Павлодар облысы, Ақсу қаласының маңайында алкогольдік сусынға тойып алған екі әйел төбелесіп, арты өліммен аяқталды. Сотта белгілі болғандай, біреуі екіншісінің анасын балағаттаған. Бұл туралы Stan.kz ақпараттық агенттігі хабарлайды.

Сот мәліметінше, оқиға 17 сәуір күні болған. Екі әйел адам Ақсу қаласының маңайындағы жылу құбырына барып, ащы суға сылқия тойып алған. Сол уақытта біреуі екіншісінің қайтыс болған анасын балағаттаған. Салдарынан төбелес болып, адам қаза болған.

“Жанжал салдарынан П.-да Д.-ны өлтіру ниеті пайда болған. Өзінің қылмыстық ойын жүзеге асыру мақсатында П. Д.-ның бетіне жұдырықпен соққы жасаған. Соққыдан жәбірленуші жерге құлаған. Бұдан кейін ол әйелдің денесіне бірнеше рет аяғымен соққы жасаған. Алған жарақаттарының салдарынан Д. жедел қан жоғалтудан оқиға орнында қайтыс болған”, – деп мәлімдеді Павлодар соты.

Жансыз жатқан денені көргеннен кейін айыпталушы үйіне барып, дизель отынын алып келген. Қылмысын жасыру үшін мәйіттің үстіндегі киімдерді шешіп, денені өртеп жіберген. 

Соттың мәліметінше, айыпталушының қылмысы дәлелденіп, Қылмыстық Кодекстің 99-бабы, 1-бабы бойынша кінәлі деп танып, судья оған қылмыстық-атқару жүйесінің орташа қауіпсіз мекемесінде жазасын өтеу бойынша жаза тағайындалды. Айыпталушы 10 жыл бас бостандығынан айырылды. 

“Жәбірленушінің талап қоюы 5,5 миллион теңгеден астам сомаға қанағаттандырылды”, – деп мәлімдеді Павлодар соты.

Үкім әлі де заңды күшіне енген жоқ.

Еске сала кетейік, Қостанайда 86 жастағы зейнеткерді пышақтап өлтірді деген күдікпен 17 жастағы жасөспірім ұсталды.Қайғылы оқиға тұрғын үйлердің бірінің ауласында болғаны хабарланған еді. 86 жастағы қария орындықта отырған кезде оған пышақпен шабуыл жасалған. 

Түркістан облысында "Заң мен тәртіп" қағидаты аясында "Есірткісіз болашақ" атты нашақорлыққа қарсы форум өтті. Ауқымды іс-шара облыс көлемінде ұйымдастырылған онкүндік профилактикалық жұмыстарының қорытындысына арналды.

Форумға Түркістан облысының әкімі Нұралхан Көшеров, Полиция департаментінің бастығы Арыстанғани Заппаров, Ұлттық қауіпсіздік комитеті Түркістан облысы бойынша департаментінің басшысы Болат Қалмұрзаев, ҚР ІІМ Есірткі қылмысына қарсы іс-қимыл комитетінің төрағасы Абай Жүсіпов, ҚР Құрылтайының депутаты Гүлісхан Нахбаева, Қазақстан Халық Кеңесінің мүшесі, "Qazaqstan Team" республикалық қоғамдық жастар бірлестігінің жетекшісі Олжас Сүлеймен, "Жайдарман" жобасының жетекшісі, "Құрмет" орденінің иегері Есен Елеукен, сондай-ақ прокуратура, сот, полиция және өзге де құзырлы органдардың өкілдері мен жастар қатысты.

Форум қонақтарын полициядағы робот ит арнайы қарсы алды. Дронның көмегімен аумақты бақылау және құқық бұзушылықтарды анықтау мүмкіндіктері көрсетілді. Сонымен қатар қызметтік иттердің көмегімен жасырылған есірткі заттарын табу, арнайы жасақ қызметкерлерінің күдіктіні ұстау кезіндегі тактикалық әдіс-тәсілдері көпшілік назарына ұсынылды. Бұдан кейін қонақтар "Жас сақшы" сыныбы оқушыларының сурет, қолөнер көрмелерімен танысып, полицияның техникалық жабдықтарын, тақырыптық бейнематериалдарын тамашалады.

Форумның ресми бөлімінде облыс әкімі Нұралхан Көшеров есірткіге қарсы күресте мемлекеттік органдар мен қоғам бірігуі керектігін атап өтті. 

Облыс құрылғаннан бері 214 денсаулық сақтау нысаны пайдалануға берілді.

Ал Түркістан облысы Полиция департаментінің бастығы Арыстанғани Заппаров өз сөзінде Мемлекет басшысы айқындаған "Заң мен тәртіп" қағидатының маңыздылығына тоқталып, есірткі қылмысына қарсы күресте полицияның жүйелі жұмысы мен қоғамның бірлескен әрекеті шешуші рөл атқаратынын атап өтті. Сондай-ақ есірткі саудасымен айналысатындарға заң аясында қатаң шара қолданылатынын, ал жастарға дұрыс бағыт-бағдар беріп, қауіпсіз орта қалыптастыру ортақ міндет екенін жеткізді. Ол ұстаздар мен ата-аналарды жасөспірімдердің тәрбиесіне бейжай қарамауға шақырып, жастарды оңай табысқа қызықпай, білім мен адал еңбекке ұмтылуға үндеді. 

Форумның спикерлер алаңында қатысушылар жастардың құқықтық мәдениетін қалыптастыру, саналы таңдау жасау, азаматтық белсенділігін арттыру, бос уақытын тиімді ұйымдастыру және есірткіге қарсы көзқарасты нығайту мәселелерін талқылады. Спикерлер қатарында Гүлісхан Нахбаева, Олжас Сүлеймен, Абай Жүсіпов және Есен Елеукен болды.

Жиын барысында Қазақстан Республикасы Ұлттық ұланының ерлер хоры патриоттық әндер орындады. Форумның қорытынды бөлімінде әнші, "Дарын" мемлекеттік жастар сыйлығының лауреаты Ибрагим Ескендір мен "Алтын домбыра" жас домбырашылар ансамблі өнер көрсетті.

Айта кетейік, онкүндік аясында Түркістан облысының аудан-қалаларында полиция қызметкерлерінің қатысуымен жастармен кездесулер, профилактикалық акциялар мен түсіндіру шаралары ұйымдастырылды.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың есірткімен күресті күшейту жөніндегі тапсырмалары мен Ішкі істер министрі Ержан Сәденовтің талаптарын басшылыққа алған Түркістан облысының полицейлері 2026 жылдың 10 айында 332 құқық бұзушылықты анықтап, заңсыз айналымнан 1 тоннаға жуық есірткі тәркіледі. Сонымен қатар 1360 интернет-ресурс бұғатталып, 2 320 банк картасының айналымына шектеу қойылды, есірткіні жарнамалайтын 515 граффити жазбасы жойылды. Алдын алу бағытында 1300-ге жуық профилактикалық іс-шара өткізіліп, оған 144 мыңнан астам адам қамтылған.

Қазақстанның табиғи жауһарларының бірі – Шарын шатқалы халықаралық рейтингте жоғары бағаға ие болды. Ол әлемнің 46 елінен таңдалған 100 каньонның арасында 17-орынға жайғасып, Қазақстан атынан үздіктер қатарына енген жалғыз нысан болды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

2026 жылғы рейтингке 46 елден 100 каньон мен шатқал енген. Шарын ұлттық паркі олардың арасында 17-орынға тұрақтады. Ол Мексикадағы Basaseachic Canyon Falls шатқалынан кейін, Франциядағы Gorges de Daluis шатқалының алдында орналасқан.

Ал Қазақстандағы табиғи нысандар арасында Шарын шатқалы бірінші орын алды. The Worldworthy 100 рейтингі нысандарды бағалау кезінде туристердің түрлі платформалардағы пікірлері мен бағаларын, халықаралық туристік гидтер мен бұқаралық ақпарат құралдарындағы жарияланымдарды, сондай-ақ ашық және ресми деректерді ескерген.

2026 жылғы рейтингті әзірлеу кезінде жоба авторлары 34,8 миллион пікірді талдаған. Ал Шарын ұлттық паркіне қатысты баға 5 мыңнан астам туристің пікірі мен бағасына негізделген.

Ұйымдастырушылардың айтуынша, нысандар рейтингке өздігінен өтінім бере алмайды және жоғары орын алу үшін ақша төлей алмайды. Рейтинг нысандардың туристер арасындағы танымалдығы мен халықаралық деңгейде мойындалуын көрсетеді. Рейтинг қорытындысы бойынша Worldworthy редакциясы Шарын мемлекеттік ұлттық табиғи паркіне арнайы сертификат жолдаған.

11 қарашада Қазақстанның Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитеті шатқалдың әлемдік үздік 20 нысанның қатарына енгенін хабарлады.

Шарын шатқалы ерекше геологиялық құрылымдарымен, алып жартастарымен және табиғи көріністерімен танымал. Оның ең әйгілі бөліктерінің бірі – биік әрі ерекше пішінді жартастар орналасқан "Қамалдар аңғары". Бұл табиғи нысан Алматы облысындағы танымал туристік бағыттардың бірі саналады.

Еске салайық, бұған дейін Алматы облысының Кеген ауданындағы Шарын шатқалының Қара каньонына 1,5 миллиард теңгеге аспалы шыны көпір салынатыны хабарланған еді. Жобаны "ASK Capital" ЖШС жүзеге асырады. Құрылыс жұмыстары 2025-2026 жылдарға жоспарланған. Жоба аясында құрылыс кезінде 120 уақытша жұмыс орны ашылып, нысан пайдалануға берілген соң 58 адам тұрақты жұмыспен қамтылады деген болжам бар. Көпір толық іске қосылғанда жылына 400-600 мың турист қабылдай алады.

Су ресурстары және ирригация вице-министрі Жандос Сәлімов Орталық коммуникациялар қызметінде өткен брифингте көлік жуу орындарының ауыз суды қалай пайдаланатынына бақылау күшейтілетінін мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды

Оның айтуынша, енді ауыз суды көлік жуу сияқты техникалық мақсаттарға пайдаланатын кәсіпорындар мен жеке кәсіпкерлер суды қайта айналдырып, бірнеше рет пайдалануға мүмкіндік беретін арнайы жүйелер орнатуы тиіс.

"Осыған байланысты министрлік бассейндік су инспекцияларымен және сумен жабдықтау ұйымдарымен бірлесіп, су заңнамасының талаптарын түсіндіру жұмыстарын жүргізіп жатыр. Сонымен қатар еліміздегі барлық көлік жуу орындары туралы мәліметтер нақтыланып, суды қайта пайдалану технологияларын енгізу жұмыстары кеңейтілуде", – деді Жандос Сәлімов.

Вице-министрдің сөзінше, алдағы уақытта мұндай кәсіпорындарға бақылауды күшейту және олардың жауапкершілігін арттыру үшін заңнамаға қосымша өзгерістер енгізу жоспарланып отыр.

Еске салайық, 28 қазанда Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан халқына Жолдауында елдегі су тапшылығы мәселесін көтеріп, көлік жуу орындарында ауыз суды пайдалануды тоқтатуды тапсырған еді.

Қазақстанда автокөліктерді жалған адамдардың атына несиеге рәсімдеп, кейін шетелге шығарып сатқан қылмыстық топтың жолы кесілді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Ішкі істер министрлігі автокөліктерді заңсыз рәсімдеп, шетелге шығарып қайта сатқан қылмыстық топтың әрекетін әшкереледі. Алдын ала мәлімет бойынша, күдіктілер осы схема арқылы Қазақстаннан 56 автокөлікті шетелге шығарған.

Polisia.kz мәліметінше, күдіктілер екінші деңгейлі банктер мен микроқаржы ұйымдары арқылы автокөліктерді жалған адамдардың атына кепілге рәсімдеген. Кейін көліктерді Қазақстаннан тыс жерлерге шығарып, қайта сатқан.

Қылмыстық топтың әрекетіне тосқауыл қою үшін ІІМ еліміздің 10 өңірінде бір мезгілде жедел іс-шаралар жүргізген. Осылайша, 48 адам полицияға жеткізілді.

Олардың ішінде қылмыстық топты ұйымдастырды деген күдікке ілінген алты адам уақытша ұстау изоляторына қамалды. Қазір оқиғаның барлық мән-жайы анықталып, шетелге шығарылған көліктерді іздестіру жұмыстары жүргізіліп жатыр. Тергеу барысы ІІМ бақылауында.

Еске салайық, бұған дейін Маңғыстау облысының тұрғыны екі жыл бойы несиесін уақытылы төлеп, көлігін толық өз атына рәсімдегенімен, ақыры темір тұлпарынан айырылып қалды. Несиесін жапқаннан кейін жеті ай өткенде полиция оның Kia Optima көлігін Ресейде іздеуде тұрғанын айтып, айып тұрағына қойған. Көлік иесі мұндай жағдайға не себеп болғанын түсінбей, енді көлігін қалай қайтаратынын сұрады. Ал заңгер көлігі тәркіленген азамат қандай қадам жасауы керегін түсіндірді.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына арнаған "Жаңа тарихи кезеңдегі Қазақстанның өзекті міндеттері" атты Жолдауын түсіндіру мақсатында республикалық жұмыс тобы Түркістан облысына келді. Республикалық топ құрамында ҚР Құрылтайының депутаты Дихан Қамзабекұлы, Қазақстан Халық Кеңесінің мүшесі Абдулла Исматуллаев, ҚР Ауыл шаруашылығы вице-министрі Назгүл Хатепова және ҚР Су ресурстары және ирригация вице-министрі Талғат Момышев бар. Жұмыс сапары аясында республикалық жұмыс тобы Түркістан қаласындағы бірқатар әлеуметтік және қоғамдық нысандарға барып, азаматтық қоғам өкілдерімен, ғылыми қауымдастықпен, студенттермен, қала тұрғындарымен және денсаулық сақтау саласының қызметкерлерімен кездесу өткізді.

Алғашқы кездесу "Достық үйінде" азаматтық қоғам институттарының өкілдерімен өтті. Жиынға Түркістан облысы әкімінің орынбасары Ертай Алтаев, облыстық қоғамдық даму басқармасының басшысы Жанар Бектаева және облыстық ардагерлер кеңесінің төрағасы Жеңісбек Мәуленқұлов қатысып, облыс аумағында Жолдау аясында атқарылып жатқан жұмыстар туралы баяндады. Басқосуда Жолдауда белгіленген стратегиялық міндеттер, қоғамдық келісім мен жалпыұлттық бірлікті нығайту, жастардың қоғамдық өмірдегі белсенділігін арттыру, ұлттық құндылықтарды дәріптеу мәселелері талқыланды. Кездесуге өңірдегі қоғамдық ұйымдар мен азаматтық қоғам институттарының өкілдері қатысты. Басқосу барысында сөз алған ҚР Құрылтайының депутаты, ғалым Дихан Қамзабекұлы Жолдаудың басым бағыттары тоқталды.

Одан кейін жұмыс тобы Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ-ға барып, оқу ордасының ғылыми қоғамдастығы мен оқытушы-профессорлар құрамымен кездесу өтті. Жиында білім мен ғылымды дамыту, ғылыми әлеуетті арттыру, қоғамдық келісім, аграрлық секторды жаңғырту және су ресурстарын тиімді пайдалану бағыттары сөз болды. Одан кейін жұмысшы топ өкілдері шаһардағы "Ұлы Дала елі" орталығында Халықаралық туризм және меймандостық университетінің студенттерімен кездесті. Кездесу барысында Мемлекет басшысының Жолдауындағы басымдықтар түсіндіріліп, жастардың ел дамуына қосар үлесі, азаматтық жауапкершілік, ұлттық бірлік, ауыл шаруашылығы мен су ресурстарын тиімді басқару мәселелері талқыланады. Студенттер жиын барысында өздерін толғандырған сауалдарын қойып, ұсыныс-пікірлерін білдірді.

АҚШ-тың FDA (Food and Drug Administration) – АҚШ-тың Азық-түлік өнімдері мен дәрі-дәрмектердің сапасын санитарлық бақылау басқармасы) реттеушісі "Оземпик" пен "Мунджаро" өндірушілеріне нұсқаулықта көру қабілетін жоғалту қаупі туралы ескертуді міндеттеді. Жанама әсер сирек болғанымен, зерттеу нәтижелері бойынша ол маңызды деп танылды. Бұл туралы Stan.kz ақпараттық агенттігі хабарлайды.

Сарапшылар бұл деректерді препараттан бас тартуға себеп бола алмайтынын айтады. АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмектерді бақылау басқармасы  нұсқаулыққа сирек кездесетін көз ауруы, дәлірек айтқанда алдыңғы ишемиялық оптикалық нейропатия (NAION) қаупінің жоғарылауы мүмкін екендігі туралы ақпаратты қосуға міндеттеді.

2024 жылы америкалық ғалымдар осындай препараттарды қабылдау кезінде аурудың өршуіне арналған зерттеуді жариялады. Олар 2017-2023 жылдар аралығында бір академиялық орталықтың нейроофтальмология бөлімшесіндегі науқастардың деректерін зерттеді, анамнезінде NAION жоқ 16 мың адамды іріктеді және препаратты қабылдағандар мен қабылдамағандарды салыстырды.

Препараттан кейін екінші типті қант диабетімен ауыратын науқастарда NAION қаупі 4,28 есе, ал артық салмағы немесе семіздігі бар науқастарда 7,64 есе жоғары болғаны анықталды. Алайда FDA бұл зерттеуді қорытынды жасау үшін жеткіліксіз деп санап, өз бағалауын жүргізді. Нәтижесінде америкалық реттеуші бұл байланысты нұсқаулықта ескерту үшін жеткілікті ықтимал деп таныды.

2025 жылдың маусымында Еуропалық дәрі-дәрмек агенттігінің фармакологиялық қадағалау саласындағы бағалау комитеті адамға NAION-ды препаратты дәрілердің өте сирек кездесетін кереғар реакция береді деп, тиісті ақпаратты препараттардың нұсқаулығына енгізуді сұрады.

Еске сала кетейік, Қазақстанда арықтауға арналған "Мунжаро" препараты сатылымға ұсынылып, жекеменшік клиникалар оны егу қызметіне клиент шақырып жатыр. Алайда Фармация комитетінің төрағасы Бауыржан Әлішерұлы аталған дәрінің әзірге сараптама кезеңінде тұрғанын мәлімдеді.

Қарағанды облысында бес жасөспірім мас күйдегі қызды дәрменсіз жағдайын пайдаланып, топ болып зорлағаны үшін сотталды. Олардың әрқайсысы рақымшылыққа байланысты 5 жыл 7 ай 15 күнге бас бостандығынан айырылды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қарағанды облысында бес кәмелетке толмаған жасөспірім қызды топ болып зорлағаны үшін сотталды. Сот олардың әрқайсысына рақымшылық заңын ескере отырып, 5 жыл 7 ай 15 күнге бас бостандығынан айыру жазасын тағайындады. Сондай-ақ жәбірленушіге моральдық зиян ретінде 10 миллион теңге төлеуге міндеттеді.

Оқиға 2025 жылғы 14 ақпанда болған. Сол күні кәмелетке толмаған екі қыз күзетшілерге жасын басқаша айтып, "Инфинити" караоке-клубына кірген. Олар онда үш сағаттан астам уақыт алкоголь ішкен.

Қатты мас болған қыздар үйіне қайтуға қорқып, таныстарының ұсынысымен оның бес жасөспірім танысының пәтеріне барған. Сол жерде сотталушылардың бірі жәбірленушіге химиялық заттың буын иіскеткен. Кейін бес жасөспірім оның дәрменсіз күйін пайдаланып, зорлаған.

Сот бес жасөспірімді кінәлі деп танып, бастапқыда әрқайсысына 7 жыл 6 ай түрме жазасын тағайындады. Алайда 2025 жылғы рақымшылық туралы заңға сәйкес жаза мерзімі қысқартылып, 5 жыл 7 ай 15 күн болып белгіленді.

Бұған қоса, олар екі жыл бойы педагогикалық қызметпен айналысу құқығынан айырылды. Жәбірленушінің 100 миллион теңге көлеміндегі моральдық өтемақы туралы талабы ішінара қанағаттандырылып, сотталушылардан ортақ тәртіппен 10 миллион теңге өндірілетін болды. Сот үкімі әзірге заңды күшіне енген жоқ.

Еске салайық, бұған дейін Қызылорда облысында жаттықтырушы жасөспірім қызды зорлады деген күдікке ілінгені хабарланған еді. Осы іске байланысты жәбірленушінің анасы мен ағасы да тергеуге тартылғаны белгілі болды. Оларға күдіктілерді күштеп алып кетіп, ұрып-соқты деген айып тағылған. Кейін прокуратура істің мән-жайына қатысты жаңа ақпарат жариялады.

Ресей арқылы Еуропаға көмір жеткізу көлемі күрт азайған. Сауда сарапшысы Ернар Серіктің бағалауынша, жыл соңына дейін экспортқа шығарылмай қалуы мүмкін 3,5 миллион тонна көмірдің жалпы құны 400–470 миллион долларға жетеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Сарапшының мәліметінше, Ресей арқылы Балтық порттарына жеткізілген қазақстандық көмір көлемі тамыздағы 1 миллион тоннадан қазанда 30 мың тоннаға дейін азайған. Ал Ресей теміржолы қазан және қараша айларында осы бағыт арқылы көмір тасымалдауға берілген өтінімдердің ешқайсысын мақұлдамаған.

Салыстыру үшін, 2025 жылы Ресей арқылы 11,7 миллион тонна қазақстандық көмір тасымалданған. 2026 жылдың алғашқы жартысында транзит көлемі тағы 20%-ға өскен. Ернар Серіктің пікірінше, Ресейдегі көмір өндірушілердің өнімін Балтық порттары арқылы тасымалдауға бағыттауы шектеуге себеп болуы мүмкін.

Басқа бағыттарда да тасымал қиындаған. Тамань порты арқылы көмір жөнелту тамыз айынан бері тоқтап тұр. Ал Усть-Луга портында қараша айында көмір тасымалдау мүмкіндігі қысқарған. Көмірді тасымалдау құны 2,5 есе өсіп, тоннасына 19,8 долларға жеткен. Каспий арқылы немесе шығысқа қарай бағыттайтын балама жолдар бар, алайда олардың өткізу мүмкіндігі шектеулі әрі логистикасы қымбат.

Айта кетейік, бұған дейін Электр энергетикасы қауымдастығы газ бен көмір қымбаттаса, электр станцияларының тарифін де қайта қарауға мүмкіндік беру керек деп мәлімдеген. Қауымдастық төрағасы Талғат Темірхановтың айтуынша, 2026 жылы кей өңірлерде газ бағасы 65%-ға дейін өскен, ал станциялардың газ жеткізушілер алдындағы берешегі тамызда 71,9 миллиард теңгеге жеткен.

2027 жылғы 1 қаңтардан бастап мемлекет бала бір жарым жасқа толғанға дейін күтіміне байланысты әлеуметтік төлем алатын ата-аналардың зейнетақы жарнасына қосымша ақша аудармайды. Бірақ әлеуметтік төлемнің өзі тоқтамайды: одан ұсталатын міндетті зейнетақы жарнасы жеке шотқа түсе береді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қазір әлеуметтік төлемнің 10%-ы міндетті зейнетақы жарнасы ретінде ұсталады. Бұған қоса, жарна есептелетін бұрынғы табыс пен төлемнен ұсталған жарнаның арасындағы айырманы мемлекет бюджеттен толықтырады. 2027 жылдан бастап осы қосымша төлем тоқтайды. Өзгеріс 2026 жылғы 11 маусымда қабылданған заңда қарастырылған, ал Әлеуметтік кодекстегі бюджет субсидиясына қатысты баптар 2027 жылғы 1 қаңтардан күшін жояды. 

Мысалы, жарна есептелетін орташа табыс 500 мың теңге болса, бала күтіміне берілетін әлеуметтік төлем оның 40%-ына — 200 мың теңгеге тең. Қазір осы төлемнен 20 мың теңге жарна ұсталып, мемлекет тағы 30 мың теңге қосады. Сөйтіп, зейнетақы шотына айына 50 мың теңге түседі. 2027 жылдан бастап бюджеттен берілетін 30 мың теңге тоқтап, шотқа тек төлемнен ұсталған 20 мың теңге аударылады.

Өзгеріс бала күтіміне байланысты әлеуметтік төлем алушыларға қатысты. Жүктілік пен босануға байланысты төлемнің өзі бұл өзгеріске кірмейді. Бала күтімі кезеңі зейнетақы жүйесіне қатысу өтіліне есептеле береді.

Айта кетейік, бұған дейін біз 2027 жылдан бастап әлеуметтік төлемдердің тәртібі өзгеретіні туралы жазған едік.

Осы айдың 10 қарашасынан бастап дәрі-дәрмектерді таңбалау тәртібі өзгерді. Ал 14 қарашадан бастап киім-кешек пен басқа да жеңіл өнеркәсіп өнімдерін таңбалаудың жаңа ережелері күшіне енеді. Жаңа талаптар кәсіпкерлерге қандай міндет жүктейді? Дүкен иелері қосымша құрылғы сатып алуға тиіс пе? Ал ережені бұзғандарға қандай жаза қарастырылған? Бұл сұрақтарға Stan.kz тілшісіне салық заңгері Азамат Көпобаев жауап берді.

