Қазақстандық желіде мұғалімдердің түнгі уақытта, жұмыстан тыс кезде көшелер мен ойын-сауық орындарын аралап, рейдке шығып жүргенін мәлімдеді. Айтуынша, мұндай жұмысқа оларды мектеп басшылығы мәжбүрлейді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Бекасыл есімді желі қолданушысының айтуынша, кей мектептерде мұғалімдерге артық жүктеме салу әлі бар. 

Желі қолданушылары да мұғалімдерге артылатын артық міндет заң бойынша жойылғанымен мектептерде әлі де жүктеме бар екенін алға тартты. 

Жағдайға байланысты Stan.kz тілшісі Оқу-ағарту министрлігінен пікір сұрап көрді. 

Ведомство мұндай құқық бұзушылықтар үшін Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 409-бабына сәйкес әкімшілік жауаптылық көзделгенін ескертті. Мұнда кәсіби міндетіне қатысы жоқ жұмысқа тартқаны үшін алғаш рет ескерту беріледі. Ал әкімшілік жаза қолданылғаннан кейін бір жыл ішінде заңбұзушылық қайталанса, лауазымды адамдарға 20 АЕК (86 500 теңге) мөлшерінде айыппұл салынады. 

Еске салсақ, бұған дейін қазақстандық мұғалімдер енді кешкі алтыдан кейін ата-аналардың хабарламасына жауап бермеуге рұқсат етілген болатын. Оқу-ағарту министрі ұстаздардың жеке уақытына құрметпен қарауға шақырды.

inDrive.Межгород мәліметінше, 2026 жылы Қазақстандағы қалааралық сапарлардың 99,9%-ы еш оқыс оқиғасыз аяқталған. Ал қалған 0,1%-ы ше? Көрсеткіш мардымсыз болып көрінгенімен, жол үстінде тығырыққа тірелген жолаушы үшін бұл тек сандар жиынтығы емес.

Басқа қалаға жолға шыққанда түрлі ой мазалайды. Жүргізуші рөлде ұйықтап кетпей ме? Жылдамдықты шамадан тыс асырса ше? Көлік бұзылып немесе жол жабылып қалса, не істейміз? Ал сапар кезінде бір жағдай бола қалса, кімнен көмек сұраймыз?

Осы сұрақтарға жауап іздеп, жолаушыларды жиі алаңдататын жеті мәселені қарастырдық. Қауіптің қаншалықты негізді екенін, inDrive.Межгород қандай шаралар қолданатынын және жолаушының өзі нені ескеруі керегін білдік.

№1 қорқыныш. "Жүргізуші рөлде ұйықтап кетсе ше?"

Қауіп қаншалықты негізді? Бұл – жол үстіндегі ең қауіпті жағдайлардың бірі. Ұзақ уақыт көлік жүргізген адамның назары әлсіреп, жолдағы жағдайға дер кезінде жауап беруі қиындайды. Әсіресе 6-7 сағат бойы рөлде отырған жүргізушінің шаршауы апат қаупін арттырады.

Микроұйқы бұдан да қауіпті: адам тіпті көзін жұмбастан, 2–30 секундқа ұйқы құшағына еніп кетеді. Мұндай кезде жүргізуші көзі ашық отырса да, айналасында не болып жатқанын аңғармай қалуы мүмкін. Мысалы, көлік сағатына 90 шақырым жылдамдықпен келе жатса, жүргізуші төрт секундқа қалғып кеткенде, машина шамамен 100 метр жолды бақылаусыз жүріп өтеді.

inDrive компаниясының ішкі деректерінде жүргізушінің рөлде ұйықтап кетуі оның кінәсінен болатын жол-көлік оқиғаларының себептерінің бірі ретінде көрсетілген.

Сервис қандай шара қолданады? 2025 жылдың желтоқсанынан бастап inDrive.Межгород жүргізушінің рөлде қанша уақыт отырғанын бақылап келеді. Жүргізу уақыты белгіленген шекке жақындағанда, қосымша ескерту жібереді. Ал шекке жеткенде, жүргізушіге тоқтап, тынығып алу ұсынылады.

Егер ол ескертуді елемей, жолын жалғастыра берсе, Safety Hub арнайы қолдау қызметі операторлары жағдайды бақылайды. Бұл қызмет жүргізушінің шаршау белгілеріне және жылдамдықты шамадан тыс арттыруына жедел әрекет етуге арналған. Алдымен оператор жүргізушімен сөйлесіп, қауіпсіздік талаптарын еске салады. Ереже қайта бұзылса, жүргізушінің аккаунты уақытша бұғатталуы мүмкін.

Жолаушы не істей алады? Егер жүргізушінің қайта-қайта есінегенін, көзін уқалағанын немесе көліктің жолда ирелеңдей бастағанын байқасаңыз, үндемей отыра бермеңіз. Қауіпсіз жерге тоқтап, тынығып алуын сұраңыз. Сапардан кейін бұл туралы қосымшаға пікір қалдырып, шағым түсіруге болады.

№2 қорқыныш. "Жүргізуші қатты айдаса ше?"

Бұл қауіп қаншалықты негізді? Жылдамдықты шамадан тыс арттыру – жолдағы апат қаупін күшейтетін негізгі факторлардың бірі. Қазақстан Көлік министрлігінің дерегінше, жол-көлік оқиғаларының 33 %-ы жылдамдықты асырумен байланысты.

Жылдамдық жоғарылаған сайын көлікті тоқтату да қиындай түседі. Бұл жерде физика заңына қарсы келе алмайсың: 100 км/сағ жылдамдықта толық тоқтау үшін 120 метрдей аралық керек болса, 160 км/сағ жылдамдықта тежелу жолы 240 метрге дейін созылады. Ал жылдамдықты сағатына 20 шақырымға арттыру арқылы кей бағытта ұтатын уақыт бар болғаны он минуттай болуы ықтимал. Алайда осы аз ғана уақыт үшін тәуекелге барудың қажеті бар ма?

inDrive мәліметінше, 2026 жылдың алғашқы жартысында қалааралық бағыттарда болған жол-көлік оқиғаларының 66 %-ы жүргізуші тарапынан болған себептерге байланысты тіркелген. Компания өкілдері технология қауіптің алдын алуға көмектескенімен, жолдағы қауіпсіздік көп жағдайда жүргізушінің өзіне байланысты екенін айтады.

Сервис қандай шара қолданады? Қосымша 2GIS арқылы жолдың әр бөлігіндегі рұқсат етілген жылдамдық туралы мәлімет алып, оны көліктің нақты жылдамдығымен салыстырады. Егер жүргізуші белгіленген шектен сағатына 20 шақырымнан артық асырып, жылдамдығын төмендетпесе, қосымша дыбыстық және экрандағы ескертуді береді.

Ереже қайта-қайта бұзылса, шара да күшейеді. Жүргізушіге ескерту жасалып, аккаунты уақытша бұғатталуы немесе жаңа тапсырыстарды бөлу кезінде басымдығы төмендеуі мүмкін. Ал талаптарды жүйелі түрде елемеген жүргізуші сервистен ажыратылады.

Жолаушы не істей алады? Ең алдымен, қауіпсіздік белдігін тағыңыз. Бұл алдыңғы орындықта отырғандарға ғана емес, артқы орындықтағы жолаушыларға да қатысты.

Жүргізушіден жылдамдықты төмендетуді сұрауға да болады. Сонымен қатар рейтингі жоғары, "Супержүргізуші" мәртебесі бар адамдарды таңдаған жөн.

Компания мәліметінше, бұл мәртебе рейтингі 4,8-ден жоғары, шағымы жоқ, қауіпсіздік бойынша оқудан өтіп, сынақтардан өткен және жылдамдық режимін сақтайтын жүргізушілерге беріледі.

№3 қорқыныш. "Қосымшада көрсетілген жүргізуші емес, басқа адам келсе ше?"

Бұл қаншалықты жиі кездеседі? Жолаушы үшін көлікке кімнің отырғаны және қандай көлікпен жолға шығатыны аса маңызды. Өйткені қосымшадағы мәлімет пен келген жүргізуші немесе көлік сәйкес келмесе, сапардың қауіпсіздігіне күмән туады.

inDrive дерегінше, 2026 жылдың алғашқы тоғыз айында Қазақстанда жүргізуші немесе көлік туралы мәліметтің сәйкес келмеуіне байланысты шағымдар саны былтырғы жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 35 %-дан астам азайған.

Сервис қандай шара қолданады? Жүргізуші тапсырыс қабылдамас бұрын құжаттары мен көлігі тексеріледі. Бұдан бөлек, аккаунтты басқа адамның пайдаланып жүрмегенін анықтау үшін жүргізушілерден қосымша арқылы қайта-қайта селфи түсіру сұралады.

Жолаушы сәйкессіздік туралы шағым түсірсе, жүргізушіге қосымша тексеріс жүргізіледі. Қажет болған жағдайда оны тапсырыстардан шеттетуі мүмкін.

Компанияның мәліметінше, соңғы бір жылда қала ішінде және қалааралық бағыттарда жұмыс істеген шамамен 33 мың жүргізушінің аккаунты бұғатталған. Бұған жүргізушінің немесе көліктің ауыстырылуы, сондай-ақ жолаушы тасымалдауға рұқсат етілмейтін оң жақ рөлді көліктерді пайдалану себеп болған.

Жолаушы не істей алады? Көлікке отырмас бұрын оның нөмірін, маркасын және жүргізушінің түр-тұлғасын қосымшадағы мәліметпен салыстырыңыз. Бір нәрсе сәйкес келмесе, көлікке отырмай, қолдау қызметіне хабарласыңыз.

№4 қорқыныш. "Бейтаныс адамдармен бірнеше сағат бойы бірге отыруға тура келсе ше?"

Бұл қауіп қаншалықты негізді? Қалааралық сапарда жолаушыларды жолдың өзі ғана емес, салондағы адамдар да алаңдатуы мүмкін. Жүргізушінің мінезі қандай? Жолда тағы кімдер мінеді? Жолаушылармен қарым-қатынасы қалай болады? inDrive.Межгородтың ішкі дерегіне сәйкес, қалааралық сапарларға қалдырылған пікірлердің 91 %-ы оң болған.

Сервис қандай шара қолданады? Компания қалааралық бағыттарда жұмыс істейтін жүргізушілерге жолаушылармен дұрыс қарым-қатынас жасау жөнінде оқыту жүргізеді. Қосымша ішіндегі хат алмасу да бақылауда болады. Егер жол үстінде жағдай ушығып кетсе, жолаушы шұғыл көмек шақырып, тәулік бойы жұмыс істейтін қолдау қызметіне жүгіне алады.

Жолаушы не істей алады? Жолға шықпас бұрын жүргізушіден көлікте тағы қанша жолаушы болатынын және оларды қай жерден мінгізетінін сұрап алыңыз. Егер жол үстінде өзіңізді жайсыз сезінсеңіз, көлікті жанармай құю бекеті немесе жол бойындағы дәмхана сияқты адам көп жерде тоқтатуды өтініңіз. Қажет болса, қолдау қызметіне хабарласыңыз.

№5 қорқыныш. "Жақындарым қайда келе жатқанымды білмей қалса ше?"

Бұл қауіп қаншалықты негізді? Басқа қалаға шыққан адамның жолда байланыссыз қалуы жақындарын алаңдатуы мүмкін. Әсіресе ұялы байланыс ұстамайтын жерде телефон сөніп қалса немесе сапар ұзаққа созылса, үйдегілер түрлі ойға беріледі.

Сервис қандай шара қолданады? Қосымшадағы Қауіпсіздік орталығы арқылы жолаушы сапары туралы мәліметті жақындарымен бөлісе алады. Арнайы сілтемені алған адам көліктің картадағы қозғалысын, жүргізуші мен көлік туралы ақпаратты көре алады. Сондай-ақ осы бөлімде алдын ала сенімді байланыс адамдарын қосуға болады.

Жолаушы не істей алады? Сапар сілтемесін жолға шыққанға дейін, байланыс бар кезде жақындарыңызға жіберіңіз. Телефонды толық қуаттап, өзіңізбен бірге қосымша қуаттағыш алып жүрген де артық емес.

№6 қорқыныш. "Жол жабылып, трассада тұрып қалсам ше?"

Бұл қауіп қаншалықты негізді? Әсіресе күз бен қыс мезгілінде мұндай жағдай жиі алаңдатады. Боран, көктайғақ, су тасқыны немесе жол жөндеу жұмыстары салдарынан республикалық маңызы бар трассалардың кейбір бөлігі жабылуы мүмкін.

Мұндай жағдайды жолға шықпай тұрып білген әлдеқайда тиімді. Әйтпесе бірнеше сағатқа жоспарланған сапар ұзақ кідіріске ұласуы ықтимал.

Сервис қандай шара қолданады? inDrive.Межгород "ҚазАвтоЖол" жүйесімен біріктірілген. Жолдың жабылғаны немесе қозғалысқа шектеу қойылғаны туралы мәлімет жүргізушінің қосымшасына он минут ішінде түседі.

Хабарламада шектеудің себебі, орны және белгілі болса, оның қанша уақытқа созылатыны көрсетіледі. Осы мәліметке сүйеніп, жүргізуші бағытын өзгерте алады немесе сапар уақытын кейінге шегере алады.

Компанияның мәліметінше, 2026 жылдың сәуіріне қарай осындай ескертулер саны 6 мыңнан асқан.

Жолаушы не істей алады? Жолға шықпас бұрын жүргізушіден бағытта шектеу бар-жоғын сұрап, ауа райы болжамын тексеріңіз. Қыста жол қысқа болса да, жылы киім мен су алып шыққан дұрыс. Өйткені жолдағы жағдайды алдын ала толық болжау мүмкін емес.

№7 қорқыныш. "Жолда бірдеңе болса, кім көмектеседі?"

Бұл қауіп қаншалықты негізді? Қалааралық сапарлардың басым бөлігі ешқандай оқиғасыз өткенімен, жолдағы қауіп толық жойылды деуге болмайды. Ал төтенше жағдайға тап болған адам үшін ең маңыздысы – дер кезінде көмек алу және қиын сәтте жалғыз қалмау.

Сервис қандай шара қолданады? Компанияның мәліметінше, әр сапар автоматты түрде сақтандырылады. Жүргізуші мен барлық жолаушының өмірі мен денсаулығы 4 миллион теңгеге дейінгі сомаға сақтандырумен қамтылған. Сақтандыру сапар басталғаннан аяқталғанға дейін қолданылады. Қауіпсіздік орталығында төтенше қызметтерді шақыруға арналған SOS батырмасы және тәулік бойы жұмыс істейтін қолдау қызметі бар. Қауіпсіздікке қатысты өтініштер бірінші кезекте қаралады, ал оқиғаларды арнайы топ тексереді.

Күдікті жағдайлардың белгілерін анықтауға жасанды интеллект те көмектеседі. Дегенмен шешімді адамдар қабылдайды. Бұдан бөлек, Sezim ұйымымен серіктестік аясында зардап шеккендерге психологиялық қолдау көрсетіледі.

Жолаушы не істей алады? Сапар басталмай тұрып Қауіпсіздік орталығын ашып, SOS батырмасының қай жерде орналасқанын және қолдау қызметіне қалай хабарласуға болатынын қарап алыңыз. Қиын сәтте қажетті батырманы іздеп уақыт жоғалтпаған жөн.

Тағы бір маңызды нәрсе – қауіпсіздік белдігі. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының дерегінше, белдік тағу жол апатында қаза болу қаупін 40–50 %-ға төмендетеді. Бұл – әр жолаушы өзі жасай алатын қарапайым әрі маңызды қадам.

inDrive.Межгородтың Қазақстандағы бағытының жетекшісі Борис Хванның айтуынша, жолдағы қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін технология мен адам жауапкершілігі қатар жүруі керек.

"Қауіпсіздікті бір ғана технологиямен немесе бір ғана ережемен қамтамасыз ету мүмкін емес. Біз жүргізушінің орнына рөлге отыра алмаймыз. Бірақ қауіпсіз әрі мұқият жүруді тәуекелге барғаннан тиімді ететін жағдай жасай аламыз. Ал бірдеңе дұрыс болмай қалса, жолаушының ар жағында нақты адам жауап беретін көмек батырмасы болуы керек", – дейді inDrive.Межгородтың Қазақстандағы бағытының жетекшісі Борис Хван.

Қазақстанда халықаралық Farfetch онлайн-платформасына қолжетімділік шектелді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Мемлекеттік кірістер комитеті Қазақстан аумағында жұмыс істейтін шетелдік интернет-платформалардың салық төлеуін қамтамасыз ету жөніндегі жұмыс жалғасып жатқанын атап өтті. 

Қазақстан заңнамасына сәйкес, шетелдік интернет-платформалар салық заңнамасының талаптарын орындамаған жағдайда олардың интернет-ресурстарына қолжетімділікті шектеу мүмкіндігі көзделген.

Осыған байланысты мемлекеттік кірістер комитеті Ұлыбританияда тіркелген Farfetch платформасының операторына камералдық бақылау хабарламасын жолдады. Хабарлама орындалмағандықтан, Қазақстан аумағында Farfetch интернет-ресурсына қолжетімділік шектелді.

Айта кетейік, Farfetch – киім, аяқкиім және аксессуарлар, оның ішінде танымал брендтердің тауарлары сатылатын халықаралық онлайн-платформа.

Pinduoduo платформасы мен Claude әзірлеушілері Қазақстанға 8 миллиард теңге салық төлеген

Мемлекеттік кірістер комитетінің мәліметінше, салықтық әкімшілендіру нәтижелері бойынша Pinduoduo бюджетке 6,8 миллиард теңге (15,1 миллион доллар) салық төлеген.

Сонымен қатар Claude жасанды интеллект көмекшісін әзірлеуші Anthropic, PBC компаниясы өткен салықтық кезеңдер үшін 1,2 миллиард теңге (шамамен 2,6 миллион доллар) төледі. Компания камералдық бақылау нәтижелері бойынша жолданған хабарламаларды орындаған.

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстанда шетелдік маркетплейстерге қатысты салық талаптарын күшейту ұсынылған еді.

Түркістанда өзін әлеуметтік қызметкерміз деп таныстырған екі әйел тұрғынның үйіне барып, оны жәрдемақыдан өз еркімен бас тартуға шақырған. Айтуынша, олар тұрғынның үйі мен көлігі бар екенін алға тартып, оны жағдайы жақсы отбасылар санатына жатқызған. Түркістандық әйел қызметкерлер отбасының кірісін есептегенімен, шығынын, соның ішінде несие төлемдерін ескермегенін жеткізді. Сондай-ақ ол әйелдердің бірі өзін рұқсатсыз видеоға түсіргенін айтып, жеке деректерінің бөгде адамдардың қолына қалай түскеніне алаңдаушылық білдірді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Түркістандық Әсел есімді тұрғынның айтуынша оқиға 18 қазанда болған. Сол күні үйіне таныс емес екі әйел келген. 

"Олар өздерін Түркістан қаласындағы жәрдемақы мен зейнетақы тағайындау басқармасының қызметкерлері ретінде таныстырды. Сосын менен: "Сіз көпбалалы отбасы ретінде жәрдемақы аласыз ба?" деп сұрады. Олар менің қанша балам бар екенін де білмейді. Сөйте тұра маған “сіз А категориясындағы отбасына жатасыз" деді. Сосын "неге олай жатқыздыңыздар?" — десем, "Сізде мынадай үй бар, сізде машина бар", деп мен тұрып жатқан үйді көрсетті”, – деп баяндады ол. 

Дегенмен Әсел тұрып жатқан үй өзінікі емес екенін, ал көліктің несиеге алынғанын жеткізген.

“Сонда да олар қаңтар айына дейін осы көмектен өз еркіңізбен бас тартуыңыз керек", деді. Мен оларға: "Сіздер табысымды есептепсіздер, ал менің шығындарымды неге есептемейсіздер? Мен қанша несие төлеп жатырмын? Менің ерекше күтімді қажет ететін балам бар. Ол коррекциялық орталыққа барады. Оның шығындарының барлығын өзім төлеп отырмын ғой. Оның үстіне, мен қазір декреттегі анамын. Маған қазір балам бір жарым жасқа толғанға дейін берілетін ақша да берілмейді. Қазіргі қолымдағы табысым — төрт балама берілетін жәрдемақы мен жолдасымның айлық жалақысы ғана екенін түсіндірдім”, – деп қосты тұрғын.

Түркістандық әйел бұдан соң қызметкерлердің бірі өзін жасырын түрде видеоға түсіріп отырғанын байқаған. Бұл оның алаңдаушылығын тудырған. 

“Сонда кез келген департаменттің, басқарманың немесе әлеуметтік қамсыздандыру мекемесінің қызметкері үйіңе келіп, ешқандай құжат көрсетпей, рұқсатыңсыз видеоға түсіре бере ме? Ол кісілер маған: "Сіз нақты жауап беріңіз. Қаңтар айында сізге хабарлама келген кезде көмектен бас тартасыз ба, әлде бас тартпайсыз ба? Басшымыз бізге нақты жауап алып келуді тапсырды", деді. Сонда бұл мемлекеттің тапсырмасы болды ма? Не болды? Мен мұны мүлдем түсінбедім. Неге менің мекенжайым, аты-жөнім және басқа да жеке деректерім осындай адамдардың қолында жүр? Олар маған ешқандай қызметтік куәлік көрсеткен жоқ. Өздерін растайтын құжат та ұсынбады. Екеуі де тіпті өздерін дұрыс таныстырған да жоқ”, – деп баяндады ол.

