшерлемені 2026 жылдың соңына дейін өзгертпеуі мүмкін. Реттеуші инфляцияны 2028 жылға қарай 5%-ға дейін түсіруді көздейді.

Базалық мөлшерлемеге қатысты келесі шешім 2026 жылы 4 желтоқсанда жарияланады.

Айта кетейік, бұған дейін 4 қыркүйек күні Қазақстан Ұлттық банкі базалық мөлшерлемеге қатысты шешімін жариялаған еді. Ол кезде базалық мөлшерлеме 16,25%-ға дейін төмендеген. Ал оған дейін 16,75% болған.

Қазақстанда университетте бакалавриаттың үш жылдық оқу форматын дамыту мәселесі қарастырылып жатыр. Үкімет 2027 жылы жоғары оқу орындарындағы осы тәжірибеге талдау жүргізіп, түлектердің жұмысқа орналасуы, табысы және жұмыс берушілердің мамандарға көңілі толу деңгейін бағалауды жоспарлап отыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Қандай мамандықтар бойынша үш жыл оқуға болады?

Қазақстан заңнамасына сәйкес, жоғары оқу орындары білім беру бағдарламаларын өздері әзірлей алады. Олар мемлекеттік білім беру стандарттарын, кәсіптік біліктілік талаптарын және жұмыс берушілердің сұранысын ескеруі керек.

Үкіметтің депутаттарға берген жауабында түсіндіргендей, үш және төрт жылдық бакалавриат бағдарламаларының негізгі айырмашылығы оқу ұзақтығында. Студенттер белгіленген академиялық кредиттерді меңгеріп, қажетті оқу нәтижелеріне қол жеткізуге тиіс.

Көптеген бакалавриат бағдарламасы бойынша оқу көлемі – 240 кредит. Кейбір бағыттарда кемінде 300 кредит талап етіледі.

Үш жылдық оқу форматын енгізу кезінде мамандықтың ерекшелігі ескеріледі. Әсіресе, медицина, ветеринария, өнер, педагогика, жаратылыстану, инженерлік-техникалық және гуманитарлық бағыттар бойынша оқу бағдарламаларын жеке қарау қажет. Өйткені бұл салаларда теориялық біліммен қатар ұзақ мерзімді практикалық даярлық та маңызды.

Қазірдің өзінде 16 мыңнан астам студент осы форматта оқиды

Үкіметтің мәліметінше, қазір бірқатар жоғары оқу орнында триместрлік жүйе қолданылады. Бұл форматта компьютерлік ғылымдар, киберқауіпсіздік, үлкен деректерді талдау, бағдарламалық инженерия, жасанды интеллект, цифрлық құқықтану, бизнес-талдау және маркетинг сияқты бағыттар бойынша 16 мыңнан астам студент білім алып жатыр.

Мұндай жүйе қолданылатын оқу орындарының қатарында:

• Astana IT University;
• Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ;
• Алматы Менеджмент Университеті;
• Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ бар.

Алайда оқу мерзімін қысқарту университет шығындарын немесе білім алу ақысын автоматты түрде азайтпайды.

Ғылым және жоғары білім министрлігі 2027 жылы жоғары оқу орындарындағы үш жылдық оқыту тәжірибесіне талдау жүргізуді жоспарлап отыр. Бұл жұмысқа Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі, "Атамекен" ұлттық кәсіпкерлер палатасы және салалық бизнес өкілдері қатысады.

Талдау нәтижесі бойынша мамандар даярлау жүйесін жетілдіруге қатысты қосымша шаралар қабылдануы мүмкін.

Сонымен қатар білім беру бағдарламаларының тиімділігін бағалау үшін бірнеше көрсеткіш қарастырылады. Атап айтқанда:

• Түлектердің өз мамандығы бойынша жұмысқа орналасуы;
• Жұмыс берушілердің мамандарды даярлау сапасына қанағаттануы;
• Түлектердің табысы;
• Кәсіптік сертификаттау нәтижелері;
• Мамандарды даярлауға жұмсалатын нақты шығындар бар.

Үкіметтің мәліметінше, бұл бағыттағы жұмыс жалғасып жатыр және тұрақты бақылауда болады.

Еске салайық, бұған дейін Қазақстанда білікті кадрлардың жетіспеуіне байланысты Құрылтай депутаты Махамбет Хасенов "үш жылдық бакалавр" жүйесін жиі қолдануды ұсынып, елге тезірек қажет мамандықтардың тізімін атаған еді. 

Ұлттық мереке – Қазақстан Республикасы күні және Түркістан қаласының күніне орай, сондай-ақ Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың қоғамда кітап оқу мәдениетін дамыту жөніндегі бастамасы негізінде Түркістан қаласында ауқымды рухани-патриоттық акция өтті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Бүгін "Түркістан Арена" стадионы ұлттық рух пен поэзияның нағыз ордасына айналды. Қазақ поэзиясының мұзбалағы, ақиық ақын Мұқағали Мақатаевтың 95 жылдық мерейтойына арналған "Бір қала – бір кітап – бір рух" атты мерекелік челлендж аясында қала мектептерінің 500 озат оқушысы бір мезетте ақын өлеңдерін оқып, ерекше тарихи рекорд орнатты.

Жас ұрпақтың бір ауыздан жыр төгуі – ұлттық құндылықтар мен ана тіліміздің құдіретін, сондай-ақ өскелең ұрпақтың әдебиетке деген зор құрметін айқын көрсетті.

Аталмыш шара, Мемлекет басшысының Жарлығы мен ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің кітап оқуды дәріптеуге бағытталған үндеуі аясында жүзеге асырылып отыр. Жобаның негізгі мақсаты – жастар арасында кітап оқуды танымал ету, кітапқа құмар, көкірегі ояу, зерделі де жасампаз ұлт қалыптастыру.

Түркістан жастары бұл тарихи қадамдары арқылы тек рекорд орнатып қана қоймай, Түркі әлемінің рухани астанасынан бүкіл Қазақстан халқына зор рухани серпіліс пен мерекелік көңіл-күй сыйлады.  

Публикация от МЕДИА| ЖОБАЛАР| ШАРА ҰЙЫМДАСТЫРУ (@dara_medya_kz)

Қазақстанда қоқысты белгіленбеген жерге тастағандарға 86 500 теңгеге дейін айыппұл салынады. Ал мұндай әрекетті бір жыл ішінде қайталағандар бұдан да қатаң жазаға тап болуы мүмкін. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Қазақстанда ортақ пайдаланатын орындарды ластағаны үшін әкімшілік жауапкершілік қарастырылған. Ал осы әрекет бір жыл ішінде қайталанса, жаза да қатаңдайды.

Экология және табиғи ресурстар министрлігінің мәліметінше, қаланың тазалығы әр тұрғынның жауапкершілігінен басталады. Алайда кіреберіс алдына тасталған қоқыс, көшеде жатқан бөтелке немесе қоқыс жәшігінің жанына қалдырылған пакет әлі де өзекті мәселе болып отыр. Мұндай әрекеттер қаланың көркін бұзып қана қоймай, айыппұл салуға да негіз болады.

Айыппұл көлемі қанша?

Алғаш рет құқық бұзған адамға 10 айлық есептік көрсеткіш (АЕК), яғни 43 250 теңге айыппұл салынады. Сонымен қатар оған 40 сағатқа дейін қоғамдық жұмысқа тарту жазасы қолданылуы мүмкін.

Егер осындай құқық бұзушылық бір жыл ішінде қайталанса, жаза күшейеді. Бұл жағдайда айыппұл мөлшері 20 АЕК-ке, яғни 86 500 теңгеге дейін жетеді. Бұдан бөлек, құқық бұзушы 80 сағатқа дейін қоғамдық жұмысқа тартылуы мүмкін.

Қаланы таза ұстау әр тұрғыннан басталады

Айыппұлға ұрынбас үшін қарапайым ережелерді сақтау жеткілікті:

• Тұрмыстық қалдықтарды арнайы контейнерлерге тастау;
• саябақтар мен аулаларда қоқыс қалдырмау;
• ортақ пайдаланылатын орындарды ластамау.

Қоғамдық орындардың тазалығына әр тұрғын жауапты. Кейде қоқыс пакетін жәшікке дейін апарып тастаудың өзі ауланың таза болуына септігін тигізіп, артық шығыннан сақтайды.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда енді үйдің маңындағы басқа қоқыс үшін де жауапкершілік күшейетіні туралы жазған едік. Жаңа ережеге сәйкес, меншік иелері ауласынан тыс бес метрлік аумақтың тазалығына жауап береді. Ал айыппұл көлемі 432 мың теңгеге дейін жетуі мүмкін. 

2026 жылғы 5-8 қараша аралығында Қазақстанда бүкілхалықтық тиімді зат сатып алу  мерекесі – Kaspi Жұма өтеді. Төрт күн бойы қазақстандықтарды 50%-ға дейінгі жеңілдіктер, көбейтілген Kaspi Бонус және 24 айға дейінгі бөліп төлеу күтіп тұр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Көптен бері жоспарлап жүрген заттарыңызды сатып алатын кез келді: қысқа арналған киім-кешекті жаңартып, қысқы дөңгелек, тұрмыстық техника, электроника, жиһаз және басқа да көптеген тауарды алуға болады. Мүмкін саяхатқа шығуды да жоспарлап жүрген шығарсыз? 

Сауданы Kaspi.kz-тегі Магазинде, сондай-ақ еліміздің түкпір-түкпіріндегі Kaspi QR қабылдайтын дүкендер мен сауда орталықтарында жасауға болады. Ал Kaspi Travel арқылы шетелге тур немесе Қазақстандағы демалыс орнын таңдауға болады.

Kaspi Жұмаға қазақстандық кәсіпкерлер, өндірушілер және танымал әлемдік брендтер де дайындалып жатыр. Бұл бизнес үшін өз тауарларын миллиондаған сатып алушыға таныстыруға, жаңа клиенттер тартуға және сатылым көлемін арттыруға мүмкіндік береді.

Акцияға танымал қазақстандық және әлемдік брендтер, дүкендер мен сауда желілері қатысады. Олардың қатарында Adidas, ADILI, EuroMebel, "Комфорт", "Мечта", Mon Amie, Pandora, Tommy Hilfiger, Calvin Klein, Diesel, Sulpak, Technodom, Zeta, 1Fit, COPA Store, L’Occitane, Intertop, "Белый ветер", Xiaomi, iSpase және басқа да брендтер бар.

Kaspi.kz туралы

Kaspi.kz миссиясы — клиенттер мен серіктестердің өмірін жақсартатын инновациялық өнімдер мен сервистер жасау. Қазақстан мен Түркияда Kaspi.kz сервистерін 25 миллионнан астам клиент пен 900 мың серіктес пайдаланады. Қазақстанда Kaspi.kz суперқосымшасында төлемдер, электрондық коммерция, онлайн-супермаркет, финтех, саяхат, хабарландырулар, мемлекеттік қызметтер және күнделікті басқа да сервистер біріктірілген. Түркияда Kaspi.kz елдегі жетекші электрондық коммерция платформаларының бірі — Hepsiburada компаниясына ие.

Алматыда тұратын Айназымның отбасы айына 1 миллион теңгеден аса табыс табады. Соған қарамастан, кейде ақшаны ай соңына дейін жеткізу қиын. Ал Абай облысының Қарғыба ауылында тұратын Әминаның отбасы азық-түліктің бір бөлігін өз шаруашылығынан алады. Бірақ бес баланы асырау, көмір сатып алу, көлікке жанармай құю және несие төлеу ауылдағы отбасының да қалтасына салмақ салады. Stan.kz тілшісі екі отбасының шығынын салыстырып, қала мен ауылда өмір сүру қанша тұратынын анықтап көрді.

Қазақстандықтар ақшасының жартысынан көбін азық-түлікке жұмсайды

Отбасы бюджетінің едәуір бөлігі күнделікті қажеттіліктерге кетеді. Әсіресе көпбалалы отбасылар үшін азық-түлік, коммуналдық қызметтер, көлік және балалардың біліміне жұмсалатын қаражат негізгі шығындардың қатарында.

Ұлттық статистика бюросының деректеріне сәйкес, 2025 жылы Қазақстан халқының ақшалай шығыстарының 52%-ы азық-түлік тауарларына жұмсалған. Абай облысында бұл көрсеткіш 55,6%-ға, Алматыда 53%-ға жеткен. Бұл – халықтың ақшалай шығыстарының құрылымындағы азық-түлік үлесі. 

Қала мен ауылдағы отбасылардың шығынын салыстыру үшін Алматы тұрғыны Айназым мен Абай облысы Ақсуат ауданына қарасты Қарғыба ауылының тұрғыны Әминаның отбасылық бюджеттерін қарастырдық.

Ауыл мен қаладағы екі отбасының шығындарын салыстырғанда, негізгі айырмашылық азық-түлікті сатып алу тәсілінен байқалады. Ауылдағы отбасы ет, сүт, сары май, құрт пен жұмыртқаның бір бөлігін өз шаруашылығынан алады. Ал Алматыдағы отбасы бұл өнімдердің барлығын сатып алады. Сондықтан екі отбасының азық-түлікке жұмсайтын қаражатын салыстырғанда, тек дүкендегі бағаны емес, өз өнімдерін тұтыну мүмкіндігін де ескеру қажет.

Алматы: 1 миллион теңгеден аса табыс болса да, ақша жетпей қалатын кездер бар

Айназымның отбасында төрт ересек адам мен үш бала тұрады. Отбасының негізгі табыс көздері – жалақы, зейнетақы және жәрдемақы. Қайын атасы ай сайын зейнетақысы мен жәрдемақысын қосқанда 230 мың теңге алады. Енесінің зейнетақысы – 200 мың теңге. Күйеуі 490 мың теңге жалақы алса, Айназымның айлық табысы 350 мың теңге. Осылайша, отбасының жалпы айлық табысы 1 миллион 270 мың теңгені құрайды. Мұндай табыстың өзі көпбалалы отбасының барлық қажеттілігін өтеуге жетпей жатады.

“Отбасымызда төрт ересек адам және үш бала бар. Ай сайынғы жалпы табысымыз 1 миллион теңгеден асады. Дегенмен, Алматыда өмір сүру үшін кейде бұл қаражат келесі айға жетпей қалады, ал кейде үнемдеп, жеткізуге тырысамыз”, –  дейді Айназым.

Отбасының өз үйі бар, сондықтан баспана жалдауға ақша жұмсамайды. Алайда коммуналдық қызметтерге ай сайын шамамен 50 мың теңге төлейді. Қыста бұл сома көбейіп, жазда азаяды.

Азық-түлікке ай сайын 500 мың теңге кетеді

Айназымның айтуынша, отбасы бюджетінің ең үлкен бөлігі азық-түлікке жұмсалады. Ай сайын тамаққа шамамен 500 мың теңге кетеді. Шығынды азайту үшін азық-түлікті көтерме сауда орындарынан сатып алуға тырысады. Әдетте бір айлық қорды бірден алып, үйде тамақ дайындайды. Соған қарамастан, кейде кафеге барады немесе үйге дайын тамақ алдырады. Мұндай жағдай айына бір-екі рет болады. Бір рет сырттан тамақтануға орта есеппен 15–20 мың теңге жұмсайды. Екі баласы бастауыш сыныпта оқиды. Олар мектепте тегін тамақтанады. Дегенмен, ата-анасы күнделікті қосымша тамақ сатып алуы үшін әрқайсысына 200–300 теңгеден береді.

Алматыдағы отбасы жылына екі рет соғым сояды, күзде және көктемде. Жақында отбасы Жаркент жақтан шамамен 500 мың теңгеге жылқы сатып алған. Етті келілеп мүлде алмайды, осы екі рет сойылған соғым оларға жетеді.

Балалардың үйірмесі мен киіміне кететін шығын

Айназымның үлкен қызы төртінші сыныпта оқиды. Ол биге қатысады, оған ай сайын 12 мың теңге төленеді. Математикадан қосымша сабаққа 20 мың теңге, домбыра үйірмесіне 7 мың теңге жұмсалады. Бірінші сыныпта оқитын ұлының қосымша сабағына ай сайын 10 мың теңге төлейді. Осылайша, екі баланың үйірмелері мен қосымша сабақтарына айына жалпы 49 400 теңге кетеді.

Бұдан бөлек, балалардың киімі мен ойын-сауығына да қаражат қажет. Айназымның айтуынша, балалар тез өсетіндіктен, киімдерін жиі жаңартуға тура келеді. Ал ойын-сауық орындарына бір рет барудың өзі шамамен 50 мың теңгеге түсуі мүмкін.

Несиелерге ай сайын 260 мың теңге төлейді

Отбасының тағы бір елеулі шығыны – несие төлемдері. Айназым ай сайын 60 мың теңге, ал күйеуі 200 мың теңге төлейді. Демек, отбасының несиеге жұмсайтын қаражаты айына 260 мың теңге.

Күйеуі екеуінің екі көлігі бар. Екеуі де газбен жүреді. Айназым көлігіне аптасына бір рет 2500 теңгеге газ құйса, күйеуі екі күнде бір рет шамамен 3000 теңгеге газ алады. Екі көліктің жанармай шығыны айына шамамен 55 мың теңге болады.

Отбасының негізгі белгілі шығындарын есептесек, мынадай көрініс шығады:

• Азық-түлік – 500 000 теңге
• Коммуналдық қызметтер – 50 000 теңге
• Несие төлемдері – 260 000 теңге
• Балалардың үйірмелері мен қосымша сабақтары – 49 000 теңге
• Екі көліктің газы – шамамен 55 000 теңге
• Барлығы – 914 000 теңге

Бұл – отбасының барлық шығыны емес, тек белгілі негізгі шығындардың жиынтығы. Мұнда киім-кешек, ойын-сауық, тұрмыстық заттар, дәрі-дәрмек және басқа да күнделікті қажеттіліктер есептелмеген.

Осы шығындарды төлегеннен кейін отбасының 1,27 миллион теңге табысынан шамамен 355 600 теңге қалады. Алайда қалған ақша да отбасының өзге қажеттіліктеріне жұмсалады.

Ауылда азық-түліктің бір бөлігі өзімізден

Абай облысы Ақсуат ауданына қарасты Қарғыба ауылында тұратын Әмина отбасында төрт ересек адам және үш бала бар. Отбасының негізгі тұрақты табысы – жалақы мен зейнетақы. Әминаның айтуынша, өзінің жалақысы 315 мың теңге, ал енесі мен қайын атасының зейнетақысы 200 мың және 90 мың теңге. Күйеуі өз шаруашылығын қараумен айналысады. Осылайша, тұрақты айлық табыс 605 мың теңгені құрайды. Арасында мал сатудан қосымша табыс түседі. Бірақ бұл тұрақты кіріс көзі емес. Әминаның отбасының өз шаруашылығы бар. Олар мал мен құс ұстайды. Сондықтан кейбір азық-түлікті дүкеннен сатып алмайды.

“Қыста ет сатып алмаймыз, өзімізден шығады. Ал жазда кейде етті келілеп сатып алуға тура келеді. Жұмыртқаны өзіміздің құсымыздан аламыз”, – дейді ол.

Алайда көкөністі толықтай сатып алады. Жазда сүт пен май да алады, өйткені балалары үйдегі сүт өнімдерін ұнатпайды.

