Ақтөбеде жатақхананың төртінші қабатынан құлап, көз жұмған 16 жастағы Нұрбақыт Бақыттың өліміне қатысты сот жалғасып жатыр. Бүгінгі отырыста қайғылы оқиғаға куә болған студенттің тергеу кезінде берген жауабы бейнежазба арқылы көрсетілді. Ал марқұмның анасы колледж басшылығы мен жатақхана қызметкерлерін де жауапқа тартуды талап етті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Бұл іс бойынша төртінші курс студенті Мәди Сүгербай сот алдында жауап беріп жатыр. Оған Қылмыстық кодекстің 119-бабының 3-бөлігі (қауіпті жағдайда қалдыру салдарынан адамның абайсызда қайтыс болуы) және 104-бабының 1-бөлігі (абайсызда қазаға ұшырату) бойынша айып тағылған. Алайда ол өзіне тағылған айыптарды мойындамайды.

Куәгер студент не айтты?

Куәгер бастапқыда бөлменің есігін жауып тұрғанын, кейін өзі де төсек жаймасынан жасалған арқанның бір шетін ұстағанын айтты. Ал Нұрбақыт құлағаннан кейін терезеден басын шығарып, оны дауыстап шақырған. Сол кезде төменде жатқан жасөспірімнің қырылдаған дауысын естіген.

"Баламды сеніп тапсырған едім"

Сотта марқұмның анасы Күлайым Қолова да сөз сөйледі. Оның айтуынша, 29 сәуір күні таңғы сағат төрт шамасында жатақхана қызметкері хабарласып, ұлының терезеден құлағанын айтыпты.

Қаралы хабарды естіген ана Қызылорда облысының Арал ауданынан Ақтөбеге жеткен. Алайда жансақтау бөлімінде жатқан Нұрбақыт есін жимастан көз жұмған. Күлайым Қолованың сөзінше, алғашында жатақхана қызметкерлері баласының тамақ іздеп, терезеден өздігінен түспек болғанын айтқан. Бірақ анасы бұған сенбейді.

"Жатақханаға барып, не болғанын сұрағанымда, балам тамақ іздеп, өзі терезеден шығып кеткенін айтты. Бірақ мен бұған сенбедім. Себебі сол күні кешкі сағат 18:30 шамасында балам тамақ алуға ақша сұрады. Ақшасын жібердік. Тіпті видеоқоңырау арқылы сөйлесіп, қандай тамақ алғанын да көрсетті. Әділ сот болуын талап етемін. Менің баламнан бес жас үлкен студент оны қорқытып, жұмсаған", – деді марқұмның анасы.

Ол қайғылы жағдайға тек айыпталушы емес, колледж басшылығы мен жатақхана қызметкерлері де жауап беруі керек деп есептейді.

"Жатақхана қызметкерлеріне де ренішім бар. Мен баламды оларға сеніп тапсырдым. Олар балаларға қарауға міндетті еді. Балам комада жатқанда, бір аптадан кейін оның чемоданын жатақханадан шығарып тастаған. Сондықтан колледж басшылығы мен жатақхана қызметкерлері де жауап беруі керек. Ұлымның қара жерде жатқанына бес ай болды", – деді Күлайым Қолова.

"Бір ауыз көңіл айтуға да жарамады"

Марқұмның анасы айыпталушы тарап осы уақытқа дейін өздеріне көңіл айтып, кешірім сұрамағанын да жеткізді.

"Ешкім кешірім сұрап, көңіл айтуға келген жоқ. Қазақпыз ғой, ең болмаса "Қазаның арты қайырлы болсын" деген бір ауыз сөз айтуға болатын еді. Балам ауруханада 42 күн жатқанда, "Балаң қалай?" деп бір адам хабарласпады. Бірінші сот отырысында қорғаушылары көңіл айтты. Ал туыстары ештеңе демеді", – деді ол.

Күлайым Қолованың айтуынша, Нұрбақыт отбасындағы бес баланың үшіншісі еді. Анасы ұлын бауырмал, жақындарына үнемі көмектесіп жүретін бала ретінде еске алады.

Айыпталушының анасы не дейді?

Сот отырысына айыпталушы да қатысты. Ол ұлының кінәсі дәлелденбегенін айтып, тағылған айыптармен келіспейтінін жеткізді.

"Менің балам кінәлі емес. Оның жазығы – маған да бірдеңе алып кел деп ақша бергені. Ол ешкімді ұрып-соққан жоқ. Баламның шыбынға да жазығы жоқ. Бар кінәні менің балама аударып жатыр. Маған да оңай емес. Ең басында көңіл айтуға барғанда бізді қуып жіберді. Сот әлі жүріп жатыр, ештеңе дәлелденген жоқ", – деді Бақытжамал Шабаева.

Оқиға қалай болған еді?

Еске салсақ, қайғылы оқиға 29 сәуірде Ақтөбе көлік, байланыс және жаңа технологиялар колледжінің жатақханасында болған.

Тергеу нұсқасы бойынша, төртінші курс студенті Мәди Сүгербай 16 жастағы Нұрбақыт Бақытты төртінші қабаттың терезесінен түсіп, дүкенге баруға мәжбүрлеген. Жасөспірім төсек жаймаларынан жасалған арқанмен төмен түсіп бара жатқанда құлап, ауыр жарақат алған.

Нұрбақыт жансақтау бөлімінде 42 күн бойы ес-түссіз жатқан. Дәрігерлер оның өмірін сақтап қала алмады. Қазір сотта қылмыстық іс материалдары зерттеліп жатыр. Айыпталушының кінәсіне қатысты түпкілікті шешім шығарылған жоқ.

Еске салсақ, бұған дейін Қызылордада 13 жастағы жасөспіріммен болған жанжалдан кейін тағы бір жасөспірімнің қаза тапқаны хабарланған еді. Марқұмның туыстарының айтуынша, қайғылы оқиғаға 1000 теңгеге байланысты туған дау себеп болуы мүмкін. Жанжал кезінде жасөспірімнің кеудесіне бұрауыш сұғылып, ол оқиға орнында көз жұмған. 

Әлеуметтік желіде балалар ойнайтын алаңда әйелдердің бір-бірімен төбелескен видеосы тарады. Желідегі ақпаратқа сенсек, оқиға 7 қара күні Turan Mall сауда орталығындағы “Балу” балалар алаңында болған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Видео авторының айтуынша, қысқа шашты әйел екінші әйелдің баласын қағып өткен. Сөйтіп баланың анасы оның жанына барып, өзінің әрекетін түсіндіруін талап еткен. 

Сондай-ақ автор телефон қуааты таусылғандықтан видеоны соққы жеген әйелге көрсете алмағанын айтқан. 

Видеодан екі әйелдің сөйлесіп тұрғанын, кейін қысқа шашты әйелді екіншісі бірінші болып итергенін көруге болады. Сол сәтте ол оның әрекетіне жауап ретінде жұдырық ала жүгірді.

Болған жағдайда Түркістан облысының полициясы растап, қылмыстық іс қозғалғанын мәлімдеді.

Қазір тергеу жұмыстары жалғасып жатыр. 

Еске салайық, бұған дейін Алматыда ресейлік әнші Валерий Меладзенің концерті жанжалға ұласқан еді. Сахна алдында бірнеше әйелдің ерегісіп, бір-бірін итеріп жатқанын байқаған өнер иесі әнін тоқтатып, егер олар жанжалды доғармаса, концертті бірден аяқтайтынын ескерткен. 

Жапонияда өткен Азия ойындарында спорттық жүрістен бірінші болып мәреге жетіп, кейін спорттық аяқ киіміне байланысты алтын медальдан айырылған Ясмина Тоқсанбаева мемлекеттік награда алды. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев жеңіл атлетті "Ерен еңбегі үшін" медалімен марапаттады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Азия ойындары және Азия параойындарының жеңімпаздары мен жүлдегерлерін марапаттау рәсіміне қатысты. Ол жиында сөйлеген сөзінде Қазақстан спортшылары Жапонияда өткен ХХ Жазғы Азия ойындары мен V Азия Пара ойындарында тамаша нәтиже көрсетіп, еліміздің мәртебесін асырғанын айтты.

Тоқаев жиында өзге спортшылармен бірге Ясмина Тоқсанбаеваны да "Ерен еңбегі үшін" медалімен марапаттады. Спортшы Азия ойындары мен Азия пара ойындарының жүлдегерлері мен қатысушыларын марапаттау тізіміне енді. 

 Айта кетейік, бұған дейін Ясмина Тоқсанбаева Азиядада аяқ киімнің кесірінен алтыннан айырылғаны туралы жазған едік. Ясмина Тоқсанбаева 42,195 шақырым қашықтықта спорттық жүрістен өткен марафонда 3 сағат 22 минут 20 секунд нәтижесімен бірінші болып мәреге жетті. Алайда еліміздің Ұлттық Олимпиада комитетінің мәлімдеуінше, Ясминаның жарыс кезінде киген аяқ киіміне қатысты дау туған. World Athletics халықаралық жеңіл атлетика федерациясы келіспеушілкті зерттеп, аталған аяқ киім үлгісінің рұқсат етілген тізімге кіретін-кірмейтінін тексерді.

Танымал актриса Дариға Бадықованың бұрынғы күйеуі Дархан Мұсаев пен актер Олжас Абайдың бұрынғы жары Аймира Аманның бірге түскен видеосы әлеуметтік желіде қызу талқыланып жатыр. Көпшілік күтпеген кездесуге таңғалып, екеуінің қарым-қатынасына қатысты түрлі болжам айта бастады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Желіде тараған бейнежазбада Дархан Мұсаев пен Аймира Аманның бірге жүргенін көруге болады. Әсіресе Дарханның қолындағы гүл шоғы көпшіліктің назарын аударған.

Күтпеген көрініс желі қолданушыларын бейжай қалдырмады. Бірі екеуін жарасымды жұпқа баласа, енді бірі олардың бірге көрінуін үнді фильміндегі оқиғаларға теңеген.

“Енді осы екеуі үйленіп кетсе, қызық болады”, “Үнді киносынан кем емес”, “Күтпеген жұп болайын деп тұр ма?”, “Әңгімелері жарасатын сияқты ғой”, “Кино болып жатыр, кино”, “Жарасымды жұп шығатын сияқты”, – деп жазды желі қолданушылары.

Дегенмен Дархан Мұсаев пен Аймира Аманның арасында қандай қарым-қатынас бар екені белгісіз. Екеуі де желіде тараған болжамдарға қатысты әзірге пікір білдірмеген.

Соған қарамастан, олардың бірге көрінген видеосы әлеуметтік желідегі ең көп талқыланған тақырыптардың біріне айналды.

Публикация от @elnur.erezhep

Еске салайық, бұған дейін Дариға Бадықова мен Олжас Абайдың қарым-қатынасы бұған дейін де көпшіліктің қызу талқысына түскен еді. Былтыр күзде актрисаның бұрынғы күйеуі Дархан Мұсаев журналист Нұрсейіт Жылқышыбайға сұхбат беріп, ажырасу себептері туралы айтып, қоғамды дүр сілкіндірді.

Сондай-ақ Дархан Мұсаев жұбайымен арасы суыған сәтті еске алып, Дариға мен Олжас Абаевтың арасында іскерліктен бөлек сезімнің барын әу бастан сезгенін айтты.

Кейінірек Олжас Абай қызу талқыға түскен Дариға Бадықованың отбасына қатысты даулы оқиғадан кейін жазба жариялады. Актриса да экс-күйеуінің мәлімдемесіне жауап беріп, бір тараптың сөзіне ғана сүйеніп, қорытынды жасайтындарды сынға алды.

Ал биыл 9 қазанда актер Олжас Абай әріптесі Дариға Бадықоваға сырға салды. 12 қазанда жұлдызды жұп Алматы төрінде дүркіретіп той жасады. 

Танымал әнші Қайрат Нұртас пен актриса Жұлдыз Әбдукәрімова тұңғыш ұлы Нарұлға ерекше сый жасады. Ерлі-зайыпты бірнеше жылдан бері ат спортымен айналысып жүрген баласына өзі армандаған тұлпарын алып берді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қуанышты жаңалықты Жұлдыз Әбдукәрімова әлеуметтік желідегі парақшасында бөлісті. Актрисаның айтуынша, Нарұл бірнеше жылдан бері атқа мініп, түрлі жарыстарға қатысып, жүлделі орындардан көрініп жүр. Осы уақыт ішінде талай жарақат алса да, жылқыға деген сүйіспеншілігі еш бәсеңдемеген.

“Талай аттан құлады. Қолын да, аяғын да, белін де жарақаттап алды. Сонда да жылқыға деген махаббаты жыл өткен сайын арта берді. Алғашқы жылдан-ақ өзінің жеке тұлпары болғанын армандады. Сұрады, қалады, күтті. Ал әкесі екеуміз балалық қызығушылық па, әлде шынайы құштарлық па, уақыт көрсетсін деп шештік”, – деп жазды актриса.

Актриса уақыт өте келе ұлының ат спортына деген ықыласы арта түскенін байқаған.

Оның сөзінше, Нарұл бос уақытының басым бөлігін атқорада өткізеді екен.

“Қолы қалт етсе, атқа асығады. Жасөспірім шақтың қызығына еріп, қатарластарымен қыдырып, компьютерлік клубтарға баруға да аса қызықпады. Мектептен босай сала атқораға жүгіреді. Аттарды шомылдырады, астын тазалайды, жем-суын береді. Кейде үйге түн ауа бір-ақ оралады”, – дейді ол.

Баласының жылқыға деген ықыласын көрген жұлдызды жұп биыл оның көптен бергі арманын орындауды ұйғарған. Сөйтіп, Нарұлға өзі таңдаған сәйгүлігін сатып алып берген.

Алайда Қайрат Нұртас іссапарда болғандықтан, ұлына тұлпарды табыстау сәтіне қатыса алмаған.

“Іссапарға байланысты тұлпарын табыстау сәтіне Қайреке үлгеріп келе алмады. Бірақ бұл күнді ұлымен бірге әкесі де қаншалықты күткенін мен жақсы білемін. Құлыным, азаматқа қазанат серік болсын! Тұлпарың құтты болсын! Тақымыңнан тұлпар, басыңнан бақ таймасын! Алар асуың биік болсын!” – деп жазды Жұлдыз Әбдукәрімова.

Актриса жариялаған бейнежазбада Нарұлдың көптен күткен сыйлығына қуанып жатқан сәті көрсетілген.

Публикация от Жулдыз Абдукаримова (@zhuldyzabdukarimovaofficial)

Желі қолданушылары жас шабандозды құттықтап, ата-анасының баласының қызығушылығын қолдағанына сүйсінді. Көпшілік Нарұлға ат спорты бойынша алдағы жарыстарда сәттілік тіледі.

Еске салайық, бұған дейін Қайрат Нұртас пен актриса Жұлдыз Әбдікәрімова кенже қыздары Рәбия Сұлтанның бір жасқа толуына орай тұсаукесер рәсімін өткізгені хабарланған еді.

Қазақстанда микро және шағын бизнесті тексеруге 2027 жылдан бастап үш жылдық мораторий енгізу ұсынылды. Бұл кәсіпкерлерге уақытша жеңілдік бергенімен, салық төлеу мен есепті дұрыс тапсыру міндетін жоймайды. Салық кеңесшісі Раушан Тасшоинова мораторий кезінде жіберілген қателер 2030 жылы бизнеске қосымша шығын әкелуі мүмкін екенін ескертті. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап микро және шағын бизнес субъектілерін тексеруге үш жылдық мораторий енгізу мүмкіндігін қарастыруды ұсынған еді. Қазір бұл бастаманың нақты шарттары талқыланып жатыр. Қандай тексерулерге рұқсат берілетіні және қандай жағдайлар мораторийден тыс қалатыны әзірге белгісіз.

Qazaq Expert Club сарапшысы, салық кеңесшісі Раушан Тасшоинова кәсіпкерлерге бұған дейінгі мораторийдің тәжірибесін ескеруге кеңес береді. 2020–2023 жылдары шағын және микро бизнесті тексеруге шектеу қойылған кезде тексерулер саны айтарлықтай азайған.

Бас прокуратураның Құқықтық статистика комитеті деректеріне сүйенсек, 2019 жылы бизнеске қатысты шамамен 128 мың тексеру жүргізілген. Ал 2020 жылы олардың саны 27 мыңнан сәл асқан. Яғни бір жылда тексерулер саны шамамен 79 пайызға қысқарған.

Алайда сарапшы бұл өзгерісті тек мораториймен байланыстыруға болмайтынын айтады. Себебі сол кезеңде елде карантиндік шектеулер де болды. Сондықтан тексерулердің азаюына әр фактордың қаншалықты әсер еткенін нақты бөлу қиын.

Мораторий аяқталған соң тексерулер көбейе ме?