Әйел бұл жағдай туралы таныстарынан хабарласып сұраған.

“Таныстарым олардың үйлеріне де осындай адамдар келіп жүргенін айтты. Сонда бұл қалай болғаны? Біздің жеке мәліметтеріміз кез келген адамның қолында жүре бере ме? Ешқандай түсініктеме берместен келіп, "Сіз А категориясындағы отбасына жатасыз" дей салса, біз барлық көмектен бас тартып, "Жарайды, қажет емес" деп кете беруіміз керек пе? Осы сұраққа енді кім жауап береді?”, – деп сұрады ол. 

Публикация от Асель | Махаббатқа толы өмір❤️ (@asel.daily.moments)

Әйелге кейін басқа адамдар да үйлеріне осындай қызметкерлер барып жатқанын айтқан. 

Жағдайға байланысты Stan.kz тілшісі Түркістан облысының еңбек инспекциясынан мұндай тексерістің не үшін болғанын сұрады. Дегенмен ведомство мұндай қызметкерлерді болып-болмағанын іздестіріп жатқанын мәлімдеді. Ведомство алдағы уақытта олардың кімдер екенін анықтап жауап беретінін алға тартты.

Жәрдемақыға байланысты

Қазақстанда 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап бірқатар мемлекеттік жәрдемақыны тағайындау тәртібі өзгереді. Үкіметтің 2026 жылғы 5 қазандағы №870 қаулысына сәйкес, әлеуметтік төлемдерді тағайындағанда отбасының материалдық жағдайы ескеріледі.

Жаңа тәртіп бала туғанда берілетін біржолғы жәрдемақыны, бала бір жарым жасқа толғанға дейінгі күтіміне байланысты мемлекеттік төлемді және төрт немесе одан көп баласы бар отбасылардың ай сайынғы жәрдемақысын қамтиды.

Қаулыға сәйкес, тұрмыс деңгейі жоғары "А" және ауқатты "В" санатына жататын отбасыларға аталған төлемдерді тағайындамау көзделген. Ал жәрдемақы алып жүрген отбасының тұрмыс жағдайы жақсарып, осы санаттардың біріне өтсе, төлемі тоқтатыла тұрады. Отбасының әл-ауқатын анықтау үшін оның кәмелетке толған мүшелерінің жеке деректерін тексеруге келісімі қажет болады. Бағалау кезінде банктік мәліметтер, несие бойынша қарыз сомасы, ай сайынғы төлемдер мен мерзімі өткен берешек туралы ақпарат та есепке алынады.

Егер отбасының материалдық жағдайы кейін нашарлап, ай сайын жүргізілетін бағалау нәтижесінде әлеуметтік көмек алуға сәйкес санатқа өтсе, жәрдемақыны қайта төлеу мүмкіндігі қарастырылған.

Қазір Қазақстанда көпбалалы отбасыларға арналған мемлекеттік жәрдемақы табыс деңгейіне қарамастан беріледі. Төрт және одан көп баласы бар, заңда белгіленген талаптарға сәйкес келетін отбасылар бұл төлемді алуға құқылы.

2026 жылы төрт баласы бар отбасылар ай сайын 69 330 теңге, бес баласы барлар 86 673 теңге, ал алты баласы барлар 104 017 теңге алады. Жеті баласы бар отбасылар үшін жәрдемақы мөлшері 121 360 теңге болып белгіленген.

Бұдан кейін қазақстандық көпбалалы отбасылар ай сайын алатын жәрдемақыларынан бас тарта бастаған еді.

Көпшілікке ByDastan лақап атымен танымал қазақстандық блогер Дастан Мұхамедрахым әйгілі футбол жаттықтырушысы Жозе Моуриньомен кездесті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Ол кездесуден түсірілген видеоны әлеуметтік желідегі парақшасында жариялады. Блогердің айтуынша, бұл кездесу Қазақстанды әлемге танытуға бағытталған жаңа жобасы аясында ұйымдастырылған. Ол футбол әлеміндегі танымал тұлғамен жүздесіп, еліміздің жетістіктері туралы әңгімелескен.

“Тағы бір ерекше жаңалық! Жақында ғана сіздерге Қазақстанның көпшілік біле бермейтін мақтан тұтар жетістіктерін көрсетіп жүрген едім. Ал бүгін, міне, аты аңызға айналған Жозе Моуриньюдің өзіне Қазақстан туралы айтып тұрмын! Мен үшін бұл – ерекше әрі ұмытылмас сәт!” – деп жазды Дастан Мұхамедрахым.

Блогер бұған дейін Coca-Cola компаниясына Қазақстанда өндірілетін сусынды әлемдік аудиторияға таныстыру туралы ұсыныс жасаған. Оның сөзінше, компания өкілдері бұл бастамаға қызығушылық танытқан.

Айта кетейік, Жозе Моуриньо – әлемдегі ең танымал футбол жаттықтырушыларының бірі. Ол әр жылдары мадридтік “Реал”, “Челси”, “Интер”, “Манчестер Юнайтед”, “Тоттенхэм” және “Рома” клубтарын жаттықтырған. Сондай-ақ Чемпиондар лигасында екі түрлі клубпен жеңіске жеткен.

Публикация от Dastan Mukhamedrakhim (@bydastann)

Еске салайық, бұған дейін қазақстандық саяхатшы-блогер Дастан Мұхамедрақым АҚШ президентінің үлкен ұлы кіші Дональд Трамппен бірге Моңғолия тауларында адасып кеткені хабарланған еді. Жол іздеп жүріп өзенге тірелген саяхатшылар арғы бетке атпен өтуге мәжбүр болған.

Қазақстан Премьер-лигасының кезекті Ақтөбе мен Ордабасы арасындағы матчта плакат ұстаған қыздар жұрттың назарын аударды. Олар плакатқа “No Shymside”, “No Texas Fans” жазып, қасына Өзбекстан туын қойып қойған еді. Осы жағдайдан кейін әлеуметтік желіге көптеген наразылықтар пайда болды. Алайда Ақтөбе облыстық полиция департаменті оларға шара қолданғанын айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпараттық агенттігі хабарлайды.

Департаменттің Instagram-дағы ресми парақшасында жарияланған ақпаратқа сәйкес, полиция әлеуметтік желілерге мониторинг жүргізу барысында кәмелетке толмаған қыздардың "Ақтөбе" мен "Ордабасы" командалары арасындағы футбол матчы кезінде жағымсыз мазмұндағы плакат көрсеткенін анықтады.

“Тәртіп сақшылары кәмелетке толмағандардың жеке басын анықтады. Ата-аналарының қатысуымен олармен профилактикалық әңгіме жүргізілді. Балаларды тәрбиелеу жөніндегі міндеттерді тиісінше орындамағаны үшін ата-аналар әкімшілік жауапкершілікке тартылды. Кәмелетке толмағандар өз іс-әрекеттерінің жол берілмейтінін түсінді," - деп атап өтті Ақтөбе облыстық полиция департаменті.

Полиция ата-аналарды бала тәрбиесіне ерекше назар аударуға, оларға қоғамдық орындарда өзін-өзі ұстау ережелерін және заңсыз әрекеттер үшін жауапкершілікті түсіндіруге шақырды.

Айта кетейік, Қазақстан Премьер-лигасының 23-тур аясында “Ақтөбе” футбол клубы шымкенттік “Ордабасыны” өз алаңында қабылдаған болатын. Ойын нәтижесінде 1:3 есеп айырмасымен шымкенттіктер жеңіске жеткен еді.

Еске сала кетейік, Семей соты "Елімай" – "Ордабасы" футбол матчының бас төрешісі Арман Исмұратовты ұсақ бұзақылық жасағаны үшін бес тәулікке қамауға алды.

ТүркПА-ның отырысы шеңберінде Құрылтай Төрағасы Айбек Дәдебай Қырғызстан Жогорку Кенешінің Төрағасы Марлен Маматалиевпен кездесті.

Айбек Дәдебай әріптесін Қырғызстан Тәуелсіздігінің 35 жылдығымен құттықтап, қонақжай пейілі үшін ризашылық білдірді. Сондай-ақ Қырғызстан Парламентімен екіжақты қарым-қатынасты Парламентаралық ынтымақтастық жөніндегі кеңес, достық тобы және салалық комитеттер аясында барлық деңгейде одан әрі дамыту Құрылтай үшін ерекше маңызды екенін атап өтті.

Айбек Дәдебай қырғыз әріптесіне Мемлекет басшысының бастамасымен Қазақстанда жүргізіліп жатқан ауқымды саяси және конституциялық реформалар туралы ақпарат берді. Жаңа Халықтық Конституцияға сәйкес, бір палаталы Құрылтай, Вице-президент институты және мүлде жаңа консультативтік орган – Қазақстан Халық Кеңесі құрылды.

Өз кезегінде Марлен Маматалиев Қазақстан мен Қырғызстан басшыларының екіжақты негізде де, көпжақты алаңдарда да өзара түсіністігі мен табысты іс-қимылын атап өтті. Жогорку Кенештің Төрағасы қазақстандықтарды жүргізілген реформаларға қатысты құттықтап, Құрылтай депутаттарына жемісті жұмыс тіледі.

Тараптар заң шығару қызметіндегі тәжірибе алмасуды одан әрі кеңейту, түрлі парламентаралық ұйымдар мен халықаралық бірлестіктер аясындағы бірлескен жұмысты күшейту мәселелерін де талқылады. Музыка, театр, кино және спортты қоса алғанда, мәдени-гуманитарлық саладағы ынтымақтастықты дамытуға да ерекше назар аударылды.

Биыл 17 қазанда Францияның түкпір-түкпірінде жаппай наразылық акциялары өтті. Франция Ішкі істер министрлігінің дерегінше, 17 қазандағы шерулерге шамамен 550 мың адам қатысқан. Ал Жалпы еңбек конфедерациясы (CGT) шеруге шыққандардың санын 800 мың деп бағалады. 19 қазандағы соңғы хабарламаларға сәйкес, демалыс күндеріндегі тәртіпсіздіктерге байланысты 2 400 адам ұсталған, кемінде 3 000 кәсіпкерлік нысан бүлінген.

Қақтығыс негізінде қашан басталды?

Қазіргі жаппай наразылықтар толқыны бір айға жуық уақыт бұрын, 21 қыркүйекте Париж маңында басталды. Ол кезде мектеп оқушылары шеруге шыққан еді. 29 қыркүйекте оларға мемлекеттік қызметкерлер қосылды. Ал қазан айында қымбатшылық пен мемлекеттік шығындардың қысқаруына қарсы кәсіподақтар, студенттер және “сары жилеттер” қозғалысының өкілдері де шеруге шықты.

Наразылық қай жерлерде өтіп жатыр?

Наразылық Париж маңындағы елді мекендерден басталды. Қазан айының ортасына қарай наразылық бүкіл елге тарады. Белсенділер талаптарын кеңейтіп, қымбатшылық және мемлекеттік шығындардың қысқаруына қарсы шыға бастады. Бензин бағасының қымбаттауы да халықтың наразылығын күшейтті.

Наразылық қалай өрбіді?

1. Наразылықтың басталуы: қыркүйектің ортасы

Наразылық алғашында Париждің солтүстігіндегі қала маңындағы мектептерде басталды. Оқушылар мұғалімдердің жетіспеуіне, сыныптардың толуына және мектептердің жағдайына наразы болып, ереуілге шыққан мұғалімдерді қолдады. Олар білім беру саласындағы мәселелерді шешіп, мектептерге қосымша қаржы мен мұғалім бөлуді талап етті. Оған қоса мектеп ғимараттарының тозуына және таңғы сағат 08:00-ден кешкі 18:00-ге дейін созылатын сабақ кестесіне шағымданды. Сонымен қатар олар 2027 жылға арналған бюджет жобасында білім беру саласына бөлінген шығынның аз екеніне шағымданды. 

Оқушылардың мүддесін қорғайтын студенттік одақ жетекшілері орта және жоғары білім беру саласына 10 миллиард еуро (шамамен 11,2 миллиард доллар) инвестиция салуды ұсынды.

2. Наразылықтың күшеюі: қыркүйектің соңы мен қазанның басы

Шеру қысқа уақыт ішінде елдегі 1000-нан астам мектепті қамтыды. Шерулер Марсель, Страсбург, Лион, Тур және Ренн қалаларында да өтті. Қазан айының басында жүздеген оқу орнының жұмысы тоқтады. Кей шерулер полициямен қақтығысқа ұласып, көліктер мен ғимараттар өртенді. Мектеп директорларына шабуыл жасалғаны да айтылып жатыр. 

Полициямен болған қақтығыстар кезінде бір жас наразылық білдіруші қолынан айырылған. Reuters агенттігінің хабарлауынша, оқиға Сент-Этьен қаласында болған. Жасөспірім полиция қолданған жарықшақты гранатаны көтеріп алмақ болған. Осы оқиғадан кейін құқық қорғау органдарының күш қолдану тәсілдеріне қатысты мәселелер қайта көтеріліп, полиция әрекеттеріне байланысты тергеу жүргізіле бастады.

3. Наразылықтың жалпыұлттық әлеуметтік-экономикалық қозғалысқа ұласуы

Қозғалысқа жаңа топтар қосылды. Мектеп оқушылары мен студенттерге кәсіподақтар, климат белсенділері, фермерлер және “сары жилеттер” қозғалысының өкілдері қосылды.

Бастапқыда білім беру саласындағы мәселелерге байланысты басталған наразылық біртіндеп елдегі әлеуметтік-экономикалық жағдайға қарсы қозғалысқа ұласты.

Reuters агенттігінің хабарлауынша, наразылықтың бастапқы себебі Париж маңындағы мектептерде мұғалім тапшылығы мен оқу ғимараттарының нашар жағдайына байланысты болды. Кейін қозғалысқа өмір сүру құнының өсуіне, жанармайдың қымбаттауына, жалақы мен зейнетақыға және мемлекеттік қызметтерді қаржыландыруға қатысты талаптар қосылды. Кәсіподақтар бағаны төмендетуді, жалақыны көтеруді және халыққа көрсетілетін мемлекеттік қызметтерді сақтауды талап етті.

Осылайша, бастапқыда білім беру саласындағы мәселелерге байланысты басталған наразылық кең әлеуметтік-экономикалық қозғалысқа ұласты. Оның ауқымының кеңеюіне халықтың тұрмыс деңгейіне қатысты шағымдары мен үкімет саясатына деген наразылығы да әсер етті.

Шерушілер қымбатшылыққа, жанармай бағасының өсуіне және үкіметтің бюджет шығындарын қысқарту жоспарына қарсы шықты. Францияның мемлекеттік қарызы 3,6 триллион еуродан асып, жалпы ішкі өнімнің 119%-ына жетуі де наразылыққа себепкер болды.

17 қазан күні болған шеру бүкіл елді қамтыды

Францияда 17 қазан күні өткен шеруге шамамен 550 мың адам қатысты. Елдің ішкі істер министрі Лоран Нуньестің айтуынша, Париж көшелеріне шамамен 110 мың адам шыққан. Ал Жалпы еңбек конфедерациясының дерегінше (CGT) шеруге қатысушылардың саны 800 мыңға жеткен.

Демонстрациялар елдің бірнеше ірі қаласында өтті. Парижден бөлек, Лион, Марсель, Тулуза, Лилль, Страсбург, Лимож, Бордо және Гренобль тұрғындары да биліктің ішкі саясатына қарсылық білдірді. Кей қалаларда шерулер тонау, өрт қою және мүлікті бүлдіру әрекеттеріне ұласты.

Франция премьер-министрі Себастьен Лекорню 17 қазан күні кешке ел бойынша 1 200 адам ұсталғанын мәлімдеді. Оның айтуынша, шерушілермен болған қақтығыстарда 150 полиция қызметкері жарақат алған. Париж, Лион және Страсбург қалаларында құқық қорғау органдары шерушілерге қарсы көзден жас ағызатын газ қолданды. Бұдан бөлек, ел астанасында қару және өзге де тыйым салынған заттарды алып жүрген 100 адам ұсталды.

Марсельде наразылық білдірушілер мэрия ғимаратына басып кіріп, бірнеше дүкенді қиратып, полиция бөлімшесіне кіруге әрекеттенген. Лионда туристік ақпарат орталығы өртенді. Авиньонда шерушілер префектураның ішкі ауласына кіріп, Гренобльде мэрия ғимаратына зақым келді. 

Лимож қаласында шамамен 140 жыл бұрын салынған мэрия ғимаратына өрт қойылып, нәтижесінде оның қоңырау мұнарасы опырылып түсті.

Франция үкіметі шұғыл кеңес өткізді

Наразылыққа қатысушылардың саны билік күткен межеден едәуір асып түсті. Франция билігі 17 қазанда Париж көшелеріне шамамен 40 мың адам шығады, ал елдің басқа өңірлерінде 150 мыңға жуық шеруші болады деп болжаған. Десе де бәрі олар күткендей болмады. Сол себепті ел үкіметі 17 қазан күні кешке шұғыл кеңес өткізді.

Премьер-министр Себастьен Лекорню тәртіпсіздіктерге “ультрасолшыл топтарды” кінәлады.

Макрон не дейді?

Франция президенті Эммануэль Макрон да наразылықтарға қатысты пікір білдірді.

Президент үкіметке қоғамдық тәртіпті сақтау шараларын қайта қарауды, оқиғалар кезінде полицияның қалай әрекет еткенін тексеруді және зардап шеккен кәсіпкерлерге көмек көрсету жолдарын қарастыруды тапсырды. Премьер-министр Себастьен Лекорнюге саяси партиялармен, кәсіподақтармен және оқушылар ұйымдарымен кездесіп, жағдайды талқылау міндеті жүктелді. 

Алайда президенттің үндеуі саяси дауды тоқтатқан жоқ. Оңшыл және солшыл оппозиция өкілдері биліктің әрекетіне әртүрлі себеппен сын айтты. Оңшылдар үкіметті қауіпсіздікті қамтамасыз ете алмады деп айыптаса, солшылдар наразылықтың әлеуметтік себептеріне жеткілікті көңіл бөлінбегенін алға тартты.

Саяси дағдарыс та наразылықтың кеңеюіне ықпал еткен факторлардың бірі болды. Билік тәртіпсіздіктерге қатысқандардың әрекетін айыптаса, оппозиция өкілдері үкіметтің қауіпсіздік шаралары мен әлеуметтік мәселелерді шешу тәсілін сынға алды. 2027 жылғы президент сайлауының жақындауы бұл оқиғалардың саяси маңызын арттырды. Дегенмен наразылықты тек Макронға қарсылық деп түсіндіру жеткіліксіз: қозғалыс мектептердегі жағдайға қатысты талаптардан басталып, кейін қымбатшылық пен мемлекеттік қызметтердің сапасына байланысты мәселелерді қамтыды.

Эйфель мұнарасы өртенді деген ақпарат рас па?

Франциядағы наразылықтар кезінде Эйфель мұнарасы өртеніп жатқан сәт көрсетілген видео тарады. Алайда бұл ақпарат расталмаған. Эйфель мұнарасының өртенгенін дәлелдейтін сенімді дерек жоқ.

Әлеуметтік желі қолданушыларының бір бөлігі видео жасанды интеллект көмегімен жасалған болуы мүмкін екенін айтты. Ал басқалары жазба шынайы екен деп сенгенін жазды. 

Видеоның жасанды интеллект көмегімен жасалғаны да әзірге расталған жоқ. Оның түпнұсқасы, түсірілген уақыты мен техникалық деректері тексерілмейінше, жазбаның шынайылығы туралы нақты қорытынды жасауға болмайды.

Десе де қазақстандық қолданушылар Эйфель мұнарасы сол баяғы күйінде жап-жарық, әп-әдемі болып тұрғанын жазды. 

Францияда жаппай тонау болып, кәсіпкерлер шығынға ұшырады

Едегі наразылық жаппай тәртіпсіздікке ұласып, дүкендер мен кәсіпкерлік нысандар зардап шекті. 18 қазан күні таңертең Париж көшелерінде сынған әйнектер мен қоқыс жатты. Тұрғындар үйінен шығып, бір күн бұрын болған оқиғалардың салдарын көрді.

Француз билігі мәліметінше, Парижден бөлек Лион, Марсель, Бордо, Ренн, Страсбург, Гренобль, Ницца және Лимож қалаларында да дүкендер тоналған. Ірі супермаркет желілері, соның ішінде Carrefour, Franprix және Monoprix, сәнді брендтердің бутиктері, барлар мен электрондық темекі сататын дүкендер шабуылға тап болған. 

Қара киінген, беттерін бүркемелеген адамдар көшелерді аралап, дүкендердің әйнектерін сындырған. Олар темір жалюзилерді бұзып кіріп, сөрелердегі тауарларды алып кеткен.

Carrefour желісінің 50 дүкені зардап шекті

Carrefour компаниялар тобының басқарма төрағасы әрі бас директоры Александр Бомпар компанияның 50 дүкеніне шабуыл жасалғанын мәлімдеді. Оның ішінде үй маңындағы шағын дүкендері мен супермаркеттері бар.

Оның айтуынша, зардап шеккен нысандар Париж, Ренн, Лилль және Бордода орналасқан.

Ол келтірілген шығынның адамдарға да, экономикаға да ауыр тиетінін айтты. 

“Серіктестерімізге тиесілі ондаған дүкен қызметкері енді қысқартылған жұмыс уақытымен жұмыс істеуге мәжбүр болады. Ал бүлінген нысандарды қалпына келтіруге 10 миллион еуродан (5 млрд. теңге) астам қаржы қажет”, – деді ол.

