Ақтөбеде газ баллоны жарылып, әйел мен оның екі қызы қаза тапқан газ құю бекетінің иесіне қатысты сот үкімі шықты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

19 маусым күні кешке Ақтөбедегі Бөкенбай батыр көшесінде орналасқан газ құю бекетінде газ баллоны жарылып, көлік өртенген. Өрт сөндірілгеннен кейін көліктің ішінен жас әйел мен оның 10 және 6 жастағы екі қызының мәйіті табылған.

Сол күні отбасы Сазды ауылынан қалаға сауда жасауға келген. Осы мүмкіндікті пайдаланып, жазғы асүйде қолданатын газ баллонын да толтырмақ болған. 

Жәбірленушінің айтуынша, газ баллонын көліктің жүксалғышынан шығармай, оған құю шлангісін жеткізген. Әдетте 30 литрлік баллонға 29 литр газ құйылатын болса, бұл жолы есептегіш 40 литрден асқанын көрсеткен. Мұны байқаған ер адам құюды тоқтатуды талап еткен.

Алайда оператор "тоқтату" батырмасының қайда орналасқанын білмеген. Ақыры газ құю тоқтатылғанымен, артынша жарылыс болған.

Сотта қайғылы оқиға болған күні бекетте 20 жастағы оператордың уақытша, бір күнге жұмысқа алынғаны анықталған. Кешке оның орнына 18 жастағы студент інісі келген.

Сол күні оператор болып жұмыс істеуге келіскен жігіт бұл жұмысты WhatsApp арқылы тапқанын және оған 15 мың теңге төлеуге уәде бергенін айтқан. Алайда кешке жұмыстан кетуі керек болғандықтан, оның орнына 18 жастағы інісі келген.

Сотталушы жазаны тағайындау кезінде жәбірленушілерге моральдық және материалдық шығынды толық өтегенін ескеруді сұраған. Ол тағы да кешірім сұрап, өзін кешіргендері үшін алғысын білдірген.

Сот газ құю бекетінің иесін ең төменгі қауіпсіздік деңгейіндегі колонияда жазасын өтеу шартымен төрт жылға бас бостандығынан айырды.

Еске салайық, 19 маусым күні Ақтөбеде автогаз құю станциясында көлік өртеніп, үш адам қаза тапқан еді.

Өрт хабарлама түскеннен кейін 8 минут өткен соң, сағат 23:03-те толықтай сөндірілді. Өрт сөндірушілер жалынның автогаз құю станциясының нысандарына таралуына жол бермеді. 

Өртті сөндіру барысында автокөлік салонынан үш адамның мәйіті табылды. Олардың екеуі – кәмелетке толмағандар. Бір зардап шеккен адам медициналық мекемеге жеткізіліп, ауруханаға жатқызылды.

Қазақстанда енді компания басшысының электрондық цифрлық қолтаңбасын (ЭЦҚ) бухгалтерге беру заң бұзушылық болып саналады. Өзгенің кілтін пайдаланғаны үшін 865 мың теңгеге дейін, ал оны басқа адамға бергені үшін 648 750 теңгеге дейін айыппұл қарастырылған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.  

2026 жылғы шілдеден бастап электрондық цифрлық қолтаңбаны пайдалану тәртібі бұрынғы "Электрондық құжат және электрондық цифрлық қолтаңба туралы" заңның орнына қабылданған Цифрлық кодекспен реттеледі. Құжатқа сәйкес, жабық кілтті басқа адамға, тіпті компанияның бухгалтерлік және салықтық есептілігін жүргізетін қызметкерге де беруге болмайды.

Басшының келісімімен оның ЭЦҚ-сын пайдалану да заңды әрекет болып саналмайды. Цифрлық кодекстің 51-бабы жабық кілтті беруге және басқа адамның кілтін пайдалануға тыйым салады. Ал 58-бап бойынша кілт иесі оны бөгде адамдардың қол жеткізуінен қорғауға міндетті.

Электрондық цифрлық қолтаңбаны пайдалану талаптарын бұзғаны үшін жауапкершілік көзделген. 2026 жылы айлық есептік көрсеткіш (АЕК) 4 325 теңге болғандықтан, айыппұл мөлшері құқық бұзушының мәртебесіне қарай есептеледі. 

Жабық кілтті басқа адамға бергені үшін жеке тұлғаларға – 43 250 теңге (10 АЕК), лауазымды тұлғаларға, шағын бизнес пен коммерциялық емес ұйымдарға – 64 875 теңге (15 АЕК), орта бизнеске – 129 750 теңге (30 АЕК), ірі бизнеске – 648 750 теңге (150 АЕК) айыппұл қарастырылған.

Басқа адамның жабық кілтін пайдаланғаны үшін жеке тұлғаларға – 216 250 теңге (50 АЕК), лауазымды тұлғаларға, шағын бизнес пен коммерциялық емес ұйымдарға – 432 500 теңге (100 АЕК), орта бизнеске – 648 750 теңге (150 АЕК), ірі бизнеске – 865 000 теңге (200 АЕК) айыппұл салынады.

Демек, басшының ЭЦҚ-сымен есептілік тапсыратын бухгалтер жауапқа тартылуы мүмкін. Айыппұл мөлшері оның құқықтық мәртебесіне байланысты 216 250 немесе 432 500 теңге болуы ықтимал. Нақты жауапкершілік әрбір әкімшілік іс бойынша жеке анықталады.

Жабық кілттің қауіпсіздігін қамтамасыз етпеген сертификат иесіне де жауапкершілік қарастырылған. Мұндай жағдайда 50 АЕК, яғни 216 250 теңге айыппұл салынады.

Бухгалтер құжаттарға қалай қол қоя алады?

Компания басшысы бухгалтерге өз ЭЦҚ-сын бермей-ақ, құжаттарға қол қою және есептілік тапсыру құқығын ресми түрде рәсімдей алады. Бұл ретте әр қызметкер өзінің атына рәсімделген сертификат пен жеке жабық кілтті пайдалануға тиіс.

2026 жылғы қыркүйектен бастап Қазақстанның Ұлттық куәландырушы орталығы (ҰКО) сертификаттарды берудің жаңартылған тәртібін қолданады. Заңды тұлғалар үшін үш санат қарастырылған:

- Бірінші басшы; - Қол қою құқығы бар қызметкер; - Ұйым қызметкері.

"Қол қою құқығы бар қызметкер" санаты ұйым атынан берілген өкілеттік шегінде әрекет етуге мүмкіндік береді. Ал "Ұйым қызметкері" санаты құжаттарға қызметкердің өз атынан қол қоюына арналған.

ЭЦҚ алу үшін бухгалтер ҰКО порталы арқылы өтінім беріп, "Қол қою құқығы бар қызметкер" санатын таңдауы керек. Ол үшін ұйымның БСН-і, өтініш берушінің ЖСН-і мен телефон нөмірі қажет. Сондай-ақ бейнеидентификациядан өту керек. 

Өтінімді компания басшысы ҰКО-ның жеке кабинетіндегі "Қызметкерлердің ЭЦҚ-сы" бөлімінде мақұлдайды. Егер басшы басқа қызметкерге тиісті өкілеттік берсе, ол да өтінімді растай алады.

Сертификаттың жарамдылық мерзімі жабық кілтті сақтау тәсіліне байланысты. Жеке куәліктің чипі, бұлтты сақтау жүйесі немесе қорғалған тасымалдағыш пайдаланылса, мерзімі үш жылды құрайды. Ал кәдімгі электрондық тасымалдағышта немесе мобильді қосымшада сақталса, сертификат бір жылға беріледі.

Жеке кәсіпкерлерге қызмет көрсететін бухгалтерлер үшін де заңды өкілдік ету тәртібі бар.

Жеке кәсіпкер өкілін нотариалды куәландырылған немесе соған теңестірілген сенімхат негізінде тағайындай алады. Бұған қоса, өкілеттікті салық органының ақпараттық жүйесі арқылы электрондық құжат түрінде рәсімдеуге болады.

Салықтық әкімшілендірудің интеграцияланған жүйесінде өкілді қосу үшін салық төлеушінің профиліндегі "Өкілдер және құқықтар" бөліміне өтіп, бухгалтердің деректерін енгізу, оған берілетін құқықтарды және өкілеттік мерзімін көрсету қажет. Осыдан кейін бухгалтер кәсіпкердің жабық кілтін алмай-ақ, өзінің ЭЦҚ-сымен жүйеде жұмыс істей алады.

Салық кодексіне сәйкес, өкілдің әрекеттері салық төлеушінің әрекеттері ретінде танылады. Сондықтан сенімхат рәсімдеу жеке кәсіпкерді немесе ұйымды салық міндеттемелері мен өз атынан ұсынылған мәліметтер үшін жауапкершіліктен босатпайды.

Өзгенің ЭЦҚ-сын пайдаланғаны қалай анықталуы мүмкін?

Заң бұзушылықты анықтауға салық есептілігі жіберілген кездегі техникалық деректер көмектесуі мүмкін. 

Егер бірнеше компанияның немесе кәсіпкердің есептілігі бір IP-мекенжайдан жіберілсе, бұл құжаттарға іс жүзінде кім қол қойғаны туралы сұрақ туындатуы мүмкін. Дегенмен IP-мекенжайлардың сәйкес келуі жабық кілттің басқа адамға берілгенін өздігінен дәлелдемейді. Мұндай жағдайда қосымша тексеру қажет.

Бұдан бөлек, 2026 жылғы 9 қазаннан бастап ЭЦҚ туралы заңнаманың сақталуын тексеруге арналған жаңартылған тексеру парағы қолданылады. Онда жабық кілттерді бөгде адамдарға беруге тыйым салу талабы да қамтылған.

Егер бухгалтер әлі де басшының ЭЦҚ-сын пайдаланып жүрсе, ұйым электрондық сервистерге қол жеткізу тәртібін өзгертуі қажет. Жабық кілт басқа адамға берілген жағдайда, тиісті сертификаттың күшін жойып, жаңасын рәсімдеу қауіпсіз шешім болады.

Бұдан кейін бухгалтерге жеке ЭЦҚ алып, қол қою құқығын ресми түрде беру керек. Алайда сертификаттың болуы барлық операцияны орындауға жеткіліксіз: қажетті өкілеттіктерді Салықтық әкімшілендірудің интеграцияланған жүйесі және ЭШФ АЖ сияқты салықтық ақпараттық жүйелерде бөлек рәсімдеу қажет.

Жеке кәсіпкерлер бухгалтерлеріне сенімхат немесе салық органының жүйесі арқылы өкілеттік бере алады. Қызметкермен жұмыс тоқтаған кезде оған берілген сенімхаттар мен қол жеткізу құқықтарын уақытында жою маңызды. Ал компанияның бірінші басшысы ауысса, бұрынғы басшының сертификатының күшін жойып, жаңа басшының атына жаңасын рәсімдеу қажет.

Осылайша, бухгалтерге компания құжаттарымен жұмыс істеу құқығын беру заңды жолмен жүзеге асырылады. Бірақ басшының ЭЦҚ-сын ортақ пайдалану мен қызметкерге жеке сертификат және ресми өкілеттік беру – екі бөлек нәрсе. Заң талаптарын сақтау айыппұл тәуекелін азайтып, электрондық құжаттардың заңдылығын қамтамасыз етуге көмектеседі.

Еске салсақ, осыған дейін әлдекімнің ЭЦҚ кілтін пайдаланған қазақстандықтарға айыппұл салынатынын жазған едік. 

Қазақстанда туыстарына тиесілі пәтерлер мен көліктер құжат жүзінде басқа адамның атына рәсімделсе, бұл отбасының әл-ауқатын бағалау кезінде ескеріледі. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Бұл туралы еңбек және халықты әлеуметтік қорғау бірінші вице-министрі Ербол Тұяқбаев мәлімдеді.

Министрлік мәліметінше, егер мүлік іс жүзінде туысына тиесілі болғанымен, құжат бойынша басқа адамның атына тіркелсе, ақпараттық жүйелер бұл деректерді автоматты түрде анықтайды.

Мұндай жағдайда өзге адамның мүлкі көмекке мұқтаж отбасының әл-ауқатын бағалауға және әлеуметтік көмек тағайындауға әсер етпеуі үшін мемлекеттік дерекқорлардағы мәліметтерді түзету қажет. Ол үшін еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігіне немесе әкімдікке жүгінуге, сондай-ақ электрондық қызметтерді пайдалануға болады.

Вице-министр деректерді түзетуге мүмкіндік берілетінін атап өтті. 

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстанда жеке деректерін тексеруге келісім бермегендердің жәрдемақысы тоқтатылатыны туралы жазған едік. 

Алматыда белсенді Санжар Боқаевтың ісіне қатысты сот жалғасуда. Сот отырысында прокурор сотталушыға тағылған айыптар тізімін жариялады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Қоғам белсендісіне алаяқтық жасады, ақша жылыстатты, гранит тақталарын ұрлауды ұйымдастырды, ағаштарды заңсыз кесті және жалған ақпарат таратты деген айып тағылған.

Айыптау тарапының нұсқасы бойынша, Боқаев гранит тақталарының ұрлануын әдейі ұйымдастырып, кейін әлеуметтік желіде жалған әшкерелеу видеосын жариялауды жоспарлаған. Прокурордың айтуынша, сотталушы 2022 жылдан бастап адамдарға ықпал ету үшін түрлі саяси технологияларды қолданған және мемлекеттік органдарды сынайтын жазбаларды тұрақты түрде жариялап отырған.

Прокурордың сөзінше, 2025 жылдың күзінде Боқаев әлеуметтік желідегі парақшаларына көбірек назар аударту үшін сыбайлас жемқорлық схемасын әшкерелегендей көрінуді көздеген. Ол үшін мемлекеттік нысандағы құрылыс материалдарын шын мәнінде ұрлатып, оқиғаны видеоға түсіріп, болған жағдайға әкімдік пен мердігерлерді кінәлауды жоспарлаған.

Бұл іске Боқаев өзінің жеке видеооператоры Ұ.Нүсіпқожа мен танысы А. Хамракуловты тартқан. Айыптау қорытындысына сәйкес, Хамракуловқа ұрлықты жүзеге асыратын адамдарды табу тапсырылған. Ақша үшін бұл іске құрылыс материалдарын ұрлауға келісім берген "Павлодар өзен порты" құрылыс компаниясының бұрынғы учаске бастығы Ж. Жанатаев та қатысқан.

Тергеудің ресми нұсқасы бойынша, 2025 жылғы 10 қыркүйекте кран-манипулятор жалданып, Үлкен Алматы өзенінің арнасын қайта жаңғырту жұмыстары жүргізіліп жатқан құрылыс алаңынан сегіз гранит тақтасы жасырын түрде әкетілген.

Алайда прокурорлардың айтуынша, тақталардың Тұздыбастау ауылының маңына түсірілуі Боқаевты қанағаттандырмаған. Оның мақсаты тақталарды құлпытас жасайтын шеберханаға сатуға апарғандай көрініс қалыптастырып, интернетте үлкен дау туғызу болған.

Сондықтан айыптау тарапының мәліметінше, 2025 жылдың 15 қыркүйегінде Боқаев істі жеке бақылауына алып, екінші ұрлықты ұйымдастыруға ақша берген. Бұл жолы жалданған адамдар құрылыс алаңынан тағы 12 гранит тақтасын ұрлап, Бесағаш ауылындағы ескерткіштер жасайтын шеберханаға жеткізген.

Тергеу деректеріне сәйкес, жұмысшылар тақталарды түсіріп жатқан кезде Боқаев пен оператор Нүсіпқожа жол талғамайтын көлікте отырып, оқиғаны видеоға түсірген. Сол сәтте Боқаев камера алдында жергілікті тұрғындардан ұрлық туралы хабарламалар түскен соң түнде шұғыл келгенін айтқан. Монтаждалған видео 2025 жылдың 17 қыркүйегінде әлеуметтік желіде жарияланған.

Айыптау тарапы Боқаевтың бұл әрекетін алдын ала ойластырылған “жалған әшкерелеу” ретінде бағалайды.

Баум тоғайындағы ағаштарды кесу ісі

Прокурордың айтуынша, 2025 жылдың күзінде Боқаев "Базис-А" құрылыс компаниясы мен Баум тоғайын абаттандырумен айналысқан мемлекеттік органдарға қарсы ақпараттық шабуыл ұйымдастыруды да көздеген.

2025 жылдың 26 қазанында Түрксіб ауданының тұрғындарымен кездесу жоспарланған. Айыптау тарапының нұсқасы бойынша, Боқаев осы кездесудің қарсаңында жанжал туғызуды жоспарлап, алдымен ағаштарды жасырын түрде кестірмек болған. Содан кейін “тоғай коммерциялық нысандар салу үшін заңсыз әрі аяусыз жойылып жатыр” деген ақпарат жариялауды көздеген.

Бұл жолы да Боқаев пен оның жеке видеооператоры Ұ.Нүсіпқожа гранит тақталарын ұрлау ісіне қатысы бар А. Хамракуловқа жүгінген. Прокурорлардың мәліметінше, тапсырыс берушілер ақша бергеннен кейін Хамракулов қаладағы ломбардтардың бірінен бензинмен жұмыс істейтін ара сатып алған.

2025 жылдың 24 қазанында кешкі уақытта Хамракулов жалдаған адамдар Баум тоғайына жасырын кірген. Айыптау қорытындысына сәйкес, олар екі жарым сағат ішінде үйеңкі, акация және қарағашты қоса алғанда, 16 ағашты әдейі кесіп, зақымдаған.

Прокурордың мәліметінше, қылмыс жасалғаннан кейін Нүсіпқожа ағаштарды кескен адамдармен кездесіп, оларға 100 мың теңге төлеген. 

Іс материалдарына сәйкес, 25 қазан күні түнде Боқаев пен Нүсіпқожа өздеріне шетелдік нөмірден ағаштардың кесілгені туралы анонимді хабарлама келгендей көрініс жасаған. Олар қолдарына шам алып, тоғайға барып, "белгісіз қылмыскерлерді" қуғандай видео түсірген.

2025 жылдың 26 қазанда, аудан тұрғындарымен кездесу басталар алдында, Боқаев қоғам белсенділерін тоғайға ертіп барған. Ол оларға өз нұсқауы бойынша кесілген ағаштарды көрсетіп, камера алдында белгісіз мүдделі адамдар тұрғын үй кешендерін салу үшін аумақты тазалап жатыр деп мәлімдеген.

Айыптау тарапының пікірінше, Боқаев осы әрекеттер арқылы өзін қоғам мүддесін қорғайтын белсенді ретінде көрсетіп, әлеуметтік желідегі аудиториясын әдейі жаңылыстырған. Монтаждалған видео оның Instagram парақшасында жарияланған.

Прокуратура табиғатқа келтірілген зиянды атап өтті

Прокурордың айтуынша, Боқаевтың өзіне назар аударту мақсатындағы әрекеттері табиғатқа және "Медеу" мемлекеттік табиғи паркіне нақты зиян келтірген.

Осыған байланысты Санжар Боқаев пен оның видеооператоры Нүсіпқожаға адамдар тобының алдын ала сөз байласуы арқылы ағаштарды заңсыз кесу және жою айыбы тағылған.

Қаржы жымқыру және ақша жылыстату

Боқаевқа "ҚазТрансГаз" кәсіподағынан 42 миллион теңгеден астам қаржы жымқырды деген де айып тағылған.

Алматыда "ҚазТрансГаз" компаниясы басшысының бұрынғы кеңесшісі әрі "Нұр Отан" партиясының экс-идеологы Санжар Бокаевқа қатысты айыптау актісі жарияланды. Прокуратура нұсқасы бойынша, Боқаев "ҚазТрансГаз" компаниясы басшысының кеңесшісі болған кезінде компания кәсіподағының 42 млн теңгеден астам қаражатын бақылауындағы фирмалар арқылы жымқырып, ақшаның бір бөлігін жиһаз өндірісін дамытуға жұмсаған. 

Айыптау тарапының мәліметінше, Бокаев компания басшысының кеңесшісі болып жұмыс істеген кезде кәсіподақ қаржысына өткізілетін іс-шараларға мердігер таңдауға ықпал ету мүмкіндігіне ие болған. Ол кәсіподаққа өз бақылауында болған "BM Trust" ЖШС-мен жұмыс істеуді ұсынған. Кейін компания Бокаевтың туысы Мадияр Қалменовтің атына рәсімделген. Прокуратура оны да болжамды қылмыстық схемаға қатысы бар деп есептейді.

Айыптау бойынша, 2018 жылдың күзінде Батыс Қытай – Батыс Еуропа бағыты бойынша газбен жүретін көліктердің халықаралық автожорығын ұйымдастыру кезінде шығындар әдейі 86,8 миллион теңгеге дейін көтерілген. Негізгі ұйымдастырушы "We Can" ЖШС-не 38,9 миллион теңге аударылса, "BM Trust" компаниясымен 47,9 миллион теңгеге келісімшарт жасалған. Прокурордың пайымдауынша, соңғы компания қаражатты алғанымен, келісімде көрсетілген жұмыстарды іс жүзінде орындамаған.

Бұдан бөлек, айыптау тарапының мәліметінше, қаражаттың бір бөлігі Боқаевпен байланысты тұлғалар мен ұйымдардың шоттарына аударылған. Олардың қатарында оның анасының атына тіркелген "Kun-Arai" компаниясы мен Мадияр Қалменов бар.

Прокурордың айтуынша, "BM Trust" арқылы өткен ақшаның бір бөлігі жиһаз өндірісін дамытуға жұмсалған. Қаражатқа өндірістік және кеңсе ғимараттарын жалдау, станоктар мен компьютерлік жабдықтар сатып алу, бухгалтерлердің еңбекақысын, күзет қызметі мен жарнаманы төлеу кірген.

Іс материалдарында ұрланған қаражатты заңдастырумен байланысты 19 банктік операция көрсетілген. Прокуратураның нұсқасы бойынша, Қалменов шамамен 10 миллион теңгені қолма-қол ақшаға айналдырып, жеке қажеттіліктеріне жұмсаған.

Нәтижесінде, айыптау тарапының пайымдауынша, Боқаев пен Қалменов жалған құжаттар мен қызметтік жағдайды пайдаланып, кәсіподақтан 42 миллион теңгеден астам қаржы жымқырған.

Айта кетейік, жоғарыда келтірілген мәліметтер прокуратураның сотта жариялаған айыптау нұсқасы. Сот процесі жалғасып жатыр, ал сотталушылардың кінәсі заңды күшіне енген сот үкімімен ғана нақтыланады. 

Еске салсақ, Санжар Боқаев 2026 жылдың 18 наурызында Алматыда ұсталған еді. Бас прокуратураның мәліметінше, Санжар Боқаев ұлттық компанияда жұмыс істеген кезінде ірі көлемде алаяқтық жасады деген күдікке ілінген. Кейінірек белсенді Санжар Боқаевқа қатысты тағы бір қылмыстық іс қозғалғаны белгілі болды. 16 қазанда Алматыда белсендіге қатысты сот басталды.

Қазақстанда әлеуметтік төлем алушылар отбасының әл-ауқатын бағалау үшін жеке деректерін өңдеуге келісім беруі керек. Егер азамат бұған келіспесе, оның әлеуметтік төлемі уақытша тоқтатылуы мүмкін. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Орталық коммуникациялар қызметінде өткен брифингте еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің өкілдері "Отбасының цифрлық картасы" жүйесіне екінші деңгейлі банктерді қосу жоспарланып отырғанын айтты. Бұл азаматтардың материалдық жағдайын бағалау кезінде қосымша мәліметтерді ескеруге мүмкіндік береді.

Алайда банк құпиясына жататын ақпаратты алу үшін отбасының әрбір мүшесі жеке деректерін өңдеуге келісім беруі қажет.

Журналистер азамат мемлекетке жеке деректерін ұсынудан бас тартқан жағдайда әлеуметтік төлемдеріне не болатынын сұрады.

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаев мұндай жағдайда төлемдер уақытша тоқтатылатынын айтты.

Министрдің айтуынша, төлем азаматтың бас тарту себебі анықталғанға дейін ғана тоқтатылады. Мұндай жағдайларда министрлік өкілдері әр азаматтың мәселесін жеке қарастырып, мән-жайды анықтайды.

Сонымен қатар журналистер министрлік өкілдеріне "Отбасының цифрлық картасы" жүйесінде азаматтарға өздеріне тағайындалған әл-ауқат санатын тексеру мүмкіндігі беріле ме деген сұрақ қойды.

Министр Асқарбек Ертаевтың айтуынша, азаматтардың әл-ауқатын бағалауға арналған арнайы есептеу жүйесі әзірленіп, техникалық тексеруден өткен. Министрдің сөзінше, 16 қазанда сервисті eGov платформасында жариялау жоспарланған. Оны eGov Mobile мобильді қосымшасы арқылы да пайдалануға болады.

Вице-министр Бахтияр Жазықпаев "Отбасының цифрлық картасы" азаматтар туралы мәліметтерді өздігінен қалыптастырмайтынын түсіндірді. Жүйе ақпаратты 30 мемлекеттік ақпараттық жүйеден жинайды.

Отбасының әл-ауқат санатын анықтау кезінде 59 көрсеткіш ескеріледі. Оның айтуынша, бағалау үдерісі автоматты түрде жүргізіледі, яғни есептеуге адам тікелей араласпайды.

Дегенмен бастапқы деректерде қателер болуы мүмкін. Осыған байланысты азаматтар eGov порталындағы жеке кабинеті арқылы өздері туралы ақпаратты тексере алады. Онда тіркелген мекенжайы, мүлкі, автокөліктері, білімі және басқа да мәліметтер көрсетіледі.

Егер ақпарат қате болса, азамат деректерді түзету қызметін пайдаланып, тиісті өтініш бере алады. Мысалы, адамның атына өзіне тиесілі емес автокөлік немесе мүлік қате тіркелген жағдайда, ол осы мәліметтерді түзетуге өтініш білдіре алады.

Еске салсақ, бұған дейін Үкімет азаматтардың жәрдемақылардан өз еркімен бас тартып жатқандарын мәлімдеген еді.

Журналист Айнұр Асанбердінің “Әңгіме бар” подкастында Жамбыл облысында көз жұмған 19 жастағы Мадина Рашидқызының анасы мен блогер Жан Ахмадиев істің мән-жайы туралы айтып. берді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Подкастта сөз бастаған Жан Ахмадиев Мадинаның өліміне қатысты істің жалғасып жатқанын, желідегі “іс тоқтап қалды” деген ақпараттардың шындыққа жанаспайтынын атап өтті. Оның айтуынша, жуырда іс бойынша сараптама нәтижесі шыққан.

Ал Мадинаның анасы Шахло қызының 17 жаста тұрмысқа шыққанын, барлығы өз қалауымен болғандықтан қызының таңдауына қарсы шықпағынын айтады. 

Әйелдің айтуынша, құдалары алдымен жас жұбайдың Алматыда тұратынын айтқан, алайда кейін Алматыға мүлде жібермей қойған көрінеді. 

Белсенді Жан Ахмадиев марқұмның анасы қызының өзіне қол салғанына сенбейтінін айтады. 

Мадинаның анасының айтуынша, қызы күйеуінің қол көтеретінін айтып, бірнеше рет шағымданған, тіпті үйіне қайтып келген жағдайлары да болған екен. 

Мадинаның анасы немересінің құдаларының қолында қалғанын, үйлеріне барғанда немерелерін көрсетуден бас тартқанын айтады. 

Жан Ахмадиев Мадинаның енесі де, күйеу баласы Мадияр да қыздың анасынан кешірім сұрамағанын айтады.

Еске салсақ, 17 тамызда Жамбыл облысының Мерке ауылында 19 жастағы Мадина Рашидқызымен қоштасу рәсімі өтті. Жас келіншектің артында сегіз айлық сәбиі қалды. Алдын ала мәлімет бойынша Мадина отбасындағы жанжалдардан кейін өзіне қол жұмсаған. Алайда марқұмның жақындары осы нұсқаға сенбейтінін айтып отыр. Қоштасу рәсіміне журналистер де қатысып, марқұмның күйеуінің туыстары болмағанын байқаған.

Туыстарының айтуынша, Мадинаның қайын жұрты қоштасуға келмеген. Бұған дейін Мадинаның құрбысы қыздың отбасындағы жанжалдар туралы айтып, күйеуінен таяқ жегенін мәлімдеген. Құрбысы оның денесіндегі көгерген жерлерді көргенін және жарақаттарының фотосуреттерін алғанын айтқан. Жақындарының сөзінше, соңғы жанжал балаға алынған тәттіге байланысты болған. Мадина "Барни" тәттісін жегені үшін күйеуінің оны ұрғанын айтқан деген ақпарат тараған. Осыдан кейін жас келіншек күйеуінен кетіп, ажырасуды жоспарлаған. Оқиға бойынша Жамбыл облысының полиция департаменті қылмыстық іс қозғап, адамды суицидке жеткізу фактісі бойынша сотқа дейінгі тергеуді бастаған. Қазір қажетті тергеу амалдары жүргізіліп, оқиғаның барлық мән-жайы анықталып, тергеу жалғасып жатыр.

