Қазақстанда 2026–2029 жылдарға арналған ұшқышсыз жүйелерді дамыту жөніндегі кешенді жоспар бекітілді. Құжат аясында елде дрон өндірісін дамыту, оларды экономиканың түрлі салаларына енгізу және кемінде 1000 білікті маман даярлау жоспарланып отыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Жоспарды іске асыруға 18 мемлекеттік орган, әкімдіктер, даму институттары мен квазимемлекеттік сектор ұйымдары қатысады. Ал жұмысты үйлестіру міндеті Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігіне жүктелген. Бұл туралы ақпаратты министрліктің өзі ресми сайтында мәлімдеді.

Бұған дейін Премьер-министр Олжас Бектенов Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігіне нарықтың бытыраңқы сегменттерін біріктіріп, елдегі ұшқышсыз жүйелер индустриясының дамуына жүйелі серпін беруді тапсырған. 2029 жылға дейінгі жоспарға сәйкес, Қазақстанда ұшқышсыз жүйелер саласындағы реттеудің бытыраңқылығын жою, әкімшілік кедергілерді азайту және инновацияларды дамыту мен қоғамдық қауіпсіздік арасындағы тепе-теңдікті қамтамасыз ету көзделген.

Атап айтқанда, мынадай шаралар жоспарланып отыр:

• Ұшқышсыз авиациялық жүйелердің (ҰАЖ) бірыңғай цифрлық платформасын және дрондардың әуе қозғалысын автоматтандырылған басқару жүйесін (UTM) енгізу;

• Ұшқышсыз жүйелер өндірісін жергіліктендіру, соның ішінде маңызды аппараттық бөлшектерді шығару және қорғалған отандық бағдарламалық қамтамасыз етуді әзірлеу;

• Жаңа буынның кемінде 1000 білікті маманын, оның ішінде операторларды, инженер-конструкторларды, ендірілген бағдарламалық қамтамасыз ету мен жасанды интеллект әзірлеушілерін, киберқауіпсіздік және техникалық қызмет көрсету мамандарын даярлау;

• Жоғары оқу орындары мен халықаралық технологиялық компаниялармен бірлесіп, кемінде екі заманауи ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық орталық (R&D) пен бейінді зертханалар құру;

• Экономиканың түрлі салаларында автономды жүйелерді қолданудың үлгілік сценарийлерін әзірлеп, енгізу.

“Ұшу қарқындылығының артуы қоғамдық тәртіпті қорғаудың тиімді тетіктерін уақтылы енгізуді талап етеді. Осыған байланысты нормативтік-құқықтық базаны қайта қарау аясында ұшқышсыз жүйелерді пайдалану мен олардың айналымына қатысты мемлекеттік бақылау және қадағалау функцияларының бір бөлігін Ішкі істер министрлігінің құзыретіне беру көзделген. Сонымен қатар дрон иелерінің жауапкершілігін міндетті сақтандыруды енгізу, байланыс арналарының киберқауіпсіздігіне қойылатын талаптарды реттеу және операторларға мамандандырылған халыққа қызмет көрсету орталықтары арқылы сертификат беру мәселелері пысықталып жатыр", — деп жазылған хабарламада.

Сондай-ақ дрондарды экономиканың нақты секторына енгізу жұмыстары жүргізіледі. Министрлік бұл технологияларды ауыл шаруашылығы, энергетика, тау-кен металлургия кешені, логистика, коммуналдық шаруашылық, төтенше жағдайларды бақылау және экология салаларындағы өндірістік процестерде қолдану мүмкіндіктерін талдауды жоспарлап отыр.

Бұдан бөлек, вертипорттар, дрон-порттар мен автоматтандырылған зарядтау станциялары желісін дамыту, сондай-ақ осы салаға қажетті радиожиілік ресурстары мен спутниктік байланыс арналарын бекіту мәселелері қарастырылып жатыр. Экспорттық әлеуеті бар дайын жобалары мен технологиялық әзірлемелері бар отандық кәсіпкерлерді, әзірлеушілерді, инженерлер мен өнертапқыштарды белсенділік танытуға, өз жобаларын ұсынуға және мемлекеттік қолдау алу мәселелері бойынша министрлікке жүгінуге шақырамыз.

“Сонымен қатар бизнес өкілдерін, салалық қауымдастықтар мен азаматтық қоғам институттарын бекітілген кешенді жоспарды іс жүзінде жүзеге асыру бойынша сындарлы ұсыныстар жолдауға шақырамыз. Министрлік озық ұшқышсыз жүйелерді енгізу бүкіл ел үшін елеулі технологиялық және экономикалық нәтиже беруі мақсатында барлық мүдделі тараптармен бірлесіп, тиімді жұмыс істеуге дайын", — деп мәлімдеді министрлік.

Еске сала кетейік, "Әділет" партиясы фракциясының депутаттары Қазақстанның Бас прокуроры Берік Асылов пен Премьер-министрдің орынбасары – Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі Жаслан Мәдиевке депутаттық сауал жолдады. Олар "Яндекс" сервистеріндегі ақаудан кейін азаматтардың дербес деректерінің қорғалуына қатысты тексеру жүргізуді ұсынды. 

Әлеуметтік желіде баласын балабақшаға орналастырып, жұмысқа шыққан ата-аналар екі ортада үлгере алмай жүргенін айтып шағымданды. Олардың сөзінше, жұмыс орны қызметкерді кешкі сағат 18:00-де босатады, ал балабақша баланы одан ертерек алып кетуді талап етеді. Бұл әсіресе, жалғызбасты аналарға ауыр тиіп отыр. Ал Қазақстанның Еңбек кодексінде икемді жұмыс кестесін белгілеу тетігі қарастырылған. Stan.kz тілшісі ата-аналардың қандай құқығы барын және жұмыс берушіден не талап ете алатынын зерделеді.

"Соңғы бір жыл бойы әр артық сағат үшін балабақшаға қосымша ақы төлеумен келемін..."

Өзін жалғызбасты анамын деп таныстырған желі қолданушысы жұмыс кестесі мен балабақша уақытының сәйкес келмеуі күнделікті үрейге айналғанын айтады:

"Жалғызбасты ана болған қиын екен. Неге бізде жұмыс дәл сағат 18:00-де аяқталады? Кешіккен сайын не балабақшаға артық ақша төлеймін, не баламды басқа ата-аналардан "сіз ала тұрыңызшы, бір жарым сағатта жетемін" деп өтінемін. Негізі ол да қауіпті – ол үйде кім бар екенін білмеймін ғой. Бастықтан күнде сұрану да мүмкін емес, бұл жұмысты зорға тапқан едім. Тәрбиешілерді де түсінемін, олар да таңғы 07:00-ден кешкі 18:00-ге дейін шаршайды. Өз отбасы бар. Кейде келіседі, кейде көнбейді. Күнінің 12 сағатын жұмысқа арнағысы келмейді, әрине. Сонда мен не істеуім керек? Жалғызбасты аналар, баланы балабақшаға беріп, жұмыс істеп қалай үлгеріп жүрсіздер?" – деді ол.

"Балам 1-сыныпқа барды. Түскі сағат 12:00-де сабағы бітеді. Ал мен сағат 18:00-ге дейін жұмыстамын..."

Тағы бір желі қолданушысы – бастауыш сыныпта баласы бар жұмысшы ана. Оны бір жағынан тұрмыстың тауқыметі жұмысқа итермелесе, екінші жағынан мектепке жаңа барған баланың жағдайы аяққа тұсау болып отыр.

 "Балам 1-сыныпқа көшті. Мектептегі сабағы түскі сағат 12:00-де аяқталады. Дайындық сабақтары (продленка) мектепте жоқ, ал жекеменшік дайындық сабақтарына ай сайын 60-70 мың теңге төлеуге жалақым жетпейді. Түскі үзіліс сағат 13:00-де басталады, оған дейін балам мектептің алдында немесе сыныпта жалғыз отырады. Күнде сағат 12:00-де жұмыстан жасырын сытылып шығып, баланы үйге жеткізіп, қайта жүгіріп жұмысқа келемін. Осы үшін бастықтан бірнеше рет сөгіс алдым, тіпті "жұмыстан шығасың" деп сес көрсетіп отыр. Түскі үзілісімді 12:00-ге жылжытып беріңізші десем, компанияның ішкі тәртібі бойынша бәріне үзіліс бірдей дейді. Ал күйеуім жұмыстан кешкі 8-де келеді. Не істерімді білмеймін. 6-7 жасар баланы үйге жалғыз бекітіп кетудің өзі қауіпті. Бізде неге бастықтар қызметкердің отбасылық жағдайына икемделмейді" – деді ол ашына.

Мемлекеттік еңбек инспекциясы не дейді?

2025 жылғы 29 шілдеде Мемлекеттік еңбек инспекциясы комитеті төрағасының орынбасары Ерболат Абулхатиннің ата-аналарға икемді жұмыс кестесін қолдану туралы түсініктемесін жариялады. Үкімет отырысынан кейінгі брифингте ол баласын мектепке немесе балабақшаға апаратын ата-аналардың жұмысқа кешірек келіп, жұмыс күнін де кеш аяқтай алатынын айтқан.

"Оқу жылы басталған кезде баласын мектепке немесе балабақшаға апаратын әкелер мен аналар икемді жұмыс режиміне көшеді. Олар жұмыс кестесін өздері белгілейді және 9:30–10:00 шамасында жұмысқа келе алады. Бұл арнайы заң тетіктерінде қарастырылған. Сәйкесінше, кейінірек кетеді", – деген Ерболат Абулхатин. 

Еңбек кодексінің 74-бабында қандай мүмкіндіктер қарастырылған?

Қазақстан Республикасының Еңбек кодексінің 74-бабында икемді жұмыс уақыты режимі қарастырылған. Бұл норма қызметкердің әлеуметтік-тұрмыстық және жеке қажеттіліктерін өндіріс мүдделерімен үйлестіруге мүмкіндік береді. 

Икемді жұмыс режимі кезінде:

• жұмыс уақытының белгіленген бөлігі айқындалады;
• қызметкердің жұмыс уақытын икемді ұйымдастыру тәртібі белгіленеді;
• есептік кезеңдегі жұмыс сағаттарының тиісті нормасы сақталады.

Икемді жұмыс кестесінің шарттары жұмыс берушінің актісінде, еңбек шартында немесе ұжымдық шартта бекітіледі. Есептік кезең алты айдан аспауға тиіс. 

Мысалы, қызметкер әдетте таңғы сағат 9:00-де жұмысқа келіп, кешкі 18:00-де кетеді делік. Баласын балабақшаға апару үшін оған жұмысын 10:00-де бастаған ыңғайлы болуы мүмкін. Бұл жағдайда жұмыс күнінің аяқталу уақыты да тиісті тәртіппен өзгертілуі ықтимал.

Алайда мұндай өзгеріс автоматты түрде күшіне енбейді. Қызметкер жұмыс берушімен келісіп, жаңа кестені ресми түрде бекіткені жөн.

Маңыздысы: икемді жұмыс кестесі міндетті түрде жұмыс күнін қысқарту дегенді білдірмейді. Кей жағдайда қызметкер жұмысының уақытын өзгертіп, жұмыс сағатының белгіленген нормасын сақтайды.

Баласы үш жасқа толмаған ата-ананың құқығы қандай?

Еңбек кодексінің 70-бабы толық емес жұмыс уақытын белгілеу тәртібін реттейді. Оның 3-тармағына сәйкес, жұмыс беруші жүкті әйелдің, үш жасқа дейінгі баласы бар ата-ананың бірінің немесе бала асырап алушының жазбаша өтініші бойынша толық емес жұмыс уақыты режимін белгілеуге міндетті. Медициналық қорытынды бойынша науқас отбасы мүшесіне күтім жасайтын қызметкерлерге де осындай құқық беріледі. 

Толық емес жұмыс уақытының бірнеше түрі бар:

• күнделікті жұмыс уақытын қысқарту;
• жұмыс аптасындағы жұмыс күндерінің санын азайту;
• күнделікті жұмыс уақытын да, апталық жұмыс күндерінің санын да қысқарту.

Егер қызметкер толық емес жұмыс уақытына көшсе, жалақысы нақты жұмыс істеген уақытқа немесе орындалған жұмыс көлеміне қарай есептеледі. Бірақ бұл оның жыл сайынғы ақылы еңбек демалысының ұзақтығын, еңбек өтілін есептеуді және заңда көзделген басқа еңбек құқықтарын шектеуге негіз болмайды. 

Баласы үш жастан асқан ата-аналар не істей алады?

Егер бала үш жастан асса және балабақшаға барса, ата-ананың жұмыс уақытын міндетті түрде қысқартуды талап ету құқығы Еңбек кодексінің 74-бабына сүйеніп, жұмыс берушіге икемді жұмыс кестесін белгілеу туралы ұсыныс жасай алады.

Мысалы, ата-ана:

• жұмысын ертерек бастап, ертерек аяқтауды;
• жұмысын кешірек бастап, кешірек аяқтауды;
• қызметіне қарай жұмыс уақытын басқа тәртіппен ұйымдастыруды ұсына алады.

Ал жұмыс беруші икемді кестеге келіссе, оның шарттары ауызша келісіммен ғана шектелмей, тиісті құжаттарда бекітіледі.

Жалғызбасты және мүгедектігі бар баласы бар ата-аналарға қандай кепілдіктер қарастырылған? Баласын жалғыз тәрбиелеп отырған ата-аналар үшін заңда қосымша кепілдіктер қарастырылған. ҚР Еңбек кодексінің 54-бабы 2-тармағына сәйкес, жұмыс берушінің бастамасымен 14 жасқа дейінгі баланы немесе 18 жасқа дейінгі мүгедектігі бар баланы тәрбиелеп отырған жалғызбасты ата-анамен еңбек шартын бұзуға тыйым салынады. Бұл шектеу штат немесе қызметкерлер саны қысқарған жағдайға да тікелей қатысты. Яғни заң бойынша мұндай санаттағы ата-аналарды жұмыс беруші жұмыстан шығара алмайды.

Түнгі жұмысқа қатысты да арнайы талаптар бар. Еңбек кодексінің 76-бабына сәйкес, жеті жасқа дейінгі балалары бар әйелдерді және жеті жасқа дейінгі балаларды анасыз тәрбиелеп отырған басқа адамдарды жазбаша келісімінсіз түнгі жұмысқа тартуға болмайды. 

Бұл кепілдік жұмыс кестесін икемдеу мәселесінен бөлек реттеледі. Яғни баланы балабақшадан алып кетуге үлгермеу, түнгі жұмысқа тарту және штат қысқарған кездегі жұмыстан босату – заңда әртүрлі тәртіппен қарастырылатын мәселелер.

Қосымша жұмыс пен іссапарға қатысты қандай талаптар бар?

Еңбек кодексінің 77-бабында қосымша жұмысқа тартудың жалпы тәртібі белгіленген. Әдетте, қосымша жұмысқа қызметкердің жазбаша келісімі қажет, заңда көрсетілген ерекше жағдайлар бұған кірмейді. Демалыс және мереке күндеріндегі жұмысқа қатысты талаптар 85-бапта қарастырылған. Мұнда да жұмыскердің келісімі мен жұмыс берушінің актісіне қатысты нормалар бар, бірақ заңда ерекшеліктер көзделген. 

Ал іссапар мәселесін реттейтін 127-бапқа қатысты барлық ата-анаға бірдей тыйым салынған деп айтуға болмайды. Баласы бар қызметкердің іссапардан бас тарту құқығы заңда көрсетілген нақты жағдайларға, соның ішінде баланың жасына және тұрақты күтімге қатысты медициналық негіздерге байланысты қарастырылған. 

Жұмыс берушіге өтінішті қалай жазу керек?

Егер қызметкер баласын балабақшаға апару немесе алып кету үшін жұмыс кестесін өзгерткісі келсе, алдымен жұмыс берушіге жазбаша өтініш бергені дұрыс.

Өтініште:

• Қазіргі жұмыс кестесін көрсету;
• Қандай кестеге көшкісі келетінін жазу;
• Өзгерістің себебін түсіндіру;
• Жаңа режимді қай күннен бастап және қандай мерзімге қолдануды сұрайтынын көрсету керек.

Қажет құжаттар:

• Өтініш;
• Баланың туу туралы куәлігі;
• Мектептен немесе балабақшадан анықтама.

Егер қызметкердің заңда көзделген құқығы бұзылды деп есептесе, ол аумақтық еңбек инспекциясына жүгініп, мәселені қайта қарай алады.

Заңгер не дейді? Заңгер Берік Сайлаубек балалары бар ата-аналардың жұмыс кестесіне өзіне лайықтап икемдеуге мүмкіндігі барын айтты. 

"Егер балабақшаға баратын не мектеп жастағы балалары болса, одан бөлек әлеуметтік осал санатқа жатса, Еңбек кодексінің 70-бабы 3-тармағы, 54-бабы 2-тармағы,  76, 77 және 127 баптар жұмыскер ата-ананың жағыңызда. Олар жұмыс берушіге толық емес жұмыс уақытын (күнделікті сағатты немесе апталық күн санын қысқартуды) сұрап, жазбаша өтініш береді. Жұмыс беруші мұны орындауға заңды түрде міндетті, оның бас тартуға құқығы жоқ. Ескеретін жайт: жалақы істеген сағатыңызға қарай төленеді, бірақ бұл сіздің демалыс күндеріңіз бен еңбек өтіліңізді, сыйақыларыңызды  қысқартпайды", – деді ол. 

Қорыта айтқанда, баласын балабақшаға апаратын ата-ана жұмыс кестесін өзгерту мүмкіндігін жұмыс берушімен талқылай алады. Ал баласы бар ата-ананың біріне толық емес жұмыс уақытын белгілеу туралы арнайы заңдық кепілдік бар. Ең бастысы — жұмыс кестесін өзгерту туралы өтінішті ресми рәсімдеп, тараптардың құқықтары мен міндеттерін нақтылау.

Еске салайық, бұған дейін Қазақстанда бала туу көрсеткіші азайғаны туралы жазған едік. 2021–2025 жылдары Қазақстанның 20 өңірінің бәрінде туу көрсеткіші төмендеген. Ең аз төмендеу Астана мен Алматыда байқалса, Жетісу, Абай және Шығыс Қазақстан облыстарында көрсеткіш шамамен үштен бірге азайған.

Атырауда 21 жастағы жігіт "Байзар" сауда ойын-сауық орталығында болған жанжалдан кейін ұсақ бұзақылық жасағаны үшін кінәлі деп танылды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Оқиға 24 қазанда "Байзар" СОO-ның әйелдер дәретханасында болған. Сол жерде болған әйелдер көрші кабинаның ішінен бір жігіттің өздеріне қарап тұрғанын байқап қалған. Әйелдердің айтуынша, ол болған жағдайды ұялы телефонына да түсірген.

Жігіт жанжалдан кейін кабинаның есігін ішінен құлыптап алып, жағдай басылғанша күтуге тырысқан көрінеді. Алайда есіктің алдына біртіндеп ашуланған әйелдер жинала бастаған. Оқиға орнына алдымен күзет қызметі, кейін полиция шақырылған.