Сарапшының айтуынша, 2024 жылдың алғашқы үш айында жеке кәсіпкерлерге жүргізілген тексерулер саны өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда екі есеге жуық артқан. Сауалнамаға қатысқан кәсіпкерлердің 46 пайызы мораторий аяқталғаннан кейін әкімшілік қысым күшейгенін айтқан. Дегенмен бұл өсім ұзаққа созылмаған. 2025 жылы бизнеске жүргізілген тексерулердің жалпы саны 4,9 пайызға азайған.

Тасшоинованың пікірінше, мораторийдің нәтижесін тек тексерулер санының азаюымен бағалау жеткіліксіз. Ең маңыздысы – осы уақыт ішінде мемлекеттік бақылау жүйесі кәсіпкерлерге түсінікті әрі алдын ала болжам жасауға мүмкіндік беретіндей өзгеруі керек.

2030 жылы кәсіпкерлерді не күтіп тұр?

Мораторий кезінде кәсіпкерді тексеруге шектеу қойылуы мүмкін. Бірақ бұл салықты дұрыс есептеу, төлеу және есептілікті уақытында тапсыру міндетінен босатпайды. Салық кеңесшісі қолданыстағы Салық кодексінде талап қоюдың жалпы ескіру мерзімі үш жыл екенін, ал салық төлеушілердің жекелеген санаттары үшін бес жылдық мерзім қарастырылғанын еске салады. Заңда бұл мерзімді ұзартатын немесе оның жүруін тоқтата тұратын жағдайлар да бар. Мысалы, мораторий 2029 жылғы 31 желтоқсанда аяқталса, әдеттегі үш жылдық мерзім шегінде 2030 жылы кәсіпкердің 2027, 2028 және 2029 жылдардағы салық есептілігі тексерілуі мүмкін. Бірақ мұндай тексерулер заңда көрсетілген негіздер болған жағдайда ғана жүргізіледі. Сондықтан мораторий кезінде есеп-қисаптан кеткен қатені жасырып немесе оны кейін түзетемін деп қалдыру қауіпті. Егер заңбұзушылық кейін анықталса, кәсіпкерден қосымша салық төлеу талап етілуі мүмкін. Оған қоса өсімпұл мен айыппұл салынуы ықтимал.

Сондай-ақ мораторий барлық бақылау түрін тоқтатпайды. Сарапшының айтуынша, камералдық бақылау және заңда қарастырылған өзге рәсімдер жалғасуы мүмкін. Ал нақты қандай тексерулерге шектеу қойылатыны жаңа мораторийдің ережелері бекітілгеннен кейін белгілі болады.

2026 жылдан бастап қандай жеңілдіктер бар?

Салық кеңесшісі микро және шағын бизнеске 2026 жылдан бастап қолданылып жатқан жеңілдіктерді де еске салды. Олар 2026 жылғы 1 қаңтарға дейінгі кезеңдерге қатысты кейбір салықтық тексерулер мен бақылау шараларын қамтиды.

Алайда бұл жеңілдіктерді 2027 жылдан бастап енгізу ұсынылып отырған жаңа мораториймен шатастырмаған жөн. Екеуінің қолданылу мерзімі мен шарттары бөлек.

Раушан Тасшоинованың пікірінше, үш жылдық мораторий кәсіпкерлерге тыныс алуға мүмкіндік береді. Бірақ оның ұзақ мерзімді пайдасы осы кезеңде мемлекеттік бақылау жүйесінің қаншалықты өзгеретініне байланысты. Егер тексерулер азайғанымен, бұрынғы мәселелер шешілмесе, мораторий аяқталған соң кәсіпкерлер сол қиындықтарға қайта тап болуы мүмкін.

Айта кетейік, бұған дейін Қасым-Жомарт Тоқаев 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап микро және шағын бизнеске үш жылдық мораторий енгізу мүмкіндігін қарастыруды ұсынған еді. Stan.kz экономистер мен заңгерлерден бұл бастаманың кәсіпкерлерге пайдасы мен ықтимал тәуекелдерін сұрап, мораторий кезінде қандай тексерулер сақталуы мүмкін екенін анықтаған еді. 

Грекияда Еуропа мен Азия елдерінің қатысушылары бақ сынаған халықаралық байқауда Қазақстан намысын төрт баланың анасы Сандуғаш Сұлтан қорғады. Елуге жуық елден өтінім түскен додада ол үздік бестікке еніп, "Вице-миссис Еуразия" атанды. Бала күнгі арманына 36 жасында қол жеткізген Сандуғаш енді АҚШ-та өтетін әлемдік байқауға дайындалып жатыр.

Сандуғаш Сұлтан - журналист, төрт баланың анасы, KMF Банкте қызмет етеді. Айтуынша, әлемдік байқауға қатысып, Қазақстан намысын қорғау бала кезден арманы болған.

Сандуғаштың айтуына қарағанда, кей елдерде мұндай байқаулар мемлекет тарапынан қолдау алады және ол байқау барысында байқалып тұрған. 

Гранд-финалға бастан аяқ дайындық Афинада өткен, "сегіз күнге жалғасқан сапардан сапалы тәжірибе мен естен кетпес эмоция алдым" деген Сандуғаш енді әлемдік байқауға дайындық бастамақ.

Өзін "өмірге патриот болып келгенмін" деп санайтын көпбалалы ана балаларын да солай тәрбиелейтінін айтты, ал біз өз кезегімізде оған алдағы байқаудан жеңіспен оралуын тіледік.

Публикация от Сандуғаш Сұлтан | Журналист (@sandugash__sultan)

Белгілі әнші Мейрамбек Бесбаев 50 жас мерейтойын өнердегі әріптестері мен жақындарының ортасында дүркіретіп атап өтті. Тойға қазақ эстрадасының танымал жұлдыздары жиналып, ән мен жырдан шашу шашты. Ал кеш барысында ұйымдастырылған бәссаудада әншінің домбырасы 15 миллион теңгеге сатылды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

7 қарашада өткен мерейтойға отандық шоу-бизнестің белгілі өкілдері қатысты. Олардың арасында Қыдырәлі Болманов пен Қарақат Әбілдина, Тоқтар Серіков, Нұрлан Абдуллин, Марат Омар, Гүлзира Айдарбекова және “АБК” тобының мүшелері болды.

Тойда өнер жұлдыздары кезек-кезек сахнаға шығып, мерейтой иесіне ән арнады. Көпшілікке әзілдерімен танылған Нұржан Төлендиев те бұл жолы әншілік қырынан көрініп, қонақтардың көңілін көтерді.

Қайрат Нұртастың ата-анасы Нұртас Айдарбеков пен Гүлзира Айдарбекова да ән шырқап, Мейрамбек Беспаевқа ақ тілектерін жеткізді. Гүлзира Айдарбекова тойдан түсірілген бейнежазбаны әлеуметтік желідегі парақшасына жариялап, әншіні мерейтойымен құттықтады.

Кеш барысында Мейрамбек Беспаев кенже қызын да көпшілікке көрсетті. Мерейтойдан тараған бейнежазбалар әлеуметтік желіде кеңінен таралып, оқырмандар өнер иесіне жылы лебіздерін білдірді.

Публикация от Оформление мероприятий (@bonbox.decor)

Домбырасы 15 миллион теңгеге сатылды

Дегенмен тойдың ең көп талқыланған сәті Мейрамбек Беспаевтың домбырасын бәссаудаға шығаруы болды.

Әнші кезінде белгілі өнер адамдары мен танымал тұлғалардың қолтаңбасын жинаған домбырасын саудаға қойған. Аспапты сатып алуға бірнеше қонақ ниет білдірді.

Алдымен ақын Ақберен Елгезек 4 миллион 400 мың теңге ұсынған. Кейін баға біртіндеп өсе түсті. Әнші Тоқтар Серіков домбыраға 10 миллион теңге беруге дайын екенін айтты.

Алайда бәссауда мұнымен аяқталған жоқ. Заттыбек Көпбосынұлы 15 миллион теңге ұсынып, домбыраны сатып алды.

Публикация от Дизайнер Интерьера | Алматы (@marhabat.besbaeva)

Кейін әнші қымбатқа алған аспабын ұлы Биханға сыйлағаны белгілі болды. Заттыбек Көпбосынұлы мұндай шешімге ырымдап барғанын жеткізді.

“Ырым деген бар. Қазақтың ұлыларының ізін жалғасын деген ниетте осы домбыраны алдым”, – деді ол.

Публикация от Abdizhappar Malikov (@abdizhappar_alkozha)

Домбыраның бәссаудаға шығарылуы әлеуметтік желіде қызу талқыға түсті. Кейбір қолданушылар танымал тұлғалардың қолтаңбасы қойылған аспапты сатпай, мұражайға тапсыру керек еді деген пікір білдірді.

“Мейрамбек кезінде белгілі адамдардың қолтаңбасын жинаған екен. Неге осы домбыраны мұражайға тапсырмайды? Кейінгі ұрпақ та көріп, тарихын білер еді”, – деп жазды желі қолданушыларының бірі.

Тағы бір оқырман домбыраны Ұлттық музейге өткізіп, түскен қаражатты баспанаға мұқтаж отбасына жұмсауды ұсынды. Ал кейбірі аспаптың бағасын тым жоғары деп есептеген.

Айта кетейік, Мейрамбек Беспаев 50 жасқа толуына орай бұған дейін еліміздің бірнеше қаласында жеке концерттерін өткізген еді.

Мәдениет және ақпарат министрлігі әнші әрі блогер Анар Батырханның "Ерен еңбегі үшін" медалімен не себепті марапатталғанын түсіндірді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Tengrinews.kz-ке сілтеме жасап хабарлайды.

Анар Батырхан Республика күні қарсаңында "Ерен еңбегі үшін" медалімен марапатталған еді. Алайда бұл шешім әлеуметтік желі қолданушыларының арасында қызу талқыға түсті. Желі қолданушылары әншінің мемлекет алдындағы қандай еңбегі үшін марапат алғанына күмән келтірген.

"Ол қандай еңбегі үшін осындай марапат алды? Мемлекет үшін не істеді? Халықаралық байқауларда жеңіске жетті ме? Әлде TikTok-та тікелей эфирге шығып, жұрттан ақша сұрағаны үшін марапатталды ма?" – деп жазды желі қолданушыларының бірі.

Тағы бір пікір қалдырған азамат өзінің дәрігер екенін, мұндай марапатты 42 жыл еңбек еткеннен кейін ғана алғанын айтып, наразылығын білдірген.

Осыған байланысты Tengrinews.kz тілшілері Мәдениет және ақпарат министрлігінің Мәдениет комитетіне сауал жолдаған.

Ведомствоның мәліметінше, "Ерен еңбегі үшін" медалі экономика, әлеуметтік сала, ғылым, мәдениет және мемлекеттік қызмет саласында елеулі еңбек жетістіктеріне жеткен азаматтарға беріледі.

Мемлекеттік марапатқа үміткерді мемлекеттік органдар, шығармашылық одақтар, түрлі ұйымдар мен еңбек ұжымдары ұсына алады. Әр кандидатқа арнайы құжат толтырылып, онда оның еңбек жолы, нақты жетістіктері мен кәсіби табыстары көрсетіледі.

Алайда министрлік мемлекеттік награда беру жөніндегі комиссияның шешімі түсіндірілмейтінін атап өтті.

"Нұсқаулықтың 10-тармағына сәйкес, комиссия шешімдері түсіндіруге жатпайды. Сондай-ақ жеке және заңды тұлғалардың сұрауы бойынша мемлекеттік наградаларға қатысты мәліметтерді, оның ішінде марапатталған азаматтардың наградтау парақтарын беруге шектеу қойылған", – деп мәлімдеді комитет.

Соған қарамастан ведомство Анар Батырханның мәдениет саласында 2014 жылдан бері еңбек етіп келе жатқанын жеткізді. Ол ән айтып, киноға түсіп, тележүргізуші болып жұмыс істейді. Сондай-ақ түрлі музыкалық жобаларға қатысып, қазақстандық музыканы насихаттауға үлес қосып жүр.

"Анар Батырханның кандидатурасы заңда белгіленген тәртіппен "Ерен еңбегі үшін" медаліне ұсынылды", – деп түсіндірді комитет.

Айта кетейік, Анар Батырхан – қазақстандық әнші, актриса, тележүргізуші және блогер. Оның Instagram желісіндегі парақшасына 2,6 миллион адам жазылған. Ал Spotify платформасында ай сайын шамамен 4,9 мың, "Яндекс Музыкада" 23,5 мың тыңдарманы бар.

Еске салсақ, бұған дейін танымал әзілкеш әрі актер Данияр Жұмаділов те "Ерен еңбегі үшін" медалімен марапатталған еді. Өнер иесі бұл марапатты қазақ өнерін шетелде дәріптеп, мәдениет саласында 25 жыл еңбек еткені үшін алғанын айтқан. Медальді оған мәдениет және ақпарат министрі Арман Қырықбаев табыстаған.

Өткен аптада Батыс Қазақстан облысының Жаңақала және Тасқала аудандарында "Жас сақшы" сыныптары ашылып, өңірдегі мұндай сыныптардың саны 13-ке жетті.

Жаңақала ауданындағы жаңа сыныпқа Ұлы Отан соғысының және ішкі істер органдарының ардагері Ораз Айтқалиевтің есімі берілді. Ол соғыс жылдары Отан қорғап, кейін ел тыныштығы мен қауіпсіздігін қамтамасыз етуге үлес қосқан. "Үздік қызметі үшін" және "Еңбек ері" медальдарымен марапатталған ардагер Жаңақазан ауылында учаскелік полиция инспекторы болған.

Шараға ардагердің келіні Гүлпира Оразбайқызы Айтқалиева, немерелері Ерболат Маратұлы, Мейрамгүл Мүсірқызы, Әсем Жасқайратқызы және шөбересі Мерей Ерболатұлы қатысты. Олар аталарының есімі ұлықталғанына ризашылықтарын білдірді. Сондай-ақ ауданның құрметті ардагер ұстазы Нұрсұлу Ғалимоллақызы БҚО ПД бастығының алғыс хатымен марапатталды.

Тасқала ауданындағы Қаныш Сәтбаев атындағы мектеп-гимназияда ашылған сыныпқа қызметтік міндетін атқару кезінде қаза тапқан полиция қызметкері Сайын Ахметқалиевтің есімі берілді.

Алматы милиция мектебін бітірген Сайын Ахметқалиев еңбек жолын Фурманов ауылында (қазіргі Жалпақтал) тергеуші болып бастаған. Кейін Тасқалада (бұрынғы Камен) аға тергеуші және кезекші инспектор қызметтерін атқарған. 1979 жылы қызметтік міндетін орындау кезінде қарулы қылмыскердің қолынан қаза тапқан.

Рәсімге ардагердің інісі Біржан Морякұлы Кужаков, ұлы Бақытжан Сайынұлы мен қызы Айгүл Сайынқызы қатысты. Олар әкелерінің есімі ұлықталғанына алғыс білдіріп, жас сақшыларға сәттілік тіледі. Шараға аудан әкімі, аудан прокуроры, ардагерлер және білім беру бөлімінің басшылығы қатысты.

БҚО ПД бастығының орынбасары, полиция полковнигі Қадыржан Сағын "Жас сақшы" сыныптарының оқушыларды отансүйгіштікке, тәртіп пен жауапкершілікке тәрбиелеудегі маңызын атап өтіп, жас сақшыларды білімге ұмтылып, елге адал қызмет етуге шақырды.

Жуырда өткен "Айбынды сақшылар додасы" спорттық эстафетасында Жаңақала ауданының командасы бірінші орын иеленді. Екі аудандағы рәсімдерде 29 оқушы "Жас сақшы" қатарына қабылданып, Отанға адал қызмет етуге, заң мен тәртіпті құрметтеуге және ел игілігі жолында еңбек етуге ант берді.

Алматыдағы Республикалық физика-математика мектебінде оқушылар жаппай уланған соң, артынша басшылық ауысып, жаңа директор тағайындалды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Мектептің жаңа директоры болып бұған дейін де осы филиалды басқарған Алмаз Күнғожин тағайындалды. Кадрлық ауыс-түйіс оқушылардың жаппай улануынан кейін болды.

РФММ баспасөз қызметінің мәліметінше, бұрынғы директор Мейірбек Мейірлан Едігерұлы қызметінен кеткен.

Алмаз Күнғожин – математика мамандығы бойынша PhD докторы, сонымен қатар РФММ түлегі. Ол 2018–2023 жылдары мектептің Алматыдағы филиалын басқарған.

• Әр жылдары Күнғожин РФММ-де мұғалім, математика олимпиадаларына дайындайтын жаттықтырушы және бейіндік-эксперименттік жұмыс жөніндегі директордың орынбасары болып қызмет атқарған.
• 2023 жылғы қыркүйектен бастап "РФММ" КЕАҚ басқарма төрағасының бірінші орынбасары қызметін атқарған.

Еске салсақ, бұған дейін Алматыдағы Республикалық физика-математика мектебінің 47 оқушысы ауыр ішек инфекциясының белгілерімен ауруханаға түскені туралы жазған едік. Кейіннен уланғандар саны артып, 58 оқушыға жетті. Оқушылардың уланғанын Алматы қаласының Қоғамдық денсаулық сақтау басқармасы растады. 