Танымал тележүргізуші Динара Сәтжанның желіде жариялаған видеосы көпшіліктің назарын аударды. Қолданушылары оның сырт келбетіндегі өзгерістерді байқап, үшінші сәбиін күтіп жүрген болуы мүмкін деген болжам жасады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Жақында тележүргізуші Дубайдағы демалысынан видео жариялап, оқырмандарына қаланың тарихи орындарын таныстырған. Алайда көпшіліктің назары Динараның әңгімесінен гөрі оның сырт келбетіне ауған.

Желі қолданушылары тележүргізушінің сәл толысқанын айтып, жүкті болуы мүмкін екенін жарыса жазды. Тіпті кейбірі оны құттықтап үлгерген.

“Бетіңіз нұрланып кетіпті, жүкті емессіз бе?”, “Жүктілік өзіңізге сондай жарасады”, “Ішіңіз байқалып қалыпты”, “Динара, қандай әдемісіз!”, “Аман-есен босанып, бауырыңызға басыңыз”, “Ұл дүниеге әкеліңіз”, – деп жазды желі қолданушылары.

Дегенмен Динара Сәтжан бұл болжамдарға әзірге жауап берген жоқ. Сондықтан оның жүкті екені туралы ақпарат ресми расталмады.

Публикация от Динара Сатжан (@dinarasatzhan)

Айта кетейік, биыл қыркүйекте тележүргізуші 44 жасқа толды. Оның алғашқы некесінен Даниал есімді ұлы мен Диана есімді қызы бар. Жақында тұңғыш ұлы Даниал сүйіктісі Айнұрға үйленді.

Ал 2025 жылғы сәуірде Динара Сәтжан кәсіпкер Жұмабек Жанықұловпен ресми түрде некесін қиды. Жақында балалы болғысы келетінін айтып, ЭКО-ны қарастырып жүргенін мойындаған еді.

Танымал әнші Дильназ Ахмадиева мен “Азия” тобының жаңа әніне түсірген бейнебаяны әлеуметтік желіде дау туғызды. Көпшілік өнер иесінің ашық киініп, қазақ тілі мұғалімінің рөлін сомдағанын сынға алды. Тіпті кейбір желі қолданушылары Оқу-ағарту министрлігінен бұл жағдайға назар аударуды сұраған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Өнер иелері “Milfa” атты жаңа әнін көпшілікке ұсынды. Желіде тараған бейнебаян үзінділерінде әнші кеудесі мен саны ашық киіммен қазақ тілі пәнінің мұғалімін сомдайды. Ал топ мүшелері мектеп оқушыларының рөлінде көрінеді.

Клипте оқушы кейпіндегі әртістердің парта үстіне шығып билеп, ақша шашатын көріністері де бар. Әсіресе мектеп өмірі мен мұғалім бейнесінің сексуалдық астары бар мазмұнмен байланыстырылуы көпшіліктің наразылығын тудырған.

Әннің “Қайдағы мен тәте? Тәте деген қате, хотя бы милфа де” деген жолдары да қызу талқыға түсті.

Желі қолданушыларының бір бөлігі бұл көріністер ұстаздың қоғамдағы беделіне кері әсер етуі мүмкін деп есептейді. Кейбірі тіпті Оқу-ағарту министрлігі мен министр Жұлдыз Сүлейменованың әлеуметтік желідегі парақшасын белгілеп, бейнебаянға қатысты шара қабылдауды сұраған.

“Мұғалімдерге деген құрмет онсыз да төмендеп бара жатқанда, бұл әрекет жағдайды ушықтырады”, “Мектепте мұғалімдер бұлай киінбейді”, “Неге дәл мектепті таңдаған? Жиіркенішті”, “Білім ордасына деген құрмет қайда?”, “Мұндай бейнебаянды мүлде шығармау керек”, – деп жазды ашынған оқырмандар.

Ал кейбір көрермендер клипті әзіл ретінде қабылдаған.

“Неге дәл қазақ тілі мұғалімі? Көзілдірігі де менікіне ұқсайды. Күлкімді тоқтата алар емеспін”, “Актерлік шеберлігі жақсы, бірақ мектеп тақырыбын қозғамағаны дұрыс еді”, – деп пікір білдірген олар.

Қызығы, әнші бейнебаянның толық нұсқасын алғашқылардың бірі болып тамашалағысы келетіндерге алдын ала орын брондауды ұсынған.

“Ешкімге көрсетпегенімізді бірінші болып сіздер тамашалайсыздар! MILFA бейнебаянын алғаш болып көру үшін бронь қоя аласыздар. Орын саны шектеулі”, – деп жазған өнер иесі.

Оның жазбасына сәйкес, көрсетілімге алдын ала ақы төлеу қарастырылған.

Еске салайық, бұған дейін Дильназ Ахмадиева сүйіктісін көрсеткен еді.

Алматыдағы Kitapal дүкенінде кітаптарға 50% жеңілдік жарияланып, сауда орнына жиналған жұрттың қарасы қалыңдады. Кітап алуға келген тұрғындар ұзын-сонар кезекке тұрып, бұл әлеуметтік желіде қызу талқыға түсті. Кезекте тұрған жұртшылықтың бір-біріне сыпайы қарап, сабыр сақтағаны көпшіліктің көңілінен шықты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Әлеуметтік желіде Алматыдағы Kitapal кітап дүкенінде түсірілген суреттер тарады. Кадрлардан кітап сөрелерінің арасында жүрген адамдарды, сөрелерге жақындау үшін кезек күткен тұрғындарды көруге болады.

Желі қолданушыларының айтуынша, дүкенде кітаптарға 50% жеңілдік жарияланған. Осыған байланысты кітап сатып алуға ниет білдіргендер әдеттегіден әлдеқайда көп жиналған.

Кезекте жастар да, ересектер де бар. Бірі өзіне ұнаған кітапты іздесе, енді бірі бірнеше кітапты қатарынан сатып алуға тырысқан.

“Бір кітап оқи қояйын деп едім, бүкіл Алматы сондай шешімге келіпті ғой”, – деп әзілдеді желі қолданушыларының бірі.

Кітап дүкеніндегі қарбаласқа қарамастан, тұрғындардың өзін ұстауы да көпшіліктің көңілінен шықты. Желі қолданушыларының сөзінше, адамдар бір-бірімен ұрыспай, өз кезегін күтіп, қажет кезде бір-біріне көмектескен.

“Жандарым, момақан болып кезек күтіп тұрғандарынан айналдым. Еш айқай-шусыз, ұрыс-керіссіз, кітаптарын алып мәз болып шығып жатыр ұлы да, қызы да. Естігендерім тек: “кешіріңіз, өтіп кетсем бола ма”, “анау кітапты алып беріп жібересіз бе”, “мына кітапты көрейін деп едім”. Кітап оқитын ұрпақ”, – деп жазды тұрғындардың бірі.

Тағы бір желі қолданушысы кеш батқаннан кейін де кітап дүкеніне келушілердің қатары сиремегенін айтты. 

“Бұлар түнгі клубқа емес, кітап сатып алуға кезекке тұрған жандар. Осынша адамның кітап алуға келгенін көріп, қатты риза болдым”, – деп жазды ол.

Тағы бір желі қолданушысы жастарға қолдау білдіріп, мейірім танытуға шақырды.

“Кешкі сағат 19:00 болды. Үйлеріңізге қайтпайсыздар ма? Сәл күтсеңіздер, келесі жылы да жасаймыз ғой. Қуансаң, осындай рухты жастар үшін қуан. Берсең, соларға бер. Мейірім көрсетсең, олар да ары қарай мейірім таратады”, – деп жазды бірі. 

Тағы бір желі қолданушысы жастардың кітапқа деген қызығушылығына сүйсініп, олардың білімге ұмтылысын қолдауға шақырды.

“Алматы жастары кеш батқанша, тіпті түннің бір уағына дейін кітап алу үшін тарамаған. Көше бойына сыймаған сол кезек кәдімгі рухани мерекеге айналды. Біреулер “қазіргі жастар телефоннан бас алмайды” деп сынауға дайын тұрады. Бірақ алматылық жастар сол түсініктің күл-талқанын шығарды. Олар кітап оқитынын ғана емес, сапалы әдебиетті бағалай білетінін де дәлелдеді”, – деп жазды ол. 

Алматы кітапханаларында да оқырман қарасы қалың

Желі қолданушылары Алматыдағы кітапханалардан да түсірілген суреттерді жариялады. Кадрлардан А.П. Чехов атындағы орталық қалалық кітапхананың оқу залында кітап оқып, сабаққа дайындалып отырған жастарды көруге болады.

Қала тұрғындарының айтуынша, Алматының өзге кітапханаларында да оқырман көп. Олардың арасында студенттермен бірге жұмыстан кейін кітап оқуға келетіндер де бар.

Жамбыл кітапханасында екі жылдан астам уақыт жұмыс істейтін желі қолданушысы мұнда оқырманның үзілмейтінін жазды.

“Оқырмандар өте көп. Бірінен соң бірі ағылып келеді. Жастар көп оқиды, дамып жатыр, мойындау керек”, – деп жазды бірі. 

Тағы бір тұрғын Жамбыл кітапханасының тәулік бойы жұмыс істейтінін айтып, студенттер мен жұмысы бар адамдардың түннің бір уағына дейін сонда отырып, кітап оқитынын жеткізді.

“Мен жастарға сенемін”

Кітап дүкені мен кітапханалардағы көріністер желі қолданушыларына ерекше әсер еткен. Көпшілік жастардың кітап оқуға уақыт бөліп, білімге ұмтылғанына қуанатынын жазды.

“Біздің қазақ жастары білімді, мәдениетті! Жақсы көрем! Қанаттарың талмасын!”, – деп жазды желі қолданушыларының бірі.

Тағы бір алматылық кешкі уақытта кітапханаға барса да, оқу залының адамға толы болатынын айтты.

Желіде жарияланған суреттер мен пікірлер кітап оқуға деген қызығушылықты қайта талқылауға түрткі болды. Кітап дүкеніндегі жеңілдікке байланысты ұзын-сонар кезек те, кітапханалардағы оқырманның көптігі де тұрғындардың кітапқа ықыласы бар екенін аңғартты.

Кітап оқуға деген қызығушылық көпшілікті қуантты

Желі қолданушылары кітап дүкеніндегі кезекке қарап, жастардың кітап оқуға деген ықыласы азаймағанын айтты. Олардың пікірінше, мұндай көріністер қоғамда білімге, ізденіске және өзін-өзі дамытуға қызығушылық бар екенін көрсетеді. Әсіресе, кітап сатып алуға мектеп оқушылары мен студенттердің көптеп келуі көптің көңілінен шыққан.

Кейбір тұрғындар кітап дүкендері мен кітапханаларда осындай көріністердің жиі болғанын қалайтынын жазды. Олардың сөзінше, кітаптың қолжетімді болуы адамдарды жаңа шығармалармен танысуға ынталандырады. Ал жеңілдіктер оқырмандарға бұрыннан оқығысы келген кітаптарын сатып алуға мүмкіндік береді.

Сонымен қатар желі қолданушылары кітапханаға бару тек сабаққа дайындалумен шектелмейтінін айтты. Бұл – тыныш ортада уақыт өткізіп, жаңа білім алуға және пайдалы әдет қалыптастыруға мүмкіндік беретін орын. Сондықтан кітапхана залдарында жастардың көп болуы да тұрғындар үшін жағымды жаңалыққа айналды.

Қазақстандық танымал әнші Луина екінші сәбиін дүниеге әкелді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Әнші Instagram парақшасында екінші баласын босану сәтінене бірнеше сурет жариялады.

Сондай-ақ жаңа туған ұлына Дени есімін қойғанын айтты.

Қуанышты хабарды естіген өнердегі әріптестері, достары мен тыңдармандары әншіні құттықтап, сәбиге зор денсаулық, отбасына амандық тіледі.

Публикация от LUINA (@luinaofficial)

Айта кетейік, биыл мамыр айында Луина аяғы ауыр екенін көпшілікке жариялаған еді. Кейін арнайы кеш ұйымдастырып, ұл күтіп жүргенін хабарлады.

Әнші жолдасы Артем Обуховпен бірге 2020 жылғы тамызда дүниеге келген тұңғыш ұлы Давидті тәрбиелеп отыр.

“Теңізшевройл” ЖШС (ТШО) Мұнай-газ машина жасау саласын дамыту жөніндегі халықаралық орталық (IMBC) пен Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі бірлесіп ұйымдастырған Мұнай-газ машина жасау форумы мен операторлардың Ашық есік күніне қатысты.

Іс-шара Қазақстанның мұнай-газ машина жасау саласын одан әрі дамыту, елдің өндірістік әлеуетін нығайту және қазақстандық кәсіпорындардың ірі мұнай-газ жобаларына қатысу мүмкіндіктерін кеңейту мәселелерін талқылау үшін мемлекеттік органдардың, мұнай-газ операторларының, отандық өндірушілердің, сервистік компаниялардың және салалық ұйымдардың өкілдерін бір алаңға жинады.

Форум аясында пленарлық сессиялар, операторлар мен қолданыстағы және әлеуетті жеткізушілер арасындағы кездесулер, сондай-ақ Ашық есік күні ұйымдастырылып, қатысушылар елдегі ең ірі мұнай-газ жобаларының алдағы сатып алу жоспарлары мен жеткізушілерге қойылатын талаптар туралы ақпарат алды.

Форум басталмас бұрын мемлекеттік органдардың, IMBC және мұнай-газ операторларының өкілдері Батыс Қазақстан облысындағы бірқатар өндірістік кәсіпорындарды аралады. Сапар барысында қатысушылар өңір кәсіпорындарының өндірістік мүмкіндіктерімен танысып, жергіліктендіру деңгейін арттыру, ынтымақтастықты кеңейту және мұнай-газ саласына арналған жаңа өндірістерді дамыту мәселелерін талқылады.

"IMBC орталығының мұнай-газ машина жасау саласын дамытуға қосқан үлесін ерекше атап өткен жөн. Бес жыл ішінде орталық ірі операторлар мен қазақстандық кәсіпорындар арасындағы ынтымақтастықтың маңызды буынына айналып, өндірісті жергіліктендіруге және отандық компаниялардың мұнай-газ жобаларына қатысуын кеңейтуге ықпал етті. Жергілікті қамтуды дамыту бағытындағы жұмыстарды одан әрі қолдау және бекітілген бес жылдық даму бағдарламасы аясында Министрлік Теңіз жобасы бойынша тауарлар, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтер саласындағы ынтымақтастықты жалғастыру туралы меморандум жасасты", – деп атап өтті ҚР Энергетика вице-министрі Ерлан Ақбаров.

Іске қосылғаннан бері ТШО-ның қазақстандық жеткізушілерден сатып алу көлемі 53,3 млрд АҚШ долларынан асты. 2026 жылдың алғашқы сегіз айында ТШО 1,5 млрд АҚШ долларына тауарлар, жұмыстар мен қызметтер сатып алды. Оның ішінде 1,1 млрд АҚШ доллары, немесе жалпы көлемнің 72%-ы, қазақстандық жеткізушілерге тиесілі болды. Қазақстандық қамту үлесінің ең жоғары көрсеткіші жұмыстар мен қызметтер санаттарында тіркеліп, тиісінше 86% және 92%-ға жетті. Сонымен қатар 2025 жылдың қорытындысы бойынша ТШО отандық өндірушілер мен жеткізушілерден сатып алу көлемін ұлғайту есебінен қазақстандық қамту үлесін 71%-ға жеткізіп, жоғары нәтижеге қол жеткізді.

Форумда сөз сөйлеген ТШО Бас директоры Билли Лакоби қазақстандық өндірушілерді дамыту Қазақстанның мұнай-газ саласының ұзақ мерзімді әрі тұрақты өсуін қамтамасыз етудегі маңызды фактор екенін атап өтті.

"Қазақстандық жеткізушілер мен өндірушілерді дамыту ТШО үшін негізгі басымдықтардың бірі әрі Қазақстан үшін ұзақ мерзімді құндылық қалыптастыру жөніндегі ұстанымымыздың маңызды бөлігі болып қала береді. Соңғы жылдары жергілікті кәсіпорындар өндірістік мүмкіндіктерін айтарлықтай күшейтіп, өнімдері мен қызметтерінің сапасын арттырды және халықаралық салалық стандарттарға сәйкес өз құзыреттерін кеңейтті. Бүгінде қазақстандық компаниялардың ірі мұнай-газ жобаларына табысты қатысып, жаңа өнімдер мен қызметтерді игеріп, ТШО үшін ғана емес, бүкіл сала үшін сенімді серіктеске айналып жатқанын көріп отырмыз", – деді Билли Лакоби.

Батыс Қазақстан облысы — ТШО-ға қажетті тауарлар мен қызметтерді жеткізетін негізгі аймақ. Компания өңір кәсіпорындарымен мұнай-газ жабдықтарын, химиялық өнімдерді, жылу оқшаулағыш материалдарды, жеке қорғаныс құралдарын жеткізу және мамандандырылған қызметтер көрсету сияқты әртүрлі бағыттар бойынша ынтымақтастық орнатқан.

Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігімен келісілген ТШО-ның 2025-2029 жылдарға арналған қазақстандық қамтуды дамыту стратегиясы аясында 2026 жылдың бірінші жартысында Батыс Қазақстан облысына өңіраралық жұмыс сапары ұйымдастырылды. Оның мақсаты өңірлік билік органдарымен ынтымақтастықты дамыту, жергілікті өндірушілердің әлеуетін зерделеу және оларды ТШО қызметіне кеңінен тарту мүмкіндіктерін қарастыру болды.

Сапар барысында ТШО өкілдері өңір басшылығымен және бизнес қауымдастық өкілдерімен кездесулер өткізіп, 17 өндірістік алаңды аралап, мұнай-газ саласына өнім шығаратын қазақстандық кәсіпорындардың өнімдерімен танысты.

Соңғы үш жыл ішінде ТШО-ның Батыс Қазақстан облысындағы кәсіпорындардан сатып алған тауарларының, жұмыстары мен қызметтерінің жалпы көлемі шамамен 184 миллион АҚШ долларына жетті. Бұдан бөлек, өңір кәсіпорындары Теңіздегі Болашақ кеңею жобасы мен Ұңғы сағасындағы қысымды басқару жобасын іске асыруға белсенді қатысты. Осы жобалар аясында Батыс Қазақстан облысы кәсіпорындары орындаған келісімшарттардың жалпы құны 118 миллион АҚШ долларына жетті.

Сондай-ақ 2025 жылы ТШО өкілдері Шымкент қаласына, Абай, Шығыс Қазақстан және Маңғыстау облыстарына өңіраралық жұмыс сапарларын жүзеге асырды.

Форум мен операторлардың Ашық есік күні мемлекет, мұнай-газ компаниялары және отандық өндірушілер арасындағы тығыз ынтымақтастықтың Қазақстанның өнеркәсіптік әлеуетін дамыту мен жергілікті бизнес үшін жаңа мүмкіндіктер қалыптастырудағы маңыздылығын тағы бір мәрте көрсетті.

Орталық коммуникациялар қызметінде өткен баспасөз-мәслихатында министр мен еңбек және әлеуметтік қорғау вице-министріне қазақстандықтар әл-ауқат деңгейі бойынша дұрыс емес санатқа жазылса не істеу керек деген сұрақ қойылды. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау вице-министрі А-дан Е-ге дейінгі әл-ауқат санатын есептейтін калькулятор eGov-та қолжетімді болатынын мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпараттық агенттігі хабарлайды.

Бақтияр Жазықпаевтың сөзінше, "Отбасының цифрлық картасы" деректерді өздігінен қалыптастырмайды.

“Жүйедегі алгоритмдер адам факторын болдырмайтындай етіп жасалған. Егер деректер ескірген немесе қате болса, азамат не істеуі керек? Қазір бәріміз eGov және eGov Mobile сервистерін сәтті пайдаланып жүрміз. Онда "Жеке кабинет" деген ыңғайлы бөлім бар. Сол жерден өзіңіз туралы барлық мәліметті көре аласыз: кім екеніңізді, қай жерде тіркелгеніңізді, қандай көлігіңіз бен мүлкіңіз барын, тіркелген мекенжайыңызды, біліміңізді және тағы басқа ақпаратты тексере аласыз. Егер қате тапсаңыз, деректерді түзетуге өтініш бере аласыз", – деді спикер.

Вице-министр азаматтар өз атына тіркелген көлікті, мүлікті және бизнесті тексере алатынын түсіндірді. Егер қандай да бір мәлімет қате көрсетілсе, оны өзгерту туралы өтінішті eGov арқылы беруге болады.

"Егер азаматқа eGov жүйесіндегі мәліметтердің барлығын тексеріп, есте сақтау қиын болса, Әлеуметтік қорғау комитетінің департаментіне өтініш бере алады. Өтініш бірден қарауға қабылданады. Белгіленген мерзімде деректерді түзетеміз. Мысалы, азамат өзінде бұрынғы көліктің жоқ екенін немесе жылжымайтын мүлікті әлдеқашан сатып жібергенін хабарласа, тиісті өзгерістер енгізіледі", – деп толықтырды Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаев.

Еске сала кетейік, Қазақстанда 2027 жылдан бастап әлеуметтік көмекті тағайындау тәртібін өзгерту жоспарланып отыр. Енді жәрдемақының бір бөлігін беру кезінде отбасының табысы, баспанасы, көлігі және басқа да мүлкі ескеріледі.

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаев отбасының әл-ауқатын бағалайтын калькулятордың таныстыруына қатысты. Ол жүйенің қалай жұмыс істейтінін өз отбасының мысалында көрсетіп, нәтижесінде калькулятор оны В санатына жатқызды. 

Қазақстанда 2027 жылдан бастап әлеуметтік жәрдемақының 14 түрі отбасының тұрмыс жағдайына қарай тағайындалмақ. Мемлекеттік көмекті негізінен табысы орташа, төмен және аса мұқтаж отбасылар алады. Бұл туралы 16 қазанда Орталық коммуникациялар қызметінде өткен брифингте еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаев мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Министрліктің мәліметінше, Отбасының цифрлық картасы азаматтарды әл-ауқатына қарай бес санатқа бөледі. Соның ішінде С, D және Е санатындағы отбасыларға мұқтаждыққа байланысты берілетін 14 жәрдемақы сақталады. Ал А және В санатындағы отбасыларға бұл төлемдер тағайындалмайды.

С санаты: Табысы орташа отбасылар

Бұл санатқа жұмыс істейтін, күнделікті қажеттіліктерін өтей алатын, баспанасы мен көлігі бар отбасылар жатады. Брифингте олардың мынадай белгілері көрсетілді:

Бір адамға шаққандағы айлық табысы – 203 мыңнан 305 мың теңгеге дейін;

Отбасында кемінде екі адам жұмыс істейді;

Әр адамға шаққанда 40 шаршы метрден астам тұрғын үй аумағы немесе бірнеше жылжымайтын мүлік нысаны болуы мүмкін;

Жеке немесе шағын кәсіпорны бар;

Көпшілікке арналған санаттағы автокөлігі болуы мүмкін;

5–50 гектар ауыл шаруашылығы жері, 50–100 бас малы немесе 25 сотыққа дейін жер телімі болуы ықтимал.

Қазақстанда мұндай 3,2 миллион үй шаруашылығы бар. Бұл – барлық үй шаруашылығының 52%-ын құрайды.

D санаты: Табысы күнделікті қажеттілігіне жетпейтін отбасылар

Бұл топқа табысы болғанымен, тұрмысын толық қамтамасыз ете алмайтын отбасылар кіреді. Мәселен, күтпеген шығын немесе қосымша қарыз олардың қаржылық жағдайын қиындатуы мүмкін.

Брифингте D санатына тән мынадай белгілер аталды:

Бір адамға шаққандағы айлық табысы – 51 мыңнан 102 мың теңгеге дейін;

Отбасы мүшелерінің бірінің мерзімі өткен несиесі бар;

Еңбекке қабілетті отбасы мүшелері жұмыс істейді;

Әр адамға шаққандағы тұрғын үй аумағы 18 шаршы метрден аз.

Бұл санатқа шамамен 1,4 миллион үй шаруашылығы кіреді. Олардың үлесі – 22%-ды құрайды.

Е санаты: Аса мұқтаж отбасылар

Е санатына өз күнін өзі көруге мүмкіндігі шектеулі отбасылар жатады. Олардың қатарында қарт адамдар, мүгедектігі бар азаматтар және асыраушысынан айырылған балалар тұратын отбасылар болуы мүмкін.

Негізгі белгілері:

Тұрақты табысы жоқ немесе кірісі кедейлік шегінен төмен;

Несиесін өтеу мерзімі 90 күннен астам уақытқа кешіктірілген;

Отбасында еңбекке қабілетті адам жоқ;

Меншікті баспанасы жоқ.

Елімізде осындай 128 мың үй шаруашылығы бар. Бұл жалпы санның 2%-ын құрайды.

Жәрдемақы алу үшін барлық талапқа сай болу керек пе?

Брифингте айтылғандай, отбасын белгілі бір санатқа жатқызу кезінде аталған белгілердің кемінде екеуі қатар ескеріледі. Дегенмен бұл екі белгі арқылы ғана шешім қабылданады деген сөз емес.

Отбасының цифрлық картасы 59 көрсеткішті бағалайды. Оның ішінде табыс пен мүліктен бөлек, асырауындағы адамдар саны, мүгедектігі бар отбасы мүшелері және басқа да әлеуметтік жағдайлар қаралады.

Еске салайық, 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап жекелеген мемлекеттік жәрдемақыларды тағайындағанда отбасының материалдық жағдайы ескеріледі. Яғни әлеуметтік көмек тағайындау кезінде отбасының мемлекеттік қолдауға қаншалықты мұқтаж екеніне мән беріледі.

Қазақстанда автонесие алуға қойылған жеңілдіктер 2026 жылдан кейін өзгеруі мүмкін. Ұлттық банк жаңа және ескі көлік сатып алуға берілетін несиелерге қарыз жүктемесі коэффициентін қолдану тәртібін әлі шешкен жоқ. Түпкілікті шешім қарыз алушылардың борыш деңгейі мен автонесиелердің сапасына байланысты болады. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Автонесиеге қатысты қандай жеңілдіктер бар?

Қарыз жүктемесі коэффициенті адамның ай сайынғы табысының қанша бөлігі несиелерін өтеуге жұмсалатынын көрсетеді. Банктер бұл көрсеткіш арқылы клиенттің жаңа қарызды төлеуге мүмкіндігі бар-жоғын бағалайды. Қазір бұл талап кейбір автонесиелерге қолданылмайды. Олардың қатарында жаңа көлік сатып алуға берілетін несиелер бар. Ал ескі көлікті несиеге алу кезінде жеңілдік бастапқы жарнаның мөлшеріне байланысты беріледі. Мәселен, үш жылдан аспайтын ескі көлік сатып алғанда бастапқы жарна кемінде 30 % болуы керек. Ал басқа ескі көліктер үшін алғашқы жарна көлік құнының кемінде 50 %-ына тең болуы қажет. Сонымен қатар сатып алынған көлік несие бойынша кепілге қойылуы тиіс.

Ұлттық банк өкілдерінің мәліметінше, жаңа және ескі көліктерге берілетін несиелер бойынша қарыз жүктемесі коэффициентін қолдану тәртібі кейінгі мониторинг нәтижелеріне қарай анықталады.

Қазақстандықтар автонесиеге қанша ақша алды?

Ұлттық банктің деректеріне сәйкес, 2026 жылдың алғашқы сегіз айында қазақстандықтарға 1,2 триллион теңгеге автонесие берілген. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 22,9 %-ға аз. Соған қарамастан, автонесиелердің жалпы көлемі өсіп жатыр. 2026 жылғы 1 қыркүйектегі жағдай бойынша олардың портфелі 4,3 триллион теңгеге жеткен. Бір жылда бұл көрсеткіш 16,3 %-ға артқан.