Азық-түлікке айына 100 мың теңге жұмсайды

Әмина азық-түлікті көбіне көтерме сауда орындарынан сатып алады. Жалақы түскен кезде ұн сияқты ұзақ сақталатын өнімдерді қаппен, басқа да қажетті заттарды көптеп алуға тырысады. Бір барғанында шамамен 50 мың теңге жұмсайды. Әдетте айына екі рет азық-түлік алуға барады. Осылайша, бір айдағы шығыны шамамен 100 мың теңгені құрайды. Үйге қонақ келген кезде қосымша азық-түлік алуға барады, ол кезде бұл сома артуы мүмкін. Азық-түліктің бір бөлігін өз шаруашылығынан алатындықтан, отбасы ет пен жұмыртқаға кететін қаражатты үнемдейді. Дегенмен, бұл мал мен құсты күтуге жұмсалатын еңбек пен шығынды есептемегендегі көрініс.

 Ауылдағы отбасы етті негізінен соғым кезінде дайындайды. Олар жылына екі рет – күзде және қыста өз жылқыларын соғымға сояды. Бірақ ауылдағы баға бойынша, бір жылқының құны шамамен 300–350 мың теңге. Жылына екі рет соғым соятындықтан, арасында көбіне жаз айларында етті келілеп алады, бірақ оның өзі өте сирек. 

Қыста көмірге 245 мың теңгеге дейін жұмсалады

Ауылдағы үйді жылытуға кететін қаражат та отбасылық бюджетке әсер етеді. Әминаның айтуынша, бір қысқа 6–7 тонна көмір қажет. Бір тоннасының бағасы – 35 мың теңге. Демек, бір жылыту маусымында көмірге 210–245 мың теңге жұмсалады. Бұл соманы бір айлық шығынмен шатастырмаған жөн: көмір – негізінен қысқы маусымға арналған ірі шығын.

Коммуналдық қызметтерге келетін болсақ, отбасы суға айына 2500 теңге, электр энергиясына шамамен 14–16 мың теңге төлейді.

Жанармай мен қалаға қатынау да шығынды көбейтеді

Әминаның күйеуінде көлік бар. Күнделікті жанармай құяды. Бір күнде шамамен 10 литр бензин жұмсалады. Бензиннің бір литрі 245 теңге болғанда, күнделікті шығын 2450 теңгеге жетеді. Егер осы мөлшер күн сайын жұмсалса, айына шамамен 73 500 теңге кетеді. Аудан орталығына қоғамдық көлікпен барғанда бір адамға жолақы бір бағытқа 300 теңге тұрады. Отбасы аудан орталығына айына шамамен 20 күн қатынайды.

Ал үлкен қалаға екі-үш айда бір рет барады. Ол жақтан киім-кешек пен үйге қажетті заттарын сатып алады. Таксимен барған жағдайда бір адамға жолақы шамамен 7 мың теңге болады. Бұған қоса, жеке көлікпен барса, жанармай шығыны қосылады. Сондықтан ауылда күнделікті кейбір шығын аз болғанымен, алысқа қатынау мен ірі сатып алулар отбасылық бюджетке салмақ түсіреді.

Үш баланы мектепке дайындауға 300 мың теңге кеткен

Әминаның бес баласы бар болғандықтан, киім-кешек пен оқу құралдарына да қомақты қаражат қажет. Оның айтуынша, бір баланы жаңа оқу жылына дайындауға орта есеппен 100 мың теңге жұмсалады. Биыл үш баласына киім мен оқу құралдарын алуға шамамен 300 мың теңге кеткен.

Екі баласы ақылы үйірмелерге қатысады. Ағылшын тіліне ай сайын 15 мың теңге, математикаға 8 мың теңге төлейді. Бұдан бөлек, балалар тегін үйірмелерге де барады. Осылайша, ауылдағы отбасының шығыны да тек азық-түлік пен коммуналдық қызметтермен шектелмейді. Балалардың білімі, киімі және басқа қажеттіліктері де тұрақты қаражатты талап етеді.

Несиелер, той-томалақ және "дәптерге қарыз жаздыру"

Әминаның отбасында несие мен бөліп төлеуге ай сайын шамамен 250 мың теңге жұмсалады. Бұл 605 мың теңге тұрақты табыстың едәуір бөлігі. Сонымен қатар, ауылда отбасылық шараларға байланысты шығындар бар. Біреу қайтыс болған жағдайда бата жасауға 2–5 мың теңге береді, ал тойларға шамамен 10 мың теңге апарады.

Ауылдағы тағы бір ерекшелік – дүкеннен қарызға сауда жасау. Тұрғындар алған заттарын дәптерге жаздырып, жалақы түскен кезде төлей алады. Әминаның өзі олай жасап көрмегенімен, ауылда бұл қалыпты жағдай екенін айтады.

Егер барлық шығыннан кейін ақша қалса, отбасы оны үйге арналған депозитке салады немесе мал басын көбейтуге жұмсайды. Бұл – ауылда ақша жинаудың бір жолы. Мал тек азық-түлік көзі ғана емес, қажет болғанда сатуға болатын актив әрі қосымша табыс көзі саналады.

Әминаның отбасының айлық шығыны:

• Азық-түлік – 100 000 теңге
• Коммуналдық қызметтер (электр энергиясы мен су) – 17 500 теңге
• Көмір – 35 000 теңге
• Несие төлемдері – 250 000 теңге
• Балалардың үйірмелері – 46 000 теңге
• Көлікке жанармай – 43 500 теңге
• Барлығы – 464 000–469 000 теңге

Қала мен ауылда 10 мың теңгеге қанша азық-түлік алуға болады? Тәжірибе

Қала мен ауылдағы азық-түлік бағасын салыстыру үшін Алматыда тұратын Айназым мен Абай облысының Қарғыба ауылында тұратын Әминадан 10 мың теңгеге алуға болатын өнімдердің тізімін жасауды сұрадық.

Айназым ұсынған Алматыдағы себетке 10 түрлі тауар кірді. Олардың жалпы құны 9 960 теңге болды. Ал Әмина ұсынған ауылдағы себетке 8 түрлі тауар кіріп, жалпы сомасы 9 340 теңгені құрады.

Осылайша, Айназым ұсынған Алматыдағы себет 9 960 теңге, ал Әмина ұсынған ауылдағы себет 9 340 теңге болды. Екі себеттің бағасы арасындағы айырмашылық – 620 теңге.

Дегенмен екі себеттегі өнімдердің атауы мен көлемі бірдей емес. Сондықтан бұл салыстыру азық-түліктің жалпы бағасын түпкілікті анықтамайды, бірақ 10 мың теңгеге әр жерде қандай өнім алуға болатынын көрсетеді.

Қай жерде өмір сүру тиімді?

Екі отбасының шығынын салыстырғанда, қала мен ауылда өмір сүрудің өз артықшылықтары мен қиындықтары бар екені байқалады. Алматыдағы Айназымның отбасының ай сайынғы табысы 1,27 миллион теңге. Бірақ тек белгілі негізгі шығындарының өзі 914 мың теңгеден асады. Оның үстіне, киім-кешек, дәрі-дәрмек, тұрмыстық заттар мен балалардың ойын-сауығына қосымша ақша керек. 

Ал Әминаның отбасы ай сайын 605 мың теңге тұрақты табыс алады. Азық-түліктің бір бөлігін өз шаруашылығынан қамтамасыз етеді. Бірақ қыста көмірге 210–245 мың теңге жұмсайды, көлікке күнделікті жанармай құяды және бес баланың қажеттіліктерін өтеуі керек. Бұған ай сайынғы 250 мың теңге несие төлемі қосылады.

Әминаның айтуынша, ауылда өмір сүру – арзан деген сөз емес.

“Бес баланы тәрбиелеп отырғандықтан, ата-ананың екеуі де жұмыс істесе, қай жерде тұратының аса маңызды емес: бастысы – тұрақты табыс. Ауылда жолға азырақ кететін болғандықтан, сәл арзанырақ болатын шығар. Ал тамақ, киім-кешек жағынан ауылда қалаға қарағанда қымбатырақ болады”, – дейді ол.

Қорытындылай келе, отбасының қаржылық жағдайын тек табыс көлемімен немесе қала мен ауылдағы бағаның айырмашылығымен бағалау жеткіліксіз. Өз үйінің болуы, жеке шаруашылық, несие міндеттемелері, балалар саны, көлік қажеттілігі және маусымдық шығындар отбасылық бюджетке тікелей әсер етеді.

Қалада шығындардың басым бөлігі күнделікті сатып алулар мен тұрақты төлемдерге кетсе, ауылда өз шаруашылығының көмегі болғанымен, көмір, жанармай және ірі сатып алуларға қомақты қаражат қажет. Сондықтан қай жерде өмір сүру тиімді екенін әр отбасының нақты табысы мен шығынына қарап бағалаған жөн.

Айта кетейік, бұған дейін ірі несиесі мен микрокредиті бар отбасыларға атаулы әлеуметтік көмек берілмеуі мүмкін екенін жазған едік.

Астаналық 23 жастағы Қажыбек Дүйсенбаев IT Management мамандығын бітіргенімен, IT саласында мансап құрудың орнына аяқкиім күтімі бизнесін дамытуды таңдаған. Ол негізін қалаған шеберхана 2,5 жылда 15 мың жұп аяқкиім қабылдаған. Қазір кәсіптің айлық айналымы 8 миллион теңгеге жетеді. Кәсіпкер бизнесті қалай бастағанын, клиент сеніміне қалай ие болғанын және қызмет көрсету желісін кеңейтуді қалай жоспарлап отырғанын Stan.kz тілшісіне айтып берді. 

Аяқкиім күтіміне деген қызығушылық бала кезінен басталған

Қажыбек Дүйсенбаев Astana IT University-де IT Management мамандығы бойынша білім алған. Алайда оның аяқкиім күтіміне қызығушылығы университет қабырғасынан әлдеқайда ерте пайда болған. Кәсіпкердің айтуынша, бала кезінде отбасында жаңа аяқкиім алуға үнемі мүмкіндік болмағандықтан, қолындағы кроссовкасын ұзақ киюге тырысып, оны өзі тазалайтын.

“Мен тазалықты жақсы көремін. Бала кезімде отбасымызда ақша жетіспегендіктен, аяқкиімім біреу ғана еді. Сондықтан оны күтіп киетінмін. Заттарыма ұқыпты қарауға деген қызығушылығым сол кезден басталды”, – дейді кәсіпкер.

Аяқкиім күтімін кәсіби деңгейде меңгеру үшін Қажыбек арнайы оқу орнында білім алмаған. Ол қажетті дағдыларды YouTube-тен, интернет форумдардан, басқа шеберлермен сөйлесу арқылы үйренген. Сонымен қатар өз тәжірибесінде түрлі әдісті сынап, қателіктерден сабақ алған.

Бизнес бастауға алғашқы қаражатты кәсіпкерге ағасы берген. Оның ұсынысымен Қажыбек студент кезінде шағын кәсіп ашуға бел буған. Бастапқыда аяқкиім тазалауға арналған химиялық құралдар мен бояулар сатып алып, жұмыс істейтін орын жалдаған. Кәсіпкердің айтуынша, бизнесті іске қосуға шамамен 3 миллион теңге жұмсалған. Оның 1 миллион теңгесі ғимаратты жөндеуге кеткен, тағы 1 миллион теңге күтпеген шығындарға арналған қаржылық қор ретінде қалған.

Алғашқы клиенттермен жұмыс

Қажыбек үшін шеберхана жұмысын бастаған алғашқы айларда басты мәселелердің бірі клиенттердің сеніміне ие болу болған. Өйткені адамдар аяқкиімін бейтаныс шеберлерге тапсыра бермейді. Сондықтан команда әр жұпты тазалауға дейін және жұмыс аяқталғаннан кейін суретке түсіре бастаған. Осылайша, клиент аяқкиімнің бастапқы күйін және тазалаудан кейінгі нәтижені салыстыруға мүмкіндік алды.

“Әр клиенттің біз үшін маңызы зор болды. Басты мәселе сұраныста емес, сенімде еді. Адамдар аяқкиімін бейтаныс адамдарға тапсырады, ал оның құны кейде біз қолданатын барлық химиялық құралдан да қымбат болуы мүмкін. Сондықтан әр жұпты жұмысқа дейін және кейін суретке түсіретінбіз. Ол кезде бұл клиентті сендірудің жолы болса, қазір шеберхананың міндетті ережесіне айналды”, – дейді кәсіпкер.

Бұл тәсіл кейін де қызмет көрсету жүйесінің бір бөлігі болып қалған. Қазір аяқкиім қабылданған кезде суретке түсіріледі, тазалау аяқталған соң фотоесеп жасалады, ал дайын тапсырысты әкімші тексереді.

Алғашқы шеберханадан тоғыз адамдық командаға дейін

Қажыбек алғашқы нүктесін 2024 жылдың шілдесінде ашқан. Бастапқыда барлық жұмысты өзі атқарған. Тапсырыстар көбейген сайын алдымен бір қызметкерді, кейін екіншісін жұмысқа қабылдаған. Қазір командада кәсіпкерді есептемегенде тоғыз адам бар. Уақыт өте келе тапсырыстар көбейіп, Қажыбек барлық жұмысты өзі атқарып үлгермейтін жағдайға жеткен. Осы кезде ол бизнестің ішкі жұмысын қайта ұйымдастыруға кіріскен. Өндіріс, сату және әкімшілік міндеттерін бөліп, әр бағытқа жауапты адамдарды белгілеген. Сонымен қатар курьерлік жеткізу қызметін іске қосқан. Қазір клиент екі жұп аяқкиімнен бастап тапсырса, жеткізу тегін ұсынылады. Кәсіпкердің айтуынша, адамдардың аяқкиімін тазалатуға уақыты бола бермейді. Сондықтан жеткізу қызметі клиентке қолайлы жағдай жасап, тапсырыс қабылдауды жеңілдеткен. Сату бөлімінің жұмысын біріздендіру үшін менеджерлерге ортақ жұмыс тәртібі де енгізілген.

“Тапсырыстар өзім қолмен орындай алатын мөлшерден асып кетті. Сол кезде үш шешім қабылдадық: өндірісті, сатуды және әкімшілік жұмысты бөлдік, курьерлерді қостық және бірыңғай жұмыс тәртібін енгіздік. Біз үшін қызмет көрсету менеджердің көңіл күйіне байланысты болмауы керек”, – дейді Қажыбек.

Кәсіпкер бір уақытта екі жұмысты қатар атқарған

Бизнесті дамыту бірден оңай болмады. Қажыбек бір кездері аяқкиім тазалау кәсібін дамытумен қатар, құбыр өндіретін компанияда сату менеджері болып жұмыс істеген. Оның айтуынша, екі жұмысты қатар алып жүру қиынға соғып, табыс жалдау ақысы мен қызметкерлердің жалақысын төлеуге әрең жеткен кездер болған.

“Қиын болды. Қолымнан келмей жатқандай сезіндім. Ақша жалдау ақысы мен жалақыны төлеуге әрең жететін, бизнесті жақсарту туралы ойлауға да мүмкіндік болмады. Сол кезде біреуін таңдауға шешім қабылдадым. Аяқкиім тазалау кәсібінде қалдым. Бұл белгісіздікке жасалған қадам еді, бірақ кейін оның ақталғанын көрдім”, – дейді кәсіпкер.

Осы шешімнен кейін ол негізгі назарын өз кәсібіне аударып, бизнестің жұмысын жүйелеуге кіріскен.

Клиенттерді қайдан табады?

Қазір тапсырыстардың негізгі бөлігі Instagram арқылы түседі. Клиенттер WhatsApp желісінде қызмет туралы сұрап, тапсырысты рәсімдейді. Қажыбек жарнаманың тиімділігін әлеуметтік желідегі қаралым немесе ұнату саны арқылы емес, нақты тапсырыс берген клиенттерге қарап бағалайды. Оның айтуынша, жарнаманың нәтижесін түсіну үшін бір клиентті тартуға қанша қаражат жұмсалғанын есептеу маңызды.

“Біз жарнамада лайк санын емес, нақты ақшаны есептейміз. Әр арнаны бір сұрақ арқылы тексереміз: аяқкиімін шынымен тапсырған бір клиент бізге қаншаға түсті?” – дейді ол.

Кәсіпкердің айтуынша, осы уақытқа дейін шеберханаға шамамен 3 мың клиент жүгінген. Олардың қайта оралуына орындалған жұмыстың нәтижесін көре алуы әсер етеді. Бұған қоса, бір клиенттің бірден бірнеше жұп аяқкиім тапсыруы жиілеген.

The Ritz-Carlton қонақүйімен қалай серіктестік орнатты?

Жеке клиенттермен қатар кәсіпкер корпоративтік бағытты да дамытып келеді. Оның сөзінше, Астанадағы The Ritz-Carlton қонақүйі бастапқыда аяқкиімдерін тазалауға жіберіп отырған. Кейін екі тарап ресми келісімшарт жасасқан. Аяқкиімдер шеберханаға қонақүйдің жүргізушісі арқылы жеткізіледі. Яғни кәсіпкердің командасы қонақүйдің ішінде жұмыс істемейді, қызметті өз шеберханасында орындайды.

Қажыбек корпоративтік серіктестікті клиент сенімін арттыратын факторлардың бірі ретінде атайды. Сондай-ақ ол аяқкиім күтіміне арналған Saphir Médaille d’Or өнімдерін де атап өткен. Алайда бұл атаудың нақты қандай сертификатқа немесе серіктестікке қатысты екенін түсіндірмегендіктен, оны кәсіпкердің компаниясына берілген сертификат деп көрсетуге негіз жоқ.

Аяқкиім тазалау қанша тұрады?

Шеберханада аяқкиімді тазалау және бояу, сондай-ақ жөндеу қызметтері көрсетіледі. Тазалау бағасы 8 мың теңгеден басталады, ал жөндеу құны 2 мың теңгеден басталады. Кәсіпкердің айтуынша, негізгі сұраныс аяқкиімді тазалау мен түсін қалпына келтіруге түседі.

Бір клиенттің орташа чегі – 15 мың теңге. Қажыбек мұны қызмет бағасының өсуімен емес, адамдардың бір тапсырыста бірнеше жұп аяқкиім әкелуімен байланыстырады.

“Орташа чек бағаның өсуінен емес, клиенттердің бірден бірнеше жұп аяқкиім тапсыруынан өсті”, – дейді ол.

Соңғы 2,5 жылда шеберхана 15 мың жұп аяқкиім қабылдаған. Қазір бизнестің айлық айналымы шамамен 8 миллион теңге. Негізгі шығындарға қызметкерлердің жалақысы, жалдау ақысы, коммуналдық төлемдер, жарнама және тазалауға қажетті материалдар кіреді. Бұған дейін кәсіпкер таза пайдасы айына 1 миллион теңгеден асатынын айтқан. Алайда қазіргі таза пайда көлемін нақтыламады.

IT білімі аяқкиім тазалау бизнесіне қалай көмектеседі?