Кейін денсаулық сақтау министрлігі оқушылардың улануына қатысты жедел шаралар қабылдады. Нәтижесінде мектептің тамақтану блогында азық-түлікті сақтау, дайын тағамдардың тәуліктік сынамаларын алу талаптарының бұзылғаны анықталды. Сосын бес қаулы шығарылып, шектеу шаралары енгізілген. 

Жуырда мектептеп уланған 60-қа жуық бала ауруханадан емделіп шыққаны белгілі болды.

Өскеменде 12 жастағы қызын туған күнімен құттықтап, ернінен ұзақ сүйген әкенің видеосы әлеуметтік желіде қызу талқыланып жатыр. Желі қолданушылары ер адамның әрекетін орынсыз деп сынаса, құқық қорғаушы құзырлы органдардан жағдайды тексеруді талап етті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Видеода ер адамның туған күн иесін құттықтап, оны ернінен сүйгені көрінеді. Кадрды қыздың анасы түсірген болуы мүмкін.

Дегенмен желі қолданушылары ер адамның әрекетін сынға алды. Айтуларынша бұлай сүю мүлде әдепке жат.

Құқық қорғаушы Ләззат Рақишева мұндай жағдайға бейжай қарауға болмайтынын айтып, кәмелетке толмаған баланың құқығы мен мүддесі бұзылған-бұзылмағанын анықтауды сұрады. Осыған байланысты ол Ішкі істер министрлігіне, Бала құқықтары жөніндегі уәкіл Динара Закиеваға, Бас прокуратураға және Өскемен қаласының полиция департаментіне ресми өтініш жолдаған.

Шығыс Қазақстан облысының полиция департаменті бұл деректің тіркелгенін және қазір тексеру жүріп жатқанын хабарлады. Тексеруге облыстық білім басқармасының, жергілікті атқарушы органның және қорғаншылық органдарының қызметкерлері де тартылған.

Дегенмен оқушының ата-анасы желіде өздерін сынап жатқандарға жауап қайтарды. 

Еске салсақ, бұған дейін баланың ернінен сүйген қазақстандық әйел көпшіліктің ашуын туғызған еді. Кейін полиция баланың анасын жауапқа тартты.

Қазақстанда кедейлік деңгейі соңғы 20 жылда төрт есеге жуық азайған. 2006 жылы халықтың 18,2 пайызы ұлттық кедейлік шегінен төмен өмір сүрсе, 2025 жылы бұл көрсеткіш 4,9 пайызға түскен. Дүниежүзілік банк мұны негізінен еңбек табысының өсуімен байланыстырады. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Ұйымның қазан айындағы Poverty & Equity Brief есебінде келтірілген мәліметке сәйкес, осы кезеңде табысы ұлттық кедейлік шегінен жоғары азаматтардың үлесі 81,8 пайыздан 95,1 пайызға дейін өскен. Кедейлікті халықаралық өлшеммен есептегенде де төмендеу байқалады. Күніне 8,30 доллардан аз табыс табатын адамдардың үлесі 2006 жылғы 55,7 пайыздан 2024 жылы 13,8 пайызға дейін қысқарған. Бұл есепте доллар сомасы сатып алу қабілеті паритеті бойынша алынады. Яғни көрсеткіш елдердегі баға айырмашылығын ескере отырып, халықтың тұрмыс деңгейін салыстыруға мүмкіндік береді.

Дүниежүзілік банктің бағалауынша, кедейлік елдің барлық өңірінде азайған. Бұған жұмыс істеп табыс табатын азаматтардың жалақысының өсуі әсер еткен. Сонымен қатар табыс теңсіздігін көрсететін Джини индексі 2006 жылғы 30,2 пункттен 2024 жылы 29 пунктке дейін төмендеген.

Ең төменгі жалақы өседі

Қазақстанда халық табысын арттыруға бағытталған шаралардың бірі – ең төменгі жалақыны көтеру. 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап оның мөлшерін 85 мың теңгеден 110 мың теңгеге дейін арттыру жоспарланып отыр. Бұл – 29,4 пайыздық өсім.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың тапсырмасы бойынша, өзгеріс шамамен 1,8 миллион адамға әсер етуі керек. Олардың ішінде 370 мыңнан астамы – бюджет саласының қызметкерлері.

Қазір Қазақстан экономикасында шамамен 9,4 миллион адам жұмыс істейді. Жұмыссыздық деңгейі – 4,5 пайыз. Соңғы бір жылда жалдамалы жұмысшылар саны 114 мыңға жуық адамға артқан.

Жаңа жұмыс орындарын қайдан ашу жоспарланып отыр?

Жұмыспен қамтуды арттыру үшін мемлекет “Жалпыхалықтық құрылыс” бағдарламасын іске қосуды жоспарлап отыр. 2029 жылдың соңына дейін инфрақұрылымды салу мен жаңартуға Ұлттық қордан шамамен 6,5 триллион теңге бағыттау көзделген. Жоба аясында 100 мыңға жуық жұмыс орнын ашу жоспарланып отыр. Құрылыс жұмыстары тек осы саладағы мамандарға емес, құрылыс материалдарын өндірушілерге, жабдық жеткізушілерге және басқа да қызмет көрсететін компанияларға қосымша тапсырыс әкелуі мүмкін.

Бұдан бөлек, 2035 жылға дейін Қазақстан экономикасына 2,9 миллион маман қажет болады деп болжанып отыр. Бұл санға жаңадан ашылатын жұмыс орындарымен қатар, зейнетке шығатын немесе басқа себеппен жұмыстан кететін қызметкерлердің орнына келетін мамандар да кіреді. Оның ішінде 1,8 миллион адам жұмысшы мамандықтары бойынша қажет болады.

Осыған байланысты Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі сұранысқа ие мамандықтар тізімін 51-ден 174-ке дейін кеңейтуді жоспарлап отыр. Оған инженерия, құрылыс, өнеркәсіп, биотехнология, жасыл энергетика және атом энергетикасы салаларындағы кәсіптер енгізілмек.

2026 жылдың соңына дейін 600-ден астам жұмысшы мамандығы бойынша кәсіби стандарттар әзірлеу көзделген. Онда цифрлық сауат, жасанды интеллектіні пайдалану, деректерді талдау және киберқауіпсіздік дағдылары да ескеріледі.

Әлеуметтік көмек кімдерге беріледі?

Қазақстанда әлеуметтік көмекті отбасының нақты табысы мен тұрмыс жағдайына қарай бөлу тәсілін жетілдіру жоспарланып отыр. Ақпараттық жүйелерді біріктіргеннен кейін мұқтаждықты анықтайтын жаңа талаптар сынақтан өткізіледі. Алдымен олар табысы жоғары көмек алушылардың жекелеген топтарына қатысты тексеріледі. Кейінгі шешім сынақ нәтижесіне байланысты қабылданады.

Мүмкіндігі шектеулі азаматтарға да жұмыс табуға көмектесу шаралары қарастырылған. Олар кәсіби даярлықтан өтіп, өзіне лайық бос жұмыс орнын іздеуге және жаңа жұмыс орнына бейімделуге қолдау ала алады.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда жұмыссыздарды тіркеу тәртібі өзгергені хабарланған еді.

Алматылықтар бүгін әдеттегі кептелістен де үлкен тығырыққа тап болды. Метродағы турникет маңында жиналған халықтың қарасы көп. Оған төлем жасайтын ONAY QR коды мен Apple Pay-дің істен шығуы себеп болған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Алматы тұрғындары үйден ерте шыққанымен, турникеттегі ақауға байланысты жұмысқа жете алмай қалғанын жарыса жазып жатты.

“Алматылықтардың таңы күтпеген әбігермен басталды. Метроға кіру жұмысқа жетуден де қиын болды. ONAY турникеттеріндегі ақауға байланысты жолаушылар кіреберісте жиналып, жолақысын төлей алмады. Әлеуметтік желілерде метроға кіре алмай тұрған адамдардың видеолары таралып, тұрғындар жағдайға шағымданып жатыр. Әзірге метрополитен өкілдері жағдайға қатысты түсініктеме берген жоқ”.

“Алматыда метроның өзінде кептеліс. Бүгін метрополитенде Apple Pay және ONAY QR арқылы жолақы төлеу жүйесі істемей қалды. Метро қызметкерлері сыртқа шығып, төлемді қалай жасауға болатынын түсіндірмеді. Салдарынан адамдар кіреберісте жиналып, метроға кіре алмай қалды”. 

“Біздің метроға не болған? Үнемі бір нәрсе жұмыс істемейді? Б.Момышұлы бекеті, 07:19 ONAY турникеттері істен шықты”.

“Бүгін таң азанмен сағат 7-ден 8-ге дейін өстіп тұрған жайымыз бар. Жаппай кешігу күні болды”.

“Кептеліс адамның көптігінен емес, терминалдың жұмыс істемегенінен болып жатыр”.

“Алматыда транспорт жеткілікті деген сыбыс бар. Желтоқсанда Қалқаман бекеті ашылмақ. Ал мынау Б.Момышұлы бекетіндегі сағат 08:30-дағы жағдай”.

“Алматыда күн сайын автобусқа, метро мен ауаға талас”.

Метродағы бұл жағдайға байланысты Метрополитен станцияларға кіру кезінде пайда болған кезектердің себебін түсіндірді. Бұған "Оңай" жолақысын төлеу жүйесіндегі уақытша ақау себеп болған.

Кейін сағат 09:30-да "Оңай" QR-төлем жүйесіндегі ақау толық жойылды. Қазір сервис штаттық режимде жұмыс істеп тұр.

Уақытша шектеу тек бір төлем әдісіне қатысты болды. Ал басқа төлем тәсілдері әдеттегідей жұмыс істеген.

Бұған дейін әйелдің "бомба бар" деген хабарламасынан кейін метро станциясының жұмысы тоқтап қалған еді. Әйел метро қызметкерлеріне "Райымбек батыр" станциясында жарылғыш зат бар екенін айтқан. Осыдан кейін ол бірден ұсталды. Бұл туралы қалалық полиция департаменті хабарлады.

Құқық қорғау органдарының мәліметінше, станцияға тиісті мамандар шақырылып, тексеру жүргізілген. Нәтижесінде жарылғыш құрылғы да, күдікті заттар да табылмаған.

Алдын ала мәлімет бойынша әйел Психикалық денсаулық орталығында есепте тұрады. Қазір оқиғаға қатысты тексеру жүріп жатыр. Оның әрекетіне құқықтық баға беріледі. Полиция метроның қалыпты режимде жұмыс істеп тұрғанын және жағдай бақылауда екенін мәлімдеді.

Тұрғын үйдің шаршы метрін 560 мың теңгеден сатқан жағдайда құрылыс компаниясының табыстылығы күткен деңгейге жетпеуі мүмкін. Ал салыққа дейін 20 пайыз пайда табу үшін пәтер бағасы шамамен 650 мың теңге болуы керек. Бұл туралы сала сарапшысы Имран Османов Instagram парақшасында тұрғын үй кешенінің шартты есебін жариялап, құрылысқа кететін шығын мен ықтимал табысты түсіндірді. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Сарапшы мысал ретінде аумағы екі гектар болатын жер телімінде тұрғын үй кешенін салу жобасын қарастырған. Оның есебінше, жердің бір шаршы метрі 325 доллар болса, учаскені сатып алуға шамамен 6,5 миллион доллар қажет. Бұл – 2,9 миллиард теңгеге жуық қаражат.

Ал құрылыс жұмыстары мен өзге де шығындарға шамамен 16,5 миллиард теңге жұмсалады. Бұл есепте салыққа дейінгі бір шаршы метрдің өзіндік құны 450 мың теңге деп алынған. Осылайша, жер телімін сатып алуды қоса есептегенде, жобаның жалпы шығыны 19,1 миллиард теңгеге жетеді.

Османовтың есебінше, тұрғын үйдің шаршы метрі 560 мың теңгеден сатылса, құрылыс компаниясының түсімі 21 миллиард теңге болуы мүмкін. Алайда сарапшы мұндай баға 20 пайыздық пайдаға жетуге жеткіліксіз екенін айтады. Салық төленгенге дейін 20 пайыз табыс алу үшін бір шаршы метрдің бағасы шамамен 650 мың теңге болуы керек. Ал құрылыс компаниясы 30 пайыз пайда көздесе, бағаны 700 мың теңгеге дейін көтеруге тура келеді.

Құрылыс саласы басқа бизнеске де әсер етеді

Имран Османов құрылыс саласының экономикадағы орнына да тоқталды. Оның пікірінше, тұрғын үй құрылысы тек құрылыс салушының табысына ғана емес, көптеген басқа кәсіптің жұмысына да ықпал етеді. Мәселен, жаңа тұрғын үй кешені бой көтергенде құрылыс материалдары, әрлеу заттары, жиһаз, тұрмыстық техника мен электроникаға сұраныс артады. Сонымен қатар құрылыс жобаларына қызмет көрсететін мердігерлер мен өзге де компаниялар жұмыс істейді.

Сарапшының айтуынша, жер телімінің иесі үшін оны құрылысқа салғаннан гөрі ақшасын депозитке орналастыру тиімдірек көрінуі мүмкін. Себебі тұрғын үй кешенін салу үлкен қаражатпен қатар, ұзақ уақыт пен көп күшті талап етеді. Бұған қоса, құрылыс компанияларының шығыны тек жер сатып алу және ғимарат тұрғызумен шектелмейді. Кейбір жобаларда аумақты абаттандыру, инженерлік желілер тарту, жол салу, мектеп пен өзге де әлеуметтік нысандарды тұрғызу қажет. Сарапшы келтірген есепте мұндай қосымша шығындардың барлығы ескерілмеген.

Османов құрылыс нарығындағы белсенділіктің төмендеуі басқа салалардағы сатылымға да әсер етуі мүмкін екенін атап өтті. Оның сөзінше, тұрғын үй құрылысы азайса, құрылыс материалдарын өндірушілерден бастап, жиһаз, техника сатушылар мен қызмет көрсету компанияларына дейін тапсырыс көлемі қысқаруы ықтимал.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда 24 миллион шаршы метр үй салынатыны белгілі болды.

Қазақстанда Ұлттық пантеонда жерленуге құқығы бар лауазымды тұлғалардың тізімі кеңейді. Енді олардың қатарына вице-президенттер мен Қауіпсіздік кеңесі төрағасының орынбасарлары да кіреді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Үкімет тиісті қаулыға өзгеріс енгізді. Енді Ұлттық пантеонда: 

Қазақстанның вице-президенттері;

• премьер-министрлері мен олардың орынбасарлары;
• Құрылтай төрағасы мен орынбасарлары;
• Қазақстан Халық Кеңесінің төрағасы мен орынбасарлары;
• Парламент палаталарының төрағалары мен орынбасарлары кіреді.

Сондай-ақ бұл тізімге мемлекеттік хатшылар, мемлекеттік кеңесшілер, Президент Әкімшілігінің басшылары, Конституциялық кеңес, Конституциялық сот, Жоғарғы сот және Ұлттық банк төрағалары, Қауіпсіздік кеңесі төрағасының орынбасарлары енгізілген.

Бұған қоса, Ұлттық пантеонда министрлер, Президентке тікелей бағынатын және есеп беретін мемлекеттік органдардың басшылары, Астана, облыстар мен республикалық маңызы бар қалалардың әкімдері жерлене алады.

4 қарашада қабылданған қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап 10 күнтізбелік күн өткен соң күшіне енеді.

Еске салсақ, бұған дейін Мемлекет Құрылтай депутаттарына қандай жағдай жасайтыны туралы хабарлаған едік. Олардың ішінде 1 миллион теңге айлық, пәтер мен қызметтік көлік бар. 

Қазақстанда бала дүниеге келген отбасыларға автоматты түрде пайызсыз несие демалысын беру ұсынылды. Мұндай бастаманы Халық Кеңесінің мүшесі Мұрат Әбенов көтерді. Оның пікірінше, халықтың қарызға батуы жас отбасылардың бала сүюіне кедергі келтіріп отыр. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Мұрат Әбенов Facebook парақшасында Қазақстандағы туу көрсеткішінің төмендеуіне қатысты пікір білдірді. Оның айтуынша, соңғы төрт жылда дүниеге келетін балалар саны шамамен 25 %-ға азайған. 2021 жылы елде 445,9 мың бала туса, 2025 жылдың қорытындысында бұл көрсеткіш 335 мыңға дейін төмендеген.

Ұлттық статистика бюросының дерегіне сәйкес, 2026 жылдың алғашқы тоғыз айында Қазақстанда 226 990 бала туған. Бұл өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 22 322 балаға немесе 8,95 %-ға аз. 

Әбенов Солтүстік Қазақстан облысындағы жағдайды да мысалға келтірді. Оның мәліметінше, 2014 жылы өңірде 8 216 бала дүниеге келсе, 2025 жылы бұл сан 4 653-ке дейін азайған. Төмендеу – 43,4 %.

Әбенов бала туу көрсеткішінің төмендеуін немен байланыстырады?