Мерзімі өткен автонесиелер көбейген

Ұлттық банк автонесиелердің сапасына қатысты тәуекелдердің де артқанын хабарлады. 2026 жылғы 1 қыркүйекте үшінші кезеңге жататын проблемалық автонесиелердің үлесі 5,6 % болған. 2025 жылдың соңында бұл көрсеткіш 5,3 % еді. Ақшалай есептегенде, проблемалық автонесиелер көлемі 242,5 миллиард теңгеге жеткен. Салыстыру үшін, ипотекалық несие портфеліндегі осы санаттағы қарыздардың үлесі 1,3 %-ды құрайды. Автонесие беру көлемі де өзгерген: 2024 жылы қазақстандықтарға 1,8 триллион теңге несие берілсе, 2025 жылы бұл сома 2,4 триллион теңгеге дейін өскен. Ал 2026 жылы несие беру қарқыны төмендей бастаған.

Ұлттық банк жаңа ережелерді белгілеу кезінде тек беріліп жатқан несиелер көлемін ғана емес, бұрын жиналған тәуекелдерді де ескеретінін мәлімдеді. Сондықтан автонесиеге қатысты қазіргі жеңілдіктердің сақталуы немесе өзгеруі әзірге белгісіз.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда автолизингтің жылдық мөлшерлемесіне жаңа шектеулер енгізілгені туралы жазған едік.

Мемлекетке қайтарылған Кәрім Мәсімовтің Астанадағы зәулім үйі енді Мәдениет және ақпарат министрлігіне қарасты орталық қызметкерлеріне кеңсе болады. Бұған дейін үйді екі рет сатуға тырысқанымен, сатып алушы табылмаған. Кейін ғимаратты арнайы және инклюзивті білім беруді дамыту орталығына берген. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Зәулім үй кімнің қарамағына өтті?

Кәрім Мәсімовтің үйі Астанадағы Қараөткел шағынауданында, Ерейментау көшесі, 1-мекенжайда орналасқан.

2025 жылғы қыркүйекте Қайтарылған активтерді басқару компаниясы үйді және Мәсімовтің басқа да мүлкін сыйға тарту шартымен республикалық меншікке өткізген. Сол кезде ғимарат Оқу-ағарту министрлігіне қарасты Арнайы және инклюзивті білім беруді дамытудың ұлттық ғылыми-практикалық орталығының балансына берілді.

Алайда 2026 жылы зәулім үй Мәдениет және ақпарат министрлігіне қарасты Ақпарат комитетінің Ақпарат және талдау орталығына берілген. Қаржы министрлігі мәліметінше, бұған 8 мамырдағы бұйрық пен 20 шілдедегі келісім негіз болған. Бірақ нысанды не себепті басқа мекемеге бергені туралы түсініктеме айтылмаған.

Бұған дейін онда не болды?

Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитетінің мәліметінше, ғимарат Ақпарат және талдау орталығы қызметкерлеріне кеңсе ретінде пайдалану үшін берілген. Алайда алдымен қажетті құжаттар рәсімделіп, үйді жаңа мақсатқа сәйкестендіру жұмыстары жүргізілуі керек.

Жөндеу жұмыстарының нақты көлемі мен құны әзірге белгісіз. Қызметкерлердің ғимаратқа көшіп барған-бармағаны туралы да ақпарат жоқ.

Қаржы министрлігі нысанның қазір Ақпарат және талдау орталығының балансында екенін хабарлады. Оны сату немесе басқа мекемеге беру туралы шешім қабылданбаған.

Зәулім үй неге сатылмады?

Бұған дейін Кәрім Мәсімовтің үйі бастапқыда 1,8 миллиард теңгеге бағаланып, екі рет аукционға шығарылған. Алайда сатып алуға өтінім берушілер болмаған.

Кейін нысанды шамамен 1,6 миллиард теңгеге қайта сатуға әрекет жасалған. Үйді Астана қаласына әлеуметтік мақсатта беру мәселесі де қарастырылды. Бірақ елордалық Білім басқармасы ғимараттың санитарлық талаптарға сәйкес келмейтінін айтып, одан бас тартқан.

Осыдан кейін зәулім үй Арнайы және инклюзивті білім беруді дамыту орталығына берілген еді. Енді ол мемлекеттік мекеме қызметкерлерінің кеңсесіне айналмақ.

Еске салсақ, Кәрім Мәсімов — Қазақстанның бұрынғы премьер-министрі және Ұлттық қауіпсіздік комитетінің экс-төрағасы. 2023 жылғы сәуірде ол мемлекетке опасыздық жасау, билікті күшпен басып алуға әрекеттену және лауазымдық өкілеттіктерін асыра пайдалану баптары бойынша кінәлі деп танылып, мүлкін тәркілеумен бірге 18 жылға бас бостандығынан айырылған. Оған мемлекеттік қызметте өмір бойы қызмет атқаруға тыйым салынған.

Айта кетейік, бұған дейін Кәрім Мәсімовке тиесілі самурай қылышының аукционда сатылғаны туралы жазған едік.

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаев 16 қазанда Орталық коммуникациялар қызметінде өткен брифингте отбасының әл-ауқатын бағалайтын калькулятордың таныстыруына қатысты. Ол жүйенің қалай жұмыс істейтінін өз отбасының мысалында көрсетіп, нәтижесінде калькулятор оны В санатына жатқызды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Министрдің айтуынша, калькулятор бүгін кешке немесе ертең таңертең eGov және eGov Mobile арқылы қолжетімді болады. Оны пайдалану үшін аты-жөнін немесе жеке басын анықтайтын мәліметтерді енгізудің қажеті жоқ.

Асқарбек Ертаев калькулятордың жұмысын көрсету үшін өз отбасының мәліметтерін мысалға алды. Оның айлық табысы – 1,2 миллион теңге, ал жұбайы жұмыс істемейді. Төрт баласының екеуі еңбек етеді. 29 жастағы баласы айына 600 мың, 23 жастағы баласы 400 мың теңге табады. Қалған екі баласы 13 және 4 жаста.

Сондай-ақ калькуляторға Астанадағы екі пәтер енгізілді. Бірінің ауданы – 100, екіншісінікі – 60 шаршы метр. Бұдан бөлек, 2013 жылғы Toyota Camry автокөлігі көрсетілді. Ал жеке кәсіп, жер телімі мен коммерциялық көлік жоқ деп белгіленді.

Осы мәліметтерді есептеген калькулятор министрдің мысалындағы отбасын В санатына, яғни жағдайы жақсы отбасылар қатарына жатқызды.

"Калькуляторға отбасы мүшелері, мүлік пен көлік туралы мәліметтерді енгізіп, әл-ауқатыңызды бағалай аласыз. Есептеу кезінде екі бағыт ескеріледі. Бірі – отбасының материалдық жағдайы, екіншісі – әлеуметтік жағдайы. Яғни асырауындағы адамдар саны, отбасында мүгедектігі бар азаматтардың, зейнеткерлердің немесе диспансерлік есепте тұрғандардың болуы да назарға алынады. Сондықтан отбасының әл-ауқаты тек табысына қарап анықталмайды. Барлығы 59-дан астам көрсеткіш есепке алынады. Калькуляторды бүгін жариялаймыз", – деді еңбек және халықты әлеуметтік қорғау вице-министрі Бақтияр  Жазықпаев.

Министрліктің түсіндіруінше, жүйе отбасының жағдайын тек табысына қарап бағаламайды. Оның баспанасы, көлігі, кәсібі және басқа да мүлкі ескеріледі. Барлығы 59 көрсеткіш бойынша есеп жүргізіліп, отбасылар А, В, С, D және Е санаттарына бөлінеді.

Жаңа тәртіп бойынша әлеуметтік жәрдемақының 14 түрін тағайындағанда отбасының әл-ауқат санаты ескерілмек. Ал қалған 22 төлем бұрынғы тәртіппен сақталады.

Қазақстанда 2027 жылдан бастап әлеуметтік көмекті тағайындау тәртібін өзгерту жоспарланып отыр. Енді жәрдемақының бір бөлігін беру кезінде отбасының табысы, баспанасы, көлігі және басқа да мүлкі ескеріледі. Ал декреттік төлемдер мен әлеуметтік көмектің 22 түрі бұрынғы тәртіппен сақталады. Ақпаратты 16 қазанда Орталық коммуникациялар қызметінде өткен брифингте еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаев мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Отбасылар қандай санаттарға бөлінеді?

Министрдің айтуынша, Отбасының цифрлық картасы арқылы азаматтардың тұрмыс жағдайы бағаланады. Жүйе 59 көрсеткішті есепке алып, отбасыларды бес санатқа бөледі.

А санаты – әл-ауқат деңгейі жоғары отбасылар. Бұл санатты анықтау үшін белгілердің кемінде екеуі қатар болуы қажет. Бір адамға шаққандағы айлық кіріс 356 мың теңгеден басталғанда, жалпы ауданы 120 шаршы метрден асатын бірнеше тұрғын үйі болғанда, ірі бизнес және люкс санатындағы автокөлік болғанда әл-ауқаты жоғары деңгейдегі отбасыға жатады. Ауыл шаруашылығымен айналысатындар үшін 300 гектардан астам ауыл шаруашылығы жерінің болуы да ескеріледі. Бұл санатқа 329 мың немесе 5% үй шаруашылықтары жатады.

В санатын анықтау кезінде отбасының әр мүшесіне шаққандағы айлық табыстың 305 мыңнан 356 мың теңгеге дейін болуы, бір адамға шаққанда 60–120 шаршы метр аумаққа сәйкес келетін бірнеше жылжымайтын мүлік нысанының, премиум санатындағы автокөліктің және орта бизнестің болуы ескеріледі. Сонымен қатар жүк көлігі, ауыл шаруашылығы техникасы және 50–300 гектар аралығындағы жер учаскелері есепке алынады. Министрдің айтуынша, В санатына шамамен 1 млн үй шаруашылығы немесе 16%-ы жатады.

С санаты – әл-ауқат деңгейі қанағаттанарлық отбасылар. Бұл санатқа шамамен 3,2 млн үй шаруашылығы жатады. Олардың жан басына шаққандағы айлық табысы 203 мыңнан 305 мың теңгеге дейін, ал бір адамға шаққандағы тұрғын үй аумағы 40 шаршы метрден асады. Отбасында жеке кәсіпкер немесе шағын кәсіпорын болуы, сондай-ақ бұқаралық сегменттегі автокөлік болуы мүмкін. Ауыл шаруашылығымен айналысатын отбасылар үшін 5–50 гектар аралығындағы ауыл шаруашылығы жерінің болуы да ескеріледі.

Бұл санатқа мұқтаждық критерийлері қолданылмайды. Олар жәрдемақыларды бұрын қалай алып келсе, солай ала береді. Мемлекеттік қолдау шаралары сақталады

D санаты – экономикалық тұрғыдан осал отбасылар. Бұл санатқа шамамен 1,4 млн үй шаруашылығы жатады. Олардың жан басына шаққандағы айлық табысы 51 мыңнан 102 мың теңгеге дейін болуы мүмкін. Сондай-ақ мерзімі өткен несиелері болуы, еңбекке қабілетті отбасы мүшелерінің жұмыс істемеуі және бір адамға шаққандағы тұрғын үй аумағының кемінде 18 шаршы метр болуы ескеріледі. Бұл санатқа да мұқтаждық критерийлері қолданылмайды.

Е санаты – аса мұқтаж отбасылар (128 мың). Табысы жоқ немесе кірісі кедейлік шегінен төмен отбасылар. Олардың меншікті баспанасы болмауы, отбасында еңбекке қабілетті адамның болмауы және несиесі 90 күннен астам мерзімге кешіктірілуі мүмкін.

Қандай жәрдемақылар сақталады?

Министрліктің мәліметінше, республикалық бюджеттен берілетін 36 жәрдемақының 22-сі бұрынғы тәртіппен төленеді. Олардың қатарында ардагерлерге, мүгедектігі бар адамдарға, ядролық сынақтардан зардап шеккендерге және басқа да ерекше әлеуметтік топтарға арналған төлемдер бар.

Ал қалған 14 жәрдемақы отбасының мұқтаждығына қарай тағайындалмақ. Олар С, D және Е санатындағы отбасыларға беріледі. А және В санатындағы отбасыларға бұл төлемдер қарастырылмаған.

 Декреттік төлемдер тоқтай ма?

Жұмыс істеген әйелдерге Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан берілетін жүктілік пен босануға байланысты төлем бұрынғыдай сақталады. Баланы бір жарым жасқа дейін күтуге арналған қор төлеміне де отбасының әл-ауқат санаты әсер етпейді. Ал республикалық бюджеттен төленетін бала тууына байланысты біржолғы жәрдемақыны С, D және Е санатындағы отбасыларға ғана беру көзделіп отыр.

Банк мәліметтерін бермесе не болады?

Отбасының қаржылық жағдайын анықтағанда жалақысы ғана емес, несиелері мен басқа да шығындары ескеріледі. Ол үшін екінші деңгейлі банктермен ақпарат алмасу жүйесі біріктірілмек. Министрлік бұл жұмысты 1 желтоқсанға дейін аяқтауды жоспарлап отыр.

Банк құпиясына жататын мәліметтерді алу үшін отбасының әр мүшесінің келісімі қажет.

"Егер азамат дербес деректерін өңдеуге келісім бермесе, әлеуметтік төлем уақытша тоқтатылады. Оның себебін анықтап, әр жағдайды жеке қараймыз", – деп түсіндірді министрлік өкілі.

Өз санатын қалай білуге болады?

Министрдің айтуынша, отбасының әл-ауқатын алдын ала анықтайтын арнайы калькулятор дайындалған. Оны 16 қазанда eGov және eGov Mobile арқылы қолжетімді ету жоспарланған.

Азамат калькуляторға өз жағдайына қатысты мәліметтерді енгізіп, қай санатқа жатуы мүмкін екенін біле алады. Ал жүйеде қате ақпарат болса, оны eGov жеке кабинетінен тексеріп, тиісті мемлекеттік органға түзетуге өтініш бере алады.

Асқарбек Ертаев өзгерістер бюджетте ақша жетіспегендіктен жасалып жатқан жоқ екенін айтты.

"Бюджетте қаражат жеткілікті. Біздің мақсатымыз – мемлекеттік көмекті шынымен қажет ететін азаматтарға жеткізу. Қазір А санатындағы 77 мың, В санатындағы 475 мың адам әлеуметтік төлем алып отыр. Алдағы уақытта мұқтаж отбасыларға берілетін көмекті күшейту жолдарын қарастырамыз", – деді министр.

Еске салайық, 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап жекелеген мемлекеттік жәрдемақыларды тағайындағанда отбасының материалдық жағдайы ескеріледі. Яғни әлеуметтік көмек тағайындау кезінде отбасының мемлекеттік қолдауға қаншалықты мұқтаж екеніне мән беріледі.

Дегенмен бұл өзгеріс барлық жәрдемақыға бірдей қатысты емес. Жаңа тәртіп заңда көрсетілген әлеуметтік төлем түрлеріне ғана қолданылады.

Қандай қоймалар сұранысқа ие болады, жобалардың экономикасы қалай өзгеруде және инвестиция тарту үшін не қажет? Бұл мәселелер Central Asia Warehouse Summit 2026 саммитінің күн тәртібінде талқыланды. Саммит Орталық Азия нарығына қатысушылар мен халықаралық инвесторларды саланың болашағын зерттеулер мен практикалық тәжірибе негізінде талқылау үшін біріктірді.

Іс-шара 15 қазанда Алматы қаласындағы The Ritz-Carlton қонақ үйінде өтті. IBC Global консалтинг компаниясы жыл сайын ұйымдастыратын саммитке 13 елден 350-ден астам қатысушы жиналды. Олардың қатарында девелоперлер мен қойма иелері, жалға алушылар, логистикалық операторлар, банктердің, инвестициялық қорлардың, халықаралық қаржы институттарының және мемлекеттік органдардың өкілдері болды. Биылғы саммиттің негізгі тақырыбы – “Қазақстанның қойма нарығы: 2026-2027. Енді жалға алушылардың уақыты ма?”.

“Қойма инфрақұрылымын дамыту ішкі сауда, экспорттық жеткізулер және Қазақстанның транзиттік әлеуетін іске асыру үшін маңызды. Инвестиция жұмылдыру үшін жұмыс істеудің болжамды жағдайлары және инфрақұрылымдық әрі әкімшілік мәселелерді жүйелі шешу қажет”, – дейді Kazlogistics Қазақстан көлікшілер одағы Президиумының мүшесі Ерхат Искалиев.

“Қазпошта” жалпы ауданы кемінде 50 мың м² болатын қойма және логистикалық хабтарды кезең-кезеңімен құру жоспарын таныстырды. Нысандар халықаралық жөнелтілімдерді өңдеу, тауарларды тарату және фулфилмент қызметтерін ұйымдастыру үшін еліміздің бірнеше өңірінде орналастырылады. “Қазпошта” АҚ Инфрақұрылымды басқару дирекциясы филиалының басшысы Салтанат Төлекованың айтуынша, компания халық пен бизнеске қызмет көрсету желісін де дамытып келеді.

Саммиттің маңызды оқиғаларының бірі IBC Global компаниясы әзірлеген Орталық Азия қойма нарығының ахуалын бағалайтын, аймақтың төрт еліндегі 100-ден астам компанияның бағалауына негізделген жаңа көрсеткіш – “Орталық Азия қойма нарығының тынысы” зерттеуін таныстыру болды. 

2026 жылдың III тоқсанының қорытындысы бойынша көрсеткіш 100 балдың 48,1 балын құрады. Бейтарап деңгей – 50 балл. Сауалнамаға қатысқандардың 52%-ы бір жылдан кейін сұраныс пен ұсыныс теңеседі деп күтеді. Сонымен қатар девелоперлердің 81%-ы жаңа жобаларды іске қосуды жоспарлап отыр. Дегенмен, жалға алушылар тарапынан сұраныстың әлсіздігі әлі де негізгі шектеуші фактор болып қалуда.

Жаңа қойма нысандарының бизнестің қажеттілігіне сәйкестігі пікіралмасудың басты тақырыптарының біріне айналды. Девелоперлер орналасу орнының, инженерлік жабдықталудың және құрылыс сапасының сұранысқа ықпалын, сондай-ақ, маркетплейстер мен сауда желілерінің талаптарын талқылады.

Шағын және орта бизнеске арналған Light Industrial форматындағы екі кешен таныстырылды. Жиынтық инвестиция көлемі 60 млн АҚШ долларына дейін жететін бұл жобалар – Астанадағы CRED Group компаниясының Business Park AQJOL жобасы және Бішкек маңындағы MEGA UNITS by DSKA кешені. Бұл формат өндіріс, қойма және кеңсе қызметтерін бір жерде ұйымдастыруға мүмкіндік беретін, ортақ инфрақұрылым мен қызмет көрсету жүйесі бар автономды блоктарды қамтиды.

Қазақстанда ірі жалға алушыларға арналған ауқымды қойма кешендері салынып жатыр. Солардың бірі – халықаралық девелопер Griffin Partners Еуразиялық даму банкінің қолдауымен жүзеге асырып жатқан "Griffin Логопарк Алматы" жобасы. Кешеннің жалпы ауданы 125 мың м²-ден асады.

IBC Global компаниясы Қазақстандағы А класты қоймалардың ірі меншік иелері рейтингінің нәтижелерін де жариялады. Іріктеуге қатысқан 30 компанияның ішінен Continental Logistics, Focus Logistics, Imagine Apple Logistics, Mercury Solutions және “Еуразиялық Логистикалық Парк” жеңімпаз атанды. Олардың жиынтық қойма портфелі шамамен 400 мың м² құрайды.

“Еуразиялық Логистикалық Парк” “Жыл жаңалығы” номинациясы бойынша марапатталды. Ал Sky Logistics Corporation BREEAM стандарты бойынша сертификатталған кешені үшін жаңа экологиялық номинацияда жеңіске жетті.

Бағдарламаның практикалық бөлімі қойма құрылысының экономикасына арналды. Standart жобалау бюросының, “Техностиль” компаниялар тобының, жиһаз және үйге арналған тауарлар гипермаркеттер желісі Hoff пен сөре жүйелерін өндіруші AVETO компаниясының өкілдері құрылыстың құнына, энергия тиімділігіне және технологиялық жабдықталуға әсер ететін шешімдерді қарастырды. Қатысушылар бастапқы инвестицияларды ғана емес, нысанды болашақта пайдалану шығындарын да бірге бағалау қажеттігін атап өтті.

Кадрлар нарығындағы жағдайды саммиттің аналитикалық және ақпараттық серіктесі hh.kz таныстырды. 2026 жылдың бірінші жарты жылдығындағы шолуға сәйкес, “Көлік, логистика, тасымалдау” сегментінде бір бос жұмыс орнына 6,7 түйіндемеден келеді. Сонымен бірге ұсынылатын медианалық жалақы бір жылда 16,4%-ға өскен. Ozon, Facility Management Central Asia және ALT University компанияларының өкілдері үміткерлер санының жеткілікті болуы біліктілік мәселесін толық шешпейтінін, сондай-ақ, практикалық оқыту мен еңбек жағдайларының маңызын талқылады.

Қаржы сессиясында банктердің, даму институттарының және инвесторлардың өкілдері жобаларға қойылатын талаптарды, қарыз қаржысының құнын және валюталық тәуекелдерді қарастырды. ЕҚДБ мен Еуразиялық даму банкінің өкілдері қатысқан талқылауларда қаржыландыру шарттары, инвестициялық қорлардың даму мүмкіндігі және дайын қойма нысандарымен жасалатын мәмілелер мәселелері көтерілді.

Саммит IBC Global компаниясының Орталық Азиядағы қойма нарығын дамыту болжамын таныстырумен аяқталды.

“Орталық Азияның қойма нарығы қалыптасу мүмкіндігін ғана талқылайтын кезеңнен өтті. Бүгінде нарыққа қатысушылар тек даму туралы емес, оны шектейтін факторлар туралы да ашық айтады. Нарықтың кемелденуі дәл осылай көрінеді”, – деп атап өтті IBC Global компаниясының басқарушы серіктесі Станислав Ахмедзянов.

CAWS 2026 серіктестерінің қатарында Business Park AQJOL, Standart жобалау бюросы, Griffin Partners, “Техностиль” компаниялар тобы, MEGA UNITS by DSKA, “Дордой” қауымдастығы, “А-Сталь Азия”, Facility Management Central Asia және AVETO компаниялары болды. Саммиттің аналитикалық және ақпараттық серіктесі – hh.kz.

Саммит “Атамекен” Ұлттық кәсіпкерлер палатасының, Almaty Invest ұйымының, Қазақстан логистер клубының және “Метрикон” ақпараттық цифрлық платформасының қолдауымен өтті.

Биыл Қазақстанда қараша айы әдеттегіден жылы болады. “Қазгидромет” мамандарының болжамына сүйенсек, күздің соңғы айында ауа температурасы ел аумағында қалыпты көрсеткіштен шамамен 2 градусқа жоғары болмақ. Алматыда күн 23 градусқа дейін жылынса, Астанада қар жауып, боран соғуы мүмкін. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Синоптиктердің мәліметінше, қарашада республиканың басым бөлігінде жауын-шашын мөлшері әдеттегі деңгейде сақталады. Алайда солтүстік, шығыс және оңтүстік-шығыстағы бірқатар өңірде жаңбыр мен қар көбірек жаууы мүмкін.

Атап айтқанда, Солтүстік Қазақстан және Шығыс Қазақстан облыстарында, Павлодар облысының басым бөлігінде жауын-шашын мөлшері қалыпты деңгейден жоғары болады деп күтіліп отыр.

Сондай-ақ Батыс Қазақстан, Қостанай және Ақмола облыстарының солтүстік бөлігінде, Ақтөбе облысының қиыр солтүстігінде де жаңбыр мен қар жиі жаууы ықтимал.

Алматы облысының оңтүстік-шығыс бөлігінде, Жетісу облысының оңтүстік-шығыс жартысында, сондай-ақ Абай облысының солтүстік-шығысы мен оңтүстік-шығысында да жауын-шашын әдеттегіден мол болады деген болжам бар.

Елдің басым бөлігінде қарашаның орташа ауа температурасы 0 мен -5 градус аралығында болады. Ал оңтүстік және оңтүстік-батыс өңірлерде +1 мен +9 градус аралығында сақталады. Оңтүстік-шығыстағы таулы аймақтарда орташа температура 0 мен -5 градус шамасында болады.

Алматыда күн 23 градусқа дейін жылынады

Синоптиктердің болжамы бойынша, Алматыда қарашаның орташа температурасы +5,4 градус болады. Бұл әдеттегі көрсеткіштен 2,5 градусқа жоғары. Қалада жауын-шашын да жылдағыдан көбірек түсуі мүмкін.

Айдың басында күндіз ауа температурасы +23 градусқа дейін көтеріледі. Ал қарашаның ортасында күн суытып, температура -3 пен +2 градус аралығында болады. Ай соңына қарай қайта жылып, күндіз +10...+15 градусқа жетуі ықтимал.

Сондай-ақ қалада жаңбыр, қар, тұман және көктайғақ күтіледі. Желдің екпіні секундына 15 метрге дейін жетуі мүмкін.

Астанада қар жауып, боран соғады

Елордада қарашаның орташа температурасы -3,6 градус болады деп болжанып отыр. Әдетте бұл көрсеткіш -5,2 градус шамасында. Жауын-шашын мөлшері қалыпты деңгейде, яғни 29 миллиметр шамасында болады.

Айдың алғашқы күндері ауа температурасы күндіз 0 мен +5 градус аралығында болса, алғашқы онкүндіктің соңына қарай +8 градусқа дейін жылынады.

Алайда қарашаның соңында күндіз -8 градусқа дейін суытып, түнде аяз -15 градусқа жетуі мүмкін. Елордада қар жауып, боран соғуы ықтимал. Сондай-ақ тұман түсіп, көктайғақ болады. Кей күндері желдің жылдамдығы секундына 15–20 метрге дейін күшейеді.

Шымкентте күн 22 градусқа дейін жылынады

Шымкентте қараша айының орташа температурасы +8,7 градус болады. Бұл қалыпты көрсеткіштен 2,6 градусқа жоғары.

Ай басында күндіз ауа температурасы +22 градусқа дейін жетуі мүмкін. Қарашаның ортасында күн суытқанымен, кейінгі онкүндікте қайта жылып, температура +20 градусқа дейін көтеріледі.

Қалада жаңбыр, қар аралас жаңбыр, тұман және көктайғақ болжанып отыр. Желдің екпіні кей уақытта секундына 15 метрге дейін жетуі мүмкін. Жауын-шашын мөлшері қалыпты деңгейде, шамамен 74 миллиметр болады.

Премьер министр Олжас Бектенов қатысқан жиналыста 200-ден астам азамат мемлекеттік жәрдемақыдан өз еркімен бас тартқаны анықталды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Жиында әлеуметтік көмекті нақты мұқтаж азаматтарға бағыттау және еңбек заңнамасының сақталуын бақылау мәселелері қаралды. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің мәліметінше, 2025 жылы 480 мыңнан астам мұқтаж отбасының әл-ауқаты жақсарған. Ал 2026 жылдың басынан бері тағы 464 мыңнан астам отбасы әл-ауқаты жоғары санатқа ауыстырылған.

“Әл-ауқаты жоғары азаматтарға қатысты әкімдіктермен бірлесіп, үй шаруашылықтары деректерін тексеру жұмыстары жүргізілді. Бұл санаттағы азаматтар үшін өзгерістер әлеуметтік жәрдемақылардың барлық 36 түрінің тек 14-іне қатысты болады. Қалған 22 түрі бойынша қолданыстағы төлем тетіктері өзгеріссіз сақталады. Көмекке мұқтаж азаматтар үшін мемлекеттік қолдаудың қолданыстағы тәртібі толық көлемде сақталатыны атап өтілді”, – деп мәлімдеді Премьер министрдің ресми ақпарат ресурсы.

Үкімет қазір SMS-хабарламалар жіберу нәтижесінде 200-ден астам азамат әлеуметтік көмекке мұқтаж болмағандықтан, жәрдемақы алудан бас тартатынын мәлімдеді.

“Осы бағытта Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі eGov Mobile қосымшасына енгізілетін жәрдемақыдан ерікті түрде бас тарту сервисінің жаңа жобасын таныстырды. Оның көмегімен әлеуметтік жәрдемақы алатын тұрмысы жоғары азаматтар мемлекеттік органдарға бармай-ақ, онлайн режимде төлемдерден өз еркімен бас тарта алады”, – деп жазды Премьер министрдің ресми ақпарат ресурсы.

Қазақстанда 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап бірқатар мемлекеттік жәрдемақыны тағайындау тәртібі өзгереді. Үкіметтің 2026 жылғы 5 қазандағы №870 қаулысына сәйкес, әлеуметтік төлемдерді тағайындағанда отбасының материалдық жағдайы ескеріледі.