Ақырында жас жігіт кабинаның ішінен шығуға мәжбүр болып, ашулы келуші әйелдердің наразылығы мен айқайының арасынан өтіп кеткен.

Осылайша, сот 21 жастағы жігітті Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 434-бабының 1-бөлігі (Ұсақ бұзақылық) бойынша кінәлі деп танып, айыппұл салды. Бап бойынша айыппұл мөлшері 20 айлық есептік көрсеткіш, яғни 86 500 теңге қарастырылған.

Еске салайық, бұған дейін Атыраудағы сауда ойын-сауық орталығында әйелдер дәретханасына кіргенін жазған едік. Сөйтіп әйелдерді жасырын бақылап, телефонға түсірді деген күдікпен 21 жастағы жігіт ұсталды. Куәгерлер оның телефонынан дәретханада түсірілген фотосуреттерді көргенін айтқан.

Қазақстанда жұмыссыз ретінде тіркелмес бұрын азаматтарға жұмыс іздеу үшін 13 күнтізбелік күн беріледі. Егер осы уақыт ішінде жұмыс табылмаса, олар автоматты түрде жұмыссыз мәртебесін алады. Жаңа тәртіп 1 қазаннан бастап пилоттық жоба аясында енгізілді.

2026 жылғы 1 қазаннан бастап Қазақстанда жұмыс іздеушілер мен жұмыссыздарды тіркеудің жаңа тәртібі бойынша пилоттық жоба іске қосылды. Енді мансап орталықтары азаматты жұмыссыз ретінде тіркемес бұрын оған жұмыс іздеуге 13 күнтізбелік күн береді. Егер осы мерзімде жұмыс табылмаса, азамат жұмыссыз ретінде автоматты түрде тіркеледі.

Жобаны Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі 2026 жылғы 30 қыркүйектегі №382 бұйрықпен бекіткен. Бұйрық 22 қазанда жарияланып, 1 қазаннан бастап қолданысқа енгізілген.

Жұмысы мен табысы жоқ азамат жұмыс іздеуші ретінде тіркелу үшін тұрғылықты жеріндегі мансап орталығына жүгіне алады немесе "Электрондық еңбек биржасы" бірыңғай цифрлық платформасы арқылы өтініш бере алады.

Өтініш беру кезінде азамат дербес деректерін жинауға және өңдеуге келісім беруі керек. Құжаттар мен мәліметтер тексерілгеннен кейін оны бір жұмыс күні ішінде жұмыс іздеуші ретінде тіркейді.

Жаңа пилоттық жоба бойынша мансап орталығы жұмыс іздеушіге лайықты бос жұмыс орындарын табуға 13 күнтізбелік күн бөледі. Осы уақыт ішінде Электрондық еңбек биржасы бос жұмыс орындарын автоматты түрде іріктейді, ал мансап орталығы азаматқа жұмыс табуға көмектеседі.

Бұрын қолданыста болған жалпы тәртіп бойынша жұмыс іздеушіге жұмыс ұсыну үшін екі жұмыс күні берілетін. Егер 13 күн ішінде азамат жұмысқа орналаспаса, ол автоматты түрде жұмыссыз ретінде тіркеледі. Алайда бұл тәртіп 16 жасқа толмағандарға, жұмыспен қамтылғандарға, зейнет жасына жеткендерге, жоғары сынып оқушылары мен студенттерге және заңда көрсетілген басқа да санаттарға қолданылмайды.

Сондай-ақ жұмыссыз екені туралы жалған мәлімет бергендер мен белгілі бір жаза түрлерін өтеп жүрген адамдарға қатысты ерекшеліктер қарастырылған.

Жұмыс іздеуші немесе жұмыссыз азамат мансап орталығы ұсынған лайықты жұмысқа келісетінін не бас тартатынын үш жұмыс күні ішінде хабарлауы керек.

Жауапты жеке барып, мобильді телефон немесе цифрлық технологиялар арқылы беруге болады.

Бұрынғы тәртіп бойынша жұмыс іздеушілер ұсынылған жұмысқа бір жұмыс күні ішінде жауап беруі керек болған. Ал жұмыссыздар үшін үш жұмыс күні берілетін.

Қандай жағдайда жұмыссыз мәртебесінен айырылады?

Мансап орталығы мынадай жағдайларда азаматты жұмыссыздар есебінен шығара алады:

• Ұсынылған үш лайықты жұмыс нұсқасынан бас тартса немесе белгіленген мерзімде жауап бермесе;
• Жұмысқа орналасу немесе оқыту орнына дәлелді себепсіз бес жұмыс күні ішінде бармаса;
• Жұмыспен қамтуға жәрдемдесудің белсенді шараларына қатысуды өз бетінше тоқтатса;
• Мансап орталығына белгіленген уақытта бармаса немесе хабарлау талаптарын орындамаса;
• Жұмысқа орналасуға әсер ететін өзгерістер туралы уақытында хабарламаса;
• Жалған немесе қолдан жасалған құжаттар ұсынса.

Бұдан бөлек, азамат тұрақты немесе уақытша жұмысқа орналасса, азаматтық-құқықтық шарт бойынша жұмыс істей бастаса, кәсіпкерлік қызмет ашса немесе ұйымның құрылтайшысы болса, бұл туралы мансап орталығына бес жұмыс күні ішінде хабарлауға міндетті.

Мүгедектік тобының белгіленуі немесе өзгеруі, сондай-ақ зейнетақы төлемдерінің тағайындалуы туралы да хабарлау қажет.

Егер азамат ұсынылған үш жұмыс нұсқасынан бас тартқаны, дәлелді себепсіз келмегені немесе мансап орталығының талаптарын бұзғаны үшін есептен шығарылса, қайта тіркелу үшін 30 күнтізбелік күн күтуі керек. Мұндай шектеу жұмыссыздар есебінен шығарудың заңда көрсетілген нақты негіздеріне ғана қатысты.

Еске салайы, бұған дейін Қазақстанда 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап жұмыссыздық бойынша әлеуметтік төлем мерзімі алты айдан үш айға дейін қысқаратыны хабарланған еді. Сонымен қатар төлемнің ең жоғары мөлшері шамамен 268 мың теңге болады. Жәрдемақы ресми жұмыс істеп, Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорына әлеуметтік аударымдар төлеген азаматтарға тағайындалады.

Қазақстандық режиссер Айсұлтан Сейітов америкалық рэпер A$AP Rocky-дің Shroom Clouds әніне түсірген бейнебаянынан кейін дауға қалды. Cache Bunny суретшісі видео авторлары оның жұмысын рұқсатсыз пайдаланып, жасанды интеллект көмегімен түпнұсқа роликтегі кейіпкерді рэпермен ауыстырғанын мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпараттық агенттігі мәлімдейді.

Режиссердың өзі оның түсірген клипі мен суретшінің туындысы екеуінде айырмашылық бар екенін мәлімдеді. Shroom Clouds клипі YouTube-те 19 қазанда шықты. Оның режиссерлері - A$AP Rocky, Айсұлтан Сейітов және Пьетро Биз Бьязия. Алайда, жарияланымнан кейін әлеуметтік желі қолданушылары көріністердің бірінің америкалық видеорежиссерлер Cache Bunny және Ari Fararooy 2019 жылы шығарған видеоға ұқсастығына назар аударды. 

Cache Bunny екі роликті салыстырып жариялады. Оның айтуынша, бейнебаянды жасаушылар түпнұсқа видеоны рұқсатсыз алып, жасанды интеллект арқылы кадрдағы адамды A$AP Rocky-ге ауыстырған. Суретшінің айтуынша, шөп пен көлеңкенің бейнесі сол қалпында қалған. Cache Bunny-дің айтуынша, оны әсіресе клип түсіру тобының байланыс жасамауы қатты ренжіткен. Оның айтуынша, жобаның басқа қатысушылары төлем алған немесе титрлерде көрсетілген, ал онымен ешкім байланысқан жоқ.

“A$AP Rocky көп жылдар бойы мен үшін визуалды жұмыстарға шығармашылық көзқарас үлгісі болды, сондықтан бұл жағдай ерекше ауыр сезіледі. Клипті жасауға қатысқандардың барлығы төлем алды және титрлерде көрсетілді, бірақ команда бізбен тіпті хабарласпады,” – деп жазды суретші.

Сондай-ақ, ол жағдайды достарынан білгенін, олар оған хабарлама жібере бастағанын атап өтті. Кейінірек Cache Bunny басқа адамдардан жүздеген өтініш алғанын және одан әрі қалай әрекет ететінін әлі шешпегенін хабарлады.

Публикация от ProdCo (@prodcofficial)

Айсұлтан Сейітовтың жауабы

Болған жайттан кейін режиссер клиптің жарияланған нұсқасы өз командасымен бірге жасаған нұсқадан ерекшеліктері бар екенін айтты.

“Мен және менің командам бұл видеоны түсіру үшін көп жұмыс істедік. Осыншама күткеннен кейін мен оны жариялағанына шын жүректен қуандым, дегенмен бұл мен бастапқыда жасаған нұсқа емес еді”, – деп жазды Сейітов.

Режиссердің айтуынша, автордың рұқсатынсыз пайдаланылуы мүмкін даулы кадрлар туралы ол жақында ғана білген. Команда клиптің алғашқы режиссерлік нұсқасын дайындап жатыр және оны жеке жариялағысы келеді. Бірақ ол үшін музыкалық лейблдің рұқсатын алу керек.

ProdCO-да дауға қатысты пікір білдірді

ProdCO-ның мәліметінше, бейнебаян режиссер мен продюсерлік топқа алдын ала ескертусіз шығарылған. Жарияланғаннан кейін олар видеодан жасанды интеллект арқылы жасалған немесе өңделген қосымша көріністерді тапты. ProdCo жобаға қомақты қаражат салғанын, бірақ дайын клипті айтарлықтай өзгерткен шешімдерге қатыспағанын мәлімдеді. Компания титрлерге де назар аударды. Оның мәліметінше, оларда материалдарды тапсыру кезінде жобаны әзірлеуге қатыспаған тағы бір режиссер көрсетілген.

Бұл ретте ProdCo-ның өзі бірлескен продюсер ретінде көрсетілмеген. Продюсерлік компания Cache Bunny-ді қолдап, клип авторларын оның есімін көрсетіп, сыйақы төлеуге шақырды. Сонымен қатар, ProdCo Сейітовтің видеосының бастапқы нұсқасын жасанды интеллектті қолдана отырып, қосымша көріністерсіз жариялауды талап етті.

Еске сала кетейік, Мәдениет және ақпарат министрлігіне “Дос-Мұқасан” мүшесі Мұрат Құсайынов “Қазақстанның халық әртісі” номинациясын алуға петиция тіркелді. Авторлар мұның 2027 жылғы марапаттау циклінде - Құсайынов негізін қалаған және жарты ғасырдан астам уақыт бойы басқарып келе жатқан "Дос-Мұқасан" ансамблінің 60 жылдығына орай болғанын қалайды.

Қазақстанда биыл 356 мыңнан астам жеке кәсіпкер жабылған. Бұл былтырғыдан 59,3%-ға көп. Алайда Серік Жұмангарин кәсіпкерлердің жабылу санына қарап қана салық реформасының нәтижесін бағалау дұрыс емес екенін айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин депутаттық сауалға берген жауабында кәсіпкерлердің қызметін тоқтату себептерін түсіндірді.

"Жеке кәсіп (ИП) қызметінің тіркелім бойынша тоқтатылуы көп жағдайда экономикалық қызметтің де тоқтағанын білдірмейді", – деді Серік Жұманғарин.

Министрдің мәліметінше, 2026 жылдың алғашқы тоғыз айында қызметін тоқтатқан кәсіпкерлердің ішінде:

• 73,9 мыңы өзін өзі жұмыспен қамтығандарға арналған арнаулы салық режиміне көшкен;
• 151,8 мыңында 2025 жылы табыс болмаған;
• 102,4 мыңының табысы 10 миллион теңгеге дейін болған;
• 28 мың кәсіпкердің табысы 10 миллион теңгеден асқан.

Жұмангариннің айтуынша, қызметін тоқтатқандардың кемінде 225,7 мыңы немесе 63,4%-ы бұрын белсенді болмаған кәсіпкерлер мен өзін өзі жұмыспен қамтығандар санатына ауысқандарға тиесілі. Сонымен бірге министр жаңа салық талаптарына байланысты жалпыға бірдей белгіленген салық режиміне көшкеннен кейін немесе жаңа шарттармен жұмысын жалғастыра алмағандықтан 30,1 мың кәсіпкердің қызметін тоқтатқанын атап өтті.

Жабылған кәсіпкерлер саны жаңадан тіркелгендерден асып түсті

2026 жылы Қазақстанда 242,3 мың жаңа кәсіпкерлік субъектісі тіркелген. Былтырмен салыстырғанда 346,1 мың көрсеткіштен шамамен 30%-ға аз. Осылайша, қызметін тоқтатқан кәсіпкерлер саны жаңадан тіркелгендерден 113,9 мыңға артық болды. Ал 2025 жылы керісінше, жаңадан тіркелген кәсіпкерлер саны қызметін тоқтатқан субъектілерден 122,5 мыңға көп болған. Салыстыру үшін, 2025 жылдың қаңтар-қыркүйек айларында 223,6 мың ИП қызметін тоқтатса, 2024 жылдың осы кезеңінде бұл көрсеткіш 277 мың болған.

Қызметін тоқтатқан кәсіпкерлердің ең көп үлесі бөлшек сауда саласына тиесілі. Бұл салада 128,4 мың шағын кәсіп жабылған. Бір жыл бұрын олардың саны 74,5 мың болған. Өсім – 72,4%.

Өзге қызмет көрсету саласында жабылған кәсіпкерлер саны 37,7 мыңнан 59,8 мыңға дейін өскен. Көлік қызметтерінде бұл көрсеткіш 19,6 мыңнан 34,5 мыңға, жылжымайтын мүлік операцияларында 10,2 мыңнан 23 мыңға дейін артқан. Құрылыс саласында 11,2 мың кәсіпкер қызметін тоқтатқан. Өткен жылы көрсеткіш 7 мың болған. Қоғамдық тамақтану саласында жабылған кәсіпкерлер саны 4,8 мыңнан 8,5 мыңға дейін өскен. Өңірлер арасында қызметін тоқтатқан жеке кәсіпкерлердің ең көп саны Алматы қаласында тіркелген. Қалада 62,5 мың жеке кәсіп жабылған. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңіндегі шамамен 30 мың көрсеткіштен екі еседен астам көп.

Астанада 41,9 мың кәсіпкер қызметін тоқтатқан. Бір жыл бұрын бұл көрсеткіш 31,4 мың болған. Түркістан облысында 33 мың, Алматы облысында 26,9 мың, Шымкент қаласында 24,7 мың кәсіпкердің қызметі тоқтатылған.

Жұманғарин салық реформасының нәтижесін бағалау кезінде кәсіпкерлердің санына ғана емес, олардың табысына, жұмыспен қамту көрсеткіштеріне және бюджетке түсетін салықтарға да назар аудару қажет екенін айтты. 2026 жылғы 1 қазандағы мәлімет бойынша, жалпыға бірдей белгіленген салық режимін қолданатын шағын кәсіп саны 114,1 мыңнан 384,2 мыңға дейін өскен. Осы режимдегі заңды тұлғалар саны 415,8 мыңнан 519,6 мыңға жеткен. Қосылған құн салығын (ҚҚС) төлеушілер саны да 28%-ға артып, 134,4 мыңнан 172 мыңға дейін өскен.

 Ал оңайлатылған декларация негізіндегі арнаулы салық режимін 1,17 млн-нан астам кәсіпкерлік субъектісі қолданған. Бұған қоса, 981,2 мың адам өзін-өзі жұмыспен қамтығандар режимінде жұмыс істеген. Олардың 866,9 мыңы интернет-платформалар арқылы қызмет көрсеткен. Бұл санатта 519,7 мың такси жүргізушісі мен 292,5 мың курьер бар.

"2026 жылдың бірінші жартыжылдығында оңайлатылған декларация бойынша есеп тапсырған салық төлеушілер саны 28,2%-ға азайып, 1,512 миллионнан 1,086 миллионға түскен.

Соған қарамастан, олардың декларацияда көрсеткен жиынтық табысы 18,9%-ға өсіп, 7,89 триллион теңгеден 9,38 триллион теңгеге жеткен. Жалдамалы жұмысшылар саны 14,2%-ға артып, 508,6 мың адам болған. Еңбекақы төлеу қоры 7,3%-ға өсіп, шамамен 448 млрд теңге болған", – деп түсіндірді Серік Жұманғарин.

2026 жылғы 1 қазандағы жағдай бойынша, шоғырландырылған бюджетке 22,69 трлн теңге түскен. Былтырмен салыстырғанда 3,55 триллион теңгеге немесе 18,5%-ға көп. Шағын және орта бизнестен түскен салық түсімдері 17,5%-ға, яғни 1,13 триллион теңгеге өскен. Соның ішінде шағын кәсіпкерліктен түсетін салықтар 27,1%-ға немесе 750,7 миллиард теңгеге артқан. Алайда бұл өсімнің қаншасы экономикалық белсенділіктің артуына, ал қаншасы салық режимдерінің өзгеруі мен салық жүктемесіне байланысты екенін қолдағы деректерден нақты анықтау мүмкін емес.

Серік Жұмангариннің айтуынша, келтірілген көрсеткіштер шағын бизнестің нақты экономикалық белсенділігі кәсіпкерлердің тіркелімнен шығуымен бірдей деңгейде төмендегенін көрсетпейді. Оның сөзінше, қазір кәсіпкерлік құрылымы әртүрлі салық режимдері мен қызмет жүргізу нысандары арасында елеулі өзгеріске ұшырап жатыр. Салық реформасының түпкілікті нәтижесі 2026 жылдың толық салық кезеңінің қорытындысы бойынша бағаланады. Министр жаңа Салық кодексінің жекелеген ережелеріне немесе оларды қолдану тәжірибесіне тікелей байланысты тұрақты теріс әсерлер анықталған жағдайда тиісті шешімдер қабылданатынын айтты.

Еске сала кетейік, Серік Жұманғарин Қазақстанның мемлекеттік қарызы 40 триллион теңгеге жуықтағанын айтқан. Оның сөзінше, қарыздың ЖІӨ-ге шаққандағы көлемі шамамен 20%, ал белгіленген шекті деңгей – 32%. Мемлекеттік қарыздың шамамен 75%-ы ішкі қарызға тиесілі. Министрдің айтуынша, қарыз қаражаты экономиканың дамуына серпін беретін, өзін ақтайтын жобаларға бағытталуы керек. Оның тиімділігі тек қарыз көлемімен емес, тартылған қаражаттың экономикаға әкелетін нақты қайтарымымен бағалануы тиіс.

Ұлыбритания ханзадасы Уильям Грэм Нортонның шоуында Қазақстандағы киіктердің популяциясын қалпына келтіру туралы айтып, сирек кездесетін түрді сақтауда мемлекеттік қолдаудың рөлін атап өтті. Бұл туралы Stan.kz ақпараттық агенттігі хабарлайды.