Қажыбектің айтуынша, университетте алған білімі бизнесті басқаруға және жұмыс үдерістерін жүйелеуге көмектескен. Ол біртіндеп шебердің міндетінен алыстап, басқару, жарнама, қаржы және бизнесті дамыту мәселелеріне көбірек көңіл бөле бастаған. Әлеуметтік желілер мен маркетингті де өзі жүргізеді. IT білімінің пайдасын көрсететін мысалдың бірі – тапсырыстарды қабылдау үдерісін автоматтандыру. Бұрын қызметкерлер тапсырыс туралы мәліметтерді қолмен енгізіп, аяқкиімді суретке түсіріп, түбіртектерді рәсімдейтін. Кәсіпкердің сөзінше, бұл жұмысқа күніне бір-екі сағатқа дейін уақыт кететін. Қазір осы үдерістің бір бөлігі Telegram-бот арқылы автоматтандырылған. Қызметкер түбіртек пен аяқкиімді суретке түсіреді, ал жасанды интеллект қажетті мәліметтерді өзі толтырады. Суреттер тапсырысты сәйкестендіруге де көмектеседі. Бұл әсіресе шеберханада бір-біріне ұқсас аяқкиім көп болғанда пайдалы. Мысалы, бір мезетте ондаған ақ кроссовка тұрған кезде олардың қайсысы кімге тиесілі екенін анықтау жеңілдейді.

“Кеңседе 30 жұп ақ кроссовка тұрған кезде жасанды интеллект ұсақ белгілеріне қарап, оның иесін анықтай алса, бұл өте ыңғайлы”, – деп түсіндірді Қажыбек.

Дегенмен технология шеберлердің жұмысын алмастырмаған. Ол әзірге тапсырыстарды рәсімдеу мен деректерді енгізу сияқты қайталанатын міндеттерді жеңілдетеді.

“Жасанды интеллект жақында бәрін алмастырады дейді. Менің аяқкиім тазалау кәсібімде ол бір ғана міндетті алмастырды: түбіртектерге мәліметтерді қолмен енгізуді. Әкімші суретке түсіреді – тапсырыс карточкасы дайын. Ал аяқкиімді әлі де үш шебер қолмен тазалайды”, – дейді кәсіпкер.

Бизнестегі ең үлкен қиындық қандай?

Қажыбектің айтуынша, бизнесті дамытудағы ең күрделі мәселелердің бірі – білікті шеберлерді табу және үйрету. Аяқкиімді тазалау мен оның түсін қалпына келтіру тәжірибе мен ұқыптылықты талап етеді. Сондықтан маманды бірден жұмысқа қабылдап, күрделі тапсырыстарды тапсыру мүмкін емес.

“Ең қиыны – адамдармен жұмыс. Жақсы шебер хабарландыру арқылы бірден табыла салмайды, оны айлап тәрбиелеу керек”, – дейді кәсіпкер.

Тапсырыстар көбейген кезде өндіріс қуаты да шектеуге айналған. Кейде жұмыс көлемі қолдағы шеберлердің мүмкіндігінен асып кеткен. Сондықтан команда біртіндеп кеңейіп келеді. Қазір сату бөлімінде әр менеджердің нәтижесі жеке бақыланады. Көрсеткіштер төмендеген жағдайда оның себебін анықтап, мәселені табысқа әсер етпей тұрып шешуге тырысады. Жұмыс сапасы да бірнеше кезеңде тексеріледі: аяқкиім қабылданған кезде суретке түсіріледі, тазалау аяқталған соң фотоесеп жасалады, ал дайын тапсырысты әкімші қарайды. Бизнесті кеңейтуге серіктес инвесторлар да көмектеседі. Олар қажет болған кезде қосымша қаражат бөліп, жаңа нүктелердің ашылуына инвестиция салады.

Кәсіпкер бизнесті қалай кеңейтуді жоспарлап отыр?

Қажыбек алдағы уақытта бизнесті Қазақстанның басқа қалаларында да дамытуды жоспарлап отыр. Оның айтуынша, келесі бір жылда тағы үш нүкте ашу көзделген. Бұған дейін кәсіпкер Қарағандыда да нүкте ашу жоспары бар екенін айтқан. Ұзақ мерзімді мақсаты – Қазақстанның әр қаласында аяқкиім мен сөмке күтімі қызметін ұсынатын желі қалыптастыру, кейін шетел нарығына шығу. Қажыбектің пікірінше, Қазақстанда аяқкиім күтімі әлі де көбіне өкше жөндеу немесе аяқкиім жөндеу қызметімен байланыстырылады. Ал кәсіби тазалау, түсін қалпына келтіру және аяқкиімді дұрыс күту бөлек бағыт ретінде дамып келеді.

Кәсіпкер Астананың қысы, көшедегі реагенттер мен лай аяқкиімнің тез тозуына әсер ететінін айтады. Сондықтан сұраныс маусымға қарай өзгергенімен, бұл қызметке қажеттілік сақталады. Оның сөзінше, нарықта ірі желілер аз, ал бәсекелестердің көбі шағын шеберханалар.

“Қазақстанда аяқкиім күтімін әлі де өкше жөндеумен шатастырады. Бұл бір жағынан мәселе болса, екінші жағынан мүмкіндік. Біз бағамен емес, қызмет көрсету деңгейімен бәсекелесеміз”, – дейді ол.

Кәсіпкер үшін бизнесті кеңейту жаңа нүктелер ашумен ғана шектелмейді. Әр филиалда қызмет сапасын бір деңгейде сақтау, жұмыс үдерістерін бақылау және клиентке қолайлы жағдай жасау да маңызды. Ол болашақта аяқкиім мен сөмкесін тазалатып, қалпына келтіргісі келетін адамдарға осы қызметті қолжетімді ететін жүйе құруды көздейді.

Айта кетейік, бұған дейін депутат банктерді мемлекет қолдауын пайдаланып, бизнесті несиелендіруге асықпай отыр деп айыптағаны туралы жазған едік.

Әлеуметтік желіде қазақстандықтар түрлі даудан кейін қай брендтің өнімінен, қай өнер иесінің шығармашылығынан бас тартқанын бөлісіп жатыр. Олар атағандардың арасында Choco, Sulpak, Burger King және Sen Sulu брендтері және бірнеше жұлдыздар бар. Stan.kz тілшісі жұрттың аталған тұлғалар мен брендтерден бас тартуына себеп болған оқиғаларға шолу жасады.

Threads желісінде Леонид Нығматуллин есімді қолданушы "бас тарту мәдениеті" туралы дәріске дайындалып жүргенін айтып, қазақстандықтарға сауал жолдады. Ол жұрттан дау шыққаннан кейін қай брендтің өнімін сатып алуды тоқтатқанын сұрады. Сондай-ақ әлеуметтік желіде қарсылық білдірген адамдардың кейін сол өнімді қайта тұтына бастайтынына қатысты пікірін білгісі келді.

Жазба қызу талқыға түсіп, қолданушылар өз тәжірибесін бөлісті. Бірі танымал әншілердің шығармашылығынан бас тартқанын айтса, енді бірі көңілі қалған дүкендер мен тамақтану орындарын атады.

Choco сервисіндегі қазақ тіліне қатысты дау

Пікірлерде жиі кездесетін брендтің алғашқысы – Choco мен Chocolife. Қолданушылар сервистерді пайдалануды қазақ тіліне қатысты даудан кейін тоқтатқанын жазды. 2022 жылдың қазанында Chocofamily негізін қалаушы Рамиль Мухоряпов Ресейден көшіп келгендермен кездесуде орысша қойылған сұраққа қазақша жауап қайтаруды сынға алып, жұртшылықтың ренішін туғызды. Ол өз сөзінде:

"Егер адам орысша біле тұра, қойылған сұраққа қазақша жауап қайтарса, мұнда көргенсіздіктің нышаны бар сияқты. Адам қанша жерден сыпайы сөйлесе де, бұл – іштей кемсітушілік. Мұны түсінуге болатын шығар, бірақ бұған жол беруге болмайды", – деп мәлімдеген болатын.

Қоғам оның пікірін мемлекеттік тілге деген кері көзқарас ретінде бағалады.

Кейін кәсіпкер қазақ және орыс тілдерінде кешірім сұрап, қазақ тілін құрметтейтінін мәлімдеді. 2023 жылы оған қатысты қылмыстық іс қылмыс құрамы болмағандықтан тоқтатылғаны хабарланды.

Алайда кей тұтынушы содан кейін сервисті қайта қолданбағанын айтады.

“Қазақтар мен қазақ тілі туралы сөздерден кейін Chocolife-тен бас тарттым. Бәрін бірден өшірдім, аккаунтымды да жойдым”, “Chocolife-ты жоюға тура келді. Бұрын пайдаланатынмын”, “Чоколайф қолданбаймын, тек отандық өнімдерді алуға тырысамын, отандық бизнестерді қолдауға тырысамын”, – деп жазды олар.

Sen Sulu косметикалық брендінің жарнамасы себеп болды

Қазақстандық Sen Sulu косметикалық бренді ресейлік блогер Валя Карнавалды жаңа тушьтің жарнамасына түсіргені үшін сынға ұшырады. Бұған блогердің Қазақстандағы түсірілім кезінде қазақ тілі мен халқына құрметсіздік танытты деген айыптаулар себеп болды.

Желі пайдаланушылары блогердің Қазақстандағы түсірілім кезінде қазақтарға деген кері көзқарасы туралы бұрын интернетте тараған қауесеттерді еске түсіріп, брендке бойкот жариялауға шақыра бастады.

Мұндай наразылық YouTube арнасында Антон Суворкиннің мәлімдемелерінен соң туындады. Ол видеоны түсіру кезінде блогер "барлық қазақты" түсірілім алаңынан алып тастауды сұраған деп мәлімдеді.

Суворкиннің айтуынша, Валя Карнавал түсірілім алаңында біреу қазақ тілінде сөйлегеніне теріс реакция білдірген. Сондай-ақ түсірілім алаңында "қазақтар болмайды" деп айтылды ғой” деген.

Желі қолданушылары брендті бойкоттауға шақырғаннан кейін компания Валя Карнавал қатысқан жарнаманы алып тастады.

Бренд негізін қалаушы Айнұр Кабелдинова шетел нарығына шығуды көздегендерін, блогерді аудиториясының ауқымына қарап таңдағандарын түсіндірді. 

Threads-тегі қолданушылардың бірі:

“Sen Sulu косметикасын сатып алмаймын, таныстарыма ұсынбайтын болдым”, “Sen Sulu-дың”косметикасынан бас тарттым”, – деп жазды ол.

Sulpak маңындағы емендер кесілген

Жазбаның астында Sulpak дүкені маңында ағаштар кесілгенін еске алып, содан бері дүкеннен тауар сатып алуды тоқтатқанын жазғандар да көп.

2020 жылғы қарашада Төле би көшесіндегі дүкен маңында ағаштар, соның ішінде Қызыл кітапқа енгізілген тоғыз емен кесілді. Оқиға қоғамдық наразылық туғызып, іс сотқа жетті.

2021 жылғы мамырда мердігер тараптың өкілі Жанна Нұртаеваға 4 миллион 167 мың теңге айыппұл салынды. Сот хабарламасында оның ағаштарды тапсырыс берушімен келіспей кесуге нұсқау бергені көрсетілген. Айыппұл компанияға емес, мердігер өкіліне тағайындалған.

Компания мердігердің ағаштарды өз бетінше кескенін мәлімдеп, Алматыда 500 ересек ағаш отырғызатынын хабарлаған.

Бірақ кей клиент үшін бұл оқиға брендтен бас тартуға себеп болып қалған.

“Емендерге қатысты даудан кейін Sulpak-тан бірде-бір тауар сатып алмадым”, “Төле би көшесіндегі ағаштарды кескеннен бері Sulpak-тен ештеңе алмаймын”, – деп жазды олар.

Burger King-тегі қызметкерге қатысты оқиға

Сондай-ақ қолданушылар Burger King-тің аутизмі бар қызметкерге қатысты дауын еске алды.

2026 жылғы ақпанда қызметкердің анасы ұлына қысым көрсетілгенін айтып, әлеуметтік желіде жазба жариялады. Компания жігіттің штатта қалғанын мәлімдеді. Кейін Burger King Kazakhstan екі аумақтық басқарушының жұмыстан шығарылғанын және ішкі процестерді қосымша тексеру жалғасып жатқанын хабарлады.

Осы оқиғадан кейін кей тұтынушы желінің мейрамханаларына бармайтынын жазған.

“Аутизмі бар жігітке қатысты оқиғадан кейін Burger King-ке бармаймын”, “Burger King-ке мүлдем кірмеймін. Танымайтын фудкорт болса да, басқасынан аламын”, – деп жазды олар.

Shoqan-ның Борат бейнесін пайдаланған жарнамасы

Қазақстандық ерлер киімі бренді Shoqan-нан бас тартқандар да белсенді пікір қалдырды. Компанияға қатысты наразылық Борат бейнесі қолданылған жарнамадан кейін туды. Роликте костюм киіп көрген кейіпкер Қазақстан туралы даулы фильмнің образын қайталайды. Желі қолданушыларының бір бөлігі мұны отандық бренд үшін орынсыз шешім деп бағалаған.

2026 жылғы ақпанда түсірілген видео шілденің соңында қайта таралып, жұрт брендтің өнімін сатып алмауға шақырды. Кейін компанияның негізін қалаушы Ұлықбек Шәріпов қазақ тілінде үндеу жариялап, кешірім сұрады.

Кәсіпкер сондай-ақ бастапқыда жағдайға дұрыс жауап бере алмағанын мойындады. Ол қазақ халқына, мемлекеттік тілге және мәдениетке құрметсіздік таныту ниеті болмағанын айтып, команда жұмысын қайта қарағанын жеткізді. Алайда кешірімнен кейін де брендке наразылық аса азаймады.

Maxi Чайға бойкот жариялауға Баян Алагөзованың сөзі себеп болған

Maxi Чай атауы пікірлерде бірнеше рет кездеседі.

Көпшілік мұндай шешімді брендті жарнамалаған танымал продюсер Баян Алагөзованың тәңіршілдікпен байланысты пікірімен түсіндірген. Ол өз сөзінде:

"Тәңір – дін емес. Бұл адамдармен, табиғатпен, ғаламмен үйлесімде өмір сүру философиясы. Мен – ғаламның бір бөлшегімін, ғалам да менің бір бөлшегім. Құдай менің ішімде, мен Құдайдың бір бөлшегімін. Мен құл емеспін, мен еркін адаммын. Сондықтан бұл дүниетаным маған әлдеқайда жақын", – деді Баян Алагөзова.

Осы мәлімдемеден кейін наразы тұтынушылар аталған сусынды сатып алуды тоқтатқандарын жазған.

2025 жылғы тамызда дін өкілі Данияр Кенжеұлы продюсердің қазақтардың исламды қабылдауына қатысты сөзіне наразылық білдірді. Ол Алагөзованың жұбайы Тұрсынғали Алагөзов шығаратын Maxi Чайды сатып алмауға шақырды.

Алайда бойкот туралы үндеуді бәрі бірдей қолдай қоймады. Қарсы пікір білдіргендер бір адамның сөзі үшін кәсіпорын өнімінен бас тартуды сынап, Қазақстанның зайырлы мемлекет екенін еске салды.

Бұған қарамастан, сол даудан кейін өнімді тұтынуды тоқтатқандар бар.

“Баян Алагөзованың исламға қатысты сөздерінен кейін Maxi Чай сатып алмаймын”, – деп жазды қолданушы.

Орловтың мейрамханалары: Жұрт ұмытпаған әзіл

Жазбаға пікір қалдырған біршама қолданушы ресторатор Александр Орловтың мекемелеріне бармайтынын жазды. Желі қолданушыларының айтуынша, бұған екі себеп бар.

Біріншісі, кәсіпкер 2022 жылғы 8 сәуірде Telegram-арнасында осы өңірде кәсіп ашатындарға Орталық Азияда білікті мамандар тапшы екенін айтып, қызметкерлерді шетелден әкелуге кеңес берген. 

“Қызметкерлерді басқа елдерден әкеліңіздер, әсіресе бастапқы кезде. Мен бастағанда бұл оңай емес еді. Қазір Қазақстанға адамдарды әкелу әлдеқайда жеңіл”, – деп жазды ол.

Қазақстандықтар бұл сөздерді жергілікті мамандарды кемсіту деп қабылдап, оның мейрамханаларына бармауға шақырды. Ал кейбір пікір иелері талқылау кезінде кәсіпкердің қонақтарға “мысық етін жедіңдер” деп әзілдеген бұрынғы оқиғасын да еске салды. Александр Орловтың "мысық етіне" қатысты айтқан сөзі 2020 жылы (пандемия кезінде) оның Алматыдағы “Тануки” мейрамханасында болған оқиғаға байланысты тараған еді.

Желіде үлкен дау тудырған сол бейнежазбада ол мейрамханадағы еттің сапасына күмән келтіріп, шағымданған қонақтарға мынадай сөз айтқан болатын:

"Мысықтың еті, несі бар екен? Мен бәрін жей беремін, сіздер де жеңіздер. Жалпы, бұл біздің жаңа сушилер, өте дәмді. Несін ұнатпай тұрсыздар?"

Кейін ресторатор қазақ және орыс тілдерінде кешірім сұрады. Ол Қазақстанды, оның мәдениеті мен дәстүрін құрметтейтінін айтып, ешкімді ренжіткісі келмегенін жеткізген. Сондай-ақ қонақтарға мысық еті берілмегенін, мұның әзіл болғанын түсіндірді.

Алайда Threads-тегі пікірлерде оның мекемелеріне әлі бармайтынын жазғандар кездеседі.

“Орловтың мейрамханаларына бармаймын және ол жерден тапсырыс бермеймін”, – деп жазды қолданушы.

“Аралтұз” атауына қатысты наразылық

Сонымен қатар “Аралтұз” астұзын сатып алмайтынын жазған қолданушылар да бар.

Кәсіпорынға қатысты резонансты оқиғалардың бірі 2024 жылғы желтоқсанда жария болды. Зауыт жұмысшылары “Жас Алаш” редакциясына видео жіберіп, онда директордың үйілген тұзға дәрет сындырып тұрғанын мәлімдеген.

Күзетші Мейрамбек Баубеков мұндай жағдай бұған дейін де болғанын айтып, ескерту жасағаннан кейін өзіне қысым көрсетіле бастағанын жеткізген. Өзге қызметкерлер де кәсіпорындағы тазалық талаптарына шағымданған.

Арал қаласының санитарлық-эпидемиологиялық басқармасы бұған дейін анықталған санитарлық бұзушылықтар үшін жауапты басшыларға айыппұл салынғанын хабарлады. Ал зауыт директоры Серік Қадыкешов видеода дәрет сындырмағанын, белдігі үзіліп, тоқтауға мәжбүр болғанын айтып, айыптауды жоққа шығарды.

“Аралтұз, бұл онсыз да түсінікті ғой”, “Аралтұз есептеле ме?”, “Аралтұздан бас тарттым”, – деп жазды олар.

Ресейлік өнімдерден бас тартқандар

Талқылауда жекелеген брендтермен шектелмей, ресейлік өнімдерді тұтынуды азайтқанын айтқандар да бар. Кейбірі бұл шешімін Украинадағы соғысқа қарсылығымен байланыстырды. Ал енді бірі ресейлік тауарлардан 2014 жылдан бері бас тартып келе жатқанын жазған.