Ал бар тапқанын кәсібіне салған бизнесмен енді қалай күн көремін деп отыр. 

Ал оның көршісі кәсіпкерге көмектесу үшін қаражат жинауды ұйымдастыруды ұйғарған.

Париж мэрі зардап шеккен кәсіпкерлерге көмек көрсетуге уәде берді

Париж мэрі Эммануэль Грегуар қаладағы зардап шеккен кәсіпкерлерге жан-жақты қолдау көрсетілетінін мәлімдеді. Ол бұзақылық әрекетінен зиян шеккен саудагерлерге көмектесетін шұғыл жұмыс тобын құруды сұраған.

Журналистерге шабуыл жасалды

17 қазан күні Париждегі Республика алаңының маңында оқиғаны түсіріп жүрген Euronews телеарнасының түсірілім тобына шабуыл жасалған. Журналистер басқа түсірілім орнына бара жатқанда, жақын маңдағы Intermarché Express супермаркетін тонап жатқан адамдарға тап болған.

Euronews-тің Париждегі тілшісі Эстель Нильссон-Жюльеннің айтуынша, беттерін бүркемелеген адамдар журналистердің түсірілім жасап жатқанын байқап, операторға шабуыл жасаған. Олар оператордың қолындағы микрофонды тартып алуға тырысып, екеуін қоршап алған.

“Біз супермаркеттің маңында, Мажента бульварында тұрдық. Дүкенді жасөспірімдер мен жастар тонап жатты. Олар біздің түсіріп жатқанымызды көргенде, операторымды ұра бастады, микрофонын тартып алуға тырысты және айналамызды қоршап алды”, – деді тілші.

Оның сөзінше, кейін шабуыл жасағандар операторды қабырғаға тіреп, ұруды жалғастырған. Тілшінің өзі де соққы алған. Оператордың бетін қорғаныш көзілдірігі мен маскасы сақтап қалған.

Президент сайлауы қарсаңында...

17 қазандағы шерулер кезінде дүкендер тоналып, қоғамдық ғимараттар бүлінді, полициямен қақтығыстар болды. Бұл жағдай президент Эммануэль Макронның билігіне қатысты сынның күшеюіне түрткі болды. 

Оқиғалар 2027 жылы президент сайлауына шамамен алты ай қалғанда болып отыр. Сайлаудың бірінші кезеңі 2027 жылы 18 сәуірде, екінші кезеңі 2 мамырда өтеді деп белгіленген. 

Макрон үшін бұл — президенттік мерзімінің соңғы кезеңі. Франция Конституциясы бір адамның қатарынан екі мерзімнен артық президент болуына жол бермейді. Сондықтан ол 2027 жылы сайлауға қайта қатыса алмайды. Ал елдегі саяси күштер оның мұрасын бағалап, келесі президенттікке кімнің лайық екенін дәлелдеуге тырысып жатыр.

Неліктен Макронның билігіне наразылық күшейді?

Эммануэль Макрон 2017 жылы президент болып сайланған кезде өзін дәстүрлі оңшыл және солшыл партияларға балама ұсынатын реформатор ретінде танытты. Ол экономиканы жаңғыртуға, еңбек нарығын өзгертуге және Францияның бәсекеге қабілетін арттыруға уәде берді.

Алайда оның президенттігі кезінде қабылданған бірқатар шешім қоғамның бір бөлігінің наразылығын туғызды. Әсіресе әлеуметтік төлемдерді қысқарту, білім беру саласындағы өзгерістер және үкіметтің шешім қабылдау тәсілі жастардың көңілінен шықпады.

Le Monde басылымының жазуынша, Макронның жастар арасындағы беделі біртіндеп әлсіреді. Бұған тұрғын үй жәрдемақыларының қысқаруы, білім беру жүйесіндегі реформалар және жастардың болашағына қатысты сенімсіздік әсер етті. 2026 жылы қыркүйек айынан бері мектеп оқушыларының шеруге шығуы осы мәселелердің әлі де шешілмегенін көрсетті. 

Марин Ле Пен неліктен назарда?

2027 жылы болатын президент сайлауы қарсаңында басты назар аударып отырған саясаткерлердің бірі — оңшыл “Ұлттық бірлестік” партиясының жетекшісі Марин Ле Пен. Ол бірнеше жылдан бері Франциядағы иммиграцияны шектеу, ұлттық қауіпсіздікті күшейту және елдің саяси бағытын өзгерту керегін айтып келеді.

Ле Пен мен оның партиясы қоғамдағы наразылықты қазіргі биліктің саясатына көңілі толмайтын сайлаушыларды өз жағына тарту үшін пайдалануға тырысуы мүмкін. Әсіресе қауіпсіздік мәселесі өткір болып тұрған кезде оңшыл күштер тәртіп орнату мен мемлекеттік бақылауды күшейту туралы ұсыныстарын алға шығарады.

Марин Ле Пен 2025 жылы Еуропалық Одақ қаражатын жымқыру ісі бойынша кінәлі деп танылған еді. 2026 жылғы шілдеде апелляциялық сот үкімді күшінде қалдырғанымен, оның сайлауға түсуіне қатысты шектеуді қысқартты. Осыдан кейін Ле Пен 2027 жылғы президент сайлауына қатысатынын мәлімдеп, үкімге қайта шағымданатынын айтты. Сондықтан оның сайлауға қатысуына қатысты құқықтық жағдайды қадағалау қажет.

Сайлау алдындағы сауалнамалар не көрсетеді?

2026 жылы қазанның ортасында жарияланған сайлау сауалнамалары Марин Ле Пеннің ықтимал үміткерлер арасында алда келе жатқанын көрсетті. USPollingData жинақтаған бірнеше сауалнаманың орташа көрсеткішінде Ле Пеннің бірінші кезеңдегі ықтимал қолдауы 34,2%болған. Жан-Люк Меланшон шамамен 16,9%-бен келесі орында тұрса, бұрынғы премьер-министр Эдуар Филипп пен басқа да ықтимал үміткерлердің көрсеткіштері бұдан төмен болған. 

Дегенмен бұл сандарды сайлаудың нақты нәтижесі деп қабылдауға болмайды. Біріншіден, сайлау бірнеше айдан кейін өтеді. Екіншіден, барлық саясаткер кандидатурасын ресми түрде ұсынған жоқ. Үшіншіден, Ле Пеннің сайлауға қатысуына қатысты жағдай өзгеруі мүмкін.

Сауалнамалар тек қазіргі қоғамдық көңіл күйді көрсетеді. Наразылықтан кейін сайлаушылардың көзқарасы өзгеруі мүмкін, бірақ оның қай саяси күшке пайда әкелетінін алдын ала нақты айту қиын.

Миграция Франциядағы наразылықтың себебі болды ма?

Франциядағы жаппай наразылықтан кейін миграция мәселесі халықаралық саяси пікірталастың бір бөлігіне айналды. Кейбір шетелдік саясаткерлер елдегі тәртіпсіздіктерді көші-қон саясатымен байланыстырып, Францияның шекаралық бақылауын күшейту қажеттігін алға тартты.

Атап айтқанда, АҚШ президенті Дональд Трамп 18 қазанда әлеуметтік желіде Франциядағы оқиғаларға пікір білдіріп, ел шекарасын жабуға шақырды. АҚШ вице-президенті Джей Ди Вэнс те Франциядағы жағдайды иммиграция және мигранттардың қоғамға бейімделуі мәселелерімен байланыстырды. Ал Ресей президентінің АҚШ-пен байланыс жөніндегі арнайы өкілі Кирилл Дмитриев тәртіпсіздіктерді Еуропаның көші-қон саясатына қатысты қателіктерімен түсіндіруге тырысты. Бұл туралы Le Monde басылымы 19 қазанда хабарлады.

Алайда мұндай пікірлерді наразылықтың нақты себептерін дәлелдейтін дерек ретінде қарастыруға болмайды. Reuters агенттігінің мәліметінше, Франциядағы наразылықтар бастапқыда Париж маңындағы мектептерде мұғалім тапшылығы мен оқу ғимараттарының жағдайына байланысты басталған. Кейін қозғалысқа өмір сүру құнының өсуіне, жанармайдың қымбаттауына, әлеуметтік теңсіздікке және мемлекеттік қызметтердің сапасына қатысты талаптар қосылды.

Демек, миграция тақырыбы наразылықтың негізгі себебі ретінде расталмаған. Ол оқиғадан кейінгі саяси пікірталаста, әсіресе 2027 жылғы президент сайлауы қарсаңында, билік пен саяси күштердің ұстанымдары талқыланған кезде алға шықты. Франциядағы тәртіпсіздіктерге қатысқан адамдардың барлығын мигранттармен байланыстыруға да негіз жоқ.

17 қазандағы наразылық елдегі әлеуметтік мәселелердің әлі де өзекті екенін және Макронның президенттігіне қатысты қоғамдық пікірдің біркелкі емес екенін көрсетті. Бірақ бұл оқиғалар 2027 жылы болатын сайлаудың нәтижесін алдын ала анықтай алмайды.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев қорғаныс министрінің бірінші орынбасары Айтқұрман Омарбеков пен қорғаныс министрінің орынбасары Татьяна Савельеваны қабылдады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Мемлекет басшысы Қарулы күштердің қазіргі қызметі мен жауынгерлік әзірлігі, әскери даярлық іс-шараларын қаржылай қамтамасыз ету, қорғаныс министрлігі бюджетінің орындалуы туралы есепті тыңдады.

Жоғарғы Бас Қолбасшыға жауынгерлердің жай-күйі мен әскерді жұмылдыру дайындығы, сондай-ақ ведомство органдарына және сарбаздарға жүктелген міндеттердің орындалуы туралы баяндалған.

Сонымен қатар президентке әскердің қажеттіліктерін қаржыландыру және әскерді дамыту бағдарламасы туралы мәлімет берілді. 

Кездесу қорытындысы бойынша мемлекет басшысы Қарулы күштердің сақадай сай болуына және әскери әзірлік сапасына қатысты, сонымен қатар әскердің ең басты қажеттіліктерін қаржылық тұрғыдан өтеу және бюджет қаражатын ұтымды пайдалану мәселелері бойынша бірқатар міндет жүктеді.

Еске салсақ, бұған дейін жаңа қорғаныс министрі Қазақстан әскерінде қандай өзгерістер болатынын айтып берген еді.

Қазақстандық әнші Дильназ Ахмадиева мен “Азия” тобының Milfa әніне түсірген бейнебаяны әлеуметтік желіде қызу талқыға түсті. Мұғалім мен оқушылардың бейнесі көрсетілген клип көпшіліктің наразылығын туғызып, Алматыдағы колледж басшылығына қатысты тексеру басталды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қоғамдағы қызу талқылаудан кейін “Азия” тобының мүшелері арнайы бейнеүндеу жариялап, мұғалімдерді ренжіту ойларында болмағанын жеткізді.

Топ мүшесі Ринат Баситтің айтуынша, бейнебаян америкалық әнші Бритни Спирстің танымал клипіне әзіл ретінде еліктеп түсірілген.

“Біз ешкімді ренжіткіміз де, құрметсіздік көрсеткіміз де келген жоқ. Егер шығармашылығымыз біреудің көңіліне тисе, шын жүректен кешірім сұраймыз. Ешқандай жаман ойымыз болған жоқ. Менің де анам мұғалім, топтағы жігіттердің де аналары ұстаз. Бұл Бритни Спирстің танымал клипіне жасалған әзіл-сықақ пародия ғана. Түсірілімге тек кәсіби актерлер қатысты”, – деді ол.

Публикация от Ренат Басит (@rinat_basit)

Алматыдағы колледж басшылығы не үшін тексеріліп жатыр?

Azattyq Rýhy басылымының мәліметінше, даулы бейнебаян Алматыдағы колледждердің бірінде түсірілген.

Қалалық білім басқармасы бастапқыда оқу орнында Дильназ Ахмадиеваның студенттермен кездесуі жоспарланғанын мәлімдеді. Әнші жастарға өзінің өмірі мен шығармашылық жолы туралы айтып беруі керек болған.

Алайда кейін колледж ғимаратында Milfa әнінің бейнебаяны түсірілген.

Басқарманың ақпаратына сүйенсек, түсірілімге оқу орны басшысының міндетін атқарушы рұқсат берген. Бірақ бейнебаянның сценарийі мен мазмұны алдын ала тиісті деңгейде тексерілмеген. Осыған байланысты колледждің жауапты қызметкерлеріне қатысты тексеру басталған. 

“Клипті түсіруге колледж басшысының міндетін атқарушы рұқсат берген. Бұл ретте түсірілімнің нақты мақсаты, сценарийі мен бейнематериалдың мазмұны колледж әкімшілігі тарапынан тиісті деңгейде зерделенбеген. Түсірілім жұмыстарын тиісті келісімсіз ұйымдастыруға жол берген колледж директорының міндетін атқарушының тәртіптік жауапкершілігі қаралады”, – делінген хабарламада.

Тексеру нәтижесі бойынша тәртіптік шара қолдану жоспарланып отыр.

Еске салайық, бұған дейін Дильназ Ахмадиеваның мұғалім кейпіндегі жаңа бейнебаяны сынға қалғаны хабарланған еді. Клипте Дильназ Ахмадиева мұғалімнің рөлін сомдаса, “Азия” тобының мүшелері оқушылардың кейпіне енген. Оқиға оқу кабинетінде өрбиді. Ән мәтініндегі “Қандай тәте? Тәте деген қате, хотя бы милфа де” деген сөздер де желі қолданушыларының назарын аударған.

Клип жарық көргеннен кейін түрлі пікір айтылды. Бірі әншілердің өнерін әзіл ретінде қабылдаса, енді бірі мұғалім бейнесін бұлай көрсету ұстаздық мамандықтың беделіне нұқсан келтіреді деп есептеген.

“Мұғалімдердің беделі онсыз да төмендеп барады. Ал сіздер оны одан сайын түсірдіңіздер. Бұл – ұят. Мектеп пе, колледж бе, маңызды емес. Ұстаздарды бұлай қорлауға болмайды”, – деп жазды желі қолданушыларының бірі.

Тағы бір оқырман мұғалімдердің киім үлгісі мен бейнесінің көрсетілуіне наразылық білдірген.

“Сіздердің ойларыңызша, мұғалімдер осылай киіне ме? Ұстаздардың абыройын бұлай түсіруге болмайды”, – деді ол.

Дегенмен өнер иелерін қолдағандар да табылды. Олар бейнебаянды көңілді, әзілге құрылған шығармашылық жұмыс деп бағалап, әннің хитке айналатынын жазған.

Белгілі актриса Дариға Бадықованың бұрынғы күйеуі, актер Дархан Мұсаев “Не дейді?” бағдарламасына берген сұхбатында экс-жұбайының тойына қатысты ойын айтып, араларындағы жағдайға әлі де көңілі толмайтынын жеткізді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Ол бұрынғы жарына қатысты сезімі мен көңілінде қалған ренішін жасырмады. Оның сөзінше, актрисаға деген өкпесі махаббаттан емес, кезінде жасаған әрекеттеріне байланысты.

“Адамзат үш нәрсені ұмытпайды дейді ғой. Мен өзіме тиесілісін айтайын. “Подлость” жасаған адамды ұмытпайды екенсің, әсіресе ер азамат. Мен оны қатты жақсы көргенімнен емес, тек маған иттік жасағанына қатты налыдым. Ал былай Аллаға аманаттап тастағанмын, дұғамды тіледім. Қайта қуанып жатырмын, сол ғана”, – деді Дархан Мұсаев.

Сонымен қатар актер ажырасудан кейін әлеуметтік желіде өзіне бағытталған жағымсыз пікірлерге де тоқталды. Оның айтуынша, өзін сынап, ауыр сөз жазатындардың басым бөлігі әйелдер емес, ер адамдар екен.

“Көбінесе негативті жазатын ер азаматтар екен, соған жүрегім ауырды. “Бүйтіп қалдың ба, сүйтіп қалдың ба?” деп болмайтын нәрсені ер азаматтар жазады екен. Ер азаматтарымыз сондайды қойса екен. Әйелдер қауымы аз жазады, жоқтың қасы десе де болады”, –деді актер.

Дархан Мұсаев ер азаматтардың бір-біріне қолдау көрсетудің орнына, жеке өміріне қатысты орынсыз пікір жазатынына қынжылатынын білдірді.

Еске салайық, бұған дейін Дариға Бадықова мен Олжас Абайдың қарым-қатынасы бұған дейін де көпшіліктің қызу талқысына түскен еді. Былтыр күзде актрисаның бұрынғы күйеуі Дархан Мұсаев журналист Нұрсейіт Жылқышыбайға сұхбат беріп, ажырасу себептері туралы айтып, қоғамды дүр сілкіндірді.

Сондай-ақ Дархан Мұсаев жұбайымен арасы суыған сәтті еске алып, Дариға мен Олжас Абаевтың арасында іскерліктен бөлек сезімнің барын әу бастан сезгенін айтты.

Кейінірек Олжас Абай қызу талқыға түскен Дариға Бадықованың отбасына қатысты даулы оқиғадан кейін жазба жариялады. Актриса да экс-күйеуінің мәлімдемесіне жауап беріп, бір тараптың сөзіне ғана сүйеніп, қорытынды жасайтындарды сынға алды.

Ал биыл 9 қазанда актер Олжас Абай әріптесі Дариға Бадықоваға сырға салды. 12 қазанда жұлдызды жұп Алматы төрінде дүркіретіп той жасады. 

2026 жылдың басынан бері теңге 12,3 %-ға нығайды. Бұл доллар бағамы 400 теңгеге дейін төмендеуі мүмкін деген болжамдарға түрткі болды. Мұндай межеге жету үшін қандай жағдайлар қажет және валюта бағамының өзгеруі қазақстандықтардың жинағына қалай әсер етеді? Stan.kz экономистердің пікіріне сүйеніп, доллар бағамының ықтимал сценарийлері мен жинақты сақтау жолдарын талдады.

Бауыржан Ысқақов: доллар 400 теңгеге дейін арзандауы мүмкін бе?

2026 жылғы 19 қазандағы ресми бағам бойынша, 1 доллар 452,12 теңгеге тең. Доллардың 400 теңгеге дейін арзандауы үшін оның бағамы қазіргі деңгейден шамамен 11,5%-ға төмендеуі керек.

Экономист Бауыржан Ысқақовтың пікірінше, мұндай сценарий теориялық тұрғыдан мүмкін. Алайда доллардың 400 теңгеге дейін түсуін жақын арада жүзеге асатын негізгі болжам ретінде қарастыруға болмайды.

"Доллардың 400 теңгеге дейін төмендеуі теориялық тұрғыдан мүмкін. Бірақ оған теңгенің уақытша нығаюы ғана емес, Қазақстан экономикасындағы және әлемдік қаржы нарығындағы өзгерістер де әсер етеді. Сондықтан 400 теңгені жақын арада жүзеге асатын негізгі болжам ретінде қабылдау дұрыс емес", – дейді экономист.

Оның айтуынша, теңгенің нығаюына бірнеше фактор әсер етуі мүмкін. Олардың қатарында мұнай бағасының жоғары болуы, экспорттан түсетін кірістің артуы, елге шетелдік инвестициялардың келуі және теңгелік активтерге деген сұраныстың өсуі бар. Сонымен қатар экспорт көлемінің импорттан басым болуы және ішкі валюта нарығында шетел валютасының жеткілікті ұсынылуы да теңгені қолдауы мүмкін. Бұған қоса, елдегі макроэкономикалық тұрақтылық пен бюджет тапшылығын бақылауда ұстау маңызды. Алайда осы факторлардың біреуі ғана доллардың айтарлықтай арзандауына жеткіліксіз. Валюта бағамына ішкі нарықтағы сұраныс пен ұсыныс, пайыздық мөлшерлемелер және сыртқы экономикалық жағдай да ықпал етеді.

"Осы факторлардың біреуінің болуы жеткіліксіз. Доллардың 400 теңгеге дейін түсуі мен сол деңгейде ұзақ уақыт сақталуының арасында үлкен айырмашылық бар", – дейді Бауыржан Ысқақов.

Доллардың арзандауы халыққа қалай әсер етеді?

Доллар бағамының төмендеуі импорттық тауарлардың құнына әсер етуі мүмкін. Қазақстан шетелден көптеген тауар сатып алатындықтан, теңгенің нығаюы импорт шығындарын азайтуға мүмкіндік береді. Бұл кейбір тауарлардың бағасына да оң ықпал етуі ықтимал.

Дегенмен доллардың арзандауы дүкендегі бағаның бірден төмендеуіне кепілдік бермейді. Тауар құнына логистика, өндіріс шығындары, салықтар және сатушылардың баға саясаты сияқты басқа факторлар да әсер етеді.

Екінші жағынан, табысын шетел валютасымен алатын экспорттаушылар немесе жинағын доллармен сақтайтын азаматтар теңгемен есептегенде айырмашылық сезінуі мүмкін. Мәселен, доллар бағамы төмендеген жағдайда бұрын сатып алынған валютаның теңгеге шаққандағы құны азаяды.

Жинақты теңгеде сақтаған дұрыс па, әлде долларға ауыстырған жөн бе?

Экономистің пікірінше, валюта бағамын дәл болжауға тырысқаннан гөрі, жинақты мақсатына, пайдалану мерзіміне және тәуекел деңгейіне қарай бөлген дұрыс.