Бағдарлама 23 қазанда эфирге шықты. Сұхбатты Қазақстанның Ұлыбританиядағы елшілігі жариялады.

Жүргізушінің киіктердің ерекше келбеті мен "Алтын Дала" табиғатты қорғау бастамасы туралы сұрағына жауап берген ханзада бұрын жойылып кету алдында тұрған жануарлардың санын қалпына келтіре алғанын атап өтті. Оның айтуынша, бұған Қазақстан билігінің түрді сақтауға көңіл бөлуі маңызды рөл атқарды.

"Алтын Дала" бастамасы еліміздің далалық экожүйелерін қалпына келтіруге және биоалуантүрлілікті сақтауға бағытталған. 2024 жылы жоба "Табиғатты қорғау және қалпына келтіру" (Protect and Restore Nature) санаты бойынша Earthshot Prize сыйлығының лауреаты атанды және жұмысты жалғастыру үшін бір миллион фунт стерлинг алды.

“Киіктер жойылып кету қаупінің алдында тұрды, ал қазір олардың саны қайтадан орасан зор. Бұл Қазақстан үкіметінің бұл түрдің ел мен табиғат үшін маңыздылығын түсініп, жобаға толық қолдау көрсеткенінің арқасында мүмкін болды”, – деді ханзада.

2025 жылдың қазан айында жарияланған Earthshot Prize сыйлығы өкілдерінің мәліметінше, жобаның күш-жігерінің арқасында жиырма жыл ішінде киіктердің саны шамамен 40 мыңнан 200 мыңға дейін өскен.

Еске сала кетейік, Қытайға 180 миллион теңгелік ақбөкен мүйіздерін алып өтпек болғандар "Қорғас" бекетінде ұсталды. Шекарашылар 620 мүйізді тәркіледі.

Сарапшылар Қазақстан экономикасының 2026 жылдың қорытындысы мен 2027 жылға арналған болжамын жариялады. Есепте доллар бағамы, инфляция, базалық мөлшерлеме және экономикалық өсімге қатысты болжамдар берілген. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Болжам бойынша, 2026 жылдың соңында доллар бағамы 490 теңге, ал 2027 жылдың соңында 515 теңге деңгейінде қалыптасады. Halyk Research сарапшыларының мәліметінше, 2026 жылдың үшінші тоқсанында доллардың орташа бағамы 462,11 теңгені құраған. Ал екінші тоқсанда бұл көрсеткіш 476 теңге болған. Теңгенің нығаюына Ұлттық банктің жоғары базалық мөлшерлемесі, шетелдік инвесторлардың мемлекеттік бағалы қағаздарға қаржы салуы және валюта нарығындағы операциялар әсер еткен. Есеп авторлары теңге бағамына жыл соңындағы валютаға сұраныстың артуы, Ұлттық банктің валюта ұсынысының азаюы және базалық мөлшерлеменің төмендеуі әсер ететінін атап өтті.  Сонымен қатар, сарапшылар қазіргі сұраныс пен ұсыныс арақатынасы сақталса, доллар бағамы болжанған деңгейден төмен болуы ықтимал екенін де жоққа шығармайды.

Инфляция 10%-ға жетеді

Halyk Research деректеріне сәйкес, 2026 жылдың қыркүйегінде Қазақстандағы жылдық инфляция 9,3%-ға дейін төмендеді. Алайда сарапшылар жыл соңына қарай бағаның өсу қарқыны қайта жеделдеп, инфляция 10% деңгейінде қалыптасады деп күтеді. Есепте азық-түлік бағасының өсуіне маусымдық факторлар әсер ететіні айтылған. Ал ақылы қызметтер саласында коммуналдық тарифтердің өсуіне байланысты инфляциялық қысым сақталып отыр. 2027 жылы инфляция 8–9% деңгейінде болады деген болжам жасалды. Сарапшылардың бағалауынша, бағаның өсуін тежеуге қатаң ақша-несие саясаты мен тұтынушылық кредиттеудің баяулауы ықпал етеді.

Базалық мөлшерлеме төмендей ме?

2026 жылғы 23 қазанда Ұлттық банк базалық мөлшерлемені 16,25%-дан 15,75%-ға дейін төмендетті. Жыл соңына қарай оның 15,5%-ға, ал 2027 жылдың соңында 14%-ға дейін түсуін күтеді. Дегенмен базалық мөлшерлеменің төмендеуі банктердегі несие мен ипотека пайызы бірден азаяды дегенді білдірмейді. Қарыз құнына банктердің қаржыландыру шығындары, тәуекелдері және нарықтағы жағдай да әсер етеді.

Қазақстан экономикасы қаншаға өседі?

2026 жылдың алғашқы тоғыз айында Қазақстан экономикасы 4,2%-ға өсті. Есепте шикізаттық емес сектордың өсімі 5,4%-ды құрағаны көрсетілген. Экономикалық өсімге өңдеу өнеркәсібі мен құрылыс салалары үлес қосқан. Сонымен бірге мұнай-газ секторындағы өндіру көлемінің өзгеруі тау-кен өнеркәсібінің көрсеткішіне кері әсер еткен. 2026 жылдың қорытындысында Қазақстан экономикасының өсімін 4,8% деңгейінде болады деп болжанды. Ал 2027 жылға арналған болжамы – 4,5–4,8%. Сарапшылар экономикалық өсімді инфрақұрылымдық жобаларды қаржыландыру да қолдайтынын атап өтті.

Есепте экономикалық өсімге өңдеу өнеркәсібі мен құрылыс салалары үлес қосқаны көрсетілген. Ал мұнай-газ секторындағы өндіру көлемінің өзгеруі тау-кен өнеркәсібінің көрсеткішіне әсер еткен. Сарапшылар 2027 жылы инфрақұрылымдық жобаларды қаржыландыру экономиканың өсуіне қолдау көрсетеді деп күтеді.

Айта кетейік, 23 қазанда Ұлттық банк базалық мөлшерлемені 16,25%-дан 15,75%-ға дейін төмендетті. Сол күні KASE-дегі доллардың орташа өлшенген бағамы 451,05 теңге болды.

Алматыда 170-тен астам қоғамдық көлік маршруты бойынша автобустардың желіге шығу саны мен айналым рейстері қысқартылды. Өзгерістер тасымалдаушыларға берілетін субсидияларды есептеуге әсер етеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі BES.media порталына сілтеме жасап хабарлайды.

Алматы қаласында қалалық қатынастар тарифтері жөніндегі комиссия тасымалдаушылардың есептерін автобустардың желіге шығу саны мен айналым рейстерінің қысқаруын ескере отырып бекітті. Бұл туралы зерделеген комиссия отырысының хаттамасында жазылған. Шешім Алматының 170-тен астам автобус маршрутына қатысты.

Комиссия автобустардың желіге шығу саны мен айналым рейстеріне қатысты жоспарлы көрсеткіштерді төмендетуді мақұлдады. Айналым рейсі дегеніміз – автобустың маршрут бойымен жүріп, бастапқы нүктесіне қайта оралуы.

Құжатқа сәйкес, автобустардың желіге шығу саны:

• жұмыс күндері – 20%-ға;
• сенбіде – 10%-ға;
• жексенбіде – 25%-ға;
• мереке күндері – 35%-ға қысқартылды.

Ал айналым рейстерінің саны жұмыс күндері 10-20%-ға, сенбіде 5-10%-ға, жексенбіде 12,5-25%-ға, мереке күндері 17,5-35%-ға азайтылды. Осылайша, екі түрлі көрсеткіш өзгерді: желіге шығатын автобустар саны және олардың күні бойы орындайтын рейстері. Алайда хаттамада әр маршрут бойынша автобустар мен рейстердің нақты саны қаншаға азайғаны көрсетілмеген.

Комиссия жоспарлы көрсеткіштерді халықаралық тәжірибе мен кеңесшілердің ұсынымдарын ескере отырып қайта қараған. Бірақ құжатта әр маршруттың бұрынғы және жаңа көрсеткіштерін салыстыруға мүмкіндік беретін жеке кесте жоқ.

Хаттама жолаушылар мен багажды тасымалдау тарифтерін есептеуге арналған. Бұл көрсеткіштер әлеуметтік маңызы бар жолаушылар тасымалынан туындайтын шығындарды өтеу үшін бөлінетін бюджет субсидияларын анықтауда қолданылады. Құжатта жоспарлы көрсеткіштер халықаралық тәжірибе мен аудиторлық-консалтингтік компания жүргізген зерттеу негізінде өзгертілгені айтылған.

Хаттамаға №1 қосымша ретінде түсіндірме жазба көрсетілгенімен, басылым зерделеген құжаттар арасында ол болмаған. Тасымалдаушыларға берілетін субсидиялар маршруттарды күтіп ұстауға жұмсалатын шығындарды ескере отырып есептеледі. Олардың қатарына жанармай, автобус, шина, жүргізушілердің жалақысы, үстеме шығындар және электрондық төлем жүйесі операторының қызметтері кіреді.

Автобустар саны мен орындалатын рейстер көлемі осы шығындарды есептеуге тікелей әсер етеді. Сондықтан жоспарлы көрсеткіштер өзгерген кезде тасымалдаушылардың субсидия алу үшін ұсынатын шығындары да қайта есептелуге тиіс. Хаттамаға сәйкес, көлік басқармасы автобустардың желіге шығу санын, айналым рейстерін, негізгі және резервтік көліктер санын, маршрут ұзындығын немесе нөлдік жүріс қашықтығын өзгертсе, тарифтік есептер қайта қаралады.

Алайда құжатта рейстер санын қысқарту нәтижесінде субсидия көлемі қаншаға азайғаны және бюджет қанша қаражат үнемдейтіні көрсетілмеген.

Комиссия тарифтерді есептеу үшін бірқатар шығын көрсеткіштерін де бекітті.

• Дизель отынының бағасы қосымша құн салығын қоса алғанда литріне 344,54 теңге болып белгіленді.
• Газдың бағасы литріне 156 теңге деп бекітілді.
• Электр энергиясына жұмсалатын шығын нақты сатып алу құны бойынша есептеледі.

Сондай-ақ комиссия әртүрлі автобус модельдеріне арналған жанармай шығынының базалық нормаларын бекітті. Мысалы, Isuzu HC 40 автобусы үшін 100 шақырымға 18 литр, Isuzu LE 60 үшін 25 литр, ал кейбір дизельді Yutong және Zhong Tong автобустары үшін 40-45 литр мөлшері белгіленген.

Қалалық маршруттарда жанармай шығынының базалық нормасына қолданылатын жалпы үстеме коэффициент 27,63% болды. Ол Алматының климаттық жағдайын, жер бедерін, жол қозғалысының қарқындылығын, жиі тоқтауды және кондиционерлердің жұмысын ескереді.

Қала маңындағы маршруттар үшін 20,13% коэффициент қарастырылған. Дегенмен әр маршруттың ерекшеліктері жеке ескерілуге тиіс.

Комиссия тасымалдаушылардың шығындарын есептеу кезінде жүргізушілердің орташа айлық жалақысын 640 676 теңге деп белгіледі. Яғни құжат әр жүргізушіге міндетті түрде осындай жалақы төленуге тиіс дегенді білдірмейді.

Бұдан бөлек, бір автобусқа бекітілетін жүргізушілердің нормативтік санының ең төменгі коэффициенті 2,2 болып белгіленді. Бұл есептеу кезінде бір автобусқа орта есеппен кемінде 2,2 жүргізушіден қарастырылатынын білдіреді. Комиссия автобус пен троллейбустарға арналған шиналардың нормативтік жүрісін және есептік құнын да анықтады. Үстеме шығындар расталған соманың кемінде 10%-ы, ең көбі 15%-ы мөлшерінде белгіленді. Ал электрондық төлем жүйесі операторының сыйақысы есептеулер үшін 7% деңгейінде бекітілді.

Комиссия бекіткен шешім 2026 жылғы 1 қаңтардан 2028 жылдың соңына дейін қолданылады. Осы кезеңде Алматыда автобус рейстері қысқартылғанымен, №38 маршруттағыдай лық толы көлік мәселесі әлі шешілген жоқ. Көлік басқармасы мұны жолдардағы кептеліспен түсіндіреді. Ал рейстерді азайту нәтижесінде бюджет қанша қаражат үнемдейтіні құжатта көрсетілмеген.

Еске салайық, бұған дейін алматылықтар қарбалас уақытта автобустар мен метродағы адам көптігіне шағымданған еді. Тұрғындардың айтуынша, қоғамдық көлік лық толып, кейде бірнеше пойызды күтуге тура келеді. Қала әкімдігі мәселені автобустардың жетіспеушілігімен емес, жолдардағы кептеліспен байланыстырады. Қазір Алматыда күн сайын 3 200 автобус желіге шығады.

Степногорск қаласының прокуратурасы балаларға заңсыз стомотологиялық қызметтер көрсетілгенін анықтады. Стамотологтың маман екенін дәлелдейтін тиісті сертификаты болмаған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Дәлірек айтқанда, прокуратура "Viamedis" ЖШС балаларға заңсыз қызмет көрсеткен. Негізсіз төленген медициналық қызметтердің жалпы сомасы 2 569 792 теңге болған.

“Аталған дәрігер 345 кәмелетке толмаған пациентке медициналық қызмет көрсеткені, ал көрсетілген қызметтер міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру қаражаты есебінен төленгені анықталды”, – деп мәлімдеді Бас прокуратура.

Салдарынан мемлекетке дәл сол 2 569 792 теңге қайтарылды.

Еске сала кетейік, Павлодарда тіс дәрігерінің қабылдауынан кейін бала жансақтау бөліміне түсті. Оқиға туралы ақпарат 21 қазанда Павлодар қаласындағы Instagram пабликтерінің бірінде жарияланды. 

Қаржылық мониторинг агенттігінің Алматы қаласы бойынша департаменті тұрғындарды жылжымалы және жылжымайтын мүлік сатып алу бағдарламаларына қатысуға шақырған күдіктіге тергеу жүргізіп жатыр. Агенттіктің мәліметінше, күдікті 2 айға қамауға жіберілді.

Қазір 275 азамат жәбірленуші бар. Оларға келтірілген жалпы шығын – 217 млн теңге болды. Агенттік тергеу барысында ұйымдастырушылар кеңес беру қызметінің ақысы деген желеумен кооперативтен 94 млн теңгені өздерімен байланысы бар тұлғалардың, соның ішінде "Кәусар" жеке кәсіпкерлігінің есепшоттарына аударғаны анықталғанын мәлімдеді.

“2022 жылы сот даулары басталғаннан кейін Алматыда "ShynSaulet", "Berekeli Shanyrak", "Aya-Aru", "Jasmin", "USCoop" және "Baiterek" атты алты жаңа тұтыну кооперативі құрылған. Бұл ұйымдар "R.O.I." тұтыну кооперативі басшысының бақылауында болған”, – деп хабарлады ҚМА.

Соттың рұқсатымен үш автокөлікке, 25 пәтерге және банк шоттарына тыйым салынды.

Еске сала кетейік, Алматыда Asar Baspana қаржы пирамидасын ұйымдастырғандарға қатысты сот үкімі шықты. Тергеу барысында олардың 90 мыңға жуық азаматтан 25 миллиард теңге қаражат тартқаны анықталды.  

Алатауда биіктігі 272 метр болатын алғашқы зәулім ғимараттың құрылысы басталды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Жобаға 360,8 миллиард теңгеден астам инвестиция салынады. Кешен екі мұнарадан тұрады: бірінің биіктігі – 272 метр, екіншісі – 78 метр. Ішінде кеңселер, тұрғын үйлер, қонақүй, сауда орындары мен қоғамдық кеңістіктер болады. Құрылысты 2029 жылдың соңына дейін аяқтау жоспарланған.

Билік бұл жобаны Алатауды ірі іскерлік орталыққа айналдыру жолындағы маңызды қадам деп отыр. Қалада инвесторларға жағдай жасау үшін арнайы құқықтық режим енгізіліп жатыр.

Инвестиция көлемі де өсіп келеді. 2026 жылы Алатаудың негізгі капиталына салынған қаражат 1,6 есе артып, 70,3 миллиард теңгеге жеткен.

Қазір қаланың инвестициялық портфелінде жалпы құны шамамен 3,11 триллион теңге болатын 67 жоба бар. Олардың барлығы іске асса, 55 мыңға жуық жұмыс орны ашылуы мүмкін.

Үкіметтің мәліметінше, Iconic Complex деп аталатын кешеннің іргетасын қалау рәсіміне премьер-министрдің орынбасары Қанат Бозымбаев қатысты.

Алайда зәулім ғимарат салумен іс бітпейді. Мұндай ауқымды жобаға жол, су, электр қуаты және қауіпсіздік мәселелері қатар шешілуі керек. Қазір осы бағыттағы 28 инфрақұрылымдық жобаға резервтен 35,3 миллиард теңге бөлінген.

Соның ішінде қосалқы стансаны жаңғырту, су жүйелерін салу және жолдарды жөндеу жұмыстары бар.

Қанат Бозымбаев құрылыс сапасы мен қауіпсіздік талаптарын қатаң сақтауды тапсырды. Әсіресе сейсмикалық қауіпсіздікке, энергия тиімділігіне және жұмыстың белгіленген мерзімде аяқталуына баса назар аударылмақ. Сондай-ақ құрылысқа қазақстандық компаниялар мен мамандарды тарту қажет.

Айта кетейік, кешеннің бас мердігері – Қытайдың China State Construction Engineering Corporation (CSCEC) компаниясы. Ал сәулеттік тұжырымдамасын америкалық SOM бюросы әзірлеген.

Еске салайық, бұған дейін Алатау қаласын Дубай, Сингапур және Қытайдың арнайы экономикалық аймақтары үлгісімен дамыту жоспарланып отырғанын жазған едік. Үкімет қаланың арнайы мәртебесі туралы Конституциялық заң жобасын әзірлеп, инвесторларға қолайлы құқықтық және салықтық жағдай жасау, цифрлық технологиялар мен жасанды интеллектіні енгізу тетіктерін ұсынды. Вице-премьер Қанат Бозымбаевтың айтуынша, 2050 жылға қарай қаланың өңірлік жалпы өнімі 50 млрд долларға (22,55 трлн теңге) жетуі мүмкін. Қазір Алатауда жалпы құны 1,8 трлн теңге болатын 44 инвестициялық жоба жоспарланған.

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі еліміздегі 7 микроқаржы ұйымына тосқауыл қойды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Агенттіктің мәліметінше, микроқаржы ұйымдары заң талаптарын жүйелі түрде бұзып келген. Осыған байланысты 23 қазанда агенттік жеті микроқаржы ұйымы микроқаржылық қызметті жүзеге асыруға арналған лицензиядан айырды.

Лицензиясынан айырылған Микро қаржы ұйымдары:

• "MaxMoney" МҚҰ" ЖШС;
• "Microfinance Systems" МҚҰ ЖШС;
• "SurfKaz Finance" МҚҰ" ЖШС;
• "MFO№1" МҚҰ" ЖШС;
• "Умит Финанс" МҚҰ" ЖШС;
• "Вивус" МҚҰ" ЖШС;
• "EL QAZYNA" МҚҰ" ЖШС.