Жаңа тәртіп бала туғанда берілетін біржолғы жәрдемақыны, бала бір жарым жасқа толғанға дейінгі күтіміне байланысты мемлекеттік төлемді және төрт немесе одан көп баласы бар отбасылардың ай сайынғы жәрдемақысын қамтиды. Отбасылардың әл-ауқат деңгейін бағалау үшін “Отбасының цифрлық картасы” қолданылады. Бұл жүйе азаматтардың әлеуметтік жағдайын кешенді түрде саралап, мемлекеттік қолдауға қаншалықты мұқтаж екенін анықтауға мүмкіндік береді.

Отбасылар C, D және E санаттарына қалай бөлінеді?

• C санаты – тұрмысы тұрақты отбасылар. Бұл топқа табысы орташа, күнделікті қажеттіліктерін өтеуге мүмкіндігі бар, әлеуметтік жағдайы бірқалыпты отбасылар жатады.
• D санаты – қаржылық қиындықтарға тап болған отбасылар. Олардың табысы төмен болуы, тұрақты жұмысы немесе жеке баспанасы болмауы мүмкін. Сондай-ақ несие төлемдерін кешіктіруі және тұрмысына әсер ететін өзге де қаржылық мәселелері ескеріледі.
• E санаты – мемлекет көмегіне бірінші кезекте мұқтаж отбасылар. Бұл санатқа көбіне бірнеше әлеуметтік қиындықты қатар бастан кешіріп отырған отбасылар кіреді. Мәселен, табысы кедейлік шегінен әлдеқайда төмен, тұрақты жұмысы, баспанасы, мүлкі мен жинағы жоқ, сондай-ақ мерзімі өткен несиелері бар отбасылар осы топқа жатқызылуы мүмкін.

Ал А мен В санатына кімдер жатады?

Ведомствоның мәліметіне сүйенсек, А және В санаттарына материалдық жағдайы жоғары отбасылар жатады. Олардың қатарына қосылу үшін тек жоғары табыс табу жеткіліксіз. Одан бөлек отбасының баспанасы, көлігі, кәсібі және басқа да мүлкі бірге есепке алынады.

• А санаты – өте ауқатты отбасылар;
• В санаты – ауқатты отбасылар;

Мәселен, жоғары санатқа жатудың негізгі көрсеткіштердің бірі – отбасының әр мүшесіне шаққандағы қаржылық қамтамасыз етілу деңгейінің ең төменгі күнкөріс деңгейінен кемінде жеті есе жоғары болуы керек екен. Бұл шамамен 350 мың теңгеден басталады. Сонымен қатар отбасы мүшелерінің әрқайсысына шаққанда 120 шаршы метрден басталатын бірнеше тұрғын үйдің болуы да ескеріледі. Бұдан бөлек, қымбат көліктер, коммерциялық ғимараттар, жеке кәсіп, ірі жер телімдері назарға алынады.

Дегенмен азаматтың жеке пәтері немесе көлігі болса, ол бірден ауқатты деп танылмайды. Сол сияқты отбасының табысы жоғары болғанымен, оның несиелері мен басқа да қаржылық міндеттемелері есепке алынады.

Министрлік отбасының жағдайын анықтау үшін мемлекеттік ақпараттық жүйелердегі мәліметтер пайдаланылатынын атап өтті. Атап айтқанда, отбасы мүшелерінің қайда жұмыс істейтіні, қанша табыс табатыны, қандай мүлкі бар екені, кәсіпкерлікпен айналысатыны және жеке қосалқы шаруашылығы туралы ақпарат қаралады.

Айта кетейік, отбасының қай санатқа жататыны бір ғана көрсеткішпен шешілмейді.

Қазір Қазақстанда көпбалалы отбасыларға арналған мемлекеттік жәрдемақы табыс деңгейіне қарамастан беріледі. Төрт және одан көп баласы бар, заңда белгіленген талаптарға сәйкес келетін отбасылар бұл төлемді алуға құқылы.

2026 жылы төрт баласы бар отбасылар ай сайын 69 330 теңге, бес баласы барлар 86 673 теңге, ал алты баласы барлар 104 017 теңге алады. Жеті баласы бар отбасылар үшін жәрдемақы мөлшері 121 360 теңге болып белгіленген.

Алматыда Яндекс такси жүргізушісі жолаушы қызды сапар кезінде ұрып-соққан. Онымен қоймай балағат сөздер айтып, көліктен шығармай қойған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Көлікті тоқтатып,  қызға тиіспек болған

Аталған жағдай туралы жолаушы қыз Threads парақшасында жазды.

Қыздың айтуынша, оқиға биыл 15 қазанда кешкі сағат 19:20 шамасында болған. Ол құрбысымен бірге таксиге отырған. Алатау көшесінің бойымен келе жатқанда, алғашқы аялдамада құрбысы түсіп қалып, қыз көлікте жалғыз қалған.

“Осыдан кейін жүргізуші қазақша такси туралы естіген-естімегенімді сұрады. Білмейтінімді айттым. Ол дөрекі сөйлеп, телефонымды өшіруді талап етті. Сосын: “Қорқасың ба менен? Өшір дедім ғой, әңгіме бар” деді. Сосын өзімнің қазақ екенімді және Алматыда 20 жылдан бері тұратынымды айттым. Ал жүргізуші балағат сөздер айтып, агрессивті әрекет етті. Менен “жолақысын қолма-қол төлейсің бе әлде аударыммен бе” деп сұрады. Ал мен “жеткен соң төлеймін” деп айттым”, – деп жазды жолаушы. 

Қыздың айтуынша, үйіне 3–4 шақырым жол қалғанда жүргізуші сапарды аяқтап тастаған. Сосын қыз жолақыны төлемей кетуі мүмкін деп күдіктенгенін айтқан. Кейін Alma City тұрғын үй кешенінің маңына тоқтап, артқы орындықта отырған қызға бұрылып, тиіспек болған.

“Көліктің есігін ашуға тырыстым, бірақ бірден аша алмадым. Екінші рет әрекет жасағанда есік ашылып, көліктен шығып қаштым. Жолдың бойымен жүгіре жөнелдім. Ол артымнан “Мал, тоқта!” деп айғайлады. Бірақ мен қауіпсіздігім үшін қорқып, қаша бердім”, – деп жазды қыз  желіде.

Қыздың айтуынша, әпкесіне апара жатқан сыйлықтары салынған пакет таксиде қалып қойған. Ол жүргізушіні танитын немесе оқиғаға қатысты ақпараты бар адамдардан көмек сұрады.

Қыз Yandex Go қызметінен болған жағдайды тексеріп, жүргізушінің жеке басын анықтап, тиісті шара қолдануды талап етті.

Яндекс компаниясы не жауап берді?

Аталған жағдайға қатысты Stan.kz тілшісі Яндекс Такси компаниясынан мән-жайды сұрады. Олар жағдайдан хабардар екенін, қазір тексеріс жүріп жатқанын мәлімдеді. 

“Пайдаланушы қолдау қызметіне хабарласты. Біз оқиғаның мән-жайын анықтау үшін ішкі тексерісті бастадық. Тексеру жүріп жатқан уақытта жүргізушінің сервис арқылы тапсырыс алу мүмкіндігі шектелді. Тексеріс аяқталғанға дейін ол сервис арқылы жолаушыларды тасымалдай алмайды”, – делінген жауапта. 

Компания тексеріс аяқталған соң тиісті шара қабылданатынын айтты. 

“Оқиғаның мән-жайын анықтауды жалғастырамыз және тексеріс нәтижесіне қарай тиісті шара қабылдаймыз. Сонымен қатар құқық қорғау органдарына жан-жақты көмектесуге және Қазақстан заңнамасына сәйкес ресми сұрау аясында барлық тиісті ақпаратты ұсынуға дайынбыз”, – делінген жауапта. 

Айта кетейік, бұған дейін Алматыда 15 жастағы қыз такси жүргізушісінің әрекетінен шошып қалғаны туралы жазған едік. 

Қазақстанда қызметкердің жақын туысы қайтыс болғанда, жұмыс орнынан біржолғы материалдық көмек алуға құқығы бар. Мұндай қолдау әсіресе мемлекеттік органдарда, бюджеттік мекемелерде және квазимемлекеттік секторда кеңінен қарастырылған. Дегенмен төлем мөлшері мен оны алу шарттары барлық жерде бірдей емес. Әдетте төлем жұмыс берушінің өз қаражатынан немесе кәсіподақ ұйымы арқылы төленеді. Stan.kz тілшісі қай салада қанша ақша берілуі мүмкін екенін анықтап көрді.

Мектеп қызметкерлеріне 86 мың теңгеден астам көмек қарастырылған

Астана қаласында білім беру ұйымдары қызметкерлерінің әлеуметтік қолдауына қатысты арнайы келісім бар. Білім басқармасы мен білім қызметкерлерінің кәсіподағы арасындағы 2026–2028 жылдарға арналған өңірлік келісімде қызметкердің жақын туысы қайтыс болған жағдайда материалдық көмек көрсету қарастырылған.

Құжатта мұндай көмектің мөлшері 20 айлық есептік көрсеткіш (АЕК) деп белгіленген. 2026 жылы бір АЕК 4 325 теңге болғандықтан, бұл 86 500 теңгеге тең. Келісімде ата-анасы, баласы, жұбайы, бауырлары, ата-әжесі мен немересі қайтыс болған жағдайлар қамтылған. Дегенмен көмек үнемделген қаражат есебінен беріледі.  

Аурухана қызметкерлеріне қанша ақша беріледі?

Денсаулық сақтау саласында да қызметкерлерге материалдық көмек көрсету тетіктері бар.

2026–2028 жылдарға арналған денсаулық сақтау саласындағы әлеуметтік әріптестік туралы келісімде кәсіподақ мүшелеріне қызметкердің, оның отбасы мүшелерінің немесе жақын туыстарының қайтыс болуына байланысты материалдық көмек бөлуді қарастыру көзделген.

Мысалы, А.Н. Сызғанов атындағы Ұлттық ғылыми хирургия орталығының 2024–2027 жылдарға арналған ұжымдық шартында қызметкердің жақын туысы қайтыс болғанда 10–50 АЕК көлемінде көмек көрсету қарастырылған. 2026 жылғы АЕК-пен есептегенде бұл 43 250–216 250 теңге аралығына сәйкес келеді. Алайда бұл жерде де төлем ұйымның қаражаты болған жағдайда берілетіні көрсетілген.

Теміржолшыларға 302 мың теңгеге дейін көмек берілуі мүмкін

Теміржол саласында да мұндай қолдау қарастырылған. "Қазақстан темір жолы" ұлттық компаниясының 2024–2026 жылдарға арналған ұжымдық шартында теміржолшыларға берілетін әлеуметтік көмек мөлшері нақтыланған. Бұл туралы "Қазақстан теміржолшысы" басылымына "Қазкөліккәсіп" ҚБ төрағасының орынбасары Жұпарбек Сәбитов хабарлады. Оның айтуынша, қызметкердің ата-анасы, жұбайы немесе баласы қайтыс болған жағдайда, жерлеуге 50-ден 70 АЕК-ке дейін материалдық көмек төленеді. 2026 жылғы АЕК мөлшерімен есептегенде бұл 216 250–302 750 теңге болады.

Энергетика саласында да көмек қарастырылған

"Алматы электр станциялары" АҚ-ның 2025–2028 жылдарға арналған ұжымдық шартында қызметкердің жақын туысы қайтыс болған жағдайда материалдық көмек көрсету көзделген. Құжатта жұбайы, балалары, ата-анасы, туған немесе жартылай туған бауырлары, әпке-сіңлілері мен немерелері қамтылған. Компанияның ресми мәліметінде төлем мөлшері 2025 жылғы 1 шілдеден бастап ұлғайтылғаны айтылған. Алайда ашық жарияланған ақпаратта нақты сома көрсетілмеген.

Мұнай-газ және қорғаныс өнеркәсібінде қандай тәртіп бар?

Мұндай көмек тек бюджет саласымен шектелмейді. "Қазгермұнай" компаниясының 2025–2027 жылдарға арналған ұжымдық шартында да қызметкердің жақын туысы қайтыс болған жағдайда материалдық көмек көрсету мәселесі қарастырылған. Алайда ашық жарияланған мәліметте нақты төлем мөлшері көрсетілмеген.

Ал "Семей инжиниринг" кәсіпорнының ресми хабарламасында кәсіподақ комитеті қызметкерлерге қолданыстағы ұжымдық шарт аясында өтініш пен растайтын құжаттар негізінде материалдық көмек көрсететіні жазылған. Дегенмен жақын туысы қайтыс болған жағдайға арналған жеке төлем сомасы ашық жарияланымда нақтыланбаған.

Бұл мысалдар мұнай-газ және қорғаныс өнеркәсібі кәсіпорындарында да әлеуметтік қолдау тетіктері бар екенін көрсетеді. Бірақ нақты сома мен төлемнің міндеттілігі әр ұйымның құжатына байланысты.

Жоғары оқу орны қызметкерлеріне екі түрлі көмек қарастырылған

Жоғары оқу орындарында да қызметкердің жақыны қайтыс болған жағдайда материалдық көмек көрсету тәртібі бар. Мысалы, Қазақ ұлттық өнер университетінің 2024 жылы бекітілген ережесінде мұндай көмек 100 мың теңге деп белгіленген. Алайда төлем университеттің қаржылық жағдайына байланысты азайтылуы мүмкін және оны беру әкімшіліктің міндеті емес, құқығы ретінде көрсетілген.

Ал әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің "Парасат" кәсіподағының сайтында қызметкердің жұбайы, ата-анасы немесе баласы қайтыс болғанда 30 мың теңге көмек қарастырылған.

 Д. Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университетінің ресми сайтында жарияланған әлеуметтік кепілдіктер туралы ақпаратқа сәйкес, қызметкердің ата-анасы, жұбайы немесе баласы қайтыс болған жағдайда әкімшілік тарапынан кемінде 10 АЕК материалдық көмек қарастырылған.

2026 жылғы есеппен бұл 43 250 теңгеге тең. Бұған қоса, аталған университетте кәсіподақ мүшелеріне осындай жағдайда 8 АЕК, яғни 34 600 теңге көлемінде көмек көрсетіледі. Кәсіподақ төлеміне қатысты талаптардың ішінде ұйым мүшесі болу мерзімі де бар: жарияланған ережеде кемінде бір жыл мүшелік ету шарты көрсетілген.

Qarmet қызметкерлеріне 170 мың теңгеге дейін төленуі мүмкін

Металлургия саласында да жақын туысынан айырылған қызметкерлерге материалдық қолдау көрсету тәжірибесі бар. Qarmet компаниясының 2025–2027 жылдарға арналған ұжымдық шартында қызметкердің жақын туыстарын жерлеуге байланысты 170 мың теңгеге дейін көмек қарастырылған.

Қазмедиа орталығы қызметкерлеріне 432 500 теңге төленуі мүмкін

"Қазмедиа орталығы" басқарушы компаниясының 2026–2028 жылдарға арналған ұжымдық шартында қызметкердің жақын туысы қайтыс болған жағдайда бір реттік материалдық көмек қарастырылған. Құжатта төлем мөлшері 100 АЕК деп көрсетілген. 2026 жылғы есеппен бұл 432 500 теңге болады. Көмек қызметкердің жұбайы, балалары, ата-анасы немесе туған және жартылай туған бауырлары қайтыс болған жағдайда беріледі. Қызметкер оқиға болған күннен бастап үш ай ішінде жазбаша өтініш беріп, қайтыс болу туралы куәлік сияқты растайтын құжаттарды ұсынуы керек. Ұжымдық шартта сынақ мерзіміндегі қызметкерлерге мұндай материалдық көмек берілмейтіні де көрсетілген. Бұл – ұйымның ұжымдық шартында төлем мөлшері нақты белгіленген мысалдардың бірі. 

ТЖМ министрлігінің қызметкерлеріне 425 мың теңге қарастырылған Төтенше жағдайлар министрлігінің 2026 жылғы 10 қыркүйектегі №345 бұйрығымен бекітілген нұсқаулықта азаматтық қорғау органдары қызметкерлеріне, мемлекеттік қызметшілеріне және әскери қызметшілеріне материалдық көмек көрсету тәртібі белгіленген.

Құжаттың 5-тарауы, 9-тармағының 1) тармақшасында жақын туысы, жұбайы немесе жекжаты қайтыс болған жағдайда қызметкерге бес ең төменгі жалақы мөлшерінде көмек көрсету қарастырылған.

2026 жылы ең төменгі жалақы 85 мың теңге болғандықтан, төлем мөлшері 425 мың теңгеге тең. Дегенмен бұл тәртіп министрліктің тиісті санаттағы қызметкерлеріне ғана қатысты, оны барлық мемлекеттік қызметшіге ортақ төлем деп түсінуге болмайды.

Ақшаны жұмыс беруші төлей ме, әлде кәсіподақ па?

Мұнда екі түрлі тетік бар. Алғашқысы – жұмыс берушінің қаражатынан берілетін материалдық көмек. Мұндай төлем ұйымның ұжымдық шартында бекітілуі мүмкін. Мысалы, "Қазмедиа орталығының" ұжымдық шартында нақты мөлшер көрсетілген.

Екіншісі – кәсіподақтың жеке материалдық көмегі. Кәсіподақ мүшелері белгіленген тәртіппен өтініш беріп, қайтыс болу фактісін растайтын құжаттарды ұсыну арқылы қаржылай қолдау сұрай алады.

Мысалы, Қазақстандық оқу-ағарту, ғылым және жоғары білім қызметкерлерінің салалық кәсіподағының ережесінде де кәсіподақ мүшесіне жақын туысы қайтыс болған жағдайда материалдық көмек беру қарастырылған. Алайда кәсіподақтың төлемі мен жұмыс берушінің төлемі бір нәрсе емес. Олардың қаржыландыру көзі, сомасы және берілу талаптары бөлек болуы мүмкін. Сондықтан қызметкер екі ұйымға да жүгініп, қандай көмек алуға құқылы екенін анықтағаны жөн.

Жақыны қайтыс болған қызметкерге басқа қандай жеңілдіктер қарастырылған?

Қазақстан Республикасының Еңбек кодексінде де осы жағдайға қатысты норма бар. Кодекстің 97-бабының 3-тармағына сәйкес, жақын туыстары, жұбайы немесе заңда көрсетілген жекжаттары қайтыс болған кезде жұмыс беруші қызметкерге күнтізбелік бес күнге дейін жалақы сақталмайтын демалыс беруге міндетті.

Материалдық көмек алу үшін не істеу керек?

Қызметкердің жақыны қайтыс болған жағдайда алдымен жұмыс орнындағы кадр бөліміне немесе кәсіподақ комитетіне жүгінгені дұрыс. Қажетті құжаттар тізімі: 

Жазбаша өтініш – ұйым басшысының атына. Қайтыс болғаны туралы куәлік Туыстықты растайтын құжат (мысалы, туу туралы куәлік немесе неке туралы куәлік, егер туыстық қатынас басқа деректерден анықталмаса) Кей ұйымдар өтініш беру мерзімін де белгілейді. Әдетте үш айлық мерзім ішінде өтініш жазу шарт.

Заңгер не дейді?

Заңгер Қуат Ауғанбектің айтуынша, мемлекеттік органдардың кейбір санаттағы қызметкерлеріне қатысты материалдық көмек көрсету тәртібі арнайы нормативтік актілермен реттеледі.

"Үкіметтің 2001 жылғы 29 тамыздағы №1127 қаулысымен бекітілген қағидалардың 8-тармағында қызметкердің жақын туыстары, жұбайы немесе жекжаттары қайтыс болған жағдайда материалдық көмек көрсету көзделген. Ал 11-тармаққа сәйкес, мұндай көмек қызметкердің жазбаша өтініші немесе тиісті комиссияның қорытындысы негізінде рәсімделеді. Одан бөлек кей мекемелердің алдын ала рәсімделген ішкі жарғылары мен акттерін де арнайы бекітілген ереже бар. Сол ережеге сай басшылық әрекет етеді. Алайда бұл барлық мемлекеттік қызметшіге автоматты түрде бірдей сома төленеді дегенді білдірмейді. Әр қызметкердің мәртебесі мен оған қолданылатын нормативтік талаптарды жеке қарау керек. Өтінішті қайғылы жағдай болған күннен бастап екі ай ішінде беру қажет", — дейді заңгер. 

Қорыта айтқанда, материалдық көмек қарастырылған. Бірақ қызметкер көмек алу мүмкіндігін анықтау үшін жұмыс орнындағы кадр бөліміне немесе кәсіподақ комитетіне жүгініп, өзіне қолданылатын талаптарды нақтылағаны жөн.

Қазақстанда пластикалық хирургтардың орташа айлық жалақысы 2,1 миллион теңгеге жеткен. Бұл көрсеткішпен олар елдегі ең жоғары жалақы алатын дәрігерлер арасында екінші орынға шықты. Бірінші орында жақ-бет хирургтары тұр. Олардың орташа жалақысы 2,4 миллион теңгені құрайды. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Ұлттық статистика бюросының негізгі мамандықтар мен лауазымдар бойынша жалақы мөлшеріне қатысты есебіне сәйкес, 180-нен астам дәрігерлік мамандықтың ішінде пластикалық хирургтар екінші орынға жайғасқан.

Бірінші орында жақ-бет хирургтары тұр. Олардың орташа есептелген айлық жалақысы 2,4 миллион теңгені құрайды. Ал үшінші орынға айына шамамен 1,3 миллион теңге алатын цитопатология мамандары орналасқан.

Ең жоғары жалақы алатын дәрігерлердің алғашқы ондығына төтенше жағдайлар мен апаттар медицинасының дәрігерлері, күйік емдейтін мамандар, кардиологтар, рентгенхирургтар, кардиохирургтар және ангиохирургтар да кірген. Олардың орташа айлық жалақысы 729 мыңнан 864 мың теңгеге дейін жетеді.

Маңызды ескерту: Зерттеу нәтижелеріне кәсіпорындарды іріктеу әдісі әсер етуі мүмкін. Статистика бюросы ірі кәсіпорындардың барлығын, ал орта және шағын кәсіпорындардың бір бөлігін қамтыған. Сонымен қатар зерттеуге қызметкерлердің бәрі бірдей қатыспайды. Мәселен, штатында 5 мың адам жұмыс істейтін кәсіпорында әрбір жүзінші қызметкер ғана зерттелуі мүмкін. Сондықтан рейтингтегі көрсеткіштерді белгілі бір мамандықтағы барлық дәрігердің нақты орташа жалақысы деп қабылдауға болмайды.

2025 жылғы көрсеткіштермен салыстырғанда да айтарлықтай айырмашылық бар. Ол кезде ең жоғары орташа жалақы кардиохирургтарға тиесілі болып, шамамен 1 миллион теңгені құраған. Ал жақ-бет және пластикалық хирургтар ең жоғары жалақы алатын жүз маманның қатарына да кірмеген. Олардың орташа айлығы 500 мың теңгеден аспаған.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстандағы басшылар мен қатардағы қызметкерлердің орташа жалақы мөлшері туралы жазған едік.

Ақтөбе облысында тасымалдаушылардан пара алған Көлік бақылау инспекциясының қызметкері сотталды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Бас прокуратураның ақпаратына сәйкес, инспектор жүк көліктерінің еш кедергісіз өтуіне жағдай жасап, сол үшін тасымалдаушыдан бірнеше рет ақша алған. Оның заңсыз алған қаражатының жалпы сомасы 170 мың теңге болған.

Сот инспекторды кінәлі деп танып, оған 5,5 миллион теңге айыппұл салды. Сондай-ақ ол мемлекеттік қызметте лауазым атқару құқығынан өмір бойына айырылды.

Бұдан бөлек, прокурордың өтінішхаты негізінде Көлік бақылау инспекциясына қатысты жеке қаулы шығарылды.

Сот үкімі заңды күшіне енді.

Еске салайық, бұған дейін Астанада білім саласының шенеунігі балабақшаны аттестаттаудан өткізуге көмектескені үшін кәсіпкерден микротолқынды пеш пен планшет алғаны хабарланған еді. Сот оған 10 миллион теңгеден астам айыппұл салды. Пара берген кәсіпкер де жауапқа тартылды.

Ормуз бұғазында ирандықтардың мұнайдың әлем бағасына әсер етуі үшін жасалған шабуылдан кейін су бетінде айфондар мен басқа тауарлар қалқып шыққаны байқалды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Араб басылымдары Ормуз бұғазында қалқып жүрген iPhone смартфондары мен басқа да тауарлардың видеосын жариялады. Мәліметке сәйкес, кадрлар Иранның осы стратегиялық сауда жолында коммерциялық кемелерге жасаған соңғы шабуылдарынан кейін түсірілген.

Видеодан су бетінде қалқып жүрген контейнерлер мен жан-жаққа шашылған заттарды көруге болады. Оларды шағын қайықтардағы адамдар жинап жүр. Сондай-ақ қайықтардың біріне смартфондардың жаңа үлгілері салынған қораптар тиелген.

Бұл кадрлар Иран Ормуз бұғазында 2500 контейнері бар кемені суға батырғанын мәлімдегеннен бір күн өткен соң тарады. Иран тарапының айтуынша, кеме "қауіпті бағытта" минаға жарылған. Ал Reuters агенттігі теңіз саласындағы дереккөздерге сілтеме жасап, Сингапурдың GFS Pride контейнер кемесі оқ-дәрінің тікелей соққысынан және одан кейін шыққан өрттен суға батқанын хабарлады. Экипаждың 21 мүшесінің барлығы аман-есен эвакуацияланған.

Ұлыбританияның теңіз сауда операциялары орталығының (UKMTO) және қауіпсіздік күштерінің мәліметінше, соңғы күндері Ормуз бұғазында Иранның кемелерге жасаған шабуылдары күрт көбейген. Шабуыл саны соғыс басталғалы бері рекордтық деңгейге жеткен. Ирандағы дереккөздердің хабарлауынша, Тегеран әлемдік мұнай бағасын жоғары деңгейде ұстап тұру және АҚШ-тағы аралық сайлауға ықпал ету мақсатында шабуылдарды күшейтудің жаңа стратегиясын қабылдаған.

Сонымен қатар шиеленіс Баб-эль-Мандеб бұғазы аймағына да тараған. Сауд Арабиясы хуситтердің ұшқышсыз ұшу аппараттары арқылы жасаған жаңа шабуылдарының бетін қайтарғанын мәлімдеді. Эр-Риядтың хабарлауынша, Йемендегі көтерілісшілердің соңғы соққыларынан кемінде 19 адам қаза тапқан. Сауд Арабиясы Иранды келіссөздердегі ұстанымын нығайту үшін аймақтағы шиеленісті күшейтіп отыр деп айыптады.

Еске сала кетейік, Трамп пен Путин Ресейдің АҚШ пен әлемдік нарыққа миллиондаған тонна дизель отынын жеткізуіне келісті. Трамп бұл келісім әлемде отын бағасын рекордтық деңгейде төмендететінін мәлімдеді.

Қазақстанда жүкті әйелдерге, жаңа туған нәрестелер мен бес жасқа дейінгі балаларға медициналық көмек көрсетуге бақылау күшейтіледі. Денсаулық сақтау министрі Ақмарал Әлназарова өңірлік денсаулық сақтау басқармалары мен медициналық орталықтардың басшыларына тиісті тапсырма берді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Ең алдымен, жүктілігі жоғары қауіп тобына жататын әйелдерге ерекше көңіл бөлінеді. Олар тұрақты дәрігер бақылауында болып, әрқайсысына жүктілікті жүргізудің жеке жоспары жасалуға тиіс. Сондай-ақ қай перзентханада босанатыны алдын ала анықталып, жауапты мамандар бекітіледі.

Министр жүкті әйелдерді ауруханаға уақтылы жатқызуды, медициналық мекемелердің демалыс және мереке күндері де шұғыл көмек көрсетуге дайын болуын тапсырды. Перинаталдық орталықтарда инфекциялық бақылау да күшейтіледі.

Өңірлік денсаулық сақтау басқармалары жүкті әйелдерді ауруханаға жатқызудан негізсіз бас тарту жағдайларына жол бермеуі керек.

“Жүкті әйел медициналық ұйымға жүгінген кезде қажетті мамандарды тартып, медициналық көмек сол жерде ұйымдастырылуға тиіс. Аурухананы әйелдің өзі іздемеуі керек, керісінше, денсаулық сақтау жүйесі оған уақтылы көмек көрсетуді қамтамасыз етуі қажет”, – деді Ақмарал Әлназарова.

Бес жасқа дейінгі балаларға жедел жәрдем көрсету тәртібі де қайта қаралады. Дәрігерлер шақыртуға барған кезде баланың жағдайын жан-жақты бағалап, медициналық көрсетілім болса, оны қосымша тексеру және ауруханаға жатқызу мәселесін шешу үшін стационарға жеткізуге тиіс.