"Валютаны болжауға қарағанда, жинақты мақсатына, пайдалану мерзіміне және тәуекел деңгейіне қарай бөлген маңызды. Күнделікті шығындар мен төтенше жағдайларға арналған қаражаттың басым бөлігін өтімді теңгелік құралдарда сақтау орынды деп ойлаймын", – дейді Бауыржан Ысқақов.

Оның айтуынша, қаржылық шешім қабылдағанда ақшаның қашан қажет болатынын ескерген жөн. Күнделікті шығындар мен күтпеген жағдайларға арналған қаражат қолжетімді болуы керек. Ал ұзақ мерзімді жинақ үшін валютаны әртараптандыруға болады. Барлық ақшаны бір мезетте долларға немесе теңгеге ауыстырудың орнына, жинақты бірнеше бөлікке бөліп, айырбас бағамының өзгеру тәуекелін ескерген дұрыс.

Венера Жаналина: доллардың 400 теңгеден төмендеуі үшін не қажет?

Қаржыгер Венера Жаналина да доллардың 400 теңгеден төмен түсу мүмкіндігін жоққа шығармайды. Алайда мұндай бағамның ұзақ уақыт сақталуы бірнеше сыртқы және ішкі факторға байланысты.

"Доллардың 400 теңгеден төмен түсуі мүмкін, бірақ әзірге мұны негізгі болжам ретінде қарастыруға болмайды. Мұндай сценарий жүзеге асуы үшін әлемдік нарықта доллар әлсіреп, Қазақстанда теңгелік активтерге шетелдік инвесторлардың қызығушылығы сақталуы керек. Сонымен қатар мұнай бағасының жоғары болуы және ішкі валюта нарығында шетел валютасының жеткілікті ұсынылуы маңызды", – деген пікірде қаржыгер.

Венера Жаналинаның талдауына сәйкес, доллардың әлемдік нарықтағы жағдайы теңге бағамына әсер ететін негізгі сыртқы факторлардың бірі. Егер АҚШ валютасы басқа валюталарға қатысты күшейсе, теңгенің одан әрі нығаюы қиындауы мүмкін. Бұған АҚШ Федералдық резерв жүйесінің ақша-несие саясаты да ықпал етеді. АҚШ-тағы пайыздық мөлшерлемелер жоғары деңгейде сақталса, инвесторлар доллармен номинацияланған активтерге қызығушылық танытуы мүмкін. Бұл Қазақстан сияқты нарықтарға келетін инвестиция ағынына әсер етеді.

Шетелдік инвесторлардың Қазақстанның мемлекеттік бағалы қағаздарына сұранысы теңгені қолдай алады. Бірақ валюта бағамының өзгеруі инвесторлар үшін қосымша тәуекел туғызады: теңге кейін әлсіресе, олардың теңгелік активтерден алатын кірісінің бір бөлігі валюта бағамындағы айырмашылыққа байланысты азаюы мүмкін.Сондықтан теңгенің нығаюы тек мұнай бағасына немесе ел ішіндегі экономикалық жағдайға ғана тәуелді емес. Әлемдік доллар бағамы, АҚШ-тың ақша-несие саясаты және халықаралық капитал қозғалысы да маңызды рөл атқарады.

Доллар 400 теңгеге дейін түсе ме?

Осы факторларды ескерсек, доллардың 400 теңгеге дейін арзандауы мүмкін болғанымен, мұны жақын мерзімдегі негізгі сценарий деп қабылдауға негіз жеткіліксіз. Теңгенің қазіргі нығаю үрдісі сақталуы үшін ішкі экономикалық жағдайлармен қатар, сыртқы нарықта да қолайлы ахуал болуы қажет.

Ең маңыздысы – доллардың белгілі бір межеге жетуінен гөрі, бағамның қаншалықты тұрақты болатыны. Өйткені валютаның қысқа мерзімде арзандауы мен оның ұзақ уақыт бойы сол деңгейде сақталуы екі бөлек жағдай. Сондықтан азаматтар жинағын жоспарлағанда тек болжамға сүйенбей, жеке қаржылық мақсаты мен тәуекелін де ескергені жөн.

Айта кетсек, бұған дейін Қазақстан Ұлттық экономика министрлігі 2029 жылға дейінгі инфляция болжамын жариялады.

АҚШ-тың Орегон штатында мектепке қарулы шабуыл жасаған 16 жастағы жасөспірімді мұғалім мен сол мектепте оқитын екі қыздың әкесі тоқтатты. Қайғылы оқиғадан үш оқушы мен бір мұғалім қаза тапты, тағы екі адам жарақат алды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі BBC-ге сілтеме жасап хабарлайды.

Оқиға 15 қазанда Орегон штатының Бенд қаласындағы Silver Rail бастауыш мектебінде болған. Полиция мәліметінше, 16 жастағы жасөспірім мектеп аумағына келіп, алдымен тұрақтағы көлікке оқ атқан. Кейін мектеп ғимаратының шыны есігін атып, ішке кірген.

Қарулы жасөспірім ерекше білім беруді қажет ететін балалар оқитын сыныпқа кіріп, оқ жаудырған. Сол сәтте мұғалімдердің бірі шабуылдаушыны тоқтатуға әрекеттенген. Ол жасөспірімді жерге құлатып, қолындағы қаруын тартып алуға тырысқан.

Осы кезде мектептің жанынан өтіп бара жатқан ер адам атыс дауысын естіп, ғимаратқа кірген. Ол сыныпқа жетіп, шабуылдаушыға бірнеше рет оқ атқан. Жасөспірім оқиға орнында көз жұмды.

Кейін ер адамның осы мектепте оқитын екі қыздың әкесі екені анықталды.

Бенд қалалық полициясының басшысы Майк Кранц мұғалім мен ер адамның әрекеті бұдан да көп адамның қаза табуына жол бермегенін айтты.

“Осындай қатыгездікке қарсы тұрып, қайғылы оқиғаның одан әрі ушығуына жол бермеген батыл адамдарға қарыздармыз. Олардың ерлігі көптеген адамның өмірін сақтап қалды”, – деді полиция басшысы.

Оның айтуынша, шабуылдаушыны тоқтатуға тырысқан мұғалімнің өзі зардап шекпеген.

Қаза тапқандар туралы не белгілі?

16 қазанда өткен баспасөз мәслихатында полиция шабуыл жасаған жасөспірімнің кім екенін және қаза тапқандар туралы мәліметтерді жариялады.

Күдікті – 16 жастағы Гриффин Дж. Джон. Ол бұрын осы мектепте оқыған және ерекше білім беруді қажет ететін балаларға арналған сыныпта білім алған.

Тергеу мәліметінше, жасөспірім сынып ішінде 15 ретке дейін оқ атқан. Оның жанынан тағы шамамен 44 оқ-дәрі табылған.

Полиция жасөспірімнің үйін тінтіп, оқиғаның мән-жайын анықтауға кіріскен. Алдын ала болжам бойынша, ол мектепке жаяу келген. Алайда қандай жолмен жүргені және қаруды қайдан алғаны әлі де зерттеліп жатыр.

Қарулы шабуылдың нақты себебі әзірге белгісіз.

Полиция қаза тапқан төрт адамның екеуінің аты-жөнін туыстарының келісімімен жариялады. Олар – бес жастағы Роам Саммер және 25 жастағы мұғалім Меган Ламберт.

Меганның отбасы оның өзі өскен өңірде мұғалім болып жұмыс істеуді армандағанын айтты.

“Ол жүрегі кең, өзгелерге жанашыр адам еді. Әрдайым әлсіздерге араша түсіп, көмекке мұқтаж жандарды қорғауға тырысатын”, – делінген отбасының мәлімдемесінде.

Ал қаза тапқан бес жасар Роам Саммердің атасы Брайан Джолли New York Times басылымына немересінің өлімі бүкіл отбасын есеңгіретіп жібергенін айтқан.

Оның сөзінше, Роам өте зерек, тентектеу, өмірге құштар әрі ештеңеден қорықпайтын бала болған.

Қаза тапқан тағы екі оқушының жасы сегізде және он бірде болған. Олардың отбасылары әзірге балалардың аты-жөнін жариялауға келісім бермеген.

Шабуыл салдарынан тағы екі адам жарақат алды. Олардың бірі – 54 жастағы мұғалім, екіншісі – жеті жастағы оқушы.

Екеуі де ауруханаға жеткізілді. Жеті жасар баланың жағдайы ауыр, бірақ тұрақты деп бағаланып отыр.

“Анашым, мен бәрін құтқара алмадым”

Мектептегі атысты тоқтатқан ер адамның есімін полиция бастапқыда жариялаған жоқ. Алайда америкалық БАҚ оның 36 жастағы ағаш ұстасы Кейлуб Джаманко екенін анықтады.

Ер адамның екі қызы да осы мектепте оқиды.

NBC News телеарнасына сұхбат берген ағасының айтуынша, Кейлуб сол күні түскі уақытта үйіне қайтып бара жатқан. Жол-жөнекей қыздары оқитын мектептің жанынан өткенде, қарулы жасөспірімнің тұрақтағы көлікке оқ атқанын көрген.

Кейін күдікті мектептің терезесін атып, ғимаратқа кіріп кеткен.

Осыны көрген Кейлуб көлігінде тұрған тапаншасын алып, шабуылдаушының соңынан ерген. Полицияның мәліметінше, ер адамның қолындағы 40-калибрлі тапанша заңды түрде сатып алынған.

Кейлуб мектепке кірген кезде мұғалімнің қарулы жасөспіріммен арпалысып жатқанын көрген. Ол шабуылдаушыға бірнеше рет оқ атып, атысты тоқтатқан.

Оқиғадан кейін Кейлуб Калифорния штатының Сакраменто қаласында тұратын анасы Кенда Фрименге телефон соққан.

Анасының айтуынша, ұлы болған жағдайдан қатты күйзеліске түскен.

“Ол маған “Анашым, бір адам қызым оқитын мектепке кіріп кетті. Ол балаларға оқ атты”, – деді.

Содан кейін:

“Мен оның дәл алдынан шықтым. Оған оқ атып, өлтірдім, анашым” деп айтты”, – деп еске алды

Кенда Фримен CBS телеарнасына берген сұхбатында.

Әйел ұлына көптеген адамның өмірін сақтап қалғанын айтып, жұбатуға тырысқан.

“Мен оған “Балам, сен қаншама адамды аман алып қалдың” дедім. Бірақ ол “Анашым, мен бәрін құтқара алмадым” деп жауап берді”, – деді әйел.

АҚШ билігі ер адамның әрекетіне баға берді

Орегон штатының губернаторы Тина Котек шабуылдаушыны тоқтатқан ер адамның батылдығын атап өтті.

Губернатор оның әрекеті бұдан да көп адамның қаза табуына жол бермегенін айтып, психологиялық тұрғыдан ауыр жағдайды бастан өткергеніне түсіністік білдірді.

“Бұл – адамға үлкен эмоционалдық салмақ түсіретін жағдай. Менің ойым қазір сізбен бірге екенін білсеңіз екен”, – деді губернатор ер адамға қарата.

АҚШ президенті Дональд Трамп та атысты тоқтатқан азаматты “нағыз қаһарман” деп атады.

Оның айтуынша, ер адам дер кезінде әрекет етпегенде, қайғылы оқиғаның салдары әлдеқайда ауыр болуы мүмкін еді.

“Бұл – өте қорқынышты оқиға. Абырой болғанда, жанында қаруы бар әрі оны қолдана білетін адам табылды”, – деді Трамп.

Қазір полиция шабуылдың себебін анықтап жатыр. Тергеушілер жасөспірімнің қаруды қалай қолға түсіргенін және неліктен бұрын өзі оқыған мектепке шабуыл жасағанын зерттеуге кірісті.

Еске салайық, бұған дейін Түркияда жасөспірім мектепте атыс шығарып, 16 адамды жаралағаны хабарланған еді. Алдын ала мәлімет бойынша, шабуылды осы мектептің 2007 жылы туған бұрынғы оқушысы жасаған. Ол оқу орнының аумағына кіріп, помпалы мылтықпен бейберекет (аңшылықта, спортта және құқық қорғау органдарында (полиция) жақын қашықтықта резеңке немесе бытыра оқтармен ату үшін қолданылады) оқ жаудырған. Кейін күдікті өз-өзіне қол жұмсаған.

20-22 қазан аралығында Қазақстанның басым бөлігінде жаңбыр мен қар жауып, күн суытады. Кей өңірлерде көктайғақ болып, түнде үсік жүреді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қазгидрометтің мәліметінше, келер күндері атмосфералық фронттардың әсерінен еліміздің басым бөлігінде ауа райы құбылмалы болады. 20 қазанда Павлодар облысында, ал 21–22 қазанда шығыс өңірлерде қатты жауын-шашын, жаңбыр мен қар күтіледі. Тек еліміздің оңтүстігінде жауын-шашынсыз ауа райы сақталады.

Солтүстік пен шығыс облыстарда көктайғақ болуы мүмкін. Ал оңтүстік және оңтүстік-шығыс өңірлерде түнде 1–3 градусқа дейін үсік жүреді. Республика бойынша жел күшейіп, түнгі және таңғы уақытта тұман түседі.

Астана

Астанада келер үш күнде жаңбыр аралас қар жауып, қатты жел соғады.

20 қазанда түнде және таңертең жаңбыр мен қар жауады. Ауа температурасы түнде де, күндіз де +1…+3 градус болады. Желдің екпіні секундына 15–20 метрге дейін жетеді.

21 қазанда да жауын-шашын күтіледі. Түнде +1…+3, күндіз +6…+8 градус болады. Желдің екпіні кей уақытта секундына 23 метрге дейін күшейеді.

22 қазанда жаңбыр аралас қар жалғасады. Түнде +1…+3, күндіз +4…+6 градус күтіледі. Желдің екпіні секундына 15–20 метрге дейін жетеді.

Алматы

Алматыда алдағы үш күнде жауын-шашын болмайды. Алайда күн біртіндеп салқындайды.

20 қазанда күндіз +18…+20, түнде +4…+6 градус болады. Желдің жылдамдығы секундына 3–8 метрге жетеді.

21 қазанда күндіз +14…+16, түнде +3…+5 градус күтіледі.

22 қазанда күндіз +15…+17, түнде +3…+5 градус болады. Екі күнде де желдің екпіні секундына 12 метрге дейін күшеюі мүмкін.

Шымкент

Қалада да жауын-шашынсыз ауа райы сақталады.

20 қазанда күндіз +20…+22, түнде +8…+10 градус болады.

21 қазанда күндіз +17…+19, түнде +7…+9 градус күтіледі.

22 қазанда күндіз +17…+19 градус болады. Желдің екпіні секундына 15–20 метрге дейін жетуі мүмкін.

Қазақстан өңірлерінде ауа райы қандай болады?

Елдің батысында түнде ауа температурасы -6…+2 градусқа дейін төмендейді. Ал күндіз +15…+22 градусқа дейін жылынады.

Маңғыстау облысында түнде +2…+10 градус болады. Күндіз ауа температурасы бастапқыда +21…+26 градусқа дейін көтеріліп, кейін +18…+23 градусқа дейін төмендейді.

Ақтөбе облысында түнгі температура 0…+5 градустан -1…-6 градусқа дейін төмендейді. Ал күндіз +12…+17 градусқа дейін жылынады.

Қостанай облысы мен еліміздің солтүстігінде түнде ауа температурасы -1…-6 градустан 0…+5 градусқа дейін өзгеріп отырады. Күндіз +2…+10 градус шамасында болады.

Орталық Қазақстанда түнде ауа температурасы 0…+5 градустан -1…-6 градусқа дейін төмендейді. Күндіз бастапқыда +3…+11 градус болса, кейін +7…+13 градусқа дейін жылынады.

Елдің шығысында түнде ауа температурасы 0…+5 градусқа дейін төмендейді. Күндіз +2…+7 градус шамасында болады. Ал өңірдің шығыс бөлігінде күндіздің өзінде -1 градусқа дейін суытуы мүмкін.

Оңтүстік өңірлерде түнде 0…+5 градус болады. Күндіз ауа температурасы +18…+23 градустан +12…+17 градусқа дейін төмендейді.

Еліміздің оңтүстік-шығысында түнде ауа температурасы негізінен 0…+8 градус шамасында сақталады. Ал таулы аудандарда -3…-8 градусқа дейін аяз болады. Күндіз температура +15…+20 градустан +8…+16 градусқа дейін төмендеуі мүмкін.

Синоптиктердің болжамы бойынша, алдағы күндері еліміздің бірқатар аймағында ауа райы тұрақсыз болады. Әсіресе солтүстік пен шығыста жаңбыр аралас қар, көктайғақ және екпінді жел күтіледі.

Еске салайық, бұған дейін синоптиктер Қазақстанда алдағы қыс қандай болатынына болжам жасағаны хабарланған еді.

Шығыс Қазақстан облысындағы Катонқарағай ұлттық паркінде Қызыл кітапқа енген қар барысына спутниктік қарғыбау тағылды. Оңтүстік Алтайда мұндай жұмыс алғаш рет жүргізілді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Мамандар қар барысына “Алтай” деген ат берген. Енді оның қайда жүргенін, қанша шақырым жол жүретінін және қандай аумақтарды мекендейтінін спутник арқылы бақылауға болады.

Жиналған мәліметтер ғалымдарға сирек кездесетін жыртқыштың тіршілігін тереңірек зерттеуге мүмкіндік береді. Сондай-ақ қар барысының мекендеу ортасын сақтап, оны қорғау шараларын тиімді жоспарлауға көмектеседі.

Арнайы қарғыбауды орнатуға Катонқарағай ұлттық паркінің қызметкерлері мен Зоология институтының мамандары қатысқан.

Жоба Pernod Ricard Kazakhstan компаниясының қолдауымен жүзеге асырылып жатыр.

Айта кетейік, қар барысы Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген. Сирек кездесетін жыртқышты сақтау үшін оның табиғи ортадағы қозғалысы мен тіршілік ету ерекшеліктерін зерттеу маңызды.

Публикация от Катонқарағай ұлттық паркі/Катон-Карагайский национальный парк (@katonkaragay_nationalpark)

Еске салайық, бұған дейін "Алтын-Емел" мемлекеттік ұлттық табиғи паркінің қызметкері сирек кездесетін қар барысын видеоға түсіріп алғаны хабарланған еді.

Қытайда балаларға құрамында қорғасын бар тағам берген балабақша иесі өмір бойына бас бостандығынан айырылды. Онымен бірге мекеменің тағы бес қызметкері сотталды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі BBC-ге сілтеме жасап хабарлайды.

Оқиға Қытайдың Ганьсу провинциясындағы Тяньшуй қаласында орналасқан Heshi Peixin балабақшасында болған. Тергеу мәліметінше, мекеме қызметкерлері тағамдарды балаларға тартымды етіп көрсету үшін асқа жеуге жарамсыз бояу қосқан.

Салдарынан 2025 жылғы шілдеде балабақшадағы 247 бала мен қызметкердің қанынан қорғасын мөлшерінің шамадан тыс жоғары екені анықталған. Ал 235 бала қорғасыннан улану диагнозымен ем қабылдауға мәжбүр болған.

Тексеру барысында балаларға берілген құрма қосылған бәліштер мен жүгері тоқаштарының құрамынан қорғасын табылған. Кейбір тағамдардағы улы заттың мөлшері Қытайда белгіленген қауіпсіздік нормасынан 2 мың еседен астам жоғары болған.

Тергеу нәтижесінде балабақша иесі Ли Хуэйфан мен мекеме басшылығы асхана қызметкерлеріне тағамға улы бояу қосуды тапсырғаны анықталды.

Сот Ли Хуэйфанды өмір бойына бас бостандығынан айырып, 500 мың юань (33,8 миллион теңге) көлеміндегі жеке мүлкін тәркілеуге шешім шығарды. Балабақшаның атқарушы директоры 15 жылға, ал асханада жұмыс істеген төрт қызметкер 6 жылдан 8 жылға дейін сотталды.

Бұған қоса, тергеу кезінде жергілікті шенеуніктер мен медицина қызметкерлерінің оқиғаны жасыруға тырысқаны белгілі болды. Олар қан талдауының нәтижелерін бұрмалап, балабақша инвесторынан пара алған.

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметінше, қорғасыннан улану әсіресе кішкентай балалар үшін қауіпті. Ол ми мен орталық жүйке жүйесіне ауыр зақым келтіруі мүмкін.

Осы оқиғадан кейін Қытайда білім беру мекемелеріндегі тамақ қауіпсіздігін күшейтуге бағытталған жаңа талаптар енгізілді.

Қазақстанның Астана, Алматы, Шымкент қалаларында және басқа өңірлерінде Республика күніне орай Republic Day және Bereke Fest атты ауқымды жеңілдіктер науқаны басталды. Кейбір тауарларға 10% – 50 % дейін жеңілдік ұсынылады. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Мерекелік жеңілдіктердің негізгі кезеңі 21-27 қазан аралығында өтеді. Осы күндері азық-түлік пен азық-түлікке жатпайтын тауарларды төмендетілген бағамен сатып алуға болады.

Науқанға ірі сауда орталықтары мен дүкендер желілері қатысады. Астанада жеңілдіктерді MEGA Silk Way және Хан Шатыр сауда орталықтарынан, Алматыда MEGA Alma-Ata, MEGA Park және Forum Almaty орталықтарынан табуға болады. Ал Шымкентте Mega Planet және Shymkent Plaza сауда орталықтары акцияға қосылады.