Клиенттердің келісімшарттары мен қарыздары не болады?

Лицензиясынан айырылған микроқаржы ұйымы микрокредит беру қызметін жалғастыра алмайды. Сондай-ақ заңнамада көзделген жағдайларды қоспағанда, микроқаржы ұйымы қолданыстағы микрокредит беру туралы шарттардың талаптарын өзгерте алмайды.

Бұл ретте клиенттердің міндеттемелері сақталады. Өтелмеген микрокредиттері бар қарыз алушылар жасалған шарттардың талаптарын орындауға міндетті және міндеттемелерін бұзғаны үшін жауап береді.

Лицензиясынан айырылған күннен бастап 30 күнтізбелік күн ішінде ұйым микроқаржы қызметін білдіретін сөздер мен белгілерді атауынан алып тастап, қайта тіркеуден өтуі керек. Сондай-ақ ұйымды қайта ұйымдастыру немесе тарату туралы шешім қабылдауы мүмкін.

Еске сала кетейік, Қазақстанда бірнеше банк пен микроқаржы ұйымына қарызы бар азаматтар мерзімі өткен берешегін бір өтініш арқылы реттей алады. Ол үшін 2026 жылғы 1 шілдеден бастап Finkelisim.kz бірыңғай цифрлық платформасы жұмыс істеп тұр. Алайда бұл мүмкіндік барлық қарыз алушыға бірдей берілмейді: өтініш беруші бірнеше талапқа сай болуы керек.

Павлодар облыстық перинаталдық орталығында жатқан шала туған сәбидің жамбас сүйегі сынғаны анықталды. Баланың туыстары медицина қызметкерлерінен түсініктеме беріп, жағдайды тексеруді сұрайды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Оқиға туралы ақпарат Павлодардағы Instagram желісіндегі doska_pavlodar парақшасында жарияланды. Жазба авторының айтуынша, сәби биыл тамыз айында небәрі 600 грамм салмақпен дүниеге келген. Қазір баланың салмағы 2 келі 20 грамға жеткен.

Туысының сөзінше, 20-23 қазан аралығында сәбидің ата-анасы оның аяғының түсі мен көлемі өзгергенін байқап, бұл туралы перзентхана дәрігерлеріне бірнеше рет хабарлаған. Алайда олардың айтуынша, бастапқыда медицина қызметкерлері жағдайға тиісті назар аудармаған.

"Жұма күні, 23 қазанда, ата-анасы перзентханаға қайта барып, баланың жағдайында бір өзгеріс бар екенін тағы да айтқан. Сонда дәрігерлер баланың жамбас сүйегінде сынық бар екенін хабарлаған. Жарақаттың қайдан пайда болғанын сұрағанда, дәрігерлер баланың тырысу кезінде өзіне өзі жарақат салғанын айтқан. Мұндай жағдай шынымен болуы мүмкін бе?" — деп жазды сәбидің туысы Instagram парақшасында.

Жазба авторы медицина қызметкерлері баланың жағдайына қатысты толық түсініктеме бермейтінін де мәлімдеген. Оның айтуынша, жансақтау бөліміне ұялы телефон алып кіруге рұқсат етілмегендіктен, баланың жағдайын дәлел ретінде суретке түсіру мүмкін болмаған.

"Осы жағдайға байланысты медициналық мекеме мен қызметкерлердің әрекеттерін тексеріп, мәселені анықтауларыңызды және кері байланыс беруіңізді сұраймыз", – делінген жарияланымда.

Павлодар облысының денсаулық сақтау басқармасы жағдайға қатысты түсініктеме берді. Ведомствоның мәліметінше, дене салмағы өте төмен болып туған балаларды күту және олардың өмірін сақтап қалу – күрделі әрі ұзақ үдеріс.

Мұндай сәбилерде кездесуі мүмкін асқынулардың бірі шала туған балалардың остеопениясы, яғни сүйек тінінің минералдануының төмендеуі. Басқарманың мәліметінше, осы жағдай 30-55% жағдайда кездеседі және аяқ-қолды әдеттегідей қозғалту кезінде де сүйектердің өздігінен сынуына әкелуі мүмкін.

"Баланың жағдайы тұрақты. Бүгінде оны облыстық балалар ауруханасының травматолог дәрігерімен бірлесіп, бақылап отырмыз. Рентгенологиялық зерттеу нәтижесі бойынша сынған жерде бастапқы сүйек ісігі қалыптасқан. Бұл сүйек тінінің тұрақтана бастағанын көрсетеді. Қазір арнайы емдеу қажет емес", – деп хабарлады Денсаулық сақтау басқармасы.

Ведомство өкілдері перинаталдық орталық әкімшілігі ата-аналар мен туыстарының алаңдаушылығына түсіністікпен қарайтынын және баланың жағдайы мен медициналық бақылаудың ерекшеліктері туралы оларға тұрақты түрде түсініктеме беріп отыратынын атап өтті.

Сонымен қатар нақты клиникалық жағдайға қатысты толық ақпарат дәрігерлік құпияға жататыны және тиісті құқықтық негіздерсіз жария етілмейтіні айтылды.

Еске салайық, бұған дейін Түркістан облысының Сайрам ауданында тұратын Тұрсынай Орынбаева бір күнде алты баланың анасы атанды. Әйел жүктіліктің 32-аптасында үш қызды мерзімінен бұрын дүниеге әкелді. Сафия, Садия және Самия 22 күн дәрігерлердің бақылауында болып, кейін үйлеріне шығарылды. Бұған дейін отбасында екі қыз бен бір ұл болған.

Мәдениет және ақпарат министрлігіне “Дос-Мұқасан” мүшесі Мұрат Құсайынов “Қазақстанның халық әртісі” номинациясын алуға петиция тіркелді. Авторлар мұның 2027 жылғы марапаттау циклінде – Құсайынов негізін қалаған және жарты ғасырдан астам уақыт бойы басқарып келе жатқан "Дос-Мұқасан" ансамблінің 60 жылдығына орай болғанын қалайды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Бір қызығы петицияда Қазақстан Композиторлар одағы 2025 жылғы 23 маусымда қол қойған марапаттау парағы бар. Ал сол жылдың желтоқсанында Мәдениет министрлігі Құсайыновқа қатысты ұсыныс ведомствоға түспегенін көпшілік алдында мәлімдеген.

Кім және не сұрап отыр?

Петицияны Алматы қаласының тұрғыны, порталда Әсел С. деп көрсетілген азаматша жариялаған. Өтініш 2026 жылғы 26 қазанда кешке тіркелген. Қабылдаушы орган — Мәдениет және ақпарат министрлігі. Петицияны қарауға алу үшін 9 қарашаға дейін 50 қол жинау қажет. 26 қазанның кешіндегі жағдай бойынша оған бір адам қол қойған, он рет қаралған және жалғыз пікір қалдырылған. Ол — петиция авторының өзі.

Авторлардың пікірінше, Құсайынов заң талаптарына толық сәйкес келеді, ал оған атақ берілмеуінің жалғыз себебі — ешкімнің оны ресми түрде ұсынбағаны. Олар мұны әділетсіздік деп санайды. Сондай-ақ сахнада 60 жыл еңбек ету — мемлекет әртістің еңбегін "халық әлдеқашан берген" атақпен бағалауы үшін жеткілікті мерзім екенін атап өткен.

Петицияның негіздемесінде министрлікке мынадай ұсыныстар берілген:

• 2027 жылғы марапаттау науқаны аясында, ансамбльдің 60 жылдық мерейтойына орай, 2027 жылғы 1 тамызға дейін тиісті тәртіппен атақ беру туралы ұсыныс енгізу;

• марапаттау құжаттарын әзірлеуге Қазақстан Композиторлар одағын және басқа да шығармашылық ұйымдарды тарту;

• петицияны автор мен музыкалық қауымдастық өкілдерінің қатысуымен ашық талқылап, қабылданған шешім туралы ресми түрде хабарлау.

Министрлік "білмеген" марапаттау парағы

Петицияға орыс және қазақ тілдерінде әзірленген төрт беттік "марапаттау құжатының" сканерленген нұсқасы тіркелген. Құжаттан Құсайыновтың кандидатурасы "Қазақстан композиторлар қауымдастығы" қоғамдық бірлестігінің 2025 жылғы 23 маусымдағы №3 хаттамасына сәйкес талқыланып, ұсынылғаны көрінеді. Құжатқа ұйым жетекшісі Артық Тоқсанбаев қол қойып, мөр басқан. "Қандай атаққа ұсынылды" деген жолда "Қазақстанның халық әртісі" деп жазылған. Құсайыновтың жалпы еңбек өтілі, саладағы еңбек өтілі және бір ұжымдағы еңбек өтілі бірдей көрсетілген — 58 жыл.

Сол құжатта композитордың марапаттары да тізілген:

• 1993 жыл — "Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген әртісі" атағы;

• 1998 жыл — "Астана" медалі;

• 2002 жыл — "Құрмет" ордені;

• 2008 жыл — "Парасат" ордені;

• 2012 жыл — Жамбыл облысы Қордай ауданының құрметті азаматы;

• 2016 жыл — "Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері" құрметті атағы;

• 2023 жыл — Алматы қаласының құрметті азаматы.

Осы құжатқа қол қойылғаннан кейін бес ай өткен соң, 2025 жылғы 3 желтоқсанда Мәдениет министрлігі Tengri Life басылымына Құсайыновқа атақ беру туралы өтініштің министрлікке түспегенін хабарлаған. Ведомство сол жылғы құжат қабылдау мерзімі аяқталғанын, ал келесі жылы тиісті талаптарға сай рәсімделген құжаттарды қарауға дайын екенін айтқан. Композиторлар одағының маусым айында қол қойған марапаттау парағының қайда жіберілгені, қай органға жолданғаны және не себепті министрлікке жетпегені петиция материалдарынан белгісіз.

Неліктен дәл 2027 жыл?

Бұған ансамбльдің мерейтойы себеп болып отыр. Петицияның негіздемесіне сәйкес, "Дос-Мұқасан" ансамблінің алғашқы концерті 1967 жылғы 1 тамызда Баянауылда, Қазақ политехникалық институтының студенттік құрылыс жасағы кезінде өткен. Ансамбль атауындағы "Мұ" буыны Мұрат Құсайыновтың есімінен алынған. Ал композитордың өзі 2027 жылғы 10 тамызда 79 жасқа толады. Бұл туралы "ҚазАқпарат" мәліметінде жазылған.

2026 жылы Құсайыновтың есімі мемлекеттік марапаттау туралы жарлықтарда болған жоқ. Республика күні қарсаңында, 23 қазанда қол қойылған жарлық бойынша "Қазақстанның халық әртісі" атағын Т. Мұсабаев пен Н. Өтеулов алды. Сондықтан петиция авторлары атақ алуға ең жақын мүмкіндік ретінде 2027 жылды қарастырып отыр. Салыстыру үшін, 2025 жылғы мамырда Мәдениет және өнер қызметкерлерінің кәсіби мерекесіне орай Александр Беляков, Әлішер Кәрімов және Айгүл Қосановаға осы атақ берілген

Петиция авторларының пайымдауынша, атақ беруге ресми кедергі жоқ. "Қазақстанның халық әртісі" атағы театр, цирк, музыка өнері мен кино саласына ерекше үлес қосқан тұлғаларға беріледі. Үміткер бұған дейін Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі немесе еңбек сіңірген қайраткері атағын алуы керек. Құсайыновта аталған екі атақ та бар. Мұны министрліктің өзі де растаған. Мемлекеттік марапатқа ұсынуға Парламент, Үкімет, министрліктер, орталық және жергілікті органдар, шығармашылық одақтар мен еңбек ұжымдары құқылы. Петиция авторларының айтуынша, Мәдениет министрлігі басқа біреудің өтінішін күтпей-ақ, Құсайыновтың кандидатурасын өзі ұсына алады.

Петицияның негіздемесінде не айтылған?

Авторлар композитордың өмірі мен шығармашылығына қатысты ауқымды мәліметтер жинаған. Олардың негізгілері мыналар:

• Композитор. Құсайынов студент кезінде "Бетпақ дала" рок-композициясын жазған. Бұл шығарма ансамбльдің "Мелодия" фирмасында жарық көрген алғашқы альбомына енген. Альбом 1976 жылы жазылып, 2025 жылы винил күйінде қайта шығарылған. Композитор "Қуанышым менің", "Бойжеткен", "Туған жер", "Ғашықтар әні", "Далам менің", "Гүл қала", "Ты моя мечта", "Астана мен Алматы" және басқа да көптеген әндердің, сондай-ақ "Пір дастан" мен "Наурыз" күйлерінің авторы.

• Жаңашылдық. 1980 жылы ол Төлеген Мұхамеджановтың музыкасына жазылған "Жерұйық" рок-операсын аранжировкалаған. Бұл қазақ музыкасындағы жанрдың алғашқы тәжірибелерінің бірі болды. 1987 жылы Арал теңізінің қасіретіне арналған "Құстардың ұшуы" рок-бағдарламасын жасаған.

• Білімі. 1970 жылы Қазақ политехникалық институтының автоматика факультетін, ал 1983 жылы Алматы консерваториясын Ғазиза Жұбанованың композиция класы бойынша тәмамдаған. Композиторлар одағының мүшесі, Қазақстан өнер академиясының корреспондент-мүшесі.

• Кеңес дәуіріндегі және шетелдегі мойындалуы. 1971 жылы Ташкентте өткен "Халықтар достығы" фестивалінде бірінші орын алған. Минскіде өткен бүкілодақтық байқаудың лауреаты атанып, 1973 жылы Берлинде өткен Жастар мен студенттердің X дүниежүзілік фестивалінде алтын медаль иеленген. 1974 жылы Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығына ие болған. Венгрия, Польша, ГДР, Франция, Чехословакия, Түркия және Моңғолияда гастрольдік сапарларда болған. Ал 1970 жылдардың екінші жартысында АҚШ пен Кариб бассейні елдерінде жарты жыл өнер көрсеткен.

• Тоқсаныншы жылдар. Эстрада мемлекеттік тапсырыссыз қалған кезеңде Құсайынов 1991 жылы Қазақстандағы алғашқы жеке музыкалық орталық "Әуенді" құрған. 2000 жылдан бастап ансамбльдің концерттік қызметін қайта жандандырған.

• Рекорд. Төрт құрлықта 5000-нан астам концерт берген. 2024 жылы ансамбльдің бұл жетістігі Қазақстанның Гиннес рекордтар кітабына енгізілген.

• Тойдың әнұраны. Петиция авторларының нұсқасы бойынша, музыкант достары "Той жыры" әнін Құсайыновтың үйлену тойына арнап жазған. Содан бері жарты ғасыр бойы бұл ән қазақ тойларында орындалып келеді.

• Естелік. 1997 жылы "Қазақ эстрадасының аңызы" атағын алған. Ансамбльге 2008 жылы Павлодарда, 2017 жылы Атырауда ескерткіш орнатылған, ал 2009 жылы Қарағандыда арнайы аллеяға жұлдызы қойылған. "Дос-Мұқасан" көркем фильмінде Құсайынов кеңесші болған. Фильм Бакуде көрсетілген. Петицияда оның Брюссель мен Венада да көрсетілгені жазылған. 2025 жылы Satbayev University студенттік жатақханалардың біріне "Дос-Мұқасан ұясы" атауын берген.

Петицияға 2026 жылғы 9 қарашаға дейін қол қоюға болады. Алайда ол 50 қол жинаған күннің өзінде, атақты тек Президент бере алады. Министрлік тек тиісті ұсыныс енгізуге құқылы.

Еске сала кетейік, "Халық әртісі" атағын иеленген әнші Әлішер Каримов әлеуметтік желіде жазба жариялады.

Bank RBK тоғызыншы халықаралық Employer Brand Award (EMBRAS 2026) сыйлығының лауреаты атанып, "Жетістік мәдениеті: ішкі мәдени код" номинациясы бойынша марапатқа ие болды. Қазылар алқасы банктің ортақ құндылықтар ұжымды біріктіріп, бірлескен мақсаттарға жетуге көмектесетін корпоративтік мәдениетті дамыту тәсілін жоғары бағалады.

EMBRAS – жұмыс беруші брендін дамыту саласындағы халықаралық кәсіби алаң. Ол компанияларды, HR сарапшыларын, таланттарды басқару және коммуникация мамандарын біріктіреді. 2026 жылы сыйлыққа Орталық Азия, ТМД және Еуропаның бес елінен 80 жоба ұсынылды. Оларды 25 елдің атынан қатысқан 29 сарапшыдан құрылған халықаралық қазылар алқасы бағалады.

Bank RBK үшін ұжымдық мәдениет тек қағидалар мен дәстүрлер жиынтығы емес. Ол ұжымның күнделікті жұмысынан көрінеді: қызметкерлер жауапкершілікті өз мойнына алады, әріптестеріне қолдау көрсетеді, жаңа шешімдер ұсынып, күрделі міндеттерді бірлесе шешеді. Осындай күнделікті әрекеттерден қызметкерлер өз әлеуетін ашып, ортақ істің бір бөлігі екенін сезінетін атмосфера қалыптастырады.

Бұл ретте ішкі коммуникация маңызды рөл атқарады. Ол қызметкерлерді ортақ мақсат төңірегіне біріктіруге, өзара диалогты қолдауға және банк құндылықтарын күнделікті жұмыстың ажырамас бөлігіне айналдыруға көмектеседі.

Айта кетейік, 2026 жылы EMBRAS ұйымдастырушылары сыйлықтың үш бағытын кеңейтіп, олардың қатарына "Жетістік мәдениеті" номинациясын да қосты. Бұл HR саласындағы өзгерістерді көрсетеді: бүгінде корпоративтік мәдениет көшбасшылықпен, қызметкерлердің жұмысқа тартылу деңгейімен және компанияның ұзақ мерзімді нәтижелерімен тығыз байланысты қарастырылады.

Bank RBK үшін корпоративтік мәдениет – жұмыстың жеке бағыты емес, дамудың ортақ жолының бір бөлігі. Өйткені әрбір бизнес нәтижесінің артында адамдардың еңбегі, идеялары, күш-жігері және біртұтас команда ретінде әрекет ету қабілеті тұр.

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі берген 2026 жылғы 15 шілдедегі №1.1.821.135 лицензиясы

Швеция билігі құпия ақпаратты деректер қауіпсіздігін қамтамасыз ететін арнайы келісімсіз енгізу оның жасанды интеллект жүйелерінде пайдаланылуына және оқыту мақсатында сақталуына әкелуі мүмкін деп алаңдаушылық білдірді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Еuronews.com порталына сілтеме жасап хабарлайды.

Басылымының мәліметінше, Швеция үкіметінің қызметкерлеріне жұмыс компьютерлерінде OpenAI компаниясының ChatGPT және Anthropic компаниясының Claude сервистерінің браузерлік нұсқаларын пайдалануға тыйым салынған.

Осындай шектеулер Швецияның салық агенттігі мен ұлттық түзеу мекемелерінде де енгізілген.