Халық Кеңесінің мүшесі демографиялық өзгерісті тек жастардың өмірлік құндылықтарының ауысуымен түсіндіруге болмайды деп есептейді. Оның пікірінше, жас отбасылар үшін баспана, тұрақты жұмыс пен несие төлеу негізгі мәселеге айналған. Бала дүниеге келгенде ата-ананың біреуі декреттік демалысқа шығып, отбасының табысы азаюы мүмкін. Ал баланың күтімі мен тұрмыстық қажеттіліктерге кететін шығын көбейеді. Әбеновтің айтуынша, кейбір отбасылар табысының жартысына жуығын баспана жалдауға жұмсайды, ал жеке үй сатып алуға мүмкіндік таба алмайды.

Ол халықтың несиелік жүктемесіне де назар аударды. Әбенов келтірген дерек бойынша, жеке тұлғалардың банктер алдындағы несие көлемі 26,7 триллион теңгеге жеткен. 9,16 миллион қазақстандықтың өтелмеген несиесі бар. Тұтынушылық қарыздардың орташа мөлшерлемесі шамамен 20,6 %-ды құрайды. Сонымен қатар оның мәліметінше, 1,5 миллион адамның шоттары жеке сот орындаушылары тарапынан бұғатталған.

Әбенов қарыз көлемінің өсуі мен туу көрсеткішінің төмендеуін өзара байланысты құбылыстар ретінде қарастырады. Дегенмен бұл деректердің қатар өзгеруі кредиттердің аз бала тууға тікелей себеп екенін дәлелдемейді.

Қандай өзгерістер ұсынды?

Мұрат Әбенов бала дүниеге келген кезде ата-аналарға пайызсыз несие демалысын автоматты түрде беруді ұсынды. Оның пікірінше, бұл жас отбасылардың қаржылық жүктемесін уақытша азайтуға көмектеседі.

Сонымен қатар ол:

• шоттары бұғатталған 1,5 миллион азаматтың қарыз жүктемесін жеңілдету тетіктерін қарастыруды;

• микроқаржы ұйымдарының несие беру талаптарын қатаң бақылауды;

• жеке сот орындаушыларының азаматтардың шоттарын жаппай бұғаттау тәжірибесін шектеуді;

• жастарға жұмыс орындарымен бірге баспана ұсынуды;

• өңірлерде тұрақтап қалған жас отбасылардың санын әкімдер жұмысының нәтижесін бағалау көрсеткіштерінің бірі ретінде қарастыруды ұсынды.

Әбенов әлеуметтік саладағы шешімдер қабылданғанда олардың демографиялық жағдайға ықпалы да ескерілуі керек деп санайды. Ол сондай-ақ инфрақұрылым мен құрылыс жобаларына жоспарланған шамамен 16 триллион теңгені өңірлердің демографиялық қажеттіліктеріне қарай бағыттауға шақырды. Мәселен, халқы өсіп жатқан оңтүстік өңірлер мен ірі қалаларға мектептер мен балабақшалар қажет болса, солтүстік және шығыс аймақтарда жастарды ұстап қалу үшін баспана мен тұрақты жұмыс орындарын көбейту маңызды екенін айтты.

Айта кетейік, бұған дейін кейбір қазақстандықтардың несие төлемі екі есе азаюы мүмкін екені туралы жазған едік.

Ақмола облысында екі күнде жазғы дөңгелекпен жүрген 744-тен астам көлікті республикалық тасжолдарға жібермей, кері қайтарған. Осыған байланысты Ішкі істер министрлігі жүргізушілерге қысқы дөңгелекке ауысып, жолда сақ болуды ескертті. Қыста жазғы шинамен жүргендерге 86 500 теңгеге дейін айыппұл салынады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

8–9 қарашада Астана – Щучинск, Астана – Шідерті – Павлодар және Көкшетау – Атбасар тасжолдарының кей бөліктерінде жазғы дөңгелекпен жүруге уақытша тыйым салынған. Полицейлер мұндай көліктерді жолдан әрі қарай өткізбеген.

9 қарашада Ақмола, Ақтөбе, Маңғыстау және Солтүстік Қазақстан облыстарында жаңбыр аралас қар, кей жерлерде қалың қар жауады деп болжанған. Соның салдарынан жолда көріну қашықтығы нашарлап, көктайғақ болуы мүмкін. Сондықтан жүргізушілерге көліктер арасындағы қашықтықты сақтап, жылдамдықты жол жағдайына қарай төмендету және күрт маневр жасамау ұсынылды.

Республикалық тасжолдардың жағдайын тәулік бойы 1403 нөмірі арқылы білуге болады.

Айта кетейік, Қазақстанда қыста жазғы дөңгелекпен жүрген жүргізушілерге 21 625 теңгеден 86 500 теңгеге дейін айыппұл салынады.

Ал 9 қарашадан бастап Алматы – Қорғас, Қарағанды – Бурылбайтал және Қызылорда – Арал тасжолдарында көліктердің орташа жылдамдығын есептейтін жүйе іске қосылады.

Жүйе көліктің жолдың белгілі бір бөлігіне кірген және шыққан уақытын тіркеп, оның орташа жылдамдығын автоматты түрде анықтайды. Жалпы ұзындығы 42,2–122,4 шақырым болатын алты учаске бақылауға алынады. Бұл жолдарда рұқсат етілген жылдамдық сағатына 100–140 шақырым аралығында.

Жүргізуші жылдамдықты асырса, заңбұзушылық туралы ақпарат тиісті органдарға жіберіледі. Айыппұл мөлшері жылдамдықты қаншаға асырғанына байланысты:

• 10–20 шақырымға асырса – 5 АЕК (21 625 теңге);
• 20–40 шақырымға асырса – 10 АЕК (43 250 теңге);
• 40 шақырымнан артық асырса – 20 АЕК (86 500 теңге).

Бір жыл ішінде осы заңбұзушылықты қайталаған жүргізушіге 30 АЕК (129 750 теңге) айыппұл салынады. Ал айыппұлды жеті тәулік ішінде төлесе, оның 50 %-ын ғана төлеуге болады.

Еске салсақ, бұған дейін Еуразиялық экономикалық одақта құрамында адам денсаулығына зиянды химиялық заттар көп шиналарды сатуға тыйым салу ұсынылды. Жаңа талаптар қабылданса, әсіресе бағасы қолжетімді қытайлық шиналардың кейбір түрлері нарықтан жоғалуы мүмкін. 

Қазақстанға танымал айтыскер ақын Надежда Лушникова 85 жасында дүниеден өтті. Ақын 22 қарашада 86 жасқа толар еді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қаралы хабарды жазушы Исмаилжан Иминов әлеуметтік желідегі парақшасында жеткізді. Оның айтуынша, ақын 8 қараша күні көз жұмған. Жазушы Надежда Лушниковамен күнделікті хабарласып тұрғанын, ал соңғы рет оны 28 қазанда Ұлттық кітапханада өткен кітап тұсаукесерінде көргенін айтты.

"Бүгін қаралы хабар естірткелі тұр: бірегей тұлға, суырыпсалма ақын, көзінің тірі кезінде-ақ аты аңызға айналған Надежда Лушниковадан айырылып қалдық. Мен үшін Надежда апай туғанымдай болып кеткен адам еді. Күнде сөйлесіп тұратынбыз. Соңғы рет оны 28 қазан күні Ұлттық кітапханада көрдім, ол менің айтыс туралы жазған кітабымның тұсаукесеріне келген. Сол кезде тың еді, сөз сөйлеп кеткен", – деп жазды Исмаилжан Иминов.

Жазушы ақынның жарқын бейнесі жақындарының жадында мәңгі сақталатынын айтып, оның отбасына көңіл айтты.

Айта кетейік, Надежда Лушникова 1940 жылы 22 қарашада Алматы облысының Шамалған ауылында дүниеге келген. Ол қазақтың айтыс өнеріне өзіндік үлес қосып, суырыпсалма ақындығымен көпшілікке танылған.

Nvidia компаниясының басшысы Дженсен Хуанг Қытай тыңшысы болуы мүмкін әйелмен көңілдес болған деген ақпарат тарады. Даулы хабардан кейін америкалық чип өндіруші компания тәуелсіз тергеу бастады. Ал Хуангтың өзі әйеліне опасыздық жасағанын мойындап, отбасынан кешірім сұрады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі ВВС порталына хабарлайды.

Компания жетекшісі Дженсен Хуангтың өзі әйеліне опасыздық жасағанын растады. Компанияны тергеуге түрткі болған басты күдік – Хуангтың көңілдесі Қытай арнайы қызметтеріне жұмыс істеуі мүмкін деген ақпарат. АҚШ тарапы әйелдің компанияға қатысты құпия мәліметтерді Қытайға беруі мүмкін деп қауіптенеді. Дегенмен Nvidia әзірге ешқандай құпия ақпараттың сыртқа тарағанын растамады. Компания осы жағдайды тексеру үшін тәуелсіз тергеу бастады. Ал Хуанг қызметінен кетпейтінін мәлімдеді.

Хуангтың Қытай тыңшысы болуы мүмкін әйелмен көңілдес болғаны туралы алғаш болып The New York Times басылымы жазды. Басылымның мәліметінше, Nvidia басшысы Элис Хуанг есімді әйелмен жақын қарым-қатынаста болған. Тегі бірдей болғанымен, екеуі туыс емес.

Элис Хуанг Сингапурдағы Megaspeed компаниясымен байланысты. Бұл компания деректер орталықтарын басқарады және Nvidia-дан чип сатып алады.

The New York Times дереккөздерінің айтуынша, АҚШ арнайы қызметтері әйелді бір жылдан астам уақыт бақылаған. Тексеру барысында оның Дженсен Хуангпен хат алмасып жүргені анықталған. Барлау қызметкерлері олардың арасында романтикалық байланыс болған деп есептеген. Сондай-ақ америкалық арнайы қызметтер Элис Хуанг Қытай үкіметінің тапсырмасын орындаған деген күдікке келген.

Ал Financial Times басылымы америкалық барлау қызметтерінің дерегіне сүйеніп, әйелді Қытайдың мемлекеттік қауіпсіздік министрлігі өз қатарына тартқанын жазды. Басылымның хабарлауынша, АҚШ арнайы қызметтері Хуанг пен Элис Хуангтың қарым-қатынасы туралы арнайы баяндама да дайындаған. Бұған дейін екеуінің бірге түскен суреттері әлеуметтік желілерде тараған. Шамамен бір жыл бұрын Элис Хуангқа қатысты бақылау нәтижелері АҚШ президенті Дональд Трампқа да баяндалған.  

“Қарым-қатынасымыз тек жұмысқа қатысты”

Бұл ақпарат Трамптың Бейжіңге сапары мен Қытай төрағасы Си Цзиньпинмен кездесуінің алдында АҚШ-тың жоғары лауазымды шенеуніктеріне жеткізілген. Әзірге Элис Хуангтың Қытайға қандай ақпарат бергені, оның қаншалықты маңызды болғаны және әйелдің ақпарат жинауды қашан бастағаны белгісіз.

Ал Қытай тарапы тыңшылық туралы айыптауларды жоққа шығарып, оларды "негізсіз жорамал" деп атаған. Бұған дейін Дженсен Хуанг Bloomberg басылымына берген сұхбатында Элис Хуангпен байланысы тек жұмысқа қатысты болғанын айтқан. Оның сөзінше, екеуінің Megaspeed компаниясымен байланысты қалыпты іскерлік қарым-қатынасы болған.

Алайда осы демалыс күндері Nvidia басшысы әйеліне опасыздық жасағанын мойындап, бұл әрекеті үшін толық жауапкершілікті өз мойнына алатынын мәлімдеді.

Сондай-ақ ол Nvidia директорлар кеңесі бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланған ұлттық қауіпсіздікке қатысты күмәнді тексеру үшін тәуелсіз тергеу бастағанын айтты. Хуанг тергеуді қолдайтынын және онымен толық ынтымақтасатынын жеткізді.

Nvidia – жасанды интеллектіні дамытуға қажетті чиптер шығаратын әлемдегі ең ірі компаниялардың бірі. Нарықтық құны 4,5 триллион долларға жеткен компанияны Дженсен Хуанг 30 жылдан астам уақыт басқарып келеді.

Бастапқыда Nvidia компьютер ойындарына арналған чиптер шығарған. Алайда Хуанг жасанды интеллектінің болашағын ерте болжап, осы бағытқа басымдық берген. Соның арқасында компания әлемдегі ең қымбат компаниялардың біріне айналды.

Қазір АҚШ пен Қытай жасанды интеллект саласында бәсекелесіп отыр. Сондықтан Вашингтон Nvidia чиптерінің Қытайға сатылуын шектеген. Дегенмен биыл қаңтарда Трамп әкімшілігі белгілі бір шарттармен H200 чиптерін Қытайға жеткізуге рұқсат берді.

Қазақстанда шетелдік интернет-казиноларға ойыншылардың ақшасын аударуға көмектескен топқа қатысты тергеу аяқталды. Күдіктілер арнайы төлем жүйесі арқылы заңсыз жұмыс істейтін құмар ойын сайттарына ақша жіберіп отырған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қаржылық мониторинг агенттігінің мәліметінше, күдіктілер өздері басқаратын үш компания арқылы ақша аударудың арнайы жүйесін құрған. Оған түрлі банктердегі жүздеген төлем терминалы қосылған. Осы жүйе арқылы Nomadgames, Sultangames, Pinco, Pin-UP, Vavada, Mostbet және 1WIN сияқты интернет-казиноларға ақша аударылып келген. Жалпы ақша айналымы 191 миллиард теңгеге жеткен. Ал күдіктілер бұл қызметі үшін 286 миллион теңге көлемінде комиссия есептеген.

Қаржылық мониторинг агенттігі ақшаның қайда кеткенін жасыру үшін қандай әрекеттер жасалғанын түсіндірді.

"Ақша аударымдарының нақты мақсатын жасыру үшін компаниялар мен жеке кәсіпкерлердің деректері пайдаланылған. Олардың кейбірі өз атына төлем терминалдары тіркелгенінен мүлде хабарсыз болған. Күдіктілер жалған келісімшарттар жасап, арнайы сайттар ашқан. Осылайша интернет-казиноларға аударылған қаражат тауар немесе қызмет үшін төленген ақша ретінде көрсетілген. Кейін ақша шетелге, соның ішінде криптовалюта арқылы жіберілген", – деп мәлімдеді агенттік.

Қазір заңсыз ақша аудару жүйесін ұйымдастырды деген күдікке ілінген адам қамауға алынды. Сондай-ақ сот шешімімен төрт көлік пен 103 миллион теңге қолма-қол ақшаға тыйым салынды. Тергеу аяқталып, қылмыстық іс сотқа жолданды.

Еске салсақ, бұған дейін Қаржылық мониторинг агенттігі Pinco және Pin-Up интернет-казиноларының заңсыз жұмысын ұйымдастырды деген күдікпен Ресей азаматы Дмитрий Пунин мен Украина азаматы Марина Ильинаға іздеу жариялаған еді. Тергеу мәліметінше, олар Қазақстанда заңсыз құмар ойын бизнесін жүргізу үшін төлем ұйымдары мен банк терминалдарын пайдаланған. Бұл жүйе арқылы 106 миллиард теңгеден астам қаржы айналымға түскен.

"Жасыл даму" компаниясы ескі көлігін утилизацияға тапсырған қазақстандықтарға 315 мыңнан 750 мың теңгеге дейінгі сомада жеңілдік сертификаттары берілетінін мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі КТК арнасына сілтеме жасап хабарлайды.

Компания өкілдері бұған дейін кәдеге жарату алымына қатысты қаражатты иемдену схемалары анықталғанын айтты. Қылмыстық істер бұрын көліктерді қайта өңдеумен айналысқан мердігер ұйымның қызметкерлеріне қатысты қозғалған.

"Жасыл даму" басқарма төрағасының орынбасары Дархан Даутовтың айтуынша, тергеу барысында бір көлікті жалған құжаттар арқылы бірнеше рет, әртүрлі көлік ретінде утилизацияға тапсырған деректер анықталған. Сонымен қатар делдалдар да заңсыз әрекеттерге барған. Мысалы, бір адамның 1700-ден астам көлікті тапсырғаны белгілі болған.

Аталған айла-шарғыларды ұйымдастырған адамдарға қатысты үкім шығарылған. 

Айта кетейік, бұған дейін ескі көліктерді кәдеге жарату міндеті қоғамда дау тудырған "Оператор РОП" компаниясынан "Жасыл даму" мемлекеттік компаниясына берілген еді. Қазір мекеме ескі көліктерді қайта өңдеудің жаңа тетігін әзірлеп жатыр. Жаңа жүйеде делдалдардың араласуына және сыбайлас жемқорлық айла-шарғыларына жол бермеу көзделген. Ережелер толық дайын болған соң, жұртшылыққа егжей-тегжейлі таныстырылады.

Дегенмен қазірдің өзінде ескі көлігін утилизацияға тапсырған азаматтарға берілетін жеңілдік сертификаттарының мөлшері белгілі. Атап айтқанда:

• Жеңіл автокөлік үшін – 315 мың теңге;
• Жүк көлігі үшін – 750 мың теңге.