Bereke Fest аясындағы арнайы ұсыныстар Magnum, SMALL, Астықжан және GraMad дүкендерінде де қолжетімді болады.

Науқанды Қазақстанның Сауда және интеграция министрлігі мен жергілікті атқарушы органдар ұйымдастырған. Оның мақсаты — халыққа қажетті тауарларды қолжетімді ету, ішкі сауданы қолдау және отандық өндірушілердің өнімдерін өткізу мүмкіндіктерін кеңейту.

Жеңілдіктерге қатысатын сауда орталықтары мен дүкендердің толық тізімін жергілікті әкімдіктердің ресми интернет-ресурстарынан білуге болады. Акциялар 27 қазанды қоса алғанға дейін жалғасады.

Айта кетсек, бұған дейін Құрылтайда үй маңындағы дүкендердің мәселесі көтерілгені туралы хабарлаған едік.

Flydubai әуе компаниясының ұшқышы Смит Маччхар ұшу кезінде екінші ұшқыштың өзіне балтамен шабуыл жасап, жолаушылар мінген ұшақты құлатпақ болған сәтін айтып берді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі The National-ға сілтеме жасап хабарлайды.

Оқиға 30 қыркүйекте Дубайдан Тель-Авивке бағыт алған ұшақта болған. Екінші ұшқыш, Оман азаматы Хаммам әл-Хаммами әуе кемесінің капитанына шабуыл жасап, басқаруды өз қолына алуға тырысқан.

Қазір Әбу-Дабиде емделіп жатқан Смит Маччхар сол күнгі оқиғаны алғаш рет егжей-тегжейлі баяндады.

Оның айтуынша, алғашқы екі сағатта ұшу қалыпты өткен. Әріптесінің әрекетінен ешқандай күмән байқалмаған. Алайда екінші ұшқыш намаз оқитынын айтқаннан кейін жағдай күрт өзгерген.

“Ол намаз оқығысы келетінін айтып, орнынан тұрды. Boeing 737 ұшағының кабинасы тар болғандықтан, мен оған құрмет көрсетіп, басқа жаққа қарадым. Өз жұмысымды жалғастырып, ұшу көрсеткіштерін тексеріп отырғанмын. Кенет желкемнен қатты соққы алдым. Өте ауыр әрі қатты затпен ұрғанын сездім”, – деді капитан.

Кейін екінші ұшқыштың төтенше жағдайға арналған балтамен шабуыл жасағаны белгілі болған.

Смит Маччхар басы мен сол қолынан ауыр жарақат алған. Ол өзін қорғауға тырысқанымен, әріптесі қайта-қайта соққы берген.

Осы сәтте шабуыл жасаған ұшқыш басқаруды қолға алып, қозғалтқыштардың қуатын азайтып, ұшақты төмен қарай бағыттаған.

“Соққылар тоқтамады. Бір кезде қозғалтқыштардың дыбысы бәсеңдеп, ұшақтың төмен құлдилап бара жатқанын сездім”, – деп еске алды капитан.

Бір минутқа жетпейтін уақытта Boeing 737 ұшағы 5 мың метрден астам биіктікті жоғалтқан. Жолаушылар арасында үрей басталған.

Ауыр жараланғанына қарамастан, капитан кабина есігін ашып үлгерген. Сол кезде экипаж мүшелері мен жолаушылар көмекке келіп, шабуыл жасаған екінші ұшқышты тоқтатқан.

Ұшақты аман алып қалуға бортта жолаушы ретінде отырған Flydubai компаниясының тағы екі ұшқышы көмектескен. Олар басқаруды қолға алып, әуе кемесін қайта тұрақтандырған.

Нәтижесінде ұшақ Сауд Арабиясының Табук қаласындағы әуежайға шұғыл қонып, жолаушылар аман қалған.

Ал екінші ұшқыш Хаммам әл-Хаммами ұсталды.

БАӘ прокуратурасының мәліметінше, күдікті ұшақты басып алып, Израильдегі Бен-Гурион әуежайына құлатуды жоспарлаған. Оқиғаға қатысты тергеу жүргізіліп жатыр.

Еске сала кетейік, 30 қыркүйекте Дубайдан Тель-Авивке ұшқан FlyDubai ұшағында екінші ұшқыш әріптесіне шабуыл жасап, ұшақты апатқа ұшыратуға әрекет жасады деген күдікке ілінді. Бортта 174 жолаушы болған. Жолаушылар мен экипаж мүшелері шабуылдаушыны залалсыздандырып, ұшақты Сауд Арабиясына шұғыл қондырған. Оқиға бойынша тергеу жалғасып жатыр.

Абай облысы, Жарма ауданында жүргізуші мас күйінде көлік айдағаны үшін 2 жыл 2 айға бас бостандығынан айырылды. 53 жастағы ер адам мәңгілікке көлік айдау құқығынан да айырылды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Сот кезінде ер адам кінәсін мойындаған және ішімдік ішу себебін де түсіндірген. Сөзінше, қызының дүниеге келуіне байланысты алкоголь тұтынған.

“Жарма ауданының Қалбатау ауылында 2026 жылғы 22 қыркүйекте сағат 12:00 шамасында өмір бойына көлік жүргізу құқығынан айырылған 53 жастағы ер адам ВАЗ-21099 автокөлігінің рөлінде мас күйде отырған. Боранбай би көшесінде оны полиция қызметкерлері тоқтатқан. Медициналық куәландыру оның орташа дәрежедегі алкогольдік масаң күйде болғанын растаған”, – деп жазды облыстық департамент.

Абай облысы департаментінің мәліметінше, ер адам бұған дейін де ішімдікпен ұсталып, көлік жүргізу куәлігінен, сондай-ақ мас күйде көлікке отырғаны үшін де темір тордың ар жағында өз жазасын өтеген.

Бұған дейінгі жүргізушінің заң бұзушылықтары:

• 2015 жыл. Мас күйде көлік басқарғаны үшін әкімшілік жауапкершілікке тартылды;
• 2018 жыл. Тағы да заң бұзды. Бұл жолы жүргізуші куәлігінсіз әрі мас күйде көлік басқарғаны үшін 120 тәулікке қоғамдық жұмыстарға тартылып, көлік жүргізу құқығынан тағы үш жылға айырылды;
• 2020 жыл. Бұрынғы жазадан да қорытынды шығармады. Қайтадан мас күйде көлік басқарғаны үшін сегіз айға бостандығынан айырылды;
• 2022 жыл. Тағы да сол әрекет. Сот оны өмір бойына көлік жүргізу құқығынан айырып, екі жылға бас бостандығынан айырды;
• 2026 жыл. Арада жылдар өтсе де, жағдай өзгермеген. Өмір бойына көлік жүргізуге тыйым салынған азамат тағы да мас күйде рөлге отырған.

“Басқаша айтқанда, әкімшілік жаза да тоқтатпады, қоғамдық жұмыс та нәтиже бермеді, түрме де сабақ болмады. Заң алдындағы жауапкершілік бірнеше рет ескертілсе де, азамат сол әрекетін қайталаған” – деп мәлімдеді департамент.

 Еске сала кетейік, Төтенше жағдайлар министрлігі Өртке қарсы қызмет комитетінің төрағасы Ерлан Төрегелдиев түнгі тыныштықты бұзып, мас күйде жүргені үшін жауапқа тартылды деген ақпарат тарады. Алайда полиция оның аты-жөнін ресми түрде растаған жоқ.

2027 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда жұмыссыздық бойынша әлеуметтік төлем үш айға дейін қысқарады. Бұған дейін төлем мерзімі азаматтың сақтандыру жүйесіне қатысу өтіліне қарай алты айға дейін созылатын. Сонымен қатар, жәрдемақының ең жоғары мөлшері белгіленбек. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің мәліметінше, ресми жұмыс істеп, Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорына әлеуметтік аударымдар төлеген азаматтар жұмысынан айырылған жағдайда әлеуметтік төлем алуға құқылы. Жәрдемақының мөлшері азаматтың әлеуметтік аударымдар жүргізілген табысына және сақтандыру жүйесіне қатысу өтіліне байланысты есептеледі. Ал төлемнің ең жоғары шегі ең төменгі жалақының жеті еселенген мөлшерінің 45%-ынан аспайды.

 2027 жылғы бюджет жобасына сәйкес, ең төменгі жалақы мөлшері өзгеріссіз 85 мың теңге болып қалмақ. Осы соманы жеті еселеп, оның 45%-ын есептегенде, жәрдемақының ең жоғары мөлшері 267 750 теңге немесе шамамен 268 мың теңге болады. Яғни әлеуметтік аударымдар есептелген табысы жоғары азаматтар да белгіленген шектен артық төлем ала алмайды. Нақты сома әр адамның табысы мен сақтандыру жүйесіне қатысу өтіліне қарай анықталады.

Жұмысынан айырылған азамат төлем алу үшін тұрғылықты жеріндегі Мансап орталығына жүгіне алады. Сондай-ақ өтінішті eGov.kz электрондық үкімет порталы немесе Enbek.kz электрондық еңбек биржасы арқылы беруге болады. Мансап орталығы азаматқа кәсіби дағдыларына сәйкес жұмыс ұсынады. Егер жұмыс табылмаса, ол жұмыссыз ретінде тіркеліп, әлеуметтік төлем тағайындау рәсімінен өтеді.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда 1 қазаннан бастап жұмыссыздық бойынша төлем мөлшері мен мерзімі қысқаратыны туралы жазғанбыз. 

Қарағандыда такси жүргізушісінің қырағылығы арқасында 68 жастағы зейнеткер алаяқтарға 3 миллион теңгесін беріп қоя жаздаған жерінен аман қалды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Polisia.kz-ке сілтеме жасап хабарлайды.

Полиция мәліметінше, алаяқтар ауылда тұратын зейнеткерге хабарласып, өздерін бұрынғы әріптестері ретінде таныстырған. Олар әйелді банк шоттарын шұғыл тексеру қажет деп сендірген.

Кейін WhatsApp арқылы өзін банктің қауіпсіздік қызметкерімін деп таныстырған “Марат” есімді азамат байланысқа шыққан. Ол зейнеткердің депозитінде 3 миллион теңге барын біліп, ақшасын қорғау үшін айтқанын орындауы керегін түсіндірген.

Алаяқтың сөзіне сенген әйел банктегі барлық жинағын қолма-қол шешіп алған. Кейін қаскөйлер ақшаны қалааралық такси арқылы Алматыға жіберуді тапсырған.

Зейнеткер айтылған жерге барып, ақшаны таксимен жөнелтпек болған. Алайда жүргізуші жағдайдың күмәнді екенін байқап, полицияға хабар берген.

Оқиға орнына жедел жеткен тәртіп сақшылары алаяқтық әрекетті тоқтатып, зейнеткердің 3 миллион теңгесін сақтап қалды. Әйелге материалдық шығын келмеген.

Полиция тұрғындарға банк қызметкерлері мен құқық қорғау органдарының өкілдері телефон немесе мессенджер арқылы ақша аударуды, қолма-қол қаражатты біреуге беруді талап етпейтінін ескертті.

Сондай-ақ күмәнді қоңырау түскен жағдайда әңгімені дереу тоқтатып, 102 нөміріне хабарласуға кеңес берді.

Еске салайық, бұған дейін Талдықорған тұрғындары алаяқтарға ақша аударғалы жатқан зейнеткерді тоқтатып үлгергені хабарланған еді.

Желіде тараған видеода оған белгісіз ер адам видеоқоңырау арқылы не істеу керегін айтып отырғанын байқауға болады. Осы жағдайды байқаған басқа адамдар әйелдің алаяқпен сөйлесіп тұрғанын түсіндіріп, оны тоқтатуға тырысқан. Ал өзін әйелдің баласы ретінде таныстырған ер адам әжейді "мама" деп атап, тұрғындар араласқан кезде ашуға мінген.

Оқиға куәгерлері телефонның ар жағындағы адамнан жүзін көрсетуді талап еткен. Алайда ол камераға жүзін көрсетпеген. Осыдан кейін әйел тұрғындармен бірге полицияға баруға келіскен. Әйелдің сөзінше, осы уақытқа дейін ол әлгі адамға 3 миллион теңге аударып үлгерген.

Оңтүстік Кореяда жол үстінде өзге көліктің жолын бөгеп, жүргізушісін қорқытты деген күдікпен 21 жастағы Қазақстан азаматы ұсталды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Koreaherald-ға сілтеме жасап хабарлайды.

Оқиға 29 шілде күні түнгі сағат 23:40 шамасында Кёнгидо провинциясындағы Ичхон қаласында болған.

Полиция мәліметінше, қазақстандық жігіт 30 жастағы ер адамның көлігін қуып жетіп, алдынан жолын кескен. Кейін көлігінен түсіп, жәбірленушінің автокөлігінің алдыңғы бөлігін тепкілеген.

Оқиға видеосы YouTube желісінде таралып, көпшіліктің назарын аударған. Алайда жолдың қараңғы болуына байланысты полиция күдіктінің көлік нөмірін анықтай алмаған. Салдарынан қыркүйек айының ортасында тергеу нәтижесіз аяқталған.

Кейін полицейлер істі қайта қолға алып, бейнежазбаны мұқият зерттеген. Мамандар көлік нөмірінің бір бөлігін анықтап, маркасы мен моделіне қарай іздестіру жүргізген. Нәтижесінде Кореяда тұратын шетелдіктер көлік сататын әлеуметтік желідегі хабарландыру арқылы күдіктінің ізіне түскен.

21 жастағы қазақстандық Ансон қаласында ұсталып, оның көлігі тәркіленді.

Тергеу кезінде күдікті жәбірленушіні өз көлігін сатып алуға уәде беріп, кейін айнып қалған шетелдік азаматпен шатастырып алғанын айтқан.

Полицияның мәліметінше, оқиға орнында тағы бір 25 жастағы қазақстандық болған. Алайда оның елде заңды тұруға рұқсат беретін құжаттары болмағандықтан, қазан айының басында Кореядан шығарылғаны анықталды.

Қазір полиция 21 жастағы күдіктіні қамауға алуға санкция сұрап, шетелде жүрген екінші азаматқа халықаралық іздеу жариялау мүмкіндігін қарастырып жатыр.

Еске салайық, бұған дейін Үндістанда қазақстандық жаттықтырушы кәмелетке толмаған спортшыны зорлады деген күдікпен іздестіріліп жатқаны хабарланған еді.

Президент Қасым-Жомрат Тоқаев қызметтік борышын адал өтеп жүрген Төтенше жағдай қызметкерлерін мемлекеттік наградалармен марапаттады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Құтқарушылар күніне орай Төтенше жағдайлар министрлігінің қызметкерлеріне мемлекеттік наградалар табыстау рәсімін өткізді. Мемлекет басшысы құтқарушы мамандығы батылдықты, жанқиярлықты және қиын сәтте бірінші болып көмекке келуге дайын болуды білдіретінін атап өтті.

"Адам өмірін сақтау, адамдарды қатер мен қауіптен қорғау, қиындыққа тап болғандарға көмек қолын созу – осы асыл қасиеттер нағыз құтқарушылардың кәсіби болмысын айқындайды. Сондықтан халқымыз сіздерді бейбіт күннің батырлары деп атайды", – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.

ІІ дәрежелі "Даңқ" орденімен Маңғыстау облысы Төтенше жағдайлар департаментінің бастығы Қуанар Базарбаев пен Астана қаласы Төтенше жағдайлар департаментінің бастығы Марат Күлдіков марапатталды.

Бауыржан Момышұлы атындағы ІІ дәрежелі "Айбын" ордені Алматы қаласы Төтенше жағдайлар департаменті бастығының бірінші орынбасары Данияр Анри мен Мәлік Ғабдуллин атындағы Азаматтық қорғау академиясы бөлімінің бастығы Алексей Цурканға берілді.

"Құрмет" орденімен Кәсіби әскерилендірілген авариялық-құтқару қызметтерінің республикалық орталық штабының бас директоры Тимирлан Дзауров, Төтенше жағдайлар министрлігі департаменті директорының орынбасары Ерік Есмаханов және Шығыс Қазақстан облысы Төтенше жағдайлар департаментінің бас маманы Елена Нарзиева марапатталды.

Ал "Ерлігі үшін" медаліне "Барыс" республикалық құтқару қызметінің бас құтқарушысы Дархан Байдекенов, Қызылорда қаласындағы №6 өрт сөндіру бөлімінің аға өрт сөндіруші-құтқарушысы Нұрсұлтан Жалғасов, Алматы қаласы Мониторинг және жедел әрекет ету орталығының құтқарушысы Дархан Рысбаев және "Бурундайавиа" әуе компаниясының әуе кемесінің командирі Александр Чеботкин ие болды.

Сонымен қатар "Ерен еңбегі үшін" медалі Қызылорда облысындағы "Оңталап" шаруа қожалығының директоры Әбдіхамит Аралбаев пен Абай облысындағы "Ағайынды" шаруа қожалығының директоры Жанат Ибрагимовке табысталды.

Еске сала кетейік, Сәтбаев қаласы Ұлытау көшесінде орналасқан бес қабатты көппәтерлі тұрғын үйдің бірінші қабатындағы пәтерден өрт шығып, 14 адам эвакуацияланды. Құтқарушылар үй жануарын да өрттен аман алып қалды.

Әлеуметтік желіде 14 жастағы қыздың салған суреттері қызу талқыға түсті. Қара түспен салынған алғашқы суретте үлкен көз, жылап тұрған кішкентай адам мен қорқынышты бейне көрінеді. Ал екінші суретте адамның бет-әлпеті мен денесі бейнеленген. Мұны көрген әпкесі жағдайға алаңдаған. Осы орайда Stan.kz психолог маманнан мұндай суреттер қандай мағына беруі мүмкін екенін және ата-ана балаға қалай көмектесе алатынын сұрады.

Аталған жағдайды Threads парақшасында қыздың әпкесі баяндады. Оның айтуынша, кешкі сағат 21:00 шамасында сіңлісі асүйде отырып, осы суреттерді салған. 

“Сіңлімнің жанына барсам, бірінші суретті сызып отыр екен. Қатты қорқып, өзінен суретті түсіндіріп берші деп сұрадым. Өзі де білмейді. Күліп, жай сыза салдым деп айтты да, орнынан тұрып, кетіп қалды. Екінші күні, тағы екінші суретті салып, үстел үстіне қойып кетіпті. Сонда бұл суреттер не айтқысы келіп тұр. Қытайша сөздің мағынасы: “Мені алдаған адамдар 100 мың тал ине жұтсын” дейді”, – деп жазды қыздың әпкесі.

Желі қолданушыларының бірі қыздың жасы өтпелі кезеңге сәйкес келетінін айтып, мұндай суреттер оның көрген дүниелерінің әсерінен салынуы мүмкін екенін жазды.

“Мен де осы жаста қорқынышты фильмдер мен анимелер көретін едім. Қазір 35 жастамын, әлі де көремін. Қыздың шығармашылық қабілеті бар сияқты. Дегенмен суицид туралы сөз болғаны алаңдатады. Онымен жиі сөйлесіп, көңіл бөлген жөн. Әсіресе ата-анасы жанында болмаса, оларды сағынып жүруі де мүмкін”, – деп жазды ол.

Тағы бір желі қолданушысы баланың суреттеріне бейжай қарамау керегін айтты.

Тағы бір қолданушы жасөспірім кезінде өзі де қиын кезеңді бастан өткеріп, осындай суреттер салғанын айтты. 

“Мен де 14 жасымда осындай суреттер салатын едім. Ол кезде қатты күйзелісте жүрдім. Жауапсыз махаббат, жақындарымның ауыр сөздері, мұғалімдердің қысымы мен сыныптастарымның буллингі әсер етті. Мүмкін, бала ішіндегі жан айғайын осылай жеткізіп жүрген шығар. Оған ең алдымен қолдау керек. “Мен сені жақсы көремін” деп жиі айтып, өзін қажетсіз сезінбейтіндей болуы тиіс”, – деді ол.

Өзін психолог ретінде таныстырған желі қолданушысы екі суреттегі кейбір бөлшектерге назар аударып, баланың жағдайын мұқият зерттеу керегін жазды.

Тағы бір ана қызының басынан өткен жағдайды мысалға келтіріп, баланың суреттеріне ғана емес, оның күнделікті өміріне де назар аудару керегін айтты.

“Қызым 6-сыныпта оқып жүргенде өзін жалғыз қалған кейіпкер ретінде бейнелеп, оқиға ойлап табатын. Басында қиялының жемісі шығар деп ойладым. Кейін сыныптастарының онымен араласпайтынын, достары жоқ екенін білдім. Қазір 9-сыныпта оқиды. Бірақ әлі де ешкіммен тіл табыса алмай жүр. Анасы ретінде алаңдаймын”, – деп жазды ол.

Ал тағы бір қолданушы өзі де бұрын осындай суреттер салғанын айтып, жасөспірімдерге көбірек көңіл бөлу керегін жеткізді.

“Мен де бұрын осындай суреттер салатын едім. Телефоннан не көрсем, соны сала беретінмін. Көбіне көңіл күйім түсіп жүретін. Жасөспірім кезде түрлі ой мазалайды ғой. Сондықтан баланың көңілін аулап, оған көбірек уақыт бөліп, ішкі сезімдерін ашық айтуына жағдай жасау керек деп ойлаймын”, – деп жазды ол.

Аталған жағдайға қатысты Stan.kz тілшісі психолог Гүлбанум Мурадуллаевадан бұл сурет қандай мағына беретінін сұрады. 