Осыған байланысты жедел жәрдем қызметінің жұмыс тәртібі қайта қаралып, медицина қызметкерлерінің біліктілігін арттыруға басымдық беріледі.

Сонымен қатар республикалық ғылыми орталықтарға өңірлердегі дәрігерлерге қолдау көрсетіп, жас мамандарға тәлімгерлік етуді күшейту тапсырылды. Олар екі апта ішінде медицина қызметкерлерінің біліктілігін арттыру жөнінде ұсыныстар әзірлеуі керек.

Министрлік перзентханадан шыққаннан кейін ана мен балаға үйде медициналық бақылау жүргізу сапасын, сондай-ақ перзентханалар мен емханалар арасындағы байланысты да күшейтеді.

Еске салайық, бұған дейін Ақмарал Әлназарова балалар ауруханаларының, перзентханалар мен жедел жәрдем станцияларының бас дәрігерлері және олардың орынбасарларының өз қызметіне қаншалықты сай екенін тексеруді тапсырғаны хабарланған еді. 

Астанада пәтерлерді заңсыз иемденуге қатысты ірі алаяқтық іс әшкереленді. Тергеу мәліметінше, бұған дейін 1,5 мың үлескердің 10 миллиард теңгесін жымқырғаны үшін сотталған азамат түрмеден шыққан соң жаңа қылмыстық айла-шарғы ұйымдастырған. Іс бойынша 19 адам күдікті деп танылып, олардың тоғызы қамауға алынды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Тергеу деректеріне сәйкес, қылмыстық схеманы “Төленді” тұрғын үй-құрылыс кооперативінің бұрынғы басшысы А. Байжұманов ұйымдастырған. Ол 2016 жылы 1,5 мың үлескердің 10 миллиард теңгесін жымқырғаны үшін сегіз жылға бас бостандығынан айырылған.

Кейін Астана әкімдігінің қатысуымен аяқсыз қалған тұрғын үйлердің құрылысы аяқталған. Пәтерлердің бір бөлігі көпбалалы отбасыларға, жетім балаларға, мүгедектігі бар азаматтарға және әлеуметтік осал топтарға берілуге тиіс болған.

Алайда тергеу мәліметінше, түрмеден шыққан Байжұманов сыбайластарымен бірге осы пәтерлерді заңсыз иемденудің жолын ойластырған.

Олар шын мәнінде үлескер болмаған, пәтер сатып алмаған адамдардың атына кооперативке жарна төлегені туралы жалған келісімшарттар жасаған. Құжаттар бұрынғы күнмен рәсімделген.

Кейін осы адамдардың атынан құқық қорғау органдарына алаяқтық туралы арыздар түсірілген. Соның негізінде қылмыстық істер қозғалып, жалған үлескерлер жәбірленуші ретінде танылған.

“Қылмыстық топ сот шешімдерін пайдаланып, пәтерлерді өз аттарына рәсімдеуді, кейін оларды үшінші тұлғаларға сатып, түскен ақшаны өзара бөлісуді жоспарлаған”, – делінген агенттік хабарламасында.

Тергеу барысында бұл іске 80-нен астам жалған үлескер тартылғаны анықталған. Олардың атына 170 жылжымайтын мүлік нысанын рәсімдеу көзделген.

Осылайша, жалпы құны 4,4 миллиард теңгеден асатын пәтерлерді заңсыз иемдену әрекетінің жолы кесілді.

Агенттіктің мәліметінше, ұйымдасқан топ мүшелерінің әрқайсысына жеке міндет жүктелген. Бірі жалған үлескерлерді тауып, құжат рәсімдесе, енді бірі келісімшарттарды басқа азаматтарға сатып, қылмыстық істердің қозғалуына ықпал еткен.

Тіпті кооперативке жарна төлеу туралы жалған келісімшарттарды азаматтарға сатып, оларды 400 миллион теңгеден астам шығынға батырған.

Бұдан бөлек, тергеу барысында бұл іске полиция қызметкерлерінің де қатысы болуы мүмкін екені анықталған. Олардың лауазымдық өкілеттіктерін теріс пайдалануы және дәлелдемелерді бұрмалауы бойынша тергеу басталды.

Қазір іс бойынша 19 адам күдікті деп танылған. Олардың тоғызы қамауда отыр. Сондай-ақ күдіктілердің жалпы құны 250 миллион теңгеден асатын мүлкіне тыйым салынды.

Соталды тергеу аяқталды. Қазір қылмыстық процеске қатысушылар іс материалдарымен танысып жатыр.

Еске салайық, бұған дейін қаржы жымқырғаны үшін сотталған қазақстандық бостандыққа шығып көпбалалылар мен жетімдерге берілетін пәтерлерді заңсыз иемденіп алғанын жаздық. Астанада 2014-2016 жылдары А.Байжұманов "Төленді" тұрғын үй-құрылыс кооперативін басқара отырып, үлесшілердің қаржысын жымқырудың ауқымды схемасын ұйымдастырғаны үшін 8 жылға бас бостандығынан айырылған. Кейін пәтерлердің бір бөлігі әлеуметтік осал санаттағы азаматтарға арналған тұрғын үйлердің құрылысы Астана қаласының әкімдігі тарапынан аяқталған.

Павлодардағы №11 мектепте төрт оқушы еден жууға арналған хлорлы таблеткадан уланып қалды. Оқиға 12 қазанда математика сабағы кезінде болған. Балалардың үшеуі ауруханаға жеткізіліп, дәрігер қарауынан кейін үйлеріне жіберілген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Kazinform-ға сілтеме жасап хабарлайды.

Оқиға алтыншы сынып оқушыларының арасында болған. Балалар сыныптағы партаның астынан екі белгісіз таблетка тауып алған.  Мектеп директорының орынбасары Дәурен Тұрсынбековтің айтуынша, оқушылар бастапқыда табылған заттың не екенінен хабардар болмаған.

"Бір таблетка балалар кабинетке кірген кезде тапталып жатқан. Оған жақын отырған оқушы не екенін көру үшін еңкейгенде өзін жайсыз сезінген. Кейін тағы үш бала жақындаған кезде, олардың да мазасы қаша бастаған", – деді Дәурен Тұрсынбеков.

Оқушылар математика сабағы аяқталғанша отыра алмаған. Мұғалім жағдайлары нашарлаған төрт баланы мектеп медбикесіне жіберген.

Павлодар облыстық денсаулық сақтау басқармасының мәліметінше, 2014 және 2015 жылы туған үш оқушы балалар облыстық ауруханасына жүгінген. Дәрігерлер оларды тексеріп, амбулаториялық бақылауға жіберген.  Оқиғадан кейін мектепте қызметтік тексеру жүргізілді. Нәтижесінде партаның астынан табылған заттың еден жууға қолданылатын құрамында хлоры бар дихлор таблеткалары екені анықталды.

Алайда мектеп әкімшілігі бұл таблеткалардың оқу орнына тиесілі емес екенін мәлімдеген. Олардың айтуынша, тазалық қызметкерлері еден жуу үшін басқа өндірушінің таблеткаларын пайдаланады. Ал белгісіз заттарды сыныпқа кім әкелгені әзірге анықталған жоқ.

Дегенмен қызметтік тексеру қорытындысы бойынша оқиға болған кезде сабақ өткізген математика пәнінің мұғалімі тәртіптік жауапкершілікке тартылған. Ал өздерін жайсыз сезінген оқушылар келесі күні сабақтарын қайта жалғастырды.

Еске салайық, бұған дейін Алматыдағы Республикалық физика-математика мектебінде оқушылардың жаппай уланғаны хабарланған еді. 14 қазандағы мәлімет бойынша, 48 оқушы ішек инфекциясын жұқтырып, ауруханаға жатқызылған. Денсаулық сақтау министрлігі мектеп асханасын тексеріп, азық-түлікті сақтау мен дайын тағамдардың тәуліктік сынамаларын алу талаптары бұзылғанын анықтады. Осыдан кейін мектеп пен асхананың жұмысы уақытша тоқтатылып, қажетті құжаттары жоқ сүт өнімдері тәркіленген. Министрліктің мәліметінше, ауруханаға түскен балалардың жағдайы тұрақты, жансақтау көмегіне мұқтаж науқастар болмаған. Оқиғаға байланысты Алматы полициясы қылмыстық іс қозғап, тергеу бастады. Ал инфекцияның нақты қайдан тарағанын анықтау үшін зертханалық зерттеулер жүргізіліп жатыр.

Енді Қазақстанда скринингтер мен екпелер туралы хабарлама 1414-тен келетін болады. Денсаулық сақтау министрлігінің мәліметінше, 9 қазаннан бастап скринингтер туралы SMS-хабарламалар жіберу пилоттық жобасы іске қосылады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Денсаулық сақтау министрі өз мәлімдемесінде алғашқылардың бірі болып 19 қазаннан бастап Ақмола облысында, Абай және Ұлытау облыстарында 1414 бірыңғай байланыс орталығы арқылы скринингтерден өту қажеттігі туралы жеке SMS-ескертулер жіберу жоспарланғанын жазған.

“Жүйе жүрек-қантамыр және онкологиялық ауруларды, қант диабетін, ми қанайналымының бұзылуын және вирустық гепатиттерді ерте анықтауды қоса алғанда, алты бағыт бойынша профилактикалық тексеруден өтуі қажет азаматтарды автоматты түрде анықтайды”, – деп мәлімдеді ДСМ.

Хабарлама алған адам өзінің тіркелген емханасына жүгіне алады. Ал министрлік 26 қазаннан бастап еліміздің барлық өңірінде жүргізілген вакцинациялау туралы SMS-хабарламалар жіберу жоспарланып отыр.

“Егер хабарламадағы мәліметтер шындыққа сәйкес келмесе, азамат 1414 нөміріне жауап хабарлама жіберу арқылы бұл туралы хабарлай алады. Ақпарат тексеру жүргізу үшін Санитариялық-эпидемиологиялық бақылау комитетіне жіберіледі”, – деп мәлімдеді Денсаулық сақтау министрлігі.

Еске сала кетейік, Қазақстанда медицина қызметкерлерін сақтандырудың тағы бір түрін енгізу көзделіп отыр. Бұл жолы оларды шабуылдардан қорғау қарастырылған. 

Таразда тротуармен кетіп бара жатқан әйелді көлікпен қағып, ауыр жарақаттаған жүргізуші рақымшылыққа ілігуі мүмкін. Жол апатынан кейін төсекке таңылған жәбірленушінің отбасы істі сотқа жетпей жабылып қалады деп қауіптеніп отыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі КТК-ға сілтеме жасап хабарлады.

Қайғылы оқиға биыл жаздың ортасында Тараз қаласының орталығында болған. 40 жастағы Ульяна Лагашкина әдеттегідей жұмысына бара жатқанда, оны Lexus көлігі қағып кеткен. Қатты соққыдан әйел есінен танып, ауыр жарақат алған.

Жәбірленуші бір аптадан астам уақыт жансақтау бөлімінде, кейін тағы екі ай ауруханада жатқан. Қазір ол өздігінен қозғала алмайды. Бұрын маникюр шебері болып жұмыс істеген Ульяна отбасын асырап келген. Оның күйеуінің де мүгедектігі бар, ал балалары әлі оқиды.

Тергеу барысында жол апатына себепкер болған әйелдің жүргізуші куәлігі болмағаны белгілі болды. Ол күйеуінің көлігін тізгіндеп, газ бен тежегішті шатастырып алған.

Жәбірленушінің айтуынша, жүргізуші оқиғадан кейін кешірім сұраған.

“Ол жай ғана кешірім сұрады. Мен оған “Мені қайтадан аяғыма тұрғызыңыз. Басқа ештеңе сұрамаймын. Қайта жүріп кетсем, сол күні-ақ бәрін ұмытамын” дедім”, – дейді Ульяна.

Алғашында жүргізуші зардап шеккен әйелге көмектескен. Арнайы медициналық төсек сатып алып, бірнеше емшараның ақысын төлеген. Алайда Ульянаның туыстары кейін оның хабарсыз кеткенін айтады.

Енді жәбірленушінің отбасы жүргізушіге рақымшылық жасалуы мүмкін екенін естіген. Олардың адвокаты бұл шешіммен келіспейді.

“Біз істі жабуға тырысып жатыр немесе кінәлі адамға рақымшылық қолданбақ деп күдіктенеміз. Алайда бұл жағдайда рақымшылық қолданылмауға тиіс деп есептейміз. Өйткені жәбірленушінің денсаулығына ауыр зиян келтірілген”, – дейді адвокат Лола Врублевская.

Адвокаттың сөзінше, тергеу барысында да бірқатар күмәнді жайт болған. Ульяна ұзақ уақыт жәбірленуші деп танылмаған, одан алғашқы жауап тек төрт айдан кейін алынған. Сондай-ақ қорғаушының айтуынша, тергеушілер жол апаты болған жердегі бейнебақылау камераларының жазбаларын да алмаған.

Жамбыл облыстық полиция департаменті бұл мәлімдемелерді әзірге растаған да, жоққа шығарған да жоқ.

“Дерек бойынша Қылмыстық кодекстің 345-бабы 2-бөлігімен соталды тергеу басталды. Көлік арнайы айыптұраққа қойылды. Қазір қажетті тергеу амалдары жүргізіліп жатыр”, – деді Жамбыл облыстық полиция департаменті баспасөз қызметінің басшысы Гүлсара Мұхтарқұлова.

Ал Lexus жүргізушісі кінәсін мойындағанымен, оқиғаның абайсызда болғанын айтқан.

Қазір ауыр жарақат алған Ульяна Лагашкина бұрынғы жұмысына орала алмай отыр. Оның отбасы тергеудің әділ жүргізіліп, кінәлі адамның заң аясында жауапқа тартылғанын қалайды.

Еске салайық, бұған дейін Қызылордада бес айлық сәбиі мен анасын қағып, оқиға орнынан қашып кеткен жүргізуші іздестіріліп жатқаны хабарланған еді. Желіде көлікті 2000 жылы туған жүргізуші басқарғаны айтылып жатыр.

Жол апатынан әйел ауыр жарақат алып, ауруханаға жеткізілген. Әлеуметтік желідегі ақпаратқа сәйкес, оның басы жарақаттанып, қабырғалары мен жамбас сүйегі сынған. Қасында 2026 жылғы 20 мамырда дүниеге келген ұлы болған. Басынан жарақат алған нәрестені де дәрігерлер ауруханаға жеткізгенімен, оның өмірін сақтап қала алмаған.

Күдіктіні ұстау үшін қалаға кіретін жолдарда бақылау күшейтіліп, тәртіп сақшылары жұмылдырылған. Әзірге жүргізушінің қайда жүргені белгісіз.

Қазақстанның бірқатар өңірінде мүгедектігі бар азаматтарға біржолғы әлеуметтік көмек беріледі. Төлем мөлшері 12 975 теңгеден басталып, кейбір санаттар үшін 259 500 теңгеге дейін жетеді. Қаражаттың кімдерге және қашан төленетіні тұрғылықты жеріне байланысты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Kazinform ақпарат агенттігіне сілтеме жасап хабарлайды.

Қазан айының екінші жексенбісінде Қазақстанда Мүгедектігі бар адамдардың құқықтарын қорғау күні атап өтіледі. Осыған орай еліміздің бірқатар өңірінде жергілікті бюджеттен біржолғы әлеуметтік көмек қарастырылған. Ал кейбір облыстарда тұрғындарға төлем 25 қазан – Республика күніне орай беріледі.

Қай өңірде қанша ақша төленеді?

Елордада әлеуметтік көмектің мөлшері мүгедектік тобына қарай белгіленген. Астанада I топтағы азаматтарға 86 500 теңге, II топтағы адамдар мен 18 жасқа дейінгі мүгедектігі бар балаларға 43 250 теңге, ал III топтағы азаматтарға 21 625 теңге беріледі. Қаражат қалада тіркелген тұрғындарға өтінішсіз аударылады. Алайда биыл басқа негіз бойынша біржолғы әлеуметтік көмек алғандарға бұл төлем қайта берілмейді.

Ал Ақмола облысында мүгедектігі бар азаматтардың барлық тобына және мүгедектігі бар балаларға 12 975 теңгеден қарастырылған. Кейбір аудандарда ақша аударылып қойған, қалған тұрғындарға қазан айында төлеу жоспарланған.

Абай облысында I және II топтағы кәмелетке толған азаматтарға, сондай-ақ мүгедектігі бар балаларға 21 625 теңгеден беріледі. Өңірде төлемдерді 20 қазанға дейін аяқтау көзделген.

Ақтөбе облысының тұрғындарына берілетін көмек мөлшері бұдан жоғары. Мұнда мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақы алатын мүгедектігі бар азаматтарға 56 225 теңге, ал мүгедектігі бар балаларға 112 450 теңге төленеді. Қаражатты Республика күніне орай аудару жоспарланып отыр.

Атырау облысында 18 жастан асқан I, II және III топтағы мүгедектігі бар азаматтарға 86 500 теңгеден бөлінген. Тұрғындарға арнайы өтініш берудің қажеті жоқ, ақша банк шоттарына тікелей аударылады. Батыс Қазақстан облысында біржолғы көмек тек мүгедектігі бар балаларға қарастырылған. Республика күніне орай 18 жасқа дейінгі балаларға 20 мың теңгеден төленеді.

Жетісу облысында да әлеуметтік көмек балаларға бағытталған. Мұнда 18 жасқа дейінгі мүгедектігі бар балаларға 25 950 теңгеден беріледі. Ақша олардың ата-аналарына немесе заңды өкілдеріне аударылады. Ал Қызылорда облысында мүгедектігі бар азаматтардың барлық санатына 12 975 теңгеден біржолғы көмек қарастырылған.

Павлодар облысында төлем мөлшері алушының санатына қарай өзгереді. Мүгедектігі бар баланы тәрбиелеп отырған отбасыларға 108 125 теңге, ал I және II топтағы азаматтарға 21 625 теңге беріледі. Бұл өңірде ақылы бөлімде білім алып жүрген мүгедектігі бар студенттерге де қаржылай көмек көрсетіледі. Жоғары оқу орындарының студенттеріне 259 500 теңге, ал колледжде оқитындарға 129 750 теңге қарастырылған. Бұл – аталған өңірлік төлемдер арасындағы ең жоғары сома болып отыр.

Түркістан облысында үйде арнаулы әлеуметтік қызмет алатын 3 182 мүгедектігі бар балаға көмек көрсету жоспарланған. Алайда оларға берілетін қаражаттың нақты мөлшері жарияланған ақпаратта көрсетілмеген. Шымкентте Республика күніне орай 18 жасқа дейінгі мүгедектігі бар балаларға 21 625 теңгеден төленеді. Бұл мақсатқа жергілікті бюджеттен 178,1 миллион теңге бөлу жоспарланған.

Ұлытау облысында 18 жастан асқан I, II және III топтағы мүгедектігі бар азаматтарға 20 мың теңгеден қарастырылған. Өңірде төлемдерді 15 қазанға дейін аяқтау жоспарланған.

Қай өңірлерде біржолғы төлем қарастырылмаған?

Ал еліміздің сегіз өңірінде Мүгедектігі бар адамдардың құқықтарын қорғау күніне орай мұндай біржолғы көмек берілмейді. Олар – Алматы қаласы, Алматы, Жамбыл, Маңғыстау, Солтүстік Қазақстан, Шығыс Қазақстан, Қостанай және Қарағанды облыстары.

Айта кетейік, біржолғы әлеуметтік көмектің мөлшері мен оны алатын азаматтардың санатын жергілікті мәслихаттар белгілейді. Сондықтан төлем барлық өңірде бірдей емес. Ал мұндай көмектің қарастырылмауы мүгедектігі бар азаматтарға ай сайын берілетін мемлекеттік жәрдемақының тоқтатылатынын білдірмейді.

Қазақстанда отбасының әлеуметтік әл-ауқатын анықтау кезінде табысы ғана емес, тұрақты жұмысы, баспанасы, мүлкі, несиелік міндеттемелері мен жинақ ақшасы да ескеріледі. Мұны Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Ведомствоның түсіндірмесіне сәйкес, отбасылардың материалдық және әлеуметтік жағдайы C, D және E санаттары бойынша бағаланады. Бұл санаттар тұрмысы тұрақты отбасылардан бастап, әлеуметтік және қаржылық тұрғыдан осал топтарға дейінгі айырмашылықты көрсетеді.

Отбасылардың әл-ауқат деңгейін бағалау үшін “Отбасының цифрлық картасы” қолданылады. Бұл жүйе азаматтардың әлеуметтік жағдайын кешенді түрде саралап, мемлекеттік қолдауға қаншалықты мұқтаж екенін анықтауға мүмкіндік береді.

Отбасылар C, D және E санаттарына қалай бөлінеді?

• C санаты – тұрмысы тұрақты отбасылар. Бұл топқа табысы орташа, күнделікті қажеттіліктерін өтеуге мүмкіндігі бар, әлеуметтік жағдайы бірқалыпты отбасылар жатады.
• D санаты – қаржылық қиындықтарға тап болған отбасылар. Олардың табысы төмен болуы, тұрақты жұмысы немесе жеке баспанасы болмауы мүмкін. Сондай-ақ несие төлемдерін кешіктіруі және тұрмысына әсер ететін өзге де қаржылық мәселелері ескеріледі.
• E санаты – мемлекет көмегіне бірінші кезекте мұқтаж отбасылар. Бұл санатқа көбіне бірнеше әлеуметтік қиындықты қатар бастан кешіріп отырған отбасылар кіреді. Мәселен, табысы кедейлік шегінен әлдеқайда төмен, тұрақты жұмысы, баспанасы, мүлкі мен жинағы жоқ, сондай-ақ мерзімі өткен несиелері бар отбасылар осы топқа жатқызылуы мүмкін.

Ал А мен В санатына кімдер жатады?

Ведомствоның мәліметіне сүйенсек, А және В санаттарына материалдық жағдайы жоғары отбасылар жатады. Олардың қатарына қосылу үшін тек жоғары табыс табу жеткіліксіз. Одан бөлек отбасының баспанасы, көлігі, кәсібі және басқа да мүлкі бірге есепке алынады.

• А санаты – өте ауқатты отбасылар;
• В санаты – ауқатты отбасылар;

Мәселен, жоғары санатқа жатудың негізгі көрсеткіштердің бірі – отбасының әр мүшесіне шаққандағы қаржылық қамтамасыз етілу деңгейінің ең төменгі күнкөріс деңгейінен кемінде жеті есе жоғары болуы керек екен. Бұл шамамен 350 мың теңгеден басталады. Сонымен қатар отбасы мүшелерінің әрқайсысына шаққанда 120 шаршы метрден басталатын бірнеше тұрғын үйдің болуы да ескеріледі. Бұдан бөлек, қымбат көліктер, коммерциялық ғимараттар, жеке кәсіп, ірі жер телімдері назарға алынады.

Дегенмен азаматтың жеке пәтері немесе көлігі болса, ол бірден ауқатты деп танылмайды. Сол сияқты отбасының табысы жоғары болғанымен, оның несиелері мен басқа да қаржылық міндеттемелері есепке алынады.

Министрлік отбасының жағдайын анықтау үшін мемлекеттік ақпараттық жүйелердегі мәліметтер пайдаланылатынын атап өтті. Атап айтқанда, отбасы мүшелерінің қайда жұмыс істейтіні, қанша табыс табатыны, қандай мүлкі бар екені, кәсіпкерлікпен айналысатыны және жеке қосалқы шаруашылығы туралы ақпарат қаралады.

Айта кетейік, отбасының қай санатқа жататыны бір ғана көрсеткішпен шешілмейді.

“Отбасының цифрлық картасы” 50-ден астам өлшемшартты ескереді. Олардың қатарында отбасы мүшелерінің табысы мен жұмыспен қамтылуы, тұрғын үй жағдайы, жылжымайтын мүлкі, көлігі, несиелері, кәсібі, жер телімі, қосалқы шаруашылығы және әлеуметтік мәртебесі бар.

Сонымен қатар бұл санаттар тұрақты емес. Отбасының тұрмыс жағдайы өзгерсе, мәселен, табысы азайса, жұмысынан айырылса немесе қаржылық жағдайы жақсарса, оның әл-ауқат деңгейі қайта қаралуы мүмкін.

Жүйе отбасылардың нақты тұрмыс жағдайын жан-жақты бағалап, мемлекеттік қолдауды көмекке көбірек мұқтаж азаматтарға бағыттауды көздейді.

Еске салайық, 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап жекелеген мемлекеттік жәрдемақыларды тағайындағанда отбасының материалдық жағдайы ескеріледі. Яғни әлеуметтік көмек тағайындау кезінде отбасының мемлекеттік қолдауға қаншалықты мұқтаж екеніне мән беріледі.

Дегенмен бұл өзгеріс барлық жәрдемақыға бірдей қатысты емес. Жаңа тәртіп заңда көрсетілген әлеуметтік төлем түрлеріне ғана қолданылады.

Шетелден арзанға көлік сатып алғанмен, оны Қазақстанға жеткізіп, тіркеуге қою шығыны қалтаға ауыр түсуі мүмкін. Сарапшылардың есебіне сүйенсек, кейбір модельдердің бағасы барлық төлемнен кейін бастапқы құнынан екі есе асып кетеді. Қыркүйектің соңында күшіне енген жаңа талаптар бұл шығынды одан сайын арттырған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі “Информбюроға” сілтеме жасап хабарлайды.

Қарағандылық Дмитрий Чаренцев көлігін ауыстыру үшін шетелдегі ұсыныстарды қарастырған. Алайда кедендік рәсімдеу, утильалым, алғашқы тіркеу, мемлекеттік нөмір және жеткізу ақысын есептегенде, көліктің құны екі есе өскен.

Ол шетелден өз бетінше әкелген көлікті кейін жөндету мен оған қызмет көрсету де қиындық туғызуы мүмкін екенін айтады.

“Көлікті зауыттан тікелей әкелсем, мұнда оған біреу қызмет көрсете ме, оған кепілдік жоқ. Осы жағынан Қазақстандағы дилерлерді түсінуге болады: олар белгілі бір жауапкершілік алады. Ал көлікті өзің әкелгенде, кейін не болатынын білмейсің”, – дейді “Аutomotolife-Қарағанды" қауымдастығының мүшесі Дмитрий Чаренцев.

Тәуелсіз автомобиль одағының төрағасы Эдуард Эдоков кейінгі жылдары көп сатылған Қытай, Корея және АҚШ көліктерінің арасынан үш жаңа модельді таңдап, оларды Қазақстанға әкелу шығынын есептеген.

Оның есебі бойынша, көлікті елге жеткізіп, мемлекеттік нөмір алғанға дейін қытайлық машинаның бағасы 74%, кореялық көліктікі 76%, ал америкалық көліктікі 80% өседі. Қосылған шығынның шамамен 60%-ы мемлекетке төленетін алымдар мен төлемдерге тиесілі.

Ал қолданыста болған көлікті әкелу одан да қымбатқа түседі. Мұндай жағдайда қытайлық көліктің бастапқы бағасына тағы 133%, кореялық көлікке 111%, америкалық көлікке 85% қосылады.

Эдоков жаңа тәртіп ресми дилерлерге басымдық беріп, көлікті басқа жолмен әкелетіндерге бәсекелесуді қиындатады деп санайды.

“Кедендік төлемнің 15%-дан 48%-ға өсуі ресми дилерлерге айқын артықшылық беріп отыр. Мұның бәрі параллель импорт тарапынан бәсекені барынша азайтуға бағытталған. Ал автопаркті жаңарту қажет деген әдемі мәлімдемелер құр сөз болып қалды”, – дейді ол.

Ақпаратқа сәйкес, қыркүйектен бастап Қазақстанға шығарылғанына бес жылдан аспаған және “Еуро-5” стандартына сай көліктерді ғана әкелуге болады. Заңды тұлғалар үшін баж мөлшерлемесі 15% болса, жеке тұлғаларға 48% мөлшерлеме қолданылады. Үш жылдан асқан көліктер үшін төлем қозғалтқыш көлеміне қарай есептеліп, әр текше сантиметріне 1,5–3,6 еуро аралығында белгіленген.

Автосарапшы, Қазақстандағы “За рулём” журналының бас редакторы Алексей Алексеев бұл өзгерістерді салықтан жалтарып, өзін дилер ретінде көрсететін делдалдардың жұмысына қарсы күрес деп отыр.

Оның айтуынша, ресми дилердің шығыны көлікті елге жеткізумен бітпейді.

“Бұл – салықтан жалтарып, өзін дилер деп таныстыратын, ал шын мәнінде сатушы мен сатып алушыны ғана байланыстыратындарға қарсы күрес. Көлікті Қазақстанға әкелу керек, дилерлік желі құру қажет. Қызметкерлерге жалақы төлеу, кепілдік беру, сервистік қызмет көрсету, машинаны біздің жағдайға бейімдеу керек. Мұның бәрі қомақты қаржыны талап етеді”, – дейді Алексей Алексеев.