“2014 жылдан бері ресейліктің бәрінен бас тарттым”, – деді қолданушылардың бірі.

Басқа оқырман музыка таңдауда да, азық-түлік сатып алғанда да балама іздейтінін жеткізген.

“Ресейлік шоу-бизнес музыкасынан бас тарттым. Өнімдері де сол тізімде. “Курочка Рябаны” азайтып, орнына “Вкус Кус” сатып аламын”, – деп жазды ол.

Сонымен бірге ресейлік өнерпаздардың бәрін емес, соғысты қолдайтындарын ғана тыңдамайтынын нақтылағандар бар.

“Ресейден шыққан, соғысты қолдайтын әртістерді қолдамаймын және тыңдамаймын”, – делінген пікірде.

Starbucks пен Coca-Cola: Палестинаға байланысты таңдау

Газадағы жағдайға байланысты кей халықаралық брендтен бас тартқанын айтқан тұтынушылар да табылды. Пікірлерде Starbucks, Coca-Cola және Fuse Tea атаулары кездеседі.

Starbucks-қа қатысты халықаралық наразылық кезінде компанияның Израильге қаржылай қолдау көрсететіні туралы ақпарат тараған еді. Компания бұл мәліметті жоққа шығарып, Израиль үкіметі мен әскерін қаржыландырмайтынын ресми түрде мәлімдеген.

Дегенмен Threads-тегі кей қолданушы кофеханалар желісіне бармайтынын жазды.

“Starbucks-қа бармаймын, Палестинаға байланысты Fuse Tea сатып алмаймын. Олармен байланысты басқа да көп нәрседен бас тарттым”, – деді оқырман.

Тағы бір қолданушы Coca-Cola ішуді тоқтатқанын қысқа жеткізген.

“Cola. Палестинаға соғыс ашқалы ішпеймін”, – деп жазды ол.

Өнерпаздардан бас тартуға не себеп болды?

Жазба астындағы пікірлерде брендтермен қатар, шоу-бизнес өкілдерінің шығармашылығынан бас тартқанын айтқандар да жетерлік. Бірі олардың сөзіне наразы болса, енді бірі отбасылық даулар мен зорлық-зомбылық туралы мәлімдемелерден кейін көзқарасын өзгерткен. Олардың арасында Jah Khalib, Тұрсынбек Қабатов пен Айқын Төлепберген де бар.

Jah Khalib-тің подкасттағы сөзі

Жазба астындағы пікірлерде Jah Khalib есімі жиі аталады. Желі қолданушыларының бірі оны бұрын сүйіп тыңдағанын, ал қазір репертуарын мүлде тыңдамайтынын айтса, енді бірі орындаушының әндерін платформаларда бұғаттап тастағандарын жазған.

Бұған 2022 жылы жарық көріп, 2024 жылдың сәуірінде қайта тараған ORTA подкастындағы сұхбат себеп болды. Ол кезде елде Қуандық Бишімбаевтың ісі бойынша сот өтіп, әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық мәселесі қызу талқыланып жатқан еді.

Сұхбат барысында заңгер Жаслан Айтмағанбетов жыныстық зорлық-зомбылықтың орын алуын жәбірленушінің жүрген жерімен, уақытымен және киімімен байланыстырған болатын. Jah Khalib бұл пікірді қолдап:

"Киімнің қауіпсіздігі... Мен бұған 100 % келісемін. Мысалы, менің әйелім хиджаб киеді. Мен оған: "Бұл сенің қауіпсіздігің үшін" деймін. Ол киіммен көшеде жүргенде оған ешкім тиіспейді, ешкім қарамайды. Өйткені ол жабық", – деп мәлімдеді.

Желі қолданушылары бұл сөзді виктимблейминг деп бағалады. Талқылаудағы пікірлерге қарағанда, кей тыңдарман сол оқиғадан кейін шешімін өзгертпеген.

“Jah Khalib-ті тыңдамаймын, концерті тегін болса да бармаймын!”, “Jah Khalib-ті мүлде тыңдамаймын. Таксиде әні қосылса, ауыстыруды сұраймын”, “Jah Khalib менің тізімімнен толық өшірілді. YouTube та оның әндерін ұсынбайтын болды. Өйткені шыға қалса, бірден “қызықтырмайды” дегенді басатынмын”, – деп жазды олар.

Тұрсынбек Қабатовтың отбасылық дауы

Әзілкеш Тұрсынбек Қабатовтың өнерін енді тамашаламайтынын жазғандар да бар. Кейбірі бұрын әзілкештің шығармашылығын жақсы көргенін айтқан.

Қабатовтың отбасылық өмірі 2025 жылғы қарашада Мөлдір Мұқанованың журналист Жанар Байсемізге берген сұхбатынан кейін кеңінен талқыланды. Актриса ажырасқанын растап, некедегі қиындықтар мен бұрынғы жұбайының басқа әйелмен байланысы туралы өз нұсқасын баяндады.

"Ең жаныма батқаны – Тұрсынбектің өз балаларын блокқа салып тастағаны. Балалар әкесіне жазғысы келеді, іздейді. Ал ол кісі балаларын бұғаттап тастаған. Маған жасағанын түсінермін, бірақ балалардың не айыбы бар?", – деді әнші.

Сұхбаттан кейін Қабатов та кей мәселеге қатысты жауап берді. Ол балаларын бұғаттамағанын, оларды жақсы көретінін және солар үшін еңбек етіп жүргенін мәлімдеді.

Threads-тегі пікірлерде әзілкештің есімі Айқын Төлепбергенмен қатар аталған.

“Қабатов пен Айқынды мүлде көрмеймін де, тыңдамаймын да. Бұрын қатты жақсы көретінмін”, “Тұрсынбектің концертіне бармаймын, Айқынды екінші рет үйленгеннен бері тыңдамаймын”, – деген.

Айқынның екінші некесі мен бұрынғы жары туралы сөзі

Пікірлер қатарында әнші Айқын Төлепбергеннің де есімі бар. Әншінің жеке өмірі бірнеше жылдан бері талқыланып келеді. Алайда желідегі кей тұжырым оның өзі айтқан мәліметпен сәйкес келмейді. Мәселен, қазіргі жары Жұлдызбен қарым-қатынасы бірінші әйелі жүкті кезде басталғаны туралы пікірге Айқын 2019 жылғы сұхбатында теріс жауап берген. Ол таныстықтың кейін болғанын айтқан.

Ал бұрынғы жұбайының қайта тұрмысқа шығуына қатысты ұстанымын әншінің өзі ашық жеткізген. "Замандас" подкастында ол Әселдің тұрмыс құруына бастапқыда қарсы болғанын балалардың кішкентайлығымен түсіндірген. Кейін балалар өскен соң келісімін бергенін айтқан.

“Бірінші әйелімнің тұрмысқа шығуына бастапқыда қарсы болдым. Өйткені балалар кішкентай еді. Бір кезеңнен өту керек болды. Балалар өскеннен кейін жеке өміріңе де уақыт табылады деп шарт қойғаным рас. Қазір балалар өсті, екінші рет тұрмысқа шығуға келісімімді бердім. Ара-қатынасымыз жақсы. Ол – өте ақылды әйел”, – деді әнші. 

Желі қолданушыларының бір бөлігі әншіні тыңдаудан бас тартқанын жазды.

“Айқынды тыңдамайтын болдым. Тіпті ұнамайтын болып кетті”, “Біздің отбасымыз Айқынды тыңдаудан бас тартты”, – деп жазды олар.

Нұрлан Сабуров және әскери бөлімге берілген мотоциклдер

Нұрлан Сабуровты қолдамайтынын жазғандардың арасында оның ресейлік әскери бөлімге техника беруіне қатысты оқиғаны атағандар бар.

2026 жылғы ақпанда әзілкештің “Легион Вагнер Истра” бөлімшесіне он мотоцикл бергенін айтқан видеосы әлеуметтік желіде қайта тарады. Ролик алғаш рет 2025 жылғы шілдеде Истра әкімшілігі басшысының Telegram арнасында жарияланған. Видеода Сабуров мотоциклдердің көмек пен азық-түлік жеткізуге пайдаланылатынын айтып, әскери қызметшілердің жеңіспен оралуына тілек білдірген.

Threads-тегі қолданушылардың бірі әзілкешті өз тізіміне қосты. Енді бірі бұрын Сабуров қатысқан іс-шараларға барып жүргенін, қазір оған көзқарасы өзгергенін айтты.

“Ешқашан Сабуровтың жанкүйері болған емеспін. Бірақ Мәскеуде ол қатысқан түрлі іс-шараларға анда-санда баратынмын. Қазір оған көзқарасым мүлде теріс”, –  деп жазды ол.

Шәріп Серіковке қатысты зорлық-зомбылық дауы

Шакенти есімімен танылған актер Шәріп Серік те қолданушылар атаған тұлғалардың арасында бар. Оның айналасындағы дау 2025 жылғы сәуірде бұрынғы сүйіктісі Әлия Бутеева зорлық көргенін айтып, видео жариялағаннан кейін күшейді. Кадрларда актердің қызды лифтіден күшпен шығарып жатқаны көрінеді.

Осыдан кейін актердің бұрынғы жұбайы Say Mo да некеде зорлық көргенін мәлімдеді.

“Шынымды айтсам, таңғалмаймын. Ол жігіттен бес жыл бұрын талай қорлық көрдім. Әлі күнге дейін терапияда жүрмін. Мен де сол кезде қолымда дәлел болмағасын тақырыпты қозғауға қорықтым. Себебі оның анасы – адвокат. Одан кейін бәрі мені кінәлады. Тіпті, кейбір таныстарым менен теріс айналды. Әлі есімде Алматыдағы Вавилон тұрғын үй кешенінің алдында қол көтерді. Бірақ мен тұрғын үй кешенінің администрациясына хабарласып, бейнежазбаны ала алмадым. Сол түні әріқарай не болғанын айтып бастасам, қорқынышқа толы әңгіме болады”, – деп жазды әнші. 

Кейін Шәріп Серік Әлішер Елікбаевқа берген сұхбатында Бутееваға шапалақпен ұрғанын мойындады. Актер оқиғадан соң жобалардан шеттетіліп, келісімшарттары бұзылғанын да жасырмады. 

Пікірлер арасында актердің есімі жиі кездеседі.

“Өзім тыйым салған және бас тартқан бренд пен адамдар: Chocolife, Тұрсынбек, Кенжебек Нұрдолда, Jah Khalib, Шакенти, Shoqan Suits…” – деп жазды қолданушы.

Кенжебек Нұрдолдайдың отбасылық дауы және әкелікті анықтаған сараптама

Желі қолданушылары әнші Кенжебек Нұрдолдайдың шығармашылығынан бас тартқанын айтып, оның бұрынғы сүйіктісі Жәмиләмен арадағы дауын еске алды.

2023 жылы Жәмилә әншімен бірге тұрғанын, одан баласы барын айтып, кейін баласымен үйден қуылғанын мәлімдеді. Ол сондай-ақ тұрмыстық зорлық көргенін де айтты. Ал әнші Жәмиләмен үйленіп жатқаны түсірілген видеоны бейнебаян түсірілімі деп түсіндіріп, ақпаратты жоққа шығарды.

2024 жылғы ақпанда жарияланған мәліметке сәйкес, ДНҚ сараптамасы баланың әншімен биологиялық туыстығын растады. Бағдарламада Кенжебек үйленгенін жоққа шығарғаны үшін кешірім сұрады. Жәмилә әкелікті заңды түрде анықтап, алимент өндіруге ниетті екенін жеткізді.

Threads-тегі пікірлерде кей тыңдарман осы оқиғадан кейін әншіні тыңдамай кеткенін жазды.

“Әйелі мен баласын үйден шығарғаннан кейін mr.kenjebek-тің музыкасын тыңдауды тоқтаттым”, – деп жазды қолданушы.

Өзге оқырмандар да әншіні шығармашылығынан бас тартқан танымал тұлғалар қатарына қосқан.

Қарағанды облысында кәсіпкерлер темір мен марганец кенін рұқсатсыз өндіріп, жерді бүлдірген. Заңсыз қазба жұмыстары Балқаш қаласына қарасты Саяқ ауылының маңында жүргізілген. Үш карьер пайда болған аумақты қалпына келтіруге шамамен 485 миллион теңге қажет. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Қаржы мониторинг агенттігінің дерегінше, заңсыз кен өндіруді “Vertex Co.” және “MiningMetal” ЖШС директоры ұйымдастырған. Жұмыстар жер қойнауын пайдалануға рұқсат беретін құжаттарсыз жүргізілген.

Кен қазу үшін жалдамалы жұмысшылар мен арнайы техника тартылған. Олардың қатарында экскаваторлар, тиегіштер, кен ұсататын қондырғы және жүк көліктері болған.

Өндірілген кен алдымен ұсатылып, кейін сатуға және сыртқа жөнелтуге дайындалған. Одан соң өнім теміржол станциясына жеткізіліп отырған.

Тексеру кезінде жердің үстіңгі қабатының едәуір бөлігі аршылып, кен өндірілген үш карьер анықталды. Қазылған топырақтың жалпы көлемі 338 мың текше метрге жеткен.

Мамандардың есептеуінше, бүлінген аумақты қалпына келтіріп, карьерлерді қайтадан пайдалануға жарамды күйге келтіруге 485 миллион теңге қажет.

Соттың рұқсатымен екі арнайы техникаға, бір автокөлікке және коммерциялық мақсаттағы үй-жайға тыйым салынды.

Қазір күдіктіге кепіл түріндегі бұлтартпау шарасы қолданылған. Тергеу жалғасып жатыр.

Қылмыстық-процестік кодекстің 201-бабына сәйкес, тергеу барысына қатысты өзге ақпарат жария етілмейді.

Айта кетейік, бұған дейін Маңғыстаудан шетелге 45 миллиард теңгенің мұнай өнімдері заңсыз шығарылып келгені туралы жазған едік. 

Түркияның Чорум провинциясындағы Аладжа ауданында ерекше дүкеннің ашылу рәсімі өтті. Шақырылған дін қызметкері дұға оқығаннан кейін қонақтар лентаны қиды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Sozcu.com.tr басылымына сілтеме жасап хабарлайды. 

Іш киім дүкенінің ашылу салтанаты түсірілген видео қоғамда дау тудырды. Консервативті бағыттағы Yeni Akit газеті эротикалық іш киім дүкенінің ашылуына шенеуніктер мен дін қызметкерінің қатысуын сынға алды. Олар мұны масқаралыққа балайды.

Аладжа қаласының әкімі Шериф Арслан қоғамда талқыға түскен жағдайды түсіндіруге мәжбүр болды.

Дін қызметкерінің зейнеткер екені белгілі болды. Шериф Арслан оның салтанатты рәсім кезінде "тым әсірелеп жібергенін" мойындады.

Бұған дейін Дильназ Ахмадиеваның мұғалім кейпіндегі жаңа бейнебаяны сынға қалған еді. Әнші мен “Азия” тобы “Milfa” атты жаңа әнін көпке ұсынды. Желіде тараған бейнебаян үзінділерінде әнші кеудесі мен саны ашық киіммен қазақ тілі пәнінің мұғалімін сомдайды. Ал топ мүшелері мектеп оқушыларының рөлінде көрінеді.

Қытайдың Тибет аймағында магнитудасы 7-ге жеткен жер сілкінісі болып, кемінде 16 адам қаза тапты. Тағы 32 адам жарақат алған. Табиғи апат салдарынан жүздеген үй қирап, өңірде электр жарығы өшкен. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі BBC басылымына сілтеме дасап хабарлайды. 

“Синьхуа” агенттігінің мәліметінше, жер сілкінісінің ошағы Нагчу округінің Бачен уезінде тіркелген. Бұл аумақ Тибеттің әкімшілік орталығы Лхаса қаласынан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 400 шақырым жерде орналасқан.

Жер сілкінісінен кейін жергілікті билік төтенше жағдай режимін жариялап, зардап шеккен аумаққа құтқару топтарын жіберді.

Жергілікті ақпарат көздерінің мәліметінше, апат салдарынан 339 тұрғын үй қираған. Өңірдің басым бөлігінде электр қуаты үзілген.

Сонымен қатар тау жыныстарының құлауы салдарынан бірқатар жол жабылып, құтқарушылардың зардап шеккен елді мекендерге жетуі қиындаған. Жер асты дүмпулері Тибеттегі Чамдо және Ньингчи қалаларында да сезілген.

Айта кетейік, бұған дейін екі айға жетер-жетпес уақыт бұрын Тибет пен Непалда мұздықтың опырылуынан кейін ірі су тасқыны мен көшкіндер болғаны туралы жазған едік. Сол кезде кемінде 1400 адам қаза тауып, жүздеген адам із-түзсіз жоғалғандар қатарында қалған.

Непалдағы тасқын қалай болды?

Апат биыл 26 тамыз күні таңертең Непалдың солтүстігінде болған. Қатты су ағыны арнасынан асып, бірнеше елдімекенді басып қалды.

Тасқын аймақтың инфрақұрылымына да орасан зиян келтірді. Тұрғын үйлер қирап, жолдар мен энергетикалық нысандар бүлінген.

БАҚ мәліметінше, апатқа жер сілкінісі себеп болуы мүмкін деген болжам бар. Жерасты дүмпулерінен кейін көшкін жүріп, Бхоте-Коси өзенінің арнасы бөгелген. Соның салдарынан жиналған су төмен қарай лап қойып, елді мекендерді басқан болуы мүмкін.

Қазір апат аймағында құтқарушылар, әскерилер мен полиция қызметкерлері жұмыс істеп жатыр. Олар су тасқыны мен көшкіннен зардап шеккен аумақтарды тексеріп, із-түзсіз жоғалған адамдарды іздеуді жалғастырады.

Талдықорғандық 14 жастағы Ксенияның домбыраға деген сүйіспеншілігі көптің жүрегін елжіретті. Қызының өнерін қолдау үшін анасы оған миллион теңгеге домбыра сатып алып берген. Жас домбырашының өнеріне тәнті болған белгісіз қайырымды жан отбасының қарызын толық өтеп берді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Оқиға Талдықорған көшелерінің бірінде басталған. Қалалық блогер Эмин Хаджиев домбыра ұстаған қызды кездейсоқ көріп, тоқтатып, әңгімеге тартқан. Кейін одан домбыра тартып беруін өтінген.

Ксения бірнеше жылдан бері домбыра үйірмесіне қатысып, түрлі байқауларда бақ сынап жүргенін және бірқатар жетістікке жеткенін айтады. Өнерін көрсеткен соң қыз домбыраның бағасы шамамен миллион теңге екенін, анасы оны несиеге сатып алғанын жеткізген.

Блогер жариялаған видео әлеуметтік желіде тез тарады. Көпшілік жас домбырашының өнеріне тәнті болды. Оған қоса қызының талабын қолдаған анасына алғыс айтты. Кейбірі отбасына көмектесіп, домбыраның қарызын өтеуге қол ұшын беруге ниет білдірді.

Блогер Эмин Хаджиевтің айтуынша, видео жарияланған соң оған көп адам хабарласып, Ксенияға көмектескісі келетінін жеткізген. Олар қыздың байланыс нөмірін сұрап, отбасына қолдау көрсетуге ниет білдірген.