Суреттер баланың ішкі күйін білдіруі мүмкін бе?

Психолог Гүлбану Мурадуллаева жасөспірімнің салған суреті оның ішкі сезімдерін білдіруі мүмкін екенін айтты. Маман суреттердегі көз жасы мен қара-қызыл түстерге назар аударған. Оның пікірінше, кейде бала өз ойын ашық жеткізе алмаған кезде сезімдерін сурет арқылы көрсетуі мүмкін.

“Бұл — 14 жастағы бала. Ол өз пікірін, ойын анық әрі еркін айта алмай жүруі мүмкін. Суреттерде көз жасы да бар. Екінші суретте де қара және қызыл түстер қолданылған. Мұның бәрі баланың ішкі күйіне қатысты белгілі бір ой тудыруы мүмкін”, — деді психолог.

Маманның сөзінше, бала кейде сурет арқылы өзін жалғыз сезінетінін немесе оны ешкім түсінбейтіндей күйде жүргенін білдіруі мүмкін. Дегенмен мұндай тұжырымды тек суретке қарап жасауға болмайды.

Психолог балалардың қорқынышты суреттер салуына әлеуметтік желілерден, TikTok-тан немесе басқа да көрген дүниелерінен алған әсері себеп болуы мүмкін екенін айтты. 

Қара және қызыл түстер нені білдіреді?

Қара немесе қызыл түсті қолдану міндетті түрде баланың психологиялық жағдайында мәселе бар екенін білдірмейді. Бұл оның сурет салудағы әдеті, ұнататын түстері немесе көрген дүниелерінің әсері болуы мүмкін.

“Қара түспен сурет салу баланың көңіл күйін білдіруі мүмкін. Бірақ бұл оның үнемі қолданатын түсі де болуы ықтимал. Сондықтан баланы бақылап, басқа да жағдайларға назар аудару керек. Ата-ана баланың тек суреттеріне емес, күнделікті өмірдегі өзгерістеріне де мән бергені жөн. Мәселен, бұрынғыдай сөйлеспей кетсе, көңіл күйі өзгерсе, ұйқысы бұзылса немесе мінез-құлқында айтарлықтай өзгерістер байқалса, мұны ескерген дұрыс”, – деді психолог. 

Психолог баламен күн сайын кемінде 15–20 минут сөйлесуге кеңес береді. Бұл уақытта ата-ана баланың күнделікті өміріне қызығушылық танытып, оны мазалайтын мәселелерді ашық айтуына мүмкіндік жасауы керек.

Маман ата-аналарға мынадай сұрақтар қоюды ұсынды:

• Бүгінгі күнің қалай өтті?
• Бүгін қандай жағдайға қуандың?
• Сені не ренжітті?
• Қазір сені не мазалап жүр?
• Мен саған қалай көмектесе аламын?

Психологтың айтуынша, бала бастапқыда бұл сұрақтарға жауап бермеуі мүмкін. Мұндайда оны сөйлесуге мәжбүрлемей, біртіндеп сенімді қарым-қатынас қалыптастырған жөн.

"Егер бала сөйлемесе, ата-ана өз күнінің қалай өткенін айтып бере алады. Мысалы, бүгін неге қуанғанын немесе неге ренжігенін бөліссе, бала да біртіндеп өз сезімдерін ашық айтуға үйренеді", — деді маман.

Қандай жағдайда психологқа жүгіну керек?

Психологтың айтуынша, бала бір рет ерекше немесе қорқынышты сурет салса, бұл оның міндетті түрде психологиялық қиындыққа тап болғанын білдірмейді. Алайда мұндай суреттер қайталанса, баланың көңіл күйі мен мінез-құлқында да өзгерістер байқалса, жағдайға бейжай қарамаған жөн.

“Бала сурет арқылы өзін мазалаған сезімдерін сыртқа шығаруы мүмкін. Кей жағдайда сурет салу оның ішкі күйін білдіру тәсіліне айналады. Сондықтан баланың суреттерін оның жалпы жағдайымен бірге қарастырған дұрыс. Ең бастысы — баланы суреттері үшін кінәламау, қорқытпау және мазақ етпеу. Оның не сезініп жүргенін түсінуге тырысып, өзін қауіпсіз сезінетін орта қалыптастыру маңызды. Ал алаңдаушылық тудыратын өзгерістер байқалса, балалармен жұмыс істейтін психологқа жүгінген жөн”, – деді психолог.

Айта кетейік, бұған дейін Психолог баланы ернінен сүюдің қауіпті екенін ескерткені туралы жазған едік. 

Қарағанды Бұқар жырау ауданының Ботақара кентінде мәдениет үйінің шатырынан кірпіш құлап, екі жастағы Амир көз жұмды. Ұлынан айырылған ана жергілікті мәдениет үйінің әлі күнге дейін жұмыс істеп тұрғанын айтып, дабыл қақты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қауапова Сабина өзінің әлеуметтік желідегі парақшасында 2026 жылы 13 сәуірде ауылдағы мәдениет үйінің қасбетіндегі кірпіш ұлының басына құлап, ауыр жарақат салдарынан Амир көз жұмғанын айтып, видео жариялады. Сабинаның айтуынша, қасбеті қирап тұрған мәдениет үйі әлі күнге дейін жұмыс істеп тұр.

Публикация от Сабина Кауапова |Обучение маникюр•педикюр плёнки•Караганда (@kauapova.nails)

Осы тұста Бұқар жырау ауданының әкімдігіне сұрау жібердік. Бұқар жырау ауданының мәдениет және тілдерді дамыту бөлімінің басшысы Мейірлан Қали қазір ғимараттың уақытша жұмысын тоқтатқанын мәлімдеді.

Оның айтуынша, сараптама қорытындысы дайын болғанға дейін ғимаратқа қызметкерлердің және өзге де азаматтардың кіруіне толықтай тыйым салынған.

Редакция Сабинаның өзіне хабарласып жағдайды сұрады. Оның айтуынша, 16 қазан бейсенбі күні оған қоңырау шалып, ғимараттың мөрленгенін хабарлаған. Бірақ ол ғимараттың расымен мөрленгенін өз көзімен көрмегенін, сондықтан рас-өтірігін айта алмайтынын жеткізді.

Еске салайық, бұған дейін Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданында 2 жасар баланың басына ғимарат қасбетінің қаптама кесіндісі құлап, баланың бас сүйегі сынып, ауыр жағдайда ауруханаға жеткізілген еді. Сол кезде баланың анасы Амирге ота жасалғанын, ота кезінде жүрегі тоқтап, қан қысымы төмендеп, бір литр қан жоғалтқандықтан қан құйылғаны туралы айтқан еді. Алайда бала үш ай ауруханада ауыр жағдайда жатып, 10 шілде күні көз жұмды. 

Белгілі әнші, “МузАРТ” тобының мүшесі Сәкен Майғазиев дүниеден өткен анасын еске алып, жан тебірентер жазба жариялады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Өнер иесі әлеуметтік желіде әсерлі жазба жариялады. Әнші анасының өнегелі өмір сүріп, он бала тәрбиелеп өсіргенін, бүкіл ғұмырын отбасы мен ұрпағына арнағанын айтты. Сондай-ақ қайғысына ортақтасып, көңіл айтып жатқан көпшілікке алғысын білдірді.

“Анашым сияқты өнегелі өмір сүріп, ғибратты ғұмыр кешіп, Алла тағаланың бұйырған бес парызын бұлжытпай орындап, ата-ана, ата-ене, адал жардың разылығын алып, он құрсақ көтеріп, Майғазы атамнан тараған төрт ұлдың ұрпақтарының барлығын бауырына басып, емізіп, сосын бейнетінің зейнетін көрген аналардың бірі біздің анамыз”, – деп жазды әнші.

Сәкен Майғазиев анасына қанша қамқорлық көрсетсе де, онымен көбірек уақыт өткізе алмағанына өкінетінін жасырмады.

“Бір күн уақытым болса, ауылға барып, анашымның көңілін табуға қанша тырысып жүрмін десем де, “Неге бұдан да көбірек қасында болмадым?” деген өкініш өзегіңді өртейді екен. Сол үшін анасы бар адамдар, қазір қоңырау шалып, халін біліп, денсаулығына көңіл бөліп қойыңыздар”, – деді өнер иесі.

Әнші анасының көзі тірісінде өзіне разылығын білдіргенін айтып, сол сөздердің бүгінде жанына медеу болып отырғанын жеткізді.

“Аллаға шүкір, анамның “Балам, саған разымын” деген сөзін бірнеше рет естіген бақытты перзенттердің бірімін. Соның өзі жүрегіме жұбаныш, жаныма медеу”, – деп жазды ол.

Жазбасының соңында Сәкен Майғазиев анасына деген сағынышын білдіріп, марқұмның рухына дұға бағыштады.

“Күллі қазақтың анасына айналған ақ мамам, жаныңыз жәннаттың төрінде шалқысын. Алланың мейіріміне бөленіп, пайғамбарымыздың шапағатында болыңыз”, – деп түйіндеді әнші.

Публикация от Сәкен Майғазы | МузАРТ (@saken_maigaziyev)

Еске салайық, 13 қазанда белгілі әнші Сәкен Майғазиевтің анасы Ұлтай Мырзамбекқызы дүниеден өткені хабарланған еді. 

Қазақстандық балуан Мерей Базарбаев АҚШ-та өткен 23 жасқа дейінгі спортшылар арасындағы әлем чемпионатында топ жарып, алтын медаль иеленді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

57 келіге дейінгі салмақ дәрежесінде белдескен отандасымыз финалда түркиялық Бекир Кесерді жеңіп, әлем чемпионы атанды.

Мерей Базарбаев финалға дейін де мықты қарсыластарынан басым түсті.

Ол алғашқы белдесуінде жастар арасындағы әлем чемпионы, америкалық Люк Лилледальді 3:1 есебімен ұтты. Кейін франциялық Расул Галбураевты 13:2 есебімен жеңіп, жартылай финалда жапониялық Дайто Кацумэні 7:0 есебімен тізе бүктірді.

Еске салайық, бұған дейін 20 жастағы Тамерлан Тілеулес таеквондодан чемпион атанып, тарихтағы алғашқы алтынды жеңіп алғаны хабарланған еді.

Кәсіпкер Кеңес Рақышевпен байланысты Altaris Holding Ltd компаниясы британдық Nostrum Oil & Gas компаниясының Қазақстандағы мұнай-газ активтерін 304,6 миллион долларға сатып алды. Мәміле 15 қазанда аяқталды. Осылайша, Nostrum-ның Қазақстандағы 30 жылға жуық қызметі тоқтады. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Altaris Holding Ltd компаниясы "Жаикмунай" және "Позитив Инвест" компанияларындағы үлестерді, сондай-ақ оларға қатысты бірқатар несие келісімдері бойынша құқықтарды сатып алған. Мәміленің жалпы құны 304,6 миллион долларды құрады. Алайда түпкілікті есеп айырысудан кейін сома өзгеруі мүмкін. Altaris Holding Ltd "Астана" халықаралық қаржы орталығында тіркелген. Компанияның 49 %-ы Кеңес Рақышевке тиесілі Fincraft Energy Holding Limited компаниясына, ал қалған 51 %-ы Alturion Holding Limited компаниясына тиесілі. Мәміле сомасының 10 миллион доллары кемінде алты айға арнайы эскроу-шотқа орналастырылған. Бұл қаражат сатушының кепілдіктерін қамтамасыз етуге және келісімшартқа байланысты ықтимал талаптарды өтеуге арналған.

Активтерді сатумен қатар, Nostrum Oil & Gas 2026 жылы өтеу мерзімі аяқталған қамтамасыз етілген облигациялары бойынша қарызын толық өтеген. Компания негізгі қарызды, есептелген пайыздарды және мерзімі өткен төлемдер бойынша пайыздарды төлеген. Сонымен қатар компания номиналдық құны 417,5 миллион доллар болатын қамтамасыз етілмеген облигацияларды сатып алуды жоспарлап отыр. Осыдан кейін айналымда жалпы құны 100 миллион доллар болатын облигациялар қалады. Олардың өтеу мерзімі — 2028 жылғы 31 желтоқсан.

Nostrum Oil & Gas бас директоры Виктор Гладунның айтуынша, бұл мәміле компанияның Қазақстандағы үш онжылдыққа жуық жұмысының аяқталғанын білдіреді. Оның сөзінше, 1997 жылдан бері компания Қазақстанның мұнай-газ жобаларына 2,5 миллиард доллардан астам инвестиция салған.

Рақышев бұл активтерді не үшін сатып алды?

Бұған дейін мәміле туралы ақпарат 2026 жылғы тамызда жарияланған еді. Сарапшылар сатып алынған активтердің бірі — жылына 4,2 миллиард текше метр газ өңдеуге қауқарлы "Жаикмунай" газ өңдеу зауыты екенін атап өткен. Болашақта бұл нысанда Қарашығанақ кен орнынан алынатын газды өңдеу мүмкіндігі қарастырылуы ықтимал.

Мәміле Nostrum компаниясының қаржылық қиындықтары аясында жүзеге асты. 2025 жылдың қорытындысы бойынша компанияның таза шығыны 214,2 миллион долларға жеткен. Ал облигациялар бойынша қарызы 702 миллион долларға дейін өскен.

Кеңес Рақышев — Fincraft Group холдингінің иесі әрі президенті. Forbes Kazakhstan мәліметінше, кәсіпкердің байлығы 402 миллион долларға бағаланған. Ол мұнай-газ саласындағы активтермен қатар, тау-кен өнеркәсібі бағытындағы жобаларға да иелік етеді.

Айта кетейік, бұған дейін Кеңес Рақышевтің Астанада жаңа тау-кен компаниясын тіркегені туралы жазған едік.

Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы 2027 жылғы діни мерекелер мен атаулы күндердің күнтізбесін бекітті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

ҚМДБ мәліметінше, келесі жылы мұсылман қауымы үшін қасиетті саналатын Қадір түні 5 наурыздан 6 наурызға қараған түнге сәйкес келеді.

Қадір түні – ислам дініндегі ең қасиетті түндердің бірі. Құран Кәрімде бұл түннің мың айдан да қайырлы екені айтылған.

Мұсылмандар Қадір түнінде құлшылық жасап, дұға тілейді, Құран оқып, Жаратқаннан кешірім сұрайды. Бұл түнді ізгі амалдар жасап, рухани тазаруға арнау дәстүрге айналған.

Діни басқарманың мәліметінше, діни күндер халықаралық астрономиялық зерттеу орталықтарының есептеулеріне сүйеніп белгіленген. Дегенмен айдың тууына байланысты Қадір түнінің күні бір күнге өзгеруі мүмкін.

Еске салайық, 2027 жылы қасиетті Рамазан айы 8 ақпанда басталады. Ораза айт 9 наурызға сәйкес келсе, Құрбан айт мерекесі 16–18 мамыр аралығында өтеді.

Қазақстандық киберспортшы, FURIA командасының ойыншысы Данил Голубенко (molodoy) Thunderpick World Championship-2026 турнирінің жеңімпазы атанды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

FURIA командасы Thunderpick World Championship турнирінде екінші жыл қатарынан жеңімпаз болып келе жатыр. Мальтада өткен тартысты гранд-финалда бразилиялық команда BETBOOM Team командасын 3:2 есебімен жеңіп, жүлде қоры миллион долларды құрайтын турнирдің бас жүлдесін иеленді.

Данил Голубенко FURIA командасының құрамына 2025 жылдың көктемінде қосылған еді. 

Публикация от molodoy (@danil.molodoy_)

FURIA бірінші Dust2 картасын сенімді түрде алды (13: 6). BETBOOM Ancient (овертаймда 19:16) және Nuke (13:9) командаларын жеңіп, 2:1 есебімен алға кетті. Алайда бразилиялықтар берілмеді және төртінші картада Mirage-де жеңісті жұлып алды - 13:11, ал шешуші Cache картасында қарсыластарын 13:6 есебімен жеңді.

Еске сала кетейік, Жапонияда өткен XX жазғы Азия ойындарында таэквондодан алтын ұтқан Тамерлан Тілеулес және қола жүлдегері Батырхан Төлеуғали, сондай-ақ виртуалды таэквондодан Рита Бакишева оралды. Спортшылар Алматы қаласының әуежайына келіп, халықтың ризашылығына бөленді.

Алматы облысында заңсыз жұмыс істеп, 146 миллион теңгеден астам табыс тапқан “Альби” ломбардтар желісінің қызметі тоқтатылды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қаржылық мониторинг агенттігінің мәліметінше, бұған дейін “Альби-Ломбард” компаниясы лицензиясынан айырылған. Алайда кәсіпорын атауын “Альби-КМ” деп өзгертіп, Алматы және Түркістан облыстарында жұмысын жалғастырған.

Ломбардтар тұрғындардың алтын бұйымдарын кепілге алып, жоғары пайызбен қарыз берген. Клиенттерді тарту үшін бағалы заттарды қымбатқа бағалайтынын және қарыз алу несие тарихына әсер етпейтінін айтып жарнамалаған.

Алайда қарыздың күндік өсімі 2% болған. Бұл заңда белгіленген 0,3 пайыздық шектен алты есе жоғары.

Тергеу мәліметінше, заңсыз қызметтен түскен табыс 146 миллион теңгеден асқан.

Іс бойынша күдікті әйелдің 21 пәтері, 7 көлігі, 5 жер телімі, 7 гаражы, 2 дүкені мен қонақүйіне тыйым салынды.

Күдіктіге ешқайда кетпеу туралы қолхат түріндегі бұлтартпау шарасы қолданылды. Қылмыстық іс сотқа жолданды.

Еске салайық, бұған дейін адамдарға қарызға ақша беріп, орнына үйлері мен көліктерін тартып алған Рита Утеуованың ісін кассациялық сот қарайтыны хабарланған еді. Тергеу материалдары бойынша, әйел қарыз алушыларға алған ақшасынан бірнеше есе көп соманы шартта көрсетіп, мүлкін кепілге алған. Қарыз алушылар баспанасы мен көлігінен айырылған.

Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы 2027 жылғы діни күндер күнтізбесін бекітті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

ҚМДБ мәліметінше, келесі жылы Ораза айт мерекесі 9 наурызға сәйкес келеді. Ал Құрбан айт 16 мамырда басталып, 18 мамырға дейін жалғасады.

Ораза айт – қасиетті Рамазан айының аяқталғанын білдіретін мереке. Бұл күні мұсылман қауымы айт намазына жиналып, бір-бірін мерекемен құттықтайды. Сондай-ақ мұқтаж жандарға көмек көрсетіп, ағайын-туыспен қауышады.

Ал Құрбан айт – ислам дініндегі ең ұлық мерекелердің бірі. Мереке күндері мұсылмандар құрбандық шалып, оның етін мұқтаж отбасыларға таратады. Құрбан айттың алдындағы Арапа күні 15 мамырға сәйкес келеді.

Діни басқарма өкілдерінің айтуынша, діни мерекелердің күндері халықаралық астрономиялық зерттеу орталықтарының деректері негізінде есептелген.

Дегенмен айдың тууына байланысты аталған күндер бір күнге өзгеруі мүмкін.

Еске салайық, бұған дейін 2027 жылы Ораза қашан басталатыны белгілі болғаны хабарланған еді.

Ұлттық Қауіпсіздік Комитеті заңсыз көші-қонға қарсы күрес кезінде 13 Қытай азаматын анықтады. Олар интернет-алаяқтық жасырын схемасын ұйымдастырған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

ҰҚК мәліметінше, ұсталған азаматтарды тінту кезінде компьютерлік техника, ұялы телефондар, "Starlink" спутниктік интернет байланысы жабдықтарының жиынтықтары, сондай-ақ криптоәмияндардағы ірі көлемдегі қаражат табылған.

“Осыған байланысты одан әрі тексеру Қытай Халық Республикасының Қоғамдық қауіпсіздік министрлігіндегі әріптестермен бірлесіп жүргізілді. Ұсталғандардың кейбірі өз елінде осыған ұқсас әрекеттері үшін іздеуде жүргені анықталды”, – деп мәлімдеді ҰҚК.

Комитет ұсталғандардың қылмыстық әрекеттері Қазақстан Республикасының резиденттері болып табылмайтын өзге елдердің азаматтарына қарсы бағытталған және шетелден үйлестіріліп отырған.

Сондай-ақ азаматтар 16 қазан күні әкімшілік тәртіппен Қазақстан Республикасының аумағынан шығарылып, одан әрі тергеп-тексеру жүргізу үшін ҚХР-ның уәкілетті органдарына тапсырылған.

Еске сала кетейік, адамдарға қарызға ақша беріп, орнына үйлері мен көліктерін тартып алған Рита Утеуованың ісін кассациялық сот қарайды. Тергеу материалдары бойынша, әйел қарыз алушыларға алған ақшасынан бірнеше есе көп соманы шартта көрсетіп, мүлкін кепілге алған. Қарыз алушылар баспанасы мен көлігінен айырылған.

Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы 2027 жылғы діни мерекелер мен атаулы күндердің күнтізбесін бекітті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

ҚМДБ мәліметінше, келесі жылы қасиетті Рамазан айы 8 ақпанда басталады. Ал мұсылман қауымы асыға күтетін Ораза айт мерекесі 9 наурызға сәйкес келеді.

Қадір түні 5 наурыздан 6 наурызға қараған түнге белгіленген.

Құрбан айттың алдындағы Арапа күні 15 мамырға түсіп отыр. Ал Құрбан айт мерекесі 16 мамырда басталып, 18 мамырға дейін жалғасады.