Сарапшылардың Қазақстандағы автокөлік өндірісіне қатысты пікірі де екіге бөлінеді.

Эдуард Эдоков зауыттар үшін көлік шығару жылдық өндіріс көлемі кемінде 250 мыңға жеткенде ғана тиімді болады деп есептейді. Оның айтуынша, қазір елдегі алты зауыттың жылдық сатылымы жалпы 170 мың көлік шамасында. Халықтың сатып алу мүмкіндігі төмен, ал экспортқа шығаратын нарық жоқ дейді ол.

Алексей Алексеев болса, алдағы жағдайға оң баға берді. Ол Қазақстанда құрастырылған көліктердің бағасы төмендеп келеді және уақыт өте тағы да арзандауы мүмкін деп болжап отыр.

Еске салайық, биыл қыркүйектен бастап Қазақстанға "сұр" көліктерді импорттау қиындай түскені хабарланған еді. Жаздың ортасында үкімет елге көліктерді заңсыз әкелуді қатаң бақылауға алды. Бұл кедендік әкімшілікке, техникалық талаптарға және қолданыстағы ережелердің орындалуына қатысты. Қазақстанда көліктерді заңсыз тасымалдау жағдайлары тіркеліп жатқанына байланысты. Көбіне мұндай көліктер белгіленген стандарттарға сәйкес келмейді.

Қазақстанда 2030 жылға қарай зейнетақы активтерінің 20–30%-ын отандық жеке басқарушы компаниялардың қарамағына беру жоспарланып отыр. Олар конкурстық негізде іріктеледі. Жаңа бастама зейнетақы жинақтарын басқаруға жеке компаниялардың қатысуын кеңейтуге бағытталған. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің мәліметінше, бұл — агенттік пен Ұлттық банктің бірлесіп әзірлеген 2030 жылға дейінгі капитал нарығын дамыту бағдарламасының негізгі бағыттарының бірі.

Жоспарға сәйкес, Ұлттық банктің басқаруындағы зейнетақы портфелінің бір бөлігі кезең-кезеңімен лицензиясы бар жеке басқарушы компанияларға беріледі. Алғашқы кезеңде мемлекеттік бағалы қағаздардан бастау көзделген.

Сонымен қатар активтерді басқару кезінде тәуекелдерді бақылауға, ішкі бақылау жүйесіне және ақпаратты ашық жариялауға қатысты бірыңғай талаптар енгізіледі. Зейнетақы активтері басқарушы компаниялардың өз қаражатынан бөлек сақталады. Оларды қорғауды тәуелсіз кастодиан — активтерді сақтау мен есепке алуға жауапты ұйым қамтамасыз етеді.

Жеке компаниялар қалай іріктеледі?

Жеке басқарушы компаниялар конкурстық негізде таңдалады. Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменовтің 4 қыркүйекте айтқан мәліметінше, бұл тетікті іс жүзінде іске қосу үшін заңнамаға өзгерістер енгізу қажет.

Оның айтуынша, жаңа тәсілді 2027 жылдың соңына қарай іске асыру мүмкіндігі қарастырылып отыр.

Компаниялардың жұмысы ай сайын бағаланады. Егер басқарушының жұмысы жақсы нәтиже көрсетіп, инвестициялық кірістілігі жоғары болса, портфель сол компанияда қалады. Ал көрсеткіштері төмен болған жағдайда активтер басқа басқарушыға берілуі мүмкін.

Мұндай тәсіл Ұлттық қордың қаражатын басқару кезінде де қолданылады.

Капитал нарығын дамытуға қатысты тағы қандай жоспар бар?

Бағдарлама аясында кәсіпорындардың қор нарығына шығуын жеңілдету де көзделген. Осы мақсатта Орталық бағалы қағаздар депозитарийінің базасында құжаттарды рәсімдеуге арналған "бірыңғай терезе" құру жоспарланып отыр. Бағалы қағаздар шығаруға қажетті құжаттар да қатар қаралмақ.

Бұл облигация шығаруға дайындық мерзімін қазіргі үш-алты айдан бір-екі айға дейін қысқартуға және компаниялардың шығынын азайтуға мүмкіндік береді деп күтіледі.

Бұдан бөлек, ұлттық рейтинг агенттігін құру және ірі жеке компанияларды IPO-ға, яғни акцияларын қор биржасында алғаш рет жария түрде орналастыруға дайындайтын бағдарлама іске қосылмақ.

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі төрағасының орынбасары Нұржан Тұрсынханов бағдарламаны Бангкокте өткен Халықаралық валюта қоры мен Дүниежүзілік банк тобының жыл сайынғы іс-шаралары аясында халықаралық инвесторларға таныстырды.

Айта кетсек, бұған дейін зейнетақы жинағын қай компанияға аудару тиімді екенін жазған едік.

Қытайда мейрамханалар желісінің иесі жұмысқа электрскутермен қатынап, суықта тоңып жүрген екі қызметкеріне жаңа BMW автокөліктерін сыйлады. Әр көліктің құны шамамен 45 мың доллар (шамамен 20 миллион теңге) тұрады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Ма Яньли Хэнань провинциясының Цзяоцзо қаласында мейрамханалар желісін басқарады. Оның мейрамханаларында сиыр етінен хот-пот дайындалады. Бұл бизнеспен айналысып жүргеніне шамамен 20 жыл болған кәсіпкер табысқа жетуін бүкіл ұжымның еңбегі деп біледі.

Қызметкерлеріне көлік сыйлау туралы ой оған өткен қыста келген. Бір күні мейрамханада сегіз жылдан бері жұмыс істеп жүрген Ли Цзе есімді жұмысшысы мейрамханаға қатты тоңып жеткен. Беті қызарып, құлағы көгеріп, қолдары мұздап қалғанын көрген басшысы бейжай қарай алмаған.

“Мен жұмысқа өз көлігіммен жылы әрі жайлы жағдайда келемін. Неге ол да солай жүрмеске?” – дейді Ма Яньли.

Содан кәсіпкер екі қызметкеріне көлік сатып алған. Бірақ оларға тосынсый туралы алдын ала айтпаған.

24 қыркүйекте Ма Яньли екі әйелді автосалонға алып барған. Henan TV мәліметінше, ол көліктердің ақысын екі апта бұрын толық төлеп қойған. Әр BMW 300 мың юань, яғни шамамен 45 мың доллар тұрған.

Ли Цзе жолға шыққанда да қайда бара жатқанын білмеген. Басшысы оған “үлкен ойыншық” дайындағанын ғана айтқан. Ал автосалонда оны ақ түсті жаңа BMW күтіп тұрған.

Көлік сол күні Лидің атына тіркелген. Одан ақша да, сыйлық үшін қандай да бір келісімге қол қою да талап етілмеген.

Сұр түсті екінші BMW Лю Инъинге берілген. Оның айтуынша, басшысы бұл сыйлықты жақсы жұмыс істегені үшін ұсынған.

“Басшым маған “Сен көп еңбектенесің, жұмысыңның нәтижесі де жақсы. Бұл көлікке лайықсың” деді”, – дейді Лю.

Екі көлікке барлығы 600 мың юань, шамамен 40 миллион теңге жұмсалған.

Ма Яньли қызметкерлерінің еңбегін осылай бағалағысы келгенін айтады. Сонымен бірге олардың жаңбыр мен суықта электрскутермен жұмысқа қатынағанын қаламаған.

Кәсіпкердің сөзінше, мейрамханалар желісінің табысты болуына әр қызметкер үлес қосқан. Сондықтан сол табыстың қызығын ұжым да көруі керек.

“Кәсібімде жетістікке жеттім. Бірақ компаниямның өркендеуі – барлық қызметкердің ортақ еңбегінің нәтижесі. Сондықтан олар да осы табыстың игілігін көруі керек деп ойлаймын”, – деді ол.

Ма Яньли бұған дейін де қызметкерлерін сыйлықсыз қалдырмаған. Қытайдың дәстүрлі мерекелерінде оларға тұрмысқа қажетті заттар мен ақшалай сыйақы беріп тұрады.

Жекеменшік балабақша иелері келер жылдан бастап енгізілетін лицензиялау талаптарына алаңдап отыр. Кәсіпкерлердің айтуынша, кейбір шарттарды орындау қиын, ал рұқсат құжатын ала алмаған мекемелер жұмысын тоқтатуға мәжбүр болуы мүмкін. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі КТК-ға сілтеме жасап хабарлайды.

Кәсіпкерлер лицензиялау тәртібін қолдайтынын, бірақ жаңа талаптардың іс жүзінде қаншалықты орындалатынын ескеру қажет екенін айтады. Оларды әсіресе балабақша орналасқан нысанның нысаналы мақсаты мен қызметкерлерге қойылатын біліктілік талаптары толғандырып отыр.

“Біз лицензиялауға мүлде қарсы емеспіз. Керісінше, қолдаймыз. Балабақшаларда тәртіп болғанын қалаймыз. Бірақ қазір нысанның нысаналы мақсатына қатысты мәселеге тап болдық. Екінші мәселе – біліктілік талаптары”, – дейді кәсіпкер Майра Байдубекова.

2027 жылғы қаңтардан бастап күшіне енуге тиіс ережелерге сәйкес, тәрбиешілердің педагогикалық білімі ғана емес, біліктілік санаты да болуы керек. Ал оны алу үшін белгілі бір жұмыс тәжірибесі мен еңбек өтілі қажет.

Балабақша иелерінің сөзінше, жұмысқа орналасуға көбіне колледжді немесе жоғары оқу орнын жаңадан бітірген мамандар келеді. Кәсіби жолын енді бастаған түлектердің санат алуға жеткілікті еңбек өтілі болмайды. Сондықтан кәсіпкерлер бұл талап жас мамандарды қызметке қабылдауды қиындатады деп есептейді.

Жаңа ереже бойынша, барлық мектепке дейінгі ұйымда ерекше қажеттіліктері бар балаларға жағдай жасау міндеттеледі. Бұл үшін, мәселен, есік ойықтарын кеңейтіп, ғимаратты бейімдеу қажет болуы мүмкін.

Алайда жалға алынған нысанда жұмыс істейтін балабақшалар үшін мұндай өзгерістер енгізу оңай емес. Өйткені ғимарат иесі оны қайта жабдықтауға келіспеуі мүмкін. Кәсіпкерлер өздеріне тікелей байланысты емес осындай мәселелер лицензия алуға кедергі болады деп алаңдайды.

Ал талаптарды әзірлеп жатқан Оқу-ағарту министрлігі мектепке дейінгі ұйымдардың жаппай жабылуына негіз жоқ деп санайды. Ведомство мәліметінше, лицензиялауға көшу бірден жүзеге аспайды. Бұл жұмыс кезең-кезеңімен жүргізіліп, 2029 жылдың соңына дейін жалғасады.

“Алдын ала талдауымызға сәйкес, бүгінде балабақшалардың 52%-ы бұл рәсімнен өтуге дайын. Қалғандары ішінара дайын, қазір әзірлік жұмыстарын жүргізіп жатыр. Кезең-кезеңімен көшу оларға осы аралықта толық дайындалып, рәсімнен өтуге мүмкіндік беру үшін қарастырылған", – деді министрлік өкілі Оқу-ағарту министрлігі Білім саласында сапаны қамтамасыз ету комитетінің бас сарапшысы Құралай Әбеуова.

Еске салайық, бұған дейін Қазақстанда балабақша мен мектептердің жұмысына қатысты бірқатар өзгеріс енгізілгені хабарланған еді. Енді Оқу-ағарту министрлігі білім беру ұйымдарын лицензиялап, балалардың құқығының сақталуын бақылап, өңірлердегі білім басқармаларының жұмысын үйлестіреді. 

Алматыда 11 жастағы баланың анасы ауладағы жасөспірімдер ұлын бір айдан астам уақыт қорлап келгенін айтып, дабыл қақты. Оның сөзінше, 13–14 жастағы балалар ұлын ұрып-соғып, тіпті аузы мен құлағына шикі балық тыққан. Әйел полицияға арыз түсіргенімен, бірнеше күн бойы жауап ала алмағанын мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Оқиға туралы баланың анасы Threads желісіндегі erke.sugaring парақшасында жазды. Оның айтуынша, бір топ жасөспірім ауладағы кішкентай балаларды бір айдан астам уақыт қорқытып келген. Олар 11 жастағы ұлын ішінен және бүйрек тұсынан ұрып, бейәдеп сөздермен балағаттаған.

Әйелдің сөзінше, жасөспірімдер Сайран көлінен аулаған шикі балықты баласының аузы мен құлағына тыққан. Мұның бәрі өзге балалардың көзінше болған. Бұдан бөлек, олар кішкентайларды бір-бірімен төбелесуге мәжбүрлеген.

"Менің ұлым 11 жаста. Өз үйінің ауласында баламның қандай қорлық көргенін елестетіп көріңіздерші. Бұл бір күнде болған жағдай емес. Бүкіл аула қорқынышпен өмір сүрді", – деп жазды анасы.

Әйел болған жағдайдан кейін полиция шақырып, арыз түсірген. Өзге балалардың ата-аналары да құқық қорғау органдарына жүгінген. Алайда анасының айтуынша, арада үш күн өтсе де, ешкім хабарласпаған. Ол арызының қалай қаралып жатқанын білу үшін инспекторды өзі іздеуге мәжбүр болғанын айтады.

Баласының басынан өткен жағдайды көпшілікке жариялаған анасы Алматы қаласы Полиция департаментінің басшылығына да үндеу жолдады. Ол жасөспірімдердің әрекеті назардан тыс қалмай, баласының және ауладағы басқа балалардың қауіпсіздігі қамтамасыз етілгенін қалайды.

"Мен кек алуды көздемеймін. Балам мен өзге балалардың қауіпсіз болғанын, әділдік орнағанын қалаймын. Бұл жағдайдың жабулы қазан күйінде қалғанына жол бермеймін", – деп жазды әйел.

Ананың жазбасы желіде талқыға түсті. Пікір қалдырған ата-аналардың арасында өз балаларының да аулада қысым көргенін айтқандар бар. Кейбірі мұндай жағдайда жасөспірімдердің ата-аналарымен сөйлесудің өзі нәтиже бермейтінін жеткізген.

"Менің үш ұлым бар. Үлкенім басынан қандай жағдай өткенін енді ғана айта бастады. Ал кенжем аулада үнемі буллингке тап болады. Топтасқан балалар кішкентайларды қорқытып, өздерін күшті етіп көрсеткісі келеді", – деп жазды желі қолданушыларының бірі.

Полиция мен әкімдік қандай шара қабылдады?

Алматы қаласының Полиция департаменті әлеуметтік желіде жарияланған шағым бойынша тексеру жүргізгенін хабарлады. Тәртіп сақшылары оқиғаға қатысқан жасөспірімдерді анықтап, олармен профилактикалық әңгіме өткізген.

Ал Алмалы ауданы әкімдігінің мәліметінше, 15 қазанда кәмелетке толмағандардың істері және олардың құқықтарын қорғау жөніндегі комиссия оқиғаға байланысты көшпелі отырыс өткізген. Оған білім беру ұйымдарының өкілдері қатысып, жасөспірімдермен және олардың ата-аналарымен түсіндіру жұмыстары жүргізілген.

"Алматы қаласындағы тиісті білім беру ұйымдарының әкімшіліктеріне кәмелетке толмағандарға педагогикалық және психологиялық қолдау көрсету тапсырылды. Сондай-ақ олардың мінез-құлқы мен психологиялық жағдайын ескере отырып, жеке профилактикалық жұмыс жүргізу міндеттелді", – деп хабарлады әкімдік.

Бұдан бөлек, жасөспірімдердің ата-аналарына балаларының тәртібін, бос уақытын және кімдермен араласатынын бақылау міндеттелген. Ал мектептерде "Стоп буллинг" бағдарламасы аясында оқушылар арасындағы әлімжеттіктің алдын алуға бағытталған шаралар ұйымдастырылмақ.

Әкімдіктің мәліметінше, оқиғаға қатысқан жасөспірімдердің заңды өкілдері Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 127-бабының 1-бөлігі бойынша жауапқа тартылған. Бұл бап ата-аналардың немесе өзге де заңды өкілдердің балаларды тәрбиелеу, оқыту, олардың құқықтары мен мүдделерін қорғау жөніндегі міндеттерін орындамауына қатысты жаза болып саналады.

Әзірге ата-аналарға нақты қандай әкімшілік жаза қолданылғаны хабарланған жоқ. Ал Алмалы ауданы әкімдігі жағдайдың құзырлы органдардың бақылауында екенін мәлімдеді.  

Алматы әкімдігі Рысқұлов көшесін Үлкен Алматы айналма автомобиль жолына дейін ұзартудың бірінші кезеңін салуға конкурс жариялады. Жобаның бастапқы құны 3,2 миллиард теңгеден асады. Жаңа жол қаланың батыс бөлігіндегі көлік қатынасын жақсартып, айналма жолға шығуға мүмкіндік беруі тиіс. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Мемлекеттік сатып алу порталында жарияланған лотқа сәйкес, құрылыс жұмыстары Алматы облысының Қарасай ауданында жүргізіледі. Жоба Рысқұлов көшесін БАКАД бағытына қарай жалғастыруды көздейді. Конкурстың бастапқы бағасы — 3 225 978 190 теңге

“Алматының айналасындағы елді мекендерде тұрғын үй құрылысының қарқынды жүруі қаладағы көлік қозғалысына қосымша салмақ түсіріп отыр. Қала маңында тұратын мыңдаған адам күн сайын Алматыға жұмысқа, оқуға және басқа да шаруалармен қатынайды. Соның салдарынан негізгі кіреберіс жолдарда көлік ағыны көбейіп, кептеліс мәселесі өзекті”, – дейді конкурсқа назар аударған “ПРОТЕНЖ” Telegram-арнасы.

Бұған дейін қала билігі Алматыға кіреберістерде көлікті қалдырып, қоғамдық көлікке ауысуға мүмкіндік беретін тұрақтар салу мәселесін де қарастырған. Мұндай бастама қалаға жеке автокөлікпен кіретіндер санын азайтуға бағытталған еді.

Рысқұлов көшесін ұзарту не үшін керек?

Жобаның негізгі мақсаты — Алматының батыс бөлігінен БАКАД-қа шығатын қосымша жол қалыптастыру және көлік ағынының бір бөлігін айналма тасжолға бағыттау.

Үлкен Алматы айналма автомобиль жолы транзиттік көліктерді Алматының ішіне кіргізбей, қала сыртымен өткізуге арналған. Алайда айналма жолдың тиімді жұмыс істеуі үшін оны қала мен жақын елді мекендерге жалғайтын кіреберіс жолдар да қажет.

Рысқұлов көшесін ұзарту осы байланысты күшейтіп, батыс бағыттағы көлік қатынасын жақсартуға мүмкіндік беруі мүмкін. Әсіресе Алматы облысының Қарасай ауданында тұрғын үй құрылысы дамып жатқан аумақтар үшін бұл жолдың маңызы зор.

Айта кетсек, бұған дейін Алматыда Райымбек даңғылында құны 40 миллиард теңге болатын BRT желісін салу жобасы талқыланған еді.

Астанада Кәсіпкерлер палатасының директоры Қанат Әлинге қатысты Threads желісінде дау туды. Өзін оның бұрынғы жүргізушісі деп таныстырған азамат басшыны басқа адамның атына букмекерлік шот ашқызды деп айыптаған. Алайда Әлин бұл ақпаратты жоққа шығарып, ар-намысы мен іскерлік беделіне нұқсан келгенін мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі NewTimes.kz басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Барлығы 14 қазанда Threads желісіндегі жазбадан басталған. "ardakovich_altair" атты парақшаның иесі 2023 жылы Қанат Әлиннің жеке жүргізушісі болып жұмыс істегенін мәлімдеген. Оның айтуынша, 2024 жылы Әлин депутаттар сайлауы алдындағы тексерістерге байланысты букмекерлік кеңседе өз атына шот ашқызуды сұраған.

Жазба авторы өзінің жеке сәйкестендіру нөміріне тіркелген шот арқылы кейін қомақты ақша айналымы болғанын алға тартқан. Сондай-ақ ол бәс тігуге қатысты осы жағдайдың кесірінен қазір жұмысқа орналаса алмай жүргенін айтқан.

Көп ұзамай алғашқы жазба өшірілген. Бірақ осыған ұқсас ақпарат "talgatmq" атты басқа парақшада қайта жарияланды. Әзірге бұл мәлімдемелерді кім таратқаны және олардың қаншалықты шындыққа жанасатыны белгісіз болып отыр.

Қанат Әлин не дейді?

Астана қаласы Кәсіпкерлер палатасының директоры Қанат Әлин өзіне тағылған айыптарды түгел жоққа шығарды. Оның айтуынша, әлеуметтік желіде айтылған оқиғалар 2023 жылға қатысты болғанымен, ол палатадағы қызметіне тек 2024 жылы кіріскен.

"2023 жылы мен Астана қаласының Кәсіпкерлер палатасында жұмыс істеген жоқпын. Бұл қызметке тек 2024 жылы келдім. Менің ешқашан жеке жүргізушім болған емес. Оның үстіне сол кезеңде палатаның штаттық кестесінде жүргізуші лауазымы да болмаған. Мен ешқашан құмар ойынға немесе букмекерлік бәс тігуге әуестенген емеспін", – деді Қанат Әлин.

Ол өзіне қатысты жарияланған ақпараттың шындыққа жанаспайтынын айтып, мәселені әлеуметтік желіде талқылаудың орнына заң аясында шешуге ниетті екенін жеткізген.

Осыдан кейін Қанат Әлин Астана қаласының Полиция департаментіне арыз бергенін мәлімдеді. Сондай-ақ жағдай туралы "Атамекен" ұлттық кәсіпкерлер палатасының басшылығын хабардар еткен. Оның сөзінше, әлеуметтік желідегі жазба авторынан "Атамекеннің" орталық аппаратына да, елордалық Кәсіпкерлер палатасына да ресми шағым түспеген. Жазбаны кім жариялағаны белгісіз болғандықтан, онымен жеке кездесуге де мүмкіндік болмаған.

Солтүстік Қазақстан облысында заңсыз аң аулағандарды тоқтатпақ болған аңшылық шаруашылығының басшысы жарақат алды. Қорықшылардың айтуынша, бес адам мінген көлік оны 100 метрге жуық сүйреп әкеткен. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі КТК-ға сілтеме жасап хабарлайды.

Оқиға Жамбыл ауданындағы аңшылық шаруашылығының аумағында болған. Шаруашылық басшысы Павел Тёпенко әріптестерімен бірге жоспарлы рейдке шыққанда түн ішінде атылған мылтық дауысын естіген. Дыбыс шыққан жаққа барған қорықшылар пикаптағы адамдардың көлік жарығымен елікті қуып жүргенін көрген.

Олардың айтуынша, көліктегілер жас ұрғашы елікті жүріп келе жатып атқан, кейін жараланған жануарды бауыздаған. Алайда бұл аумақта елік атуға ешкімге рұқсат берілмеген.

Қорықшылар тоқтауды талап еткенде, топ көлікке отырып, қашуға әрекеттенген. Павел Тёпенко оларды тоқтатпақ болған сәтте жарақат алған.

"Қолымды ішке сұғып, көліктің есігін ашуға тырыстым. Сол кезде әйнекті көтеріп, қолымды қысып қалды. Көлік қозғалып бара жатқандықтан, сол қолыммен төбесіндегі рейлингке жармастым. Олар мені шамамен 100 метр сүйреді. Сол қолыммен ұсталып, тізем жерге тиіп, сүйретіліп бардым. Соның салдарынан иығым шығып, тізе буыным мен сіңірлерім созылды. Кейін аяғыма гипс салды", – дейді Жамбыл ауданындағы аңшылық шаруашылығының басшысы.

Тёпенконың сөзінше, пикаптың алдына екінші қорықшы шығып, жолын бөгегенде ғана жүргізуші тоқтаған.

Оқиға орнына полиция шақырылған. Қорықшылар тәртіп сақшылары келгенше көліктегілермен болған әңгімені видеоға түсірген. Бейнежазбада олардың арасында "осал адамдар жоқ" деген сөздер айтылғаны естіледі. Қорықшылар болса, лауазымына қарамастан, болған жағдайға құқықтық баға берілуі керек екенін жеткізген.

Олардың мәліметінше, көліктегі бес адамның арасында көрші орман шаруашылығының басшысы мен полиция қызметкері болған. Дегенмен орман шаруашылығы басшысының қатысы туралы ақпаратқа қатысты ресми расталмады. Ал полиция өз қызметкерінің оқиғаға қатысуы мүмкін екенін тексеріп жатыр.

Қорықшы Владимир Даршт топтағы адамдардан ішімдік иісі шыққанын айтады. Оның сөзінше, олар өздерін сенімді ұстап, ықпалды адамдар екенін алға тартқан.

"Бесеу болды, олардан алкогольдің иісі шығып тұрды. Ештеңеден қорықпай, сенімді сөйледі. Мұнда осал адамдар жиналмағанын айтты. Полиция көлікті ашып, тексерген кезде ішінен бөлшектелген тағы екі еліктің етін көрдік. Екеуі де төл екен", – дейді қорықшы.

Бұл дерек бойынша заңсыз аң аулау фактісімен қылмыстық іс қозғалды. Пикапқа мөр басылып, аудандық полиция бөлімінің аумағына қойылған.

Солтүстік Қазақстан облыстық полиция департаментінің мәліметінше, алдын ала дерек бойынша бес адамнан құралған топ үш сібір елігін атып алған. Оларды қорықшылар тоқтатқан.

"Медициналық куәландыру нәтижесінде екі адамның мас күйде болғаны анықталды. Тергеу аясында оқиғаға еңбек демалысында жүрген құқық қорғау органы қызметкерінің қатысқаны туралы ақпарат тексеріліп жатыр", – деп хабарлады ведомствоның баспасөз қызметі.

Жарақат алған Павел Тёпенко қазір қызметіне қайта кіріскен. Ол әріптестерімен бірге тергеудің әділ жүргізіліп, оқиғаға қатысқандардың әрекетіне заң аясында баға беріледі деп үміттеніп отыр.

Еске салайық, бұған дейін Жамбыл облысында аңға шыққан 12 жасар бала сыныптасын атып тастағаны хабарланған еді.

24 қазан мен 1 қараша аралығында Астанада грек-рим, еркін және әйелдер күресінен әлем чемпионаты өтеді. Байрақты бәсекенің серіктесі – Bank RBK. Әлемнің 135 елінен спортшылар қатысуға өтінім берген. Ересектер арасындағы күрес тарихында мұндай жоғары көрсеткіш бұрын-соңды тіркелмеген. 

Чемпионат Қазақстанға әлемнің үздік балуандарын жинайды. Жанкүйерлер сүйікті спортшыларын өз елінде тамашалап, ұлттық құраманы қолдауға мүмкіндік алады. Ал Астанада халықаралық кестедегі ең басты спорттық додалардың бірі өтеді.

Bank RBK басқарма төрайымы Наталья Акентьева Қазақстанда осындай ауқымды чемпионаттың өтуі ел үшін үлкен мәртебе екенін атап өтті.

"Қазақстан үшін мұндай ауқымды әлем чемпионатын қабылдау — үлкен мәртебе әрі мақтаныш. 135 мемлекеттің кіл мықтылары жиналатын дүбірлі бәсекеде Қазақстан әлемдік спорттың орталығына айналып, өзінің бай тарихы мен зор әлеуетін паш етеді. Bank RBK үшін елдерді біріктіріп, жас спортшыларға шабыт беретін және үлкен жеңістерге туған жерден бастап жетуге болатынына сенім ұялататын осындай маңызды шараның төрінен табылудың орны бөлек”, — деді Bank RBK басқарма төрайымы Наталья Акентьева.

135 елден спортшылар қатысады

Биылғы чемпионат қатысушы елдердің саны жағынан бұрынғы көрсеткіштерден асып түсті. Бұған дейінгі рекорд 2011 жылы Ыстанбұлда өткен әлем чемпионатында тіркелген еді. Ол кезде жарысқа 102 елдің өкілдері қатысқан.

Ұйымдастырушылардың алдын ала есебінше, Астанада шамамен 1000 балуан белдеседі. Тоғыз күнге созылатын жарыста 30 салмақ дәрежесі бойынша медальдар сарапқа салынады.

Чемпионатқа спортшыларды, жаттықтырушыларды, ұлттық федерациялар басшылары мен делегация мүшелерін қоса алғанда, барлығы 2231 адам тіркелген. Сонымен қатар жарыс кезінде қалаға 10 мыңнан астам турист келеді деп күтілуде.