Тауарды таңбалау дегеніміз – әр өнімге арнайы цифрлық код беру. Бұл код арқылы тауардың қайда өндірілгенін, елге кім әкелгенін және қай жерде сатылғанын бақылауға болады. Мысалы, сатып алушы дүкеннен киім алғанда, сатушы оның заттаңбасындағы кодты сканерлейді. Осылайша өнімнің сатылғаны арнайы жүйеге тіркеледі.

Қандай тауарларға жаңа талап қойылады?

Денсаулық сақтау министрінің 2026 жылғы 28 қазандағы №151 бұйрығына сәйкес, дәрі-дәрмектерді таңбалау және олардың қозғалысын қадағалау ережелері жаңартылды. Құжат 10 қарашадан бастап қолданысқа енгізілді.

Ал Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі 2026 жылғы 10 қыркүйектегі №450 бұйрығымен жеңіл өнеркәсіп тауарларын таңбалау тәртібі бекітілді. Бұл ережелер 14 қарашадан бастап күшіне енеді. Ал киім-кешекті міндетті түрде таңбалау 1 желтоқсаннан бастап кезең-кезеңімен енгізілмек.

Алғашқы кезеңде былғарыдан және жасанды теріден жасалған бұйымдар, кейбір киім түрлері, шаңғы костюмдері мен төсек-орын жабдықтары таңбаланады. Кейін талап басқа да киімдерге қолданылады.

Салық заңгері Азамат Көпобаевтың айтуынша, жаңа тәртіптің негізгі мақсаты – тауардың қайдан келгенін және қай жерде сатылғанын бақылау.

"Заң тұрғысынан алғанда, мемлекет тауарлардың қозғалысын цифрлық жүйе арқылы бақылауды біртіндеп кеңейтіп жатыр. Міндетті таңбалауға жататын әр тауардың өзіне тән Data Matrix коды болуы керек. Сол код арқылы өнімнің зауыттан немесе кеденнен шыққан сәтінен бастап дүкенде сатылғанға дейінгі қозғалысын бақылауға болады. Жаңа ережелер дәрі-дәрмек пен жеңіл өнеркәсіптің жекелеген тауарларына қатысты есеп жүргізу және сату тәртібін нақтылайды", – деді заңгер.

Ережені бұзғандарға қандай айыппұл салынады?

Кәсіпкерлерді алаңдататын мәселелердің бірі – жаңа талаптарды орындамаған жағдайда қолданылатын жаза екені рас. Салық заңгерінің түсіндіруінше, міндетті таңбалауға жататын тауар сатылған кезде оның коды кассалық чекте дұрыс көрсетілуі керек. Өйткені Қазақстанның Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 284-бабында кассалық чектің міндетті деректемелеріне қатысты талаптарды бұзғаны үшін жауапкершілік қарастырылған.

Мұндай құқықбұзушылық алғаш рет анықталса, кәсіпкерге ескерту беріледі. Ал әкімшілік жаза қолданылғаннан кейін бір жыл ішінде осы талап қайта бұзылса, айыппұл салынуы мүмкін. Алайда айыппұл мөлшері кәсіпкерлік субъектісінің санатына байланысты, яғни:

Шағын бизнеске – 20 АЕК (86 500 теңге); Орта бизнеске – 30 АЕК (129 750 теңге); Ірі бизнеске – 40 АЕК (173 000 теңге).

 Енді дүкен иелері не істеуі керек?

Жаңа талаптарға сәйкес, міндетті таңбалауға жататын тауарларды сататын кәсіпкерлер кассалық жүйесін осы кодтарды оқуға бейімдеуі қажет. Мысалы, сатып алушы дүкеннен күртеше алса, сатушы оның бағасын кассаға енгізіп қана қоймай, тауардағы арнайы кодты да сканерлеуі керек. Кейін сатылым туралы ақпарат тиісті цифрлық жүйелерге жіберіледі. Осы ретте Азамат Көпобаев кәсіпкерлерге кассалық бағдарламаларын алдын ала тексеруге кеңес береді.

"Ең алдымен кассалық бағдарламаны жаңарту қажет. Егер кәсіпкер 1С немесе басқа есеп жүргізу жүйесін пайдаланса, оның таңбалау кодтарын қабылдай алатынына көз жеткізуі керек. Тауар сатылған кезде Data Matrix коды сканерленіп, ақпарат фискалдық деректер операторы арқылы тиісті жүйеге беріледі. Сондай-ақ жеткізушіден тауар қабылдағанда электрондық құжаттардың дұрыс рәсімделгенін тексеру маңызды", – деді ол.

Кәсіпкерлер міндетті түрде жаңа сканер сатып ала ма?

Жаңа жүйеге көшу кәсіпкерлер үшін қосымша шығын болуы мүмкін. Өйткені дүкендегі қарапайым штрихкодты оқитын құрылғылардың бәрі бірдей Data Matrix кодын тани бермейді. Алайда салық заңгері шағын дүкендерге міндетті түрде қымбат құрылғы сатып алудың қажеті жоқ екенін айтады.

"Data Matrix кодын оқу үшін екі өлшемді кодтарды танитын сканер қажет. Бірақ қазір кейбір онлайн-кассалар смартфон немесе планшет камерасы арқылы кодты сканерлеуге мүмкіндік береді. Сондықтан шағын дүкен иелері алдымен қолданыстағы кассасының мүмкіндігін тексергені дұрыс. Бұл қосымша шығынды азайтуға көмектеседі", – деп түсіндірді Азамат Көпобаев.

Бұрын сатып алынған киімдерді не істейді?

Жаңа талаптар күшіне енгенге дейін дүкенге әкелінген тауарлардың тағдыры да кәсіпкерлер үшін маңызды екені рас. Мәселен, дүкен иесі бірнеше ай бұрын көтерме бағамен киім сатып алып, оның бір бөлігін әлі сатпаған болуы мүмкін. Мұндай жағдайда, заңгердің түсіндіруінше, қалған тауардың бәрін бірден таңбалау міндеті туындамайды.

Жеңіл өнеркәсіп тауарларына арнайы өтпелі кезең қарастырылған да атап өткен жөн. Міндетті таңбалау басталғанға дейін өндірілген немесе елге әкелінген тиісті тауар қалдықтарын 2028 жылғы 1 қаңтарға дейін таңбасыз сатуға рұқсат етіледі. Осы мерзімнен кейін сатылатын қалдықтар таңбалануытиіс. Ал кәсіпкерлер арасындағы тауар қозғалысы туралы ақпаратты міндетті түрде цифрлық жүйеге жіберу тәртібі 2027 жылғы 1 қазаннан бастап енгізіледі. Заңгердің айтуынша, сондықтан кәсіпкерлер тауар қалдықтарының есебін алдын ала жүргізгені жөн.

"Әр тауар санатына жеке өтпелі мерзім белгіленеді. Сондықтан кәсіпкерлер бұрын сатып алынған өнімдерді түгендеп, олардың қашан әкелінгенін растайтын құжаттарды сақтауы керек. Егер тауарды таңбалау қажет болса, оны заңда белгіленген мерзімге дейін орындаған дұрыс. Әйтпесе кейін өнімді сатуда қиындық тууы мүмкін", – деді ол.

Кассалық жүйе істен шықса, кім жауап береді?

Кәсіпкерлер кейде таңбалау коды оқылмай қалатын немесе интернет байланысы үзіліп, кассалық бағдарлама жұмыс істемейтін жағдайларға тап болуы мүмкін. Салық заңгерінің айтуынша, мұндай кезде техникалық ақауды дәлелдейтін құжаттардың болғаны маңызды.

"Егер код бүлініп, сканер оны оқымаса, кәсіпкер мәселені шешпей тауарды сата салмауы керек. Мұндай жағдайда жеткізушіге хабарласып немесе тиісті тәртіппен кодты қалпына келтіру қажет. Ал жүйенің өзінде техникалық ақау болса, оны растайтын дәлелдерді сақтау керек. Мысалы, қате туралы экран суреттері, техникалық қолдау қызметіне жолданған өтініштер мен оператордың жауаптары кейін кәсіпкердің кінәсі жоқ екенін дәлелдеуге көмектеседі", – деді Азамат Көпобаев.

Салық органдары әр сатылған тауарды бақылай ала ма?

Азамат Көпобаевтың айтуынша, цифрлық таңбалау жүйесі салық органдарына кәсіпкерлердің тауар айналымы туралы қосымша мәлімет алуға мүмкіндік береді. Мысалы, дүкен құжат бойынша 100 тауар сатып алып, оның 20-сын ғана сатқанын көрсетсе, қалған 80 тауардың қайда екені туралы сұрақ туындауы мүмкін. Егер қоймадағы нақты қалдық пен есептегі мәлімет сәйкес келмесе, салық органдары бұл айырмашылықтың себебін анықтауға назар аударады.

"Таңбалау жүйесіндегі ақпаратты кассалық чектермен және салық есептілігімен салыстыруға болады. Егер кәсіпкер тауар сатып алғанымен, оның сатылғаны туралы мәлімет болмаса немесе қоймадағы қалдық сәйкес келмесе, бұл есепке алынбаған табысқа қатысты сұрақ туындатуы мүмкін. Мұндай сәйкессіздіктер салықтық бақылау кезінде ескеріледі", – деді заңгер.

Айыппұлмен келіспеген кәсіпкер не істей алады?

Егер кәсіпкерге таңбалау немесе кассалық есеп жүргізу талаптарын бұзғаны үшін әкімшілік жаза қолданылса, ол қабылданған шешімге шағымдана алады. Азамат Көпобаевтың айтуынша, ең маңыздысы – құқықбұзушылықтың кәсіпкердің кінәсінен болмағанын растайтын дәлелдерді жинау.

Ол үшін жеткізушілермен жасалған келісімшарттар, электрондық шот-фактуралар, тауарға қатысты жүкқұжаттар, қоймадағы қалдықтарды түгендеу актілері және техникалық ақаулар туралы мәліметтер қажет болуы мүмкін.

"Егер кәсіпкер жүйенің істен шығуы немесе оператордың қатесі салдарынан талапты орындай алмағанын дәлелдесе, айыппұл туралы қаулыға шағымдануға негіз бар. Ол үшін кассалық бағдарламаның техникалық журналдарын, фискалдық деректер операторының анықтамаларын және тауардың заңды жолмен алынғанын растайтын құжаттарды ұсынуға болады. Шағым жоғары тұрған уәкілетті органға немесе сотқа заңда белгіленген тәртіппен беріледі", – деді салық заңгері.

Сондықтан маман кәсіпкерлерге жаңа талаптар толық енгізілгенге дейін кассалық бағдарламаларын тексеріп, тауар қалдықтарын есепке алып, қажетті құжаттарды реттеп отыруға кеңес береді.

Еске салсақ, бұған дейін 20 қазаннан бастап Қазақстандағы дүкендер отандық өнімдерге көбірек орын бөлуге тиіс екенін жазған едік. Сауда және интеграция министрі Арман Шакқалиевтің айтуынша, бұл шара қазақстандық өндірушілердің тауарларын сауда желілерінде кеңінен сатуға мүмкіндік береді.

Қазақстанда мұғалімді "әдепсіз әрекет жасады" деген негізбен жұмыстан шығаруға қатысты мәселе қаралды. Конституциялық сот мұндай әрекеттердің нақты тізімін жасау мүмкін емес екенін мәлімдеді. Соттың түсіндіруінше, әр жағдай жеке қаралып, мұғалімнің әрекетіне нақты мән-жайларды ескере отырып баға берілуі керек. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Конституциялық сот Еңбек кодексінің 52-бабы 1-тармағының 14) тармақшасының Конституцияға сәйкестігін тексеру туралы өтінішті қарады. Бұл норма тәрбие жұмысымен айналысатын қызметкерді қызметіне сай келмейтін әдепсіз әрекет жасағаны үшін жұмыстан шығаруға мүмкіндік береді.

Өтініш беруші мектептің педагогикалық әдеп жөніндегі кеңесінің шешімі негізінде жұмыстан босатылған. Жұмыстан шығарумен келіспеген ол алдымен келісу комиссиясына, кейін сотқа жүгінген. Алайда іс бойынша қабылданған сот актілері өзгеріссіз қалдырылған.

Өтініш берушінің пікірінше, аморальдық теріс қылықтың нақты құқықтық белгілері мен объективті өлшемдерінің болмауы бұл норманы қолдану кезінде кеңінен түсіндіруге жол береді. Мұның өзі оның еңбек ету және сот арқылы қорғану құқықтарын бұзады.

Конституциялық сот заңнамада адамгершілік саласына қатысты нормативтік талаптар, соның ішінде педагогикалық әдептің арнайы нормалары мен оларды бұзғаны үшін жауапкершілік көзделгенін атап өтті.

Соттың түсіндіруінше, "аморальдық теріс қылық" ұғымының мазмұны нақты өлшемдермен шектелмейді, өйткені оның мәні әр жағдайға қарай бағаланады. Сондықтан мұндай әрекеттердің толық әрі нақты тізімін жасау мүмкін емес. Оларға баға бергенде әрбір істің мән-жайы, сондай-ақ әлеуметтік, мәдени және кәсіби ерекшеліктер ескерілуге тиіс.

Конституциялық сот бұл ұғымды әр жағдайдың ерекшелігін ескере отырып қолдануға болатынын және оның құқықтық мәні жеткілікті дәрежеде айқын екенін атап өтті.

Сондай-ақ сот өтініш берушінің өз құқықтарын қорғау үшін заңда қарастырылған тетіктерді пайдаланып, келісу комиссиясы мен сотқа жүгінгенін атап өтті.

Еске салайық, 2024 жылы Қызылорда облысындағы №250 мектептің екі ағылшын тілі мұғалімі Түркиядағы түнгі клубқа барғаннан кейін дау ортасында қалған еді. Мектеп басшылығы олардың педагогикалық әдепті бұзғанын айтып, жұмыстан шығарған. Ал мұғалімдер өздеріне әділетсіздік жасалғанын мәлімдеген. Бұрынғы оқу-ағарту министрі Асхат Аймағамбетов те ұстаздарды жұмыстан тыс уақыттағы әрекеті үшін жазалауға болмайтынын айтқан еді.

Астанадағы "Атлант" тұрғын үй кешенінің жоғарғы қабатынан ақшаға толы шабадан лақтырылған. Шашылған купюраларды кімнің лақтырғаны әзірге белгісіз. Алайда артынша әлеуметтік желілерде ҚТЖ басшысы Елжас Отыншиев пен "Самұрық-Қазына" қорының басшысы Нұрлан Жақыповтың ұсталғаны туралы ақпарат тарады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Koza4kov Telegram арнасы "Атлант" тұрғын үй кешенінің маңында болған оғаш оқиға туралы жазды.  Мұнда белгісіз адамдардың терезеден америкалық долларға ұқсайтын купюралар салынған шабадандарды лақтырып жібергені айтылған. Кейін шашылып жатқан ақшаның жанына арнайы киімдегі адамдар келген.

Оқиғадан соң желіде дәл осы жерден шенеуніктердің ұсталғаны туралы ақпарат тарады. 100BAKSOFF парақшасының мәліметінше, "Самұрық-Қазына" қорының басқарма төрағасы Нұрлан Жақыпов пен "Қазақстан темір жолы" компаниясының басқарма төрағасы Елжас Отыншиевтің ұсталғаны туралы ақпарат келіп түскен.

Stan.kz редакциясы болған оқиғаға байланысты Ұлттық қауіпсіздік комитетінен пікір сұрады.

Нұрлан Жақыпов – 2023 жылдың сәуірінен бері "Самұрық-Қазына" ұлттық әл-ауқат қорының басқарма төрағасы қызметін атқарып келген қазақстандық қаржыгер. Ол бұған дейін халықаралық қаржы ұйымдарында және еліміздің ірі ұлттық компанияларында басшылық қызметтерде жұмыс істеген.

2026 жылғы ақпанда Жақыпов "Air Astana" компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы болып қайта сайланды. Сондай-ақ ол "ҚазМұнайГаз" және KEGOC компанияларының директорлар кеңестерін басқарды. 2026 жылғы 9 қыркүйекте Ақордада Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевпен кездесіп, қордың жұмысы мен инвестициялық жобалары туралы есеп берді.

Елжас Отыншиев – 2026 жылғы шілдеден бері "Қазақстан темір жолы" ұлттық компаниясының басқарма төрағасы қызметін атқарған қазақстандық менеджер. Ол бұған дейін "Самұрық-Қазына" қорында және инвестициялық компанияларда басшылық қызметтерде жұмыс істеген. 2026 жылғы 20 шілдеде "Самұрық-Қазына" АҚ басқармасының шешімімен Елжас Отыншиев "Қазақстан темір жолы" ҰК" АҚ басқарма төрағасы болып тағайындалды. Ол бұл қызметке Талғат Алдыбергеновтің орнына келді. Отыншиев 2024 жылғы ақпаннан бастап ҚТЖ директорлар кеңесінің мүшесі болған.

Еске салсақ, бұған дейін бұрынғы вице-министр Ақмади Сарбасовқа сот үкімі шыққан еді. Ол пара алғаны үшін төрт жылға бас бостандығынан айырылды. 

Қазақ тарихындағы ең даулы тұлғалардың бірі – Әбілқайыр хан. Бірі оны қазақ халқын Ресей империясының бодандығына бастаған сатқын деп бағаласа, енді бірі елдің амандығын ойлап, қиын кезеңде саяси шешім қабылдаған көреген стратег деп санайды. Бүгін  Әбілқайыр хан өз халқын сатып кетті ме, әлде қазақ елінің дербестігін сақтап қалу үшін әрекет етті ме? Бұл сұраққа жауап беру үшін XVIII ғасырдағы қазақ даласының саяси жағдайына көз жүгіртіп, тарихшылармен сұхбаттастық.

Әбілқайыр хан 1693 жылы Түркістан қаласында дүниеге келген. Оны Әбілқайыр Мұқамбет Ғази баһадур хан деп атаған. Ол – Әз Жәнібектің бесінші ұрпағы. Ал Шыңғыс ханнан бастап тарататын болса, хан әулетінің он сегізінші ұрпағы болады.

Қазақ хандығы өз ішінде үш жүзге бөлінген еді. Ол кезде әр жүзді басқарған кіші хандар үш жүздің ұлы ханына сөз жүзінде бағынғанымен, іс жүзінде дербес саясат жүргізе бастады. Әр жүздің құрамындағы ұлыстарды билеген сұлтандар да дербестікке ұмтылды. 1715 жылы Тәуке хан қайтыс болғаннан кейін Қазақ хандығының саяси бытыраңқылығы күшейе түсті. Тәукеден кейін хан тағына Қайып отырды.

Әбілқайыр сұлтан жоңғар басқыншыларына қарсы қазақ халқының азаттық соғысын ұйымдастыруға және жүргізуге белсене араласты. 1710 жылы жазда ол Қарақұмдағы бүкіл ел жиналысында қазақ әскерлерінің қолбасшысы болып сайланды. Оның басшылығымен қазақтар Ташкент, Түркістан мен Сайрам шаһарларын қорғап шықты.

XVIII ғасырдың бірінші жартысы қазақ халқы үшін аса ауыр кезең болды. Жоңғар шапқыншылығы елдің тыныштығын бұзды. 1723 жылғы "Ақтабан шұбырынды" халықтың басына түскен үлкен қасіретке айналды. Қазақ жүздерінің арасында да саяси бірлік әлсіз еді. Осындай алмағайып заманда Кіші жүздің ханы Әбілқайыр елді сыртқы қауіптен қорғаудың жолын іздеді. Оның алдында бірнеше қауіп тұрды: Жоңғар мемлекетінің әскери шабуылы, Еділ қалмақтары мен башқұрттардың шекаралық қақтығыстары, Жайық қазақтарының қысымы, Қазақ хандары мен сұлтандары арасындағы билік үшін күрес. Әбілқайыр Ресей империясымен жақындасуды осы қауіптерден шығудың бір жолы деп есептеді.

1731 жылғы 10 қазанда Әбілқайыр хан Ресей империясының қол астына өту жөнінде ант берді. Бұл шешім қазақ тарихындағы үлкен бетбұрыс болды. Алайда сол кезде бүкіл қазақ халқы, яғни үш жүз түгелдей Ресейге қосылған жоқ. Антты негізінен Кіші жүздің Әбілқайырды қолдаған бірқатар билері мен старшындары қабылдады. Бұл шешімге қарсы болғандар да болды.

Әбілқайырдың мақсаты Ресейге бағынумен ғана шектелмеген. Кейбір тарихшылардың пікірінше, ханның жеке саяси мүддесі де болған. Атап айтқанда, ол өз билігін нығайтуды және хандық билікті ұрпақтарына мұра етіп қалдыруды көздеген.

"Әбілқайыр ханды сатқын деп атауға болмайды. Ол қиын кезеңде өмір сүрді. Ресейдің әскери-саяси қолдауына сүйене отырып, жоңғар қаупін азайтуды, шекаралық шабуылдарды тоқтатуды, сондай-ақ үш жүздің басын біріктіріп, өз билігін нығайтуды көздеді. Әбілқайыр хан ғана емес, басқа да қазақ сұлтандары билікке таласты", – дейді тарихшы.

Кіші жүздің ханы Әбілқайыр Ресеймен тату қарым-қатынас орнатуды, оның қарамағына өткен башқұрттар мен Еділ қалмақтарының қазақ қоныстарына жасаған шапқыншылығын тоқтатуды, Ресейдің көмегімен жоңғар қалмақтарының қол астында қалған қазақ жерлері мен қалаларын қайтаруды көздеді. Сондай-ақ Ресей империясының әкімшілігіне сүйене отырып, қазақ арасындағы беделін арттыруды, үш жүздің басын біріктіріп, елді өзі басқаруды және хандық билікті балаларына сайлау арқылы емес, мұрагерлік жолмен қалдыруды мақсат етті.

Алайда Ресейдің саясаты Кіші жүз ханы Әбілқайырдың билігін күшейтуге бағытталған жоқ. Патшалық Ресейдің астарлы саясатын кеш түсінген Әбілқайыр оған бірнеше рет қарсы шықты. Тіпті өз ұлы Қожахметті аманаттан қайтарып алды. Кіші жүзде дербес саясат жүргізуге тырысты. Алайда көздеген мақсатына жете алмағандықтан, Ресейге тағы да бодандық антын беруге мәжбүр болды.

Дегенмен Әбілқайырды тек Ресейге ант берген билеуші ретінде қарастыруға болмайды. Ол – әскери қолбасшы, дипломат әрі күрделі саяси жағдайда шешім қабылдай білген тұлға. Тарихшы Ғабиден Жакей Әбілқайырдың стратегиялық қабілетін үш қырынан қарастыруға болатынын айтады.

“Біріншіден, әскери стратегия. Әбілқайыр хан жоңғар шапқыншылығына қарсы күресте қазақ жасақтарын басқарған. Әскери тәжірибесі мен қолбасшылық қабілетінің арқасында ел қорғанысына үлес қосқан. Екіншіден, дипломатиялық стратегия. Ресеймен қарым-қатынас орнату арқылы сыртқы қауіптерді азайтуды көздеген. Ол тек әскери күшке сүйенбей, дипломатиялық тәсілдерді де пайдаланған. Үшіншіден, саяси стратегия. Үш жүздің басын біріктіріп, орталықтанған билік жүйесін құруға ұмтылған. Алайда бұл мақсатына толық жете алмады. Қазақ қоғамындағы ішкі алауыздық оның саясатына кедергі келтірді. Әбілқайыр ханға тағылатын басты айыптың бірі – Ресей империясына бодандық туралы ант беруі. Оның бұл қадамы ұзақ мерзімді тарихи салдарға әкелді", – дейді тарихшы.

Әбілқайыр Ресейге ант бергенімен, өмірінің соңына дейін Ресей билігінің барлық талабын бұлжытпай орындаған жоқ. Ол өз билігін сақтауға тырысты және патша әкімшілігімен қарым-қатынаста дербес саясат жүргізуге ұмтылды. Тарихшының айтуынша, оның Ресей билігімен қарым-қатынасы күрделі болғаны және патша өкіметіне қарсылық әрекеттерін өмірінің соңына дейін тоқтатпағаны айтылады.

Әбілқайыр ханның өлімі

Әбілқайыр хан жоңғар шапқыншылығы әлсіреген сайын Ресейден бойын аулақ салуға тырысты. 1740 жылы Хиуаны басып алып, сол жерде аз уақыт хан атанды. Бірақ Иранның Нәдір шаһынан ығысып, тастап шығуға мәжбүр болды.

Әбілқайыр үш жүздің қадірлі билерімен, белгілі батырларымен, саяси қайраткерлерімен тығыз қарым-қатынас жасады. Өзінен жас, беделі өсіп келе жатқан Абылаймен әр кезде түсінісе білді. Абылайдың бір әйелі Қарашаш – Әбілқайырдың қызы.