Бұл соманың жаңа көлік алуға несие рәсімдеген кезде алғашқы жарна ретінде де жеткіліксіз болуы мүмкін екені айтылды.

Еске салайық, бұған дейін Қазақстанға шетелден көлік әкелу екі есе қымбаттағаны туралы жазған едік. 

Қарағандылық Дмитрий Чаренцев көлігін ауыстыру үшін шетелдегі ұсыныстарды қарастырған. Алайда кедендік рәсімдеу, утильалым, алғашқы тіркеу, мемлекеттік нөмір және жеткізу ақысын есептегенде, көліктің құны екі есе өскен. Ол шетелден өз бетінше әкелген көлікті кейін жөндету мен оған қызмет көрсету де қиындық туғызуы мүмкін екенін айтады.

Израиль президенті Ицхак Герцог 27 қазанда өткен парламент сайлауынан кейін жаңа үкімет жасақтауды қазіргі премьер-министр Биньямин Нетаньяхуға емес, оппозиция жетекшісі Гади Айзенкотқа тапсырды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі BBC басылымына сілтеме жасап хабарлайды. 

8 қазан күні кешке Айзенкоттың қатысуымен салтанатты рәсім өтті. Онда президент соңғы бірнеше күнде түрлі лауазымды тұлғалармен кеңескенін айтты. Оның сөзінше, парламент депутаттарының басым бөлігі жаңа үкіметті Гади Айзенкот жасақтауы керек деп санайды.

Өз кезегінде Гади Айзенкот елге халықтың басым бөлігі сенім артатын жаңа басшылық қажет екенін мәлімдеді.

Заң бойынша Айзенкотқа коалиция құру үшін 28 күн беріледі. Қажет болған жағдайда бұл мерзімді тағы екі аптаға ұзартуға болады.

7 қараша күні Израильдің қазіргі премьер-министрі Биньямин Нетаньяху елде ұлттық бірлік үкіметін құруға шақырды. Ол араб халқының мүддесін қорғайтын партиялардың ел басқаруына қатысуына қарсы екенін жеткізді.

27 қазанда өткен парламент сайлауында үкіметті өз бетінше жасақтауға қажет  басымдыққа ешбір саяси күш ие бола алмады. Парламенттегі ең ірі блок Нетаньяхудың саяси күшіне тиесілі болса, екінші орынға Айзенкот бастаған оппозициялық альянс жайғасты.

Алайда Герцогтің бұл шешімі Айзенкоттың міндетті түрде Израильдің жаңа премьер-министрі болатынын білдірмейді. Бұған дейін ол араб партияларымен коалиция құрмайтынын мәлімдеген. Дегенмен президентпен кездесуде аталған партиялардың өкілдері Айзенкоттың кандидатурасын қолдауға дайын екенін білдірген.

Президент шешімін жариялаған соң Айзенкот X әлеуметтік желісіндегі парақшасында пікір білдірді.

Бұдан кейін не болады?

Reuters агенттігінің жазуынша, енді Айзенкоттың алдында бірнеше мүмкіндік бар. Ол араб партияларының қолдауына сүйеніп, азшылық үкіметін жасақтауға тырысуы мүмкін. Сонымен қатар ультраортодоксалды саяси күштермен коалиция құру нұсқасы да бар. Алайда Айзенкот бұған дейін мұндай одаққа бармайтынын айтқан.

Тағы бір мүмкіндік – Нетаньяхумен келіссөз жүргізіп, ұлттық бірлік үкіметін құру. Дегенмен сарапшылар аталған сценарийлердің жүзеге асуына күмәнмен қарайды.

Егер Айзенкот коалиция құра алмаса, президент бұл міндетті басқа саясаткерге тапсыруы мүмкін. Ал шамамен 100 күн ішінде үкімет жасақтау үдерісі аяқталмаса, елде кезектен тыс парламент сайлауы өтуі ықтимал.

120 депутаттан тұратын Кнессет сайлауының қорытындысы бойынша Нетаньяхудың “Ликуд” партиясы мен оның одақтастары 53 орын иеленді. Ал Айзенкот бастаған оппозициялық блок 48 мандатқа ие болды.

Сонымен қатар Израильдің араб халқының мүддесін қорғайтын екі партия парламенттен 19 орын алды. Бұл – бұрын-соңды болмаған жоғары көрсеткіш.

Қазақстандық Әлижи Афаров Қырғызстан президенті Садыр Жапаровқа Шу облысындағы карьерді сатып алу кезінде алаяқтардың құрбаны болғанын айтып, шағымданды. Оның сөзінше, ол 200 мың доллардан астам қаржысынан айырылған. Ал күдіктілердің бірі өзін мемлекет басшысының туысы ретінде таныстырған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Президентпен кездесуде Әлижи Афаров Қант қаласы маңынан карьер сатып алғанын мәлімдеді. Алайда кейін ұйымдасқан қылмыстық топ мүшелері нысанды алаяқтық жолмен қайта тартып алған көрінеді. 

Афаровтың сөзінен кейін Садыр Жапаров Азамат Жапаровтың кім екенін нақтылауға тырысты

Афаровтың айтуынша, әлгі адам өзін президенттің туысымын деп таныстырған. Алайда кейін бұл мәліметтің шындыққа жанаспайтыны анықталған.

Сонымен қатар Қазақстан азаматы дау-дамайға қатысы бар адамдардың ұйымдасқан қылмыстық топпен байланысы болуы мүмкін екенін айтты. Атап айтқанда, ол Мәскеуде ұсталған бір адамды атап, оның күдіктілердің бірімен байланысы барын жеткізді.

Шағымды тыңдаған Садыр Жапаров Ішкі істер министрлігіне азаматты кездесуден кейін бірден қабылдап, істің мән-жайын анықтауды тапсырды.

Бұдан кейін мемлекет басшысы арызданушы атаған адамдардың қазір қайда жүргенін сұрады. Олардың әлі ұсталмағанын естіген соң, құқық қорғау органдарына қосымша тапсырма берді.

Әзірге Қырғызстан Ішкі істер министрлігі Қазақстан азаматының арызы бойынша тексеру жүргізілгені туралы ресми ақпарат берген жоқ. Оған қоса аталған адамдардың қазіргі мәртебесі туралы да мәлімет жарияланбады.

Айта кетейік, бұған дейін Никол Пашинян Жапаровты “Қазақстан президенті” деп атап, кейін протокол басшысын қызметінен босатқаны туралы жазған едік. 

Алматыда такси жүргізушісі жолаушы әйелді баласы көліктің салонын бүлдіргені үшін балағаттап, жеті тәулікке әкімшілік қамауға алынды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Әйел таксиге баласымен бірге отырған. Жол үстінде бүлдіршін абайсызда көліктің салонын былғап алған. Бұған ашуланған 53 жастағы жүргізуші жолаушыға дөрекі сөйлеп, ар-намысына тиетін сөздер айтқан.

Көлік тоқтағаннан кейін де жүргізуші сабасына түспей, сыртқа шығып, әйелмен жанжалдасқан. Ол жанжал кезінде былапыт сөздер айтқан. Әйел болған жағдайды ұялы телефонына түсіріп алып, полицияға арызданған.

Полиция қызметкерлері жүргізушінің әрекетіне құқықтық баға беріп, материалдарды сотқа жолдаған.

Полиция тұрмыстық жанжал немесе жолаушыға көңілі толмау адамның ар-намысына тиіп, қоғамдық тәртіпті бұзуға негіз емес екенін еске салды. Әсіресе, мұндай әрекеттерге балалардың куә болуы жағдайды одан әрі ушықтырады деп ескертті ведомсвто өкілдері.

Бұған дейін Ақтөбеде әйел перзентханаға жетпей такси ішінде босанып қалғаны туралы жазған едік. Жүкті әйел перзентханаға жетпей, такси салонында ұл баланы дүниеге әкелді. 

Назерке Ғалимованың айтуынша, босану процесі күтпеген жерден тез басталған. Сондықтан өзі де абдырап қалыпты. Ал көлік жүргізушісі жаңа туған сәбидің дауысын естігенде қатты қобалжыған. Әйел жүргізушіні сабырға шақырып, жедел жәрдемді өзі шақырған.

Медицина қызметкерлері бірнеше минуттың ішінде жетіп, ана мен баланы жақын маңдағы перзентханаға жеткізген. Қазір екеуі де ауруханадан шыққан. Отбасы нәрестеге ат қоюға дайындалып жатыр. Назеркенің отбасында бұған дейін екі ұл тәрбиеленіп жатқан. Олар да інісін перзентханадан шығарып алуға келген.

Публикация от Алматы қаласының ПД | ДП г.Алматы (@almaty.police)

Қатерлі ісіктің қауіпті тұсы – аурудың бастапқы кезеңінде айқын белгі бермеуі. Мұны дәрігер Александр Умнов айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Дәрігердің сөзінше, ісік бірнеше ай, тіпті жылдар бойы дамуы мүмкін. Алайда адам әлсіздік пен ентігуді шаршаудан, жөтелді суық тиюден, ал салмақ жоғалтуды диета ұстаудан көруі мүмкін.

Маман қатерлі ісік ағзаның өз жасушаларынан дамитындықтан, иммундық жүйе оны бастапқыда байқамауы мүмкін екенін айтады. Сол себепті адам аурудың барын сезбей, ауырсынуды да байқамауы ықтимал.

Умновтың айтуынша, мұндай белгілер байқалса, дәрігерге қаралып, қажет тексеруден өту керек. Алайда компьютерлік томография немесе онкомаркерлерге талдау тапсыру керегін маман науқастың жағдайына қарай анықтауы тиіс.

Дәрігер қатерлі ісік кезінде ауырсыну көбіне ісік жүйкелерді қысқанда, айналасындағы тіндерге тарағанда немесе басқа мүшелерге метастаз бергенде пайда болатынын айтты. Бұл аурудың асқынып кеткен кезеңін көрсетуі мүмкін.

Сонымен қатар ісік баяу өскен жағдайда ағзадағы өзгерістер ұзақ уақыт бойы шаршау, күйзеліс немесе гастрит белгілеріне ұқсап, байқалмай қалуы мүмкін екенін ескертті.

Айта кетейік, бұған дейін Мамандар ыстық шай мен кофе ішу қатерлі ісік қаупін арттыруы мүмкін екенін айтқан еді. 

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Польшада атыс салдарынан адамдардың қаза табуына байланысты президент Кароль Навроцкийге көңіл айту жеделхатын жолдады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Президент Тоқаев болған оқиғаны қатаң айыптап, Қазақстан халқының және өзінің атынан Польша халқына қолдау білдірді.

Сонымен қатар қаза тапқандардың жақындарына қайғыра көңіл айтты. Ал зардап шеккендердің тезірек сауығып кетуіне тілектестік білдірді.

Айта кетейік, бұған дейін Польшада ер адам көшеде оқ жаудырып, салдарынан 6 адам қаза тапқаны туралы жазған едік. Краков қаласының орталығында 24 жастағы ер адам кездейсоқ өтіп бара жатқан адамдарға оқ жаудырған. Салдарынан алты адам қаза тауып, тағы 16 адам жараланған. Зардап шеккендердің арасында екі полицей мен шабуыл жасаған ер адамның өзі де бар.

Кейін ер адамның әуелі өз ата-анасы мен әпкесін өлтіргені айтылды. Қазір Польша прокуратурасы Краковтағы атысқа қатысты тергеуді терроризм белгілері бар қылмыс ретінде бастады.

9 қарашада Қазақстанның бірқатар өңірінде қатты жаңбыр, қар, боран және көктайғақ болады. Кей жерлерде желдің екпіні секундына 30 метрден асады. Ал елдің оңтүстігінде өрт қаупі әлі де жоғары. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Астанада қар аралас жаңбыр жауады

Астанада қар аралас жаңбыр жауып, түнде жауын-шашын күшеюі мүмкін. Желдің екпіні секундына 15–20 метрге жетеді.

Ақмола облысында қатты жауын-шашын, көктайғақ және жаяу бұрқасын болады. Кей жолдарда тұман түседі. Көкшетауда түнде қар аралас жаңбыр жауады.

Солтүстік Қазақстан облысында қар аралас жаңбыр, кей жерлерде бұрқасын мен көктайғақ болады. Петропавлда аздаған жауын-шашын түсіп, тұман басады.

Қостанай облысында түнде және таңертең қар аралас жаңбыр жауып, көктайғақ болады. Ақтөбе облысында да аралас жауын-шашын түсіп, желдің екпіні секундына 18 метрге дейін күшейеді.

Кей өңірлерде желдің екпіні 30 м/с-тан асады

Ең қатты жел Жетісу облысында тіркеледі. Алакөл маңында желдің екпіні секундына 23–28 метрге, кейде 30 метрден де жоғары болады.

Абай облысында жел секундына 23–28 метрге, Шығыс Қазақстан облысында 25 метрге дейін күшейеді. Семей мен Өскеменде желдің екпіні 15–20 метр болады.

Жамбыл облысында желдің жылдамдығы секундына 28 метрге дейін жетуі мүмкін. Таразда кей уақытта 25 метрге дейін күшейеді.

Алматы облысында желдің екпіні секундына 18–23 метр болады. Қонаевта да осындай ауа райы . Алматының таулы аудандарында жел секундына 18 метрге дейін күшейеді.

Қатты жаңбыр мен найзағай

Қарағанды облысында жаңбыр жауады. Өңірдің батысы мен солтүстігінде жауын-шашын кей уақытта қатты болады. Қарағандыда тұман түсіп, желдің екпіні секундына 20 метрге жетеді.

Ұлытау облысында да жаңбыр жауып, кей жерлерде нөсерлетеді. Жезқазғанда түнде және таңертең тұман болуы мүмкін.

Қызылорда облысының шығысында күндіз қатты жаңбыр жауады. Түркістан облысында түстен кейін жауын-шашын күшейеді. Өңірдің батысы мен оңтүстігінде таулы аудандарында нөсер жаңбыр мен найзағай болады. Түркістан қаласында да қатты жаңбыр жауып, найзағай ойнайды. Шымкентте желдің екпіні секундына 15–20 метрге жетеді.

Тұман мен көктайғақ болады

Түнде және таңертең Павлодар, Атырау, Ақтау, Орал, Қостанай, Жезқазған және Қызылорда қалаларында тұман түседі.

Батыс Қазақстан облысында, соның ішінде Оралда көктайғақ болуы мүмкін. Маңғыстау облысында түнде кей жерлерде жаңбыр жауады. Өңірдің батысы мен орталығында желдің екпіні секундына 15–20 метрге дейін күшейеді.

Қай өңірлерде өрт қаупі жоғары?

Жауын-шашынға қарамастан, Қазақстанның бірқатар өңірінде табиғи өрт қаупі сақталады.

Қызылорда облысында, Ақтөбе мен Түркістан облыстарының кей аудандарында және Жетісу облысының шығысында төтенше өрт қаупі болжанады.

Алматы қаласында, Алматы, Жамбыл, Атырау, Қостанай облыстарында және Абай облысында жоғары өрт қаупі сақталады. Басқа өңірлердің жекелеген аудандарында да өрт шығу қаупі бар.

Айта кетейік, бұған дейін Синоптиктер Қазақстанда алдағы қыс қандай болатынына болжам жасаған еді. 

“Аралтұз” кәсіпорнының жұмысшысы билікке үндеу жолдады. Ол жалақының аздығына, тұздың шамадан тыс өндіріліп жатқанына және экологиялық бақылаудың әлсіздігіне шағымданды. Ол кәсіпорын жұмысын тәуелсіз комиссия тексеруін талап етті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Желіде жарияланған видеода ер адам кен орнының табиғи қоры мол болғанымен, жергілікті тұрғындардың тұрмысы жақсармағанын айтады. Оның сөзінше, жұмысшылардың жалақысы өте аз. 

Жұмысшының айтуынша, кен орнында тұз шамадан тыс өндіріліп, табиғи қорды сақтау мәселесіне жеткілікті көңіл бөлінбейді. Сонымен қатар үндеу авторлары инвесторлардың жұмысына наразылық білдіріп, өндіріс барысында экологиялық талаптардың сақталуына күмән келтірген. Олар мұндай әрекет кен қорының сарқылуына және қоршаған ортаға зиян келтіруі мүмкін деп қауіптенеді.

Осыған байланысты жұмысшы биліктен кен орнына тәуелсіз комиссия жіберіп, еңбек жағдайын, экологиялық қауіпсіздікті және тұз өндіру талаптарының сақталуын тексеруді сұрады.

“Аралтұз” туралы не белгілі?

“Аралтұз” – Қазақстандағы ірі тұз өндіруші кәсіпорындардың бірі. Негізгі өндіріс орны Қызылорда облысы Арал ауданына қарасты Жақсықылыш ауылында орналасқан. Компания ас және техникалық тұз өндіреді. Өнімінің едәуір бөлігін шетелге экспорттайды.