Мұндай алаңдаушылық Швецияның Көлік басқармасының қызметкерлері пайдаланған жасанды интеллект құралдарына жүргізілген тексерістен кейін туындаған. Билік арнайы деректерді қорғау және қауіпсіздік келісімдері болмаған жағдайда, құпия ақпаратты мұндай платформаларға енгізу ақпараттық қауіпсіздікке қатер төндіруі мүмкін деп есептейді.

Швеция үкіметі кеңсесінің цифрландыру жөніндегі директоры Микаэль Веттеркранц мәселе туралы пікір білдірді.

"Реттелмейтін және осындай келісімдермен қорғалмаған платформаларды пайдалану, яғни көлеңкелі IT жүйелерін қолдану, ақпараттық қауіпсіздігімізге кері әсер етуі мүмкін", – деді Микаэль Веттеркранц.

Шенеуніктерге қауіпсіздік талаптарына сәйкестігі тексерілген Microsoft компаниясының Copilot құралын пайдалану ұсынылады.

Ал ChatGPT пен Claude сервистерімен жұмысты жалғастыруға тек шектеулі санаттағы қызметкерлерге ғана рұқсат беріледі. Олар бұл құралдарды Швеция билігі арнайы әзірлеген жасанды интеллект көмекшілеріне арналған платформа арқылы ғана пайдалана алады.

Еске салайық, бұған дейін Билл Гейтс жасанды интеллект адамзатқа үлкен қауіп төндіріп, миллиардтаған адамның өліміне әкелуі мүмкін екенін ескертті. Ол АҚШ билігін жасанды интеллект технологияларын қатаң заңнамалық тұрғыдан реттеуге және міндетті қауіпсіздік шараларын енгізуге шақырды. Гейтстің пікірінше, технологияларды әзірлеушілердің өзін өзі бақылауы жеткіліксіз.

Қазақстанда Исматулла Мақсұмның діни қауымдастығында кәмелетке толмағандарға қатысты сексуалдық зорлық-зомбылық жасалды деген жарияланымдардан кейін сотқа дейінгі тергеу басталды. Бұл туралы Stan.kz ақпараттық агенттігі хабарлайды.

Жағдайға зікіршілер қауымының бұрынғы ізбасарларының сұхбаттары себеп болды. Атап айтқанда, Ақылбек Жұмабеков журналист Жанар Байсемізге жасөспірімдерге қатысты қудалау туралы айтқан. Бұрынғы оқушылардың айтуынша, діни ұстаз балаларды қорқытып, егер олар болған жайтты айтса, түрмеге қамалады деп қорқытқан.

Ішкі істер министрлігі осы оқиғаға қатысты тергеу амалдарын жүргізіп жатыр.

“Оның аясында барлық мән-жайлар тексерілетін болады. ҚПК-нің 201-бабына сәйкес өзге ақпарат жариялауға жатпайды”, – деп хабарлады Ішкі істер министрлігі.

Жанар Байсемізге берген сұхбатында не айтылды?

Ақылбек Жұмабеков сұхбатта жамағат ішінде жасөспірімдерге қатысты осындай жағдайлар болғанын айтқан. Бұған дейін белсенді Абзал Достияровқа сұхбат берген адамдар да осыған ұқсас жайттарды сөз еткен.

"Сол жерде (сопылық жамағат арасында) жүргендердің бәрі де мұның шындық екенін біледі. Бірақ ешкім айта алмайды", – деді Жұмабеков Жанар Байсемізге берген сұхбатында.

Исматулла Мақсұмның бұрынғы шәкірттері оны әулие санағандықтан, бастапқыда айтылған жайттарға сенбегенін жеткізді. Олардың сөзінше, діни жетекшінің қасында күн сайын бір баладан түнеген. Кейін сол шәкірттердің бірі тіпті психикалық дертке шалдыққан.

Сондай-ақ олардың айтуынша, Исматулла Мақсұм балаларды болған оқиғаны біреуге айтса, түрмеге қамататынын айтып қорқытқан. Ал Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы аталған тұлғалардың ұйымға қатысы жоқ екенін мәлімдеді.

Еске сала кетейік, Алматыда 9 жасар балаға сексуалдық сипаттағы әрекет жасады деген күдікпен көршісіне қатысты сотқа дейінгі тергеу басталды. Баланың анасы полицияға бірден хабарласқанын айтса, құқық қорғаушы істің неге дереу тіркелмегеніне және күдіктінің не себепті бостандықта жүргеніне қатысты сұрақ қойды.

Алматыда бірнеше ай бойы күніне 3-4 құты энергетикалық сусын ішкен жігіт асқазаны тесіліп, перитонитке шалдыққан. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Алматыда дәрігерлер асқазаны тесіліп, перитонитке шалдыққан жас жігіттің өмірін сақтап қалды. Дәрігерлердің айтуынша, науқас бірнеше ай бойы күніне үш-төрт құты энергетикалық сусын ішкен. 

Іші қатты ауырған ер адам Алматыдағы Орталық қалалық клиникалық ауруханаға жеткізілді. Тексеру барысында оның асқазанындағы ойық жара тесіліп, соның салдарынан іш қуысына қабыну тарағаны анықталды. Дәрігерлер жағдайдың өмірге қауіп төндіретінін айтып, науқасқа шұғыл ота жасады.

Аурухана хирургі Ілияс Сағиевтің түсіндіруінше, асқазанның ойық жарасы тесілген кезде оның ішіндегі заттар құрсақ қуысына түсіп, қабыну процесін туындатады. Мұндай жағдайда шұғыл медициналық көмек қажет.

Дәрігерлер науқасқа дереу ота жасап, асқазан қабырғасындағы тесікті тігіп, іш қуысын тазартқан. Емнен кейін ер адамның жағдайы жақсарып, хирургтің бақылауында болу шартымен үйіне шығарылған.

Науқастың айтуынша, ол бірнеше ай бойы күн сайын үш-төрт құты энергетикалық сусын ішіп жүрген.

Дәрігерлер энергетикалық сусындарды шамадан тыс тұтыну асқазан-ішек жолдарында жайсыздық тудырып, қыжыл мен жүрек айнуын күшейтуі мүмкін екенін ескертеді. Әсіресе, ойық жара сияқты асқазан аурулары бар адамдар тамақтануына ерекше мән беруі керек.

"Бұл науқастың асқазанындағы жараның тесілуіне энергетикалық сусындар себеп болды деп нақты айта алмаймыз. Алайда оларды көп мөлшерде тұтынуға болмайды. Әсіресе, асқазан аурулары бар адамдарға абай болған жөн", – деді Ілияс Сағиев.

Ер адам бастапқыда күніне бір энергетикалық сусын ішкенін, кейін оның мөлшері тәулігіне сегіз-он құтыға дейін жеткенін айтқан.

Еске салсақ, Қазақстанда энергетикалық сусындарды 21 жасқа толмағандарға сатқандарға айыпппұл салынатыны туралы хабарлаған едік. Алғаш рет заң бұзған жеке тұлғаларға 30 АЕК, шағын бизнеске 50 АЕК көлемінде айыппұл қарастырылған. Құқық бұзушылық бір жылда қайталанса, айыппұл мөлшері артады.

Баспана алу үшін ипотека рәсімдеген адам бірнеше жыл, тіпті ондаған жыл бойы банкке қарызын төлейді. Алайда уақыт өте келе несие шарттарын өзгертуге болатынын көпшілік біле бермейді. Мәселен, ипотеканы басқа банкке ауыстырып, несие мерзімін қайта қарауға және ай сайынғы төлемді азайтуға мүмкіндік бар. Halyk Bank осы мақсатта жаңа қызмет ұсынды. Несиені қайта қарау (рефинансирование) қалай жұмыс істейді және ол кімдерге тиімді болуы мүмкін?

Бірнеше жыл бұрын ипотекаға пәтер алған адамды елестетіп көріңіз. Бірнеше жылда оның табысы да, шығыны да, отбасылық жағдайы да өзгереді. Бірақ ай сайын төленетін несие сомасы сол күйінде қалады.

Мұндайда ипотека шарттарын қайта қарастыруға бола ма?

Иә, мұның бір жолы – несиені қайта қаржыландыру. Яғни бұрын рәсімделген несиені басқа банктің шарттарымен қайта рәсімдеуге болады. Адам жаңа пәтер сатып алмайды, екінші ипотека да алмайды. Бұрын алған баспанасы үшін төлемді жалғастырады, тек несиесін енді басқа банкке өтейді.

Halyk Bank ипотеканы несиені қайта қарау қызметін іске қосты. Бағдарламаның басты мақсаты – қолданыстағы ипотеканы жаңа шарттармен рәсімдеп, клиенттің ай сайынғы қаржылық жүктемесін азайтуға мүмкіндік беру.

Мұны қарапайым мысалмен түсіндірейік.

Айталық, Асқар бірнеше жыл бұрын баспаналы болу үшін бастапқы жарнасын ұзақ уақыт жинап, Қазақстандағы банктердің бірінен ипотека рәсімдеген. Пәтерлі болғанына қуанғанымен, ай сайынғы төлем отбасылық бюджетіне салмақ түсіре бастады. Ол банкке ай сайын шамамен 290 мың теңге төлейді. Ипотекасының жылдық мөлшерлемесі – 22,5 %.

Сондықтан Асқар несиесін Halyk Bank-ке ауыстыруды ұйғарды. Оның ипотека бойынша қалған қарызы 15 миллион теңге, ал несиені өтеу мерзімі әлі 15 жыл болатын.

Банкте есептеп көргенде, егер осы қарызды жылдық 19,5 %-дық мөлшерлемемен сол мерзімге қайта рәсімдесе, ай сайынғы төлем шамамен 258 мың теңгеге дейін төмендеуі мүмкін екені анықталды.

Осылайша, Асқар ай сайын 32 мың теңгеден астам қаражат үнемдей алады. Бір жылда бұл шамамен 385 мың теңге болады. 

Ал 15 жылдық кезеңді толық есепке алғанда, төлемдер арасындағы айырмашылық 5,5 миллион теңгеден асады. Бұл – несиені қайта қаржыландыруға байланысты қосымша шығындарды есептемегендегі болжамды сома.

Асқар бұрынғы пәтерінде тұра береді, бірақ ай сайынғы шығынын азайтып, үнемделген ақшасын басқа қажеттіліктерге жұмсай алады. Мәселен, баласының біліміне, отбасылық демалысқа, жинақ қорын қалыптастыруға немесе күнделікті тұрмыстық қажеттіліктерге бағыттауға болады.

Halyk Bank ұсынған бағдарламаның мәні де осында. Басқа банкте ипотекасы бар клиенттер несиесін Halyk Bank-ке ауыстырып, өзіне тиімді шарттарға қол жеткізуге мүмкіндік алады. Дегенмен нақты үнем мөлшері әр адамның несие сомасына, қалған мерзіміне және ұсынылған шарттарға байланысты болады.

Бағдарлама бойынша жылдық мөлшерлеме 19,5–22,5% аралығында. Жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі (ЖТСМ) – 21,59–25%. Несие мерзімі 20 жылға дейін қарастырылған.

Алдын ала есептеу үшін қажетті құжаттарды жинап, Halyk Bank бөлімшесіне жүгінуге болады. Мамандар клиенттің жағдайына қарай жаңа төлем мөлшерін есептеп береді.

Бағдарламаның тағы бір ерекшелігі – несиені мерзімінен бұрын өтеу кезінде комиссия алынбайды және оны онлайн режимде жасауға болады. Бұл клиентке қосымша қаражат түскен кезде қарызын жоспардан бұрын азайтуға мүмкіндік береді.

Сонымен қатар бағдарлама аясында өмір мен мүлікті сақтандыруға қатысты қосымша шарттар қарастырылған. Сақтандыру шығындарын Halyk Bank өз қаражаты есебінен өтейді. Ал жалақысын Halyk картасына алатын қызметкерлер ай сайынғы төлемдерді автоматты түрде өтей алады.

Ипотеканы несиені қайта қарау шарттары туралы толығырақ ақпаратты Halyk Bank-тің halykbank.kz ресми сайтынан білуге болады.

*Асқар туралы мысал шартты түрде алынған. Нақты пайыздық мөлшерлеме, ай сайынғы төлем және үнемделетін қаражат көлемі әр клиентке жеке есептеледі. Несиені қайта қарауға байланысты қосымша шығындар да ескерілуі керек.

Қазақстанда жүздеген ата-ананы алдаған білім беру орталығының басшысы сотталды. Айыпталушы Жақып Халықбердиевтің әрекетінен 386 адам зардап шегіп, жалпы шығын 600 миллион теңгеге жуықтаған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Бір жыл бұрын Қазақстанның бірнеше қаласында оқушыларды жоғары оқу орындарына түсуге дайындайтын Gasyr Foundation School білім беру орталығына қатысты дау шыққан еді. Орталықтағы оқу ақысы арзан болмаған: 1,5–2 миллион теңге аралығында. Есесіне ата-аналарға балаларының жоғары оқу орнына грантқа түсетініне кепілдік берілген.

Баласының болашағына сенген жүздеген ата-ана орталыққа ақша салған. Бірі қарыз алса, енді бірі несие рәсімдеген. Олар балаларының жоғары білімді тегін алатынына үміттенген.

Жобаны ұйымдастырушы Түркістан облысының тумасы Жақып Халықбердиев болған.

Алайда кейін орталықтың жұмысы нашарлай бастаған. Мұғалімдерге бірнеше ай бойы жалақы төленбеген соң, қызметкерлері жиі ауысқан. Соның салдарынан оқушылардың білім деңгейі де өспеген. Ал былтыр күзде орталықтар бірінен соң бірі жабыла бастаған.

Ақшасынан айырылған жүздеген клиент құқық қорғау органдарына шағымданды. Осыдан кейін білім беру бизнесінің иесі ұсталды.

Жасанды интеллект агентінің есебіне сүйенсек, полицияға 386 адам арыз жазған. Осылайша, жалпы шығын көлемі 600 миллион теңгеге жуық екені анықталған. 

Сондықтан кәсіпкердің әрекеті Қылмыстық кодекстің 190-бабының 4-бөлігі бойынша (Аса ірі мөлшерде жасалған алаяқтық) сараланған. Бұл бап бойынша 5 жылдан 10 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылған.

Судья Ернар Қасымбеков айыптау бабын жеңілдетіп, Халықбердиевті бірнеше рет жасалған алаяқтық үшін кінәлі деп таныды. Бұл — Қылмыстық кодекстің 190-бабы 3-бөлігінің 4-тармағы (Бірнеше рет жасалған алаяқтық).

Кәсіпкерге рақымшылық ескеріле отырып, 3,5 жылға бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалды. Ол тергеу изоляторында 10 айдан астам уақыт өткізгендіктен, енді түрмеде екі жылдай ғана отыруы мүмкін.

Адамдарды алдауға көмектескен Қаракөз Аябекова 2 жыл 8 айға бас бостандығынан айырылды. Алайда оған қатысты жазаны өтеу төрт жылға кейінге қалдырылды.

Ал Халықбердиевтен кейін орталықтарды басқарған Салтанат Ермахановаға төрт жылға бас бостандығын шектеу жазасы тағайындалды. Сот үкімі әлі заңды күшіне енген жоқ.

Айта кетейік, бұған дейін мыңға жуық ата-ана Tesla Education білім беру орталығын алаяқтық жасады деп айыптағаны туралы жазған едік. Себебі компания олардың балаларын оқытамыз деп миллиондаған ақша алып, келісімшартты бұзғаннан кейін қаржысын қайтармаған. Олардың айтуынша, зардап шеккен адамдар саны 1000-ға жуық.

Microsoft компаниясы шамамен 60 мың қызметкеріне өтемақы төленетін ерікті жұмыстан шығу бағдарламасын ұсынды. Бағдарлама компания қызметкерлерінің төрттен бірінен астамын қамтиды. Бұл шара мәжбүрлі жұмыстан қысқартудың жаңа кезеңін өткізбей-ақ, шығындарды азайтуға жағдай жасайды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Microsoft компаниясы қызметкерлеріне өтемақы алып, өз еркімен жұмыстан кету мүмкіндігін ұсынды. Бұл шешім компанияның жасанды интеллект инфрақұрылымына қомақты қаржы құйып, биыл қызметкерлер санын қысқартуымен тұспа-тұс келді.

Business Insider мәліметінше, бағдарлама АҚШ, Канада, Үндістан және Ұлыбританиядағы компанияның белгілі бір бөлімшелерінің қызметкерлеріне арналған. Ол ішкі жіктеу бойынша 70-деңгейдегі және одан төмен лауазымдарды қамтиды. Олардың қатарында жоғары басшылықтың кейбір өкілдері де бар.

Алайда бағдарламаға компанияның барлық қызметкері қатыса алмайды. Мәселен, сату бөлімдері, кейбір инженерлік командалар мен корпоративтік қызметтер бұл бастамаға қосылмаған.

26 қазанда қызметкерлерге жолданған хатта Microsoft компаниясының кадрлар жөніндегі директоры Эми Коулман бағдарламаның мақсаты қызметкерлерге өздерінің алдағы мансап жолын таңдауға көбірек мүмкіндік беру екенін түсіндірді.

Өтемақы мөлшері Microsoft компаниясында бұрыннан қолданылып келе жатқан талаптарға сәйкес белгіленеді. Бұған дейін АҚШ-тағы осындай бағдарламаларға қатысқан қызметкерлерге кемінде 60 күндік негізгі жалақы төленген. Ал кейбір қызметкерлердің өтемақысы еңбек өтілі мен атқарған қызметіне қарай 39 апталық жалақы мөлшеріне дейін жеткен.

Бағдарламаға қатыса алатын қызметкерлерге барлық шарттар электрондық пошта арқылы жіберіледі. Олар жұмыстан өз еркімен кету туралы шешімді желтоқсанның басына дейін қабылдауы керек. Компания қызметкерлердің жұмыстан шығу рәсімін жыл соңына дейін аяқтауды жоспарлап отыр.

Бұған дейін Microsoft үшінші жыл қатарынан әлемдегі ең үздік жұмыс беруші атанғаны туралы жазған едік. Forbes пен Statista-ның World’s Best Employers 2026 рейтингінде екінші орынға Delta Air Lines, ал үздік үштікке Shopify кірді.

Мюнхендік “Бавария” клубы мен Англия құрамасының шабуылшысы Харри Кейн “Алтын доп” иегері атанды. Атаулы марапат маусымның үздік футболшысына беріледі. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Кейн “Алтын допты” алғаш рет жеңіп алды

Марапаттау рәсімі 26 қазан күні Лондондағы “Палладиум” театрында өтті. Сыйлықты әлемнің екі дүркін чемпионы әрі “Алтын доптың” екі дүркін иегері, бразилиялық Роналдо табыстады. Харри Кейн бұл марапатқа алғаш рет қол жеткізді.

Кейн 2025-2026 жылы маусымда “Бавария” сапында Суперкубок пен Германия кубогын жеңіп алып, Бундеслига чемпионы атанды. Сонымен қатар Англия құрамасымен бірге 2026 жылы әлем чемпионатында қола жүлдеге ие болды.