Кіші жүз ханы ретінде оның саясатында қайшылықтар да бар. Қазақ даласын отарлаудың тірегі болған Ор бекінісін салуды өзі ұсынды. 1737-38 жылғы башқұрт халқының отаршылдық езгіге қарсы көтерілісін басуға қатысуы туысқан екі елдің қарым-қатынасын шиеленістірді. Әбілқайырдың дербестігі мен қазақ даласына жайылып кеткен атағы кейбір сұлтандарға ұнамады. 

Солардың бірі – Барақ сұлтан. Ол жоңғар шапқыншылығы кезінде зор беделге ие болған тұлға. Әбілқайырдың Ресейдің қолдауы арқылы күшейіп кетуінен сескеніп, оған қарсы шығады. Ал 1748 жылы Әбілқайырдың 50 шақты адаммен Орынбордан қайтып келе жатқанын естиді де, мүмкіндікті пайдаланып қалуды ойлап, тұзақ құрады. Осы шайқаста қарсыластарының күші басым екенін көріп тұрған ханның күзетшілері оған қашуды ұсынады. Бірақ Әбілқайыр хан бұдан бас тартып, осы шайқаста қаза табады.

“Әбілқайыр хан Барақ сұлтанның қолынан қаза тапты. Ол кезде ханның басын хан алатын дәстүр болған. Барақтың қасындағы жауынгерлер Әбілқайырдың қол-аяғын кесіп, әбден әлсіреткен. Сөйтіп, Әбілқайыр өзін өлген жеріне жерлеуді бұйырған. Ол Торғай қаласынан 80 шақырым жерде жерленген. Қазір бұл жер Хан моласы деп аталады. 1750 жылдың көктемінде кейбір деректерге қарағанда, Әбілқайырдың кегін қайтарушылар Қарнақ қаласында Барақ сұлтанды, оның екі ұлы мен қызметшісін у беріп өлтірген", – дейді тарихшы.

Әбілқайыр хан – өз дәуірінің саяси жағдайын түсінген, елін сақтап қалуға тырысқан, бірақ ұзақмерзімді саяси тәуекелді толық есептей алмаған күрделі тарихи тұлға. Ол сатқындықтан гөрі саяси есепке сүйенген стратег болды. Бірақ оның стратегиясы қазақ халқы үшін қайшылықты тарихи нәтижеге алып келді. Бір сәттік қауіптен құтылу үшін жасалған саяси таңдау кейде келешек ұрпақтың тағдырына әсер ететінін Әбілқайыр ханның тарихынан көруге болады.

Толығырақ Stan.kz YouTube арнасынан көріңіздер!

Оралда тұрғынға 43 250 теңге көлемінде заңсыз айыппұл салынғаны анықталды. Сотта инспектордың өз ЭЦҚ кілтін басқа адамға бергені белгілі болды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Енді Батыс Қазақстан облыстық полиция департаментінің басшылығы қызметтік тексеру жүргізіп, айыппұлды кім рәсімдегенін анықтауы тиіс. Орал қаласының әкімшілік құқық бұзушылықтар жөніндегі мамандандырылған соты заңсыз салынған 43 250 теңге айыппұлға қатысты жергілікті тұрғынның шағымын қанағаттандырды.

Сот айыппұлдың күшін жойып қана қоймай, қызметтік өрескел заңбұзушылықтарға байланысты облыстық полиция департаментінің басшылығына жеке қаулы шығарды.

Сот отырысы барысында әйелдің өзіне қатысты хаттама толтырылғанынан мүлде хабарсыз болғаны анықталды. Оған істің қаралатын уақыты мен орны туралы тиісті түрде хабар берілмеген. Сонымен қатар полиция қажетті материалдарды сотқа ұсынбаған.

Алайда істегі ең қызық жайт полиция қызметкерінің мойындауынан кейін белгілі болды. Электронды құжатта аты-жөні көрсетілген инспектор айыппұл салу туралы қаулыны өзі шығармаған. Ол өзінің электронды цифрлық қолтаңбасының (ЭЦҚ) құпия кілтін басқа адамға берген. Ал әлгі адам инспектордың атынан айыппұлдарды рәсімдеген.

Бұдан бөлек, полицейлер соттың сұрауларына жауап бермей, тұрғынның кінәсін дәлелдейтін құжаттарды да, оны бөлімшеге шақыруға әрекет жасалғанын растайтын мәліметтерді де ұсына алмаған.

Осылайша, сот заңсыз айыппұлдың күшін жойып, БҚО полиция департаментінің бастығына қызметтік тексеріс жүргізуді міндеттеді. Енді полиция басшылығы электронды құжаттарды кімнің қолдан жасағанын, ЭЦҚ кілттерінің бөгде адамдардың қолына қалай түскенін және ведомстводағы бақылаудың не себепті әлсірегенін анықтауы керек.

Еске салайық, бұған дейін 2025 жылғы 13 наурыздан бастап Қазақстанда бөтен адамның ЭЦҚ кілтін пайдаланғаны үшін әкімшілік жауапкершілік енгізілді. Әкімшілік құқықбұзушылық туралы кодекстің 640-бабына сәйкес, жеке тұлғаларға 50 АЕК, шағын бизнеске 100 АЕК, ал орта кәсіпкерлік субъектілеріне 150 АЕК айыппұл қарастырылған. Жаңа талап бухгалтерлер мен кәсіпкерлердің жұмысына да әсер етеді.

Еңбек министрлігі Қазақстанда әлеуметтік төлемдердің жекелеген түрлерін тағайындау тәртібі өзгеретінін мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Министрліктің мәліметінше, әлеуметтік осал санаттағы азаматтарға берілетін мемлекеттік қолдау және зейнеткерлер мен егде жастағы азаматтарға берілетін жәрдемақы сақталады. 

“Кейбір төлемдерді тағайындау кезінде, “Атаулы әлеуметтік көмек (АӘК)” қағидаты күшейтіледі. Яғни төлем тағайындалғанда, отбасының нақты жағдайы ескеріледі”, – деп мәлімдеді министрлік.

Сөз соңында Еңбек министрлігі әлеуметтік төлем кезінде негізгі ұстаным өзгеріссіз қалатынын айтты. Сөздерінше, бұл қолдау нақты азаматтарға бағытталуы тиіс.

Атаулы әлеуметтік көмек қалай тағайындалады?

Өтініш беруші атаулы әлеуметтік көмек (АӘК) тағайындау үшін портал арқылы өтініш береді. Енгізілген түзетулерге сәйкес, енді көмекті бөлек өтініш бермей-ақ, проактивті форматта тағайындау мүмкіндігі қарастырылған. Мұндай тәртіппен көмек тағайындау мәселесін қарауға негіз ретінде отбасының материалдық жағдайын учаскелік комиссияның тексеруіне келісім беруі саналады. АӘК тағайындауға өтініш берілген күн ретінде осы келісім алынған күн есептеледі. Төтенше жағдайлар кезінде қолданыстағы алушыларға уәкілетті мемлекеттік органның автоматтандырылған цифрлық жүйесі арқылы тағайындалған көмек өтініш бермей-ақ келесі тоқсанға автоматты түрде ұзартылады. Өтінішті қарау кезінде ұсынылған мәліметтерден қате не сәйкессіздік табылса, құжаттар цифрлық кезекке қойылып, мемлекеттік қызмет көрсету уақытша тоқтатылады. Өтініш берушіге кемшіліктерді түзету үшін бес жұмыс күні беріледі. Егер ол осы мерзімде қателерді түзетсе, өтініш пен құжаттардың қабылданған күні ретінде алғашқы өтініш берген күн есептеледі.

Қажетті мәліметтерді алған соң мансап орталығы үш жұмыс күні ішінде атаулы әлеуметтік көмектің түрін айқындап, өтініш берілген тоқсанның алдындағы тоқсанда отбасының барлық табысын есептейді.

АӘК мөлшері отбасының жан басына шаққандағы орташа табысы мен өңірде белгіленген кедейлік шегінің арасындағы айырмашылық негізінде әр отбасы мүшесіне есептеледі. Сонымен қатар көмек тағайындалған кезеңде бір жастан алты жасқа дейінгі балаларға әр бала үшін ай сайын қосымша 1,5 АЕК мөлшерінде төлем қарастырылған. Бұдан бөлек, жергілікті атқарушы органдар өңірдің ерекшеліктерін ескере отырып, үй жануарларын, құстарды және жер учаскесін табыс әкелмейтін мүлік ретінде есептеу-есептемеу мәселесін өздері анықтай алады.

АӘК алушыларға қандай міндеттер жүктеледі?

Шартты ақшалай көмек тағайындалған кезде мансап орталығы отбасы құрамындағы жұмыспен қамтылмаған еңбекке қабілетті адамдардың санын анықтайды. Оларды жұмыс іздеуші ретінде тіркеп, қажетті материалдарды халықты жұмыспен қамту мәселелері жөніндегі комиссияның қарауына жолдайды. Учаскелік комиссияның қорытындысы алынғаннан кейін үш жұмыс күні ішінде мансап орталығы жұмыспен қамтуға жәрдемдесу және әлеуметтік бейімдеу шараларын қамтитын жеке жоспар әзірлейді. Сондай-ақ көмек алушымен әлеуметтік келісімшарт жасасады.

Шартты ақшалай көмек тағайындалған мерзімнің бәріне әлеуметтік келісімшарт жасалады. Келісімшартта тараптардың азаматты жұмыспен қамтуға және қоғамға бейімдеуге бағытталған шараларды орындау жөніндегі міндеттері, сондай-ақ бұл міндеттер орындалмаған жағдайда қолданылатын шаралар белгіленеді.

Шартты ақшалай көмек ай сайынғы төлем түрінде:

• еңбекке қабілетті, бірақ табысы төмен жалғызбасты және жалғыз тұратын азаматтарға;

• құрамында еңбекке қабілетті мүшесі бар табысы төмен отбасыларға беріледі.

Бұл санатқа жұмыспен қамтуға жәрдемдесу немесе әлеуметтік бейімдеу шараларына қатысқан жағдайда өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған арнаулы салық режимін қолданатын жеке тұлғалар да кіреді. Мұндай көмек өтініш берілген айдан бастап ағымдағы тоқсанға тағайындалып, ай сайын төленеді.

Қандай жағдайда АӘК төлеу тоқтатылуы мүмкін?

Өзгерістерге сәйкес, атаулы әлеуметтік көмекті төлеуді тоқтатуға негіз болатын жағдайлар тізімі де толықтырылған. Олардың қатарында:

• өтініш берушінің қайтыс болуы;

• өтініш берушінің тұрақты тұру үшін республикалық немесе облыстық маңызы бар басқа қалаға, басқа ауданға немесе Қазақстаннан тыс жерге көшуі;

• әлеуметтік келісімшарт талаптары мен жеке жоспардағы іс-шараларды, соның ішінде жұмыспен қамтуға жәрдемдесу және жұмысқа орналасу шараларына қатысу міндеттерін толық орындамауына байланысты келісімшарттың бұзылуы;

• АӘК-ні заңсыз тағайындауға және төлеуге әкеп соққан жалған мәліметтер немесе жалған құжаттар ұсынуы бар.

Еске сала кетейік, Қазақтан халқына жолдау кезінде президент әлеуметтік төлемдер жүйесіне наразылық танытты. Айтуынша, мемлекеттік ресурстар орынсыз шашылды: көмекті тұрмысы жақсы отбасылар да алды. Ал осы уақытта халыққа қолжетімді мектептер мен ауруханалардың тапшылығы жылдам өсе түсті.

Бай адамның дәулеті қымбат үйі мен компаниядағы үлесінен тұруы мүмкін, бірақ ол мүлікті сатқанша қолында салық төлеуге жететін ақша болмауы ықтимал. Қазақстанда ауқатты азаматтарға салық салу мәселесі талқыланып жатқанда, сарапшылар осындай жағдайларды да ескеру керегін айтады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметке бай азаматтарға жоғары салық мөлшерлемесін енгізу мәселесін халықаралық тәжірибеге сүйеніп қарастыруды тапсырды. Әзірге салықтың кімдерге салынатыны, мөлшерлемесі мен нақты тәртібі белгіленген жоқ.

Қаржыгер әрі Qazaq Expert Club сарапшысы Венера Жаналина байлық салығын енгізу кезінде мүліктің құны мен одан түсетін нақты табысты шатастырмау керегін айтады. Мысалы, кәсіпкердің биржада сатылмайтын компаниядағы үлесі 1 миллиард теңгеге бағалануы мүмкін. Бірақ бұл оның қолында 1 миллиард теңге бар деген сөз емес: компания табысын өндірісті дамытуға немесе қарызын өтеуге жұмсауы ықтимал.

Егер осындай үлеске шартты түрде жылына 1% салық салынса, кәсіпкер 10 миллион теңге төлеуге тиіс болады. Бұл – түсіндіру үшін алынған мысал, Қазақстанда ұсынылған нақты салық мөлшерлемесі емес. Жаналинаның айтуынша, “биржада саудаланбайтын бизнестің үлесін бағалау қиын”. Бағалау тәсіліне қарай компанияның құны да өзгеруі мүмкін.

Байлық салығын қолданатын елдердің тәртібі әртүрлі. Норвегияда жеке адамның мүлкі мен қаржы активтерінің жиынтық құнына жыл сайын салық салынады. Франция болса, 2018 жылы жалпы байлық салығын тоқтатып, салықты жылжымайтын мүлікке ғана қолдана бастады.

Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының дерегіне сәйкес, 1990 жылы таза байлыққа жыл сайын салық салған 12 ел болса, 2017 жылы олардың саны төртеу болған. Салықтан бас тарту себептерінің қатарында мүлікті бағалаудың қиындығы, оны әкімшілендіру шығындары және салықты айналып өту мүмкіндігі бар. Ал 2016 жылы мұндай салықтан түскен кіріс Испанияда ЖІӨ-нің 0,18%-ын, Норвегияда 0,43%-ын, Швейцарияда 1,03%-ына тең болған. 

Халықаралық валюта қорының зерттеуінде байлықтың жалпы құнына салық салғаннан гөрі, одан түскен нақты табысқа, соның ішінде актив бағасының өсуінен түскен пайдаға салық салу экономикаға азырақ кедергі келтіруі мүмкін екені жазылған. 

Қазақстанда жеке “байлық салығы” жоқ. Алайда бір адамның атына тіркелген жылжымайтын мүліктің салықтық құны 450 миллион теңгеден асса, мүлік салығы арнайы тәртіппен есептеледі. Мемлекеттік кірістер комитеті бұл жеке байлық салығы емес екенін түсіндірген. 

Жаналинаның пікірінше, жаңа салық тетігін әзірлегенде бюджетке түсетін кіріспен қатар кәсіпкерлердің инвестициясына әсерін және салық төлеуге қажет қаражаттың қолжетімділігін де есепке алу керек.

Айта кетейік, бұған дейін қазақстандықтар құдалыққа миллиондап ақша жұмсап, киіт кигізуге қарсы шыққан.

Қазақстанда бір күнде қолма-қолсыз шетел валютасын ірі көлемде сатып алған клиенттерге қосымша тексеріс жүргізіледі. Жеке тұлғалардың бір күндегі сатып алуы 3 миллион доллардан, ал заңды тұлғалардың операциясы 10 миллион доллардан асса, қаржы ұйымдары ақшаның қайдан келгенін және мәміленің мақсатын тексереді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Жаңа талап бағалы қағаздар нарығының кәсіби қатысушылары мен Орталық депозитарийдің ішкі бақылау ережелеріне енгізілген. Бір клиенттің бір операциялық күн ішінде жасаған валюталық сатып алуларының жалпы сомасы есепке алынады. Тексеру кезінде ұйымдар қаражаттың шығу тегін, компанияның қаржылық есебін, меншік иелері мен контрагенттер туралы мәліметтерді, сондай-ақ мәміленің заңды мақсаты мен экономикалық негізін қарайды.

Клиент бір күнде белгіленген шекке жетсе, сол күнгі келесі валюта сатып алу өтінімдерін кемінде бір жұмыс күні бұрын беруі керек. Бағалы қағаз сатып алуға байланысты өтінімдерге және тексеруден өткен кейбір резидент емес клиенттердің операцияларына бұл талап қолданылмайды.

Қаулы резидент еместер мен ұйымдардың электронды резиденттеріне шот ашқанда да қосымша талаптар белгілейді. Қаржы ұйымдары олардың жеке басын куәландыратын құжаттарды тексеріп, биометриялық сәйкестендіруден өткізуі керек.

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі қаулыны 2026 жылғы 30 қазанда қабылдаған. Құжат 11 қарашада ресми жарияланды және жарияланған күннен кейін 10 күнтізбелік күн өткен соң күшіне енеді.

Айта кетейік, бұған дейін сарапшылар бір жылдан кейін доллар 500 теңгеден төмен болады деп болжады.

Қазақстанда жезөкшелікпен айналысатын әйелдердің қызметін жарнамалап, одан түскен табыстан комиссия алып отырған трансұлттық қылмыстық топтың мүшесі Грузиядан елге жеткізілді. Өзбекстан азаматы 10 жылға дейін бас бостандығынан айырылуы мүмкін. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қазақстанда жезөкшелікпен айналысатын әйелдердің қызметін жарнамалап, одан түскен қаражаттан комиссия алып отырған трансұлттық ұйымдасқан қылмыстық топтың мүшесі Грузиядан экстрадицияланды. Өзбекстан азаматы Қазақстанға қылмыстық жауаптылыққа тарту үшін жеткізілді.

Бас прокуратураның мәліметінше, күдікті ұйымдасқан қылмыстық топтың өзге мүшелерімен бірге жезөкшелікпен айналысатын және сексуалдық сипаттағы қызмет көрсететін адамдардың сауалнамаларын Kyzdar.net интернет-ресурсында жариялауға арналған шоттарды толықтыру өтінімдерін қабылдаған.

Олар бұл әрекеттерді сексуалдық қызметтерді жарнамалау және ілгерілету мақсатында жүзеге асырған. Сонымен қатар топ мүшелері түскен қаражаттан комиссиялық сыйақысын ұстап қалып, қалған ақшаны сайт әкімшілеріне аударып отырған.

Осылайша, қылмыстық топ жеңгетайлыққа бағытталған заңсыз айла-шарғының тұрақты жұмыс істеуін қамтамасыз еткен.

Қазір топтың бірнеше мүшесі әртүрлі мерзімге бас бостандығынан айырылған. Ал күдікті бастаған жекелеген қатысушылар қылмыстық қудалау органдарынан жасырынып, халықаралық іздеуге жарияланған.

Биыл шілдеде күдікті Грузия аумағында ұсталып, Бас прокуратураның сұрауы бойынша Қазақстанға экстрадицияланды. Қазір ол тергеу изоляторына қамалған.

Оған тағылған қылмыстар бойынша мүлкі тәркіленіп, 10 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылған.

Еске салайық, бұған дейін бұрынғы ішкі істер вице-министрі, қазіргі сенатор Марат Қожаев Kyzdar.net сайтын бұғаттауға интернет-ресурстың IP мекенжайын өзгерту арқылы шектеулерді айналып өту мүмкіндігі кедергі келтіретінін айтқан. Оның сөзінше, сайтты бұғаттаудың түрлі жолы бар.

Мұнай-газ саласының сарапшысы Олжас Байділдинов Қазақстанның кей өңірлерінде экономикалық дағдарыс басталған болуы мүмкін деп есептейді. Ол ел көлемінде дағдарыс бірдей сезілмейтінін айтты. Бірақ қай аймақтар туралы сөз болып жатқанын нақтыламады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

“Мен дағдарыс осы кезеңде басталуы мүмкін деп болжағанмын. Мұнайдың қымбат болуы дағдарыстың басталуын кейінге шегерді. Елде дағдарыс бірдей сезілмеуі мүмкін: ірі қалалар мен өңірлердің жағдайы әркелкі”, — деді Байділдинов.

Соңғы статистикада да өңірлердегі көрсеткіштер бірдей емес. 2026 жылдың қаңтар–қыркүйегінде өнеркәсіп өндірісі Ақмола, Атырау, Батыс Қазақстан және Шығыс Қазақстан облыстарында азайған. Ал ел бойынша мұнай өндіру өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 8,3%-ға төмендеп, 69,4 миллион тонна болды.

Халық та ірі қалаларға көбірек қоныс аударып жатыр. Алғашқы тоғыз айда Астана халқы 68 мыңға жуық адамға артса, 17 облыстың 12-сінде тұрғындар саны кеміген. 

Экономикалық тәуекелдердің бірі — мұнай бағасы. Халықаралық валюта қоры 2027 жылы әлемдік мұнайдың орташа бағасы барреліне 86 долларға дейін төмендеуі мүмкін деп болжайды. 2026 жылға арналған болжамы — 96 доллар. Ал Қазақстанның 2027 жылғы бюджет жобасында Brent мұнайының бағасы барреліне 70 доллар деп алынған. Елдің Ұлттық қорына мұнай саласынан 3,78 триллион теңге түседі деп жоспарланып отыр; бұл 2026 жылғы болжамнан 342 миллиард теңгеге аз. 

Байділдинов шағын және орта бизнесті тексеруге мораторий енгізу жөніндегі тапсырма мен Ұлттық қордан 6,5 триллион теңге бөлу жоспарланған “Халықтық құрылыс” бағдарламасын да елдегі экономикалық ахуалмен байланыстырды. Мораторий мен бағдарлама 2029 жылдың соңына дейінгі инфрақұрылымдық жобаларға қатысты.

Айта кетейік, бұған дейін депутаттар мен сарапшылар президент Жолдауының маңызын түсіндірді.

Алматыда өсімдік шикізатынан макарон өнімдерін өндіру жобасына бөлінген мемлекеттік қаражат жымқырылған. Тергеу мәліметінше, "Bal halal" ЖШС директоры ғылыми жобаларға берілген 1,15 миллиард теңгенің бір бөлігін жалған келісімшарттар арқылы шығарып, мемлекетке 945 миллион теңге шығын келтірген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

2023-2024 жылдары "Bal halal" ЖШС "Ғылым қоры" АҚ-дан жалпы сомасы 1,15 миллиард теңге болатын төрт жобаға қаржыландыру алған. Жобалар өсімдік шикізатынан инновациялық макарон өнімдерін және микронутриенттермен байытылған ұн өндіруді көздеген.

Бөлінген қаражат жабдық сатып алуға, өндірістік орындарды дайындауға, шикізат пен қосалқы бөлшектер алуға, монтаждау және жөндеу жұмыстарын жүргізуге, сондай-ақ дайын өнім шығаруды ұйымдастыруға арналған.

Алайда тергеу эксперименттері барысында сатып алынған жабдықтардың жобаларда көзделген өнімді өндіруге жарамсыз екені анықталған. Қаражатты шығару үшін күдіктінің үлестес тұлғаларына тіркелген "SMART 15" ЖШС пайдаланылған. Жабдықтар мен өзге де қызметтерге ақы төлеу деген желеумен аталған компанияның шоттарына 736,4 миллион теңге аударылған.

Сондай-ақ бұл айла-шарғыға "Фабрика рекламы Шымкент", "Jana tan" ЖШС және "Sisters Brand KZ" жеке кәсіпкерлігі де қатысқан. Жобалардың жүзеге асырылуын бақылау жұмыстары формалды түрде жүргізілген. Мониторинг актілері өндіріс орындарына бармай, орындалған жұмыстарды тексермей жасалған. Құжаттарды "Bal halal" ЖШС қызметкерлері дайындап, мониторинг топтарының мүшелері қол қойған. Осылайша мемлекеттік қаражаттың мақсатты жұмсалуын бақылау жүргізілгендей көрініс қалыптастырылған.

Тергеу мәліметінше, күдікті ақшаны қолма-қол ақшаға айналдырғаннан кейін оны заңдастыру мақсатында "Bal halal" ЖШС-нің банк шоттарына 88,5 миллион теңгені қолма-қол енгізген. Ол бұл қаражатты жобаларды бірлесіп қаржыландыруға арналған өз ақшасы ретінде көрсеткен.

Осылайша, мемлекетке келтірілген жалпы шығын 945 миллион теңге болған. Күдікті қамауға алынды. Сот санкциясымен оның жалпы құны 830 миллион теңге болатын мүлкіне тыйым салынған. Олардың қатарында бес жер учаскесі, төрт автокөлік, елордадағы пәтер, коммерциялық нысан және зергерлік бұйымдар бар. Қылмыстық-процестік кодексінің 201-бабына сәйкес, өзге ақпарат жария етуге жатпайды.

Еске салайық, бұған дейін Алматыда эколог-блогер, "Байтақ" жасылдар партиясының бұрынғы хатшысы Ерлан Қыдырбаев ұсталғаны хабарланған еді. Ол науқастарға арналған арнайы тағам өнімдерін өндіру мақсатында бөлінген бюджет қаражатын жымқырды деген күдікке ілінді. Тергеу мәліметінше, мемлекетке келген шығын көлемі шамамен 150 миллион теңге.

Әбу-Дабиде дағыстандық файтер Усман Нурмагомедов достарымен бірге грузиялық файтер Мераб Двалишвилимен жанжалдасып, оны соққыға жыққан. Кейін грузиялық файтер бет-әлпетінің қан-жоса болғанын көрсетті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Жеңіл салмақта UFC чемпионы болған файтер өзінің Instagram парақшасында төбелестен кейін түсірілген бейнероликті жариялады. Двалишвили бұл әрекеттің дұрыс емес екенін айтып, оны еркек емес, ез деп атады.