Діни басқарма өкілдері мұсылман күнтізбесіндегі айлардың басталуы халықаралық астрономиялық зерттеу орталықтарының деректері негізінде есептелетінін атап өтті.

Дегенмен айдың тууына байланысты діни мерекелердің нақты күндері бір күнге алға немесе артқа жылжуы мүмкін.

Еске салайық, бұған дейін имам Рамазан айында қазақстандық ерлер жиі жіберетін қатені атағаны хабарланған еді.

"Қазгидромет" РМК Қазақстанда 2026 жылғы қарашадан 2027 жылғы наурызға дейінгі жартыжылдыққа арналған алдын ала маусымдық ауа райы болжамын жариялады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

“Қазгидромет” қараша айы жылы болады деп болжады. Ауа температурасы климаттық нормадан 2 градусқа жоғары болуы ықтимал. Сонымен қатар елдің басым бөлігінде жауын-шашын болады. Жаңбыр солтүстік-батыс, солтүстік, солтүстік-шығыс және шығыс өңірлерде, сондай-ақ оңтүстік-шығыстың таулы аймақтарында көбірек түсуі мүмкін. Қазақстанның басым бөлігінде жаңбыр, қар және жылбысқы қар жауады. Солтүстік пен шығыста айдың басынан басқа кезеңдерде негізінен қар жауады деп болжанып отыр. Кей өңірде көктайғақ, тұман және жел соғуы мүмкін, ал Қазақстанның солтүстік бөлігінде боран болуы мүмкін.

Қарашаның басында елдің басым бөлігінде ауа температурасы көтеріледі. Солтүстік, орталық және шығыс өңірлерде түнде 0...+5 градус, күндіз +5...+16 градус болады. Оңтүстік және оңтүстік-шығыста түнде +5...+15 градус, күндіз +15...+25 градусқа дейін жылынады.

Ал батыс және оңтүстік-батыс өңірлерде керісінше, ауа температурасы төмендейді. Түнде 0...-7 градус, күндіз 0...+5 градус болуы мүмкін. Айдың екінші және үшінші онкүндігінде температура құбылып, солтүстік, шығыс және орталық өңірлерде кей күндері түнде -10...-18 градусқа дейін аяз болады.

Қыс қалай болады?

“Қазгидрометтің” мәліметінше, биылғы қыс жылы және жауын-шашын да орташа болады. Алайда солтүстік-батыс, солтүстік, солтүстік-шығыс және орталық өңірлерінің кей жерлерінде жауын-шашын климаттық нормадан көп түсуі мүмкін. “Қазгидромет” қыс бойы температураның жиі өзгеруі, яғни бірде жылып, бірде суытуы ықтимал екенін айтты. Мұндай құбылыс қар жамылғысында мұз қабатының пайда болуына әкелуі мүмкін. Сонымен қатар боран, екпінді жел, көктайғақ пен тұман күтіледі. Сондай-ақ қыс айларында ауа райы қалай болатынын мәлімдеді.

Желтоқсанда ауа температурасы республиканың барлық өңірінде климаттық нормадан 2 градусқа жоғары болуы мүмкін. Солтүстік және солтүстік-шығыс аймақтарда жауын-шашын нормадан көп түседі деп болжанған.

Қаңтарда елдің басым бөлігінде ауа температурасы нормадан 1–2 градусқа жоғары болады. Ал батыс және солтүстік-батыс өңірлерде температура климаттық норма шамасында күтіледі. Жауын-шашынның басым бөлігінде қалыпты мөлшерде түсуі болжанғанымен, кейбір батыс өңірлерде нормадан көп, ал оңтүстік аймақтардың бірқатарында аз болуы мүмкін.

Ақпанда республиканың басым бөлігінде ауа температурасы климаттық нормадан 1–3 градусқа жоғары болады. Солтүстік пен шығыстың кейбір өңірлерінде температура норма шамасында сақталады. Жауын-шашын ел аумағының басым бөлігінде нормадан көп түсуі мүмкін.

Еске сала кетейік, биыл Қазақстанда қараша айы әдеттегіден жылы болады. “Қазгидромет” мамандарының болжамына сүйенсек, күздің соңғы айында ауа температурасы ел аумағында қалыпты көрсеткіштен шамамен 2 градусқа жоғары болмақ. Алматыда күн 23 градусқа дейін жылынса, Астанада қар жауып, боран соғуы мүмкін.

Денсаулық сақтау министрлігі маймыл шешегін өз бақылауында ұстап отырғанын мәлімдеді. Өз мәлімдемесінде Қазақстанға келуі мүмкін болса да, ықтималдығы төмен екенін жазды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Айта кетсек, Ресейдің Санкт-Петербург қаласында маймыл шешегіне күдікпен бес адам ауруханаға жатқызылып, дәрігерлердің бақылауына алынды. 

Осыдан кейін Денсаулық сақтау министрлігі аурудың Қазақстанға келу қаупі барын айтты. 

Алайда маймыл шешегінің кеңінен таралу қаупі төмен деп бағаланып отыр. Мамандар мұны аурудың берілу ерекшеліктерімен байланыстырады.

Инфекцияның елге сырттан келуіне және таралуына жол бермеу үшін бірқатар шара қабылданған. Атап айтқанда:

• мемлекеттік шекарадағы өткізу бекеттерінде бақылау күшейтілді;

• маймыл шешегі тіркелген елдердегі жағдай және сол мемлекеттерден келген адамдар бақылауда;

• шекара бекеттерінде жолаушылардың дене қызуын қашықтан өлшейтін құрылғылар бар;

• ауруды ерте анықтау үшін медициналық ұйымдар мен зертханалар дайындалған;

• инфекцияға күдік туған жағдайда тиісті органдардың қалай әрекет ететіні белгіленген.

Әлемдегі эпидемиологиялық жағдайға қарай ерекше бақылауды қажет ететін елдердің тізімі үнемі жаңартылып отырады.

Қазір көліктің барлық түрімен келген жолаушылар арасында аса қауіпті инфекция жұқтырған немесе ауруға күдік тудырған адамдар анықталмаған.

“Аурудың негізгі белгілеріне дене қызуының көтерілуі, бас ауруы, бұлшықеттердің ауыруы, лимфа түйіндерінің ұлғаюы және тері бөртпелері жатады”, – деп мәлімдеді Денсаулық сақтау министрлігі.

Сондай-ақ Денсаулық сақтау министрлігі ауруды алдын-алу үшін не істеу керегін ұсынды.

• теріде себебі белгісіз бөртпелері немесе басқа да инфекциялық ауру белгілері бар адамдармен тығыз физикалық байланыстан аулақ болу;
• жеке бас гигиенасы қағидаларын сақтау;
• инфекцияға күдік тудыратын адамдардың жеке заттарын, киімдерін және төсек-орын жабдықтарын ортақ пайдаланбау;
• ауруға тән белгілер пайда болған жағдайда, әсіресе ауру жағдайлары тіркелген елдерге барғаннан кейін, уақытылы медициналық көмекке жүгіну және медицина қызметкеріне сапарлар мен ықтимал байланыстар туралы хабарлау. 

Маймыл шешегі дегеніміз не?

Маймыл шешегі — MPXV вирусынан туындайтын жұқпалы ауру. Ол негізінен инфекция жұқтырған адаммен тығыз физикалық байланыс кезінде, соның ішінде терідегі бөртпелермен немесе биологиялық сұйықтықтармен жанасу арқылы беріледі. Сондай-ақ вирус жұққан киім, төсек-орын және басқа да заттар арқылы, сондай-ақ инфекция жұқтырған жануарлармен байланыс кезінде жұғуы мүмкін.

Аурудың негізгі белгілері:

• дене қызуының көтерілуі;

• бас ауруы;

• бұлшықеттердің ауыруы;

• лимфа түйіндерінің ұлғаюы;

• теріде бөртпенің пайда болуы.

Еске сала кетейік, Қазақстанның екі өңірінде шошқа тұмауының 5 жағдайы тіркелді. Денсаулық сақтау министрлігі аурудың белгілері мен сақтану шаралары туралы айтты. 

Қазақстанда жарғылық капиталы 12 миллион доллар болатын Tansar Islamic Bank атты жаңа ислам банкі тіркелді. Оның директорлар кеңесінің құрамына Ұлттық банктің бұрынғы төрағасының орынбасары Есжан Біртанов кірді. Банк шариғат қағидаларына сай қаржылық қызметтер ұсынуды жоспарлап отыр. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Tansar Islamic Bank 2026 жылғы 16 қазанда "Астана" халықаралық қаржы орталығында тіркелген. Оның жалғыз акционері — Tansar Group JSC. Банктің бас директоры болып Рүстем Баймаханов тағайындалды. Ал директорлар кеңесіне Есжан Біртановпен бірге Ержан Ағибаев, Нұркен Досмұхамбетов және Айдос Мұсатаев кірді.

Жаңа банк шариғат талаптарына сай қаржыландыру, төлемдер мен ақша аударымдарын жүргізу, валюта айырбастау және клиенттердің қаражатын басқару қызметтерін ұсынуды көздейді. Сондай-ақ ол арнайы инвестициялық шоттар арқылы пайданы бөлісуге негізделген операцияларды жүргізе алады. Алайда мұндай қызметтерді ұсыну үшін банк қаржы орталығының реттеушісі AFSA-дан тиісті рұқсат алуы керек.

Ислам банкингінде дәстүрлі несиедегідей пайыздан табыс табуға жол берілмейді. Оның орнына банк тауарды үстеме бағамен сату, мүлікті жалға беру немесе бірлескен инвестиция арқылы пайда табады.

Қазақстанда ислам банктерінің үлесі әзірге аз болғанымен, бұл бағытта өсім байқалады. 2026 жылғы тамызда олардың активтері 315,3 миллиард теңгеге жеткен. Салыстыру үшін, 2010 жылдың тамызында бұл көрсеткіш 9,6 миллиард теңге болған. Яғни 16 жылда ислам банктерінің активтері шамамен 33 есе өскен.

Қазір Қазақстанда екі ислам банкі жұмыс істейді: ADCB Islamic Bank және Zaman Bank. Сонымен қатар 2026 жылғы наурызда күшіне енген жаңа "Банктер және банк қызметі туралы" заң дәстүрлі банктерге де арнайы бөлімшелер арқылы исламдық қаржы қызметтерін ұсынуға мүмкіндік берді. Мұндай бөлімшелер "исламдық терезелер" деп аталады. Олардың операциялары банктің негізгі қызметінен бөлек есепке алынуы керек.

Айта кетсек, бұған дейін Қазақстанда ислам ипотекасы қашан іске қосылатыны және ол қалай жұмыс істейтіні туралы жазған едік.

Бала дүниеге келгенде берілетін жәрдемақы алғашқы шығындардың орнын қаншалықты толтырады? 2026 жылы Қазақстанда бірінші, екінші және үшінші бала туған кезде мемлекет 164 350 теңге төлейді. Алайда жүктілік кезіндегі тексерулерден бастап, перзентхана сөмкесін жинау, босану және сәбидің алғашқы айларындағы күтімге дейінгі шығындар бұл сомадан қымбатқа түседі. Stan.kz екі ананың тәжірибесіне сүйене отырып, балалы болу қанша тұратынын және отбасылар қандай шығындарға дайын болуы керегін есептеп көрді.

Қазақстанда бала туу тегін медициналық көмек аясында жүзеге асқанымен, жүктілік пен босануға дайындық, нәрестенің күтімі және қосымша қызметтер отбасылық бюджетке салмақ түсіруі мүмкін. Мұны мемлекеттік перзентханада босанған бір баланың анасы Камила мен жеке клиникада босанған Дариғаның тәжірибесінен көруге болады.

Камила жүктілігі кезінде мемлекеттік емханада бақылауда болған. Алайда жүктілік пен босануға дайындыққа, сондай-ақ нәрестенің алғашқы айларындағы күтіміне бірқатар шығын шыққан.

• Жүктілік кезінде үш скринингтен ақылы өтіп, оған 45 мың теңге төлеген.

• Босану кезінде белгілі бір акушермен келісуге 150 мың теңге жұмсаған. Ал перзентханадағы екі адамға арналған палата тегін болған.

• Перзентхана сөмкесі мен нәрестеге қажетті заттарға 50 мың теңге жұмсаған.

• Баласының алғашқы алты айында үлкен баласының киімдерін пайдаланғандықтан, кейін киім алуға шамамен 50 мың теңге жұмсаған.

• Босанғаннан кейін баласының сарғаюына байланысты фотолампаны 14 күнге жалға алған. Оның бір күндік ақысы 5 мың теңге болғандықтан, бұл қызметке тағы 70 мың теңге төлеген. 

Осылайша, Камила жүктілік пен босануға дайындыққа, акушер қызметіне, перзентхана сөмкесіне, фотолампаны жалға алуға және баланың киіміне кемінде 365 мың теңге жұмсаған. Бұған қоса, дәрі-дәрмек пен ақылы дәрігерлерге кеткен шығындар бар.

Камила жүктілік кезінде арнайы курстарға қатыспай, ғаламтор арқылы дайындалған.

"Бала дүниеге келгенде күтпеген шығындарға да дайын болу керек", — дейді ол.

Дариға алғашқы баласына жүкті кезінде ақылы клиникада бақылауда болып, жүктілікті жүргізу қызметіне 200 мың теңге төлеген.

• Босану пакеті 300 мың теңге, жеке палата 100 мың теңге болған.
• Перзентхана сөмкесі мен нәрестенің алғашқы қажеттіліктерін дайындауға 150 мың теңге жұмсаған. Оның айтуынша, отбасындағы тұңғыш бала болғандықтан, барлық затты жаңадан сатып алған.
• Бұдан бөлек, жүктілік кезінде тоғыз ай бойы жүзу сабақтарына қатысып, оған 230 мың теңге төлеген.
• Босанғаннан кейін қалжа орталығында күтім қабылдап, оған 350 мың теңге жұмсаған.

Осылайша, Дариғаның жүктілікті бақылау, босану, жеке палата, перзентхана сөмкесі, жүзу сабақтары және босанғаннан кейінгі күтімге кеткен шығындарын қосқанда, жалпы сомасы 1 миллион 330 мың теңгеге жеткен. Бұл есепке баланың кейінгі күнделікті қажеттіліктері кірмейді. Қазір Дариға баласына үйде киетін киімдерге шамамен 20 мың теңге жұмсайды, ал басқа киімдерді туыстары мен жақындары жиі сыйға тартады. Ол доула қызметін пайдаланбағанымен, танысының босану кезінде доула жалдап, оған шамамен 200 мың теңге төлегенін айтты. Бұл сома Дариғаның жеке шығынына кірмейді.

Жүктілік кезіндегі шығындар: қандай қызметтер тегін, қайсысы ақылы?

Қазақстанда жүкті әйелдер тіркелген емханасында медициналық бақылаудан өтіп, медициналық көрсетілімдер мен қолданыстағы медициналық көмек тәртібіне сәйкес бірқатар тексеруден тегін өте алады. Олардың қатарына акушер-гинекологтың бақылауы, қан мен зәр талдаулары, қажетті инфекцияларға тексеру және жүктілік кезіндегі жоспарлы ультрадыбыстық зерттеулер кіреді. Алайда барлық қызмет пен дәрі-дәрмек тегін емес. Қосымша тексерулерден өтуге немесе жүктілікті жеке медициналық орталықта бақылау ақылы негізде жүзеге асады. 

Жүктілікті жеке клиникада немесе ақылы бағдарлама бойынша бақылауды таңдаған болашақ ананың шығыны медициналық ұйымға және пакетке кіретін қызметтерге байланысты. Алматыдағы қалалық емханалардың бірінде 2026 жылғы баға тізімінде жүктілікті жүргізуге арналған "Стандарт" пакетінің құны 272 500 теңге деп көрсетілген. Мегаполисте жүктілікті бақылау қызметтерінің орташа бағасы шамамен 212 100 теңге. Платформадағы ұсыныстар 74 000 теңгеден басталып, 376 700 теңгеге дейін жетеді. Осы деректерге сүйенсек, жүктілікті ақылы бақылауға шамамен 210–275 мың теңге жоспарлауға болады. 

Егер әйел үш ультра дыбыстық зерттеу мен үш дәрігер қабылдауынан жеке-жеке ақылы түрде өтсе, осы қызметтерге 34 500 теңге жұмсалады. Бұған екі биохимиялық скринингті қосқанда, жалпы сома шамамен 55 000 теңгеге жетеді. 

Дәрі-дәрмек пен дәрумендерге кететін шығын

Жүктілік кезіндегі шығын тек медициналық тексерулермен шектелмейді. Дәрігер кей әйелдерге темір препараттарын, дәрумендерді немесе басқа дәрілерді тағайындауы мүмкін. Дәрі-дәрмекке кететін шығын әр әйелдің денсаулығына және дәрігердің тағайындауына қарай өзгереді. Алдын ала есеп бойынша, жүктілік кезінде қолданылатын базалық дәрумендерге тоғыз айда шамамен 73 мың теңге жұмсалады. Бұл есепте бірінші триместрге шамамен 21 000 теңге, екінші триместрге 26 000 теңге және үшінші триместрге тағы 26 000 теңге қарастырылған.

Босану қанша тұрады?

Жүктілік кезіндегі шығындардан кейінгі ірі кезеңнің бірі – босану. Бұл ретте де отбасы мемлекеттік медициналық көмек аясында көрсетілетін қызметтерді пайдалана алады немесе қосымша ақылы қызметтерді таңдайды. Босанудың құны медициналық ұйымға, босану тәсіліне және таңдалған қызметтерге байланысты өзгереді.

Мемлекеттік перзентханада босану тегін бе?

Қазақстанда босану кезінде медициналық көмек мемлекеттік кепілдіктер шеңберінде көрсетіледі. Тиісті талаптарға сай әйелдер тегін босана алады. Алайда кейбір отбасылар босану кезінде нақты бір дәрігердің қатысуын немесе жеке палата сияқты қосымша қызметтерді таңдағысы келсе, қосымша ақы төлейді. 

Ақылы босанудың бағасы қанша?

Алматы қалалық перинаталдық орталығының ресми баға тізімінде босануға арналған бірнеше ақылы пакет көрсетілген. Мәселен, стандартты "Босану" пакетінің құны – 275 200 теңге. Бірінші күрделілік санатындағы босану пакеті 332 200 теңге, екінші санаттағысы 352 200 теңге, ал үшінші санаттағысы 372 200 теңге тұрады.

Кесарь тілігі арқылы босану пакеттері қымбатырақ. Орталықтың прейскуранты бойынша, стандартты пакеттің бағасы 403 000 теңге. Бірінші күрделілік санатындағы пакет – 459 200 теңге, екіншісі – 487 200 теңге, үшіншісі – 517 200 теңге.

Осылайша, Алматыдағы перинаталдық орталықтың ақылы прейскуранты бойынша босану пакеттерінің бағасы 275 200 теңгеден басталып, кесарь тілігі арқылы босанудың жоғары күрделілік санатында 517 200 теңгеге дейін жетеді.

Орталықтың мәліметінше, кейбір зертханалық қызметтер, анестезия және жеке тағайындалатын қымбат дәрілер үшін қосымша ақы төлеу қажет.

Дәрігерді немесе акушерді жеке таңдау қанша тұрады?

Босануға дайындалған кейбір әйелдер нақты бір дәрігердің немесе акушердің қатысқанын қалайды. Мұндай қызмет те қосымша шығынды қажет етеді. Алматы қалалық перинаталдық орталығында көрсетілген баға бойынша дәрігер-акушер-гинекологты жеке таңдау құны оның біліктілік санатына қарай 150–180 мың теңге, ал акушерді жеке таңдау құны 110–130 мың теңге аралығында көрсетілген. Жалпы, босануға кететін шығын отбасының таңдауы мен медициналық жағдайына байланысты екенін еске саламыз. 

Нәрестенің алғашқы айындағы шығындар

Босану шығындарынан кейін отбасының алдында тағы бір міндет тұрады: нәрестенің күнделікті күтіміне қажетті заттарды сатып алу. Алғашқы айда жөргек, киім-кешек пен гигиеналық құралдар қажет болады. Егер бала сүт қоспасымен қоректенсе немесе қосымша медициналық көмекке мұқтаж болса, отбасының шығыны одан әрі артуы мүмкін.

Жөргек пен гигиеналық құралдар қанша тұрады?

Нәрестенің алғашқы айларындағы тұрақты шығындардың бірі – жөргек. Оның бағасы брендке, өлшеміне және қаптамадағы санына қарай өзгереді. Мәселен, Қазақстандағы дүкендерде жаңа туған нәрестелерге арналған жөргектің 34 даналық қаптамасы шамамен 3 399 теңгеден, ал 84 даналық қаптамасы жеңілдікпен 6 299 теңгеден ұсынылған. Жаңа туған нәрестеге тәулігіне орта есеппен 8–12 жөргек қажет болуы мүмкін. Бұл бір айда шамамен 240–360 дана жөргек жұмсалатынын білдіреді. Осындай тұтыну көлемін ескергенде, жөргекке айына шамамен 20–40 мың теңге қарастыруға болады. Нақты шығын таңдалған өнімнің бағасына және қаптамадағы санына байланысты. Бұған қоса, ата-аналарға дымқыл майлық, мақта, жөргек астына жағатын крем және басқа да гигиеналық құралдар қажет болуы мүмкін. Оларға кететін қаражат та өнімнің түрі мен пайдалану жиілігіне қарай өзгереді.