Кейін блогер домбыраның несиесі толық өтелгенін білген. Алайда қарызды кімнің жапқанын білмейді. Қайырымды жан да, көмек көрсеткен өзге адамдар да есімдерін жарияламауды жөн көрген.

Осылайша, қызының өнерге деген қызығушылығын қолдау үшін несие алған ананың қарызы өтелді.

Айта кетейік, бұған дейін Тимур Құлыбаевтың Halyk Қоры қаза тапқан әскери қызметкерлердің отбасыларына 25 миллион теңге беріп, Halyk Bank марқұмдардың қарызын толықтай кешіретіні туралы жазған едік. 

Әлеуметтік желі қолданушылары ит сияқты иесінің бұйрығын орындайтын үйретілген Саргүл есімді қойға сүйсінді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Саргүл есімді қой Көкшетау қаласында тұрады. Секіріп, түрлі қимыл жасайтын қойдың видеосын иесінің қызы жариялаған. Бір аптаға жетер-жетпес уақытта видео 100 мыңға жуық лүпіл жинаған.

Қойдың иесі, 68 жастағы Темірболат Жүсіповтің айтуынша, ол Саргүлді дәріханадан алынған сүт қоспасымен өзі асырап өсірген. Содан қой оны өзінің ата-анасындай қабылдайтын болар.

Саргүл басқа қойлардан бөлек, балапандармен бірге тұрады. Иесінің айтуынша, жануар мінезді. Ал жақын достары – мысықтар мен тауықтар.

Саргүлге сүйсінген қазақстандықтар әлеуметтік желіде қойды соғымға жібермеуді сұрады. 

Бұған дейін мамандар табиғатқа жіберілген Үміт атты жолбарыстың алғашқы аңшылығы жайлы айтқан еді. Іле-Балқаш резерватына жіберілген Үміт атты амур жолбарысы алғашқы 10 күн ішінде өздігінен аң аулай алатынын дәлелдеді. Жыртқыш қасқыр мен қабан аулаған.

Мәжілістің бұрынғы депутаты Ринат Зайытов Қазақстан Қарулы күштерінің Ұлттық әскери-патриоттық орталығын басқаратын болды. Ол жаңа қызметке қазан айының басында Қорғаныс министрі Айдос Мырзахметовтің ұсынысымен келген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Мұны экс-депутаттың өзі Adal ADAM YouTube-арнасына берген сұхбатында айтқан. 

“Бұл орталық әскери ансамбль мен оркестрдің жұмысын ұйымдастыруға, патриоттық және мәдени шараларды өткізуге жауапты”, – деді ол.

Ринат Зайытов кім?

Ринат Зайытов 1984 жылы 14 қарашада Абай облысындағы Өркен ауылында дүниеге келген. Ол Семей педагогикалық институтында қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі мамандығы бойынша білім алған. Кейін Қазақ қатынас жолдары университетінің магистратурасын “Бизнес және басқару” мамандығы бойынша тәмамдаған.

Еңбек жолын “Дариға-ай” жастар театрында актер болып бастаған. Кейін Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университетінде тәрбие жұмысы және әлеуметтік мәселелер жөніндегі бөлімнің маманы болып жұмыс істеген. Сонымен қатар Алатау дәстүрлі өнер театрының директоры қызметін атқарған.

2023–2026 жылдары VIII шақырылымдағы Мәжіліс депутаты болды. Парламентте Әлеуметтік-мәдени даму комитетінің мүшесі болған.

Қорғаныс министрлігіне тағайындалған тағы бір экс-депутат

Айта кетейік, қазан айының басында президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың жарлығымен Құрылтайдың бұрынғы депутаты Татьяна Савельева да Қорғаныс министрінің орынбасары болып тағайындалған еді.

Жуырда Савельева Бас штабтың бастығы Айтқұрман Омарбековпен бірге мемлекет басшысына әскердің жай-күйі мен бюджет қаражатының жұмсалуы туралы есеп берді. Кездесуде әскери қызметкерлерді даярлауға, әскери нысандарды күтіп ұстауға және әскердің күнделікті қажетіне қанша қаражат бөлінетіні талқыланды.

Кездесу нәтижесінде президент Қарулы күштердің жауынгерлік әзірлігін арттыру, әскери дайындық сапасын жақсарту, әскердің басым қажетін қаржыландыру және бюджет қаражатын тиімді пайдалану жөнінде бірқатар тапсырма берді.

Қазақстандық шахматшылар Испанияның Рокетас-де-Мар қаласында өткен FIDE әлем чемпионатында жалпыкомандалық есепте бірінші орын алды. Жарыс 20 қазанда аяқталып, оған 7-17 жас аралығындағы балалар мен жасөспірімдер қатысты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Республика күні қарсаңында ұлттық құрама 13 медаль жеңіп алды. Оның жетеуі – алтын, екеуі – күміс, төртеуі – қола. Алтын медаль иегерлерінің қатарында 13 жастағы Данис Қуандықұлы да бар. Ол үшінші рет әлем чемпионы атанды. Шахматшы әлем чемпионатына Жансая Әбдімәлік шахмат академиясында дайындалған. Спортшының дайындығына қазақстандық Allur автокөлік компаниясы қолдау көрсеткен.

Халықаралық біріншілікке 82 елден 721 шахматшы қатысты. Қатысушылар 11 тур бойы 12 жас және жыныс санаты бойынша медальдарға таласты. Чемпионат қорытындысы бойынша Қазақстан медальдар кестесінде Моңғолия мен Өзбекстанды басып озып, бірінші орынға шықты.

Данис турнирде жоғары нәтиже көрсетті. 13 жасқа дейінгі шахматшылар арасында ол 11 ұпайдың 10,5 ұпайын жинады. Он партияда жеңіске жетіп, біреуінде тең түсті. Қазақстандық шахматшы бірде-бір рет жеңілмей, Мысырдан келген ең жақын қарсыласынан 1,5 ұпайға озып кетті.

Данис мансабында осымен үшінші рет әлем чемпионы атағын жеңіп алды. Ол алғаш рет 2023 жылы Мысырда 10 жасқа дейінгі шахматшылар арасында әлем чемпионы атанды. Екі жылдан кейін Алматыда өткен әлем чемпионатында 12 жасқа дейінгі санатта тағы да топ жарды. Испаниядағы жеңісі жас қазақстандық шахматшының халықаралық аренадағы жетістіктеріне ұласты. Данис әлем чемпионатындағы үшінші жеңісін Қазақстанға арнады. Спортшы бұл атақты Республика күніне орай еліне жасаған сыйы деп санайды.

Қазақстанның басқа да шахматшылары жоғары нәтиже көрсетті. Өз жас санаттарында Лейла Алдажарова, Макар Чернышов, Амалия Едрешeва, Милана Филиппова, Амиржан Анетов және Алдияр Жауынбай әлем чемпионы атанды. Ал Милана Филиппова 11 жасқа дейінгі қыздар арасындағы турнирде 11 партияның бәрінде жеңіске жетіп, абсолютті нәтиже көрсетті.

Испаниядағы жеңіс Қазақстан шахматы үшін табысты маусымды жалғастырды. 2026 жылғы қыркүйекте елдің әйелдер құрамасы Самарқандта өткен 46-шы Дүниежүзілік шахмат олимпиадасында күміс медаль жеңіп алды. Осылайша, команда 2024 жылғы жетістігін қайталады. Сонымен қатар Қазақстанда жас шахматшыларды даярлау жүйесі дамып келеді. Қазақстан шахмат федерациясының мәліметінше, "Білім берудегі шахмат" бағдарламасына қазірдің өзінде 1 500-ден астам мектеп пен 60 мың оқушы қатысады.

Испаниядағы әлем чемпионатының нәтижелері қазақстандық жас шахматшылардың халықаралық аренада бәсекеге қабілетті екенін тағы бір мәрте көрсетті. Жеті чемпиондық атақ пен жалпыкомандалық есептегі бірінші орын – отандық шахмат мектебінің тағы бір маңызды жетістігі.

Республика күні қарсаңында бірқатар азамат мемлекеттік наградалармен марапатталды. Марапат иелерінің қатарында еңбек адамдары, ғалымдар, дәрігерлер, ұстаздар, өнер қайраткерлері, кәсіпкерлер мен әскери қызметкерлер бар. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев тиісті жарлыққа қол қойды. Құжатқа сәйкес, азаматтар елдің дамуына қосқан елеулі үлесі, белсенді қоғамдық қызметі, халықтар арасындағы достық пен ынтымақтастықты нығайтуға сіңірген еңбегі үшін марапатталды.

Кімдер жоғары мемлекеттік наградаларға ие болды?

“Қазақстанның Еңбек Ері” атағы “Kazakhmys Smelting” ЖШС Жезқазған мыс балқыту зауытының балқытушысы Ә. Доспановқа берілді.

“Музарт” тобының танымал болуына елеулі үлес қосқан композитор Алтынбек Қоразбаев “Отан” орденімен марапатталды.

І дәрежелі “Барыс” орденін “TNS-group” концерні” заңды тұлғалар бірлестігінің президенті Т. Жұмағұлов пен актер Нұржұман Ықтымбаев алды.

ІІ дәрежелі “Барыс” орденіне білім саласының ардагері Е. Мәмбетқазиев пен альпинизм федерациясының вице-президенті Қ. Уәлиев ие болды.

Ал ІІІ дәрежелі “Барыс” ордені “Ново-Приречное” ЖШС директоры В. Тюркинге, “Ардагерлер ұйымы” республикалық қоғамдық бірлестігінің Ақтөбе облыстық филиалының төрағасы С. Шаңғұтовқа және басқа да азаматтарға табысталды.

Ғылым, медицина және мәдениет өкілдері де марапатталды

Елдің дамуына үлес қосқан бірқатар ғалым, мәдениет қайраткері мен өндіріс өкілі “Парасат” орденімен марапатталды. Олардың қатарында “Ақмая” шаруа қожалығының төрағасы Д. Жұмбеков, А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының бас ғылыми қызметкері Н. Уәли, археолог А. Подушкин, Қарағанды медициналық университетінің профессоры М. Түсіпбекова және “Радуга” ЖШС бас директоры Д. Шарапаев бар.

“Құрмет” орденіне мұнай-газ, ауыл шаруашылығы, медицина және әлеуметтік қолдау салаларында еңбек етіп жүрген азаматтар лайық деп танылды. Олардың арасында “Өзенмұнайгаз” АҚ кран машинисі Б. Досқарин, Қарағанды облыстық көпбейінді балалар ауруханасының бөлімше меңгерушісі Е. Кальмбах, “Астық-STEM” ЖШС бас агрономы Т. Хамидуллин, онкологиялық ауруларға шалдыққан адамдарды қолдау қорын құрған Н. Плохих, Қызылорда облысындағы “Қамқорлық” оңалту орталығының басшысы А. Мұсафирова және басқа да мамандар бар.

Қоғамдық келісім мен ұлтаралық татулықты нығайтуға үлес қосқан азаматтар да назардан тыс қалмады. “Ел бірлігі” орденімен Алматы қаласындағы Түрікмен қоғамдық-мәдени орталығының құрметті төрағасы Г. Аннакулиева, Қарағанды облысындағы “Вайнах” шешен-ингуш этномәдени бірлестігінің төрағасы У. Джанаев, Қазақстандық немістердің “Возрождение” қоғамдық қорының атқарушы директоры Д. Редлер және “Tamos Space School” мұғалімі Д. Ромащенко марапатталды.

Ұстаздар, дәрігерлер мен өнер қайраткерлеріне құрмет көрсетілді

Өнеркәсіп, көлік, құрылыс, ауыл шаруашылығы және басқа да өндірістік салалардың қызметкерлеріне III дәрежелі “Еңбек даңқы” ордені берілді.

Мәдениет саласындағы еңбегі үшін Б. Бәймен, Т. Мүсілім, П. Палтаев, М. Сайланбек, А. Темкина және басқа да азаматтар “Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері” құрметті атағына ие болды.

Педагогтер мен білім беру саласының өкілдері Н. Каранда, К. Мәжитова, Е. Омарханов және Н. Сафиуллина “Қазақстанның еңбек сіңірген ұстазы” атағымен марапатталды. Ал Т. Мұсабаев пен Н. Өтеуловке “Қазақстанның халық әртісі” атағы берілді.

Медицина саласында да бірқатар маманның еңбегі бағаланды. Олардың қатарында Т. Шарманов атындағы Ұлттық медициналық университеттің профессоры Т. Таркина бар. Ол "Қазақстанның еңбек сіңірген дәрігері" құрметті атағына ие болды.

Әскери қызметкерлер де марапатталды

Әскери және қызметтік міндеттерін үлгілі атқарғаны, заң мен құқықтық тәртіпті қамтамасыз етуге, ұлттық қауіпсіздікті нығайтуға қосқан үлесі, ерлігі мен жанқиярлығы үшін әскери қызметкерлер мен құқық қорғау органдарының бірқатар өкілі мемлекеттік наградаларға ие болды.

Оларға І және ІІ дәрежелі “Даңқ”, І, ІІ және ІІІ дәрежелі “Айбын” ордендері, “Ерлігі үшін” және “Жауынгерлік ерлігі үшін” медальдары табысталды.

Жалпы, Республика күні қарсаңында 129 еңбек ардагері, өнеркәсіп, көлік, құрылыс, ауыл шаруашылығы және басқа салалардағы 473 жұмысшы, шағын және орта бизнестің 200-ден астам өкілі, 150-ден аса педагог пен ғалым, 120-ға жуық медицина қызметкері және өзге де азаматтар мемлекеттік наградалармен марапатталды.

Қазақстандық сот әлеуметтік желіде өзін "Королева Wildberries" деп таныстырған Алтынай Дидарқызына қатысты үкім шығарды. Ол Ресейдің маркетплейсінде тауар сату арқылы мол табыс табуға уәде беріп, 35 адамды алдаған. Жәбірленушілерге келтірілген жалпы шығын 1 миллион доллардан асқан. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Алтынай Дидарқызы 2023 жылы танымал бола бастады. Ол танымал инфлюенсерлер арқылы маркетплейстерде сауда жасауға үйрететін курстарын жарнамалаған. Сонымен қатар әлеуметтік желіде қымбат көліктерін, элиталық тұрғын үй кешеніндегі пәтерді және ата-анасына арнап үй салып жатқанын көрсеткен. Алайда пәтерді сатып алмаған, жалға алған.

Оның әлеуметтік желідегі жазылушылары көбейген соң, кейбірі кәсіпкер әйелмен бірлесіп бизнес жүргізуге шешім қабылдаған. Дидарқызы оларға жоғары табыс табуға уәде берген. Мысалы, тауарға 10 миллион теңге инвестиция салған адам сатылымнан кейін қосымша 5 миллион теңге пайда табуы мүмкін екенін айтқан.

Нәтижесінде біреулер 500 мың теңге салса, енді бірі 50 миллион теңгеге дейін ақша берген. Жәбірленушілердің бірі оған 100 миллион теңгесін санап берген.

Кейін кәсіпкер әйел клиенттерінен түрлі сылтаумен қосымша ақша талап ете бастаған. Бірде АҚШ-тағы тасымалдау компаниясының қызметіне ақы төлеу керегін айтса, енді бірде салық органының айыппұлын төлеу немесе бұғатталған есепшотты ашу үшін ақша сұраған.

Уақыт өте келе салымшылар тауар сатылымы мен уәде етілген табыстың жоқ екенін байқап, полицияға жүгінген.

Алтынай Дидарқызы тергеу кезінде де, сотта да өз кінәсін мойындамаған. Соған қарамастан, сот оны 6 жыл 8 айға бас бостандығынан айырды. Алайда кішкентай баласы болғандықтан, жазаны өтеу бір жылға кейінге қалдырылды.

Сот блогерлердің әрекетіне де баға беруді сұрады

Сот әлеуметтік желіде Алтынай Дидарқызын жарнамалаған блогерлерге қатысты жеке қаулы шығарды. Судья Бақтияр Ноғаевтың пікірінше, Ішкі істер министрлігі инфлюенсерлердің әрекетіне құқықтық баға беруі керек. Олар әлеуметтік желіде кәсіпкердің табысты бизнесі туралы ақпарат таратуға көмектескен.

Сот қаулысында блогерлер Жания Джуринская мен Әсел Асқардың әрекеттері де жеке аталған. Олардың Instagram желісіндегі жазылушыларының саны тиісінше 2,9 миллион және 1,4 миллион болған.

Сот үкімі заңды күшіне енді.

Бұған дейін Қарағандыда Қытай мен Түркиядан тауар жеткізуге уәде берген алаяқ әйелдер интернет арқылы техника, жиһаз, тіпті көліктерді арзан бағамен сатқан. Ыдыс-аяқтан бастап жиһаз бен көлікке дейін тапсырыс берген жәбірленушілер тауарды да, ақшаны да ала алмаған. 

Жәбірленушілер алаяқтарға Қытай мен Түркиядан ыдыс-аяқтан бастап жиһаз бен көлікке дейін тапсырыс берген. Алайда тауарды да, ақшаны да ала алмаған. Шығын көлемі – 700 миллион теңгеден асады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі 31-арнаның “Информбюро” бағдарламасына сілтеме жасап хабарлайды.

Сотталғандар – Өзбекстанның тумасы, 38 жастағы әйел мен көлік алуға қызығатын клиенттерді іздеген менеджер. Олар интернет арқылы техника, жиһаз, тіпті көліктерді арзан бағамен сатқан. Екеуі де 6 жыл 8 айға бас бостандығынан айырылды. Алайда кәмелетке толмаған балалары болғандықтан, жазаны өтеу бір жылға кейінге қалдырылды.

Жәбірленушілер бұл үкімді бір жыл күтті. Олар өздерін алдаған әйелдің жауапқа тартылғанын да жеңіс деп санайды.

Қарағанды қаласы Қазыбек би аудандық сотының судьясы Арғын Құтышевтің айтуынша, сотталушы үнемі "Мен Гуанчжоудамын, Үрімші қаласындамын" деп айтқанымен, ол жерде ешқашан болмаған. Тек 4 наурызда бір рет Қытайға барған. Ол тікелей жеткізуші емес. Ешқандай зауытпен жұмыс істемеген. Осылайша, барлығын алдап келген.

Жәбірленушілердің жалпы саны – 461 адам. Олар топ болып, аса ірі мөлшерде алаяқтық жасағаны үшін қарастырылған ең жоғары жаза тағайындауды талап етті. Атап айтқанда, кәсіпкер әйелді 10 жылға, ал менеджерді 8 жылға соттауды сұрады.

Алайда судья сотталушылардың әрекетінде жазаны ауырлататын мән-жайлар жоқ екенін түсіндірді. Сондықтан оларға заңда көзделген ең жоғары жазаның үштен екісінен артық мерзім тағайындауға мүмкіндік болмаған.

Тағы бір жәбірленуші сотталушыларға тағайындалған мерзім аз деп санайды. 

Жалпы сот шешімі бойынша жәбірленушілерге 700 миллион теңгеден астам шығын өтелуі тиіс. Оның ішінде кәсіпкер әйел мен менеджер шамамен 250 миллион теңгені ортақ жауапкершілік тәртібімен қайтаруға міндеттелді.