Публикация от Merab Dvalishvili (@merab.dvalishvili)

Мераб өз үндеуінде Әбу-Дабиге досымен бірге келгенін айтты. Оның айтуынша, Усман Нұрмагомедов пен оның бірнеше жолдасы олардың артына жасырынып келіп, шабуыл жасаған. 

"Егер жекпе-жек туралы сөйлескің келсе, мәселені еркекше шешейік. Досым екеуіміз ғана жүрген кезде келіп, бізге шабуыл жасадыңдар. Бұл не сұмдық, бауырым? Біз қан төгеміз, жекпе-жекке шығамыз, төбелесеміз. Ал сендер еркек емессіңдер, езсіңдер", – деді Мераб Двалишвили.

Сондай-ақ, ол кәсіби файтерлердің спорт алаңынан тыс жерде неге мұндай әрекеттерге баратынын түсінбейтінін атап өтті. Ал бұған жауап ретінде Усман Нұрмағанбетов тарапынан жаупа жоқ.

Мераб Двалишвили 2024 жылдың қыркүйегінде Шон О'Мэллиді жеңіп, UFC-дің ең жеңіл салмақтағы чемпиондық белбеуін жеңіп алды. Алайда 2025 жылғы 7 желтоқсанда Лас-Вегаста өткен UFC 323 турнирінде грузин файтері төрешілердің бірауыздан шығарған шешімімен Петр Янға есе жіберіп, чемпиондық титулынан айырылды.

Усман Нурмагомедов – жеңіліп көрмеген ресейлік ММА файтері, жеңіл салмақтағы қазіргі PFL чемпионы әрі бұрынғы UFC чемпионы Хабиб Нурмагомедовтың немере ағасы. 2026 жылғы қарашадағы жағдай бойынша оның кәсіби рекорды – 22 жеңіс, бірде-бір жеңіліс жоқ.

Еске сала кетейік, UFC промоушенінің басшысы Дана Уайт ұйымның Қазақстанда турнир өткізу бойынша жұмысын жалғастырып жатқанын мәлімдеді.

Қытайдың BYD компаниясы шығарған Yangwang U9 Xtreme электромобилі сағатына 503,17 шақырым жылдамдыққа жетті. Осылайша, ол әлемдегі ең жылдам сериялық автокөлік әрі ең жылдам электромобиль атанды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі ixbt.com порталына сілтеме жасап хабарлайды.

CarNewsChina басылымының хабарлауынша, бұл нәтиже Yangwang U9 Xtreme моделіне бірден екі санат бойынша әлемдік рекорд орнатуға мүмкіндік берді. Ол ең жылдам сериялық автокөлік және ең жылдам электромобиль атанды. Абу-Дабидегі сынақ жұмыстары екі күнге созылған.

Айта кетейік, өткен жылы Германияның Папенбург қаласындағы сынақ полигонында бұл гиперкар сағатына 496,22 шақырым жылдамдыққа жеткен болатын. Сол кезде ол тарихтағы ең жылдам сериялық автокөлік деп танылған еді. Бұған дейін бұл рекорд сағатына 490 шақырым жылдамдық көрсеткен Bugatti Chiron Super Sport 300 Plus моделіне тиесілі болған. Ол әлі күнге дейін іштен жанатын қозғалтқышы бар ең жылдам көлік саналады.

BYD өкілдерінің мәліметінше, жаңа рекордқа қол жеткізу үшін артқы спойлердің шабуыл бұрышы оңтайландырылып, Giti Tire компаниясының жартылай жарысқа арналған шиналарындағы қысым реттелген. Сонымен қатар көліктің басқару жүйесінің бағдарламалық жасақтамасы жетілдірілген.

Yangwang U9 моделінің стандартты нұсқасының қуаты 960 кВт болса, Xtreme нұсқасында бұл көрсеткіш айтарлықтай артқан. Төрт электр қозғалтқышының әрқайсысы 555 кВт қуат өндіреді. Осылайша, көліктің жалпы қуаты 2220 кВт-қа жетеді.

Сондай-ақ гиперкарға BYD компаниясының Blade Battery литий-темір-фосфатты аккумуляторы орнатылған. Оның жұмыс кернеуі 1200 вольт. Ал стандартты нұсқада бұл көрсеткіш 800 вольт болған.

Қытайда Yangwang U9 Xtreme моделін сатып алуға болады. Бағасы – 20 миллион юань немесе шамамен 3 миллион доллар. Алғашқы көлікке алтын ұнтағы қосылған арнайы бояу жағылатыны хабарланды.

Еске салайық, бұған дейін Қазақстанда электромобильдер саны артып келе жатқанымен, оларды қуаттау станциялары, жөндеу орталықтары мен қажетті инфрақұрылым жеткіліксіз. Мәжіліс депутаттары электр желілеріне түсетін жүктеме, жол қауіпсіздігі және автопилот режиміндегі апаттар үшін кім жауап беретіні мәселесін көтерген.

Jana Post компаниясының алғашқы кезеңінен бастап сенім артқандардың бірі – халықаралық инвестициялық тәжірибесі бар Хавьер дель Сер Перес. Қазақстанда 1995 жылдан бері түрлі саладағы жобаларға қатысқан инвестор логистика нарығының келешегін байқап, компанияның дамуына үлес қоса бастады. Ол Stan.kz-ке берген сұхбатында Jana Post-тың өсуіне қандай фактор әсер еткенін, Қазақстанның транзиттік мүмкіндіктерін және бизнесті дамытудағы басты ұстанымдарын айтып берді.

Хавьер дель Сер Перес – Jana Post компаниясының инвесторы әрі акционері. Инвестордың пікірінше, бүгінде шикізат өндірумен қатар, оны өңдеу және қосылған құн қалыптастыру, сондай-ақ логистика, білім беру мен денсаулық сақтау сияқты қызмет көрсету салаларын дамытуға мүмкіндік мол. Оның өзі де соңғы 30 жылда Қазақстанда әртүрлі бағыттағы жобаларға қатысып, соңғы кезеңде ел экономикасының қалай өзгергенін бақылаған.

Өндірістен логистикаға 

Хавьердің Қазақстандағы тәжірибесі бір ғана саламен шектелмейді. Ол цемент өндірісі, қонақүй бизнесі, тау-кен өнеркәсібі және теміржол салаларындағы жобаларға қатысқан. Әр бағыттың өзіндік ерекшелігі болғанымен, инвестордың айтуынша, олардың барлығына ортақ бір қағида бар: бизнес нақты қажеттілікті шешуі керек. 

Мәселен, Батыс Қазақстанда мұнай-газ саласы дами бастаған кезде халықаралық стандарттарға сай қонақүйлер мен қызметтік тұрғын үйлер қажет болды. Осы сұранысқа жауап ретінде мұнай компанияларына арналған инфрақұрылымдық нысандар салынды. Ал тау-кен өнеркәсібінде қауіпсіз бұрғылау және жарылыс жұмыстарын жүргізу технологияларына сұраныс артқан. 

Хавьер дель Сер Перестің айтуынша, табысты жобаның негізінде нарықтағы осындай қажеттілікті дер кезінде байқау және оны өзгелерден тиімдірек шешу қабілеті жатыр. Бұл үшін технологияны жетілдіру, қызмет көрсету сапасын арттыру, шығынды азайту немесе бұрын болмаған қызметті ұсыну маңызды. Инвестордың Jana Post компаниясына назар аударуына да осы ұстаным әсер еткен. Алайда бұл жолы инвестор дәстүрлі өндірістен өзгеше, жылдам өзгеретін логистика нарығындағы мүмкіндікті жіберіп алмауға тырысыпты. 

Қоймадағы кездесуден басталған сенім

Хавьер дель Сер Перес Алмас Рысбековпен (Jana Post компаниясының құрылтайшыларының бірі - ред.) шамамен 2010-2011 жылдары танысқан. Ол кезде Алмас банк саласында жұмыс істейтін. Инвестордың айтуынша, Алмас кәсібилігімен, еңбекқорлығымен және жауапкершілігімен ерекшеленген.

Хавьер Алмасты 16–17 жылдан бері біледі. 2010–2011 жылдары Алмас HSBC-де жұмыс істеп жүргенде, кәсіпкерлікке енді қадам басып, бизнеске қатысты ойларын Хавьермен бөліскен. Хавьер оған пікірін ашық айтса да, Алмас өз дегенін байқап көруден қайтпайтын. Осы жылдары талай жобаны бастап, тәжірибе жинағанын, кәсіпкерлікте қалай өскенін көріп келе жатқанын қосып өтті. Хавьер Алмастың қайта бастаудан жасқанбайтынын, әрі өз шешімдеріне сын көзбен қарай алатынын бағалайды.

Jana Post командасына деген сенімі де нақты тәжірибеден кейін қалыптасқан. Хавьердің есінде компанияның қоймасына алғаш барған кезі ерекше сақталған. Желтоқсан айы еді. Қойма қараңғы әрі суық, ал тауарларды реттеп жүрген қызметкерлер саны аз болатын. Инвестор нысанның орналасқан жері жақсы болғанымен, жұмысты ұйымдастыруда шешімді қажет ететін мәселелер барын байқаған. Дәл осы кездесу барысында инвестор кәсібін енді бастаған Алмасқа қойманың жұмысын жақсартуға қатысты бірнеше ұсынысын айтқан.

Төрт айдан соң қоймаға қайта келгенде Хавьер барлық кеңес-ескертулерін ескеріп, қойма жұмысының толығымен өзгергенін байқаған. 

Ол кезде Хавьер Jana Post-тың акционері болмаған. Дегенмен осы кездесулерде алған тәжірибе оның командаға деген сенімін күшейтті. Инвестордың пікірінше, бизнесте идеяның жақсы болуы жеткіліксіз: оны жүзеге асыратын, қателігін түзететін және өзгеріске жылдам жауап беретін команда қажет.

Қазақстанның транзиттік әлеуеті толық пайдаланылып жүр ме?

Қазақстан Қытай, Ресей және Орталық Азия елдерінің арасында орналасқан. Хавьер дель Сер Перестің пікірінше, бұл географиялық артықшылық елге халықаралық сауда мен логистика саласында ойып орын алуға мүмкіндік береді. Әйткенмен соңғы жылдары жол және теміржол инфрақұрылымы дамығанымен, тауарды шекарадан өткізу мен кедендік рәсімдерді жеделдету мәселесі әлі де өзекті.

Инвестордың айтуынша, халықаралық жүк тасымалында уақыт шешуші рөл атқарады. Тауардың жолда ұзақ тұруы бизнестің шығынын арттырып, жеткізу мерзімін жоспарлауды қиындатады. Сондықтан Қазақстанның міндеті тек транзиттік бағыт болумен шектелмеуі керек. Елде тауарды қабылдап, сұрыптап, қайта орап, басқа нарықтарға жөнелтуге мүмкіндік беретін логистикалық орталықтар да дамуы қажет.

Оның пайымынша, мұндай нәтижеге жету үшін инфрақұрылымды ғана дамыту жеткіліксіз. Кедендік рәсімдер ашық әрі жылдам жүргізіліп, заңнама түсінікті болуы керек. Шекарадағы талаптар мен ережелер жиі өзгерсе, компанияларға жеткізу мерзімі мен шығындарын алдын ала есептеу қиындайды. 

Хавьер логистика нарығының дамуы мемлекеттік реттеуге де байланысты екенін атап өтеді. Тауардың елге кіруінен бастап, оны рәсімдеу мен әрі қарай жөнелтуге дейінгі үдерістер неғұрлым жеңіл болса, Қазақстанның халықаралық саудадағы бәсекеге қабілеттілігі де артады. Инвестор үшін осы өзгерістер логистика саласындағы компанияларға жаңа мүмкіндік ашады.

Jana Post бәсекелестерінен несімен ерекшеленеді?

Хавьер дель Сер Перестің айтуынша, Jana Post-тың басты артықшылықтарының бірі – технологиялық жүйесі және өзгерістерге жылдам бейімделуі. Компания бағдарламалық қамтамасыз етуін үнемі жетілдіріп, клиенттерге тауар қозғалысы туралы ақпаратты қолжетімді етуге тырысады. 

Инвестор логистикада қызметтің бағасы ғана емес, жеткізу жылдамдығы мен тапсырыстың орындалу барысын бақылау мүмкіндігі де маңызды екенін түсіндірді. Клиент тауардың қайда келе жатқанын біліп, оны уақытында алатынына сенімді болуы керек. Сондықтан компания үшін сервистің қолайлы болуы мен ақпараттың ашықтығы негізгі басымдықтардың бірі саналады.

Инвестордың пайымдауынша, технологиялық шешімдерді бәсекелестер де қайталай алады. Сондықтан бір артықшылыққа сүйеніп қалмай, қызметті тұрақты жетілдіру маңызды. Jana Post жаңа талаптарға бейімделіп, бағдарламалық жүйесін жаңартып отыру арқылы нарықтағы орнын нығайтуға ұмтылады.

Хавьердің компаниядағы қазіргі рөлі күнделікті операцияларды басқарудан гөрі инвестициялық шешімдер мен тәуекелдерді бағалаумен байланысты болып отыр. Ол жаңа жобаларға қанша қаражат пен уақыт бөлу керегін анықтауға көмектеседі. Инвестордың ұстанымы бойынша, командаға жаңа идеяларды сынап көруге мүмкіндік беру керек, бірақ әр жобаның нәтижесін бағалайтын нақты мерзім де белгіленуі қажет.

Инвестор жылдам өсуді мақсат еткен бизнес үшін пайдаланушылар саны мен жеткізілетін тауар көлемінің артуы маңызды екенін еске салды. Алайда өсім шығынды бақылаумен қатар жүруі керек. Қазақстанда қарыз қаражаты қымбат болғандықтан, ұзақ уақыт бойы пайдасыз жұмыс істеу компанияға қосымша қаржылай салмақ түсіреді. Сондықтан Jana Post үшін міндет – нарықтағы үлесін арттырумен бірге шығындарын тиімді басқарып, қызмет сапасын сақтау.

Jana Post алдағы үш жылда қалай дамиды?

Хавьер дель Сер Перес Jana Post-тың болашағын Қазақстан нарығымен ғана шектемейді. Оның мақсаты – компанияны аймақтағы ірі ойыншылардың біріне айналдырып, халықаралық нарықтағы ауқымын кеңейту. Инвестор алдағы үш жылда компанияның бес елде жұмыс істеуін, пайдаланушылар санын 20 миллионнан асыруды көздеп отыр. Бұл межеге жету үшін компанияның өсу қарқынымен қатар, қаржылық тұрақтылығын да сақтау қажет. Хавьердің пікірінше, бизнестің ұзақ мерзімді дамуы тек инвестиция көлеміне емес, оның қаншалықты тиімді жұмсалғанына да байланысты.

Инвестор Jana Post-тың Қазақстанда қалыптасып, жергілікті компания ретінде өскенін қалайды. Оның пайымынша, мұндай мақсатқа жету үшін бизнеске тұрақты ережелер, түсінікті заңнама және нарық қатысушыларына тең мүмкіндік қажет.

Оның пікірінше, егер жергілікті нарықта ұзақ мерзімді тұрақтылықты қамтамасыз ету қиын болса, стратегиялық шетелдік серіктес тарту нұсқасын да қарастыруға болады. Алайда мұндай шешімнің негізгі мақсаты компанияға жай ғана қаржы әкелу емес, оның тұрақты дамуына жағдай жасау болуы керек.

Жас кәсіпкерлерге қандай кеңес береді?

Ол алдымен жергілікті нарықта нәтижеге жетіп, содан кейін ғана басқа елдердің нарығына көз салуға кеңес береді. Алғашқы клиенттер, нақты сұраныс және өлшеуге болатын көрсеткіштер бизнестің әлеуетін бағалауға көмектеседі.

Инвестордың айтуынша, жаңа жобаны бастамас бұрын оның бизнес-жоспарын жасап, кірісі мен шығынын есептеу қажет. Әр идеяға жеке мақсат қойып, оған қанша қаражат пен уақыт жұмсалатынын алдын ала анықтаған жөн. Сондай-ақ компания жұмысына белгілі бір уақыт өткен соң сыртқы баға беріп отыру маңызды. Бұл кәсіпкерге өзіне тым сеніп кетпей, жобаның нақты нәтижесін көруге мүмкіндік береді.

Хавьер жаңа идеяларды тәжірибеден өткізуге құштар. Алайда кез келген бастаманың нәтижесін бағалайтын өлшем мен мерзім болуы керек. Егер жоба күткен нәтижеге жетпесе, оны жалғастырудың қаншалықты тиімді екенін қайта қарастырған дұрыс. Жаңа шешімдер ұсынып, қателіктен сабақ алуға мүмкіндік берілген ортада компанияның өсуіне жол ашылады.

Үшінші талпыныстан басталған жоба

Jana Post компаниясының тең құрылтайшысы Алмас Рысбеков электрондық коммерция саласында бизнес дамыту идеясын 2012 жылы қарастыра бастаған. Сол кезде ол McKinsey компаниясының талдамалық материалдарын зерттеп, электрондық коммерция мен Қытайдың сыртқы саудасы өседі деп болжаған. Қазақстанның Қытаймен көршілес орналасуы елге осы өсімнен пайда көруге мүмкіндік береді деп есептеген.

2015 жылы команда B2B тасымалдаумен айналыса бастады. Бір жылдан кейін Golden Bridge Partners құрамында электрондық коммерция департаменті құрылып, Қытай маркетплейстерімен жұмыс жүргізілді. Ресейдің Мәскеу қаласында қоймалар ашылды. Бұл нарық командаға алғашқы тәжірибе бергенімен, сол кезде электрондық коммерция негізгі табыс көзі болған жоқ.

“Шын мәнінде, бұл — электрондық коммерция саласында бизнес дамытуға жасаған үшінші талпынысымыз”, – дейді Алмас Рысбеков.

Jana Post компаниясын құру туралы шешім пандемиядан кейін қабылданды. Онлайн саудаға үйренген адамдардың қатары көбейіп, жеткізу қызметіне деген сұраныс өсті. Команда жүк тасымалымен айналысатын басқа стартаппен күш біріктіріп, жаңа компания құрды. Бастапқыда айына 20 мың тапсырыс болады деп жоспарланған. Алайда төрт-бес айдың ішінде тапсырыс саны миллионға жетті.

“Алғашында бұл жай ғана эксперимент болатын. Оның осындай ауқымға жететінін өзіміз де елестеткен жоқпыз”, – дейді компанияның құрылтайшысы.

Сенімге негізделген серіктестік

Алмас Рысбековтің айтуынша, Хавьер дель Сер Пересті стратегиялық инвестор ретінде арнайы іздемеген. Алғашқы компанияларын құрып жүрген кезінен бастап Хавьер ол үшін білім мен тәжірибе алатын негізгі адамдардың бірі болған. Сондықтан оның Jana Post-қа қосылуы заңды қадамға айналды дейді. 

Алмастың сөзінше, олардың бизнес пен жеке қарым-қатынасты ажырата білуі және ақшаға, адалдыққа, отбасына әрі елге деген ортақ көзқарастары өзара сенімнің негізін қалаған.

Клиент қажеттілігінен халықаралық нарыққа дейін

Jana Post-тың шетелдік нарықтарға шығуына тұтынушылардың қажеттілігін түсінуі әсер еткен. Команда қазақстандықтардың Қытай маркетплейстерінен тауарды не үшін сатып алатынын зерттеп, оларға қолжетімді бағамен ұсынылатын кең таңдау қажет екенін байқаған. Кейін қажеттіліктері мен сатып алу әдеттері ұқсас көршілес нарықтарды қарастыра бастаған.

Өзбекстан мен Қырғызстандағы алғашқы сынақтар қызметке сұраныс барын көрсеткен. Әр елдің заңнамасы, кедендік рәсімдері мен шекарадан өту тәртібі әртүрлі болғанымен, компания технологияларын жергілікті жағдайларға бейімдей алатынына көз жеткізген.

Jana Post моделі шетелдік маркетплейстерді жергілікті тұтынушыларға қолжетімді етіп, тауар сатып алу мен жеткізуді қарапайым әрі түсінікті етуге негізделген. Компания жақында Моңғолия нарығына шығып, жаңа бағыттарды зерттеуді жалғастырып жатыр. Алдағы мақсат – 20 елде жұмыс істеу.

Толық логистикалық қызмет және ортақ ережелер

Бүгінде Jana Post цифрлық сервистерді, курьерлік жеткізуді, B2B тасымалдауды, кедендік декларациялауды, халықаралық әуе және автомобиль тасымалдарын ұсынады. Алмас Рысбековтің пікірінше, саланы әрі қарай дамыту үшін нарық қатысушыларына ортақ ережелер мен инфрақұрылымға тең қолжетімділік қажет.

“Сонда компаниялар технологиялары мен қызмет сапасы арқылы бәсекелесе алады. Мемлекет салық түсімдерін алады, бизнеске өсу мүмкіндіктері ашылады, ал тұтынушылар үшін жеткізу шарттары түсінікті болады”, – дейді ол.

Алмастың мақсаты – Jana Post-тың Қазақстанды шетелде лайықты танытуы. Компания 20-дан астам елдің нарығына шығып, қызметтерін әр нарықтың қажеттілігіне қарай дамытуды көздейді.

Испанияда жалдау ақысының өсуі мен қолжетімді баспананың тапшылығы тұрғындардың наразылығын тудырды. 11 қарашада елдің бірнеше қаласында ондаған мың адам шеруге шықты. Мадридте 120 мың адам қатысқан акциядан кейін Барселонада тәртіпсіздік болып, полиция кемінде 52 адамды ұстады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі dw.com порталына сілтеме жасап хабарлайды.

Испанияда жалпыұлттық ереуіл 11 қараша, сәрсенбі күні жаппай наразылық акцияларымен аяқталды. Тұрғындар өмір сүру құнының өсуіне және қолжетімді баспананың жетіспеуіне қарсылық білдірді. Мадрид билігінің мәліметінше, қаладағы шеруге 120 мың адам қатысқан. Ал наразылықты ұйымдастырған жалға алушылар бірлестіктері қатысушылар санын 600 мың деп бағалады. Барселонада полицияның есебінше, көшеге 55 мың адам шыққан.

Агенттіктің хабарлауынша, бұл Испанияда соңғы 14 жылда алғаш рет өткен бір күндік жалпыұлттық ереуіл. Акция елдегі парламент сайлауына екі жарым апта қалғанда ұйымдастырылды. 11 қараша кешінде Испанияның басым бөлігінде наразылық акциялары бейбіт өткен. Алайда Барселонада шеру аяқталғаннан кейін тәртіпсіздік басталған.

RTVE телеарнасының мәліметінше, беттерін жасырған оңшыл экстремистер тобы бірнеше дүкеннің витриналарын сындырып, қоқыс контейнерлерін өртеген. Олар полиция қызметкерлеріне бөтелке, тас және петарда лақтырған. Полиция шабуыл жасағандарға қарсы резеңке таяқ қолданған.

Жалпыұлттық ереуіл Испанияның қоғамдық және экономикалық өмірін ішінара тоқтатқан. Елдің солшыл үкіметі наразылық білдірушілерді қолдаса, оңшыл оппозиция шерулерді идеологиялық сипаттағы акция деп атаған. Испанияның CCOO кәсіподақтар бірлестігі жалпыұлттық ереуілді "толық табыс" деп бағалап, оның ұйымдастырушылар күткен нәтижеден асып түскенін мәлімдеді.

"Электр энергиясын тұтыну жұмыс күнінен гөрі жексенбіге тән деңгейге дейін төмендеді. Испаниядағы өнеркәсіп пен экономиканың стратегиялық салалары тоқтады", – деп жазды кәсіподақ X әлеуметтік желісінде.

Ал жұмыс берушілердің CEOE бірлестігі ереуілге қатысу деңгейі өте төмен болғанын, қызметкерлердің 10%-ынан азы жұмысқа шықпағанын мәлімдеді.

DPA мәліметінше, ереуіл Volkswagen концернінің Памплонадағы зауыты мен оның еншілес компаниясы Seat-тің Марторельдегі өндірісіне, сондай-ақ көтерме сауда базарлары мен Альхесирас портына әсер еткен. RTVE хабарлауынша, ел бойынша өткен наразылық акциялары кезінде полиция кемінде 52 адамды ұстаған. Испаниядағы жаппай наразылыққа Мадридте 87 жастағы зейнеткер Марикармен Абаскальдың пәтерінен шығарылуы себеп болған.

Әйел Испания астанасындағы пәтерде 70 жыл тұрған. Ол ұзақ уақыт бойы ай сайын 500 еуро жалдау ақысын төлеген. Алайда 2018 жылы пәтер жаңа компанияның меншігіне өткеннен кейін жалдау ақысы көтерілген. Жаңа баға зейнеткердің ай сайынғы зейнетақысынан да асып кеткен. 23 қыркүйекте Марикармен Абаскаль пәтерінен шығарылған. Арада бірнеше күн өткен соң ол ауруханада қайтыс болған. 5 қазанда Испанияның социалистік премьер-министрі Педро Санчес парламентті таратып, 2026 жылғы 29 қарашада мерзімінен бұрын сайлау өтетінін жариялаған.