Бұған дейін компанияның Атырау облысындағы Индер көлінің тұз қорын игеру жоспары туралы да хабарланған. Бұл жоба қоршаған ортаға ықтимал әсеріне байланысты жергілікті тұрғындардың алаңдаушылығын туғызған.

Польшадағы Краков қаласында адамдарға оқ атқан 24 жастағы ер адам бұған дейін өз отбасын өлтірген. Оның үйінен ата-анасы мен әпкесінің мәйіті табылған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі rmf24 cайтына сілтеме жасап хабарлайды. 

Краковтағы қанды оқиға

7 қарашада Краков қаласы орталығындағы базарда 24 жастағы Польша азаматы Михал О. Subaru көлігімен келіп, адамдарға автоматты қарудан оқ атқан.

Польша билігінің жаңартылған мәліметінше, шабуыл салдарынан алты адам қаза тауып, тағы 16 адам жараланған. Зардап шеккендердің арасында шетел азаматтары да бар.

Полиция шабуыл басталғаннан бірнеше минут өткен соң күдіктіні тоқтатқан. Атыс кезінде ол жараланып, ауруханаға жеткізілген. Екі полиция қызметкері де ауыр жарақат алған. Олардың аты-жөні – Якуб Кулик пен Артур Мораньски.

Аға полиция қызметкері Якуб Куликтің жағдайы аса ауыр. Ол бірнеше оқ жарақатын алған. Қазір ауруханада өмірі үшін күресіп жатыр. Полицейге көмек көрсету үшін AB Rh+ қан тобындағы донорларды қан тапсыруға шақырған.

Екінші қызметкер Артур Мораньски де жараланған. Польша премьер-министрі Дональд Туск екі полицейдің де жағдайы ауыр екенін айтып, олардың әрекетін жоғары бағалады.

Шабуыл жасаған ер адам отбасын өлтірген

Құқық қорғау органдары күдіктінің Островец-Свентокшиский қаласындағы үйін тінту кезінде оқ жарақатынан көз жұмған екі әйел мен бір ер адамның мәйітін тапқан.

Польша премьер-министрі Дональд Туск пен Ішкі істер министрлігі қаза тапқандардың күдіктінің анасы, әкесі және әпкесі екенін растады.

Күдікті туралы не белгілі?

Күдікті Михал О. токарь болып жұмыс істеген. Әскери қызметке қатысы болмаған. Шабуыл кезінде үстіне камуфляж күртесін киген.

Ол адамдарға AR-15 карабинінің азаматтық нұсқасынан оқ атқан. Күдікті атыс клубының мүшесі болған және екі қаруды заңды түрде сақтауға рұқсаты болған.

Ал шабуыл кезінде мінген Subaru көлігі мен қолданған қарудың бір бөлігі оның 52 жастағы әкесінің атына тіркелген. Әкесінің атына спорттық және аңшылық мақсаттағы 11 қару рәсімделген.

Польша Ішкі істер министрі Марцин Кервиньскийдің айтуынша, күдікті жалғыз әрекет еткен және әсіре оңшыл радикалды көзқарасты ұстанған.

Прокуратура оған жаппай адам өлтіру және терроризм баптары бойынша айып тағуға дайындалып жатыр. Оқиғаға байланысты Польшада ұлттық аза тұту жарияланған.

Іс терроризм белгілері бойынша тергеліп жатыр

8 қарашада Польша прокуратурасы Краковтағы атысқа қатысты тергеуді терроризм белгілері бар қылмыс ретінде бастады. Прокурорлар әзірге алты адам өлімі бойынша айып тағуды көздеп отыр. Егер күдіктінің отбасы мүшелерінің өліміне де қатысы дәлелденсе, айып саны тоғызға дейін артуы мүмкін.

Польшада 8 және 9 қараша күндері ұлттық аза тұту жарияланды. Краков қаласында да қаралы күндер белгіленді.

Айта кетейік, бұған дейін Польшада ер адам көшеде оқ жаудырып, салдарынан 6 адам қаза тапқаны туралы жазған едік. Краков қаласының орталығында 24 жастағы ер адам кездейсоқ өтіп бара жатқан адамдарға оқ жаудырған. Салдарынан алты адам қаза тауып, тағы 16 адам жараланған. Зардап шеккендердің арасында екі полицей мен шабуыл жасаған ер адамның өзі де бар.

Қаржы мониторинг агенттігі Петропавлдағы “Қызылжар” футбол клубының бұрынғы президенті Григорий Лорияны іздестіріп жатыр. Ол сеніп тапсырылған мүлікті иемденді немесе талан-таражға салды, салық төлеуден жалтарды деген күдікке ілінген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Бас прокуратураның Құқықтық статистика және арнайы есепке алу жөніндегі комитеті порталында жарияланған мәліметке сәйкес, іздеу жариялауға Қаржы мониторинг агенттігі бастамашы болған.

Іздестіру жұмыстарын Солтүстік Қазақстан облысы бойынша Экономикалық тергеп-тексеру департаменті жүргізіп жатыр.

5 қарашада Григорий Лорияны қылмыстық әрекетінің саралануы туралы хабардар ету үшін департаментке шақырған. Алайда ол келмеген. Осыдан кейін 6 қарашада тергеушінің оны сырттай қамауға алу туралы өтінішін қарау үшін Петропавл қаласының мамандандырылған тергеу сотына шақырту жіберілген.

7 қарашада Лорияға қатысты іздестіру ісі тіркелгені белгілі болды.

Григорий Лория “Қызылжар” клубын 2014 жылдан 2024 жылдың наурызына дейін басқарған. Оның ұлы, ұлттық құраманың бұрынғы қақпашысы Давид Лория биыл маусымда елордалық “Жеңіс” клубының бас директоры болып тағайындалған.

Айта кетейік, 2024 жылы “Қызылжар” футбол клубында бюджет қаражатын жымқыру дерегі анықталған. Осы іске қатысты клуб бухгалтері Ольга Замелацкая қылмыстық жауапкершілікке тартылды. Осылайша ол 2026 жылдың қаңтарында 7 жыл 6 айға бас бостандығынан айырылды.

Айта кетейік, бұған дейін Петропавлдағы “Қызылжар” футбол клубының басшылығы мен Қазақстан ұлттық құрамасының бас бапкері Әли Әлиев арасындағы дау да сотқа дейін жеткен. Кассациялық сот Қазақстан құрамасының уақытша бас бапкер міндетін атқарған Али Алиевтің пайдасына шешім шығарып, “Қызылжар” клубының 2022–2024 жылдарға арналған еңбек келісімін заңсыз деп тану туралы шағымын қанағаттандырмаған.

Ақтауда толассыз жауған жаңбырдан кейін бірнеше көшені су басты. Кейін  коммуналдық қызметтер жолдарда жиналған суды сорып тастады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Желіде Ақтау көшелерінде жаңбырдан кейін түсірілген фото-видеолар пайда болды. Кадрдан көшелерде толған су мен суға батқан көліктерді көруге болады.

“Неге осындай әдемі Ақтау қаласында жаңбыр суы ағатын арықтар мен су ағызатын жүйелер жоқ?”, – деп жазған тұрғындардың бірі. 

Қала әкімдігінің мәліметінше, әкім Мақсат Мұқаштың тапсырмасымен су басқан аумақтарға арнайы техника мен жұмысшылар жұмылдырылған. Су сору жұмыстары 17 және 18А шағынаудандарының қиылысында, “Хазар” базары маңында, 29 және 29А, 13 және 15, 11 және 14 шағынаудандарының арасындағы жолдарда жүргізілген.

Жұмысқа 20-ға жуық арнайы техника мен 50-ге жуық жұмысшы тартылған. Қаладағы жағдай жауапты қызметтердің бақылауында. Су сору және жолдарды тазалау жұмыстары жалғасып жатыр.

Айта кетейік, бұған дейін Теміртауда жаңбыр жауып, қаланың кей көшелерінде үлкен шалшықтар пайда болған еді. Тұрғындар қолайсыз ауа райының салдарын видеоға түсіріп, әлеуметтік желіде жариялаған. Кадрдан кей учаскелерде жиналған судың көлік қозғалысына кедергі келтіргені көрінеді. Тұрғындардың айтуынша, қолайсыз ауа райының салдары қаланың бірнеше бөлігінде байқалған.

Қазақстандағы мектептер мен колледждерге оқушылар туралы мәлімет жинақталған Ұлттық білім беру деректер базасына (ҰБДБ) негізделген OQU платформасын пайдалану ұсынылды. “Қазақтелеком” әр білім беру ұйымынан ай сайын 375 мың теңге (ҚҚС-сыз) төлеуді сұраған. Алайда базаны сүйемелдеу жұмыстары бұған дейін бюджет есебінен қаржыландырылып келген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Время басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Басылым мәліметінше, “Қазақтелеком” елдегі барлық 20 әкімдікке хат жолдап, мектептер мен колледждерді Ұлттық білім беру платформасына қосуды ұсынған. Ұсынысқа қызмет бағасы көрсетілген құжат та тіркелген.

Платформада балалар туралы қандай деректер бар?

Ұлттық білім беру деректер базасы тек оқушылардың тізімімен шектелмейді. Ол 70-ке жуық мемлекеттік ақпараттық жүйемен байланыстырылған. Олардың арасында Бас прокуратура, денсаулық сақтау және әлеуметтік қорғау органдарының деректері бар.

Базаға балалардың жеке фотосы, мекенжайы, телефон нөмірлері, туыстары туралы мәліметтер, екпелері, мүгедектігі, әлеуметтік көмегі және медициналық есепте тұруы туралы ақпарат енгізіледі. Сонымен қатар құқық қорғау органдары мен Қорғаныс министрлігіндегі кейбір деректер де қамтылған.

2025 жылы қаңтарда Ұлттық білім беру деректер базасы бес жыл мерзімге “Қазақтелекомның” сенімгерлік басқаруына берілген. Бұл конкурс өткізілмей жүзеге асқан. Компаниядан өтініш 9 қаңтарда түсіп, келісімшарт 24 қаңтарда жасалған.

Осы базаның негізінде OQU платформасы әзірленген. Енді компания оны деректер базасында оқушылары тіркелген мектептер мен колледждерге ақылы түрде ұсынбақ.

Қызмет құны қанша?

“Қазақтелеком” ұсынған тариф бойынша бір білім беру ұйымы ай сайын 375 мың теңге төлеуі керек. Бұл – жылына 4,5 миллион теңге. Қосылған құн салығы 16%-бен есептегенде, сома 5,2 миллион теңгеден асады. Бұған платформаны бастапқы қосу ақысы кірмейді.

Қазақстанда 8 048 мектеп пен 763 колледж бар. Егер олардың барлығы платформаға қосылса, компанияның жылдық түсімі Қосылған құн салығынсыз шамамен 39,6 миллиард теңге болады. Қосылған құн салығымен есептегенде бұл сома 46 миллиард теңгеге жуықтайды.

Басқару мерзімінің қалған үш жылында түсім 138 миллиард теңгеге жетуі мүмкін.

База жұмысы үшін бюджеттен ақша бөлінеді

“Қазақтелеком” ай сайынғы төлемге платформаны сүйемелдеу, деректерді сақтау және пайдаланушыларға қолдау көрсету қызметтері кіретінін көрсеткен.

Алайда Оқу-ағарту министрлігі Ұлттық білім беру деректер базасын сүйемелдеу және техникалық қызмет көрсету “Талдау” АҚ-ға жүктелгенін хабарлаған. Бұл – министрлікке қарасты мемлекеттік компания. Оның жұмысы бюджет қаражаты есебінен қаржыландырылады.

Осыған байланысты басылым бір қызмет үшін мемлекет екі рет төлем жасауы мүмкін екенін алға тартқан.

Балалардың психологиялық жағдайын да платформа бақылайды

Платформа қызметтерінің қатарында суицид жасауды ойланып жүрген баланы бақылау, зорлық-зомбылық пен буллинг белгілерін анықтау жүйесі де бар. Компания мұны психологиялық диагностика және оқушылардың жағдайын бақылау құралы ретінде ұсынады.

Алайда мұндай қорытындыны кім жасайтыны, қандай әдістеме қолданылатыны және қате анықталған жағдайда баланың деректері қалай қорғалатыны туралы сұрақтар туындайды.

“Қазақтелеком” балалардың деректері ата-ана келісімімен өңделетінін мәлімдеген. Бірақ басылым ата-аналардан мұндай келісімнің алынған-алынбағанын нақтылауды қажет деп санайды.

Платформаның қауіпсіздігіне қатысты сұрақтар бар

Басылым мәліметінше, OQU платформасын толық іске қосу 2025 жылдың желтоқсанына жоспарланған. Ал оның ақпараттық қауіпсіздігін тексеру 2029 жылдың мамырына белгіленген. Соған қарамастан, 2026 жылдың жазында балаларды бірінші сыныпқа қабылдау кезінде платформа қолданылған.

Қазақстанның киберқауіпсіздік туралы заңнамасына сәйкес, мемлекеттік ақпараттық жүйелер тиісті қауіпсіздік сынақтарынан сәтті өткен соң ғана жұмыс істеуі керек.

Оған қоса, 2026 жылы 12 шілдеден бастап күшіне енген Цифрлық кодексте мемлекеттік ақпараттық жүйелерді дамыту үшін сенімгерлік басқаруға беру қарастырылмаған. Алайда мемлекеттік мүлік департаменті "Қазақтелекоммен" келісімшарт жаңа заң қабылданғанға дейін жасалғанын алға тартқан.

Ведомстволар қандай жауап берді?

Басылым бес мемлекеттік орган мен компанияға сауал жолдаған. Олардың қатарында Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі, Оқу-ағарту министрлігі, Астана қаласының мемлекеттік мүлік департаменті және “Қазақтелеком” бар.

Компания келісімшарт талаптарының құпия екенін айтып, оның алтыншы тармағына сілтеме жасаған. Сонымен қатар платформаға өз қаражатын салғанын мәлімдеген. Ал одан түсетін табыстың көлемін коммерциялық құпия деп атаған.

Басылым мектептердің платформаны пайдалануға міндетті екенін көрсететін Үкіметтің №769 қаулысы да ашық жарияланбағанын айтты. 

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстандық ата-аналар мектептердің жеке мәліметтерді сұрауына наразы болғаны туралы жазған едік. Олар бұл туралы түрлі әлеуметтік желі платформаларында жазды. Айтуларынша, мектептер ата-анасының қайда жұмыс істейтінін, қанша табыс табатынын, қандай оқу орнын бітіргенін, тіпті баланың бауырлары туралы да ақпарат жинайтын көрінеді. Кейбір ата-ана мұндай сауалнамаларды толтырудан бас тартқанын айтады.

Жерде Kp5+ деңгейіндегі магниттік дауыл тіркелді. Магниттік дауылға Күн бетіндегі белсенді аймақтан тараған зарядталған бөлшектер ағыны себеп болған. Жер өткен түні осы ағынның ықпалына ұшыраған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ресейдің Күн астрономиясы зертханасының мәліметінше, соңғы екі тәулікте Жер маңындағы күн желінің жылдамдығы секундына 300 шақырымнан 700 шақырымға дейін артқан.

Бастапқыда Жердің магнит өрісі біраз уақыт тұрақты күйде болған. Алайда кейін магниттік дауыл басталған.

Қазір поляр шұғыласының белсенділігі артып келеді. Ауа райы ашық болса, оның алғашқы әлсіз сәулелерін Ресейдің солтүстік-батыс аймақтарынан көруге болады.

Магниттік дауыл дегеніміз не?

Магниттік дауыл – Күннен тараған зарядталған бөлшектер Жердің магнит өрісімен әрекеттескен кезде пайда болатын құбылыс. Мұндай кезде Жердің магнит өрісі уақытша өзгеріп, оның қалыпты күйі бұзылады.

Магниттік дауыл неден пайда болады?

Күн үнемі ғарышқа зарядталған бөлшектер ағынын таратады. Оны күн желі деп атайды. Кейде Күндегі белсенді процестердің салдарынан бұл ағынның жылдамдығы мен күші артады.

Зарядталған бөлшектер Жерге жеткенде планетаның магнит өрісімен әрекеттеседі. Салдарынан магниттік дауыл туындайды.

Магниттік дауылдың деңгейі қалай анықталады?

Магниттік белсенділік Kp индексі арқылы өлшенеді. Оның көрсеткіші 0-ден 9-ға дейін өзгереді. Сан неғұрлым жоғары болса, Жердің магнит өрісіндегі ауытқу соғұрлым күшті болады.

• Kp 0–2 – магниттік белсенділік төмен;
• Kp 3–4 – магнит өрісінде аздаған ауытқулар бар;
• Kp 5 – әлсіз магниттік дауыл;
• Kp 6 – орташа магниттік дауыл;
• Kp 7 – күшті магниттік дауыл;
• Kp 8–9 – өте күшті магниттік дауыл.

Магниттік дауыл кезінде қандай құбылыстар болады?

Магниттік дауыл кезінде поляр шұғыласының пайда болу ықтималдығы артады. Әдетте бұл табиғи құбылыс Жердің полюстеріне жақын аймақтарда байқалады. Ал магниттік белсенділік күшейген кезде оны оңтүстікке қарай орналасқан өңірлерден де көруге болады.