Ал 23 қазанда Астанада United World Wrestling халықаралық күрес федерациясының конгресі өтеді. Оған әлемдік күрес қауымдастығының өкілдері қатысады.

Жас балуандарға шабыт беретін жарыс

Қазақстанның спорт мектептерінде 51 мыңнан астам бала мен жасөспірім күреске қатысады. Олар үшін әлем чемпионаты — әлемнің үздік балуандарын жақыннан көріп, ұлттық құрамаға жанкүйер болуға мүмкіндік беретін шешуші сәт. Мұндай жарыстар жас спортшылардың жігерін жанып, үлкен белестерді бағындыруға деген ынтасын арттыра түседі.

Қазақстан күрес федерациясының төрағасы Еркін Окасов та әлем чемпионатының ел спорты үшін маңызы зор екенін атап өтті.

"Әлем чемпионатының Астанада өтуі — Қазақстанның бүкіл күрес қауымдастығы үшін маңызды оқиға. Тоғыз күн бойы көрермендер жоғары деңгейдегі белдесулерді тамашалайды. Ал отандық спортшылар туған жердегі жанкүйерлердің қолдауымен медаль үшін күреседі. Күрестің тамыры тереңге жайылған. Ондаған мың баланы осы спорт түріне баулып отырған елде мұндай жарыстың ұйымдастырылуының мәні ерекше. Әлем чемпионатын жанкүйерлерге жақындатып, жас ұрпақтың спортқа қызығушылығын арттыруға мүмкіндік беретін серіктестігі мен қолдауы үшін Bank RBK-ға алғыс айтамыз", — деді Қазақстан күрес федерациясының төрағасы Еркін Окасов.

Осылайша, Астанадағы әлем чемпионаты үздік балуандардың басын қосып қана қоймай, Қазақстанның халықаралық спорттағы беделін танытуға және жас спортшыларға жаңа серпін беруге мүмкіндік береді.

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі берген 2026 жылғы 15 шілдедегі №1.1.821.135 лицензиясы

Желіде қазақстандықтар махаббат үшін қандай ессіз әрекеттерге барғаны туралы оқиғаларымен бөлісіп қызу талқылады. Бірі сүйген адамына көмектесу үшін үйдің ауласында жер қазысуға барса, енді бірі ғашығын көру үшін үш ай бойы курсқа ақша төлеп, ағылшын тілін үйреніп шыққан. Тіпті бір жігіт қызға өзінің қазасы туралы өтірік естіртіп, оны жылатып қойған да жағдайлар кездеседі. Әлеуметтік желіде тараған мұндай оқиғалар көпшілікті күлдіріп қана қоймай, ғашық адамның сезім үшін қандай әрекеттерге бара алатынын да көрсетеді. Адам ғашық болғанда неге ақылынан бұрын сезіміне ерік береді? Махаббат адамның ойлауына, шешім қабылдауына және мінез-құлқына қалай әсер ететінін маманнан сұрап көрдік. 

“Ауылда сүйген жігітімнің үйіне жер қазысуға бардым”

Батырхан есімді желі қолданушысы желіде қазақстандықтардан “Махаббат үшін жасаған ең ессіз әрекетерін” сұрады. Көпшілік ғашық кездерінде істеп, кейін ұялатын қызықтарымен бөлісті. Солардың арасында бойжеткеннің оқиғасы жұртты күлдірді. 

Тағы бір қазақстандықты сөйлесіп жүрген жігіті үшін жылағанын айтты. Ол өзі сөйлесіп жүрген жігіттің қазасы туралы естіген. 

"1-курс кезінде бір бала жазып жүрді. Жақсы, әп-әдемі сөйлесіп жүргенде, бір күні ол: “Ақтөбеге жол жүремін, оқуымды реттеуім керек”, – деді. Біз бұған дейін мүлде кездеспеген едік. Сөйтіп, ол Ақтөбеге кетті. Бір кезде таңертең бөтен нөмірден біреу жазып тұр. Жаңалық жүргізушілері сияқты: “Осындай шақырымда, осындай сағатта ол көз жұмды. Қазір мүрдесін алып кетті. Мен оның досымын”, – деді. Ал мен оның мекенжайын білемін. “Барып көңіл айтайын ба, не істейін?” – деп жылап қалдым. Анама, құрбыларыма айтып, еңкілдеп отырған кезімде құрбым: “Instagram желісіндегі аккаунты қандай?” – деп сұрап, қарай бастады. Өз атымен іздеп еді, “Ей, мынауың тірі ғой! Тіпті ‘Бұрынғы қызымды сағындым’ деп суретін де салып қойыпты”, – деп жіберіп тұр. Ал мен болсам, сол үшін жылап отырмын... Нөмірін тексерсем, мені қара тізімге салып тастапты. Маған: “Сенімен сөйлескім келмейді”, – десе, өзімнің де сөйлескім келіп тұрғаны шамалы еді. Бірақ “Адам қаза тапты” деген соң жылайсың ғой енді. Ең қызығы, бұл жігіттің бұл оқиғаға еш қатысы жоқ екен. Біздің көрші бала сол жігіттің атынан фейк аккаунт ашып, мені солай алдап жүріпті. Мұны кейін білдім. Енді сол жігітті көрген сайын біртүрлі болып қаламын", – деп жеткізді ол.

Қазақстандықтар ғашық болған адамы үшін түрлі әрекетке барған:

“Мойындалу мен бағалануға деген қажеттіліктің тууына ата-ана себепші”

Психолог Жұлдыз Мақатаева жұртшылықтың бұл сезімдерді бастан өткеруі қалыпты екенін алға тартты.

“Жалпы ғашықтық – бұл біздің жан дүниемізге де, денемізге де аса қатты әсер ететін сезім. Бұл кезде миымыз қуанышқа бөленіп, марапатқа ие болуды немесе мойындалуды қалайды. Осыған жауап беретін жүйелердің барлығы белсенді жұмыс істей бастайды. Сонымен қатар бұл кезде дофамин гормонының әсері айқын көрінеді. Алғашқы кезеңдерде "мені қалай қабылдайды?", "мен оған лайықпын ба?" деген сияқты қобалжулардың болуы да заңды. Кейін қарым-қатынас нығайып, сенім қалыптасқан соң, бұл сезімге тыныштық пен қауіпсіздік ұғымдары қосылады. Дегенмен, ғашықтық әр адамда әртүрлі сезілетінін ұмытпауымыз керек”, – деп түсіндірді маман. 

Психолог осы тұста жұптардың сүйген адамы үшін бәріне дайын болып, өз шекарасын, мүддесін ұмытуы өзін-өзі төмен бағалаумен тікелей байланысты екенін жеткізді. 

“Бұл көбіне өзін-өзі төмен бағалаумен, жалғыздықтан қорқумен байланысты болып келеді. Маслоудың қажеттіліктер пирамидасы бойынша адамның мойындалу мен бағалануға деген қажеттілігі өте маңызды. Мәселен, отбасында ата-анасынан тиісті мойындалуды көрмеген қыз бала ғашық болған кезде бұл сезімді аса жоғары бағалап: "Міне, мені мойындады, иә, мені шынымен жақсы көреді" деп ойлайды. Кейде керісінше, санада бұрмаланған түсінік қалыптасып: "Мені сүюі үшін барлық айтқанына көніп, бәріне төзуім керек" деген қате ұстаным пайда болады. Өкінішке қарай, мұның арқасында көптеген қиын жағдайлар туындауы мүмкін. Мысалы, серіктесінің барлық қалауы мен айтқандарына сөзсіз көніп, өз реніштерін ішке жұту немесе өзіне қолайсыз жағдайларға көну қалыпты жағдайға айналып кетуі ықтимал. Сондықтан ғашықтық пен махаббат кезеңінде, кез келген сау қарым-қатынаста екі адамның да пікірі, қажеттілігі мен жеке кеңістігі бірдей маңызды екенін ешқашан ұмытпау керек”, – деп қосты ол. 

Жұлдыз Мақатаева көп адам сезім күшейген сайын болашақтың салдарын ойламай жиі қателесетінін қоса кетті.

"Дәл осы кезеңде асығыс шешімдер қабылдап, ойламаған жерден ақша жұмсау немесе орындау мүмкін емес нәрселерге уәде беру сияқты әрекеттер бой көрсетеді. Бұл көбіне сүйіктісінен айырылып қалу қорқынышынан туындайды. Салдарынан орынсыз қызғаныш пен күдік күшейе түсуі мүмкін. Дегенмен, әр адам өз әрекетіне өзі жауапты болуы тиіс. Сезімнің қаншалықты күшті болуы ешқашан зиянды әрекеттерді ақтамайды. Өкінішке қарай, "адамды қатты сүйсең – қызғанасың, қызғансаң – демек сүйесің" деген қате түсінік қоғамда жиі қалыптасқан. Негізсіз қызғаныш өкінішті жағдайларға әкеп соқтырып, адамның жеке шекарасын бұзуға ықпал етеді”, – деп түсіндірді психолог.

Маман сол себепті қызғаныш сезімі оянғанда бірден айыптауға асықпай әрікім өз жан дүниесіне үңілуі маңызды екенін алға тартты. 

“Мен нақты нені жоғалтудан қорқып тұрмын?" деп өзіңнен сұрау қажет. Сонымен қатар мұндай жайттарды серіктесіңізбен ашық талқылау аса маңызды. Егер серіктестің телефонын тексеру, қайда барып, кіммен жүргенін аңдып, қадағалау әдетке айналса, бұл болашақта қарым-қатынастағы қауіпсіздік пен сенімді біржола бұзатын басты факторға айналады. Ғашық кездегі толқу, қобалжу, сағыну, мұңаю немесе кейде жылау — бұл қалыпты жағдай. Мұны дұрыс емес деп айта алмаймыз. Ең бастысы — бұл эмоциялардың адамның өміріне қалай әсер ететінін бағалай білу. Мәселен, тым қатты беріліп жылау, сол адамсыз өмір сүре алмайтындай күйге түсу және бұл күнделікті тіршілігіңізге кері әсер ете бастаса, бұл — қалыпты емес”, – деп қосты ол. 

Осы тұста Жұлдыз Мақатаева шынайы әрі сау махаббатта адам өзіне айтылған "жоқ" деген жауапты қабылдап, өзгелердің жеке шекарасын құрметтейтінін жеткізді. Айтуынша, бұл кезде қауіпсіздік сезілуі керек.

“Ал қайта-қайта қоңырау шалу, аңду, қорқыту, мәжбүрлеу немесе "өзіме зиян келтіремін" деп қысым көрсету – бәрі қауіпті белгілер. Махаббатқа бола ұйқыңыз бұзылып, дұрыс тамақтанбай, өмірге деген қызығушылығыңыз жоғалып кетсе және бұл жағдай екі аптадан артық созылса, міндетті түрде маманның көмегіне жүгінген жөн. Өйткені ғашықтық — өте әдемі сезім. Бірақ ол өзіңізге немесе өзгеге қатер төндіре бастаса, уақытылы психолог немесе маман көмегіне жүгініп, сезімді қауіпсіз арнаға бұру маңызды”, – деп қорытты маман. 

Еске салсақ, бұған дейін дәл осындай форматта жақындарынан зорлық көрген қазақстандық қыздар неге үнсіз қалғандарын айтып берген еді. Олар желіде отбасы мүшелерінен, туғандары мен жақындарынан зорлық көргенін бөлісті. Ал психолог мамандары жазбалар анонимді түрде жарияланса да, бұл үрдістің жақсы екенін атап өтті.

Қызылордада әйел мен кішкентай баласын көлік қағып, салдарынан нәресте көз жұмды. Ауыр жарақат алған анасы жансақтау бөліміне жеткізілген. Ал жол апатынан кейін оқиға орнынан қашып кеткен жүргізушінің кім екені анықталғанымен, әзірге қолға түспеген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Әлеуметтік желіде жол апаты болған жерден түсірілген кадрлар тарады. Жарияланған мәліметтерге сүйенсек, Mitsubishi Lancer көлігінің жүргізушісі әйел мен оның кішкентай баласын қағып, оқиға орнынан қашып кеткен. Көлікті 2000 жылы туған жүргізуші басқарғаны айтылып жатыр.

Жол апатынан әйел ауыр жарақат алып, ауруханаға жеткізілген. Әлеуметтік желідегі ақпаратқа сәйкес, оның басы жарақаттанып, қабырғалары мен жамбас сүйегі сынған. Қасында 2026 жылғы 20 мамырда дүниеге келген ұлы болған. Басынан жарақат алған нәрестені де дәрігерлер ауруханаға жеткізгенімен, оның өмірін сақтап қала алмаған.

Қазір әлеуметтік желі қолданушылары күдіктіні іздестіруге қатысты суреттерді таратып жатыр. Ал Қызылорда облысының Полиция департаменті жүргізушінің жеке басы анықталғанын мәлімдеді.

"Адам өліміне әкеп соққан жол-көлік оқиғасы және оқиға орнынан кетіп қалу деректері бойынша қылмыстық істер қозғалды. Күдіктінің жеке басы анықталды. Қызылорда облысының Полиция департаменті оның жүрген жерін анықтау және ұстау бойынша барлық қажетті шараларды қабылдауда. Қалаға кіре беріс жолдарда бақылау күшейтілді. Күдіктіні іздестіру және ұстау бойынша жедел-іздестіру іс-шараларына Полиция департаментінің барлық күштері мен құралдары жұмылдырылды", – деп хабарлады ведомство.

Полиция күдіктіні іздеу жұмыстары жалғасып жатқанын мәлімдеді. Оны ұстау үшін қалаға кіретін жолдарда бақылау күшейтіліп, тәртіп сақшылары жұмылдырылған. Әзірге жүргізушінің қайда жүргені белгісіз.

Қазақстанда жүргізуші куәлігін алу үшін теориялық емтиханды қашықтан тапсыру мүмкіндігі қарастырылып жатыр. Мұны премьер-министрдің орынбасары, жасанды интеллект және цифрлық даму министрі Жаслан Мәдиев мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Биыл қыркүйекте депутат Мейраш Шынасылова қазақстандықтар мамандандырылған халыққа қызмет көрсету орталықтарында жүргізуші куәлігін алу емтиханына кіру үшін жарты жылға дейін кезек күтетінін айтқан еді.

Депутат осыған байланысты мамандандырылған ХҚКО-лардың жұмыс уақытын ұзартуды ұсынды. Сондай-ақ теориялық емтиханды Ұлттық тестілеу орталығы мен Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің аумақтық бөлімшелерінде қабылдау мүмкіндігін қарастыру қажет екенін жеткізді.

Шынасылованың депутаттық сауалына Жаслан Мәдиевтің атынан берілген жауап Құрылтай сайтында жарияланды.

Мамандандырылған ХҚКО-лардың жұмыс уақыты ұзартыла ма?

Мамандандырылған ХҚКО-лардың жұмыс уақытын кешкі сағат 20:00-ге дейін ұзарту ұсынысына қатысты Мәдиев 2026 жылдың алғашқы сегіз айында теориялық емтихан тапсырған үміткерлер саны 474 895 адам болғанын мәлімдеді. Орталықтардың қабылдау мүмкіндігін арттыру үшін республика бойынша қосымша 86 емтихан алаңы ашылған.

Қазір практикалық емтихан тапсыру кезегінде 43 763 адам тұр. Теориялық емтиханға тіркеу сағат 17:30-да аяқталады, ал емтихан қабылдау рәсімдері 19:30-ға дейін жалғасады.

"Азаматтарды қабылдау уақытын сағат 20:00-ге дейін ұзарту қызметкерлердің штат санын көбейтуді немесе ауысымдық жұмыс кестесіне көшуді талап етеді. Осыған байланысты жұмыс уақытын ұзартуды орынсыз деп санаймыз", – делінген депутаттық сауалға берілген жауапта.

Министр Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің де жауабын келтірді. Агенттік қолданыстағы тестілеу инфрақұрылымы тек өз міндеттеріне бейімделгенін және басқа емтихандарды өткізуге арналмағанын мәлімдеген.

Ал Ұлттық тестілеу орталығымен Астанадағы алаңдарын пилоттық режимде пайдалану туралы келісімге қол жеткізілген. Министрдің айтуынша, техникалық дайындық аяқталып, тиісті бірлескен бұйрыққа қол қойылған.

Пилоттық жобаны 2026 жылғы қазанда іске қосу жоспарланған. Кейін бұл тәжірибені өңірлерге де тарату мүмкіндігі қарастырылады.

Теориялық емтиханды онлайн тапсыру

Жаслан Мәдиевтің мәліметінше, Қазақстанда жүргізуші куәлігін алуға арналған теориялық емтиханды қашықтан тапсыру форматы енгізілуі мүмкін.

"Сондай-ақ жасанды интеллект пен прокторинг технологияларын қолдана отырып, теориялық емтихандарды қашықтан тапсыру форматын енгізу жұмыстары жүргізіліп жатыр. Бұл мамандандырылған ХҚКО-ларға түсетін жүктемені азайтуға көмектеседі", – делінген жауапта.

Прокторинг – емтихан тапсыру барысын қашықтан бақылауға мүмкіндік беретін жүйе.

Министрдің айтуынша, жасанды интеллект пен прокторинг технологиялары арқылы теориялық емтиханды қашықтан тапсыру форматы енгізілген жағдайда, алдын ала жазылу тек емтиханды орталыққа барып тапсыруды қалайтын азаматтарға қажет болады.

"Қашықтан тапсыру форматы азаматтарға емтихан қабылдау орындарындағы бос орын санына тәуелді болмай, өзіне ыңғайлы уақытта емтихан тапсыруға мүмкіндік береді. Бұл шаралар азаматтардың емтиханға жазылуына тең мүмкіндік беруге, бос орындарды бөлудің ашықтығын арттыруға, сондай-ақ делдалдардың қызметіне байланысты тәуекелдерді барынша азайтуға бағытталған", – деп қосты Мәдиев.

Еске салайық, бұған дейін Ішкі істер министрлігі Қазақстанда жүргізуші куәлігіне емтихан тапсыру ережелері өзгеретінін ескерткені хабарланған еді.

Әлеуметтік желіде Маңғыстау облысының тұрғыны осыдан 2 жыл бұрын көлік сатып алып, оның несиесін төлеп келгенін жазды. Биыл несиесі аяқталғанда полиция департаменті оның көлігін алып қойған. Сөзінше, көлік Ресейде ұрланған. Ал көліктің қазіргі иесі оны білмеген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды

Маңғыстаулық тұрғынның сөзінше ол Kia Optima 2020 автокөлігін 2 жылдың несиеге алып барлығын уақытылы, кешіктірмей төлеп отырған. 

“Осыдан кейін көлікті Kaspi Bank кепілдігінен шығардым. Несиені толық өтегеннен бері 7 ай өтті. Алдыңғы күні маған құзырлы органнан қоңырау шалды, содан кейін көлікті айып тұрағына жіберіп, кілтті алып қойды. Маған көліктің Ресейде іздеуде екенін түсіндірді”, – деді автор.

Өз жазбасында автор жедел уәкіл оған айып тұрағынан алып шығу үшін тағы да төлеу керегін айтқанын мәлімдеді. Айтуынша, кейін банкке барып көлікті алу кезінде банк тарапынан қате кеткенін дәлелдеп, ақшаны қайтаруды сұрау керек.

“Мен көлікті Ақтау қаласында барлығын ресми рәсімдедім. Несиені уақыты төлеп отырдым. Енді қазір көліксіз қалдым. Осындай жағдайға тап болғандар бар ма? Енді маған не істеу керек, қайда барсам болады және көлікті қалай қайтарып алсам болады?”, – деді Threads қолданушысы.

Дәл осындай жағайға өзге де қазақстандықтар тап болған жағдайда не істеу керек? Stan.kz редакциясы көлік заңгері Павел Арутюняннан сұрап білді. Заңгердің сөзінше, бұл жағдайдың ұрлыққа ешқандай қатысы жоқ болуы мүмкін. Көлік бұрынғы иесінің өтелмеген кредиттік міндеттемелеріне байланысты өндіріп алуға жатуы немесе лизингке алынған болуы мүмкін.

Көлікті банк тексермеген жағдайда оның сатып алушы алдындағы жауапкершілігі туралы да сөз болды. Заңгердің айтуынша, банк пен клиент арасындағы шарт, әдетте, кредит беруге қатысты жасалады. Сондықтан келісімде көліктің заңдылығына байланысты банк жауапкершілігі қарастырылмаса, оған тікелей талап қоюға негіз болмауы мүмкін.

Заңгер екі жыл бойы несие төлеген сатып алушы алдымен көліктің неліктен іздеуде тұрғанын және қандай негізде тәркіленгенін анықтауы керегін айтты. Ол үшін көлікті алып қойған құқық қорғау органына жүгініп, іздеуге бастамашы болған орган туралы мәлімет алған жөн. Кейін Ресейдің тиісті органдарына сұрау жіберіп, көліктің құқықтық мәртебесін тексеруге болады.

"Сатып алушы көлікті адал ниетпен сатып алғанын растау үшін сатып алу-сату шартын және көлікке қатысты құжаттарды ұсынуы керек", – деді Павел Арутюнян.

Заңгердің сөзінше, сатып алушының құқығын қорғаудың бір жолы – көлікті сатқан бұрынғы иесіне талап қою. Ол сатушыдан сатып алу-сату шартын бұзуды және келтірілген шығынды өтеуді талап ете алады. Егер сатушы талапты орындамаса, сотқа жүгінуге болады.

Заңгер 2 жыл бойы төлеген несиенің ақшасын енді кім қайтаратынын да айтты. Сөзінше, көліктің неліктен іздеуде тұрғанын және қандай себеппен тәркіленгенін анықтау қажет. Яғни алдымен көлікті алып қойған құқық қорғау органынан оның тәркіленуіне бастамашы болған органның қайсы екенін анықтаған жөн. Содан кейін Ресей Федерациясының тиісті органдарына сұрау жіберіп, көлік туралы мәліметтерді тексеруге болады. 

“Сатып алушы өзінің адал ниетпен көлік сатып алғанын растау үшін сатып алу-сату шартын және көлікке қатысты құжаттарды ұсынуы керек. Сонымен қатар Ресейде көліктің кепілде тұрған-тұрмағанын тексеруге арналған ашық дереккөздер бар. Мысалы, кепілдегі мүлік тізілімі. Бұрын Ресейдің жол қозғалысы қауіпсіздігі жөніндегі мемлекеттік инспекциясының (ГИБДД) сервисі арқылы да көлік туралы ақпаратты тексеруге болатын еді”, – деді Павел Арутюнян.

Көлігі тәркіленген жағдайда не істеу керек?

Заңгердің айтуынша, мұндай жағдайда сатып алушы алдымен көліктің неліктен іздеуде тұрғанын және қандай негізде тәркіленгенін анықтауы керек. Ол үшін:

• Көлікті тәркілеген органнан ақпарат алу. Көліктің қандай себеппен айып тұрағына қойылғанын, іздеуге қай орган бастамашы болғанын және қандай құқықтық негізде тәркіленгенін анықтау қажет.

• Ресей тарапынан мәліметтерді тексеру. Көлік Ресейде қандай себеппен іздеуде тұрғанын анықтау үшін тиісті құқық қорғау органдарына сұрау жіберуге болады. Оның ұрлыққа, кепіл міндеттемелеріне немесе басқа да құқықтық мәселелерге қатысы бар-жоғын нақтылау маңызды.

• Көлікті сатып алу кезінде жасалған құжаттарды жинау. Сатып алушы көлікті заңды түрде және адал ниетпен сатып алғанын растау үшін сатып алу-сату шартын, көлікке қатысты құжаттарды, төлем түбіртектерін және несиенің толық өтелгенін растайтын құжаттарды сақтауы керек.

• Көліктің бұрынғы иесіне талап қою. Егер көлікті сатқан адам оны сату кезінде маңызды ақпаратты жасырғаны немесе көлікті беруге құқығы болмағаны анықталса, сатып алушы сатып алу-сату шартын бұзуды және келтірілген шығынды өтеуді талап ете алады. Ол үшін алдымен сатушыға сотқа дейінгі талап-арыз жіберген жөн.

• Қажет болса, сотқа жүгіну. Егер бұрынғы иесі талапты орындаудан бас тартса, сатып алушы өз құқықтарын қорғау үшін сотқа жүгіне алады.

• Банкке қатысты жағдайды нақтылау. Егер сатып алушы банктің көлікті тексеру кезінде қателік жібергенін алға тартса, банк пен клиент арасындағы шарттарды қарап, қаржы ұйымының жауапкершілігі қарастырылған-қарастырылмағанын анықтау қажет. Алайда көліктің тәркіленуі банктің автоматты түрде жауапты екенін білдірмейді.

Сөз соңында алдымен көлікті сатқан бұрынғы иесіне сотқа дейінгі талап-арыз жіберіп, сатып алу-сату шартын бұзуды және шығынды өтеуді талап ету қажет екенін түсіндірді. Егер сатушы талапты орындамаса, азамат өз құқығын қорғау үшін сотқа жүгіне алады.

“Дегенмен, әлеуметтік желідегі ақпаратқа қарап, көліктің тәркіленуіне банктің қатысы бар деп айта алмаймын. Егер кредит толық өтелсе, банктің бұл көлікке қатысты талаптары болмауы да мүмкін. Нақты әрі толық кеңес беру үшін көліктің Ресейде қандай себеппен іздеуде тұрғанын анықтау керек. Оның қылмыстық іске қатысы бар ма, әлде қандай да бір қарыз міндеттемелеріне байланысты тәркіленген бе – мұның бәрі істің мән-жайына байланысты”, – деп сөзін қорытындылады заңгер.

Еске сала кетейік, бұған дейін редакциямыз жүрілген көліктерді сатып аларда неге назар аудару керегі туралы жазған болатынбыз. Автосарапшы Артур Молотов қазақстандықтардың көбі көліктің сыртқы бейнесіне қарап, сатып алып жататынын, ал оның заң тұрғысынан таза немесе таза емес екенін тексеру – көбіне еленбей қалып жататынын айтқан болатын. 

Қазақстанда баласына алимент төлеуден жалтарған азаматтардың тізімі арнайы сайтта жарияланды. Олардың арасында бірнеше жылдан бері құқық қорғау органдары таба алмай жүргендер де бар. Ал кейбір борышкер табысын әдейі аз көрсетіп, баласына төленетін ақшаны қысқартудың жолын тапқан. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі "Информбюро" бағдарламасына сілтеме жасап хабарлайды.

Алимент төлемей, іздеуге түскен 1500-ден астам азаматтың тізімі Qamqor.gov.kz порталында жарияланған. Сайттан олардың аты-жөнін, туған жылын, суретін және іздеуде жүргеніне қанша уақыт болғанын көруге болады. Тізімдегі кейбір азаматтарды құқық қорғау органдары бірнеше жылдан бері іздеп келеді. Мәселен, бір борышкердің іздеуде жүргеніне 1924 күн болса, тағы бір азаматтың табылмағанына 1172 күн болған.

Алайда алимент төлеуден жалтаратындардың бәрі бірдей ізін суытып кетпейді. Кейбірі табысын жасырып, баласына төлейтін ақшаны азайтудың амалын табады. Мәселен, жеке кәсіп ашып немесе танысының компаниясына жұмысқа орналасып, қағаз жүзінде небәрі 85 мың теңге жалақы алатынын көрсетеді. Сөйтіп, алимент те сол ресми табысына қарай есептеледі.

Заңгер Сағи Ораздың айтуынша, мұндай азаматтардың шын мәнінде ай сайын бірнеше есе көп ақша табуы мүмкін.

"Көп жағдайда алимент төлеуден жалтарғандар 85 мың теңге жалақы алатынын көрсетеді. Бірақ басқа фирмаларда 500 мыңнан 1 миллион теңгеге дейін табыс табуы мүмкін. Егер сот орындаушысы мен алимент өндіріп алушы азамат оның нақты табысын дәлелдей алса, тұрмыстық жағдайына да назар аударуға болады. Мысалы, қымбат киімі, көлігі немесе үйі болса, заң аясында тиісті өтініш беріп, мүлкін бағалатуға мүмкіндік бар", – дейді заңгер.

Алимент төлемегендерге қандай шара қолданылады?

Қазақстанда алимент мөлшері баланың санына қарай есептеледі. Заң бойынша бір балаға ата-анасының табысының төрттен бірі, екі балаға үштен бірі, ал үш және одан көп балаға табысының жартысы төленеді. Дегенмен сот ата-аналардың материалдық және отбасылық жағдайын ескеріп, бұл мөлшерді өзгерте алады.