Сот үкім шығарған кезде залда сотталған менеджердің күйеуі де болған. Ол сот үкімінің әділетсіз болғанын айтты.

“Бұл – мүлде әділетсіз үкім. Ол 10 % табыс тапқан, ал үкім бойынша оған шығынның жартысына жуығын жүктеп қойған”, – дейді Виталий.

Жеті баланың анасы болып отырған кәсіпкер әйел өзін алаяқ деп санамайды.

Сот үкімі заңды күшіне енгеннен кейін екі әйел де бір жыл бойы пробация қызметінің есебінде болады. Осы уақыт ішінде олар жәбірленушілерге келтірілген шығынды толық өтеуге міндетті.

Егер бұл талап орындалса, кейін жазаны жеңілдету немесе одан босату туралы өтініш бере алады. Ал шығын өтелмесе, бір жылдан кейін оларды түзеу мекемесіне жібереді.

Екі сотталушы да облыстық сотқа апелляциялық шағым түсірмек.

Бұған дейін Ақтауда танымал блогер адамдардан тауар үшін ақша алып, оны жеткізбегені үшін қамауға алынғаны туралы жазған едік. Тергеу нұсқасы бойынша, сатып алушыларға Қытайдан әкелінген премиум санаттағы ыдыс-аяқ пен тұрмыстық техниканы нарықтағы бағадан арзанға ұсынған. Алайда ақшасын төлеген адамдарға тапсырыстары жеткізілмеген.

Алматыда грекиялық “Панатинаикосқа” 1:5 есебімен ойсырай жеңілген “Қайрат” Конференциялар лигасының жалпы кестесінде 31-орынға түсті. Екі турдан кейін алматылық клубтың еншісінде бір ғана ұпай бар. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Енді Рафаэль Уразбахтин шәкірттерін Италияның “Аталантасы”, Швецияның “Мьельбюі” және турнирдегі өзге қарсыластармен кездесулер күтіп тұр. Алғашқы сегіздікке енген командалар 1/8 финалға тікелей жолдама алады. Ал 25-орыннан төмен түскен клубтар жарыстан шығады. 

“Қайрат” 31-орынға қалай түсті?

Конференциялар лигасының екінші турында “Қайрат” өз алаңында Грекияның “Панатинаикос” командасынан 1:5 есебімен жеңілді. Қонақтар матчтың басынан басымдық танытып, алты минутта есеп ашты. Бірінші таймда тағы бір гол соққан грек клубы үзілістен кейін үш рет мергендік танытты. Ал алматылықтар сапынан жалғыз голды 79-минутта Бекболат соқты.

Осы жеңістен кейін “Панатинаикос” алты ұпай жинап, гол айырмасы бойынша жалпы турнир кестесінің көшін бастады. Ал “Қайрат” екі ойыннан кейін бір ұпаймен 31-орында тұр.

Қазақстандық клуб алғашқы турда Латвия астанасында “Ригамен” ойнап, 1:1 есебіне тең түскен еді. Сол кездесуде алған ұпайы команданы кестенің ең соңына түсіп қалмауына көмектесті. 

“Рига” да екінші турда жеңіске жете алмады. Латвиялық клуб Кипрде “Пафоспен” 1:1 есебімен тең ойнады. Қазір команда екі турдың қорытындысы бойынша плей-оффқа жолдама беретін 9–24-орындар аралығында орналасқан.

“Қайраттың” келесі қарсыластары кімдер?

Алматылық клубты алдағы турларда оңай ойындар күтіп тұрған жоқ. 2 қарашада “Қайрат” Италияның Бергамо қаласында “Аталантамен” кездеседі.

Италиялық клуб екінші турда Амстердамда “Аякспен” ойнап, 0:2 есебімен жеңілді. Кездесудің 87-минутында Толу Арокодаре, ал қосымша уақытта Абделла Уазан гол соқты. Осы жеңілістен кейін “Аталанта” турнир кестесінде 15-орында қалды. Енді командаға жағдайын түзету үшін келесі матчтарда ұпай жинау қажет.

“Қайраттың” төртінші турдағы қарсыласы – Швецияның “Мьельбю” клубы. Швед командасы екінші турда Грузияның “Ибериясымен” кездесіп, соңғы минуттарда жеңілістен құтылды. Том Петтерссон 89-минутта есепті теңестіріп, матч 1:1 есебімен аяқталды. Қазір “Мьельбю” төрт ұпаймен 12-орында тұр.

Бесінші турда алматылықтар Румынияның “Университатя” командасымен кездеседі. Крайова клубы екінші турда Андорраның “Интерін” сырт алаңда 3:1 есебімен жеңіп, турнир кестесінде 11-орынға көтерілді.

Ал “Қайрат” негізгі кезеңдегі соңғы матчын 17 желтоқсанда Нидерландтың “Твенте” клубына қарсы өткізеді. Нидерландтық команда екінші турда Гибралтарда “Линкольнді” 4:1 есебімен ұтты. Екі ойында да жеңіске жеткен “Твенте” алты ұпай жинап, турнирдің алдыңғы қатарында келеді.

“Қайраттың” плей-оффқа шығуға мүмкіндігі бар ма?

Конференциялар лигасының негізгі кезеңіне 36 команда қатысады. Әр клуб алты түрлі қарсыласпен ойнайды.

Жарыс қорытындысы бойынша жалпы кестеде алғашқы сегіз орынға жайғасқан командалар бірден 1/8 финалға өтеді. 9–24-орындарды иеленген клубтар 2027 жылы ақпанда плей-офф кезеңінде бақ сынап, келесі сатыға жолдама алу үшін күреседі. Ал 25–36-орындардағы командалар турнирден шығады.

Екі турдан кейін “Панатинаикос” алты ұпаймен көш бастап тұр. Оның гол айырмасы – 7:2. Екінші орында “Лугано” келеді: швейцариялық клубтың да алты ұпайы бар, гол айырмасы – 8:4. “Бранн”, “Трабзонспор”, “Монако” және “Твенте” де алты ұпайдан жинаған.

Конференциялар лигасының үшінші туры 2026 жылы 5 қарашада өтеді. Ширек финал матчтары 2027 жылы 8 және 15 сәуірге, жартылай финалдар 29 сәуір мен 6 мамырға белгіленген. Турнир финалы 2 маусымда Ыстанбұлдағы “Бешикташ” стадионында өтеді.

Қазақстан Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысы лауазымына Біріккен Араб Әмірліктерінің мемлекеттік сыртқы істер министрі, БАӘ-нің БҰҰ жанындағы бұрынғы тұрақты өкілі Лана Заки Нусейбенің кандидатурасын қолдады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Бұл туралы Қазақстанның сыртқы істер министрлігінің баспасөз қызметі мәлімдеді. Министрлік Сайлау процесі Қауіпсіздік Кеңесінде консенсусқа қол жеткізудегі белгілі бір қиындықтармен қатар жүріп жатқанын алға тартты. 

Министрлік келесі Бас хатшыны сайлау сессияның айқындаушы оқиғаларының бірі болатынын нақтылады.  

"Қазақстан БҰҰ Жарғысына толық сәйкес келетін ашық, инклюзивті және кандидаттардың кәсіби еңбек үлесіне негізделген іріктеу процесін жақтайды", – делінген ақпаратта.

Еске салсақ, Құрылтайдың алғашқы отырысында мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев БҰҰ Қауіпсіздік кеңесінің қызметіне көңілі толмайтынын айтқан. Президент әлемде түрлі апатты жағдайлар болып жатқанына алаңдаушылық білдірді. Сөзінше, әлемдік оқиғалар тасыған селдей жүйесіз, бейберекет, сипатқа ие, алдымызда не боларын болжаудың өзі қиын. 

Қазақстан футзалы чемпионатының өткен маусымындағы матчтарды түсіріп, тікелей эфирде көрсеткен Sport Innovation компаниясының түсірілім тобы он айдан бері еңбекақысын ала алмай жүргенін мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Түсірілім тобы Қазақстан футбол федерациясының президенті Марат Омаровтан мәселені шешуге көмектесуді сұрап, үндеу жолдады. 

Компанияның жетекшісі Елдар Серікпаевтың айтуынша, түсірілім тобы өткен маусымда қаңтар-сәуір айлары аралығында атқарған жұмысы үшін әлі күнге дейін ақы алмаған.

Оның сөзінше, операторлар, комментаторлар, тікелей эфир инженерлері, дыбыс режиссерлері мен титр мамандары өз міндеттерін толық әрі уақытында орындаған. Алайда көрсетілген қызмет үшін төлем жасалмаған.

Елдар Серікпаев осы мәселеге байланысты Қазақстан футбол федерациясының президенті Марат Омаровқа үндеу жолдап, тиесілі қаражатты төлеуге ықпал етуді өтінді.

Еске салсақ, бұған дейін еуропалық бапкер "Ақтөбе" футбол клубынан ақшасын ала алмай жүргенін айтып, шағымданған еді.

Публикация от Елдар Серикпаев (@eldar__serikpaev)

Шығыс Қазақстан облысының Риддер қаласында екінші күн қатарынан қар жауып, көшелерді қар басты. Әлеуметтік желіде жергілікті тұрғындар қарлы боранның суреттері мен бейнежазбаларын жариялауда. Ал Күршім ауданында қар құрсауында қалған жеті адамды құтқарушылар эвакуациялады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Риддер тұрғындарының айтуынша, қар 21 қазанда жауа бастаған. 22 қазанда жауын-шашын күшейіп, қала көшелері қалың қарға оранған.

Әлеуметтік желі қолданушылары қардың мол түскенін талқылап, жүргізушілерге көліктеріне қысқы дөңгелек салатын уақыт келгенін жарыса жазды.

Облыстағы қолайсыз ауа райы өңірдегі жол қозғалысына да әсер етті. Күршім ауданының Құйған ауылдық округінде электр желілерінде жұмыс істеп жүрген жеті қызметкер екі көлікпен қар құрсауында қалып қойған.

Төтенше жағдайлар министрлігінің мәліметінше, оқиға Татарка учаскесінде болған. Көмекке жоғары өтімді техникамен құтқарушылар жіберілген. Олар қар құрсауында қалған жеті адамды жақын маңдағы елді мекенге эвакуациялады. Зардап шеккендер медициналық көмекке мұқтаж болмаған.

Министрлік қазақстандықтарды жолға шығар алдында ауа райын ескеруге, дауылды ескертулерді бақылауға және қысқы кезеңде сапарға дайындалу кезінде құтқарушылардың ұсынымдарын сақтауға шақырды.

Айта кетейік, Шығыс Қазақстан облысында бірнеше күннен бері қар жауып, боран соғып жатыр. Таулы аудандарда кей уақытта қар қалың түсуде.

"Қазгидромет" болжамына сәйкес, 23 қазанда да өңірде жауын-шашын, негізінен қар жауып, көктайғақ болады. Облыстың солтүстігінде, шығысында және таулы аудандарында қалың қар түседі деп болжанады. Батысында, солтүстігінде, шығысында және таулы аймақтарында боран соғуы мүмкін.

Еске салсақ, бұған дейін 20-22 қазан аралығында Қазақстанның басым бөлігінде жаңбыр мен қар жауып, күн суытатыны туралы жазған едік.

Қазақстанда мемлекеттік қызметкерлер мен олардың отбасы мүшелеріне ресми іс-шараларда табысталған сыйлықтарды беру тәртібі өзгерді. Енді мемлекеттік меншікке өткізілген сыйлықтар мемлекеттік ұйымдардың балансына тегін берілуі мүмкін. Тиісті қаулыға премьер-министр Олжас Бектенов қол қойды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Жаңа тәртіпке сәйкес, сыйлықты мемлекеттік қызметкер жұмыс істейтін мекеме немесе оның қызметін қамтамасыз ететін ұйым ала алады. Бұл талап хаттамалық және басқа да ресми іс-шараларда табысталған сыйлықтарға қатысты.

Бұған дейін мемлекеттік қызметкерлер ресми іс-шараларда алған сыйлықтарын мемлекетке тапсыруға міндетті болған. Олар сыйлықты бағалау құны бойынша сатып ала алатын. Егер сатып алудан бас тартса, сыйлықты сатуға рұқсат етілетін. Енді шенеунікке сыйлықты сатып алу мүмкіндігі берілмес бұрын, оны мемлекеттік ұйымның балансына өткізу мәселесі қаралады.

Сыйлықты мемлекеттік ұйымның балансына беру үшін тиісті мемлекеттік орган немесе әкімдік оны өткізу қажеттігі туралы қорытынды ұсынуы керек. Бұл құжат сыйлық уәкілетті органға тапсырылғаннан кейін 10 жұмыс күні ішінде жолдануға тиіс.

Қорытындыда ұйымның атауы, сыйлықтың атауы мен саны, сондай-ақ ол табысталған іс-шараның күні мен атауы көрсетіледі.

Одан кейін сыйлықтың құны бағаланады. Бағалау туралы есеп алынған сәттен бастап 10 жұмыс күні ішінде уәкілетті орган оны мемлекеттік ұйымға беру жөнінде шешім қабылдауы қажет.

Қабылдау-тапсыру актісі 10 күнтізбелік күн ішінде рәсімделеді. Ал мемлекеттік мүлік тізіліміне тиісті мәліметтерді енгізуге тағы бес күнтізбелік күн беріледі.

Мемлекеттік қызметкер тапсырған сыйлығын бағалау құны бойынша сатып ала алады. Ол үшін жоғары тұрған лауазымды тұлғаны хабардар етуі керек.

Алайда ресми іс-шараларда алынған сыйлықтарды сатып алуға қатысты қосымша талап енгізілген. Атап айтқанда, сыйлықты мемлекеттік ұйым талап етпеген жағдайда ғана шенеунік оны сатып ала алады.

Егер мемлекеттік ұйым белгіленген мерзімде сыйлықты алуға өтінім бермесе немесе қабылдау-тапсыру актісіне қол қоймаса, сыйлық сатып алуға ұсынылуы мүмкін. Мұндай жағдайда сатып алу-сату шарты белгіленген мерзімдер аяқталғаннан кейін жеті күнтізбелік күн ішінде жасалады.

Егер мемлекеттік қызметкер сыйлықты сатып алудан жазбаша түрде бас тартса және мемлекеттік ұйым да оған қызығушылық танытпаса, уәкілетті орган сыйлықты сатылымға шығара алады.

Қаулыда мемлекеттік мүлікті цифрлық есепке алу тәртібі де қарастырылған. Енді мүлікті түгендеу, бағалау және беру туралы мәліметтер электрондық тізілімге енгізіліп, электрондық цифрлық қолтаңбамен расталады.

Айта кетейік, Қазақстанда мемлекеттік қызметкерлерге лауазымдық міндеттерін атқаруына байланысты сыйлық алуға тыйым салынған. 2020 жылдан бастап бұл тыйым сыйлықтың құнына қарамастан қолданылады. Ресми іс-шараларда табысталған сыйлықтар мемлекеттік меншік болып саналады және уәкілетті органға тапсырылуға тиіс.

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстанда 22 мемлекеттік қызметкер такси жүргізушісі болып жұмыс істеп, қосымша табыс тапқаны үшін жауапқа тартылғаны туралы жазған едік.

Қазақстанда мемлекеттік тұрғын үй кезегінде тұрған 200 мыңға жуық азамат есептен шығарылуы мүмкін. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Бұл туралы "Отбасы банкінің" өкілі тұрғын үйдің қолжетімділігі мәселелеріне арналған конференция барысында мәлімдеді.

"Отбасы банкінің" алғашқы тұрғын үймен қамтамасыз ету орталығы департаментінің директоры Азат Әшімовтің айтуынша, 14 қыркүйектен бастап банкке кезекте тұрған азаматтардың келісімінсіз тұрғын үйге мұқтаж адамдар тізімін түгендеу мүмкіндігі берілген. Бұған дейін мұндай тексеру жүргізу үшін азаматтардың дербес деректерін өңдеуге келісімі қажет болған.

Отбасы банк жүргізген түгендеу барысында кейбір азаматтардың тұрғын үйге мұқтаждық талаптарына сәйкес келмейтіні анықталған. Олардың арасында жеке меншігінде баспанасы бар, сондай-ақ бірнеше тұрғын үйде үлесі бар азаматтар кездескен. Тіпті 10 немесе одан да көп пәтері бар адамдар да анықталған.

Азат Әшімовтің сөзінше, кезекте тұрған азаматтарды тексеру жұмыстары аяқталуға жақын. Алдын ала мәлімет бойынша, шамамен 200 мың адам әртүрлі себеппен тұрғын үй кезегінен шығарылуы мүмкін.

Егер азамат тұрғын үйге мұқтаждық талаптарына сәйкес келмесе, оған кезектен шығарылғаны туралы тиісті хабарлама жіберіледі.

Кезектен шығарылған азаматтар кімдер?

Банк өкілінің мәліметінше, әзірге 30 мыңнан астам адамға қатысты кезектен шығару жұмыстары жүргізілген. Олардың бір бөлігіне әкімдіктердің хаттары негіз болған. Бұл азаматтарға тұрғын үй бұрын берілгенімен, әкімдіктер оларды кезектен шығармаған.

Ал шамамен 20 мың азамат бұған дейін ипотекалық несие алып, баспаналы болған. Алайда түгендеу жүргізілмегендіктен, олардың есімдері тұрғын үй кезегінде сақталып қалған.

Азат Әшімовтің айтуынша, мұндай азаматтардың жеке кабинетіндегі мәртебе "Тоқтатылған" деп көрсетіледі. Олар банкке жүгініп, өз мәртебесінің себебін анықтай алады.

Егер тексеру барысында жеке деректерде қате немесе ескірген ақпарат бары анықталса, азаматтарға тиісті мемлекеттік органдарға барып, мәліметтерді түзету ұсынылады. Ал деректерді өзгерту мүмкін болмаса, олар тұрғын үй кезегінен шығарылатыны туралы хабарлама алуы мүмкін.

Айта кетейік, қазір Қазақстанда мемлекеттен тұрғын үй алу кезегінде 1 миллионнан астам азамат тұр. Олардың шамамен 480 мыңы әлеуметтік осал топтарға жатады.

Еске салсақ, бұған дейін 14 қыркүйектен бастап Қазақстанда тұрғын үй кезегіне тұру тәртібі өзгеретіні туралы жазған едік.

Әлеуметтік желіде әл-Фараби атындағы ҚазҰУ оқытушысына студенттердің көзінше жұмыстан шығарылғаны туралы хабарлама табысталған видео тарады. Кадрлар желі қолданушылары арасында қызу талқыға түсті. Университет өкілдері оқиғаға қатысты түсініктеме берді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Әлеуметтік желіде тараған видеода ер адамның әйелге 2 қазанда рәсімделген құжаттарды табыстағаны көрінеді. Жазба авторларының мәліметінше, әйел университетте оқытушы болып жұмыс істеген.

Видеода оқытушы жұмыстан шығарылу себебін сұрап, тиісті құжаттармен уақытында таныстырылмағанын айтады.

Желі қолданушыларының бір бөлігі оқытушыға құжатты студенттердің көзінше табыстауды әдепсіздік деп бағалап, мұндай мәселені бөгде адамдардың қатысуынсыз шешу керек екенін жазды.