Сонымен қатар күшті магниттік дауылдар спутниктердің жұмысына, радиобайланысқа, навигациялық жүйелерге және электр желілеріне әсер етуі мүмкін.

Магниттік дауыл адам денсаулығына әсер ете ме?

Магниттік дауылдың адам денсаулығына тікелей әсері ғылыми тұрғыдан толық дәлелденбеген. Кей адамдар мұндай күндері бас ауруы, әлсіздік, ұйқының бұзылуы сияқты белгілерді сезінетінін айтады. Алайда бұл белгілердің магниттік дауылмен тікелей байланысты екені нақты анықталмаған.

Сондықтан магниттік дауыл кезінде арнайы ем-дом жасаудың қажеті жоқ. Дегенмен күнделікті ұйқы режимін сақтап, жеткілікті демалып, денсаулыққа қатысты мазалайтын белгілер болса, дәрігерге қаралған дұрыс.

Польшаның Краков қаласының орталығында 24 жастағы ер адам кездейсоқ өтіп бара жатқан адамдарға оқ жаудырды. Салдарынан алты адам қаза тауып, тағы 16 адам жараланды. Зардап шеккендердің арасында екі полицей мен шабуыл жасаған ер адамның өзі де бар. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі DW басылымына сілтеме жасап хабарлайды. 

Полиция мәліметінше, ер адам көлікпен Бас базар алаңын айналып жүріп, адамдарға оқ атқан. Кейін Әулиелер алаңындағы трамвайды да атқылаған. Полицейлермен атыс болған соң күдікті ұсталды. Оның көлігінен бірнеше атыс қаруы мен оқ-дәрі табылған.

Кейін күдіктінің Островец-Свентокшиски қаласындағы үйін тексеру кезінде екі әйел мен бір ер адамның мәйіті анықталды.

Польша Ішкі істер министрі Марцин Кервиньскийдің айтуынша, күдікті – 24 жастағы Польша азаматы. Ол әсіре оңшыл идеологияға қызығушылық танытқан. Министрдің сөзінше, ер адам шабуыл кезінде камуфляж кигенімен, әскери қызметте болмаған. Оның атыс қаруын иеленуге рұқсаты болған. 

Польша билігінің мәліметінше, Краков қаласында адамдарға оқ атқан күдікті әсіре оңшыл идеологияны ұстанған. Ел премьер-министрі Дональд Туск оқиғаны террорлық әрекет деп бағалады. 

Қаза тапқандар арасында Ұлыбританияның бір азаматы мен үш поляк бар. Ал жараланғандар Германия, Аустрия, Португалия, Ұлыбритания және Ресей азаматтары екені белгілі болды.

Күдіктіні ұстау кезінде ол жараланып, ауыр халде ауруханаға жеткізілген. Краков қаласының әкімі Лукаш Гибала 11 қарашаға дейін қалада аза тұту жариялады.

Польша басылымдарының мәліметінше, күдікті Островец-Свентокшиски қаласының тұрғыны, есімі Михал О. болуы мүмкін. Onet басылымының жазуынша, оның атыс қаруының екі түрін иеленуге рұқсаты болған.

Күдікті 52 жастағы әкесінің атына тіркелген Subaru көлігін жүргізген. Басылым дерегінше, оның әкесі 11 атыс қаруын иеленеді. Оларды алып жүруге рұқсаты бар. Бұған дейін әкесі де, баласы да қылмыстық жауапкершілікке тартылмаған.

Айта кетейік, бұған дейін Польшада бірнеше күн ішінде мектепке үшінші рет қарумен шабуыл жасалғаны туралы жазған едік. Салдарынан үш адам зардап шеккен. 

Ол кезде 21 жастағы студент Варшавадағы ересектерге арналған мектептердің бірінің аумағында 17 жастағы екі қызға және 24 жастағы әйелге жарақат салған. Олардың бірін жарақаттарымен ауруханаға жеткізген. Қалған екеуіне оқиға орнында медициналық көмек көрсетілген.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Әзірбайжан басшысы Ильхам Әлиевке Жеңіс күніне орай құттықтау жеделхатын жолдады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлады. 

Мемлекет басшысы құттықтауында бұл күннің Әзірбайжан тарихындағы ерекше орнына тоқталған. Сонымен қатар Оңтүстік Кавказда ұзақмерзімді бейбітшілік пен тұрақтылықты нығайту өңір елдерінің ортақ мүддесіне сай келетінін атап өткен.

Тоқаев қазақ-әзірбайжан стратегиялық серіктестігі мен одақтастығы жоғары деңгейде екенін айтты. Сонымен қатар екіжақты ынтымақтастық алдағы уақытта да екі халықтың игілігі үшін нығая беретініне сенім білдірді.

Жеңіс күнін неліктен 8 қарашада атап өтеді?

1990 жылдардың басында Таулы Қарабақ пен оған іргелес аумақтар төңірегінде Әзірбайжан мен Армения арасында қарулы қақтығыс болды. 1994 жылы атысты тоқтату туралы келісім жасалғанымен, екі ел арасындағы жанжал толық шешілген жоқ.

2020 жылы 27 қыркүйекте Әзірбайжан мен Армения арасындағы әскери қақтығыс қайта өршіді. Қарулы қақтығыс 44 күнге созылды. Бұл соғыс тарихта Екінші Қарабақ соғысы деген атаумен қалды.

8 қарашада Әзірбайжан әскері Шуша қаласын бақылауына алғанын хабарлады. Бұл қала Қарабақ өңіріндегі тарихи және мәдени маңызы зор орталықтардың бірі саналады. Оның стратегиялық орналасуы да соғыс барысына айтарлықтай әсер етті.

Ал 10 қарашада Әзірбайжан, Армения және Ресей басшылары әскери іс-қимылдарды тоқтату туралы үшжақты мәмілеге қол қойды. Құжат бойынша тараптар атысты тоқтатуға келісті.

Жеңіс күні қалай ресми мерекеге айналды?

Әзірбайжан президенті Ильхам Әлиев 2020 жылы 3 желтоқсанда 8 қарашаны Жеңіс күні ретінде белгілеу туралы жарлыққа қол қойды. Бастапқыда мерекені 10 қарашада атап өту ұсынылған. Алайда бұл күн Түркияда Мұстафа Кемал Ататүрікті еске алу күні болғандықтан, мерекенің датасы 8 қарашаға ауыстырылды.

Осылайша, Шуша қаласының Әзірбайжан бақылауына өткен күні елдің ресми Жеңіс күніне айналды.

Қазақстанның ерлер құрамасы Бакуде өткен өрт сөндіру-құтқару спорты бойынша әлем чемпионатында алтын медаль иеленіп, әлемдік рекорд орнатты. Спортшылар “Жауынгерлік қанат жаю” дисциплинасында үздік нәтиже көрсетті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Әлем чемпионатының соңғы күнінде ерлер арасында XXI, әйелдер арасында XII әлем біріншілігінің бағдарламасына енген жауынгерлік қанат жаю жарысы өтті. Қазақстан құрамасы Моңғолия мен Өзбекстан спортшыларынан озып, бірінші орынға ие болды.

Моңғолия құрамасы 25,08 секунд нәтижесімен күміс медаль алса, Өзбекстан спортшылары 25,45 секунд көрсеткішпен қола жүлдегер атанды.

Қазақстанның ерлер құрамында Аңсар Шамшоллаев, Назарбек Ануарбеков, Абай Қонысбаев, Дінмұхамед Әбілбаев, Петр Подгородецкий, Дмитрий Савон және Ильдар Избасаров өнер көрсетті.

Әйелдер арасындағы жарыста Ресей құрамасы 23,79 секунд нәтижесімен әлемдік рекорд орнатып, алтын медаль жеңіп алды. Беларусь спортшылары 23,92 секунд көрсеткішпен екінші орынға тұрақтаса, Қазақстан құрамасы 25,41 секунд нәтижемен қола жүлдеге ие болды.

Қазақстан атынан Алла Серікханова, Айдана Байтикова, Ситора Реджеметова, Оксана Дзолба, Регина Аленина, Кристина Подгородецкая және Валентина Салмина өнер көрсетті.

Төрт күнге созылған чемпионатта спортшылар төрт дисциплина бойынша бақ сынады. Жарыс қорытындысында Қазақстанның ерлер және әйелдер құрамалары жалпыкомандалық есепте үшінші орын алды.

Ерлер арасында Ресей құрамасы бірінші, Беларусь екінші орынға ие болды. Әйелдер арасындағы жалпыкомандалық есепте де осы елдердің спортшылары үздік үштікті түйіндеді.

Осылайша, Қазақстан құрамасы әлем чемпионатын ерлер арасындағы жарыста алтын медаль және әлемдік рекордпен аяқтады. Әйелдер құрамасы осы дисциплинада қола жүлде иеленді. Сонымен қатар екі құрама да жалпыкомандалық есепте үшінші орынға тұрақтады.

АҚШ Иранның ядролық бағдарламасын тоқтатуға көмектесетін ақпарат үшін 20 миллион долларға дейін сыйақы жариялады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі CNN басылымына сілтеме жасап хабарлайды. 

АҚШ Мемлекеттік департаменті “Әділдік үшін сыйақы” (Rewards for Justice, RFJ) бағдарламасы аясында Иранның ядролық нысандары, жабдықтары және осы бағдарламаға қатысы бар мамандар туралы құнды ақпарат бергендерге 20 миллион долларға (8,9 миллиард теңге) дейін төлеуге дайын. Мұны АҚШ Қарулы күштерінің Орталық қолбасшылығы (CENTCOM) X әлеуметтік желісінде хабарлады.

Сонымен қатар ақпарат берген адамдарға басқа елге қоныс аудару мүмкіндігі ұсынылуы мүмкін.

Биыл АҚШ пен Израиль Иранның ядролық нысандарына соққы жасады. Бұған Тегеранның ядролық бағдарламасының сипатына қатысты алаңдаушылық себеп болған. Иран билігі болса, атом бағдарламасының бейбіт мақсатты көздейтінін мәлімдеп келеді.

CNN мәліметінше, бұған дейін АҚШ президенті Дональд Трамп Иранның ядролық бағдарламасы толық жойылғанын бірнеше рет мәлімдеген. Вашингтон Иранның ядролық қару жасауына жол бермеуді соғыстағы басты мақсаттарының бірі деп санайды.

АҚШ Орталық қолбасшылығының хабарлауынша, Иранда центрифугалар сияқты маңызды жабдықтар туралы мәліметтер жоғалған. Олардың өндірісі мен қоры жөніндегі ақпарат толық сақталмаған. Бұған МАГАТЭ талаптарының орындалмауы себеп болғаны айтылды.

Осы аптада Дональд Трамп АҚШ Ирандағы Пикакс тауына соққы жасауы мүмкін екенін мәлімдеді. Бұл жерде жерасты нысаны бар деп болжанып отыр. Израиль тарапының пікірінше, онда байытылған уран мен заманауи центрифугалар сақталған.

Ал Тегеран АҚШ-тың Иранның ядролық нысандарына шабуыл жасауын соғысты одан әрі ушықтыру деп бағалайтынын ескертті. Иран билігі елдің атом энергиясын бейбіт мақсатта пайдалануға құқығы бар екенін мәлімдеді.

8 қарашада Қазақстанның алты қаласында ауа сапасы нашарлайды. Осыған байланысты тұрғындарға далада ұзақ жүрмеуге және денсаулығына мән беруге кеңес берілді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

8 қараша күні Павлодар, Алматы және Талдықорған қалаларында, ал түнде Ақтөбе, Астана және Көкшетауда ауа сапасы нашарлауы мүмкін.

Қолайсыз метеорологиялық жағдай кезінде жел баяулап немесе мүлде тоқтап, тұман түседі. Мұндай кезде зиян заттар ауада тарамай, жерге жақын қабатта шоғырланады. Соның салдарынан елді мекендерде ауаның ластану деңгейі артып, адам денсаулығына кері әсер етуі мүмкін.

Ауаның ластануына желдің бағыты мен жылдамдығы, жауын-шашын, ауа температурасы мен ылғалдығы да әсер етеді.

Осындай күндері мамандар тұрғындарға:

• Көшеде ұзақ жүрмеуге, әсіресе көлік көп жүретін жолдар мен өндіріс орындарының маңынан аулақ болуға кеңес береді. Балалар мен жүкті әйелдерге ұзақ серуендемеген жөн;
• Өкпе, жүрек-қан тамырлары ауруымен ауыратын және аллергиясы бар адамдар сыртқа шыққанда қажет дәрі-дәрмегін өзімен бірге алып жүруі керек;
• Далада ауыр физикалық жаттығулар жасамаған дұрыс. Спортпен жабық ғимараттарда айналысу ұсынылады.

Еске салсақ, бұған дейін синоптиктер еліміз бойынша қараша айына арналған ауа райы болжамын жариялаған еді. Айдың екінші жартысында елдің солтүстігі, шығысы мен орталығында түнгі аяз -18 градусқа дейін жетпек. 

Танымал әнші Әбдіжаппар Әлқожа кәсіпкерлікке бет бұрып, Алматыда дәмхана ашты. Өнер иесі бұл кәсіпті танымал блогер Ырысбала Икрамбайдың күйеуі және тағы бір серіктесімен бірге бастаған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Әнші жаңа кәсіп ашу туралы шешімді ұзақ ойланып барып қабылдағанын жеткізді. Оның айтуынша, кәсіпті жалғыз өзі емес, Нұрдәулет есімді інісі және Роман есімді досымен бірлесіп қолға алған.

“Бұл кәсіпті көп ойланып, ақылдаса келе аштық. Негізі, әр адамның өз кәсібі болғаны дұрыс деп ойлаймын. Бұл істі жалғыз өзім қолға алған жоқпын. Нұрдәулет есімді інім және Роман деген досым бар. Ол – көпшілікке танымал Ырысбала Икрамбайдың күйеуі. Үшеуміз ақылдасып, ниетімізді біріктіріп, осы кәсіпті бастадық. Бүгін қуанышымызға ортақтасып, қолдау білдіруге көп адам келді. Өнердегі ағаларым мен інілерім арнайы құттықтап, көрімдіктерін беріп жатыр. Қуанышымда шек жоқ, бақыттымын”, – деді өнер иесі.

Сондай-ақ әнші әлеуметтік желідегі парақшасында жаңа кәсібінің ашылуына келген өнердегі әріптестері мен жақындарына алғыс айтты.

Ол қуанышты күнінде үлкендердің батасын алып, ерекше әсерге бөленгенін жасырмады.

“Ақ тілегін жаудырып келген менің осындай мақтаныш ағаларым бар, аяулы әпкем бар! Шүкір, бақытты ұрпақпыз ғой. Пейіліңнен пейіш көресің дейтін елдің ішіндеміз ғой. Аллаға мадақтар болсын. Төбем көкке бір елі жетпей қалды кеше. Қалай болады екен деп уайымдамай, қалай осы кісілерге құрмет көрсете алсам екен деген уайымым тұрды көкейде”, – деп жазды өнер иесі.

Әбдіжаппар Әлқожа серіктестерімен бірге ашқан дәмхана – KAWS Coffee деп аталады.

“Барша халық үшін жасалған дүниеміз! Біріккен басымыздың болашағы жарқын болсын! Баршаңызды күтеміз!” – деді әнші.

Публикация от Abdizhappar Malikov (@abdizhappar_alkozha)

Еске салайық, бұған дейін Мейрамбек Бесбаев өнердегі інісі Әбдіжаппар Әлқожаға сәйгүлік сыйлағаны хабарланған еді.

Танымал әнші Бүркіт жұбайы Аишаның анасын не себепті “мама” деп атамайтынын айтты. Өнер иесінің сөзінше, енесі өзінен небәрі бес жас үлкен болғандықтан, оны анасы деп атауға ыңғайсызданады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Әнші мұны “Көреміз” бағдарламасына берген сұхбатында айтты. Ол енесімен арадағы жас айырмашылығын сөз етіп, “мама” деген сөзді тек туған анасына қатысты қолданатынын жеткізді.

“Мама деп айтпаймын. Бұл кісі менен бес-ақ жас үлкен. Қалай мен мама деп айтамын? Міне, менің мамам, біреу-ақ”, – деді Бүркіт.

Сондай-ақ бағдарлама барысында әншінің енесі қызы Аишаның болашақ жарымен қалай танысқанын еске алды.

Оның айтуынша, Бүркіт алғашында Аишаны өзінің концертіне шақырған. Осылайша екеуінің таныстығы басталған.

Публикация от «Koremiz Show» бағдарламасы (@koremiz_show)

Айта кетейік, Бүркіттің шын есімі – Айбек Жансейітов. Ол жұбайы Аишамен 2010 жылы шаңырақ көтерді. Өнерлі жұп бүгінде төрт бала тәрбиелеп отыр. Ерлі-зайыптылар сахнада бірге ән айтып, ортақ шығармашылық жобаларымен де көпшілікке танымал.