Ал жұмыссыз жүрген азамат алимент төлеуден босатылмайды. Егер оның тұрақты жұмысы болмаса немесе табысын растайтын құжаттары табылмаса, алимент бойынша қарызы Қазақстандағы орташа айлық жалақы негізінде есептеледі. Берешектің нақты мөлшерін сот орындаушысы анықтайды.

Қарызын өтемеген азаматтың мүлкі де есепке алынады. Егер үш ай бойы жалақысынан немесе өзге табысынан алимент өндіріп алу мүмкін болмаса, сот орындаушысы оның мүлкі есебінен қарызды өндіріп алу шараларын қолданады. Сондай-ақ заңда көзделген жағдайда банк шоттарына шектеу қойылып, шетелге шығуына тыйым салынуы мүмкін.

Бұдан бөлек, 14 қазанда Әділет министрлігінің атқарушылық іс жүргізу жүйесіне енгізілген өзгерістер туралы хабарланды. Соған сәйкес сот орындаушылары алимент бойынша борышкерлердің міндетті зейнетақы жарналары туралы мәліметтерді жүйе арқылы сұрата алады. Бұл олардың ресми табысын анықтауға көмектеседі.

Ал алимент төлеу міндетін қасақана орындамағандар әкімшілік, заңда көзделген негіздер болған жағдайда қылмыстық жауапкершілікке де тартылуы мүмкін.

Несие алған адам қайтыс болса, оның банк алдындағы қарызы кешіріле ме, әлде оны жақындары төлеуге міндетті ме? Мұндай жағдайда кім жауап береді және банк қандай талап қоя алады? Ипотекаға алған үй кімге қалады? Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қайтыс болған адамның несиесін кім төлейді?

Қазақстанның Азаматтық кодексіне сәйкес, адам қайтыс болғаннан кейін оның үйі, көлігі, ақшасы мен басқа да мүлкі мұраға қалады. Бірақ мұра тек дүние-мүлікпен шектелмейді. Марқұмның өтелмеген несиесі де соның қатарына кіреді. Алайда Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің түсіндіруінше, банк қарызды кез келген туысынан талап ете алмайды. Бұл жерде адамның мұраны қабылдаған-қабылдамағаны маңызды.

"Қайтыс болған адамның несие бойынша қарызы жалпы тәртіппен мұраға өтеді. Мұраны қабылдаған адамдар марқұмның берешегі бойынша жауап береді. Алайда әр мұрагердің жауапкершілігі өзіне қалған мүліктің құнымен шектеледі. Егер мұра болмаса немесе адам оны қабылдамаса, марқұмның қарызын өтеуге міндетті емес", – деп түсіндірді агенттік.

Мысалы, марқұмның банкте 8 миллион теңге қарызы бар делік. Ал баласына 5 миллион теңгенің мүлкі мұраға қалды. Мұндай жағдайда банк одан 8 миллион теңгені түгел талап ете алмайды. Мұрагердің жауапкершілігі 5 миллион теңгеден аспайды.

Дегенмен несиеге бірге қол қойған немесе кепіл болушы болған адамдардың жағдайы бөлек қаралады. Олардың міндеті мұраны қабылдағанына емес, банкпен жасасқан шартына да байланысты.

Мұраны қабылдауға қанша уақыт беріледі?

Заң бойынша мұраны қабылдауға алты ай уақыт беріледі. Бұл мерзім адам қайтыс болған күннен бастап есептеледі. Алты ай ішінде мұрагерлік құқығын рәсімдеп үлгермеген азамат мерзімді сот арқылы қалпына келтіре алады. Бірақ оның кешігуіне дәлелді себеп болуы керек. Сол себеп жойылған күннен бастап алты ай ішінде сотқа жүгінуі қажет. Ал алты айлық мерзімді қарызды толық төлеуге берілген уақыт емес.

"Заңда қайтыс болған адамның несиесін қанша уақыт ішінде толық өтеу керегіне қатысты арнайы мерзім жоқ. Банк мұра қабылданғаннан кейін мұрагерлерге талап қоя алады. Қарыз мәселесінің шешілуі мұрагерлердің анықталуына, құжаттардың рәсімделуіне және сот дауларының болуына байланысты. Сондай-ақ заң басқа адамдарға марқұмның несиесін өз еркімен төлеуге тыйым салмайды", – деп мәлімдеді агенттік.

Яғни мұрагерлік рәсімі аяқталғанша төлем жасауға басқа адам көмектесе алады. Алайда мұндай көмектен кейін ол міндетті түрде мұрагер  болып есептелмейді. 

Ипотека алған адам қайтыс болса, пәтер кімге қалады?

Осы ретте ипотекаға үй алған адам қайтыс болса, пәтер банкке қала ма, әлде отбасының атында қала ма деген сұрақ туындауы орынды. Мұндай жағдайда марқұмның жұбайы мен балалары баспананы мұраға ала алады. Бірақ үйдің несиесі әлі төленіп бітпесе, қарыз да бірге қалады. Нотариус Русланбек Батаевтың айтуынша, пәтер кімнің атына өтсе де, банк алдындағы берешек бәрібір ескеріледі.

"Ипотекаға алынған пәтер банк кепілінде болса, меншік иесінің қайтыс болуы кепілді тоқтатпайды. Мұраны қабылдаған адамдарға пәтер қолданыстағы ауыртпалығымен бірге өтеді. Яғни баспанаға меншік құқығын иеленген кезде оның кепілде тұрғанын және несие бойынша міндеттемелер сақталатынын ескеру қажет", – деді нотариус.

Ал Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің мәліметінше, егер мұрагерлер пәтерді қабылдап, бірақ оны өз атына тіркемесе, банк мүлікті тіркеуді мәжбүрлі түрде жүргізуді талап ете алады. Дегенмен ипотека алған адамның қайтыс болуы банк баспананы бірден алып қоя алады деген сөз емес. Нотариус мұндай жағдайда қандай талаптар сақталуы керегін түсіндірді.

"Несие төленбесе, банк берешекті өтеуді талап ете алады. Заңда көзделген негіздер болған жағдайда кепілдегі пәтерден қарызды өндіріп алуға құқылы. Бұл рәсім белгіленген тәртіппен жүргізілуі керек. Дегенмен қарыз алушы қайтыс болған сәтте пәтер автоматты түрде банктің меншігіне өтпейді", – деді Русланбек Батаев.

Банк ипотеканы бірден толық төлеуді талап ете ала ма?

Мәселен, азамат ипотекасын бірнеше жыл бойы төлеп келгенімен, қайтыс болған кезде әлі 10 миллион теңге қарызы қалды делік. Банк осы ақшаның бәрін оның отбасынан бірден сұрай ала ма? Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің түсіндіруінше, мұндай талап қою үшін адамның қайтыс болғаны ғана жеткіліксіз.

"Банк ипотеканың қалған сомасын бірден толық төлеуді тек заңда немесе несие шартында көзделген жағдайларда ғана талап ете алады. Қарыз алушының қайтыс болуы мұндай талап қоюға автоматты түрде құқық бермейді. Мұрагерлер анықталып, құжаттар рәсімделіп жатқан кезде банк сыйақы мен кешіктірілген төлемдерге байланысты айыппұлдарды есептеуді уақытша тоқтату мәселесін қарастыруы керек. Мұра қабылданғаннан кейін қарызды өтеу шарт талаптарына сәйкес жалғасады", – делінген түсіндірмеде.

Алайда бұл банк пайыз бен айыппұлды міндетті түрде тоқтатады деген сөз емес. Сондықтан отбасы банкке хабарласып, қарыздың қанша қалғанын және алдағы төлемдерді қалай жүргізуге болатынын анықтағаны дұрыс дейді маман.

Несиені сақтандыру компаниясы төлей ме?

Ипотека рәсімдегенде кей азамат өмірін сақтандырады. Егер қарыз алушы қайтыс болса, сақтандыру компаниясы оның банк алдындағы берешегін өтеуі мүмкін. Бірақ бәрі келісімшартта не жазылғанына байланысты.

Мәселен, марқұмның 12 миллион теңге қарызы қалып, сақтандыру компаниясы 9 миллион теңге төлесе, қалған 3 миллион теңгенің мәселесі бөлек шешіледі. Мұрагерлер бұл берешек үшін өздеріне қалған мүліктің құны шегінде ғана жауап береді. Нотариус Русланбек Батаев мұндай жағдайда отбасы қандай әрекет жасауы керегін түсіндірді.

"Мұрагерлер ең алдымен нотариусқа уақтылы жүгініп, мұрагерлік құқықтарын рәсімдеуі қажет. Мұраны қабылдау туралы өтініш қайтыс болған күннен бастап алты ай ішінде беріледі. Сонымен қатар банкке қарыз алушының қайтыс болғанын хабарлап, қалған берешек мөлшерін нақтылаған жөн. Марқұмның өмірді сақтандыру шартын жасасқан-жасаспағанын да тексеру керек. Егер шартта қайтыс болу жағдайына байланысты сақтандыру төлемі қарастырылса, ол несие қарызын өтеуге жұмсалуы мүмкін", – деді нотариус.

Несиені бірге рәсімдеген адам болса ше?

Кейде ерлі-зайыптылар ипотеканы бірге алады. Яғни екеуі де банк алдында қарыз алушы болып есептеледі. Мұндай жағдайда біреуі қайтыс болса, екіншісі несие төлеуді жалғастыруға міндетті. Мәселен, күйеуі мен әйелі ипотеканы бірге рәсімдеген болса, күйеуі қайтыс болғаннан кейін әйелі банкпен жасалған шарт бойынша жауап береді. Бұл оның пәтерді мұраға алу-алмауына байланысты емес.

Ал несиеге кепіл болушы болған адамның жағдайы басқаша. Ол банк алдында өзі қол қойған келісімде көрсетілген көлемде жауап береді. Егер марқұмның қарызын төлесе, жұмсаған қаражатын заңда белгіленген тәртіппен мұрагерлерден қайтаруды талап ете алады. Бірақ мұрагерлер мұндай жағдайда да өздеріне қалған мүліктің құнынан артық қарыз өтеуге міндетті емес.

Мұрагерлер болмаса, қарыз не болады?

Адам қайтыс болғанда артында үйі, көлігі немесе басқа да мүлкі қалуы мүмкін. Ал оны қабылдайтын мұрагер табылмаса немесе барлығы мұрадан бас тартса, бұл мүлік заң бойынша коммуналдық меншікке өтеді. Егер марқұмның кепілде тұрған пәтері болса, банк қарызды сол баспана есебінен өндіріп алуға құқылы. Бірақ ол үшін заңда белгіленген тәртіп сақталуы керек. Ал қайтыс болған адамның артында ешқандай мүлік қалмаса, оның қарызын туыстары тек жақыны болғаны үшін төлеуге міндетті емес.

Нотариус Русланбек Батаевтың айтуынша, мұндай мәселеде бәріне бірдей шешім жоқ. Біреудің несиесі сақтандырылған болуы мүмкін, енді біреу қарызды жұбайымен бірге рәсімдеген. Сондықтан марқұмның артында қандай мүлік қалғанын, банкте қанша берешегі барын және қандай шарттарға қол қойғанын анықтап алу маңызды.  

2026 жылғы 7 қыркүйектен бастап салымшы міндетті зейнетақы жинағындағы қаражатының 100%-на дейін өзі таңдаған компанияға бере алады. Бұл өзгеріс салымшыға не береді және инвестициялық портфельді басқарушы компанияны (ИПБ) таңдағанда нені ескеру керек? Бірге зерделейік.

 

Зейнетақы жинағы қалай көбейеді? 

БЖЗҚ-ға түскен зейнетақы жарналары шотта "жай жатпайды". Олар заңнамада рұқсат етілген қаржы құралдарына инвестицияланады. Олардың қатарында Қазақстанның және шетелдің мемлекеттік бағалы қағаздары, акциялары мен облигациялары, банктердегі депозиттер бар. Осы қаржы құралдарына салынған қаражаттан түскен табыс инвестициялық кіріс деп аталады. Ол салымшының зейнетақы шотындағы жинағына қосылады.    2026 жылғы 1 қыркүйектегі жағдай бойынша қазақстандық азаматтардың БЖЗҚ-дағы жалпы зейнетақы жинақтары 28,47 триллион теңгеден асты, оның ішінде 26,37 триллион теңгесі МЗЖ-дан, 746,13 миллиард теңгесі МКЗЖ-дан, 10,43 миллиард теңгесі ЕЗЖ-дан және шамамен 1,35 триллион теңгесі ЖМЗЖ-дан қалыптасты.    Ал 2014 жылдан 2026 жылғы 1 қыркүйекке дейін зейнетақы активтерін инвестициялаудан түскен таза кіріс – 14,64 триллион теңге. Бұл сома төлемдерді қоса есептегендегі зейнетақы жинақтарының 40,6%-ына тең, яғни жинақтардың едәуір бөлігі инвестициялық кіріс есебінен өскен.  Қазір зейнетақы активтерінің басым бөлігін Қазақстан Ұлттық Банкі басқарады. Сонымен бірге лицензиясы бар инвестициялық портфельді басқарушы компанияларына да (ИПБ) зейнетақы активтерін басқаруға мүмкіндік берілген. Мұндағы негізгі мақсат – зейнетақы қаражатын әртүрлі қаржы құралдарына салып, ұзақ мерзімде инвестициялық кіріс алу және жинақ көлемін арттыру.

Жинақты енді кім басқаратынын өзіңіз таңдайсыз

Бұған дейін ИПБ-ға міндетті зейнетақы жарнасының 50%-ын, ерікті зейнетақы жарнасының 100%-ын беруге болатын. Ал 2026 жылғы 7 қыркүйектен бастап салымшы міндетті және ерікті зейнетақы жарналарынан құралған жинағының 100%-ына дейін ИПБ-ға басқаруға бере алады.  Салымшы бір немесе бірнеше ИПБ-ны таңдай алады. Оған қоса инвестициялау тәсілін де өзі белгілейді. Мысалы, табысқа байыпты түрде қол жеткізуді ұсынатын консервативті, қалыпты немесе тәуекелге бел буып, қомақты қаржы табуды көздейтін портфельді таңдауға болады. Мұнда ескеретін маңызды бір нәрсе бар: ИПБ таңдағанда оның бұрын қанша табыс тапқанына ғана емес, ақшаны қайда салатынына және қаншалық тәуекелге баратынына да қараған жөн. Себебі, табыс мөлшері неғұрлым артқан сайын, тәуекел деңгейі де соғұрлым көтерілуі мүмкін... 

ИПБ-лар қаншалықты сенімді әрі тиімді?

Біріншіден, ИПБ-ларға ҚР Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі тарапынан қойылатын талап жоғары. Мысалы, басқарушы компанияның меншікті капиталы кемінде 440 мың АЕК (2026 жыл үшін 1,903 миллиард теңге), зейнетақы активтерін басқару бойынша кемінде үш жыл тәжірибесі және басқаруындағы активтер көлемі кемінде 5 млрд теңге болуы керек. Сонымен қатар ірі акционерлерге де белгілі бір талаптар қойылады.

Екіншіден, ИПБ жұмысының нәтижесі арнайы бенчмаркпен салыстырылады. Бенчмарк – ИПБ жұмысының тиімділігін бағалауға көмектесетін бағдар. Егер ИПБ-ның инвестициядан алған кірісі осы деңгейден төмен болса, айырманы өз қаражаты есебінен өтеуге міндетті.

Үшіншіден, зейнетақы жинағын ИПБ-ның сенімгерлік басқаруына беру – қаржыны сол компанияның уақытша басқаруы. Ол салымшының БЖЗҚ-да ашылған жеке шотында тұрады. Ал арнайы кастодиан-банк бұл қаражатты сақтайды және дұрыс инвестициялануын бақылайды.  Сондықтан, ИПБ қандай да бір қиын жағдайларға тап болса да, салымшының зейнетақы жинағы басқарушы компанияның меншігі ретінде қарастырылмайды, яғни басқарушы компанияның мүддесіне жұмсалмайды. Айта кетейік, 2021-2026 жылдар аралығында (2026 жылғы 31 тамыздағы жағдай бойынша) салымшылар жалпы сомасы шамамен 179 миллиард теңге зейнетақы жинақтарын ИПБ басқаруына аударды. Бұл ретте жинақтарын аудару құқығын пайдаланған салымшылардың саны 18 есеге жуық өсіп, 2021 жылғы 2,4 мың адамнан 2026 жылы 42,6 мың адамға дейін артты.  2026 жылғы 1 қыркүйектегі жағдай бойынша, ИПБ басқаруындағы зейнетақы активтерінің жалпы көлемі – 151,28 миллиард теңге.

Мемлекет ИПБ басқаратын жинаққа кепіл бола ма?

Әлеуметтік кодекстің 217-бабында 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап "Мемлекет зейнетақы төлемдерін алушыларға Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорындағы міндетті зейнетақы жарналарының, міндетті кәсіптік зейнетақы жарналарының нақты енгізілген міндетті зейнетақы жарналары, міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары мөлшерінде сақталуына кепілдік береді" деп көзделген.  

Мемлекеттің зейнетақы активтерінің сақталуына беретін кепілдігі Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры (БЖЗҚ) мен инвестициялық портфельді басқарушылардың (ИПБ) қызметін реттеу, Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің (Ұлттық банк, ҚРҰБ) де, ИПБ-лардың да инвестициялық қызметіне қойылатын талаптарды белгілеу, зейнетақы активтерін орналастыру кезінде оларды әртараптандыру және тәуекелдерді төмендету жөніндегі талаптарды сақтау, сондай-ақ басқа да реттеуші нормалар арқылы қамтамасыз етіледі. 

ИПБ-ға зейнетақы активтерін сенімгерлік басқару бойынша заңнамада белгіленген жауапкершілік жүктеледі. Яғни, ИПБ алған номиналды табыстылық пен реттеушінің талаптарына сәйкес есептелген табыстылықтың ең төменгі мәні арасында теріс айырма болған жағдайда, ИПБ осы теріс айырманы өзінің меншікті капиталы есебінен өтейді. 

Жалпы алғанда, жинақтаушы зейнетақы жүйесі және қазақстандықтарды зейнетақымен қамсыздандыру мәселесі мемлекеттік реттеу, бақылау мен жауапкершілік аясында қала береді.

Әлемнің көптеген елдерінде қазіргі заманғы зейнетақы жүйелері азаматтардың инвестициялық мүмкіндіктерін кеңейту, зейнетақы активтерін басқару тиімділігін арттыру және тәуекелге бағдарланған реттеу мен қадағалау тәсілдерін қолдану бағытында дамып келеді. Қазақстан да осы бағытта жүйелі түрде алға жылжуда.

Қандай ИПБ-лар бар?

Қазір зейнетақы активтерін басқаруға рұқсат алған алты ИПБ бар:

• "Alatau City Invest" АҚ;
• "BCC Invest" АҚ;
• "Сентрас Секьюритиз" АҚ;
• "Halyk Finance" АҚ;
• "Halyk Global Markets" АҚ;
• "Tansar Capital" АҚ.

"Halyk Global Markets" АҚ 2025 жылғы 30 желтоқсанда БЖЗҚ-ға 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап ИПБ бастамасымен шартты бұзу туралы хабарлады. Осыған байланысты БЖЗҚ 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап салымшылардың зейнетақы активтерін оның басқаруына аудару туралы жаңа өтініштерін қабылдамайды. Компания тізілімнен шығарылған жағдайда, салымшылардың жинақтары Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің басқаруына қайтарылады.

ИПБ-ны қалай таңдауға болады?

ИПБ туралы ақпаратты үш көзден – БЖЗҚ-дағы жеке кабинеттен, БЖЗҚ мобильді қосымшасынан, invest.enpf.kz платформасынан көруге болады. Мұнда ИПБ-лардың инвестициялық кірісін, портфель құрылымын, зейнетақы активтерінің шартты бірлігінің құнын, инвестициялық құралдарын және басқа да көрсеткіштерін салыстыруға болады.

Бұл жерлерде ИПБ-лардың инвестициялық кірісі қаншалық екенін, портфель құрылымын, зейнетақы активтерінің шартты бірлігінің құнын, инвестициялық құралдарын және басқа да көрсеткіштерін салыстыруға болады.

ИПБ таңдағанда тек инвестициялық кірісіне емес, стратегиясына, тәуекеліне және ұзақ мерзімді нәтижесіне де қараған маңызды. Ұмытпаңыз: кіріс жоғары болған сайын, тәуекел де жоғары болуы мүмкін.

Зейнетақы жинағын ИПБ-ға қалай беруге болады?

Алдымен ИПБ-ны таңдайсыз, содан кейін жинағыңыздың бір бөлігін немесе толықтай басқаруға беру туралы өтініш жолдайсыз. Өтінішті үш жолмен:

• enpf.kz сайтындағы жеке кабинет арқылы;
• invest.enpf.kz платформасы арқылы;
• БЖЗҚ-ның кез келген бөлімшесіне барып беруге болады.

Онлайн өтініш бергенде ЭЦҚ қажет.

Жеке кабинеттен сіз:

• ИПБ-ға қанша ақша аударуға болатынын көре аласыз;
• ИПБ-ны таңдап немесе өзгерте аласыз;
• Жинақты Ұлттық банктің басқаруына қайтаруға өтініш бере аласыз;
• берген өтінішіңіздің мәртебесін бақылай аласыз.

Өтініштің орындалу барысын enpf.kz сайтындағы жеке кабинеттен немесе БЖЗҚ мобильді қосымшасынан тексеруге болады.

Зейнетақы жинағын басқарудағы жаңа тәртіп салымшыға таңдау мүмкіндігін кеңейтті. Енді жинақты Ұлттық Банктің басқаруында қалдыруға немесе оның 100%-ына дейін өзіңіз таңдаған ИПБ-ға немесе бірнеше ИПБ-ға беруге болады. Бірақ бұл таңдау жауапкершілікті де арттырады. Сондықтан бастысы – өз мүмкіндігіңіз бен тәуекелге дайындығыңызға сай шешім қабылдау.

Алматы әкімдігі қоғамдық көлікте жолақы төлемейтін жолаушыларды анықтау үшін 556 миллион теңгеден астам қаржы жұмсамақ. Мемлекеттік сатып алу порталындағы мәліметке сәйкес, бұл қаражатқа 200-ге жуық бақылаушы жалдау жоспарланған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі 31-арнаның “Информбюро” бағдарламасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Бақылаушылар 208 бағытта қатынайтын 3,5 мыңнан астам қоғамдық көліктегі төлем тәртібін қадағалайды.

Алматы қаласы Жол қозғалысын ұйымдастыру басқармасының мәліметінше, қоғамдық көлік жолаушыларының 49%-ы жолақы төлемейді. Бұл жағдай жолаушылар ағынын нақты есептеуге кедергі келтіреді.

Мәселен, автобусқа 30 адам мініп, оның тек 15-і жолақы төлесе, жүйе қалған жолаушыларды есепке алмайды. Салдарынан белгілі бір бағыттағы сұраныс төмен бағаланып, автобус саны қажеттіліктен аз болуы мүмкін.

Автобус жүргізушісі Артыққожа Икрабтың айтуынша, кейбір автобуста жолаушылардың тек 30%-ы ғана жолақы төлейді. 

Мұның бәрі жүргізушіге бәрі айнадай көрінеді екен. Бірақ ол айлық алып отырған соң бұл мәселеге басын қатырмайды, оның үстіне жолға да қарау керек.

Жолақы төлемеу мәселесін шешу үшін қала әкімдігі бақылаушылар санын көбейтуді көздеп отыр. Бұл мақсатқа бюджеттен 556 миллион теңгеден астам қаржы қарастырылған.

Қазір бақылау қызметін көрсететін мердігерді анықтау үшін мемлекеттік сатып алу конкурсы жарияланған.

Еске салайық, бұған дейін Алматы тұрғындары №57 қоғамдық көліктің қарбалас уақытта адамға лық толатынына шағымданған еді. Олар мән-жайды айтып, әкімдікке де өтініш білдірген. Алайда басқарма маршруттағы 24 автобустың жолаушылар санына жеткілікті екенін айтқан. Тұрғынның сөзінше, бұл есеп жолақысын төлеп мінетін жолаушылар санына ғана негізделген. Ал жолақысын төлемей мінетіндер есепке алынбайды.

Қазақстанда ескі көлігін кәдеге жаратуға тапсырған азаматтарға 750 мың теңге көлемінде жеңілдік беріледі деген ақпарат тарады. Алайда Экология министрлігі көліктерді қабылдау әзірге басталмағанын мәлімдеді. Бағдарламаға қатысты жаңа бұйрық бекітілгенімен, оны іске қосуға қажет жұмыстар әлі жалғасып жатыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ескі көліктерді қабылдау қашан басталады?

Бұған дейін желіде Қазақстанда ескі көліктерді кәдеге жаратуға тапсырып, оның орнына жаңа көлік сатып алуға жеңілдік сертификатын алуға болатыны туралы ақпарат тараған еді. Алайда уәкілетті органдар пайдаланудан шыққан көліктер әзірге қабылданбайтынын мәлімдеді. 

Министрлік мәліметінше, қазір бағдарламаны іске асыруға қажет ұйымдастыру жұмыстары жалғасып жатыр. Атап айтқанда, “Жасыл даму” АҚ ескі көліктерді қабылдап, кейін оларды кәдеге жарататын қайта өңдеу кәсіпорындарын іріктеп жатыр.

Қажет рәсімдер аяқталып, тиісті шарттар жасалған соң бағдарламаның іске қосылатын күні, оған қатысу талаптары мен көлік қабылдау пункттерінің мекенжайлары жарияланады. Сондықтан әзірге ескі көлікті тапсырып, жеңілдік сертификатын алуға болады деп жоспар құруға ерте.

Жаңа бұйрыққа сәйкес не өзгереді?

Бағдарламаның іске қосылғаны туралы түсініспеушілікке Экология министрінің 2026 жылы 6 қазандағы №252 бұйрығы себеп болған. Бұл құжатта ескі көліктерді кәдеге жаратуға тапсырғанын растайтын құжаттарды рәсімдеу, жеңілдік сертификаттарын беру және пайдалану тәртібі көрсетілген. Алайда бұйрықтың қабылдануы ескі көліктерді қабылдау басталды дегенді білдірмейді. Ол тек бағдарламаны жүзеге асырудың құқықтық тетіктерін айқындайды.

Құжат 2026 жылы 25 қазаннан бастап күшіне енеді. Дегенмен осы күннен бастап ескі көліктерді қабылдау басталады деп түсінуге болмайды. Демек нормативтік құжаттың күшіне енуі мен азаматтардың көлігін кәдеге жаратуға тапсыра бастауы – екі бөлек кезең.

Жеңілдік сертификатын қалай пайдалануға болады?

Бекітілген қағидаларға сәйкес, жеңілдік сертификаттарын беру, қайта рәсімдеу және пайдалану тәртібі реттеледі. Сертификаттар отандық өндірістегі көлік құралдары мен ауыл шаруашылығы техникасын сатып алуға арналған.

Алайда бағдарламаның нақты талаптары, сертификаттың мөлшері, оны алу шарттары және азаматтардың өтініш беру тәртібі туралы ақпаратты уәкілетті органдардың ресми хабарламаларынан нақтылау қажет.

Қазір көліктерді қабылдау басталмағандықтан, азаматтар ескі көлігін тапсыру арқылы жеңілдік сертификатын рәсімдей алмайды.

Ескі көліктерді кәдеге жарату тәртібі қалай реттеледі?

Пайдаланудан шыққан көлік құралдары мен өздігінен жүретін ауыл шаруашылығы техникасын кәдеге жаратуға тапсыру тәртібі Экология министрінің 2023 жылы 27 қарашадағы №332 бұйрығымен бекітілген қағидаларға сәйкес реттеледі.

Қазір “Жасыл даму” АҚ осы қағидалар аясында көліктерді қабылдап, кейін кәдеге жарататын қайта өңдеу кәсіпорындарын іріктеу жұмыстарын жүргізіп жатыр. Бұл кезең аяқталып, қажет шарттар жасалған соң ғана бағдарламаны іске қосу мерзімі мен қабылдау орындары туралы қосымша ақпарат жарияланады.

Министрлік пен “Жасыл даму” АҚ азаматтарды тек ресми ақпарат көздеріне сүйенуге шақырды. Соымен қатар нормативтік қағидалардың бекітілуін бағдарламаның нақты іске қосылуымен шатастырмау керегін ескертті.

Қазақстанда ескі көліктерді кәдеге жарату арқылы жаңа автокөлік алуға жеңілдік беретін бағдарламаның құқықтық негізі әзірленген. Алайда ескі көліктерді қабылдау жұмыстары әзірге басталған жоқ. Оның нақты қашан іске қосылатыны қосымша хабарланады.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда ескі көліктерді утилизациялау бағдарламасы қайта қосылатыны туралы жазған едік.