Ол мұндай шешімге парламенттің үкімет ұсынған тұрғын үй нарығын реформалау жобасын қабылдамауынан кейін барғанын айтқан. DPA агенттігінің жазуынша, соңғы жылдары Испанияда қолжетімді баспана тапшылығы күрделене түскен. Жалға алу ақысы мен тұрғын үй бағасы азаматтардың нақты табысынан жылдам өскен. Соның салдарынан көптеген тұрғын 30 жастан асса да, жеке пәтер жалдауға мүмкіндігі болмай, ата-анасымен бірге тұруға мәжбүр.

Агенттік тұрғын үй бағасының өсуіне елге келетін мигранттар санының артуы мен қолжетімді баспана құрылысының жеткіліксіздігі де әсер етіп отырғанын атап өткен. Испанияның Орталық банкінің бағалауынша, қазір елде шамамен 750 мың тұрғын үй жетіспейді. Болжам бойынша, 2028 жылға қарай баспана тапшылығы бір миллионнан асады.

Еске салайық, бұған дейін Францияда қымбатшылық, жанармай бағасының өсуі, әлеуметтік шығындардың қысқаруы мен саяси дағдарысқа наразы жүздеген мың адам көшеге шықты. Бастапқыда мектептердегі мұғалім тапшылығына байланысты басталған шерулер біртіндеп жалпыұлттық қозғалысқа ұласты. Наразылық кезінде тәртіпсіздіктер болып, мыңдаған адам ұсталды. Stan.kz Франциядағы халық наразылығының неден басталғанын және билік оған қалай жауап бергенін анықтады.

Алматыдағы неке сарайы мен жанындағы субұрқақ 10 жылға сенімгерлік басқаруға арналған саудаға шығарылды. Бұл нысанды сату емес: жеңімпаз ғимаратты сатып ала алмайды және оны неке қию сарайы ретінде сақтауға міндетті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Жаңа басқарушы ғимаратты жөндеп, бір жыл ішінде Есентай өзені арқылы өтетін көпір салуы керек. Сондай-ақ қасбеті мен сәулеттік келбетін сақтап, инженерлік жүйелерін жаңартуға және аумағын абаттандыруға тиіс. Нысанның жалпы ауданы — шамамен 2,2 мың шаршы метр. Техникалық құжатта ғимараттың іргетасы, қабырғалары, шатыры мен жертөлесі жарамды деп көрсетілген.

Басқарушыға қойылатын инвестиция көлемі – кемінде 2 миллиард теңге.

Жеңімпаз ай сайын әлеуметтік осал топтағы кемінде бес жұпқа залды жалға алу ақысын алмай неке қию рәсімін өткізуі керек. Сондай-ақ жылына кемінде төрт тегін мәдени-әлеуметтік шара ұйымдастырып, Неке сарайы музейіне жұрттың еркін кіруін қамтамасыз етеді. Бұған қоса, басқарушы тапқан табысының жартысынан көбін нысанды күтіп ұстауға жұмсауы тиіс.

Еске салайық, неке сарайы 1971 жылы сәулетші Малбағар Меңдіқұловтың жобасымен салынған. Ғимарат 2016 жылы 20 жылға жеке компанияның сенімгерлік басқаруына беріліп, ол 500 миллион теңге инвестициялауға міндеттенген. Міндеттемелер орындалмаған соң, келісім 2023 жылы сот арқылы бұзылған. 2025 жылы нысан он жылға басқа компанияның басқаруына берілгенімен, жөндеу аяқталып, ғимарат іске қосылмаған. Сол себепті Неке сарайы қайтадан саудаға шығарылды.

Сауда 12 қарашада сағат 10:00-де басталады, өтінімдер сол күні 09:55-ке дейін қабылданады. Қатысу үшін 1 950 472 теңге кепілдік жарна төлеу қажет.

Айта кетейік, бұған дейін Алматыдағы неке сарайы қаланың басқаруына қайтарылатыны белгілі болды.

“Қазгидромет” мамандарының болжамына сәйкес бүгін Қазақстанның 17 аймағында дауыл болады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Синоптиктер жаңбыр мен қар аралас жауатын өңірлер мен қатты жел болатын өңірлерді екіге бөлді.

Жауын шашын мен қар аралас болатын аймақтар:

• Жетісу облысы;
• Түркістан облысы;
• Жамбыл облысы;
• Ақтөбе облысы;
• Маңғыстау облысы;
• Шығыс Қазақстан облысы;
• Абай облысы;
• Қарағанды облысы;
• Ұлытау облысы.

Қатты жел болатын аймақтар:

• Жетісу облысының Алакөл көлдері ауданында екпіні 23–28, түнде кей уақыттарда 30 м/с және одан да жоғары;
• Батыс Қазақстан облысында 15–20 м/с;
• Атырау облысында 15–18 м/с;
• Маңғыстау, Түркістан, Жамбыл, Шығыс Қазақстан және Абай облыстарында 15–20 м/с.

Еске сала кетейік, "Қазгидромет" қараша айына арналған еліміз бойынша ауа райы болжамын жариялады. Келер айда елдің басым бөлігінде күн әдеттегіден жылы болғанымен, айдың екінші жартысында елдің солтүстігі, шығысы мен орталығында түнгі аяз -18 градусқа дейін жетпек. 

2026 жылғы қазанда Ұлттық статистика бюросы бақылайтын қалаларда жаңа тұрғын үйдің шаршы метрі орта есеппен 629 мың теңгеден асты. Бір жылда жаңа үй бағасы 10,4%-ға, ал жалдау ақысы 14,6%-ға өсті. Stan.kz тілшісі пәтерді қазір несиеге алу мен басқа үйді жалдап тұрып ақша жинауды салыстырып, қай жол тиімді екенін тәуелсіз қаржы сарапшысы Андрей Чеботаревтен сұрады.

Баспана алуды жоспарлаған адам бірден екі түрлі жолды қарастырады: үйді қазір несиеге алуды немесе басқа үйді жалдап тұрып, бастапқы жарна жинауды. Бірінші жағдайда сіз үйге ертерек қол жеткізгеніңізбен, несие пайызы мен қосымша шығындарды төлеу қажет болады. Ал екінші жағдайда қарыз азаяды, бірақ күтіп жүргеніңізде жалдау ақысы мен пәтер бағасы өзгеруі мүмкін.

Осы екі жағдайды талдау үшін алдымен қазір нарықта үйдің бағасы қандай екеніне шолу жасайық.

Қазақстанда баспана қанша тұрады?

Ұлттық статистика бюросының мәліметі бойынша, 2026 жылғы қазанда жаңа тұрғын үйдің шаршы метрі 20 қала бойынша орта есеппен 629 463 теңге, бұрын пайдаланылған пәтерлер 639 009 теңге болды. Үй жалдау ақысы айына орта есеппен 5 451 теңге/м²-ге жетті.

Бір жылда жаңа тұрғын үй 10,4%-ға, бұрын пайдаланылған пәтерлер 7,1%-ға, ал жалдау ақысы 14,6%-ға қымбаттады. 

Нақты пәтердің бағасына орналасқан ауданы, үйдің салынған жылы мен жағдайы әсер етеді. Орташа бағамен есептегенде, 50 шаршы метрлік жаңа пәтер ел бойынша шамамен 31,5 миллион теңге тұрады.

Орташа баға пәтердің бастапқы құнын көрсетеді. Енді осы соманы несиеге алған жағдайда ай сайын қанша төлеу керегін есептейік.

Тұрғын үй несиесімен алса, үйге қанша төлеу керек?

2026 жылғы қарашадағы шолуларда банктердің нарықтық шартпен беретін тұрғын үй несиесінің жылдық мөлшерлемесі негізінен 19,5–24% аралығында көрсетілген. Төмен мөлшерлемелі бағдарламалардың өз талаптары мен баспанаға қатысты шектеулері бар.

Бағасы 31,5 миллион теңге пәтерге 20% бастапқы жарна — 6,3 миллион теңге. Қалған 25,2 миллион теңгені 15 жылға алады. Қарыз ай сайын бірдей сомамен өтеледі деп есептегенде, жылдық 20% мөлшерлемемен төлем шамамен 442 мың теңге болады. 15 жылда несие бойынша төленетін сома 79,7 миллион теңгедей. Оның 25,2 миллион теңгесі — негізгі қарыз, шамамен 54,5 миллион теңгесі — пайыз. Бастапқы жарнаны қосқанда, пәтерге жұмсалатын жалпы қаражат 86 миллион теңгеге жуықтайды.

Жылдық 7% мөлшерлемемен дәл сол соманы 15 жылға алсақ, айлық төлем шамамен 227 мың теңге болар еді. Бұл — тек салыстыруға арналған есеп, барлық адамға қолжетімді ұсыныс емес. Мысалы, “7-20-25” бағдарламасында пәтер бағасына шек қойылған, сондықтан орташа бағасы 31,5 млн теңге болатын пәтер бағдарламаға сәйкес келмеуі мүмкін.

Несие ұсыныстарын салыстырғанда жарнамадағы пайызбен шектелмей, жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесін де сұраған жөн. Бұл көрсеткіш несиеге байланысты шығындарды кеңірек қамтиды. Комиссияны, сақтандыру ақысын және мерзімінен бұрын өтеу шарттарын да тексеру керек. Жоғарыдағы есепке мұндай қосымша шығындар кірмеген.

Айлық төлемнің өзін білу жеткіліксіз. Оның отбасы бюджетіне қаншалықты салмақ түсіретінін жалдау ақысымен және табыспен салыстырған жөн.

Несие төлемі мен жалдау ақысын салыстыру

Орташа бағамен есептегенде, 50 шаршы метрлік пәтерді жалдау айына шамамен 273 мың теңге тұрады. Астанада осындай пәтердің жалдау ақысы шамамен 318 мың теңге, Алматыда 314 мың теңге.

31,5 миллион теңгелік пәтерге алынған несиенің айлық төлемі жалдау ақысынан шамамен 169 мың теңгеге артық. Бірақ екі төлемнің мәні бірдей емес: жалдау ақысы үйді пайдаланғаны үшін төленеді, ал несие төлемінің бір бөлігі негізгі қарызды азайтады.

Тәуелсіз қаржы сарапшысы Андрей Чеботаревтің пікірінше, тұрғын үй несиесінің төлемі жалдау ақысымен шамалас болса және баспана шұғыл қажет болса, сатып алу нұсқасын қарастыруға болады.

“Тұрғын үй несиесі өздігінен жақсы да, жаман да емес. Оның тиімділігі шарттарыңызға және қаржылық мүмкіндігіңізге байланысты”, –  дейді сарапшы.

Егер жалдау ақысы 15 жыл бойы өзгермейді деп шартты түрде есептесек, осы мерзімде жалға шамамен 49,1 млн теңге жұмсалады. Бірақ жалдау құны өзгеруі мүмкін. Ал үй иесі жөндеу мен баспананы күтіп ұстау шығындарын өзі көтереді.

Жалдау мен несие төлемінің айырмасы белгілі болды. Енді несие алуға дайындықты бағалау үшін бастапқы жарнадан кейін қандай қаржы қоры қалатынын қарастырайық.

Сатып алуға қаржылық дайындықты қалай бағалау керек?

Бастапқы жарнаны жинау ғана тұрғын үй несиесіне дайын екеніңізді білдірмейді. Сатып алғаннан кейін де күтпеген жағдайға арналған ақша қалуы керек. Чеботарев барлық міндетті шығынды, соның ішінде болашақ несие төлемін есептеп, кемінде үш-алты айға жететін қаржы қорын сақтауды ұсынады.

“Қаржылық дайындық тек бастапқы жарнамен өлшенбейді. Үй алғаннан кейін де үш-алты айлық шығыныңызды жабатын ақша қалуы керек”, — дейді ол.

Мысалы, 31,5 млн теңгелік пәтерге 6,3 млн теңге бастапқы жарна төлегеннен кейін жинағыңыз түгел таусылса, ауырып қалу немесе табыстан айырылу кезінде несие төлеу қиындауы мүмкін. Сарапшы табыстың тұрақтылығын да ескеруге кеңес береді: ұзақ жылдарға қарыз алмас бұрын табыс көзіңіздің сақталатынына көз жеткізген жөн.

Қаржы қоры болғанымен, ай сайынғы төлем табысқа сай келмеуі мүмкін. Сондықтан сарапшы ұсынған төлем мен табыс арақатынасын да есепке алайық.

Несие төлемі табыстың қанша бөлігін алғаны дұрыс?

Чеботарев тұрғын үй несиесінің айлық төлемін отбасының қолға алатын таза табысының 30%-ынан асырмауды, ал 40%-ын жоғарғы шек деп қарастыруды ұсынды.

Мысалы, ай сайынғы төлемі 442 мың теңге болатын несие таза табыстың 30%-ына тең болуы үшін отбасының айлық табысы шамамен 1,47 миллион теңге, ал 40%-ына тең болуы үшін 1,1 миллион теңгедей болуы керек. Өзге несиелер мен тұрақты шығындар болса, көтере алатын төлем мөлшері азаяды.

Қазақстанда барлық несие бойынша ай сайынғы төлем табыстың 50%-ынан аспауға тиіс. Бұл - несие беру кезіндегі заңнамалық жоғарғы шек, отбасыға қолайлы төлем деңгейі емес. Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің түсіндірмесі

Егер төлем отбасының мүмкіндігінен асып кетсе немесе бастапқы жарнаны көбейту қажет болса, келесі сұрақ - ақша жинауға қанша уақыт кетеді?

Ақша жинап пәтер сатып алса, қанша уақыт керек?

31,5 миллион теңгелік пәтердің толық құнын 5 жылда жинау үшін ай сайын шамамен 525 мың теңгеден бөлу қажет. Бұл есепте пәтер бағасы өзгермейді және жинақтан табыс түспейді деп алынған.

Осы уақытта 50 шаршы метрлік пәтерді жалдап тұрсаңыз, қазіргі орташа ақы өзгермеген жағдайда бес жылда жалға 16,4 миллион теңге кетеді. Демек, ай сайын 525 мың теңгені жинаққа, 273 мың теңгені жалдауға бөліп, баспанаға шамамен 798 мың теңге жұмсау керек. Бұл есепке коммуналдық төлем мен жөндеу кірмейді.

Пәтердің толық құнын емес, тек бастапқы жарнаны жинауға да болады. 31,5 миллион теңгелік үйдің 20% жарнасы — 6,3 миллион теңге. Оны 3 жылда жинау үшін, жинақтың табысын есептемегенде, айына шамамен 175 мың теңге салу қажет.

Алайда ақша жинап жүрген уақытта пәтер бағасы өзгеруі мүмкін. Егер баға 3 жыл бойы жыл сайын 5%-ға өссе, 31,5 миллион теңгелік үйдің құны шамамен 36,4 миллион теңгеге, ал бастапқы жарна 7,3 миллион теңгеге жетеді. Егер 2026 жылғы қазанда тіркелген 10,4% өсім 3 жыл қайталанса, пәтердің шартты бағасы 42,3 миллион теңге, жарнасы 8,5 миллион теңге болар еді.

10,4% — жаңа тұрғын үй бағасының соңғы бір жылдағы өсімі. Бұл қарқын алдағы жылдары қайталанады деген кепіл жоқ. Жалдау ақысы да өзгеруі мүмкін: 2026 жылғы қазанда ол бір жылда 14,6%-ға өскен. 

Баға мен жалдау ақысы өзгеруі мүмкін болғандықтан, жинақтау мерзімін қысқартатын жолдарды да қарастырған жөн. Соның бірі - тұрғын үй жинақ жүйесі.

Тұрғын үй жинақ жүйесі

Тұрғын үй жинақ жүйесі арқылы негізгі қарыз алу үшін пәтер құнының кемінде 50%-ын жинап, жинақ шотын кемінде үш жыл ұстау және банк талаптарын орындау қажет. Қалған соманы банк қарызға береді. Ресми мәліметке сәйкес, жылдық мөлшерлеме 3,5–5%, ал несиеге қатысты барлық шығынды қамтитын жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі 3,6%-дан басталады. Жинаққа банк сыйақысы мен мемлекеттік сыйлықақы есептеледі.

31,5 миллион теңгелік пәтер үшін алдымен шамамен 15,75 миллион теңге жинау керек. Қалған соманы 15 жылға 3,5–5% мөлшерлемемен алғандағы ай сайынғы төлем шамамен 113–125 мың теңге болады.

Бұл жол бірнеше жыл жинауға мүмкіндігі бар және кейінгі айлық төлемін азайтқысы келетін адамға қолайлы болуы мүмкін. Жарты сомасы дайын, бірақ үш жыл күткісі келмейтіндер аралық тұрғын үй қарызының шарттарын да қарастыра алады. Оның мөлшерлемесі 5–8,5% аралығында. Төлем тәртібі өзгеше болғандықтан, нақты соманы қаржы ұйымымен жеке есептеген жөн.

Жарты соманы жинап, үш жыл күткісі келмейтіндерге арналған тағы бір жол — “7-20-25” бағдарламасы. Оның төмен мөлшерлемесінің орнына пәтер бағасы мен қатысушыға қатысты талаптар бар.

“7-20-25” бағдарламасы кімге қолайлы?

“7-20-25” бағдарламасында жылдық мөлшерлеме 7%, бастапқы жарна кемінде 20%, ал қарыз мерзімі 25 жылға дейін. Бағдарлама пайдалануға берілген жаңа үйді алуға арналған. Қарыз алушы мен жұбайының соңғы 18 айда Қазақстанда меншігінде тұрғын үй болмауы, табысын растауы және өтелмеген тұрғын үй несиесі болмауы керек.

Пәтер бағасының жоғарғы шегі Астана, Алматы, Ақтау, Атырау, Шымкент және қала маңында 30 миллион теңге, Қарағандыда 25 миллион теңге, басқа өңірлерде 20 миллион теңге. Сондықтан орташа бағасы 31,5 миллион теңге болатын пәтер бағдарлама талабына сыймауы мүмкін.

Мысалы, Астана немесе Алматыда бағасы 30 миллион теңгелік үй үшін бастапқы жарна 6 миллион теңге болады. Қалған 24 миллион теңгені 25 жылға 7%-бен алғанда, ай сайынғы төлем шамамен 169,6 мың теңге.

Бағдарламаға өтінім бермес бұрын, қаржының бар-жоғын және өтінім қабылдау тәртібін қатысушы банктен тексеру керек.

Өтінімдер кезекпен қаралып, қаржының бөлінуіне тәуелді болады. Қаражат бар-жоғын және өтінім қабылдау тәртібін қатысушы қаржы ұйымынан нақтылау қажет. 2026 жылғы үшінші тоқсанда бағдарлама бойынша 3 696 несие берілген.

Қай жолды таңдаса да, сатып алушы пәтердің бағасымен ғана шектелмейтін шығындарға дайын болуы керек.

Пәтер алған кезде қандай қосымша шығындар болады?

Пәтер бағасынан бөлек құжат рәсімдеу, бағалау, сақтандыру, делдал қызметі, көшу, жөндеу, жиһаз бен техникаға ақша қажет болуы мүмкін. Үйге көшкеннен кейін коммуналдық төлем мен оны күтіп ұстау шығыны да қосылады.

“Пәтердің бағасы –  шығынның басы ғана”, –  дейді Чеботарев.

Сарапшы сатып алу шығындарына пәтер бағасының шамамен 5%-ын қосымша қор ретінде жоспарлауды ұсынады. Қара әрлеудегі үйге жөндеу қажет болса, шығын әлдеқайда жоғары болуы мүмкін. Чеботарев жөндеу сметасын бөлек есептеп, кей жағдайда ол пәтер бағасының жартысына дейін жетуі ықтимал екенін ескертеді. Нақты сома үйдің жағдайы мен жөндеу көлеміне байланысты.

Сарапшы жиі кездесетін қателерге:

• банк мақұлдаған ең жоғары соманы алу;
• бастапқы жарна үшін барлық жинақты жұмсау;
• айлық төлемге ғана қарап, жалпы шығынды есептемеуді жатқызады.

Бірнеше ұсынысты салыстыру да маңызды.

Осы шығындарды есептегеннен кейін, толық сомасы бар адамға тағы бір таңдау қалады: пәтерді түгел ақшасына алу ма, әлде төмен мөлшерлемелі қарызды пайдалану ма?

Қолма-қол сатып алу ма, әлде төмен пайызбен қарыз алу ма?

Егер пәтердің толық құны қолда болса, барлық ақшаны бірден жұмсамай тұрып, екі нұсқаны салыстыруға болады: баспананы толық төлеу немесе төмен мөлшерлемелі қарыз алып, ақшаның бір бөлігін жинақта қалдыру.

Чеботаревтің айтуынша, несие пайызы мен жинақтан түсетін қолға қалатын табысты салыстыру керек. Егер жинақтың табысы қарыздың толық құнынан жоғары болса, төмен пайызды қарыз алып, ақшаны жинақта ұстау тиімді болуы мүмкін. Ал мөлшерлемесі жоғары несие қолдағы ақшамен сатып алуға қарағанда көбірек шығын әкелуі ықтимал. Қандай нұсқаны таңдаса да, күтпеген жағдайға арналған қаржы қорын түгел жұмсамаған жөн.

“Арзан қарыз алып, қолдағы ақшаны табыс әкелетін жерде ұстау кейде тиімді. Ал қымбат несие көбіне артық шығынға түсіреді”, - дейді сарапшы.

Бұл нұсқалардың қайсысы қолайлы екені әр отбасының жағдайына байланысты. Сарапшының кеңесін жинақтап, қай кезде қарыз алу, қай кезде күте тұрған орынды екенін қарастырайық.

Қай жағдайда несие алған, қай кезде ақша жинаған жөн?

Баспана шұғыл қажет болса, табыс тұрақты түссе, бастапқы жарнадан кейін де қаржы қоры қалса және ай сайынғы төлем отбасы бюджетіне сай болса, тұрғын үй несиесін қарастыруға болады. Ал бастапқы жарна аз, төлем таза табыстың 40%-ынан асып кетсе, қаржы қоры болмаса немесе табыс тұрақсыз болса, сарапшы алдымен ақша жинауды ұсынады.

Чеботарев пәтерді тек “баға ертең өседі” деген сөзге сүйеніп алуға қарсы. Несие төлемі кей адамды табысын арттыруға ынталандыруы мүмкін, бірақ қарызды болашақта көбірек табыс табамын деген үмітпен ғана алу қауіпті. Төлемді қазіргі табыспен көтере алатыныңызды алдын ала есептеген жөн.

Баға, төлем, жинақ және қосымша шығындарды салыстырған соң, шешімді отбасының нақты табысы мен баспанаға деген қажеттілігіне сай қабылдауға болады.

Айта кетейік, бұған дейін біз Қазақстанда 24 миллион шаршы метр үй салынатыны туралы және оның нарықтағы баспана бағасына әсері туралы жазған едік.

Шығыс Қазақстанның картада жоқ елдімекенінің халқы облыс әкімінен көмек сұрады. Себебі мәртебесіз "ауылдағы" жүзден астам тұрғын мемлекеттік көмектерден қағылып, тіпті құжаттарын рәсімдей алмай отыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі 31-арнаның “Информбюро” бағдарламасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Қайыңды ауылы өмірде бар болғанымен Қазақстанның картасында жоқ. 1948 жылы іргесі қаланған елді мекенде қазір жүзден астам тұрғын бар. Бірақ қағаз жүзінде бұл жерде тірі жан жазылмаған. Тіпті осында туған сәбиге құжат алу үшін өзге ауылдағы туыстарының үйіне тіркелуге тура келеді. 

Сонда да халық ауылын тастап көшкісі келмейді. Керісінше, өңірдің болашағына сеніммен қарайды. Мемлекет тарапынан қолдау болып, тұмса табиғаттың игілігін туризмді дамытуға бағыттауды армандайды. Ауыл жанданса, нәпақа табудың да жаңа мүмкіндіктері ашылар деп ойлайды.

Самар ауданының әкімдігі орман қорынан 30 гектар жер бөлініп, қазір елдімекеннің шекарасын бекіту жұмысы жүріп жатқанын жеткізді. Десе де, халықтың ертең-ақ қолға құжат алып, толыққанды заңды тұрғынға айналуы екіталай.

Шенеуніктер ауыл мәртебесін келесі жылдың жазына дейін жасаймыз деп уәде берді. Иесіз қалып, тозығы жеткен электр желісі мен ойлы-қырлы жолдың жыры содан кейін ғана шешімін таппақ.

Бұған дейін Қазақстанда енді 500 тұрғыны бар елді мекендерге кент мәртебесі берілетіні туралы жазған едік. Қазіргі заңнамада бұл көрсеткіш 3 мың тұрғын болып бекітілген.

Бұдан бөлек, заңда президент, үкімет және мемлекеттік басқару органдары арасындағы өкілеттіктер нақтыланған. Мемлекет басшысы:

• облыстар мен аудандарды құруға және таратуға;
• елді мекендерге республикалық, облыстық және аудандық маңызы бар қала мәртебесін беруге құқылы болады.