Танымал актриса әрі блогер Мереке Қалбаева тұрмысқа шыққан алғашқы жылдары енесімен қарым-қатынасы қиын болғанын жасырмады. Оның айтуынша, енесі ұлын келінінен қызғанып, тіпті психологтың көмегіне жүгінген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Өнер иесі “Не дейді?” бағдарламасына берген сұхбатында тұрмысқа шыққан алғашқы кезеңін еске алды. Ол енесімен бірден жақын араласып кете алмағанын айтты. Оның сөзінше, бастапқыда екі тарап та бір-біріне үйренісе алмай, араларында салқындық болған.

“Басында түсініспеушіліктер өте көп болды. Бірақ шынын айту керек, енемді бірден жақсы көріп кеткен жоқпын, енем де мені қабылдаған жоқ. Алғашқы кездері тіпті бет сүйісіп амандаспайтын едік. Мен сүйіп амандасуға тырыссам да, енем қашқақтайтын”, – деп еске алды актриса.

Сондай-ақ Мереке Қалбаева енесінің ұлын қатты қызғанғанын айтты.

Оның сөзінше, күйеуі Арсен Акиевтің анасына баласының үйленіп, жеке шаңырақ көтергенін қабылдау оңайға соқпаған. Тіпті ол ұлын өз алдына жіберуге қиналып, психологтың көмегіне жүгінген.

“Енем Арсен екеуіміз үйленген кезде қызғанғаны соншалық, баласын босату үшін психологқа барған. Екі ұлы бар. Арсенді қатты жақсы көрген ғой. Оны бірден босата алмаған, жүрегі ауырған”, – деді блогер.

Дегенмен уақыт өте келе ене мен келіннің арасындағы қарым-қатынас өзгерген. Бүгінде екеуі бұрынғы түсініспеушіліктерді артқа тастап, бір-бірімен құрбыдай араласады екен.

“Екеуміз қазір құрбы секілді болып кеттік”, – деді Мереке Қалбаева.

Публикация от Телеканал НТК (@ne_deidi.ntk)

Айта кетейік, Мереке Қалбаева мен Арсен Акиев 2018 жылы шаңырақ көтерді. Екеуі де көпшілікке жайдарман сахнасы арқылы танылған. Ерлі-зайыптылардың жас айырмашылығы – алты жас. Бүгінде жұп үш бала тәрбиелеп отыр.

Таиландта бұрынғы әйелінің сүйіктісін өлтіріп, жыныс мүшесін кесіп алған ер адам ұсталды. Қылмыс 1 қараша күні кешке Чаченгсау провинциясында болған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі The Thaiger басылымына сілтеме жасап хабарлайды. 

58 жастағы Чатуронг көрші Накхонратчасима провинциясынан бұрынғы әйелі Чантиманың үйіне келген. Ол 30 жастағы әйелдің бөлмесіне жасырын кіріп, оның жаңа сүйіктісі, 55 жастағы Нимитпен бірге оралуын күткен.

Ер адам қарсыласын алдымен ағаш шоқпармен ұрып, кейін пышақпен бірнеше рет жарақаттаған. Бұдан соң оның жыныс мүшесін кесіп алып, көшеге лақтырып жіберген. Дәрігерлер Нимиттің өмірін сақтап қала алмады.

Чантиманың айтуынша, ол күйеуімен екі ай бұрын, Нимитпен таныспай тұрып-ақ ажырасқан. Ал Чатуронг әйелінің жұмыс бабымен басқа провинцияға көшіп, екеуі әлі некеде болған кезде басқа ер адаммен кездесіп жүргенін алға тартқан. Сондай-ақ бірде оларды бірге көргенін айтқан.

Ер адам бұған дейін де Чантиманы ұрып-соққанын мойындады. Оның сөзінше, әйелі Нимитпен қарым-қатынасын үземін деп уәде берген.

Қазір полиция оқиғаның барлық мән-жайын анықтап жатыр.

Көпшілікке Aeka Posh лақап атымен танымал блогер Айым Алтынбекова жас отбасылардың ата-анасынан бөлек тұруы туралы пікір білдірді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Блогер “Айтарым бар” подкастында жас жұбайлар ата-анасы қаншалықты жақсы адамдар болса да, өз алдына бөлек тұрғаны дұрыс деп санайтынын айтты.

“Маған “қайын әпке” деген сөз ұнамайды. Інімнің келіншегіне “маған құрбың сияқты қарашы” дедім. Өйткені қоғамда қайын әпке деген отбасына іріткі салып, келіп уын шашып кететін адам сияқты қалыптасып кеткен. Мен ондай болғым келмейді. Керісінше, келініммен дос болғым келеді. Олардың үйіне де себепсіз бара бермеймін. Мұндай жағдайды өз басымнан өткергендіктен, оны әйел ретінде қолдағым келеді”, – деді блогер.

Айым Алтынбекова інісі мен келінінің бөлек шығуы үшін барын салғанын да жасырмады. Тіпті бастапқыда келінінің өзі бөлек тұруға құлықсыз болғанын жеткізді.

“Кез келген ер адамға ата-анасының жанында тұрған ыңғайлы. Көп шығындалмайды, үйде тамақ дайын, бәрі бар. Бірақ әр жас отбасының бөлек тұрғысы келеді. Ата-енең қанша жерден керемет адамдар болса да, жеке шаңырақ болған дұрыс. Келінімнің өзі бөлек шыққысы келмеді, бірақ мен қоймадым. Ақыры екеуі бөлек тұратын болды. Қайын әпке ретінде менен жамандық көріп отырған жоқ деп ойлаймын”, – деді ол.

Блогер ерлі-зайыптылар арасындағы сыйластыққа да тоқталды. Ол күйеуінің пікірін ескеріп, бір жаққа барарда міндетті түрде рұқсат сұрайтынын айтты.

“Мен күйеуімнен сұранамын. Тіпті осы подкастқа келерде де “мені шақырып жатыр, барсам бола ма?” деп сұрадым. Менің түсінігімде ер адамның орны бір саты жоғары болғанын қалаймын. Атам үнемі “Еркегіңді хандай көрсең, ханның әйелі боласың” дейтін. Сондықтан қайда баратынымды, не істейтінімді күйеуіме айтып жүремін”, – деді Айым Алтынбекова.

Блогер мұны ер адамға тәуелді болу емес, отбасындағы өзара сыйластық пен қауіпсіздік мәселесі деп түсіндірді. Оның сөзінше, тіпті үйден қысқа уақытқа шыққанда да жұбайына ескертіп кеткен дұрыс.

Еске салайық, бұған дейін Aeka Posh тұңғышының бөлек тұруына қатысты сынға жауап бергені хабарланған еді.

Кенияда "Ізгі хабар" сектасының жетекшісі Пол Маккензи 190 баланы және бір ересек адамды өлтіргені үшін 200 жылға бас бостандығынан айырылды. Пол Маккензидің жақтастарының мәйіттері әлі де табылып жатыр. Олардың басым бөлігі күштеп аштық жариялатудың салдарынан көз жұмған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі CNN-ге сілтеме жасап хабарлайды.

Момбаса қаласының Жоғарғы соты өзін секта жетекшісі деп жариялаған Пол Маккензиге күштеп аштық жариялатудың салдарынан болған өлімдер үшін 100 жыл, ал жақтастарын тікелей өлтіргені үшін тағы 100 жыл түрме жазасын тағайындады. Секта басшысымен бірге оның 28 сыбайласы да ұзақ мерзімге сотталды.

Судья Диана Каведзаның айтуынша, сот өлім жазасын тағайындамаған. Өйткені бұл сотталғандардың өлім арқылы Исамен қауышамыз деген сенімін одан әрі күшейтуі мүмкін еді. Бұдан бөлек, әлі табылмаған балалардың сүйегі іздестіріліп жатыр. Тірі қалған сотталушылар олардың жатқан жерін анықтауға көмектесуі мүмкін.

Сот процесі кезінде айыпталушылардың басым бөлігі өз әрекеттеріне өкінбеген. Үкім оқылған сәтте секта жетекшісі күлімсіреп отырған.

Секта құрбандары қалай көз жұмды?

Судьяның мәліметінше, қаза тапқандардың 161-і – тоғыз жасқа толмаған балалар. Тағы 22-сі 10-13 жас аралығында болса, бесеуі 14-16 жаста болған. Қалған екі адамның жасы анықталмаған.

Сарапшылар 191 адамның 183-і аштықтан көз жұмғанын анықтады. Олардың 182-сі бала, біреуі ересек адам болған. Қалған сегіз баланы тұншықтырып немесе ұрып өлтірген.

Сектаның тірі қалған мүшелері сотта ормандағы өлім жағдайларын "Исамен үйлену тойы" деп атағанын, ал қаза тапқандарды "сенім қаһармандары" санағанын айтқан.

Сектада не уағыздалды?

Пол Маккензи 2023 жылдың тамызында ақырзаман болады деп уағыздаған. Оның айтуынша, жұмаққа кіру үшін жақтастары аштық жариялауы керек болған. Ол өлімнің өзіндік реттілігі бар деп сендірген. Алдымен балалар, кейін жасөспірімдер мен әйелдер көз жұмуы керек болған. Ер адамдарға басқа сектанттардың мәйітін жерлеу үшін ұзағырақ өмір сүру міндеттелген. Содан кейін ғана олар өлуі тиіс болған.

Маккензи жақтастарын үйлерін тастап, Кенияның шығысындағы Шакахола орманына көшуге көндірген. Ол ормандағы ораза оларды Құдайға жақындатып, жұмаққа дайындайды деп уәде берген. Сектанттардың қозғалысын күзетшілер бақылап, оразаны тоқтатуға рұқсат бермеген. Қашуға немесе тамақ жеуге тырысқандар жазаланған.

Құқық қорғау ұйымы сектанттардың өлімі туралы хабарлағаннан кейін, 2023 жылдың сәуірінде Маккензи ұсталды. Полиция операциясы кезінде жүздеген таяз қабір табылып, одан адамдардың сүйегі шығарылған. Сол жылдың қазан айында оған ресми айып тағылды.

Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев жазушы, журналист, Мемлекеттік сыйлықтың иегері, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Сауытбек Абдрахмановты мерейтойымен құттықтады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Мемлекет басшысының құттықтау хатын мерейтой иесіне ҚР Мәдениет және ақпарат министрі Арман Қырықбаев табыстады.

Құттықтауда Президент Сауытбек Абдрахмановтың отандық журналистика мен әдебиетті дамытуға, ұлттық рухани құндылықтарды дәріптеуге қосқан елеулі үлесін атап өтті.

Мемлекет басшысы мерейтой иесіне мықты денсаулық, отбасына амандық, ұзақ та жемісті ғұмыр тіледі.

Кристиан Бейл сомдаған Бэтменнің Готэм көшелерінде мінген әйгілі Batpod мотоциклі жақында жаңа иесін табуы мүмкін. Ол Лондонда өтетін аукционда сатылымға шығарылады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі CNN басылымына сілтеме жасап хабарлайды. 

Кристофер Ноланның "Қара сері" (Темный рыцарь – ред.) және "Қара рыцарь: Аңыздың оралуы" фильмдерінде пайдаланылған түпнұсқа мотоцикл аукционға қойылды. Ұйымдастырушылар оны 900 мың фунт стерлингке (шамамен 540 миллион теңге) дейін сатуды көздеп отыр.

Фильм түсірілімі үшін мұндай мотоциклдің бар болғаны алтауы жасалған. Ал аукционға қойылған нұсқаның ерекшелігі – Warner Bros. студиясы оны жеке коллекционерге сату үшін ресми түрде шығарған жалғыз экземпляр.

Batpod мотоциклін жасауға режиссер Кристофер Нолан, қоюшы-суретші Нэйтан Кроули және визуалды эффектілер маманы Крис Корбулд қатысқан. Оған көлемі 750 текше сантиметр Honda қозғалтқышы мен диаметрі 31 дюймдік алып дөңгелектер орнатылған. Ерекше құрылымына байланысты оны басқару оңай болмаған. Тіпті кәсіби каскадерлердің өзі мотоциклді тізгіндеуде қиындыққа тап болған.

Propstore аукцион үйінің негізін қалаушы Стивен Лейннің айтуынша, түсірілім кезінде мотоцикл бірнеше рет басқарудан шығып кеткен. Бір жолы тіпті түсірілім камерасымен соқтығысқан. Бұл сәт бейнежазбаға түсіп қалған.

Propstore аукционы 2026 жылғы 4–6 желтоқсан аралығында өтеді. Мотоциклдің бастапқы бағасы 450 мың фунт стерлингке (шамамен 270 миллион теңге) бағаланған. Ал ең жоғары бағасы 900 мың фунтқа дейін жетуі мүмкін.

Аукционда "Бэтмен" фильмдерінде Кристиан Бейл мен Вэл Килмер киген түпнұсқа костюмдер, "Индиана Джонс" фильмдеріндегі реквизиттер және "Тақтар ойыны" сериалындағы Ұзын тырнақ қылышы да сатылымға ұсынылады.

Жалпы, танымал фильмдер мен сериалдардан алынған 1400-ден астам зат аукционға қойылады.

Астана қаласының соты қалалық мекемелердің бірінде өнер көрсету кезінде бейәдеп сөздер қолданған комикті ұсақ бұзақылық жасағаны үшін кінәлі деп таныды.

Соттың мәліметінше, әртіс дөрекі сөздері арқылы көрермендерді құрметтемей, қоғамдық тәртіпті бұзған. Бұған дәлел ретінде оның өнер көрсету сәтіндегі бейнежазба ұсынылған.

Комик кінәсін мойындап, жасаған ісіне өкінетінін айтқан. Сондай-ақ қамауға алмауды сұраған. Сот оның өтінішін ескеріп, 20 АЕК, яғни 86 500 теңге көлемінде айыппұл салды.

Сот комиктің аты-жөнін жарияламаған. Құжатта ол "азамат Қ." деп көрсетілген.

Қаулы әзірге заңды күшіне енген жоқ.

Айта кетейік, мұндай жағдай Астанада алғаш рет болып отырған жоқ. 2024 жылы комик Александр Меркуль сахнада балағат сөздер айтқаны үшін 10 тәулікке әкімшілік қамаққа алынған еді.

Алматыдағы әл-Фараби атындағы ҚазҰУ журналистика факультетінің бірінші курс студенті қаза тапты. Әзірге оқиғаның нақты себебі белгісіз. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Ulysmedia басылымына сілтеме жасап хабарлайды. 

Алматы қалалық полиция департаменті әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті журналистика факультетінің бірінші курс студенті көз жұмғанын растады. Қыздың өліміне қатысты тергеу басталған. 

"Қазір оқиғаның барлық мән-жайы анықталып жатыр. ҚР Қылмыстық-процестік кодексінің 201-бабына сәйкес, сотқа дейінгі тергеп-тексерудің өзге деректері жария етілмейді", – деп хабарлады Алматы қалалық Полиция департаментінің баспасөз қызметі.

Оқиғаның мән-жайы

Бұған дейін Ulysmedia.kz басылымы өз дереккөзіне сілтеме жасап, қайғылы оқиға 6 қараша күні кешке әл-Фараби атындағы ҚазҰУ студенттер қалашығында болғанын хабарлаған. Қаза тапқан қыз журналистика факультетінің бірінші курсында оқыған. Ол Шымкенттен білім алу үшін Алматыға келген деген болжам бар. Әзірге бұл деректер расталмады. 

Түнде студенттер қалашығында полиция қызметкерлері мен университет өкілдері жүрген. Жатақхана тұрғындарына бөлмелерінен және балконға шығуға рұқсат берілмеген.

Қыздың өлімінің нақты себебі әзірге белгісіз. Студенттер арасында суицид болуы мүмкін деген болжам талқыланып жатыр. Басылымға сұхбат берген дереккөздің айтуынша, білім алушылардан оқиға туралы хабарламаларды топтық чаттардан өшіру сұралған. Оларға хат алмасулар тексерілуі мүмкін екені айтылған.

Медициналық ұйым басшыларының әрбір бесіншісі кәсіби жарамдылық емтиханында төменгі балл шегін жинай алмаған. Денсаулық сақтау министрлігі аттестаттаудың алғашқы кезеңінің қорытындысын жариялады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Бұған дейін еліміздегі перзентханаларға тексеру жүргізіліп, инспекторлар 81 санитариялық нұсқама берген еді. Осыдан кейін Денсаулық сақтау министрлігі балалар ауруханаларын да тексеруге шешім қабылдады.

Енді кезек босандыру ұйымдары, балалар стационарлары мен жедел жәрдем станцияларының басшылары және олардың орынбасарларына жетті. Қазақстанда әзірге аттестаттаудың алғашқы кезеңі ғана өтті. Оның нәтижесінде қатысушылардың 20%-ы өту балын жинай алмағаны анықталды.

Министрліктің түсіндіруінше, емтиханнан өте алмағандар алты айдан кейін қайта тапсыруы керек. Алайда екінші рет те төмен нәтиже көрсету оларды автоматты түрде жұмыстан шығаруға немесе кәсіби қызметіне тыйым салуға негіз болмайды.