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ мәліметінше, видео расымен 7 қазан күні түсірілген. Ол кезде оқытушымен еңбек қатынастары тоқтатылып, кафедра меңгерушісі оның орнына басқа педагогті тағайындап қойған.

Соған қарамастан, оқытушы аудиторияға өз бетінше кіріп, тағайындалған педагогтен аудиториядан шығуын талап еткен және сабақ өткізуге кіріскен көрінеді. 

Оқу орнының мәліметінше, оқиға орнына келген кадр бөлімінің өкілі оқытушыға дәлізге шығып, жағдайды талқылауды ұсынған. Алайда ол әңгімені студенттердің қатысуымен аудиторияда өткізуді талап еткен.

Университет өкілдері оқиғаны студенттер оқытушының өтініші бойынша видеоға түсіргенін айтады. 

Университеттің мәліметінше, оқытушымен еңбек қатынастарын тоқтату туралы бұйрық 2026 жылғы 2 қазанда тәртіптік комиссияның шешімі негізінде шығарылған. Оқытушы комиссия отырысы туралы алдын ала хабардар болған және өз түсініктемесі мен ұстанымын білдіруге мүмкіндік алған. Алайда ол отырысқа қатыспаған. Бұйрықтың көшірмесі заңнамада белгіленген мерзімде пошта арқылы тұрғылықты мекенжайына жіберілген.

ҚазҰУ әкімшілігі оқытушымен еңбек қатынастарын тоқтатуға 2024–2026 жылдары анықталған бірқатар заңбұзушылық себеп болғанын мәлімдеді.

Университеттің дерегінше, оқытушы Univer ақпараттық жүйесінің қауіпсіздік талаптарын бұзған. Атап айтқанда, оқытушының есептік жазбасына кіру мүмкіндігі студенттерге беріліп, олар педагогтің кейбір міндеттерін орындауға тартылған.

Бұдан бөлек, оқу орны оқу-әдістемелік материалдарды дайындау, емтихан тапсырмаларын әзірлеу, сабақ өткізу және емтихан жұмыстарын тексеру талаптары бұзылғанын хабарлады. Әкімшіліктің айтуынша, кейбір жағдайлар емтихан сессияларын уақытында өткізуге және студенттердің академиялық құқықтарын сақтауға қауіп төндірген.

Университет баспасөз қызметі оқытушының жеке еңбек дауына кәмелетке толмаған студенттерді қоса алғанда, білім алушыларды тартуына да алаңдаушылық білдірді.

Сондай-ақ оқу орны жағдайды реттеу және еңбек пен педагогикалық тәртіптің сақталуын қамтамасыз ету үшін тиісті шаралар қабылдағанын айтты. Атап айтқанда, оқытушымен түсіндіру жұмыстары жүргізіліп, тәртіптік шаралар қолданылған. Сонымен қатар әйелге қатысты әкімшілік хаттама толтырылған.

Еске салсақ, бұған дейін студенттерінің жеке деректерінің таралуына қатысты ҚазҰУ деканы мен қызметкерлері жұмыстан босатылғаны туралы жазған едік.

Қазақстанда азаматтардың жеке қажеттіліктеріне әлеуметтік желілер мен интернет арқылы ақша жинау тәртібін заңмен реттеу ұсынылды. Жаңа талаптарға сәйкес, қаражат жинаған адамдар қайырымдылыққа түскен ақшаның қалай жұмсалғаны туралы есеп беруге міндеттелмек. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Мәдениет және ақпарат министрлігі тиісті заң жобасын "Ашық НҚА" порталында жариялады.

Құжат авторларының мәліметінше, қазір азаматтар әлеуметтік желілер мен интернет арқылы жеке қажеттіліктеріне қаражат жинайды. Алайда қолданыстағы заңнамада бұл қызметтің тәртібі нақты реттелмеген.

Осыған байланысты "қайырымдылық волонтері" ұғымын кеңейтіп, ақша жинауды ұйымдастыратын барлық жеке тұлғаны осы санатқа қосу ұсынылған. Оларға ресми құқықтар беріліп, жауапкершілігі белгіленеді.

Егер жиналған қаражат мақсатсыз жұмсалса, ұйымдастырушылар ел заңнамасына сәйкес әкімшілік немесе қылмыстық жауапкершілікке тартылуы мүмкін. Сондай-ақ олар бірыңғай цифрлық платформада қаражат жинау туралы ақпаратты, ақшаның жұмсалуы жөніндегі есепті және көмек алушылармен жасалған азаматтық-құқықтық шарттарды жариялауға міндеттеледі.

Қайырымдылық жәшіктеріне де талап күшейеді

Заң жобасында қайырымдылық қорларының қызметіне қатысты өзгерістер де қарастырылған. Атап айтқанда, мұндай қорлар ресми атауында өз мәртебесін көрсетуге міндеттеледі. Бұл оларды басқа үкіметтік емес ұйымдардан ажыратуға және статистикалық есеп жүргізуге мүмкіндік береді. Қорларды қайта тіркеу үшін өтпелі кезең белгілеу ұсынылған.

Қайырымдылыққа арналған жәшіктерді орнату үшін нысанның иесімен шарт жасасу қажет болады. Жәшіктің өзінде қаражатты алушы, жинаудың мақсаты мен мерзімі, сондай-ақ жиналған ақшаның қорытынды сомасы туралы ақпарат көрсетілуі керек.

Жәшіктегі ақшаны кемінде үш уәкілетті адам бірлесіп алып, арнайы акт жасауы тиіс. Онда ақшаны алу орны мен күні, сомасы және қорғаныш элементтерінің бүтіндігі тіркеледі.

Ал тасымалданатын қайырымдылық жәшіктерін тек волонтерлер немесе қайырымдылық ұйымдары ұйымдастырған іс-шараларда пайдалануға рұқсат беру көзделген. Бұл талап діни бірлестіктерге қолданылмайды.

Қайырымдылық ұйымдарының шығындары ашық көрсетіледі

Ұсынылған өзгерістерге сәйкес, қайырымдылық жасаушылармен жасалатын шарттарда әкімшілік шығындар көрсетілуі керек. Сонымен қатар ұйымдардың барлық іс-шарасы арнайы бағдарламаларда тіркеледі. Заң жобасы ерікті қайырымдылықтарға қатысты қолданыстағы ерекшелікті алып тастауды да көздейді.

Қайырымдылық көмегін алушылар қатарына төтенше жағдайлардан зардап шеккен азаматтар мен мүгедектігі бар адамдардың мамандандырылған ұйымдарын ресми түрде енгізу ұсынылған.

Құжат авторлары бұл шаралар қайырымдылық қаражатының жұмсалуын ашық етіп, азаматтардың сенімін арттыруға мүмкіндік береді деп есептейді.

Волонтерлерге арналған бірыңғай цифрлық платформа құрылады

Заң жобасында волонтерлік қызметке арналған бірыңғай цифрлық платформа құру да қарастырылған. Онда қатысушылардың цифрлық төлқұжаты жасалып, олардың қызмет бағыты, атқарған сағаттары мен нәтижелері тіркеледі.

Сондай-ақ медициналық, іздестіру, зияткерлік және "күміс" волонтерлік, донорлық пен жануарларға көмек көрсету бағыттары заңда жеке көрсетіледі.

Еріктілерді қолдау үшін уәкілетті орган жанынан үйлестіру кеңесін құру, ал жергілікті атқарушы органдар жанынан арнайы консультациялық фронт-офистер ашу ұсынылған.

Бұдан бөлек, заң жобасы мемлекеттік сектор мен азаматтық қоғамның басқа да бағыттарын қамтиды. Атап айтқанда, Әкімшілік рәсімдік-процестік кодекстің тұжырымдарын жеңілдету, мемлекеттік қорларды тарату тәртібін өзгерту, шығармашылық одақтарды қаржыландыру ережелерін түзету және үкіметтік емес секторға арналған экономикалық қызметтің бірыңғай жіктеуішін енгізу жоспарланған.

Заң жобасын қоғамдық талқылау 16 қарашаға дейін жалғасады.

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстанда 2027 жылдың 1 қаңтарынан бастап қайырымдылық ұйымдары туралы мәліметтер жинақталатын бірыңғай цифрлық жүйе іске қосылатыны туралы жазған едік. Онда ұйымдардың немен айналысатыны, қанша қаражат жинағаны және оны қайда жұмсағаны туралы ақпарат жарияланады.

Республика күні қарсаңында Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданында Қабыршақты ауылдық мәдениет үйі пайдалануға берілді. Салтанатты рәсімге аймақ басшысының орынбасары Қайыржан Меңдіғалиев, аудан басшылығы мен ауыл тұрғындары қатысты.

1961 жылы салынған бұрынғы мәдениет үйінің тозығы жетіп, апатты деп танылған. Су жаңа нысанның бой көтеруі ауылдық округтің мәдени өміріне тың серпін бермек. 376 млн теңгенің жобасын "АлТим" ЖШС жүзеге асырды. Жаңа ғимараттағы көрермен залы 100 орынға лайықталған.

Аймақ басшысының орынбасары ақжайықтықтарға облыс әкімі Нариман Төреғалиевтің құттықтауын жеткізді.

Ауыл тұрғындары сөз сөйлеп, облыс басшылығы мен игілікті істің басы-қасында жүрген азаматтарға ризашылығын жеткізді. Жиналғандар мәдениет үйін аралап, концерттік бағдарламаны тамашалады. Өнер ұжымына облыс әкімі Нариман Төреғалиевтің атынан 10 домбыра тарту етілді. Жаңа нысанның ауласына қарағай көшеттері отырғызылды.

Айта кетейік, кейінгі үш жылда Ақжайық ауданына қарасты Жамбыл, Мерген және Бударин ауылдарында мәдениет үйлері күрделі жөндеуден өтіп, Көнеккеткен ауылында жаңа ғимарат пайдалануға берілді. 2023 жылдан бері өңір бойынша 17 мәдениет нысаны жаңадан салынды.

Алматыдағы Достық үйінде Республика күніне арналған ғылыми-тәжірибелік конференция өтті. Жиынға қатысқан ғалымдар, қоғам және мемлекет қайраткерлері, саясаттанушылар мен жастар 1990 жылы 25 қазанда қабылданған Қазақ КСР-інің мемлекеттік егемендігі туралы декларацияның маңызын талқылады.

Конференцияны ашқан Алматы қаласы әкімінің орынбасары Абзал Нүкенов Декларацияның мемлекеттің одан әрі дамуының негізін қалап, тәуелсіздікке бастар жолдағы маңызды кезеңдердің біріне айналғанын айтты.

"Тарих – біз жаттап алатын оқиғалар, даталар мен есімдер ғана емес. Өткенімізді білу бүгінімізді тереңірек түсінуге және болашаққа саналы түрде көзқарас қалыптастыруға көмектеседі", – деді Абзал Нүкенов.

Оның айтуынша, ғылымды, білім мен экономиканы дамыту жастардан кәсібилікті және белсенді азаматтық ұстанымды талап етеді. ҚР Президентінің жанындағы Ұлттық ғылым академиясының вице-президенті, көрнекті математик-ғалым Асқар Жұмаділдаев Декларацияны қабылдау үдерісіне қатысқан кезеңі туралы айтып берді.

"Мен өмір бойы ғылыммен айналысып келемін. Сонымен қатар Жоғарғы Кеңестің депутаты болдым. Еліміздің тарихындағы маңызды оқиға – Мемлекеттік егемендік туралы декларацияның қабылдануына қатысқанымды ерекше мақтан тұтамын. Кейін Мемлекеттік тәуелсіздік туралы заң қабылданды. Менің ойымша, осы екі құжат – еліміздің әкесі мен анасы іспетті", – деді ғалым.

1990 жылы қабылданған Декларация мемлекеттік егемендіктің негізгі қағидаттарын айқындаса, 1991 жылы 16 желтоқсанда қабылданған Мемлекеттік тәуелсіздік туралы заң Қазақстанның дербес мемлекет ретіндегі мәртебесін бекітті. Философия, саясаттану және дінтану институтының директоры Айгүл Сәдуақасова Декларацияның мемлекеттіліктің қалыптасуындағы маңызына тоқталды.

"Мемлекеттік егемендік туралы декларацияның тарихи, саяси және философиялық маңызы зор. Ол біздің мемлекеттілігіміздің қалыптасу жолындағы аса маңызды кезең болды. Егемендікке қол жеткізгеннен кейін Қазақстанның алдында дербес мемлекеттік жүйені қалыптастыру міндеті тұрды. Бұл жолда 1993 жылғы Конституцияның қабылдануы мен одан кейінгі реформалар маңызды рөл атқарды", – деді ол.

Сондай-ақ Айгүл Сәдуақасова қоғамдық келісімді нығайтудың және тарихи тәжірибені жас ұрпаққа жеткізудің маңызына тоқталды.

Жиын барысында қатысушылар Декларацияның құқықтық маңызын, оның тәуелсіз мемлекеттің қалыптасуындағы рөлін, сондай-ақ ғылым, білім және технологияны дамытудың қазіргі міндеттерін талқылады. Тарихи жадыны сақтаудағы мектеп оқушылары мен студенттердің рөліне де ерекше назар аударылды. Кездесу жастарға Қазақстан мемлекеттілігінің қалыптасу тарихын құқықтық, саяси, философиялық және ғылыми тұрғыдан зерделеуге мүмкіндік берді.

Конференция Республика күнінің мәні тек атаулы датамен шектелмейтінін көрсетті. 1990 жылы қабылданған Декларация тәуелсіздікке бастар жолдағы маңызды тарихи белеске айналды. Оның тарихи мұрасы бүгінгі күні де өзектілігін жоғалтқан жоқ. Ғылым мен білімді дамыту, экономиканы нығайту, қоғамдық келісім мен азаматтық бірлікті сақтау ел өркендеуінің басты шарттары болып қала береді. Тарихты терең түсіну қол жеткізген жетістіктеріміздің қадірін ұғынуға және әрбір азаматтың Қазақстанның болашағы алдындағы жауапкершілігін сезінуге жол ашады.

Қасым-Жомарт Тоқаев Атом энергиясы жөніндегі агенттіктің төрағасы Алмасадам Сәтқалиевті қабылдап, оған 2026 жылы атқарған жұмысының негізгі нәтижелері туралы есебі таныстырылды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Кездесуде президент атом өнеркәсібі мен энергетика жөнінде мәліметтен хабардар болып, АЭС құрылысы, атом ғылымы мен инновацияларды дамыту, маман даярлау және саладағы жобалардың отандық үлесін арттыру мәселелері көтерілді.

“Семей ядролық қауіпсіздік аймағын құру, радиоактивті қалдықтарды басқару жүйесін жетілдіру, ядролық және радиациялық қауіпсіздік саласындағы нормативтік-құқықтық базаны нығайту мәселелеріне ерекше назар аударылды”, – деп мәлімдеді Ақорда.

Кездесу соңында президент Қазақстанда атом энергетикасын дамыту жұмыстарын бақылауда ұстауды және осы салаға қатысты жоспарларды уақытында іске асыру үшін қажетті шаралар қабылдауды тапсырды.

Еске сала кетейік, Қазақстандағы алғашқы атом электр станциясын жобалау, жабдықтау және салу жөніндегі келісімшартқа қол қойылды. Құжат Владивостокта өтіп жатқан XI Шығыс экономикалық форумы аясында рәсімделді.

Алматы, Астана және Шымкент қалаларындағы айырбастау пункттерінде валютаны сатып алу және сату бағамдары әртүрлі. Қазақстан қор биржасындағы (KASE) күндізгі сауда қорытындысы бойынша доллардың орташа сараланған бағамы 447,94 теңге болды. Ол алдыңғы көрсеткіштен 0,36 теңгеге төмен. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қазақстан Ұлттық банкінің 21 қазанға белгілеген ресми бағамы — 448,61 теңге.

Kurs.kz сайтының мәліметінше, қазір Алматыдағы айырбастау пункттерінде долларды орта есеппен 447,59 теңгеден сатып алып, 449,62 теңгеден сатып жатыр. Астанада долларды орта есеппен 445,01 теңгеден сатып алып, 452 теңгеден сатады. Ал Шымкентте долларды 448,63 теңгеден сатып алып, 449,62 теңгеден сатады.

Еске сала кетейік, 2026 жылдың басынан бері теңге 12,3 %-ға нығайды. Бұл доллар бағамы 400 теңгеге дейін төмендеуі мүмкін деген болжамдарға түрткі болды. Мұндай межеге жету үшін қандай жағдайлар қажет және валюта бағамының өзгеруі қазақстандықтардың жинағына қалай әсер етеді? Stan.kz экономистердің пікіріне сүйеніп, доллар бағамының ықтимал сценарийлері мен жинақты сақтау жолдарын талдады.

Астанадағы бринфингте прокурор көмекшісі Аслан Мәди WYP.KZ пирамидасына 200 адам алданғанын мәлімдеді. Ал шығын 216 млн-ды құрайды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Оның айтуынша, WYP.KZ айла-шарғысы iPhone смартфондары мен басқа да техниканы нарықтағы бағадан төмен сатуға негізделген. Алайда ұйымдастырушылар тауарларды нарықтағы нақты бағасымен сатып алған.

“Яғни жаңа сатып алушылардан түскен ақшаны алғашқы клиенттер алдындағы міндеттемелерді орындауға пайдаланған. Алайда тапсырыстар санының артуы мен айналым қаражатының жетіспеуі салдарынан кейінгі сатып алушылар алдында қарыз қалыптасты”, – деді Аслан Мәди.

Сонымен қатар интернет-дүкен басшылары салымшылар санын көбейту үшін клиент тарту жүйесін ұйымдастырған. Бұл жүйе бойынша олардың промокоды арқылы келген әрбір сатып алушы үшін сыйақы берілген.

Қазір іс бойынша 200-ден астам азамат зардап шеккен деп танылған. Оларға келтірілген жалпы шығын көлемі 216 миллион теңге. Жалпы, жыл басынан бері Астана аумағында алты қаржы пирамидасының қызметі тоқтатылған. Олар – WYP.KZ, Sinsera Systems, Life is Good, Sirius Energy, World Business Consulting және Buyers Union.

Спикер қаржы пирамидасын құрғаны, оған басшылық еткені немесе оның құрылымдық бөлімшесін басқарғаны үшін заңнамада мүлкін тәркілей отырып, 12 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылғанын еске салды.

Еске сала кетейік, Қостанай облысында лицензиясыз микроқаржылық қызмет көрсетіп, 1 600-ден астам азаматтан ақша алған екі тұрғын сотталды. Сот екеуін де мүлкін тәркілей отырып, 2 жылға бас бостандығынан айырды.

2027 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда кейбір әлеуметтік төлемдер отбасының әл-ауқат деңгейіне қарай тағайындалады. Осыған байланысты азаматтардың мемлекеттік тұрғын үй бағдарламаларына қатысу мүмкіндігіне жаңа талаптардың әсері туралы сұрақ туындады. "Отбасы банк" өкілдері бұл өзгерістердің тұрғын үйге арналған мемлекеттік қолдау шараларына ықпалы қандай болатынын түсіндірді. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

“Отбасы” банкінің алғашқы тұрғын үймен қамтамасыз ету орталығы департаментінің директоры Азат Ашимов Астанада өткен тұрғын үйдің қолжетімділігіне арналған конференцияда банк заңнама талаптарын орындаушы мекеме екенін айтты.