Ал үкімет президент қарауына ұсыныстар енгізеді. Сонымен қатар министрлер кабинетінің құзыретіне астананың, облыстар мен республикалық маңызы бар қалалардың шекарасын белгілеу және өзгерту мәселелері қосылды.

Ислам дінінде көз тиюдің бар екені айтылады. Дегенмен адамның бойындағы кез келген әлсіздік, бас ауруы немесе көңіл-күйдің өзгеруін бірден көз тиюмен байланыстыруға болмайды. Кейбір діни түсіндірулерде көз тиюге қатысты бірқатар белгілер аталған. Олар қандай және одан сақтанудың жолы бар ма? Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Мүфтият дерегінше, шариғатта көз тиюдің ақиқат екені айтылады. Бұл туралы Мұхаммед пайғамбардың (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) хадистерінің бірінде жазылған. 

Сонымен қатар Айша анамыздың (Алла оған разы болсын) риуаяты бойынша, пайғамбар көз тиюден сақтану үшін дұға оқуға кеңес берген (Бұхари, Мүслим).

Ислам ғұламаларының түсіндіруінше, көз тию тек адамға емес, жануарларға, егінге және басқа да дүниелерге әсер етуі мүмкін. Тіпті адамның өзіне де көзі тиюі ықтимал. Бұл жағдай біреуге қызыға, сүйсіне немесе қызғана қараудан туындауы мүмкін. Демек көз тию міндетті түрде әдейі жасалған жаман ниеттен болады деген түсінік дұрыс емес.

Көз тиюдің қандай белгілері болуы мүмкін?

Құранда және сахих хадистерде көз тиген адамды анықтайтын нақты белгілер тізімі берілмеген. Алайда кей ғалымдардың түсіндірулерінде көз тиюмен байланысты болуы мүмкін мынадай жағдайлар аталады:

• Бұрын болмаған әлсіздік пен дел-салдық;
• Көңіл-күйдің күрт өзгеруі;
• Себепсіз мазасыздану немесе жабырқау;
• Бас ауруы;
• Тәбеттің төмендеуі;
• Ұйқының бұзылуы;
• Дененің ауырлап, әлсіз сезілуі;
• Бұрын қызығатын нәрселерге ынтаның жоғалуы;
• Себепсіз жылау немесе ашуланшақтық;
• Қол-аяқтың салқындауы;
• Иықтың ауырлауы;
• Жиі күрсіну;
• Ұмытшақтық;
• Кеуденің қысылуы;
• Жүрек айну.

Алайда бұл белгілердің ешқайсысы адамға көз тигенін нақты дәлелдемейді. Өйткені олардың пайда болуына күйзеліс, ұйқының жеткіліксіздігі, түрлі аурулар, қан қысымының өзгеруі, дәрумен тапшылығы және басқа да медициналық себептер әсер етуі мүмкін.

Сондықтан денсаулықта өзгеріс байқалса, оны бірден көз тиюге балап, медициналық тексеруден бас тартуға болмайды. Қажет болған жағдайда дәрігерге қаралған жөн.

Көз тиюден қалай сақтануға болады?

Исламда көз тиюден қорғанудың негізгі жолы ретінде Аллаға сыйыну, дұға жасау және Оған тәуекел ету айтылады.

Мұсылмандарға “Ықылас”, “Фалақ” және “Нас” сүрелерін оқып, Алладан түрлі жамандықтан қорғау тілеу ұсынылады. Сонымен қатар адам өзіне дұға оқып, дем сала алады.

Оған қоса, біреудің баласына, үйіне немесе дүние-мүлкіне сүйсіне қараған кезде оған береке тілеу маңызды. Мәселен, “Ма Шаа Алла” немесе “Бәракалла” деп айтуға болады.

Демек, көз тиюден сақтану тек дұға оқумен шектелмейді. Өзгенің қуанышына қызғанышпен қарамай, жақсылық тілеп, әр нығметтің Алладан екенін ұмытпау да маңызды.

Айта кетейік, бұған дейін Астаналық сатушы “көз тиюден” арыламын деп алаяққа алданып қалғаны туралы жазған едік. Жалған емшінің құрбаны Атбасар өңірінің 30 жастағы сатушысы болып шықты. Көз тигеннен құтылу үшін қыз алаяққа ақша мен дүкеннен азық-түлік берген.

Қазақстанда олигархтардан тәркіленген қымбат әшекей бұйымдар қайтадан саудаға шығарылды. Алдыңғы саудада ешкім сатып алмаған кей заттардың бастапқы бағасы ондаған миллион теңгеге арзандаған. Олардың арасында әлем бойынша небәрі 30 дана шығарылған қымбат қолсағат та бар. Сағаттардың ерекшелігі неде және өзге бұйымдардың бағасы қаншаға төмендеді? Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі e-Qazyna.kz сайтына сілтеме жасап хабарлайды.  

Қандай бұйымдардың бағасы арзандады?

Саудаға шығарылған заттардың ішіндегі ең қымбаты – Ulysse Nardin Classic 789-80 қолсағаты. Әлемде мұндай сағаттың небәрі 30 данасы бар. Соның бірі қазір e-Qazyna.kz электрондық сауда алаңында сатылып жатыр.

Сағат 18 караттық алтыннан қолдан ойып жасалған. Оның циферблатында әуен ырғағымен қозғалатын алтын мүсіншелер бар. Олар төрт гонгтың сүйемелдеуімен әуен орындайды. Әр гонгтың үні де әртүрлі.

Атап айтқанда, сағатта Вестминстер әуені ойналады. Бұл – төрт нотадан тұратын әйгілі қоңырау үні. Оны Лондондағы Биг-Бен сағатынан да естуге болады.

Алайда қымбат бұйымның корпусы сызылған, ал бауының әбден тозғаны байқалады.

Сағаттың бағалаушылар белгілеген құны – 214 миллион теңге. Бұған дейін оны 182 миллион теңгеге сатуға әрекет жасалған. Десе де сатып алушы табылмаған. Енді бастапқы бағасы 150 миллион теңге болып белгіленді. Осылайша, сағаттың бағасы 32 миллион теңгеге төмендеді.

Сауда 1 желтоқсан сағат 13:00-де өтеді.

Бұл сағат қайтарылған активтерді басқару жөніндегі компанияның иелігінде. Айта кетейік, аталған модельді бірнеше жылдан бері сату мүмкін болмай келеді.

Бағасы төмендетілген тағы бір бұйым – гауһар тасты әшекейлер жиынтығы. Оның құрамында екі сырға, шынжырлы алқа және екі жүзік бар.

Бұған дейін жиынтық 72 миллион теңгеге сатылымға шығарылған, алайда оған да сатып алушы табылмады. Енді бастапқы бағасы 59 миллион теңге болып белгіленді. Ал бағалаушылар оның құнын 85,5 миллион теңгеге бағалаған.

Әшекейлер жиынтығы бойынша сауда да 1 желтоқсанда сағат 13:00-де өтеді.

Тағы қандай қымбат бұйымдар сатылымға қойылды?

Саудадағы өзге бұйымдардың бағасы салыстырмалы түрде төмен болғанымен, кейбірінің құны Астанадағы бір бөлмелі пәтердің бағасымен шамалас.

Мәселен, Frank Muller Geneve қолсағаты 20 миллион теңгеге сатылмақ. Мұндай жоғары баға оның брендіне ғана емес, жасалу ерекшелігіне де байланысты. Сағаттың корпусы 18 караттық қызғылт алтыннан құйылған, әйнегі сапфирден жасалған. Ал циферблаты лағыл, сапфир және цаворит тастарымен безендірілген. Тілдері де лағылдан жасалған.

Бағалаушылар бұл сағаттың құнын 29 миллион теңгеге бағалаған.

Дәл осындай бастапқы бағамен Bovet Fleurier Grand Complications Amadeo Fleurier қалта сағаты да саудаға шығарылды. Бұл – әлем бойынша небәрі 50 дана шығарылған шектеулі топтаманың бір бөлігі. Оның бағалау құны – 28 миллион теңге.

Сонымен қатар 18 караттық ақ алтыннан жасалған Ulysse Nardin Archive Freak Cruiser қолсағаты да 20 миллион теңгеге сатылмақ. Бағалаушылар оның құнын 29 миллион теңге деп көрсеткен.

Тізімдегі тағы бір қымбат бұйым – Breguet 3099 BE қолсағаты. Оның бастапқы бағасы 13 миллион теңге. Сағат 139 классикалық қырланған гауһар таспен көмкерілген. Олардың жалпы салмағы шамамен 1,255 карат. Бағалаушылар бұйымның құнын 15 миллион теңгеге бағалаған.

Еске салайық, бұған дейін олигархтардан тәркіленген қымбат әшекейлер мен сағаттарды сатуға шығарғанымен, олардың бірқатарына сатып алушы табылмағаны хабарланған еді. Тізімде гауһар тасты жиынтықтар, қымбат қолсағаттар және әлемге танымал зергерлік брендтердің бұйымдары болған.

Қаскелеңде жалаңаш ер адам мектеп ғимаратына еш кедергісіз кіріп кетті. Оның видеосы әлеуметтік желіде тарады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Оқиға сәрсенбі күні Отарвановка шағынауданындағы Әлімқұлов атындағы мектепте болғаны хабарланды.

Алматы облысының Полиция департаменті аталған факті бойынша қылмыстық іс қозғалғанын хабарлады. Күдікті ұсталып, уақытша ұстау изоляторына қамалды.

Дереккөздердің мәліметінше, полиция "Бұзақылық" бабы бойынша қылмыстық іс қозғаған.

Айта кетейік, бұған дейін әлеуметтік желіде Тараз қаласының полиция қызметкері көліктің терезесінен жерге түкірген бейнеролик тараған еді. Сол кезде полицейдің “Ұсақ бұзақылық” фактісі бойынша, әкімшілік жауапкершілікке тартылғаны айтылған. 

Публикация от Stan.kz ақпарат агенттігі (@_stan.kz)

Танымал блогер Ырысбала Икрамбай әлеуметтік желіде өзін сынап, түрлі әңгіме таратқан адамдарға жауап берді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Блогер Instagram парақшасында жариялаған жазбасында өзі туралы айтылып жүрген өсек-аяңға тоқталып, ешкімнің алдында ақталуға міндетті емес екенін жеткізді.

“Мен туралы өтірік, өсек айтып, атақ жинағысы келгендер – білгендеріңді істеңдер! Маған бәрібір. Адал екеніңді Алла білсе болғаны емес пе? Ақталма деген ұстанымда қаламын. Мен туралы өсекті өзімнен естіңіздер”, – деп жазды ол.

Сондай-ақ Ырысбала Икрамбай қайырымдылық қызметіне қатысты айтылған сындарды да назардан тыс қалдырмады.

“Сен міндет қылып қайырымдылықпен айналыспай-ақ қойшы деп едіңіздер. Жақсы, мен қойдым. Қане, енді қайсысы қолға алды? Өз қолынан ештеңе келмейді, өз өмірінде түк бітірмейді, бірақ біреуге ақыл айтып, біреуді түзеп, бөгет болу – наданның ісі”, – деді блогер.

Ол өзін сынайтын адамдарды өзгелердің ісіне араласқанша, қоғамға пайдалы іспен айналысуға шақырды.

Публикация от Икрамбай Рысбала Мейрамханқызы (@irisbala__ikrambai_official)

Еске салайық, бұған дейін желі қолданушылары қайырымдылық жасайтын блогер Ырысбала Икрамбайды тексеруді талап еткені хабарланған еді.

Жамбыл облысында бұрынғы енесімен үйінде жанжалдасып, оған балағат сөздер айтқан әйел әкімшілік жауапкершілікке тартылды. Сот отырысында жәбірленуші бұрынғы келінін кешіретінін мәлімдеген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Жамбыл облыстық сотының мәліметінше, оқиға 2026 жылдың қазан айында Арыстанды ауылында болған. Әйел үйінде бұрынғы енесімен сөзге келіп қалған. Жанжал барысында ол бұрыңғы енесіне балағат сөздер айтып, оның тыныштығын бұзған.

Сотта құқықбұзушылық әйелге қатысты жасалған әкімшілік хаттамамен, тараптардың түсініктемелерімен және полиция қызметкерінің рапортымен дәлелденген.

Сот отырысында айыпталушы өз кінәсін мойындаған. Оның айтуынша, жанжал екі тараптың бір-бірін дұрыс түсінбеуінен туындаған. Соның салдарынан екеуі де бір-біріне ауыр сөздер айтқан.

Ал жәбірленуші оқиғаның мән-жайын растағанымен, бұрынғы келінін кешіретінін жеткізген.

Әкімшілік құқықбұзушылық туралы кодекстің 73-бабының 1-бөлігіне сәйкес, мұндай әрекет үшін ескерту жасау, 20 сағат қоғамдық жұмысқа тарту немесе бес тәулікке әкімшілік қамаққа алу жазасы қарастырылған.

Сот істі қарау барысында жауаптылықты жеңілдететін де, ауырлататын да мән-жайларды анықтамаған.

Нәтижесінде әйел кінәлі деп танылып, оған ескерту жасау түріндегі жаза тағайындалды.

Сот қаулысы заңды күшіне енді.

Еске салсақ, бұған дейін қазақстандық әйел қызы TikTok-та балағат сөздер айтқаны үшін жауапқа тартылғаны туралы жазған едік. 

2026 жылғы 20 қарашадан бастап Қазақстанда жол қозғалысы ережелеріне бірқатар өзгеріс енгізіледі. Ішкі істер министрлігі бекіткен түзетулер бес негізгі жаңашылдықты қамтиды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Өзгерістер туралы бұйрыққа 2026 жылғы 24 маусымда қол қойылған. Жаңа талаптар жүргізушілерге, велосипедшілерге және электрсамокат пайдаланушыларына қатысты болады.

Аула ішінде қозғалтқышы қосулы көлікті қоюға рұқсат беріледі

Бұған дейін тұрғын үйлердің ауласында қозғалтқышы қосулы көлікті қоюға қатысты ережеде екіұшты тұжырым болған. Атап айтқанда, егер мұндай көлік тұрғындарға қолайсыздық тудырса, оған тыйым салынатын.

Енді қозғалтқышы жұмыс істеп тұрған көлікті тұрғын үй ауласында қоюға рұқсат етіледі. Бұл жүргізушілерге көліктің қозғалтқышын жылытуға мүмкіндік береді.

Жүк көліктері мен автобустарға қатысты жылдамдық шегі өзгереді

Елді мекендерде жүк көліктері мен автобустарға сағатына 50 шақырымнан жоғары жылдамдықпен жүруге рұқсат беріледі. Алайда бұл үшін жолда жылдамдықты шектейтін тиісті белгі болмауы керек.

Электрлі велосипедтер мопедтер санатына өтеді

Жаңа өзгерістерге сәйкес, велосипед ұғымы нақтыланады. Енді велосипед деп “мінген адамның бұлшықет күшімен қозғалысқа келетін екі немесе одан да көп дөңгелегі бар көлік құралы” есептеледі.

Осылайша, электр қозғалтқышымен жүретін велосипедтер бұдан былай велосипед санатына жатпайды. Олар мопед ретінде қарастырылады.

Электрсамокатпен тротуарда жүруге тыйым салынады

Электрсамокат пайдаланушыларына тротуармен жүруге түпкілікті тыйым салынады.

Енді олар велосипед жолымен немесе велосипед жолағымен жүруі керек. Мұндай жолдар болмаған жағдайда жолдың жүру бөлігінің шетімен қозғалуына рұқсат етіледі.

Жүргізушісіз көліктер заңнамада ресми түрде танылады

Жол қозғалысы ережелеріне енгізілетін тағы бір өзгеріс жүргізушісіз (ұшқышсыз) көліктерге қатысты.

Қолданыстағы ережеде көлік құралы жолдарда адамдарды, жүктерді немесе оған орнатылған жабдықтарды тасымалдауға арналған құрылғы ретінде анықталған. Енді бұл анықтамаға "оның ішінде жүргізушісіз көлік құралы" деген тіркес қосылады.

Осылайша, жүргізушісіз басқарылатын автомобильдер жол қозғалысы ережелерінде ресми түрде көлік құралы ретінде танылады.

Жаңа өзгерістер 2026 жылдың 20 қарашасынан бастап күшіне енеді.

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстанда электрмобильдерге жасыл түсті мемлекеттік нөмір берілетіні туралы жазған еді.

"PARAQTA" онлайн кітапхана платформасының негізін қалаушы Ердәулет Аянұлы мен оның әпкесі Керім Аянқызы мәдениет және ақпарат министрі Арман Қырықбаевпен кездесті. Министр жас кәсіпкерлердің кітап оқуды насихаттауға бағытталған бастамасымен танысып, жобаны дамыту мәселелерін талқылады. Бұл туралы Ердәулет Аянұлы әлеуметтік желідегі парақшасында жазды.

Оның айтуынша, министр "PARAQTA" платформасының жұмысына қызығушылық танытып, жастарды кітап оқуға көбірек тарту үшін қандай қолдау қажет екенін сұраған.

Кездесу барысында Арман Қырықбаев мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың кітап оқу мәдениетін дамыту және зерделі ұлт қалыптастыру жөніндегі бастамалары аясында жүзеге асырылып жатқан жұмыстар туралы мәлімет берген.

Атап айтқанда, министрліктің үйлестіруімен өтіп жатқан "Кітап оқитын ұлт" жалпыұлттық марафонының нәтижелері таныстырылған. Бүгінде reading-nation.kz платформасына 1,4 миллионнан астам адам тіркеліп, қатысушылар 842 мыңнан астам кітап оқыған. Сонымен қатар оқырмандар кітаптан алған әсерлерімен бөлісіп, өзгелерді де кітап оқуға ынталандыратын 50 мыңнан астам бейнепікір жариялаған.

Ердәулет Аянұлының сөзінше, "PARAQTA" – оқырманға кітапты бастап қана қоймай, оны соңына дейін оқып шығуға көмектесетін отандық платформа. Оның ерекшелігі – қағаз кітап оқу да жүйеде есепке алынады.

Қазір платформаға 15 186 оқырман тіркелген. Олар жалпы 1,2 миллион бет оқып, 10 738 кітапты аяқтаған. Сонымен қатар жоба аясында 180 кітап клубы жұмыс істейді.

Жоба іске қосылғанына бір жыл екі ай болған. Алты ай бұрын платформаның сайты ашылса, екі апта бұрын мобильді қосымшасы App Store дүкенінде қолжетімді болған.

Қазір жобаны дамытудағы негізгі қажеттіліктердің бірі – электронды кітап қорын толықтыру. Бүгінде платформада авторлық құқық мерзімі аяқталып, қоғамдық игілікке өткен 150-ге жуық кітап тегін ұсынылады. Алайда оқырмандар қосымшаның ішінде оқуға болатын кітаптардың санын арттыруды жиі сұрайды.

Кездесу барысында министрлік өкілдері кітап қорын заңды негізде толықтыруға қолдау көрсетуге уәде берген. Сондай-ақ офлайн кездесулер мен бірлескен іс-шаралар өткізуге арналған алаң қарастыру мәселесі талқыланған.

Ердәулет Аянұлы министр Арман Қырықбаевқа және Мәдениет және ақпарат министрлігі Архив, құжаттама және кітап ісі комитетінің төрағасы Айзада Құрмановаға жылы қабылдауы мен жобаға қолдау білдіргені үшін алғыс айтты.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Мәскеуде өткен ҰҚШҰ Ұжымдық қауіпсіздік кеңесінің отырысына қатысты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Саммитке Қазақстан президентімен бірге Ресей президенті Владимир Путин, Беларусь президенті Александр Лукашенко, Қырғызстан президенті Садыр Жапаров, Тәжікстан президенті Эмомали Рахмон, сондай-ақ ҰҚШҰ Бас хатшысы Таалатбек Масадыков қатысты.

Президенттер ҰҚШҰ аясындағы ықпалдастықтың негізгі аспектілерін қарастырып, Ұйымның 2026 жылы атқарған қызметінің нәтижесіне баға берді әрі алдағы кезеңге арналған жұмыстың басты бағыттарын айқындады.

Қасым-Жомарт Тоқаев қонақжайлық танытқаны үшін Владимир Путинге ризашылығын білдіріп, Ресей тарапының биыл ҰҚШҰ-ға өте нәтижелі төрағалық еткенін атап өтті.

Президент халықаралық терроризммен күрес, есірткі заттарының заңсыз айналымына қарсы іс-қимыл, сондай-ақ жасанды интеллект технологиясының ықпалы ұлғайып келе жатқанын ескере отырып, ақпараттық қауіпсіздікті нығайту бағыттары бойынша күш-жігер жұмылдыру қажет екеніне назар аударды. 

Қазақстан президенті сөз соңында ҰҚШҰ-ға төрағалық ететін Тәжікстанның көшбасшысы Эмомали Рахмонды құттықтап, осы жауапты миссияны атқаруда сәттілік тіледі.

Жиын қорытындысы бойынша Ұжымдық қауіпсіздік кеңесінің Бірлескен мәлімдемесі қабылданды.

Сонымен қатар ҰҚШҰ-ға мүше мемлекеттердің ортақ мүддесіне сай ұжымдық қауіпсіздікті одан әрі нығайтуды көздейтін бірқатар құжатқа қол қойылды.

Еске салсақ, бұған дейін Тоқаевтың ҰҚШҰ саммитіне қатысу үшін Мәскеуге барғаны туралы жазған едік. 

Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымына (ҰҚШҰ) мүше мемлекеттер Арменияны ұйым аясында дауыс беру құқығынан айыру туралы шешім қабылдады. Сонымен қатар ел енді ұйымдағы жауапты қызметтерге өз өкілдерін тағайындай алмайды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ресей президентінің баспасөз хатшысы Дмитрий Песковтің айтуынша, мәселе ұйым аясында талқыланып, тиісті шешім қабылданған.

Бұған Арменияның бірнеше жылдан бері өз міндеттемелерін орындамауы себеп болған.

Еске салсақ, бұған дейін Тоқаевтың ҰҚШҰ саммитіне қатысу үшін Мәскеуге барғаны туралы жазған едік. 

Жиында ұйымға мүше елдердің қауіпсіздігі мен халықаралық мәселелер қаралатыны хабарланды.

Кремльдің мәліметінше, саммитте мемлекет басшылары елдердің қауіпсіздігін бірлесіп қамтамасыз ету, өзара ынтымақтастықты нығайту және әлемдегі қазіргі жағдайды талқылайды.

Кездесу қорытындысында бірнеше құжатқа қол қойылмақ. Соның бірі – Ресейдің бастамасымен әзірленген 2030 жылға дейінгі терроризмге қарсы күрес стратегиясы. Сондай-ақ мемлекет басшылары қорытынды декларация қабылдайды.

Бұдан бөлек, жиында ҰҚШҰ-ға төрағалық ету мәселесі шешілмек. Қазір ұйымға Ресей төрағалық етеді. Ал 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап бұл міндет Тәжікстанға беріледі.

Абай облысында 7 қарашадан бері іздестіріліп жатқан Семей қаласының тұрғыны өлі күйінде табылды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Облыстық полиция департаментінің мәліметінше, 11 қараша күні сағат 15:40-та іздестіру жұмыстары барысында 1982 жылы туған Ринат Ахметовтің денесі табылған. Бұған дейін полиция қызметкерлері оның Lexus LX 570 көлігін жырадан тапқан еді.

Марқұмның мәйіті Бородулиха ауданы Нововасильевка ауылынан шамамен 35 шақырым жердегі ашық даладан анықталған. Алдын ала болжам бойынша, ер адамның өліміне үсік шалу себеп болуы мүмкін. Нақты себебін анықтау үшін сот-медициналық сараптама тағайындалды.

Іздестіру жұмыстарына 60-тан астам полиция қызметкері, оның ішінде арнайы жедел әрекет ету жасағының 30 қызметкері жұмылдырылған. Сонымен қатар төтенше жағдайлар органдарының 10 қызметкері, 50 әскери қызметкер, төрт ерікті, марқұмның 10 туысы мен досы және жергілікті тұрғындар іздеу жұмыстарына қатысқан.

Абай облысының полиция департаменті марқұмның туған-туыстары мен жақындарына көңіл айтты.

Айта кетейік, семейлік ер адам 2026 жылдың 4 қарашасында үйінен шығып, қайта оралмаған. 7 қарашада оның 69 жастағы әкесі полицияға хабарласып, ұлын іздеуге көмек сұраған.

Ал 9 қарашада іздестіру жұмыстары кезінде Бородулиха ауданы Алексеевка ауылынан шамамен 15 шақырым жердегі жырадан жоғалған азамат мінген Lexus LX 570 автокөлігі табылған еді.

Еске салсақ, бұған дейін Алматы тауларында Корея азаматы із-түссіз жоғалып кеткені туралы жазған едік.