2025 жылдың тамызынан 2026 жылдың шілдесіне дейінгі аралықта ол клубы мен ұлттық құрама сапында 65 матч өткізіп, 73 гол соқты.

Дауыс беру қорытындысы бойынша екінші орынды Мадридтің “Реал” клубы мен Франция құрамасының шабуылшысы Килиан Мбаппе иеленді. Ал үздік үштікті “Барселона” мен Испания құрамасының шабуылшысы Ламин Ямаль түйіндеді.

Публикация от Harry Kane (@harrykane)

Харри Кейннің тарихи жетістігі

Кейн соңғы 25 жылда “Алтын допты” жеңіп алған алғашқы ағылшын футболшысы атанды. Бұған дейін бұл сыйлықты 2001 жылы Майкл Оуэн иеленген. Осылайша, Кейн тарихта “Алтын допқа” қол жеткізген бесінші ағылшын ойыншысы болды. Оған дейін марапат Стэнли Мэттьюзге, Бобби Чарльтонға және Кевин Киганға бұйырған.

Сонымен қатар Кейн соңғы 30 жылда “Алтын допты” жеңіп алған Германия Бундеслигасының алғашқы ойыншысы болды. Бұған дейін бұл марапатты 1996 жылы Дортмундтың “Боруссиясы” сапында өнер көрсеткен Германия құрамасының қорғаушысы Маттиас Заммер алған еді.

Кейн — соңғы 45 жылда “Алтын допқа” ие болған “Баварияның” алғашқы футболшысы. Мюнхендік клуб ойыншылары бұл сыйлықты соңғы рет 1981 жылы жеңіп алған. Сол жылы марапат Карл-Хайнц Руммениггеге бұйырды. Бұған дейін “Бавария” сапындағы Герд Мюллер 1970 жылы, ал Франц Беккенбауэр 1972 және 1976 жылдары “Алтын доп” иегері атанған.

Публикация от Harry Kane (@harrykane)

“Алтын доп” тарихындағы ерекше рәсім

Биыл футболдағы ең беделді жеке марапат алғаш рет Франциядан тыс жерде табысталды. Ұйымдастырушылардың Лондонды таңдауының себебі де бар: 1956 жылы “Алтын доптың” тұңғыш иегері атанған Стэнли Мэттьюз — ағылшын футболшысы.

“Алтын доп” сыйлығын France Football журналы жыл сайын үздік футболшыға табыстайды.

Айта кетейік, өткен жылы бұл марапат Париждің “Пари Сен-Жермен” клубы мен Франция құрамасының шабуылшысы Усман Дембелеге бұйырған.

"Қазгидрометтің” болжамына сәйкес, 27, 28 және 29 қазанда Қазақстанның басым бөлігінде жауын-шашын жаумайды, салыстырмалы түрде ауа райы жылы болады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Астана мен Алматыда жауын-шашын күтілмейді.Күндіз ауа температурасы Астанада ауа температурасы +10°C-қа, Алматыда +14°C-қа дейін көтеріледі. Түнде елдің барлық дерлік өңірінде ауа температурасы нөлден төмендейді. Ал күндіз солтүстік пен шығыста ауа райы +5°C…+10°C-қа дейін жылынады. Республиканың батысында +15°C…+20°C, оңтүстігінде +12°C…+17°C жылы болады.

27 қазанда Астанада ауа райы бұлтты, құбылмалы болады, бірақ жауын-шашын болмайды. Түнде және таңертең тұман түсуі мүмкін. Солтүстік бағыттан соғатын желдің жылдамдығы секундына 2-7 метр болады. Ауа температурасы түнде -1…-3°C, күндіз +8…+10°C болады.

28 қазанда да құбылмалы бұлтты ауа райы сақталады, жауын-шашын болмайды деген болжам бар. Түнде және таңертең тұман түсуі мүмкін. Батыстан, солтүстік-батыстан соғатын желдің жылдамдығы секундына 3-8 метр болады. Ауа температурасы түнде -1…-3°C, күндіз +8…+10°C болады.

29 қазанда да құбылмалы бұлтты ауа райы сақталып, жауын-шашын болжанбайды. Батыстан, солтүстік-батыстан соғатын желдің жылдамдығы секундына 5-10 метрге жетеді. Ауа температурасы түнде -1…-3°C, күндіз +6…+8°C болады.

27 қазанда Алматыда ауа райы құбылмалы бұлтты болғанымен, жауын-шашын болмайды. Солтүстік-шығыстан соғатын желдің жылдамдығы секундына 3-8 метрге жетеді. Түнде 1…3°C-қа дейін үсік жүреді, күндіз ауа температурасы +11…+13°C-қа дейін көтеріледі.

28 және 29 қазанда құбылмалы бұлтты ауа райы сақталып, жауын-шашын болмайды. Солтүстік-шығыстан соғатын желдің жылдамдығы секундына 3-8 метр болады. Ауа температурасы түнде 0…+2°C, күндіз +12…+14°C болады.

Бұған дейін Шығыс Қазақстан облысының Риддер қаласында екінші күн қатарынан қар жауып, көшелерді қар басқаны туралы жазған едік. Ал Күршім ауданында қар құрсауында қалған жеті адамды құтқарушылар эвакуациялады.

Қазақстан мектептерінде күзгі демалыс кезінде оқушылардың бос уақытын тиімді өткізуіне арналған іс-шаралар ұйымдастырылмақ. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Оқушылар 26 қазан мен 1 қараша аралығында демалады. Мектептерде сабақ 2 қарашада қайта басталады.

Оқу-ағарту министрлігінің мәліметінше, мектептер балалардың демалысын мазмұнды өткізуге бағытталған түрлі іс-шаралар ұсына алады. Оларға қатысу не қатыспау оқушының өз еркінде. Сонымен қатар оқушылардың қызығушылығы мен отбасыларының жоспары ескерілуі тиіс.

Мектеп әкімшілігі демалыс кезіндегі іс-шараларды өткізуге және балалардың қауіпсіздігіне жауапты адамдарды алдын ала белгілейді.

Оқушылардың қатысуы ата-аналармен келісіледі. Ал мектептен тыс жерде өтетін іс-шаралар кезінде балаларға жауапты ересектердің еріп жүруі қамтамасыз етілуі қажет.

Сондай-ақ Оқу-ағарту министрлігі ата-аналарды балаларға үйде, көшеде және интернетте қауіпсіздік ережелерін сақтаудың маңызын түсіндіруге шақырды.

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстанда оқушыларға амандасу ережелері үйретілетіні туралы жазған едік.

Қызылорда тұрғыны бауырын бір топ адам соққыға жығып, өлтіргенін мәлімдеді. Оның айтуынша, оқиғаға 12 адам қатысқан болуы мүмкін, алайда әзірге үш күдікті ғана ұсталған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Анастасия есімді Threads қолданушысы жазба жариялап, отбасында болған қайғылы оқиға туралы айтып берді. Оның сөзінше, бауырын бір топ адам асқан қатыгездікпен өлтірген. Марқұмның отбасына жеткен ақпарат бойынша, оған 12 адам шабуыл жасаған. Жәбірленушіні бірнеше адам жабылып ұрып, жүрек тұсынан соққы тиген көрінеді.

Алайда Анастасияның мәліметінше, қазір үш күдікті ғана ұсталған. Оның айтуынша, тергеу барысында марқұмды тек үш адам ұрған деген нұсқа қарастырылып жатыр. Алайда куәгерлер шабуылға 12 адам қатысқанын айтқан.

Бұл ақпаратты Қызылорда облысының полиция департаменті растады.

Полицияның мәліметінше, Қызылорда қаласының тұрғынын өлтіру дерегі бойынша қылмыстық іс қозғалған. Қазір үш күдікті ұсталып, уақытша ұстау изоляторына қамалған.

Полиция өкілдері тергеу барысының департамент басшылығының ерекше бақылауында екенін атап өтті. 

Еске салсақ, бұған дейін Қызылордада 14 жастағы жасөспірім қатарласының қолынан қаза тапқаны туралы жазған едік. 

Публикация от Qyzylorda PD (@kzo_pd)

"Қайрат" футбол клубының бас бапкері Рафаэль Уразбахтин өз еркімен қызметінен кетті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Рафаэль Уразбахтин клуб басшылығына өз еркімен қызметінен кету туралы өтініш берген. Клуб басшылығы оның шешімін қабылдап, өтінішін қанағаттандырды.

Бас бапкердің міндетін бұған дейін "Қайрат-Жастарды" басқарған Жора Арутюнян атқарады. Оның жетекшілігімен команда "Алтайға" қарсы алдағы матчқа дайындалмақ.

"Қайрат" футбол клубы Рафаэль Уразбахтинге атқарған жұмысы, кәсібилігі, клуб тарихына қосқан үлесі үшін алғыс айтты. 

Еске салсақ, бұған дейін "Ордабасы" футбол клубы мерзімінен бұрын Қазақстан чемпионы атанғаны туралы жазған едік.

25 қазанда Ақтөбедегі Орталық стадионда өткен "Ақтөбе" мен "Қайрат" футбол клубтары арасындағы кездесу 2:2 есебімен аяқталды.

Бұл нәтиже алматылық клубты чемпиондық мүмкіндігінен айырды. Маусымның аяқталуына бір тур қалғанда "Қайраттың" еншісінде 64 ұпай болса, "Ордабасы" 68 ұпай жинаған. Осылайша, шымкенттік команда ең жақын қарсыласынан ұпай саны бойынша озып, чемпиондық атақты мерзімінен бұрын қамтамасыз етті.

Атыраудағы сауда ойын-сауық орталығында жігіт әйелдер дәретханасына кіріп, әйелдерді аңдыды деген күдікке ілінді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Оқиға ойын-сауық орталығының дәретханасында болған. Әйелдердің бірі басын көтергенде, көрші кабинаның үстінен сығалап тұрған жігітті байқап қалып, бірден шу шығарған.

Алайда жас жігіт әйелдер дәретханасында не үшін жүргенін түсіндірудің орнына, кабинаның ішінен есікті жауып алған. Әйелдердің айқайын естіген басқа келушілер де жиналып, одан сыртқа шығуын талап еткен. Бірақ жігіт есікті ашпай қойған.

Ақыры күзет қызметкерін шақыруға тура келген. Ол жігітті кабинадан шығарып, дәліз арқылы алып өткен. Осы кезде жиналған әйелдер оған наразылық білдірген.

Оқиға куәгерлерінің айтуынша, жігіт әйелдерді жасырын бақылап қана қоймай, телефонға да түсірген. Келушілердің бірі оның телефонынан дәретханада түсірілген фотосуреттерді көргенін мәлімдеген. Ал жігіт тағылған айыптарды мойындамай, дәлел көрсетуді талап еткен.

Атырау облысының полиция департаменті жас жігіттің ұсталып, қамалғанын хабарлады. Оған ұсақ бұзақылық жасады деген айып тағылған.

Еске салсақ, бұған дейін Астанада әйелді аңдып, бөксесін ұстаған ер адам 10 тәулікке қамалғаны туралы жазған едік. 

Орталық сайлау комиссиясы (ОСК) мәслихат депутаттығына кандидаттардың сайлау науқаны кезінде жұмсайтын шығындарының мөлшерін белгіледі. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Тиісті қаулыларға ОСК төрағасы Нұрлан Әбдіров қол қойды.

Республикалық бюджет қаражаты есебінен Астана, облыстар мен республикалық маңызы бар қалалардың мәслихаттары депутаттығына кандидаттардың шығындары мынадай мөлшерде өтеледі:

• теледидар мен радиода сайлауалды бағдарламасын таныстыру және мерзімді баспасөз немесе желілік басылымдарда екі мақала жариялау – 410 мың теңге;
• жария сайлауалды іс-шараларын өткізу және үгіт материалдарын шығару – 180 мың теңге;
• көлік шығындары – 110 мың теңге.

Қалалық мәслихаттар депутаттығына үміткерлердің шығындарына бөлінетін қаржы:

• Теледидар, радиода сөз сөйлеуге және екі мақала жариялауға – 400 мың теңге;
• Үгіт пен іс-шараларға – 170 мың теңге;
• Жол шығындарына – 80 мың теңге.

Аудандық мәслихаттар депутаттығына кандидаттарға:

• Теледидар, радиода сөз сөйлеуге және екі мақала жариялауға – 290 мың теңге;
• Үгіт пен іс-шараларға – 130 мың теңге;
• Жол шығындарына – 80 мың теңге.

Айта кетейік, Үгіт-насихат жұмыстары 1 қараша сағат 18:00-де басталып, 28 қараша сағат 00:00-де аяқталады. Ал 28 қараша – тыныштық күні. Сайлау учаскелерінде дауыс беру сағат 07:00-ден 20:00-ге дейін өтеді.

Еске салсақ, 12 қазанда мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев қазіргі мәслихаттардың өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтату туралы жарлыққа қол қойған еді. Барлық деңгейдегі мәслихат депутаттарының кезектен тыс сайлауы 2026 жылғы 29 қарашаға белгіленді. 

Ыстамбұлда 26 жастағы қазақстандық қыздың мәйіті табылды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Түркиялық БАҚ-та жарияланған ақпараттарға сүйенсек, марқұм 26 жастағы Қазақстан азаматы Айсұлу Бекмаханова. Алдын ала мәлімет бойынша, ол өзі тұрған ғимараттың алтыншы қабатындағы балконнан көрші үйдің шатырына өтпек болған. Алайда ол екі ғимараттың арасындағы қуысқа құлап, жерасты қабатына түсіп кеткен.

Қыз оқиға орнында көз жұмған. Оның Түркияға қыркүйек айында туристік визамен келгені белгілі болды.

Оқиға туралы хабар түскен соң, оқиға орнына полиция қызметкерлері мен жедел жәрдем бригадалары жеткен. Марқұмның денесі сот-медициналық сараптама институтының мәйітханасына жеткізілген.

Түркиялық басылымдардың мәліметінше, әйел Түркияға 22 жастағы ресейлік қызбен бірге келген және онымен бірге тұрған. 

Айсұлу құламас бұрын оның шатырда отырғанын көршісі, 22 жастағы ресейлік қыз суретке түсіріп алған. 

Көршісінің айтуынша, ол Айсұлуға шатырда отыру қауіпті екенін ескерткен. Алайда қыз "Мен осында отыра тұрайын, сен ұйықтай бер" деп жауап берген көрінеді. Көршісі осыдан кейін бөлмесіне қайтып кеткенін мәлімдеген.

Сонымен қатар полиция Айсұлудың үйіне қайтар алдында "сүйіктісі" болуы мүмкін 35 жастағы ер адамның жанында болғанын анықтаған. Ер адамның айтуынша, қыз таңғы сағат 07:40 шамасында кеткен.

Прокуратураның шешімімен екеуі де ұсталды. Қыздың өліміне қатысты тергеу жалғасып жатыр.

Қазақстанның Сыртқы істер министрлігі де ақпаратты растады.

Еске салайық, бұған дейін екі қазақстандық қыз Біріккен Араб Әмірліктерінде көз жұмғаны хабарланған еді.

Елімізде Республика күні аталып өтіп жатыр. Бұл еліміздегі тарихи әрі маңызды мереке. Кейбір қазақстандықтар Отанға деген сүйіспеншілігін есімдері арқылы да білдірген. Елімізде Қазақстан, Отан, тіпті Тәуелсіздік есімді азаматтар бар. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, елімізде Қазақстан есімді 28 адам тіркелген.

Отан есімі 128 адамға қойылған. Астана есімді 25 азамат бар. 

Тәуелсіздік есімді де азаматтар бар. Алайда олардың санына қатысты нақты ақпарат көрсетілмеген.

Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросының сарапшысы Жансая Қайранбаеваның айтуынша, Қазақстан есімді азаматтардың басым бөлігі Қарағанды облысында тіркелген.

Қазақстанда Республика күні 25 қазанда атап өтіледі. Бұл мереке 1990 жылы Қазақ КСР-інің мемлекеттік егемендігі туралы декларацияның қабылдануымен байланысты. Құжат елдің дербестігінің негіздерін бекітіп, тәуелсіздікке жету жолындағы маңызды кезең болды.

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстанда "Құрылтай" есімді 10 адам тұратыны туралы жазған едік.

Ақтөбеде TikTok желісінде тікелей эфир кезінде балағат сөздер айтқан ер адам 5 тәулікке қамалды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Ақтөбе облысының полиция департаментінің мәліметінше, ер адам тікелей эфир кезінде балағат сөз айтып, әдепсіз қимылдар көрсеткен.

Полицейлер интернетте балағат сөздер айту, жат мінез-құлық таныту және басқа да құқыққа қайшы әрекеттер қоғамдық орындардағы сияқты жауапкершілікке әкелетінін айтты. 

Еске салсақ, осыған дейін Қазақстандық әйел қызы TikTok-та балағат сөздер айтқаны үшін жауапқа тартылған еді. 

Публикация от Polisia AQTOBE (@polisia_aqtobe)

Қызылордада кәмелетке толмаған жасөспірімнің өліміне қатысты қылмыстық іс тергеліп жатыр. Марқұмның туысының айтуынша, қайғылы оқиғаға 1000 теңгеге байланысты туындаған жанжал себеп болуы мүмкін. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Туыстарының мәліметінше, қайғылы оқиға 2026 жылғы 21 қазанда Қызылорданың орталық алаңында болған. Бұл туралы марқұмның әпкесі Threads әлеуметтік желісінде жазды.

Оның айтуынша, жасөспірім мен 13 жастағы танысының арасында жанжал туындаған. Дауға 1000 теңге себеп болуы мүмкін. Жанжал кезінде қатысушылардың бірі жасөспірімнің кеуде тұсына бұрауыш сұғып алған. Алған жарақаты салдарынан ол оқиға орнында көз жұмған.

Сонымен қатар марқұмның әпкесі бұл оқиғаға бірнеше адамның қатысы болуы мүмкін екенін айтады. 

Айта кетейік, жанжалдың нақты себебі мен оқиғаның мән-жайы әлі ресми түрде расталған жоқ.

Қызылорда облысының полиция департаменті жасөспірімнің өліміне қатысты тергеу жүріп жатқанын хабарлады.

Аталған дерек бойынша “Абайсызда жәбірленушінің өліміне әкеп соққан денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтіру” бабы бойынша қылмыстық іс қозғалған. 

Полицияның мәліметінше, кәмелетке толмаған күдікті облыстық кәмелетке толмағандарды бейімдеу орталығына орналастырылған.

Сонымен қатар тергеу аясында “Кәмелетке толмаған баланы тәрбиелеу жөніндегі міндеттерді орындамау” дерегі бойынша тағы бір қылмыстық іс тіркелген. Полиция бұл іс кімге қатысты қозғалғанын нақтыламады.

Қызылорда облысының полиция департаменті жасөспірімнің өліміне қатысты тергеуді ерекше бақылауға алғанын мәлімдеді.

Қазір құқық қорғау органдары жанжалдың себептерін, оқиғаның қалай өрбігенін және жасөспірімнің өліміне әкеп соққан мән-жайларды анықтап жатыр. Тергеу мүддесіне байланысты әзірге өзге ақпарат жарияланған жоқ.