“Егер тиісті мемлекеттік орган осы талаптарды енгізіп, оларды “Отбасы банк” арқылы жүзеге асырылатын құралдарға қолданса, біз оларды орындаймыз”, – деді Азат Ашимов.

Сонымен қатар банк өкілі қазір мемлекеттік қолдау шараларын қарастырғанда азаматтардың әлеуметтік жәрдемақылары, сыйақылары мен өзге де төлемдері есепке алынбайтынын атап өтті. Банк азаматтардың еңбек және кәсіпкерлік қызметтен түсетін табысын ғана ескереді.

Бұл талап зейнетақы мен басқа да әлеуметтік төлемдерге де қатысты.

“Егер азамат әлеуметтік төлем алса, біз оны есепке алмаймыз. 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап шектеулер енгізілген жағдайда да, олар біздің банк арқылы көрсетілетін мемлекеттік қолдау шараларына әсер етпейді”, – деп түсіндірді Азат Ашимов.

Еске салсақ, 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда кейбір әлеуметтік жәрдемақылар отбасының әлеуметтік әл-ауқатын объективті бағалау негізінде, яғни мұқтаждық деңгейіне қарай тағайындалады. Бұл өзгерістер әлеуметтік қолдауды шынымен мұқтаж азаматтарға бағыттауға арналған.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда атаулы әлеуметтік көмек тағайындау кезінде отбасының ірі несиелері мен микрокредиттері, банк шоттарындағы ақша қозғалысы және жинақтары да ескерілетіні туралы жазған едік.

Қазақстан паспорты Орталық Азия елдері арасында ең жоғары орынға ие болды. Ал әлемдік рейтингте еліміз 66-орынға тұрақтады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Henley & Partners компаниясы әлемдегі ең мықты төлқұжаттар рейтингін жариялады. Онда паспорт иелерінің алдын ала виза рәсімдемей бара алатын елдерінің саны ескеріледі. Рейтинг азаматтардың әлем бойынша еркін жүріп-тұру мүмкіндігін бағалайды.

Әлемдік тізімде Қазақстан Таиландпен қатар 66-орынға жайғасқан. Бұл – Орталық Азия елдері арасындағы ең жоғары көрсеткіш.

Салыстырмалы түрде алғанда, Қырғызстан 81, Өзбекстан 82, Тәжікстан 87, ал Түрікменстан 93-орында тұр.

Әлемдегі ең мықты паспорт Сингапурға тиесілі. Екінші орынды Жапония, Оңтүстік Корея және Біріккен Араб Әмірліктері бөлісті. Үздік үштікті Швеция түйіндеді.

АҚШ паспорты рейтингте 10-орында болса, Ұлыбритания алтыншы орынға тұрақтаған.

Айта кетейік, бұған дейін Passport Reports дерегіне сәйкес, Қазақстан паспорты әлемдік рейтингте 102-орынға жайғасқан еді. 2026 жылы қыркүйектегі мәлімет бойынша, қазақстандықтар 90 бағытқа алдын ала виза алмай-ақ бара алады. Оның 43-іне визасыз кіруге мүмкіндік бар. Сонымен қатар 41 бағытта виза келген кезде немесе басқа да жеңілдетілген тәртіппен рәсімделеді. Тағы 6 бағытта электрондық сапарға рұқсат қажет. Ал 108 бағытқа бару үшін қазақстандықтарға визаны алдын ала рәсімдеу қажет.

Қазақстанда сұраныстың аздығы мен инвесторлардың қызығушылығы төмен болғандықтан толық пайдаланылмай жатқан минералды су мен емдік балшық кен орындарын игеруге бизнес өкілдері тартылады. Үкімет әлеуетті инвесторларға перспективалы кен орындары туралы ақпаратты ашық жариялап, оларды игеруге рұқсат алу тәртібін жеңілдетуді жоспарлап отыр. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Ұлттық экономика министрі әрі Премьер-министрдің орынбасары Серік Жұманғарин депутаттардың сауалына берген жауабында табиғи емдік ресурстарды тиімді пайдалану мәселесіне тоқталды.

2026 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша Қазақстанда мемлекеттік есепте жерасты минералды суларының 78 кен орны бар. Олардың жалпы қоры тәулігіне 64,6 мың текше метрді құрайды. Қазіргі уақытта соның 47-сі ғана пайдаланылып жатыр.

Бұдан бөлек, емдік балшықтың сегіз кен орны игерілуде. Олардың қоры 456,3 мың текше метрге жетеді.

“Емдік балшықтың ірі кен орындарының қатарында Алматы облысындағы Тұзкөл көлі, Қарағанды облысындағы Қарасор көлі және Павлодар облысындағы Мойылды көлі бар. Олардың қоры тиісінше 243 мың, 68 мың және 56,7 мың текше метр”, – дейді ол. 

Серік Жұманғариннің айтуынша, жер қойнауын пайдаланушылардың қызығушылығы төмен және минералды суға сұраныс жеткіліксіз болғандықтан, Қазақстанның табиғи емдік ресурстары толық көлемде игерілмей отыр.

Осыған байланысты Өнеркәсіп және құрылыс министрлігіне Денсаулық сақтау министрлігімен және әкімдіктермен бірлесіп, минералды су мен емдік балшықтың игерілмеген, болашағы бар кен орындарының тізімін жасау тапсырылған. Бұл ақпарат әлеуетті инвесторлар үшін ашық жариялануы керек. Сонымен қатар мұндай кен орындарын игеру құқығын алу тәртібін жеңілдету жөнінде ұсыныстар әзірленеді. Сондай-ақ Абай облысындағы “Барлық-Арасан” шипажайының минералды және термалды суларын ғылыми тұрғыдан зерттеу мәселесі қарастырылып жатыр.

Жақында Шығыс Қазақстан облысындағы “Рахман қайнары” шипажайын жаңғыртуға инвестор керек болған. Жоба аясында шипажайды кезең-кезеңімен жаңартып, инфрақұрылымын халықаралық стандарттарға сәйкестендіру жоспарланған.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда Қытаймен экономикалық ынтымақтастықты кеңейту аясында бірқатар инвестициялық жобаны жүзеге асыру жоспарланып жатқаны туралы жазған едік.

“Қазпошта” ұлттық пошта операторы 2026 жылдың алғашқы тоғыз айында 10,06 миллиард теңге таза шығынға ұшырады. Бұл өткен жылдың осы уақыттағы көрсеткішінен 10 есе көп. Компания осы уақытта қызметкерлердің жалақысы мен іссапар шығындарына 30,66 миллиард теңге жұмсаған. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Компанияның қаржылық есебіне сәйкес, 2026 жылғы қаңтар-қыркүйек аралығында “Қазпоштаның” қызмет көрсетуден түскен кірісі 28,9 миллиард теңгені құрады. Бұл былтырғы жылмен салыстырғанда небәрі 1,2%-ға артық. Ал көрсетілген қызметтердің өзіндік құны 59,99 миллиард теңгеге жеткен. 2025 жылдың алғашқы тоғыз айында бұл шығын 58,82 миллиард теңге болған.

Осылайша, компанияның қызмет көрсетуге жұмсаған шығыны кірісінен екі еседен астам жоғары. Негізгі қызметінен шеккен жалпы шығыны 31,09 миллиард теңгені құрады. Былтырғы жылдың сәйкес кезеңінде бұл көрсеткіш 30,26 миллиард теңге болған.

Шығындардың басым бөлігі қызметкерлердің еңбекақысы мен іссапарларға тиесілі. Бұл мақсаттарға компания тоғыз айда 30,66 миллиард теңге жұмсаған.

Қаржылық кіріс азайған

Бұған дейін “Қазпошта” пошта қызметінен түскен шығынның бір бөлігін қаржылық және банктік қызметтен түсетін кіріс арқылы өтеп келген. Оған пайыздық кірістер, эквайринг және ақша аударымдары секілді қызметтерден түсетін қаражат кіреді. Алайда 2026 жылы бұл кіріс едәуір азайған.

2026 жылдың қаңтар-қыркүйек айларында компанияның сыйақы түріндегі қаржылық кірісі 38%-ға төмендеп, 45,56 миллиард теңгеден 28,23 миллиард теңгеге дейін қысқарған. Соның салдарынан компанияның жиынтық кірісі былтырғы 39,94 миллиард теңгеден биыл 17,44 миллиард теңгеге дейін азайған.

Сонымен қатар қаржылық шығындар да қысқарған. Былтырғы жылдың алғашқы тоғыз айында бұл көрсеткіш 34,91 миллиард теңге болса, биыл 20,54 миллиард теңгені құрады. Алайда шығындардың азаюы компанияның қаржылық жағдайын жақсартуға жеткіліксіз болған.

2026 жылдың үшінші тоқсанында “Қазпошта” 1,21 миллиард теңге таза шығын шеккен. Ал 2025 жылдың шілде-қыркүйек айларында компания 3,02 миллиард теңге таза пайда тапқан еді.

Компанияның меншікті капиталы азайған

Қаржылық шығындар “Қазпоштаның” балансына да әсер еткен. 2026 жылдың алғашқы тоғыз айында компанияның өтелмеген жинақталған шығыны 20,31 млрд теңгеден 30,37 миллиард теңгеге дейін өскен.

Ал меншікті капиталы 25%-ға азайып, 2026 жылғы 1 қазандағы жағдай бойынша 29,97 миллиард теңгені құрады. 2025 жылдың соңында бұл көрсеткіш 39,94 миллиард теңге болған.

Сонымен қатар компанияның жалпы активтері 362,47 миллиард теңгеден 489,67 миллиард теңгеге дейін өскен. Міндеттемелері де артып, 322,54 миллиард теңгеден 459,69 миллиард теңгеге жеткен.

Еске салсақ, “Қазпошта” — “Самұрық-Қазына” ұлттық әл-ауқат қорының еншілес компаниясы.

Айта кетейік, бұған дейін “Қазпошта” 2025 жылғы 1 қаңтардан бастап пошта жөнелтілімдерін, соның ішінде сәлемдемелерді жеткізу тарифтерін көтеретіні туралы хабарлаған едік.

Алматы тұрғыны үйінің маңына үш күн бұрын ғана отырғызылған ағаштарды қайта қазып жатқанын айтып, наразылығын білдірді. Қала мамандары оған не себеп болғанын түсіндірді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Threads желісіндегі abv_novosti парақшасында тұрғынның видеосы жарияланды. Оның айтуынша, үйінің маңына ағаштар отырғызылып, кейін қайта алынған.

Алматы қаласының Қоғамдық кеңістіктерді дамыту басқармасы жағдайға қатысты түсініктеме берді. Ведомство мәліметінше, басқарманың ескертуінен кейін мердігер ұйым ірі ағаштардың түбіне тым жақын отырғызылған көшеттерді басқа жерге көшіру жұмыстарын жүргізіп жатыр.

Мамандардың айтуынша, бұл шаралар жаңа көшеттердің жақсы өсіп-жетілуіне жағдай жасауға, олардың зақымдануы мен қурап қалуының алдын алуға бағытталған.

Айта кетейік, бұған дейін Алматыда абаттандару кезінде ағаштардың түбіне бетон құйылып жатқаны тұрғындарды алаңдатқаны туралы жазған едік. 

Соңғы уақытта әлеуметтік желі мен БАҚ беттерінде Моңғолиядағы жергілікті қазақтар мен моңғол ұлты арасындағы тіл, дін, дәстүрге қатысты кикілжіңдер орын алды.Тіпті бұл мәселе екі елдің дипломатиялық және мемлекеттік деңгейінде қаралатын өзекті тақырыпқа айналды. Депутаттар бастап, блогерлер қоштап, ел шулады. Ғасырлар бойы тату-тәтті өмір сүрген, мәдениеті мен тұрмысы ұқсас екі халық арасындағы бұл кикілжің неден шықты? Арандатушылықтың артында кімдер тұр? Stan.kz тілшісі даудың қалай басталғанын және оның негізгі себептерін сарапшымен егжей-тегжейлі талдады. 

Мәселе қалай басталды?

Мәселенің басы әлеуметтік желідегі үлкен даудан басталды. Жұрттың шамына тиген мәлімдемені Моңғолия парламентінің депутаты Мөнхтөрийн Нарантуяа жасады.

Фото: әлеуметтік желіден алынды

Оның айтуынша Баян-өлкей аумағанда тұратын қазақтар мемлекеттік тілді білмейді, акцентпен сөйлейді деп сөз етіп, жергілікті тұрғындарды мемлекетке адалдығына күмән келтірді.

Ал Монғолия депутаты, еңбек және әлеуметтік қорғау министрі Әбубәкір Тілеуханұлы Баян-Өлгейдегі қазақтардың моңғол тілін білмейді дегенге сенбеймін, бұл бұрмалау деді. 

Моңғолиядан Қазақстанға қоныс аударған саясаттанушы Асылбек Баяжұманың айтуынша, депутат көтерген мәселенің негізі жоқ. Ол Баян-Өлгейдегі қазақтардың моңғол тілін еркін меңгергенін айтып, депутат бұл мәселені саясиландыруға тырысып отыр деп есептейді. Саясаттанушының пікірінше, депутатты шын мәнінде тіл мәселесінен гөрі билік құрылымдарында қызмет атқаратын қазақтардың көптігі алаңдатады. 

Консулдық ашу мәселесі бүкіл дауға түрткі болды

Тағы бір мәлімдемесінде депутат Мөнхтөрийн Нарантуяа-Нара Қазақстанда елшілікті ашуға қарсылығын білдірген еді. Ол бұл өңірді биліктен бөлініп шығады деп қауіптенді.

Ал саясаттанушы Асылбек Баяжұманың айтуынша, Баян-Өлгейді Қазақстанға қосып жібермек деген негізсіз қауесеттің кесірінен дау болды дейді. 

Зират мәселесі де талқыланды 

Моңғолия қоғамында Баян-Өлгей аймағындағы қазақ қорымдарының сәулетіне қатысты үлкен пікірталас туындады. Даудың өршуіне жергілікті қазақ халқының зәулім, күмбезді мазарлар тұрғызу дәстүрі мен көшпелі моңғол мәдениетіндегі қарапайым жерлеу салтының арасындағы айырмашылықтар себеп болды. Кейбір әлеуметтік желі белсенділері мұндай ауқымды зираттардың тым көп жерді алып жатқанын және аймақтың заңнамалық тәртібін сынаса, жергілікті тұрғындар бұл сындарды ата-баба дәстүрі мен діни наным-сенім бостандығына нұқсан келтіру деп қабылдады. Моңғол тіліндегі әлеуметтік желіде қазақтарға бағытталған жеккөрініш тілдегі  жазба көп жарияланып, халықтың пікірі екіге бөлінді. 

Фото: әлеуметтік желіден алынды

Бұл мәселе тіл және білім беру саласындағы өзге де талқылауларға ұласып, ұлтаралық сипат ала бастаған соң, Моңғолия Президенті Ухнаагийн Хүрэлсүх Баян-Өлгей аймағына арнайы барып, халықпен жолықты.

Фото: видеодан

Оның айтуынша, ел ішінде арнадатушылық тудырғандар жазаланады деді.Сонымен қатар мемлекет басшысы елдегі барлық этностардың мәдениеті мен салт-дәстүрі Конституциямен қорғалатынын, алайда кез келген жер бөлінісі мен құрылыс жұмыстары (соның ішінде қорымдар салу) келешекте бірыңғай мемлекеттік заңдар мен экологиялық нормалар аясында қатаң реттелуі тиіс екенін мәлімдеді. Биліктің араласуы мен түсіндіру жұмыстарынан кейін тараптар арасындағы түсініспеушілік бәсеңдеп, мәселе заңдық шеңберге көшірілді.

Ал Монголияда қазақтар қалай тұрып жатыр, өздерінен сұрап білдік.

Бұл – Нұргүл Сахипжамал. Ол Моңғолияның Баян-Өлгей аймағының тумасы. Ата-анасы мен жақындары әлі де сол жақта тұрады. Соңғы оқиға олардың отбасын алаңдатқан екен. Алайда Нұргүл ешқандай қысым көрмегенін айтты. 

Моңғолия 20 ғасырдың басында цин империясынан тәуелсіздік алып, мемлекет болып құрылған. Осы кезде Баянөлке аумағы қазақтар тығыз орналасқандықтан бір тұтас әкімшілік бірлік болды. Олардың ана тілінде білім алуына, мәдениеті мен дәстүрін сақтауға жағдай жасалды. Бүгінде Баянөлке аумағында 100 мыңнан аса қазақ тұрады.

Толығырақ YouTube арнамыздан көріңіз.

Алматы облысының тұрғыны күтпеген жерден көлік ұтып қуанышқа бөленді. Азамат есімді тұрғынның лотереяға қатыса бастағанына небәрі екі-үш апта болған. Сондықтан алғашында ұтыс туралы хабарлағанда мүлде сенбеген. Тіпті, жеңісіне толық көз жеткізбейінше, бұл жаңалықты ата-анасына да айтпаған. Қазір баспанасын салып жатқан ол көліктің орнына ақшалай сыйлық алуды ұйғарды. Азаматтың бағы жануына "Сәтті Жұлдыз" ұлттық лотереясы себеп болды.

Азамат бұған дейін ұтыстарға қатыспаған. Айтуынша, екі-үш апта бұрын ол 20 мың теңгеге көлік пен пәтер ойнатылып жатқан лотереяларға билет сатып алып, бағын сынап көрмек болған.

“Достарым пранк жасап тұр деп ойладым”

Алматы облысы тұрғынының билеті шынымен сәттілік алып келген. Ол  LOTO 6/49 қатысып, көлік ұтты. 

Азамат  LOTO 6/49-да ұтып алған көлігін ақшаға айырбастамақ. Себебі айтуынша, бұл сыйлық дәл қазір өзі салып жатқан баспанасын толықтай аяқтауға үлкен көмек болмақ. 

Азамат бұдан кейін де осындай ұтыстарда тағы да мүмкіндігін байқап көргісі келетінін жасырмады. 

"Сәтті Жұлдыз" ұлттық лотереясында LOTO 6/49-да бүгінгі джекпот көлемі 130 миллион теңгеден асады. 

"Сәтті Жұлдыз" ұлттық лотереясы сонымен қатар TeleBingo-да да қосымша ұтыс ұйымдастыруда. Мұнда қатысушылар бірнеше миллион теңгелік жүлделерге және 100 миллион теңгеден асатын SuperBingo ұтысына таласа алады. 

TeleBingo тираждары апта сайын өткізіледі. Билетте 1-ден 90-ға дейінгі сандардың ішінен алдын ала таңдалған 15 сан көрсетіледі. Тираж кезінде лототроннан шыққан сандар билеттегі нөмірлермен сәйкес келсе, қатысушы тиісті жүлде санатына ие болуы мүмкін. Ал SuperBingo ұту үшін лотерея ережесінде көрсетілген шарттарды орындау қажет. 

TeleBingo әр жексенбі сайын сағат 10:00-де өтеді. Тікелей эфирді 31-арнадан немесе "Сәтті Жұлдыз" компаниясының YouTube арнасынан көруге болады.

Публикация от Stan.kz ақпарат агенттігі (@_stan.kz)