Қазақстанда "Қазпошта" атынан жалған SMS-хабарламалар таратып, азаматтардың жеке және банк деректерін иемденуге бағытталған интернет-алаяқтықтың жаңа түрі тіркелді. Алаяқтар тұрғындарға сәлемдеме келгені туралы хабарлама жіберіп, сілтеме арқылы жеке мәліметтерін енгізуді сұрайды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Бас прокуратураның мәліметінше, 2026 жылдың 9 қарашасынан бастап ел аумағында осындай жалған хабарламалар жаппай тарала бастаған. Атап айтқанда, SMS-хабарламалар шетелдік телефон нөмірлерінен, соның ішінде +212 6 12 82 15 27 нөмірінен және соған ұқсас басқа нөмірлерден жіберіліп жатыр.

Алаяқтар азаматтарды қалай алдайды?

Алаяқтар хабарлама алушыға атына пошта жөнелтілімі келгенін айтып, оны жеткізу үшін мекенжайды нақтылау қажеттігін хабарлайды. 

Азаматтарға көрсетілген сілтемеге өтіп, жетіспейтін мәліметтерді енгізу ұсынылады. Алайда бұл сілтеме "Қазпошта" сайтына ұқсатып жасалған жалған интернет-ресурсқа бағыттайды.

Осы сайтқа жеке ақпаратын енгізген адам өзінің құпия деректерін, тұрғылықты мекенжайын және банк реквизиттерін алаяқтардың қолына беруі мүмкін.

Алаяқтар қазақ тілін пайдаланып жүр

Бас прокуратураның ескертуінше, бұл айла-шарғының қауіпті тұстарының бірі – жалған хабарламалардың мемлекеттік тілде таратылуы.

Алаяқтар қазақ тіліндегі ресми-іскери стилді, пошта қызметіне тән сөз тіркестері мен дәстүрлі хабарлау үлгілерін қолданады. Осылайша, хабарламаны шынайы етіп көрсетіп, азаматтардың сеніміне кіруге тырысады.

Салдарынан кейбір тұрғындар хабарламаның жалған екенін аңғармай, сілтемеге өтіп, жеке деректері мен банк мәліметтерін енгізуі мүмкін. Бұл олардың ақшасынан айырылуына да әкелуі ықтимал.

Еске салсақ, бұған дейін алаяққа алданғанын айтып шағымданған қазақстандықтың өзінің үстінен іс қозғалуы мүмкін екенін жазған едік. 

Ұлытау облысында мемлекет басшысының бастамасымен жүзеге асырылып жатқан "Кітап оқитын ұлт" жалпыұлттық жобасы аясында мемлекеттік қызметшілер арасында кітап оқу мәдениетін дамытуға және көркем әдебиетті кеңінен насихаттауға бағытталған "Кітаптан экранға: шығарма мен фильм" атты киноталқылау ұйымдастырылды.

Аталған іс-шара "Кітап оқитын ұлт" жобасының негізгі мақсаты – қоғамда кітап оқу мәдениетін қалыптастыру, оқырмандық белсенділікті арттыру және әдеби шығармаларға деген қызығушылықты кеңейту міндеттерін жүзеге асыруға бағытталған бастамалардың бірі.

Іс-шара аясында қатысушылар қазақ әдебиетінің көрнекті туындыларының бірі – Әзілхан Нұршайықовтың "Махаббат, қызық мол жылдар" романын және оның экрандық нұсқасын салыстыра талқылады. Алдымен шығарма желісі бойынша түсірілген сериалдың алғашқы бөлімі көрсетіліп, одан кейін қатысушылар кітап пен экрандық нұсқаның мазмұндық ерекшеліктері, кейіпкерлер бейнесі мен авторлық идеяның берілуі жөнінде өз ой-пікірлерін ортаға салды.

Киноталқылауға өңірдің 200-ге жуық мемлекеттік қызметшісі мен "Кітап оқитын ұлт" марафонының өңірлік штабының мүшелері қатысты.

Іс-шара барысында Ұлытау облысының мәдениет, тілдерді дамыту және архив ісі басқармасы басшысының орынбасары Өтегенов Жұмажан Әбдімажитұлы және "Кітап оқитын ұлт" марафонының өңірлік жобалық кеңсесінің төрағасы Абжанов Серік Сайлаубекұлы сөз сөйлеп, кітап оқудың қоғамдағы маңызына, сондай-ақ оның мемлекеттік қызметшілердің кәсіби және тұлғалық дамуына қосатын үлесіне тоқталды.

Сонымен қатар марафон аясында жүзеге асырылып жатқан "Кітап оқитын мемлекеттік қызметші" бағытының міндеттері мен алдағы жоспарлары таныстырылды. Аталған бағытқа жауапты "Кітап оқитын ұлт" марафонының Ұлытау облыстық кеңсесінің мүшесі Нұрмағамбетов Рахат Бөлегенұлы киноталқылау іс-шарасының ұйымдастырылуына жетекшілік етіп, оны өткізу жұмыстарын үйлестірді.

Кездесу барысында қатысушылар кітап пен оның экрандық нұсқасын салыстыра отырып, әдеби шығарманы тереңірек түсінудің, оқырмандық көзқарасты қалыптастырудың және рухани құндылықтарды дәріптеудің маңызын атап өтті.

Сондай-ақ іс-шараның өтуіне қолдау көрсетіп, фильмді тамашалауға мүмкіндік жасағаны үшін Жезқазған қаласындағы Kinoplexx кинотеатрының ұжымына ерекше алғыс білдіреміз. Кино өнері арқылы кітап оқуға деген қызығушылықты арттыруға, көркем әдебиетті насихаттауға және рухани-мәдени құндылықтарды дәріптеуге қосып отырған үлестері үшін ризашылығымыз шексіз.

"Кітап оқитын ұлт" жобасы аясында жүзеге асырылатын мұндай бастамалар мемлекеттік қызметшілердің зияткерлік әлеуетін арттырып, қоғамда кітап оқу мәдениетін қалыптастыруға және оны күнделікті өмірдің ажырамас бөлігіне айналдыруға ықпал етеді.

Қазақстанда электрлі көліктерге арналған жаңа мемлекеттік тіркеу нөмірлері бекітілді. Енді олардың өңір коды көрсетілетін бөлігі жасыл түспен ерекшеленеді. Жаңа нөмірлер 2027 жылдың 1 қаңтарынан бастап қолданысқа енгізіледі. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Ішкі істер министрлігі "Мемлекеттік тіркеу нөмірлік белгілерінің нысандары мен үлгілерін бекіту туралы" бұйрыққа өзгерістер мен толықтырулар енгізді. Құжат Бірыңғай құқықтық ақпарат жүйесінде жарияланды.

Бұйрыққа сәйкес, жеңіл және жүк электромобильдеріне, сондай-ақ электр автобустарына арналған алдыңғы және артқы мемлекеттік нөмірлердің жаңа үлгілері бекітілді. Бұл талап жеке тұлғаларға да, заңды тұлғаларға да тиесілі электр көліктеріне қатысты.

Қарапайым электромобильдердің нөмірі ақ фонда жасалып, онда мемлекеттік ту бейнеленеді. Өңір коды көрсетілген бөлігі жасыл түспен, ал әріптер, сандар мен KZ белгісі қара түспен беріледі.

Ал Ішкі істер органдарының арнайы және жедел қызметтеріне тиесілі электр көліктерінің нөмірі көк фонда болады. Өңір коды жасыл түспен, қалған таңбалар ақ түспен жазылады.

Бұдан бөлек, электр мотоциклдеріне де жеке мемлекеттік нөмір үлгісі қарастырылған.

Жаңа өзгерістер дипломатиялық көліктерге де қатысты. Дипломатиялық өкілдіктер мен консулдық мекемелер қызметкерлерінің қызметтік және жеке электромобильдеріне, құрметті консулдарға, сондай-ақ шетелдік заңды тұлғалар мен азаматтарға тиесілі көліктерге арнайы нөмірлер беріледі.

Дипломатиялық нөмірлердің фоны қызыл түсті болады. Ал шетелдік азаматтарға тиесілі көліктердің басқа санаттарына сары түсті нөмірлер қарастырылған. Бұл нөмірлердің де өңір коды көрсетілетін бөлігі жасыл түспен ерекшеленеді.

Бұйрық 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енеді.

Еске салсақ, бұған дейін депутаттар электрвелосипедтерді тіркеу және электрмобильдерге арнайы нөмір беру туралы түзетулерді мақұлдаған еді.

Алматыда ғылыми гранттар байқауы қорытындыланды. Соның нәтижесінде жалпы сомасы 348 млн теңге болатын грант 23 жобаға берілді. Жеңімпаздар қатарында жер сілкінісін ерте анықтау, ауаның ластануын бақылау, жол қозғалысы қауіпсіздігін арттыру, қала инфрақұрылымын дамыту және жасанды интеллектіні енгізуге бағытталған жобалар бар. Үздік жоба авторларына сертификаттар 11 қарашада Алматы қаласы әкімдігі жанындағы Ғылым және технологиялар жөніндегі кеңестің отырысында табысталды. Бұл туралы қалалық Жастар саясаты басқармасының өкілдері айтты.

Ғылымды дамыту және инновацияны енгізу жұмыстары аясында мұндай байқау алғаш рет ұйымдастырылды. Байқауға барлығы 229 өтінім түскен. Алдын ала іріктеуден кейін 191 жоба келесі кезеңге өтті. Қатысушылар бес апталық акселерациялық бағдарламадан өтіп, жобасын жетілдіріп, сарапшылар комиссиясының алдында қорғады. Соның нәтижесінде 23 ғылыми әзірлеме қаржыландыруға ие болды.

Жеңімпаз жобалардың қатарында сейсмикалық құбылыстарды ерте анықтау жүйесі, автокөлік пен өнеркәсіп орындарынан шығатын зиянды қалдықтарды тазарту технологиясы, ауа, су және топырақ сапасын цифрлық бақылау шешімдері бар. Сонымен қатар ғалымдар су айдындарын тазартуға арналған арнайы глайдерлерді пайдалануды және 2-ЖЭО мен 3-ЖЭО күл-қож қалдықтарын қайта өңдеп, 3D басып шығару арқылы шағын сәулет нысандарын жасауды ұсынды.

Қаланы көгалдандыруға арналған экологиялық таза, әсері ұзаққа созылатын препараттар әзірленді. Ал тағы бір жоба аллергенді өсімдіктерді бақылауға бағытталған. Оның көмегімен өсімдіктердің тозаң тарату кезеңдері анықталып, тұрғындарға аллергия қаупі туралы хабарланады.

Көлік саласында қиылыстардағы қозғалысты бейімдеп басқаруға арналған SmartFlow жүйесі қолдау тапты. Бұдан бөлек, бейнеталдау арқылы жоғалған адамдарды іздеуге арналған FaceAlert Almaty жүйесі, жеделсатылардың қауіпсіздігін цифрлық бақылау платформасы және денсаулық сақтау саласындағы жобалар да жеңімпаздар қатарынан көрінді.

Жеңімпаздарды қалалық мәслихат депутаттары, ҚР Ұлттық ғылым академиясының өкілдері, ғылыми қауымдастық пен қоғам өкілдері қатысқан конкурстық комиссия анықтады. Іріктеу кезінде зерттеулердің жаңашылдығы, тәжірибелік маңызы және қала шаруашылығында қолдану мүмкіндігі ескерілді.

Сонымен қатар Ғылым және технологиялар жөніндегі кеңес отырысында әзірлемелерді одан әрі қолданысқа енгізу мәселесі қаралды. Атап айтқанда, жобаларды пилоттық режимде сынақтан өткізуге арналған алаңдар бөлу, оларды бірлесіп қаржыландыруға бизнесті тарту және жеңімпаздар қатарына енбеген болашағы зор зерттеулерге қолдау көрсету жайы талқыланды.

Ғылыми әзірлемелерді қолдау Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың ғылымды дамыту және инновацияны экономикаға енгізу жөніндегі тапсырмалары аясында жүзеге асырылып отыр.

Айта кетейік, ғылыми қауымдастық, мемлекеттік органдар мен сарапшылар өкілдерінің басын қосқан Ғылым және технологиялар жөніндегі кеңес Алматы қаласы әкімдігі жанынан 2024 жылы құрылған.

Шымкентте 42 жастағы Гузаль Каратаеваға белгісіз біреу күкірт қышқылын шашқан. Салдарынан әйелдің беті, мойны, кеудесі, іші, арқасы мен қолы қатты күйген. Полиция күдікті ретінде оның бұрынғы күйеуін ұстады. Қазір жәбірленуші бірнеше күрделі операцияға мұқтаж. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі “Время” басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Гузаль Каратаева өмірінде екі рет тұрмыс құрған. Алғашқы некесінен екі баласы бар. Оның айтуынша, 14 жыл бойы күйеуінің қысымына шыдап келген. Ол кезде мұндай қарым-қатынасты қалыпты жағдай деп қабылдап, көп отбасы осылай өмір сүреді деп ойлаған. Тіпті жолдасының туберкулезбен ауыратыны анықталғанда да оны тастап кетпеген. Ауруханаға барып, күтім жасап, емделуіне көмектескен.

Кейін күйеуі қайтыс болып, Гузаль екі баласымен жалғыз қалады.

2013 жылы әкімдік оған жалдамалы екі бөлмелі пәтер береді. Әйел сол баспанада аз ғана төлем төлеп тұруға мүмкіндік алады. Балаларын асырау үшін сатушы болып жұмысқа орналасады. Ұлы мен қызын жалғыз тәрбиелеп жүргенде құрбылары оны қайта тұрмысқа шығуға үгіттеп, бірнеше ер адаммен таныстырады.

Солардың бірімен араларында қарым-қатынас басталады. Үш ай кездескеннен кейін ер адам үйленуге ұсыныс жасайды. Гузаль оған алдымен анасының алдынан өтіп, келісімін алу керегін айтады.

Алайда әйелдің анасы Нигара Мурзаметова қызының бұл шешімін құптамаған.

“Бұл 2019 жылдың басы еді. Анамызды жаңа ғана жерлеген болатынбыз. Қаралы күндер әлі аяқталмаған. Сол кезде қызым күтпеген жерден тұрмысқа шығатынын айтты. Абдырап қалдым. Біріншіден, үйде қаралы жағдай. Екіншіден, ол адамды мүлде танымаймыз. Соған қарамастан құда түсуге келді. Жігіт қызымның саусағына сақина тағып, қолын сұрады. Мен қарсылығымды жасырмадым. Қызыма жақсылап ойлануын өтіндім”, – дейді анасы.

Соған қарамастан Гузаль тұрмысқа шығуға бел буады. Екеуі мешітте неке қидырғанымен, АХАТ органдарында некелерін ресми тіркемеген.

“Аяғын жуғызып, шұлығын кигізген”

Үйленгеннен кейін ер адам Гузальдің екі бөлмелі пәтеріне көшіп келеді. Көп ұзамай өзін үйдің толық қожайыны ретінде ұстай бастаған.

Әйелінің жұмыс істеуіне тыйым салып, оның екі баласын да қатаң бақылауға алған. Әсіресе кенже ұлына жиі тиісетін болған. Гузальдің туыстарының айтуынша, өгей әкесі баланы қақаған қыста бір шелек суық сумен көлігін жууға мәжбүрлеген.

Уақыт өте келе үйдегі жағдай тіпті қиындай түседі. Сол кезде Гузаль жүкті болатын. Алайда күйеуі оның жағдайына қарамастан, өзіне қызмет етуді міндеттеген. Әйел күйеуінің аяғын жуып, ваннада шомылдыруға тиіс болған. Сондай-ақ оның шұлығы мен аяқкиімін кигізіп, шешіп, сыртқа шығар алдында аяқкиімін сүртіп беруі керек еді.

Мұның бәрін көрген Гузальдің қызы қорқып, әжесіне жылап, шағымданады. Бірақ анасы отбасын сақтап қаламын деген оймен бәріне төзе берген. Күйеуі әйелдің телефонын тартып алып, кіммен сөйлескенін, кімге хабарлама жазғанын тексеріп отырған. Осылайша, оның өмірін толық бақылауына алған.

Ер адам көлік алып-сатумен айналысқандықтан, кейде басқа жаққа кететін. Отбасы оның үйде болмаған күндері ғана еркін тыныстай алған. Гузальдің айтуынша, күйеуі үйге азық-түлік әкелгенімен, қолына ақша бермеген. Керісінше, алғашқы күйеуінен қалған екі баласына мемлекет төлейтін асыраушысынан айырылу жәрдемақысын оның картасынан шешіп алып отырған.

2019 жылдың қазанында олардың ортақ қызы дүниеге келеді. Осы кезде Гузальдің денсаулығы да нашарлаған. Қаназдыққа шалдыққан әйел әлсіреп, өзін жайсыз сезіне бастаған.

“Басында бәрі жақсы болады деп ойладым. Ол бұрынғы некесінен туған екі баласын менің балаларыммен таныстырды. Көп нәрсеге уәде берді. Берік отбасы боламыз деп сендім. Мен де ел қатарлы өмір сүргім келді. Оның үстіне жұрт “Тұрмысқа шыға сала ажырасып кетті” деп айтпасын дедім. Бірақ көп ұзамай бұл адаммен өмірімді байланыстырғаным қате болғанын түсіндім”, – дейді Гузаль.

Әйелдің атына 600 мың теңге несие алып, кетіп қалған

Олардың отбасылық өмірі екі жылға ғана созылған. Осы уақыт ішінде үйдегі жағдайдың қиындағаны сонша, Гузальдің үлкен екі баласы әжесінің қолына көшуге мәжбүр болған. 

Гузальдің айтуынша, бір күні күйеуі бұрынғы әйелі сотқа арыз түсіргенін айтып, адвокат жалдау үшін ақша қажет екенін жеткізген.

“Алдымен оның бұрынғы әйелі сотқа шағымданғанын білдім. Күйеуім адвокатқа ақша керегін айтты. Сол кезде банктен маған несие ұсынған қоңырау түсті. Ол мұны естіп, несие алуымды сұрады. Қарызды өзі төлейтінін айтып сендірді. Сөйтіп мені банкке ертіп барып, атыма 600 мың теңге несие рәсімдетті”, – дейді әйел.

Бір қызығы, сол уақытта Гузальдің тұрақты табысы болмаған. Ол тек екі баласына төленетін асыраушысынан айырылу жәрдемақысына күн көріп жүрген. Соған қарамастан банк оның атына несие рәсімдеуге келіскен. Мұнымен шектелмеген күйеуі енесінен де ақша алған. Ол отбасына қажет көлік сатып алатынын айтып, қайын енесінен 300 мың теңге қарыз сұраған. Осы ақшаларды алғаннан кейін ер адам кетіп қалып, ұзақ уақыт хабарсыз кеткен.

Гузаль мен оның туыстары оны банк қызметкерлері қарызды өтеуді талап етіп қайта-қайта хабарласа бастағанда іздеген. Кейін ер адам енесінен алған 300 мың теңгені қайтарғанымен, әйелінің атына рәсімделген несиені төлемеген.

Осылайша, берешек өсіп, бір миллион теңгеге жеткен. Гузальдің банк шоттарына бұғат қойылған. Қазір бұл қарызды оның ағасы біртіндеп өтеп жүр. Ал бұрынғы күйеуі ортақ қыздарына ай сайын 21 500 теңге алимент төлеп келген.

“Бұрынғы күйеуі оны әлі де өз меншігіндей көрген”

Ажырасқаннан кейін Гузаль балаларын асырап, өмірін қайта құруға тырысады. Ол шугаринг шебері болып жұмыс істеп, табыс таба бастаған. Өзіне күтім жасап, бұрынғы ауыр өмірін ұмытуға ұмтылған.

Бұрынғы күйеуі ортақ қыздарын екі рет көруге келген. Бірі былтыр, екіншісі биыл шілдеде болған. Кездесу кезінде Гузаль онымен несие мәселесін шешуге тырысқан. Әйел бұрынғы күйеуін банк алдындағы қарызды өтеуге көндіремін деп үміттенген. Алайда оның айтуынша, ер адам нақты әрекет етудің орнына құр уәде беріп, қорқытып, түрлі талап қойған. Ал кейінгі кездесуде жанжал тіпті ушығып кеткен.

Ер адам Гузальдің өз-өзіне күтім жасап, жұмыс тауып, еркін өмір сүре бастағанын көріп, қызғана бастаған. Гузальдің сөзінше, ол әйелдің өз бетінше өмір сүргенін қабылдай алмай, сол кездесуде жанжал шығарып, оны тұншықтыруға дейін барған.

Алайда ең қорқынышты жағдай бірнеше күннен кейін болған.

“Клиентпін” деп алдап, таңғы сағат төртте шақырған

Кейінгі кездесуден кейін бұрынғы күйеуі Гузальге қайта-қайта хабарлама жазған. Ол жақын арада Алматыға кететінін айтып, тіпті сол қалада жүргендей сурет те жіберген.

Алайда кейін белгілі болған мәліметтерге қарағанда, ер адам осы уақытта шабуылға дайындалған болуы мүмкін. Күдікті күкірт қышқылын тауып алған. Мұндай аса қауіпті химиялық зат еркін саудада оңайлықпен сатылмайды. Сондай-ақ ол өзінің басқа телефон нөмірін Гузальдің ұялы телефонына әйел клиенттің атымен сақтап қойған.

1 тамызда дәл осы нөмірден хабарлама келген. Хабарласқан адам өзін клиент ретінде таныстырып, шугаринг жасатқысы келетінін айтқан. Ол таңертең ерте жолға шығатынын жеткізіп, процедураны түн ішінде, шұғыл түрде жасап беруді өтінген. Гузаль клиенттің өтінішін жерге тастамай, таңғы сағат 04:00-ге келіседі.

Тіпті уақытында ояну үшін телефонына оятқыш қояды. Алайда ұйықтап қалып, оятқышты естімеген. Біраздан кейін телефон қоңыраулары оятады. Артынша клиент атынан хабарлама келеді.

“Қайдасыз? Мен салонның алдында тұрмын”, – деп жазған белгісіз адам.

Гузаль жақын жерде тұратынын айтып, қазір жететінін жеткізеді. Сөйтіп ештеңеден күдіктенбеген әйел жұмыс орнына қарай жолға шығады.

“Қышқыл денемді күйдіріп жатты. Сол жерде өлемін деп ойладым”

Гузаль сол таңдағы оқиғаны әлі күнге дейін қорқынышпен еске алады. Әйелдің айтуынша, көшеде келе жатқанда артынан біреудің аяқ дыбысын естіген. Қорыққанынан бұрылып қарауға батылы жетпей, жүрісін жылдамдатқан.

Жолға жақындаған сәтте белгісіз біреу оны қатты ұстап алған.

“Қатты қорыққанымнан бүкіл денем дірілдеп кетті. Артымнан біреудің келе жатқанын естідім. Бұрылып қарауға қорқып, жылдамырақ жүре бастадым. Жолға жақындағаным сол еді, біреу мені қатты ұстап алды. Дулыға, күртеше мен қолғап киген адамды ғана байқап үлгердім. Кенет үстіме қышқыл құйыла бастады. Жанымды қоярға жер таппай айғайладым. Ал қышқыл тоқтаусыз құйылып, терімді күйдіріп жатты. Сол жерде өліп кетемін деп ойладым”, – дейді Гузаль.

Шабуыл жасаған адам қышқыл құйылған ыдысты сол жерде тастап, оқиға орнынан тез қашып кетеді. Ал күйік шалған әйелге кездейсоқ өтіп бара жатқан жүргізуші көмектескен. Ол көлігін тоқтатып, жедел жәрдем шақырған және зардап шегушіге алғашқы көмек көрсетуге тырысқан. Шамамен жарты сағаттан кейін Гузаль аса ауыр жағдайда ауруханаға жеткізілген.

Дәрігерлер оның денесінде терең химиялық күйіктер бар екенін анықтаған. Қышқыл кей жерлерде тері астындағы тіндерге дейін зақым келтірген. Әйел гипербариялық оксигенация орталығына жатқызылған. Мұнда дәрігерлер екі айдан астам уақыт бойы оның күйген терісін емдеп, жансызданған тіндерді тазартқан. Кейін Гузаль тағы бір рет ауруханаға түскен.

Қышқыл оның бетін, мойнын, арқасының бір бөлігін, кеудесін, ішін, тіпті қолдарының саусақтары мен білектерін де күйдірген.

“Небәрі 20% деп көрсеткен”

Шабуылдан кейін полиция күдіктіні сол күні Алматыда ұстаған.

Шымкент полициясының мәліметінше, қылмыстық іс Қылмыстық кодекстің 107-бабы, яғни денсаулыққа қасақана ауырлығы орташа зиян келтіру дерегі бойынша тергеліп жатыр. Алайда Гузальдің адвокаты мұндай саралаумен келіспейді.

Жәбірленушінің құқығын Шымкентте әйелдер мен балаларды қорғаумен айналысып жүрген адвокат Гүлайхан Тұрсұманова қорғап жатыр. Ол іске кірісе салысымен сот-медициналық сараптаманы қайта жүргізу туралы өтініш берген.

Адвокаттың айтуынша, ауруханадан берілген медициналық құжатта әйел денесінің небәрі 20%-ы күйгені көрсетілген. Осы қорытындыға сүйеніп, тергеу жарақатты ауырлығы орташа деп бағалаған.