Еске салсақ, бұған дейін Алматыда бетперде киіп, пышақ ұстаған жасөспірімдер тұрғындарды шошытқаны туралы жазған едік. 

Президент шет мемлекеттер басшыларының Ұлттық мерекемізге орай жолдаған құттықтауларына ризашылығын білдірді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Осы жөнінде мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев X әлеуметтік желісіндегі парақшасында жазды.

Бұған дейін Республика күніне орай шет мемлекеттердің басшылары мен халықаралық ұйымдардың жетекшілері Тоқаевқа құттықтау хаттарын жолдағаны хабарланған еді.

Қазақстандықтарды АҚШ, Ресей, Қытай, Түркия, Өзбекстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Түрікменстан, Әзербайжан, Беларусь, Армения, Франция, БАӘ және басқа да көптеген елдің басшылары ұлттық мерекемен құттықтады.

Еске салсақ, бұған дейін Тоқаев қазақстандықтарды Республика күнімен құттықтап, мемлекеттік ту көтеру рәсіміне қатысқаны туралы жазған едік.

Қостанайда жеңіл көлік пен жолаушылар автобусы соқтығысып, бір адам қаза тапты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Қостанай облыстық полиция департаменті Volkswagen Passat автокөлігі мен маршруттық автобус қатысқан жол-көлік оқиғасы бойынша сотқа дейінгі тергеу басталғанын хабарлады. Сонымен қатар полиция патрульдік көлік ішінен түсірілген видеоны да жариялады. 

Полицияның мәліметінше, 25 қазан күні кешкі уақытта Passat көлігінің жүргізушісі жол қозғалысы ережелерін бұзып, полицияның тоқтау туралы талабына бағынбай, қозғалысын жалғастырған.

Артынан ол бағдаршамның қызыл түсіне өтіп кетіп, автобуспен соқтығысқан.

Жол апаты салдарынан жүргізуші ер адам көз жұмды, ал көлікте болған жолаушы ауруханаға жеткізілген. 

Автобуста 55 адам болған. Екі жолаушыға оқиға орнында медициналық көмек көрсетілді.

Еске салсақ, бұған дейін Жетісу облысында жол апатынан екі адам қаза тауып, он адам ауруханаға түскені туралы жазған едік.

Жақында Астанада құрылыс алаңында мұнаралы кран құлап, үш баланы жалғыз тәрбиелеп отырған әйел бір аяғынан айырылды. Әйелдің айтуынша, жұмыс беруші оған үш айлық жалақы көлемінде өтемақы төлеуге уәде берген. Бұл оқиға көпшіліктің назарын аударып, әлеуметтік желіде талқыланған еді. Ал жалпы жұмыста ауыр жарақат алған адамға қандай көмек көрсетілуі керек? Денсаулығына келген зиян мен жоғалтқан табысы қалай өтеледі? Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі еңбек заңнамасы жөніндегі заңгер Әділет Тұралықтан сұрап білді.

Еске салайық, 31 тамызда Астанада құрылыс алаңында мұнаралы кранды бөлшектеп жатқанда қайғылы жағдай болды. Кран құлап, бір жұмысшы сол жерде қаза тапты. Ал кран машинисі Ақмарал Қарабалиева биіктен құлап, ауыр жарақат алды. Дәрігерлер оның оң аяғын кесуге мәжбүр болған.

Ақмаралдың айтуынша, жұмыс беруші оған мүгедектер арбасын алып беріп, үш айлық жалақы көлемінде өтемақы төлеуге уәде еткен. Бірақ әйел мұндай көмектің жеткіліксіз екенін айтып, тұрақты қаржылай қолдау сұраған. Өйткені ол енді бұрынғы жұмысына орала алмайды. Оның үстіне, үш баланы жалғыз асырап отырған әйелдің баспанаға алған несиесі де бар. Бұл оқиғаға байланысты арнайы тергеу басталған. Еңбек инспекциясы өкілінің сол кездегі мәліметінше, Ақмаралдың еңбек шарты да, сақтандыруы да болған. Тергеу біткеннен кейін құжаттар сақтандыру компаниясына жіберілуге тиіс еді.

Жұмыста жарақат алсаңыз, алдымен не істеу керек?

Айталық, сіз жұмыста ауыр зат көтеріп, беліңізді ауыртып алдыңыз. Басында мән бермей, жұмысыңызды жалғастырдыңыз. Бірақ бірнеше күннен кейін ауырсыну күшейіп, дәрігерге баруға тура келді. Осындайда жарақатты дәл жұмыста алғаныңызды қалай дәлелдейсіз?

Әділет Тұралықтың айтуынша, ең алдымен болған жағдайды басшылыққа хабарлау қажет. Жарақат жеңіл көрінген күннің өзінде оны жасырып қалмаған дұрыс.

"Жұмыста жарақат алған адам алдымен өзінің тікелей басшысына, бөлім жетекшісіне немесе кәсіпорын директорына айтуы керек. Егер ауыр жағдай болса, еңбек инспекторлары арнайы тексеруге қатысады. Мен еңбек инспекторы болып жүргенде адамдар ауыр жарақат алған немесе қаза тапқан оқиғаларды тергедім. Біз оқиға орнына барып, адамның қай жерде жұмыс істегенін, сол кезде қандай жұмыс атқарғанын анықтайтынбыз. Содан кейін жарақаттың қалай болғанын, оған не себеп болғанын тексереміз", – деді заңгер.

Заң бойынша жұмыс беруші жарақат алған адамға алғашқы көмек көрсетіп, қажет болса ауруханаға жеткізуі керек. Сонымен қатар оқиғаның қалай болғанын анықтау үшін тиісті шаралар қабылдауға міндетті. Ал қызметкер дәрігерге барғанда жарақатты қай жерде, қалай алғанын жасырмай айтуы қажет. Өйткені ауруханада жазылған алғашқы мәліметтер кейін оның құқығын қорғауға көмектесуі мүмкін.

Сондай-ақ оқиғаны көрген әріптестерінің телефон нөмірлерін, басшымен жазысқан хабарламаларды, дәрігер берген анықтамаларды және басқа да дәлелдерді сақтап қойған жөн.

"Жарақатты үйде алдым деп айт": Мұндай ұсынысқа келісуге бола ма?

Кейде қызметкер жұмыста жарақат алғанда басшысы оны ауруханаға жеткізіп, емделуіне ақша беретінін айтады. Бірақ бір шарты бар. Дәрігерге жарақатты жұмыста емес, үйде алғанын айту керек. Әділет Тұралық мұндай жағдайлардың тәжірибеде кездесетінін жеткізді.

"Кейбір жұмыс берушілер жарақатты жасырудың түрлі жолын іздейді. Мысалы, қызметкерді өз көлігімен ауруханаға апарып, дәрігерге жарақатты үйде алдым деп айтқызады. Одан кейін өзара келіскен мөлшерде ақша береді. Сөйтіп, жұмыста болған оқиға ресми тексерілмей қалады. Ал адамның денсаулығы бірнеше жылдан кейін нашарласа, жарақатты жұмыста алғанын дәлелдеу қиындайды. Өйткені сол кезде ешқандай тексеру жүргізілмеген, оқиғаның қалай болғаны құжатқа түспеген", – деді заңгер.

Мысалы, жұмысшы аяғын жарақаттап, ауруханада үйде құлағанын айтты делік. Біраз уақыт емделгеннен кейін жұмысына қайта оралады. Бірақ бірнеше жылдан соң аяғы сыр беріп, жұмыс істеуі қиындайды. Осындайда дәрігердің алғашқы құжатында жарақатты үйде алғаны жазылып тұрса, оның жұмыста болғанын дәлелдеуге қосымша айғақтар қажет болады. Сондықтан басшыңыз емделуге ақша берсе де, болған жағдайды жасырмаған дұрыс, – дейді маман.

Қомақты ақша беріп, қолхат жаздырса ше?

Жұмыста ауыр жарақат алған адамға басшысы қомақты сома ұсынып, "ешқандай талабым жоқ" деген қолхат жазуды сұрауы мүмкін. Қызметкер сол сәтте емделуге ақша қажет болғандықтан келісіп те қалады. Бірақ біраз уақыт өткен соң тағы ота жасату, дәрі-дәрмек алу немесе бірнеше ай бойы оңалтудан өту қажет болуы ықтимал. Ал басында берілген ақша бұл шығындардың бәріне жетпеуі мүмкін.

Заңгердің айтуынша, сондықтан жұмыс беруші ақша бергенімен, жұмыста болған оқиғаны ресми тексеру бәрібір жүргізілуі керек.

"Қызметкер ақша алып, ешқандай талабым жоқ деп жазса да, жұмыста болған жазатайым оқиға тергелуге тиіс. Өйткені алдымен оның қалай және неліктен болғанын анықтау керек. Бұл тек жарақат алған адамның мәселесін шешу үшін жасалмайды. Осындай жағдай басқа қызметкерлердің басына түспеуі үшін де қажет. Сондықтан жұмыс беруші мен қызметкердің ақшаға келісуі ресми тексерудің орнына жүрмейді", – деді Әділет Тұралық.

Бірнеше жылдан кейін денсаулығыңыз нашарласа ше?

Жұмыста жарақат алған адамның бәрі бірден еңбекке жарамсыз болып қалмайды. Кейбірі емделіп, қайта жұмысқа шығады. Бірақ бірнеше жылдан кейін бұрынғы жарақаты қайта мазалап, жұмыс істеуіне кедергі келтіруі мүмкін. Ал сол кездегі оқиға еш жерде тіркелмесе, кейін оны дәлелдей ала ма?

"Егер адам бірнеше жыл бұрын жарақат алса, оның жұмыста болғанын дәлелдеу қиындайды. Өйткені сол кезде жедел жәрдем шақырылмаған болуы мүмкін. Жұмыс беруші де оқиға туралы хабарламаған, ешқандай тексеру жүргізілмеген жағдайлар кездеседі. Сондықтан мұндай істерді жеке-жеке қарау керек. Қандай дәлелдер көмектесетінін оқиғаның қалай болғанына қарап анықтауға болады", – деді заңгер.

Дегенмен оқиғадан бірнеше жыл өткені үшін ғана оны тексеруге болмайды деген сөз емес. Заң бойынша кезінде хабарланбаған жазатайым оқиғаны да зардап шеккен адамның өтінішімен тексеруге болады. Бірақ бір мәселе бар. Адам бұрын жұмыста жарақат алғанын ғана емес, қазіргі денсаулығының нашарлауы сол жарақаттың салдары екенін де дәрігерлердің қорытындысымен растауы қажет болуы мүмкін.

Еңбек шарты болмаса, өтемақы алуға бола ма?

Мысалы, адам құрылыста бірнеше ай жұмыс істеді. Бірақ басшысы онымен еңбек шартын жасаспаған. Жалақысын қолма-қол беріп отырған. Бір күні жұмысшы жарақат алады. Ал жұмыс беруші оны өз қызметкері ретінде мойындаудан бас тартады. Мұндай жағдайда адам сол жерде жұмыс істегенін қалай дәлелдей алады?

"Егер еңбек шарты болмаса, алдымен адамның шынымен сол кәсіпорында жұмыс істегенін анықтау қажет. Жұмыс беруші оны мойындамаса, сотқа жүгінуге тура келуі мүмкін. Өйткені жарақаттың қалай болғанын тексеру үшін сол адамның қандай жұмыс атқарғанын, кімнің тапсырмасын орындағанын білу керек. Еңбек қатынасы анықталғаннан кейін жазатайым оқиға мәселесін қарауға болады. Сондықтан еңбек шартынсыз жұмыс істейтін адамдарға өз құқығын қорғау қиындауы мүмкін", – деп түсіндірді Әділет Тұралық.

Алайда еңбек шарты жоқ екен деп адамның ешқандай құқығы болмай қалмайды. Еңбек кодексінің 33-бабына сәйкес, жұмыс берушінің кінәсінен еңбек шарты жасалмаса, адам жұмысқа нақты кіріскен күннен бастап қызметкер болып есептеледі. Мұндай жағдайда басшымен  жазысқан хабарламалар, жалақы аударымдары, жұмыс кестесі, жұмыс орнында түскен суреттер және әріптестерінің куәлігі көмектесуі мүмкін.

Жарақат алған адамға қанша ақша төленеді?

Ауыр жарақаттан кейін адам бірнеше апта, бірнеше ай, тіпті ұзақ уақыт жұмыс істей алмауы мүмкін. Ал кейбірі бұрынғы кәсібіне мүлде орала алмайды. Заңгердің айтуынша, мұндай жағдайларда төлемнің екі түрін ажырату керек. Бірі – адам емделіп, уақытша жұмысқа шыға алмаған кезде берілетін ақша. Екіншісі – жарақат салдарынан адамның еңбек ету мүмкіндігі ұзақ уақытқа немесе біржола шектелген жағдайда қарастырылатын төлемдер.

"Егер қызметкер жұмыста жарақат алып, уақытша жұмыс істей алмаса, оған орташа жалақысының 100 %-ы мөлшерінде жәрдемақы төленуі тиіс. Мысалы, дәрігер бір ай емделу керек десе, сол уақытқа тиісті ақша есептеледі. Бұдан бөлек, емделуге кеткен шығындарды өтеу мәселесі де қаралуы мүмкін. Ал жарақат ауыр болып, адам бұрынғыдай жұмыс істей алмай қалса, төлемдердің тәртібі өзгереді. Сондықтан дәрігерлердің қорытындысы мен болған оқиға туралы ресми құжаттар өте маңызды", – деді Әділет Тұралық.

Ал егер адам кәсіби еңбекке қабілетінің 30–100%-ынан айырылса, заңда көрсетілген талаптарға сай сақтандыру компаниясы жоғалтқан табысын өтеуі керек. Дегенмен бұл көрсеткіш 5–29% болса, төлемге жұмыс беруші жауап береді. Мұндай төлемдер белгілі бір мерзімге, зейнет жасына дейін тағайындалуы мүмкін. Сонымен бірге дәрігерлер қажет деп тапса және тиісті құжаттар болса, емделуге, оңалтуға немесе қосымша күтімге жұмсалған шығындарды да өтеу мәселесі де бөлек қаралады.

Жұмыс беруші көмектеспесе, қайда шағымдануға болады?

Егер жұмыс беруші жарақатты тіркемесе, болған жағдайды жасыруды сұраса немесе көмек көрсетуден бас тартса, мемлекеттік еңбек инспекциясына жүгінуге болады. Әділет Тұралықтың айтуынша, азаматтар бұл мекемеге барып, өз жағдайын түсіндіріп, тегін кеңес ала алады.

"Қазақстанның барлық өңірінде мемлекеттік еңбек инспекциясының аумақтық бөлімшелері бар. Мысалы, Алматыда жұмыс күндері азаматтарды қабылдайтын кезекші инспектор жұмыс істейді. Ол жерде тегін кеңес береді. Қолда оқиғаға қатысты құжаттар болса, соларды бірге алып барып, өтініш жазуға болады. Егер жұмыс беруші адамды өз қызметкері ретінде мойындамаса, алдымен еңбек қатынасын қалай дәлелдеуге болатынын анықтау керек", – деді заңгер.

Шағымда жарақатты қашан, қай жерде және қалай алғаныңызды, сол кезде қандай жұмыс істегеніңізді және басшылықтың не айтқанын нақты көрсету қажет. Өтінішке дәрігердің анықтамаларын, басшымен жазысқан хабарламаларды, оқиғаға қатысты суреттерді және басқа да дәлелдерді қосуға болады. Егер жұмыс берушімен мәселе шешілмесе, сотқа жүгіну  керек.

Жұмыста алған жарақат адамның денсаулығына ғана емес, табысына, отбасына және алдағы өміріне де әсер етуі мүмкін. Сондықтан болған жағдайды жасырмай, уақытында тіркетіп, дәрігерге қаралған дұрыс. Бұл кейін өз құқығыңызды қорғауға және заң бойынша тиесілі төлемдерді алуға көмектеседі дейді заңгер.

Еске салайық, ақтөбелік дәнекерлеуші өндірістік жарақат алып, мүгедек болып қалғанын жазған едік. Қайғылы жағдай осыдан екі жыл бұрын құрылыс алаңында болған. Содан бері зардап шеккен азамат пен оның туыстары жұмыс берушіден өтемақы ала алмай келеді. Кейін сот жұмыс берушінің кінәсін 100% таныған. Енді зардап шеккен тарап моральдық және материалдық шығын ретінде 32 млн теңге талап етіп отыр.

Астанадағы тұрғын үй кешендерінің бірінде ер адам кішкентай қызға тиісті деген күдікке ілінді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Оқиға туралы Астана тұрғыны Threads әлеуметтік желісінде жазып, бейнебақылау камерасына түсіп қалған күдікті ер адамның бейнесін жариялады.

Әйелдің айтуынша, оқиға "Бағыстан-4" тұрғын үй кешенінің аумағында болған. Әйел өз жазбасында тұрғын үйдегі қауіпсіздік мәселесін де көтерген.

Тұрғынның сөзінше, ғимарат 2025 жылдан бері пайдалануға берілмеген. Сонымен қатар бейнебақылау камералары тек кіреберістерге орнатылған, ал аула мен автотұраққа бөгде адамдар еш кедергісіз кіре алатын көрінеді.

Астана полициясы аталған дерек бойынша қылмыстық кодекстің "он алты жасқа толмаған адамға сексуалдық сипатта тиісу" бабы бойынша қылмыстық іс қозғалғанын хабарлады. 

Құқық қорғау органдары әзірге оқиғаның өзге мән-жайын жариялаған жоқ.

Еске салсақ, бұған дейін Шымкенттегі мектепте 1-сынып оқушысына жыныстық сипаттағы әрекет жасаған мұғалімге жеңіл жаза тағайындалуы мүмкін екені туралы жазған едік.

Көкшетауда жүргізушілер сапасыз жанармайға жаппай шағымданды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Жүргізушілердің айтуынша, көлікке жанармай құйғаннан кейін бірден қозғалтқышы өшіп, жолда тоқтап қалған.

Әлеуметтік желіде жарияланған видеода жүргізушілердің Зеренді тасжолы бағытындағы жанармай құю бекетіне әдеттегідей тоқтап, көліктеріне жанармай құйғаны айтылған. Алайда содан кейін бірқатар көлік істен шыққан.

Оқиғаға қатысты Көкшетау қаласы әкімдігінің кәсіпкерлік және ауыл шаруашылығы бөлімі түсініктеме берді.

Әкімдік мәліметінше, жанармай құю бекетінің басшылығы ұсынған ақпаратқа сәйкес, сапасыз жанармайдан зардап шеккен болуы мүмкін 15 көлік анықталған.

Еске салсақ, бұған дейін премьер-министр Олжас Бектенов қазақстандықтардың жанармай сапасына қатысты шағымдарына жауап берген еді. 