“Медициналық анықтамада күйік денесінің 20%-ын қамтыған деп жазылған. Соның негізінде іс Қылмыстық кодекстің 107-бабымен қозғалған. Тергеу жарақатты ауырлығы орташа деп танып отыр. Бұл бап бойынша үш жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылған. Ал күйік көлемі 21% болса, денсаулыққа ауыр зиян келтіру ретінде қарастырылып, алты жылдан он жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қолданылуы мүмкін. Бірақ емдеуші дәрігер күйіктің аумағын сызғышпен өлшеп отырмайтынын айтты. Оның қандай күйге түскенін көзбен көрген адамның өзі түсінеді емес пе? Әйелдің бет-әлпеті адам танымастай өзгерді. Оған тері ауыстыру үшін бірнеше күрделі әрі қымбат операция қажет. Біз істің қайта саралануына қол жеткізуге тырысамыз”, – дейді адвокат.

Қорғаушы әбірленушінің жарақаттары толық әрі жан-жақты бағалануы керек, ал істің қазіргі саралануы шабуылдың салдарын тиісті деңгейде көрсетпейді деп есептейді.

Адвокат Шымкент қалалық полиция департаментінің басшылығы бұл істі жеке бақылауына алып, тергеудің кәсіби әрі әділ жүргізілуін қамтамасыз етеді деп үміттеніп отыр.

Бет-әлпеті өзгеріп, тамақ ішудің өзі қиындаған

Қазір Гузальдің денсаулығы әлі толық қалпына келген жоқ.

Дәрігерлер ең терең күйген жерлеріне тері ауыстыру операциясын жасаған. Алайда бұл сыртқы келбетін қалпына келтіруге арналған косметикалық ота емес. Дәрігерлер ең алдымен зақымданған тіндерді жауып, ағзасын одан әрі асқынудан қорғауға тырысқан. Шабуыл кезінде Гузаль көзін жұмып үлгерген. Соның арқасында көру қабілеті сақталып қалған. Дегенмен қышқыл қабақтарына тиген.

Ауыз айналасындағы жаралар да толық жазылмағандықтан, әйелге тамақ ішудің өзі қиын. Күйіктің салдары оның дене қалпына да әсер еткен. Жарақаттардың басым бөлігі денесінің сол жағында орналасқандықтан, терінің тартылуы денесін бір жағына қарай қисайтып жіберген. Қазір анасы қызымен бірге тұрып, оған күнделікті күтім жасап жүр.

Гузаль алдағы уақытта бірнеше күрделі операциядан өтуі керек. Әсіресе тері ауыстыру және зақымданған аймақтарды қалпына келтіру үшін қомақты қаражат қажет. Алайда емдеуге қанша ақша жұмсалатыны әзірге белгісіз.

“Жан жарасы да жазылар емес”

Гузальдің тән жарақатымен қатар, психологиялық жағдайы да ауыр. Басынан өткен жантүршігерлік оқиға оның өмірін түбегейлі өзгерткен.

Әйелге кәсіби психологиялық көмек те қажет, алайда оның мұндай көмекті тегін алу мүмкіндігі болмаған. Сондықтан ол шабуылдан кейінгі қорқыныш пен күйзелісті өз күшімен еңсеруге мәжбүр. Әйел бар мұңын адвокатына айтып, одан қолдау тауып жүр.

Оның үстіне отбасы алдағы операцияларға қаражат іздеуі керек. Бұрынғы күйеуімен арадағы қаржылық мәселелер де әлі шешілмеген. Гузальдің анасы қызының жанынан бір сәтке де алыстамауға тырысады. Ол қызының денсаулығы қалпына келіп, бұрынғы өміріне қайта оралғанын қалайды.

Ал адвокат Гүлайхан Тұрсұманова қылмыстық істің қайта сараланып, күдіктінің әрекетіне тиісті құқықтық баға берілуін талап етіп отыр. Қазір әйелдің өмірін өзгерткен шабуылға қатысты тергеу жалғасып жатыр.

Еске салайық, бұған дейін қышқыл сұйықтықтан зардап шеккен әйел бұрынғы күйеуінің қорқытып келгенін айтқаны хабарланған еді.

Павлодардағы химия-механикалық колледжде мамандандырылған екі бірдей жаңа оқу кабинеті және зертхана пайдалануға берілді. Заманауи құрал-жабдықтармен жарақтанған кабинеттер KAZ Minerals Тобы іске асырып жатқан “Суперколледж” бағдарламасы аясында ашылды.

Жаңа кабинеттердің пайда болуы оқу орнының материалдық-техникалық базасын дамытуға және сұранысқа ие техникалық мамандарды даярлау сапасын арттыруға бағытталған. Соның арқасында студенттер төрт бағыт бойынша тәжірибелік білім алады. Бұл өз кезегінде болашақ маманның шынайы өндіріске ұқсас жабдықтарда кәсіби дағдыларын шыңдауға мүмкіндік береді.

KAZ Minerals Тобы бұл бағдарламаға 350 миллион теңгеден астам инвестиция салды. Жалпы, KAZ Minerals Тобы “Оқу аудиториясынан өндіріске дейін” қағидасын ұстанған. Яғни, өздеріне қажетті болашақ маманды оқытып, кейін өндіріске дейін алып келеді.

Бұдан бөлек компания гранттар арқылы техникалық білім беруді қолдауды да ұмытқан жоқ. Бүгінде 300-ге жуық білім грантын бөлді. Бұл бағыт жастардың сұранысқа ие мамандықтар алуына көмектеседі және кәсіби даму мүмкіндіктерін кеңейтеді. Үшінші бастама — жас мамандарды тәжірибеден өткізіп даярлау.

Бұл ретте “Тағылымгер” бағдарламасы іске қосылған. Оған қазір 1227 адам қатысып жатыр. Бағдарлама шеңберінде KAZ Minerals Тобының өндірістік нысандарында тәжірибе алуға және оқыған білімді нақты жұмыс жағдайларында қолдануға мүмкіндік бар.

Жоғарыда аталған үш бағыт бір мақсатты біріктіреді. Ол — білікті мамандардың жаңа буынын даярлау үшін барынша жағдай жасау.

Білім ордасында өткен салтанатты шара барысында “KAZ Minerals Bozshakol” ЖШС-ның бас директоры Джонатан Рао бастаған топ өкілдері студенттермен еркін диалог өткізді. Болашақ жас мамандар өздерін толғандырған сұрақтарына кәсіби мамандар тарапынан тұшымды жауап ала білді.

Қазақстанда сирек кездесетін диагнозы бар бір балаға медициналық көмек көрсету үшін қанша уақыт қажет? Бес баланың анасы төртінші ұлына қойылған оң жақты гемигипертрофия диагнозына байланысты екі жылдан астам уақыт бойы осы сұраққа жауап іздеп жүр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Редакциямызға Меруерт есімді көпбалалы ана хабарласты. Сөзінше, оның төртінші баласына гемигипертрофия диагнозы қойылған. Баласына толыққанды диагностика жасату үшін түрлі мемлекеттік органдарға өтініш жазғанымен, әзірге нақты нәтиже жоқ.

Гемигипертрофия (гемигиперплазия) – адам денесінің бір бөлігі немесе бір жағы екінші жағымен салыстырғанда шамадан тыс өсуімен сипатталатын сирек кездесетін туа біткен жағдай. Яғни дененің оң және сол жақ бөліктерінің көлемі мен дамуында айырмашылық байқалады. Мысалы, бір қолы немесе аяғы екіншісінен ұзын әрі жуан болуы, дененің бір жағындағы бұлшықет, сүйек, май немесе жұмсақ тіндердің көлемі екінші жағынан үлкен болуы мүмкін. Кейбір жағдайда айырмашылық бет аймағынан да байқалады: беттің бір жағы, жақ сүйегі, тіл немесе ұрт көлемі екінші жағынан өзгеше дамуы ықтимал.

“Алғаш рет аяғынан байқадым”

Меруерттің айтуынша, баланы босанар кезінде дәрігерлер мұндай диагнозы бар екенін айтпаған және өзі де бұл туралы байқамаған. Кейін үйде шомылдырып жатқанда баланың екі аяғының екі түрлі екенін байқаған.

“Өзіміздің педиатрға алып бардым. Ол кісі уайымдаудың қажеті жоқ екенін, мүмкін бала жатырда жатқанда бір жағымен көп жатып қалған болуы мүмкін екенін айтты. Кейін мықты деген ортопедке алып бардым. Ол кісі 3 ай бойы балаға қарау керегін және массаж керегін де айтты. Массажист неше түрлі диагнозы бар балалармен жұмыс істеп жүрген маман. Ол кісі менің баламды толық қарап шығып, маған оның қолында, кеуде тұсында, құлағында бар екенін айтты”, – деді Меруерт.

Меруерттің сөзінше, массажист оған осындай жағдай басқа пациентінде де болғанын айтып, оған Түркиядағы ортопедтің байланыс нөмірін береді және жақын арада Қазақстанға жұмыс бабымен келетінін біледі. 

“Біз сол біршама ай бұрын жазыламыз. Ол кісі бізге “Гемигипертрофия” деген диагноз қояды. Баланы белден төмен рентгенге түсіру керегін айтады. Нәтижесінде тіпті сүйектерінде де айырмашылық бар”, – деді Меруерт.

Меруерттің айтуынша, одан кейін тағы да білікті ортопедтерге барған. Сол кезде дәрігерлер баланың диагнозын бала жатырда жатқан кезде мамандар неге айтпағанына таңғалған. Қазір баланың мүшелерінде айырмашылық байқалады.

Денсаулық сақтау министрі орынбасарының еленбеген сөзі мен Дәулет Мұқаевтың көмегі

Меруерт оларды ешқандай реаблитациялық орталық қабылдамайтынын айтты. Кейін оған медицина қызметкерлері Қазақстанның емдеу хаттамасында мұндай диагноздың жоқ екенін көрсеткен.

“Былтыр қазан айында осы мәселе бойынша Денсаулық сақтау министрі Ақмарал Әлназарованың қабылдауында болдым. Кездесуде оның өзі болған жоқ, тек министрдің орынбасары онлайн отырды. Менімен бірге Астана денсаулық сақтау басқармасы және т.б денсаулық сақтау өкілдері отырды. Сол кезде министрдің орынбасары менің балама диагноз қойып, көмек қолын созуды тапсырды”, – деді ана.

Меруерт министр орынбасары тапсырғандардың ешқайсысы орындалмағанын айтты. Кейін Дәулет Мұқаевтың қабылдауында болып, оған барлық мән жайды түсіндірген.

"Қолымдағы барлық қағаздарды алып, оған көрсеттім. Тіпті министр орынбасарының тапсырмасы жазылған құжаттарды да ұсындым. Ол менің көз алдымда Ақмарал Әлназароваға хабарласып еді, алайда ол кісі телефон тұтқасын көтермеді. Қолымдағы өзім шығарып әкелген суреттер мен министр орынбасарының тапсырмасы жазылған құжаттарды суретке түсіріп, оған жіберді. Маған бір аптадан кейін хабарласатынын айтты. Алайда ешкім хабарласқан жоқ", – деді Меруерт.

Меруерттің сөзінше, кейін оның Instagram парақшасына жекесіне шығып, ешкім хабарласпағанын айтқан. Дәулет Мұқаев сол хабарламадан кейін бірден Ақмарал Әлназароваға хабарласып, осы жағдайды сұрап-білген. Министрдің сөзінше, бұл жағдайды өз бақылауына алған.

"Менің наразылығымның себебі – емдеу хаттамасында “Гемигипертрофия” диагнозының көрсетілмеуі. Одан бөлек, әрбір құжатты, мысалы, оңалтуға қажетті құжаттарды немесе жолдамаларды алу үшін үнемі e-Otinish арқылы өтініш беруге мәжбүрмін. Өйткені маған мұндай құжаттар оңайлықпен беріле қоймайды. Мысалы, педиатр Ұлттық балаларды оңалту орталығына жолдауға арналған үзінді көшірмені жібермеген, оны мүлдем өшіріп тастаған", – деді Меруерт.

Клиникалық хаттаманы әзірлеу тәртібі қандай?

Қазақстанда клиникалық хаттамаларды әзірлеу және қайта қарау тәртібі Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 12 қарашадағы № ҚР ДСМ-188/2020 бұйрығымен реттеледі. Ал 2026 жылғы 24 ақпандағы №15 бұйрықпен оған өзгерістер енгізілген.

Құжатқа сәйкес, клиникалық хаттаманың болмауы оны әзірлеуді басымдыққа алудың өлшемдерінің бірі ретінде қарастырылған. Мұндай хаттамаларды әзірлеуге денсаулық сақтау саласындағы ғылыми ұйымдар, ұлттық орталықтар мен медициналық жоғары оқу орындары бастамашылық ете алады.

Министрліктің жауабы

Осыған байланысты оң жақты гемигипертрофия диагнозы бойынша Қазақстанда бекітілген клиникалық хаттаманың бар-жоғын, сондай-ақ мұндай құжатты әзірлеу мүмкіндігін анықтау мақсатында Stan.kz тілшісі Денсаулық сақтау министрлігіне сауал жолдады. Өз жауабында министрлік гемигипертрофия (гемигиперплазия) жеке ауру ретінде қарастырылмайтынын, сондықтан оған арналған арнайы клиникалық хаттама расымен де жоқ екенін мәлімдеді.

Министрліктің түсіндіруінше, мұндай диагноз қойылған бала алдымен тұрғылықты жері бойынша емханадағы педиатрға немесе жалпы практика дәрігеріне қаралуы керек. Дәрігер баланы тексеріп, жағдайдың себебін анықтау үшін қажетті зерттеулерді тағайындайды. Сондай-ақ медициналық көрсетілімдерге қарай бейінді мамандардың консультациясына жібереді.

"Гемигипертрофия (гемигиперплазия) жеке ауру атауы емес, басқа негізгі аурудың синдромы. Сондықтан оған арналған жеке клиникалық хаттама жоқ", – деп түсіндірді Денсаулық сақтау министрлігі.

Ведомство асқынуларды ерте анықтау үшін жүргізілетін тексерулердің түрі мен жиілігін дәрігер белгілейтінін атап өтті. Бұл ретте баланың жасы, клиникалық белгілері және асқынулардың даму қаупі ескеріледі.

"Медициналық көрсетілімдер болған жағдайда дәрігер ультрадыбыстық зерттеулерге, сондай-ақ қосымша зертханалық талдауларға жолдама береді", – деп жазған өз жауабында.

Сонымен қатар министрлік баланың қажетті диагностикалық қызметтер мен бейінді мамандардың консультациясын емхана жолдамасы арқылы ала алатынын хабарлады. Қажет болған жағдайда оны республикалық деңгейдегі ғылыми орталықтарға, медициналық генетика, педиатрия, ортопедия және басқа да бейінді медициналық ұйымдарға жіберу мәселесі қарастырылуы мүмкін.

Еске сала кетейік, екі жылға жетпейтін уақыт ішінде Ақсу қалалық ауруханасында босанған екі әйелдің жатыры алынып, олардың бірі нәрестесінен айырылған. Әйелдер бұл жағдайларға дәрігерлердің салғырттығы себеп болды деп есептейді.

Қазақстандық дизайнер, Aida KaumeNOVA сән үйінің негізін қалаушы Аида Қауменованың әкесі Мұрат Қауменов бақилық болды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қаралы хабарды дизайнер Instagram парақшасында жеткізді.

Ол әкесімен бірге түскен бейнежазбасын жариялап, оның үнемі қолдау көрсетіп, өзіне сенім артқанын еске алды.

“Әкем Мұрат Қауменов өмірден өтті. Ол маған әрдайым сенетін. “Қызым, мен өзім әкесіз өстім. Сондықтан сендердің жандарыңнан табылып, үнемі қамқор боламын” деп айтатын”, – деп жазды дизайнер.

Дизайнердің шығармашылық жолды таңдауына да әкесі ықпал еткен. Оған Алматы технологиялық университетінде дизайнер-модельер мамандығы бойынша білім алуға кеңес берген.

Суыт хабардан кейін өнер өкілдері мен желі қолданушылары дизайнерге көңіл айтты. Олардың арасында Толқын Забирова, Гүлнұр Оразымбетова, Жания Джуринская, Динара Сәтжан, Тамара Асар және Құралай Нұрқаділова бар.

Публикация от АИДА КАУМЕНОВА (@aidakaumenova_official)

Сондай-ақ Аида Қауменова әкесімен қоштасу рәсімі 12 қарашада Жетісу облысының Сарқан қаласында өтетінін хабарлады.

11 қарашада “Нұрлы жол” вокзалынан Қазақстанда швейцариялық компания технологиясы бойынша шығарылған Stadler вагондарынан құрылған алғашқы жолаушылар пойызы жолға шықты. Вагондар күн сайын № 3/4 “Нұрлы жол – Алматы 2” пойызының құрамында жүретін болады. Астанадан жөнелтілуі – сағат 13:10-да, Алматыға жетуі – келесі күні сағат 08:30-да.

Жөнелту алдында БАҚ өкілдері жаңа вагондармен, олардың техникалық жабдықталуымен және жол жүру шарттарымен танысты. Бірінші жолаушыға естелік сыйлық табысталды.

Stadler вагондары Қазақстанның климаттық жағдайларына бейінделген және – 50-ден + 45°C-қа дейінгі температурада пайдалануға есептелген. Қызмет ету мерзімі 40 жыл.

Купе вагондары 40 жолаушыға, плацкарт вагондары 58 жолаушыға арналған.

Жолаушылардың жайлылығы үшін климаттық бақылау жүйелері, жеке жарықтандыру, 220 В розеткалары, USB және USB-C қосқыштары, Wi-Fi, бейнебақылау және багаж аймақтары қарастырылған. Мобильділігі төмен жолаушылардың жол жүруіне арнайы жағдайлар жасалған. Пойыз құрамына вагон-буфет те кіреді.

Қазір “Жолаушылар тасымалы” АҚ 100 астам Stadler вагонын қабылдады. Келісімшарт 2030 жылға дейін 557 жолаушылар вагонын кезең-кезеңімен жеткізуді, кейіннен сервистік қызмет көрсетуді көздейді.

Stadler вагондарының келесі құрамы 13 қарашада Нұрлы жол – Семей бағдарына шығады.

Билеттер bilet.railways.kz сайтында және теміржол кассаларында қолжетімді. 

Көпшілікке Super.mamasita лақап атымен танымал блогер Әлия Байтуғаева қайырымдылық аясында үйін жөндеп бермек болған әйелдің өзіне жалған мәлімет айтқанын жеткізді. Оның сөзінше, әйел балаларымен бірге тұратынын айтқан баспана іс жүзінде бос тұрған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Блогер бұл отбасыға “Қайырымды жұма” айдары аясында көмектесуді жоспарлаған.

Оған көпбалалы ана хабарласып, балаларымен бірге жөндеу көрмеген үйде 2017 жылдан бері тұрып жатқанын айтқан. Алайда баспананы көруге барған Әлия Байтуғаеваға онда ешкім тұрмайтын секілді көрінген.

Әйел бастапқыда өз сөзінен айнымаған. Кейін ұлы олардың бұл үйде тұрмайтынын айтқаннан кейін, басқа жерде тұратынын түсіндірген. Оның айтуынша, қазіргі баспанасы алыста орналасқан әрі үй иесі блогерлерді кіргізуге рұқсат бермейді. Ал жөндеп беруге ұсынған үйдің кімге тиесілі екенін Байтуғаева анықтай алмаған көрінеді.

Блогер болған жағдайға көңілі қалғанын жасырмады. Дегенмен әйелдің өмірлік жағдайын толық білмегендіктен, оның жеке басын жарияламауды жөн көріпті.

“Бұл – хайп емес! Мен сенгіш адаммын. Араларыңызда мен сияқты жандар көп екеніне сенімдімін. Бірақ мейіріміміз бен шынайы сезімімізді біреудің өз пайдасына пайдаланғанын қаламаймын. Бұл әйелдің бүкіл өмір жолын білмегендіктен, оны жұртқа көрсеткім келмейді. Мұндай қадамға неге барды? Тұрмыс тауқыметі мәжбүрледі ме? Жүздерін әдейі жасырдым. Мақсатым – осы оқиғамен хайп жинау емес, қайырымдылықтың екінші қырын көрсету”, – деді ол.

Блогер әйелдің мұндай әрекетке не себепті барғаны өзіне де белгісіз екенін айтты. Сондай-ақ қайырымдылық пен біреудің есебінен үй жөндетуді шатастырмауға шақырды.

“Оның шын мәнінде қалай тұратынын, қайдан келгенін білмеймін. Мүмкін, мұны әдетке айналдырған шығар, әлде қатты мұқтаж болғандықтан осындай қадамға барды ма? Жауапсыз сұрақ көп. Достар, мен кез келген адамға тегін жөндеу жасап бермеймін. Біреудің есебінен үйін жөндеткісі келетіндерге бұл жоба арналмаған. Ондайда жұмыс істеп, ақша жинап, өз күштеріңізбен жағдай жасауларыңыз керек”, – деді блогер.

Ол оқырмандарын өзгенің мейірімін пайдаланбауға және ең алдымен өз ар-ұжданының алдында адал болуға үндеді.

Еске салайық, бұған дейін қазақстандық ата-ана жазылып кеткен баласының еміне 4 жыл бойы ақша жинап, қаржыны шопинг пен құмар ойынға жұмсағаны хабарланған еді.

Қазақстанда дәрігерлер мен медбикелер қосымша ақы алуы мүмкін. Денсаулық сақтау министрлігі төлемді медицина қызметкерлерінің жұмыс көрсеткішіне қарай есептеуді ұсынып отыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Finratings басылымына сілтеме жасап хабарлайды. 

Министрліктің тиісті бұйрық жобасы “Ашық нормативтік құқықтық актілер” порталында жарияланған. Құжатты талқылау 2026 жылы 25 қарашаға дейін жалғасады. Өзгерістер қабылданса, жаңа тәртіп 2027 жылы 1 қаңтардан бастап күшіне енеді.

Дәрігерлерге қосымша ақы қалай төленеді?

Жаңа жоба бойынша емханаларды қаржыландыру олардың жұмыс нәтижесіне байланысты болады. Демек медицина ұйымы белгіленген көрсеткіштерге қол жеткізсе, алғашқы медициналық-санитариялық көмек қызметкерлеріне ынталандыру төлемдері қарастырылмақ.

Алайда әзірге әр дәрігер мен медбикенің қанша қосымша ақы алатыны белгісіз. Құжатта төлемнің нақты сомасы да, лауазымдық жалақыға шаққандағы пайызы да көрсетілмеген.

Еңбек өтіліне қарай 50%-ға дейін үстемеақы төленуі мүмкін

Бұл бастаманы медицина қызметкерлеріне арналған тағы бір қолдау шарасымен шатастырмаған жөн. Бұған дейін билік 2027 жылдан бастап учаскелік дәрігерлерге үздіксіз еңбек өтіліне қарай үстемеақы төлеуді жоспарлап отырғанын хабарлаған.

Ұсынылған тәртіп бойынша төлем мөлшері мынадай болмақ:

• 2 жылдан астам үздіксіз еңбек өтілі барларға – лауазымдық жалақысының 20%-ы;
• 3 жылдан астам еңбек өтілі барларға – 30%-ы;
• 5 жылдан астам еңбек өтілі барларға – 50%-ы. 

Бұл қолдау шарасы 77 мыңнан астам учаскелік қызметкерді қамтуы мүмкін.

Демек, медицина қызметкерлеріне қатысты екі бөлек төлем жүйесі қарастырылып отыр: 

• Біріншісі – еңбек өтіліне қарай берілетін үстемеақы;
• Екіншісі – емхананың жұмыс нәтижесіне байланысты төленетін ынталандыру ақысы.

Сондықтан әзірге барлық дәрігер мен медбикенің жалақысы 50%-ға өседі деуге негіз жоқ.

Емханаларды қаржыландыру тәртібі де өзгереді

Министрлік емханаларға бөлінетін қаржыны есептеу тәртібін өзгертуді ұсынып отыр. Сақтандырылмаған азаматтарға қатысты кейбір қаржыландыру коэффициенттері алып тасталуы мүмкін. Бұл өзгеріс емханаларға бөлінетін қаражаттың мөлшеріне әсер етуі ықтимал.

Сонымен қатар профилактикалық тексерулер мен скринингтен өтуі тиіс азаматтар топтарына қолданылатын 0,8 коэффициентін пайдалану тәртібі нақтыланбақ.

Бұдан бөлек, медициналық қызметтерге ақы төлеу ережелерін тарифтерді қалыптастыру әдістемесіне сәйкестендіру ұсынылған.

Қазір медицина қызметкерлері үшін қосымша төлемнің қалай есептелетіні және емханалар қандай көрсеткіштерді орындауы керектігі маңызды болып отыр. Бұл мәселелердің нақты жауабы құжат қабылданған соң белгілі болады.

Бұйрық жобасы 25 қарашаға дейін талқыланады. Одан кейін ұсыныстар қаралып, өзгерістердің түпкілікті нұсқасы бекітілуі мүмкін.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда учаскелік дәрігерлердің жалақысы 40%-ға дейін өсетіні туралы жазған едік. Бұл ұсынысты президент Қасым-Жомарт Тоқаев халыққа жолдауында айтқан.