Публикация от Новости. Кокшетау. Казахстан (@region03.kz)

Шымкенттің "Ордабасы" футбол клубы 2026 жылғы Қазақстан Премьер-лигасының чемпионы атанды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

25 қазанда Ақтөбедегі Орталық стадионда өткен "Ақтөбе" мен "Қайрат" футбол клубтары арасындағы кездесу 2:2 есебімен аяқталды.

Бұл нәтиже алматылық клубты чемпиондық мүмкіндігінен айырды. Маусымның аяқталуына бір тур қалғанда "Қайраттың" еншісінде 64 ұпай болса, "Ордабасы" 68 ұпай жинаған. Осылайша, шымкенттік команда ең жақын қарсыласынан ұпай саны бойынша озып, чемпиондық атақты мерзімінен бұрын қамтамасыз етті.

"Ордабасы" клубы Қазақстан чемпионы атағын тарихында екінші рет жеңіп алды. Шымкенттіктер бұған дейін 2023 жылы ел біріншілігінде топ жарған еді.

Алдыңғы екі маусымда Қазақстан Премьер-лигасының чемпионы атанған "Қайрат" бұл жолы титулды "Ордабасыға" берді.

Айта кетейік, келесі жазда Чемпиондар лигасының іріктеу кезеңінде Қазақстан атынан қатысатын жалғыз клуб "Ордабасы" болады.

Шымкенттік команда чемпиондықты 31 қазанда өтетін соңғы турда атап өтпек. Бұл күні "Ордабасы" Павлодарда "Ертіспен" кездеседі.

Еске салсақ, бұған дейін Ақтөбе мен Ордабасы арасындағы матчта плакат ұстаған қыздар жұрттың назарын аударғаны туралы жазған едік. Олар плакатқа “No Shymside”, “No Texas Fans” жазып, қасына Өзбекстан туын қойып қойған. Осы жағдайдан кейін әлеуметтік желіде наразылықтар пайда болды. Артынша Ақтөбе облыстық полиция департаменті жанкүйек қыздар мен ата-аналарына қатысты шара қолданғанын мәлімдеді.

Республика күнінде Атыраудағы Мемлекеттік рәміздер алаңында Мемлекеттік ту көтеру рәсімі өтті. Салтанатты іс-шараға облыс әкімі Болат Ақшолақов, мемлекеттік және құқық қорғау органдарының өкілдері, ардагерлер, жастар мен қала тұрғындары қатысты.

Қазақстан Республикасының Мемлекеттік туы көтеріліп, гимн шырқалған соң облыс әкімі сөз сөйлеп, жұртшылыққа мерекелік тілегін айтты.

Қазақстанның грек-рим күресінен ұлттық құрамасының өкілдері Айдос Сұлтанғали мен Ысхар Құрбаев Астанада өтіп жатқан әлем чемпионатында қола жүлдегер атанды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

60 келіге дейінгі салмақ дәрежесінде өнер көрсететін Айдос Сұлтанғали үшінші орын үшін белдесуде Қытай балуаны Цао Лигоды жеңді. Ол 2024 жылы Парижде өткен Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері, сондай-ақ 2023 жылғы әлем чемпионатының қола жүлдегері.

Айта кетейік, 2025 жылы Сұлтанғали Хорватияның Загреб қаласында өткен әлем чемпионатында топ жарып, Қазақстан тарихындағы грек-рим күресінен алғашқы алтын медальді жеңіп алған еді.

Ұлттық құрамаға тағы бір қола медальді 55 келіге дейінгі салмақта сынға түскен Ысхар Құрбаев әкелді. Ол үшінші орын үшін белдесуде Үндістан балуаны Лалитті мерзімінен бұрын жеңді.

Осылайша, 25 қазандағы жарыс қорытындысы бойынша Қазақстан құрамасының еншісінде грек-рим күресінен әлем чемпионатының екі қола медалі бар.

Офтальмолог Ада Егорова екі жасқа дейінгі балаларға экран алдында отыруға мүлде болмайтынын ескертті. Оның айтуынша, бұл кезеңде баланың көру жүйесі әлі қалыптасып жатады. Сондықтан балаға жалпақ экрандағы бейнеден гөрі әртүрлі қашықтықта орналасқан көлемді заттарға қарауы маңызды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі RT басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Маман балалардың жасына қарай экран алдында өткізетін уақытына қатысты мынадай ұсыныстар берді:

• 2-5 жас: күніне бір сағаттан аспауы керек. Экран уақытын 10-15 минуттық бөліктерге бөлген жөн.
• 6-12 жас: теледидар, компьютер және басқа құрылғыларды қоса алғанда, күніне шамамен екі сағат.
• Жасөспірімдер: нақты шектеу жоқ, бірақ сабаққа қажет уақыттан бөлек, жеке мақсатта экран алдында өткізетін уақытты күніне екі-үш сағатпен шектеген дұрыс.

Егорованың сөзінше, экран алдында күніне бір сағаттан артық отыра бастағанда, жақыннан көргіштік қаупі артуы мүмкін. Әр қосымша сағат бұл қауіпті шамамен 20%-ға арттырады. Дәрігер уақытты қолмен есептеудің қажеті жоқ екенін, қазіргі смартфондарда экран уақытын бақылайтын функция бар екенін атап өтті.

Маманның айтуынша, экранға бір сағат бойы үзіліссіз қарау көзді 20 минуттан үш рет қарағанға қарағанда көбірек шаршатады. Сондықтан әр 20 минут сайын үзіліс жасап, кемінде 20 секунд бойы алыстағы заттарға қараған жөн.

Дәрігер қараңғы бөлмеде экранға қарау, жатып оқу немесе қозғалыстағы көлікте кітап оқу көзді тезірек шаршататынын да ескертті. Сондықтан бөлмеде жарық қосулы болуы керек. Сондай-ақ ұйқыға жатардан бір сағат бұрын гаджеттерді пайдалануды тоқтатқан дұрыс.

Офтальмолог баланы тыныштандыру үшін телефонды жиі бере беру экран уақытын шектеуді қиындататынын айтты. Оның пікірінше, күн сайын экран алдында өткізетін минуттар үшін дауласа бергенше, балаға алдын ала ортақ ережелерді түсіндіріп, сол тәртіпті тұрақты ұстанған тиімді.

Түркістан облысы, Кентау қаласының индустриялық аймағында жаңа зауыт жұмысын бастады. Өндіріс орнының ашылу салтанатына Түркістан облысының әкімі Нұралхан Көшеров қатысып, көпшілікті құттықтады.

"АйдарСтройГрупп" ЖШС-нің  зауытына 1,5 млрд теңге инвестиция тартылған.  Мұнда 30 жаңа жұмыс орны құрылды. Кәсіпорын өнеркәсіпке арналған металл құрылымдары мен металл бұйымдарын өндіруге маманданған. Өндіріс орны жылына 100 дана өнім шығаруға қауқарлы. Жобаны жүзеге асыру үшін Кентау қаласының индустриялық аймағынан "Түркістан" әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациясы арқылы 1,5 гектар жер учаскесі берілген. Қазір құрылыс-монтаж жұмыстары толық аяқталып, негізгі технологиялық жабдықтар орнатылған.

Кәсіпорынды қажетті инфрақұрылыммен қамтамасыз ету бағытында да жұмыстар жүргізілген. Өндіріс орнына электр желісі тартылып, трансформатор орнатылған. Сонымен қатар табиғи газға қосылуға қажетті жұмыстар атқарылған.

Салтанатты рәсімде облыс әкімі кәсіпорынның жұмысымен танысып, өндірістік үдерісті көрді. Жаңа зауыттың іске қосылуы Кентау қаласының өнеркәсіптік әлеуетін нығайтып, өңірде отандық өндірісті дамытуға және халықты тұрақты жұмыспен қамтуға үлес қосады.

Облыс әкімі жұмыс сапарында Кентаудағы индустриалды аймақты аралап, жауаптыларға өндіріс орындарын ашу жұмысын күшейтуді тапсырды. Өңірде өндіріс орындарын ашу жұмысы жалғасады.

Боливияның Санта-Крус қаласында Мартин есімді әтеш сегіз жылдан бері онкологиялық аурухананың алдында иесін күтіп жүр. Бұл туралы Stan.kz ақпара агенттігі adn Noticias басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Мәліметке сүйенсек, әтештің иесі қатерлі ісікке шалдығып, ауруханаға түскен. Алайда ол ауруханада жан тапсырыпты. Содан бері Мартин ғимараттың маңынан кетпей, жергілікті тұрғындардың назарын аударған.

Аурухана қызметкерлері мен маңайда тұратын адамдар құсқа қамқорлық жасауды өз мойнына алған. Олар әтешті тамақтандырып, жағдайын бақылап жүреді. Айтуларынша, Мартин попкорнды жақсы көреді, ал жаңбыр жауса, өзі паналайтын жер іздейді.

Қызметкерлердің сөзінше, әтешті ұстап алу оңай емес. Сондықтан ол аурухана аумағында еркін жүріп-тұрады.

Өскемендегі амфитеатр алаңында Республика күніне арналған салтанатты рәсім өтіп, Қазақстанның көк байрағы биікке көтерілді. Мемлекеттік Әнұранмен ашылған шарада ел егемендігінің тарихи мәні, тәуелсіздікті сақтау мен мемлекеттілікті нығайтудың жауапкершілігі сөз болды. Мерекелік жиынға жиналған жұртшылық ұлттық мерекені ортақ мақтаныш пен елге деген сүйіспеншіліктің белгісіне айналдырды.

Мемлекеттік Ту – ел егемендігінің айғағы, ұлттық бірегейлік пен халықтың асқақ рухының символы. Сондықтан көк байрақтың көкке көтерілген әр сәті тәуелсіздіктің қадірін, азат елдің алдындағы ортақ жауапкершілікті еске салады. Республика күніне орай Өскеменде өткен салтанатты рәсім де осы құндылықтарды ұлықтаған тағылымды шараға айналды.

Мерекелік жиында алдымен Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны орындалды. Әуенмен бірге көк Ту салтанатты түрде көтеріліп, алаңға жиналған жұртшылықтың көңілін толқыныс пен мақтаныш сезімі кернеді.

Шарада Шығыс Қазақстан облысының әкімі Нұрымбет Сақтағанов жерлестерін Республика күнімен құттықтап, бұл мерекенің ел тарихындағы айрықша орнын атап өтті.

Мемлекеттік егемендік туралы декларация Қазақстанның тәуелсіз мемлекет ретінде қалыптасуына негіз болған тарихи құжаттардың бірі саналады. Бұл күннің ұлттық мереке ретінде қайта жаңғыруы да оның елдік сананы нығайтудағы маңызын айқындайды.

Сондай-ақ, облыс әкімі елімізде жүзеге асып жатқан саяси өзгерістерге тоқталды. Оның айтуынша, жаңа Конституцияның қабылдануы, Қазақстан Республикасының Құрылтайы мен Қазақстан Халық Кеңесінің жаңа конституциялық жүйедегі орны мемлекеттілікті дамытуға және халықтың ел ісіне қатысу мүмкіндіктерін кеңейтуге бағытталған маңызды қадамдар саналады.

Нұрымбет Сақтағанов Мемлекеттік Тудың мән-маңызына да ерекше тоқталып, көк байрақтың елдің азаттығы мен ұлттық мақтанышын бейнелейтінін атап өтті.

Құттықтау сөзінің соңында аймақ басшысы ел бірлігі мен ынтымағының маңызын атап өтіп, шығысқазақстандықтарға амандық пен береке тіледі.

Салтанатты рәсімнен кейін мерекелік бағдарлама облыс өнерпаздарының концерттік қойылымдарына ұласты. Патриоттық әндер шырқалып, туған жерге, Отанға деген сүйіспеншілікті дәріптейтін шығармалар орындалды. Амфитеатр алаңына жиналған өскемендіктер мен қала қонақтары мерекелік көңіл-күйді бірге бөлісіп, елге деген ақжарма тілектерін жеткізді.

Өскемен қаласындағы №29 мектептің тарих пәнінің мұғалімі Айдар Әбілмажинов Республика күнінің әрбір қазақстандық үшін орны бөлек екенін айтты.

Ал Өскемен қаласындағы №13 мектептің директоры Бибігүл Абдошева мерекеге орай жұртшылыққа ізгі тілегін арнады.

Бүгінгі Республика күні құтты болсын! Барша халыққа зор денсаулық, таусылмас қайрат, жұмыста табыс тілеймін. Қазақстанымыз мәңгі жасай берсін, тәуелсіздігіміз бекем болсын! Әр отбасына амандық, құт-береке тілеймін”, – деді Бибігүл Абдошева.

Қала тұрғыны Нұржан Бектұров та салтанатты шараға қатысып, барша қазақстандықты ұлттық мерекемен құттықтады. Ол мерекелік жиынға кішкентай сәбиін көтеріп келген.

Мерекелік шараға жиналған өскемендіктер мен қала қонақтары да ортақ тілектерін білдіріп, елдің амандығы мен тәуелсіздіктің баянды болуын тіледі. "Еліміз еңселі, бірлігіміз бекем, егемендігіміз баянды болсын! Көк туымыз көгімізде мәңгі желбіресін! Республика күні құтты болсын!" деген ізгі ниет салтанатты жиынның ортақ үніне айналды.

Республика күні – тарихи жадыны жаңғыртып қана қоймай, бүгінгі ұрпақтың ел болашағы алдындағы жауапкершілігін айқындайтын мереке. Оның мәні мемлекеттік рәміздерді ұлықтаумен шектелмейді. Бұл күн – егемендіктің қадірін түсіну, ұлттық бірлікті бекемдеу және Қазақстанның болашағы үшін ортақ жауапкершілікті сезіну күні. Өскемендегі салтанатты рәсім осы құндылықтарды тағы бір мәрте айшықтап, мерекелік концертпен жалғасуда.

Әлемнің және Қазақстанның бірінші ракеткасы Елена Рыбакина Қытайдың Нинбо қаласында өткен WTA 500 санатындағы турнирдің жеңімпазы атанды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Елена Рыбакина финалда әлемнің 30-ракеткасы, канадалық Лейла Фернандеспен кездесті. Шешуші матчта Рыбакина қарсыласынан айқын басым түсіп, екі сетте 6:2, 6:2 есебімен жеңіске жетті.

Кездесу 1 сағат 17 минутқа созылды. Осы уақыт ішінде қазақстандық теннисші үш эйс жасап, екі қос қателік жіберді және бес брейк-пойнттың төртеуін сәтті пайдаланды.

Рыбакина матчтың басынан бастап ойын тізгінін өз қолына алып, қарсыласының доп беру геймдерінде белсенді әрекет етті. Екі партияда да сенімді ойын көрсеткен Елена Фернандеске есепті теңестіруге мүмкіндік бермеді.

Осылайша, Елена Рыбакина Нинбодағы WTA 500 турнирінде екінші жыл қатарынан чемпион атанып, былтырғы жетістігін қайталады.

Түркістан қаласында Республика күніне арналған Мемлекеттік Ту көтеру рәсімі өтті. Салтанатты іс-шараға Түркістан облысының әкімі Нұралхан Көшеров, жастар, зиялы қауым өкілдері мен қала тұрғындары қатысты.

Мерекелік рәсім Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұранын орындаумен басталды. Көк байрағымыз көкке көтеріліп, елдіктің еңселі нышанына деген құрмет көрсетілді.

Салтанатты жиында облыс әкімі көпшілікті мерейлі мерекемен құттықтап, бұл күннің маңызына тоқталды.

Іс-шара барысында патриоттық әндер шырқалып, мерекенің мазмұны мен маңызын айшықтай түсті. Жиынға қатысушылар тәуелсіздіктің қадірін ұғыну, ұлттық құндылықтарды қастерлеу және ел бірлігін нығайтудың маңызын атап өтті.

Германия мен Еуропалық одақтың (ЕО) басқа да елдері 25 қазан, жексенбіге қараған түні қысқы уақытқа көшті. Сағат тілі бір сағатқа кері жылжытылды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі DW басылымына сілтеме жасап хабарлайды. 

Еуропалық одақ елдерінде жазғы және қысқы уақытқа көшу тәртібі 1996 жылдан бері қолданылады. Наурыздың соңғы жексенбісінде сағат тілі бір сағат алға, ал қазанның соңғы жексенбісінде бір сағат артқа жылжытылады.

2019 жылы Еуропарламент сағат ауыстыру тәжірибесінен бас тартуды қолдаған. Алайда ЕО елдері бұл мәселеге қатысты ортақ шешімге әлі келген жоқ.

ЕО елдеріндегі уақыт белдеулері

Еуропалық одақ аумағында үш уақыт белдеуі бар. Ирландия мен Португалияда Гринвич уақыты қолданылады. Финляндия мен Балтық жағалауы елдерін қоса алғанда, ЕО-ның сегіз мемлекеті Шығыс Еуропа уақытымен жүреді. Ол Гринвич уақытынан екі сағат алда.

Ал Германияны қоса алғанда, одақтың қалған елдерінде Орталық Еуропа уақыты қолданылады. Ол Гринвич уақытынан бір сағат алда.

UFC промоушенінің басшысы Дана Уайт ұйымның Қазақстанда турнир өткізу бойынша жұмысын жалғастырып жатқанын мәлімдеді.

UFC 333 турнирінен кейін өткен баспасөз мәслихатында журналист Уайттан лиганың Қазақстандағы турнирін жанкүйерлер қашан тамашалай алатынын сұрады.

Бұған дейін UFC басшысы Орталық Азияда, соның ішінде Қазақстанда турнир өткізу жоспары бар екенін бірнеше рет айтқан. 2020 жылы промоушен Астанада турнир ұйымдастыруды жоспарлағанымен, пандемияға байланысты бұл жоспар жүзеге аспады.

Қазір UFC-де Қазақстанның бес спортшысы өнер көрсетеді. Олардың қатарында аса жеңіл салмақ дәрежесіндегі рейтингте жетінші орында тұрған Асу Алмабаев, Шавкат Рахмонов, Дияр Нұрғожай, Әліби Ыдырыс және Николай Веретенников бар.

Алматыда "Медеу" биік таулы мұз айдынының алаңында Республика күніне орай Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туын көтеру салтанатты рәсімі өтті.

Іс-шараға қала әкімі Дархан Сатыбалды, қоғам және мәдениет қайраткерлері, Қазақстан Халық Кеңесі мен Қоғамдық кеңес мүшелері, үкіметтік емес және жастар ұйымдарының өкілдері, танымал спортшылар, сондай-ақ қала тұрғындары мен қонақтары қатысты. Салтанатты рәсімге барлығы 1 500-ден астам адам жиналды.

Мемлекеттік Туды көтеру рәсімі әскери үрмелі аспаптар оркестрінің сүйемелдеуімен Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұранын орындаумен жалғасты. Ту тұғырының биіктігі – 40 метр, ал тудың өлшемі – 7х14 метр.

Республика күні қарсаңында Алматы әкімі Дархан Сатыбалды Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың атынан мемлекеттік наградаларды табыстады. Марапатталғандардың қатарында еліміздің әлеуметтік-экономикалық және мәдени дамуына зор үлес қосқан алматылықтар бар.

Сонымен қатар Республика сарайында Республика күніне арналған мерекелік концерт өтті.