Баланы тамақтандыруға қанша қаражат кетеді?

Нәрестені тамақтандыруға жұмсалатын қаражат та әр отбасында әртүрлі. Егер сәби ана сүтімен қоректенсе, сүт қоспасын сатып алуға қажеттілік болмауы мүмкін. Ал балаға сүт қоспасы қажет болса, ол отбасының тұрақты шығындарының біріне айналады. Қазақстанда салмағы 800 грамм болатын құрғақ сүт қоспаларының бағасы 11 400 – 24 400 теңге аралығында. Бір айда қанша қаптама қажет болатыны баланың жасына, тұтыну мөлшеріне және тамақтандыру тәртібіне байланысты. Сондықтан сүт қоспасына кететін айлық шығынды есептегенде оның бір қаптамасының бағасымен шектелмей, қажетті мөлшерін де ескеру керек. Бұл ретте сүт қоспасын таңдау баланың қажеттілігіне сай болуы маңызды. Егер қоспа қажет болса, оның түрін педиатрдың кеңесімен таңдаған жөн.

Киім-кешек пен алғашқы қажетті заттар

Нәрестеге алғашқы айларда бірнеше ауыстыратын киім қажет. Олардың қатарына боди, слип, жаялық, бас киім, шұлық және маусымға қарай жылы киімдер кіреді. Киімнің жалпы құны таңдалған жиынтыққа, матаның сапасына және бала туатын маусымға байланысты өзгереді.

• Бюджеттік нұсқа: шамамен 20 000 – 25 000 теңге. Бұл сомаға маркетплейстерден дайын киім жиынтығын немесе бірнеше негізгі киімді сатып алуға болады. Алайда жиынтықтың құрамын тексерген жөн: кейбірінде қажетті киімнің бәрі болмауы мүмкін. 
• Орташа санат: шамамен 35 000 – 48 000 теңге. Бұл қаражатқа сапалы мақтадан тігілген бірнеше боди мен слип, бас киім, шұлық және қосымша ауыстыратын киімдер алуға болады. Егер нәресте суық мезгілде дүниеге келсе, жылы комбинезонға да қаражат бөлу қажет. 

Ескеретін жайт: Нәрестеге алғашқы айларда тез өсетінін ескеріп, киімді шамадан тыс көп сатып алмаған дұрыс.

Бұған қоса, сәбиді шомылдыруға арналған ванна қажет болуы мүмкін. Балалар ваннасының бағасы шамамен 9 990 теңгеден басталып, жиналмалы үлгілері 14 790 теңгеге дейін жетеді.

Ал баланы серуендетуге арналған арбаның бағасы өндірушісіне, үлгісіне және қосымша мүмкіндіктеріне қарай айтарлықтай өзгереді. Сондықтан арбаға кететін шығынды нақты көрсету қиын: бюджеттік үлгілер мен қымбат модельдердің бағасы арасында үлкен айырмашылық болуы мүмкін.

Осылайша, нәрестеге арналған бастапқы киім жиынтығына 20–25 мың теңге, ал шомылдыруға арналған ваннаға 10–15 мың теңге қажет болуы мүмкін. Бұған төсек-орын, сүлгі және басқа да күтім заттарының құны қосылады. Ал балалар арбасы мен нәресте төсегі сияқты ірі заттарға жұмсалатын қаражат олардың үлгісі мен сапасына байланысты өзгеріп, жалпы шығынды арттыруы мүмкін.

Дегенмен барлық затты жаңадан сатып алу міндетті емес. Үйде бұрыннан бар бұйымдарды пайдалану немесе жарамды заттарды жақындарынан алу арқылы шығынды азайтуға болады.

Нәрестенің алғашқы айына қанша ақша қажет?

Жоғарыдағы шығындарды жинақтасақ, нәрестенің алғашқы айындағы бюджет оның тамақтануына, күнделікті күтіміне және отбасының алдын ала қандай заттар сатып алғанына байланысты болады.

Алдын ала есептерде ана сүтімен қоректенетін нәрестеге айына 40–60 мың теңге, ал сүт қоспасымен тамақтанатын балаға 75–150 мың теңге жұмсалуы мүмкін екені көрсетіледі. 

Сонымен қатар күнделікті шығындар мен бастапқы сатып алуларды ажырата білу қажет. Жөргек пен сүт қоспасы тұрақты түрде сатып алынуы мүмкін, ал арба, ванна, төсек және алғашқы киім жиынтығы – көбіне бір рет алынатын заттар. Егер отбасы оларды алдын ала дайындап қойса, нәрестенің алғашқы айындағы шығыны төмендеуі мүмкін. Ал барлығын бала дүниеге келгеннен кейін сатып алса, бастапқы бюджет едәуір ұлғаяды.

Нәрестенің алғашқы айларында медициналық көмекке қанша қаражат қажет?

Қазақстанда нәрестеге алғашқы айларында патронаждық бақылау жүргізіледі. Ұлттық екпе күнтізбесіне сәйкес вакцинация және тиісті скринингтер мемлекеттік медициналық көмек аясында тегін көрсетіледі. Ата-ана жеке клиникаға қаралғысы келсе немесе дәрігер қосымша тексерулер тағайындаса, шығын артады. Мысалы, Алматыдағы қалалық емханалардың бірінің ақылы қызметтер баға тізімі бойынша педиатр қабылдауы 4 700 теңге тұрады. Балалар невропатологының қабылдауы – 6 100 теңге, хирургтікі – 5 800 теңге, ЛОР дәрігерінікі – 5 900 теңге, офтальмологтікі 5 800 теңге болады. Осы бағаларды негізге алсақ, нәресте педиатр мен төрт тар бейінді маманға бір реттен қаралған жағдайда, жалпы шығын 28 300 теңгені құрайды. Бұл сомаға қосымша талдаулар мен дәрі-дәрмек кірмейді. 

Мемлекет беретін жәрдемақы шығынды жаба ма?

Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорының мәліметінше, 2026 жылы Қазақстанда бірінші, екінші және үшінші бала дүниеге келгенде берілетін біржолғы жәрдемақы 164 350 теңгені құрайды. Ал төртінші және одан кейінгі балаларға 272 475 теңге төленеді. 

Бұдан бөлек, міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатыспайтын, жұмыс істемейтін ата-аналарға бала бір жарым жасқа толғанға дейін ай сайынғы жәрдемақы беріледі. Оның мөлшері бірінші балаға – 24 912 теңге, екінші балаға – 29 454 теңге, үшінші балаға – 33 952 теңге. Ал әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысатын жұмыс істейтін ата-аналарға төленетін бала күтіміне байланысты әлеуметтік төлемнің мөлшері жеке есептеледі.

Мемлекет беретін біржолғы жәрдемақының шығынды қаншалықты өтейтінін екі мысалмен қарастырайық.

Бірінші мысал: жүктілікті ақылы бақылау және ақылы босану

Бірінші баласын дүниеге әкелетін отбасы жүктілікті ақылы бақылау пакетін таңдап, босану қызметіне де ақы төлейді делік. Біздің есеп бойынша, негізгі шығындар мынадай болуы мүмкін:

• жүктілікті ақылы бақылау – шамамен 212 100 теңге; 
• босанудың ақылы пакеті – 275 200 теңге; 
• нәрестенің алғашқы айындағы жөргек – 20–40 мың теңге; 
• анаға арналған гигиеналық құралдар – 20–29 мың теңге. 

Бұл шығындарды қосқанда, жалпы сома 527 300 – 556 300 теңгеге жетеді. Есепке нәрестенің киім-кешегі, арбасы, кереуеті, дәрі-дәрмек пен қосымша медициналық қызметтер кірмейді.

Біржолғы 164 350 теңге жәрдемақыны алып тастағанда, отбасының өз қаражатынан төлеуі қажет сома 362 950 – 391950 теңге болады. Демек, жәрдемақы аталған негізгі шығындардың шамамен 30 пайызына ғана жетеді.

Екінші мысал: жәрдемақыны нәрестенің алғашқы қажеттіліктеріне жұмсау

Енді отбасы біржолғы жәрдемақыны нәрестенің алғашқы қажеттіліктеріне бағыттады деп есептейік. Жөргекке айына 20–40 мың теңге, анаға арналған гигиеналық құралдарға 20–29 мың теңге, ал бастапқы киім-кешекке 20–25 мың теңге қажет болуы мүмкін. Осы үш шығынның өзі 60–94 мың теңгені құрайды. Оларды жәрдемақыдан алып тастағанда, шамамен 70 350 – 104350 теңге қалады. Алайда бұл есепке балалар арбасы, кереует, сүт қоспасы, дәрі-дәрмек және басқа да қосымша шығындар кірмейді. Сондықтан қалған қаражат барлық қажеттілікті өтеуге жеткіліксіз екенін көруге болады.

Жүктілікті ақылы бақылау, дәрі-дәрмек пен қосымша тексерулер, ақылы босану, сондай-ақ нәресте туғаннан кейінгі қажеттіліктерді ескергенде, отбасының шығыны шамамен 816,9 мыңнан 1,2 миллион теңгеге дейін жетуі мүмкін. Бұл сомаға нәрестеге арналған сүт қоспасы, дәрі-дәрмек, күтім құралдары және жеке клиникадағы дәрігер қабылдаулары да кіреді. Алайда нақты шығын әр отбасының жағдайына, медициналық қызметтерді таңдауына және баланың қажеттіліктеріне байланысты өзгереді.

Бала тегін дүниеге келгенімен, ата-ана болу шығыннан басталады. Сондықтан баланың дүниеге келуіне алдын ала дайындалып, міндетті шығындар мен күтпеген қажеттіліктерді ескере отырып, отбасылық бюджетті жоспарлаған жөн.

Айта кетсек, бұған дейін Қазақстанда жүкті әйелдер мен бес жасқа дейінгі балаларға медициналық көмек көрсету күшейтілетіні туралы жазғанбыз. 

Адамдарға қарызға ақша беріп, орнына үйлері мен көліктерін тартып алған Рита Утеуованың ісін кассациялық сот қарайды. Тергеу материалдары бойынша, әйел қарыз алушыларға алған ақшасынан бірнеше есе көп соманы шартта көрсетіп, мүлкін кепілге алған. Қарыз алушылар баспанасы мен көлігінен айырылған. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

“Kozachkov offside” Telegram-арнасының хабарлауынша, Рита Утеуова заңды түрде жұмыс істеген "Евро Ломбард" ұйымының директоры болған. Ол қаржыға мұқтаж адамдарға қарыз беріп, келісімшарттарға нақты берілген сомадан әлдеқайда көп ақша жазғаны үшін айыпталған.

Мысал ретінде, әйелдердің бірі 4 миллион теңге қарыз алғысы келген. Алайда Утеуова құны 50 миллион теңге болатын, ипотекада тұрған үйін кепілге қоюға көндірген. Кейін тараптар үйді сату туралы келісімге қол қойған. Нәтижесінде қарыз алушы баспанасынан айырылып, оған келтірілген шығын 27 миллион теңгеден асқан. Тағы бір азамат Утеуовадан шамамен 50 мың доллар қарыз алып, достарына тиесілі үш мүліктің құжаттарын кепілге берген. Сонымен қатар өз үйін уақытша әйелдің атына рәсімдеген. Ақырында ол үйінен де, қымбат көлігінен де айырылған. Тағы бір әйел баласына ота жасату үшін 7 миллион теңге сұраған. Бірақ қарыз шартына 14 миллион теңге жазылып, оның пәтері кепілге қойылған. Әйел ақшаны уақытында қайтара алмаған соң, пәтері сатылып, түскен қаражаттың басым бөлігі Утеуоваға кеткен.

Тергеу 2016 жылы басталған. Кейін зардап шеккен азаматтар құқық қорғау органдарына арыздана бастаған. Іс бойынша алаяқтық, заңсыз кәсіпкерлік және өз бетінше әрекет етуге қатысты 15 эпизод тіркелген. 2024 жылы іс Алматыдағы Алмалы аудандық сотына жеткенімен, Рита Утеуова ақталып шыққан. Қалалық соттың апелляциялық алқасы да бұл шешімді өзгеріссіз қалдырған. Алайда Жоғарғы сот Бас прокурордың наразылығын қарап, ақтау үкімінің күшін жойып, істі қайта қарауға жіберген. Қайта қарау кезінде Утеуова мен оның сыбайластары алаяқтық жасағаны үшін кінәлі деп танылған. Негізгі айыпталушы 6 жыл 6 айға бас бостандығынан айырылса, оның көмекшілеріне бұдан бір-екі жылға аз жаза тағайындалған.

Енді сотталғандардың ісін кассациялық сот қарайды. Сонымен қатар Утеуоваға тиесілі мүліктердің тағдыры да шешіледі. Кассациялық соттың шешімі ұзаққа созылған іске нүкте қоюы мүмкін.

Тергеу барысында оның әртүрлі өңірлерде орналасқан он жер телімі, басқа да жылжымайтын мүліктері және төрт көлігі бары анықталған.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда онлайн несие бермес бұрын азаматтарға жеті сұрақ қоюды көздейтін жаңа ережелер күшіне енетіні туралы жазған едік.

Қазақстанның Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі банктердің деректеріне қол жеткізуді күшейтпек. Жаңа ережеге сәйкес, банктер ішкі жүйелеріндегі ақпаратты орталықтандырылған цифрлық платформаға автоматты түрде жүктеуге міндеттелуі мүмкін. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Жаңа қаулы жобасына сәйкес, екінші деңгейлі банктер өз деректерін бекітілген техникалық талаптарға сай ұсынуы керек. Ақпараттың сапасы банктердің өзінде де, платформаның технологиялық операторы тарапынан да тексеріледі. Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі банктік деректерге қорғалған байланыс арналары арқылы қол жеткізеді. Бұл ретте ақпарат платформада тұрақты сақталмайды.

Жүйенің үздіксіз жұмыс істеуіне де талап қойылады. Егер банк жоспарлы техникалық жұмыстар жүргізіп, деректерге қолжетімділік шектелсе, реттеуші мен технологиялық операторды алдын ала хабардар етуі керек.

Деректердің қауіпсіздігі қалай қамтамасыз етіледі?

Платформадағы ақпаратқа жасалған барлық сұрау электрондық журналдарда тіркеледі. Пайдаланушылардың әрекеттері туралы мәліметтер кемінде 3 жыл бойы өзгертілмейтін форматта сақталуы тиіс.

Жаңа ережелер банктердің деректерін қадағалау және есептілік мақсатында ұсынудың бірыңғай тәртібін қалыптастыруға бағытталған. Платформаның технологиялық операторы Ұлттық банктің Цифрлық даму орталығы болады.

Қаулы жобасы қабылданса, реттеуші банктердің деректерін орталықтандырылған платформа арқылы жедел алып, қаржы ұйымдарын қадағалау мүмкіндігін кеңейтеді.

Айта кетейік, 2027 жылдан бастап банктер қазақстандықтардың шоттары мен депозиттері туралы деректерді Үкіметке береді деп жоспарланған.

Өзбекстандық гроссмейстер Жавохир Синдаровтың атасы, Өзбекстан шахмат федерациясы төрағасының орынбасары Комил Синдаров немересі мен қазақстандық шахматшы Бибісара Асаубаеваның қарым-қатынасына қатысты жауап берді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

"Қароргоҳ" подкастында Комил Синдаров жас шахматшылардың бала кезден таныс екенін айтқан. Олар бірге көптеген жарысқа қатысып, уақыт өте келе достық қарым-қатынастары махаббатқа ұласқан.

Атасының сөзінше, отбасы бастапқыда мұны жастық шақтағы уақытша сезім деп қабылдаған. Алайда уақыт өте келе олардың көзқарасы өзгерген. Комил Синдаров немересі мен Бибісара Асаубаеваның қарым-қатынасын қолдайтынын айтып, жастарға ақ батасын беруге дайын екенін жеткізді.

Сондай-ақ ол жастардың некесінен үлкен үміт күтетінін жеткізді. Ол екі мықты гроссмейстердің отбасында болашақта шахматқа қабілетті жаңа буын дүниеге келсе деп армандайтынын айтты.

Бұдан бөлек, оның пікірінше, Қазақстан мен Өзбекстан спортшыларының шаңырақ көтеруі екі елдің арасындағы байланысты нығайтып, шахмат қауымдастықтарын жақындастыра түспек.

Әзірге үйлену тойының нақты күні белгісіз. Комил Синдаровтың сөзінше, қазір Жавохир үшін басты міндет – шахматтан әлем чемпионы атағы үшін күресу.

Жавохир Синдаров мансабындағы ең маңызды матчқа дайындалып жатыр. FIDE мәліметінше, 20 жастағы өзбекстандық гроссмейстер қазіргі әлем чемпионы Гукеш Доммараджумен кездеседі. Матч 2026 жылғы 22 қараша мен 12 желтоқсан аралығында Женевада өтеді. Алғашқы партия 24 қарашаға жоспарланған.

Жавохир Синдаров 2026 жылғы үміткерлер турнирінде жеңіске жетіп, әлем чемпионы атағы үшін таласуға мүмкіндік алды.

Бибісара Асаубаева да әлемдегі үздік шахматшылардың қатарында. Ол блицтен үш рет – 2021, 2022 және 2025 жылдары әлем чемпионы атанған.

Айта кетейік, бұған дейін шахматшы Бибісара Асаубаева Тоқаевтан көмек сұрап, спорт министрлігінен тиісті қолдау көрмей отырғанын жеткізген еді. Осыдан соң Спорт министрлігі шахматшы Асаубаеваның мәлімдемесіне жауап беріп, шахмат басым спорт түріне жатпайтынын мәлімдеді.

Қазақстандықтарға әлеуметтік желілер мен мессенджерлер арқылы шетелде жұмыс істеуге уәде беретін күмәнді ұсыныстар көбейген. Осыған байланысты Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Көші-қон комитеті азаматтарды интернет-алаяқтардан сақ болуға шақырды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Комитет мәліметінше, шетелде тез жұмысқа орналастырып, жоғары табыс табуға уәде беретін жарнамалардың артында Қазақстанда ресми тіркелмеген шетелдік делдалдар мен күмәнді ұйымдар тұруы мүмкін.

Мұндай ұсыныстарға сеніп, тексерілмеген интернет-ресурстар арқылы жұмыс іздеу азаматтарға едәуір қаржылық шығын әкелуі ықтимал. Сонымен қатар шетелде жұмысқа орналасу кезінде құқықтық кепілдіктердің болмауы және түрлі қиындықтарға тап болу қаупі бар.

Ведомство дерегінше, алаяқтық схемаларды ұйымдастырушылардың көбі Қазақстаннан тыс жерде әрекет етеді. Бұл зардап шеккен азаматтардың құқығын қорғауды және алаяқтарды жауапқа тартуды қиындатуы мүмкін.

Осыған байланысты Көші-қон комитеті қазақстандықтардан желілердегі кездейсоқ хабарландыруларға бірден сенбеуді сұрады. Сонымен қатар жұмыс беруші мен делдал ұйымның заңды қызмет атқаратынын тексеріп, күмәнді тұлғаларға алдын ала ақша аудармауға кеңес берді.

Шетелде қауіпсіз жұмысқа орналасу үшін не істеу керек?

Жұмыс беруші мен делдал ұйым туралы ақпаратты алдын ала тексеріңіз. Еңбек шартының талаптарын мұқият оқып, жұмыс орны, жалақы және еңбек жағдайлары туралы нақты мәлімет алыңыз.

Виза, жұмыс істеуге рұқсат және басқа да қажет құжаттардың заңды рәсімделгеніне көз жеткізіңіз. Жоғары жалақы мен тез жұмысқа орналастыруға қатысты күмәнді уәделерге сақтықпен қараңыз.

Жұмысқа орналастыру үшін алдын ала ақша талап ететін белгісіз тұлғаларға қаражат аудармаңыз.

Көші-қон комитеті шетелден жұмыс іздегенде ресми әрі сенімді арналарды пайдалануға, барлық құжат пен рұқсатты алдын ала тексеруге шақырды.

Айта кетейік, бұған дейін Ішкі істер министрлігі шетелде жоғары жалақы төленетін жұмыс ұсынамыз деген интернеттегі күмәнді хабарландырулардан сақ болуға шақырғаны туралы жазған едік. 

Сәтбаев қаласы Ұлытау көшесінде орналасқан бес қабатты көппәтерлі тұрғын үйдің бірінші қабатындағы пәтерден өрт шығып, 14 адам эвакуацияланды. Құтқарушылар үй жануарын да өрттен аман алып қалды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Оқиға орнына жедел жеткен құтқарушылар барлау жұмыстарын жүргізіп, тұрғындарды үйден эвакуациялауға кірісті. 

Өрт сөндірушілер жедел әрекет еткендіктен қызыл жалын қысқа мерзімде сөндірілді. Өртті сөндіруге "Серіктес" ЖШС қызметкерлері де қатысты.

Бұған дейін Алматыда қоймалар мен әкімшілік ғимарат өртенгені туралы жазған едік. Төтенше жағдайлар қызметінің мәліметінше, оқиға орнына жеткен алғашқы өрт сөндіру бөлімшелері әрқайсысы 40 тонналық контейнерлерден екі қабат етіп құрастырылған қойма жайларының өртеніп жатқанын анықтаған.

Қазақстанның Денсаулық сақтау министрлігі Алматыдағы “Аяжан” жекеменшік клиникасына жоспардан тыс тексеру жүргізуді бастады. Оған әлеуметтік желілердегі жазбалар себеп болды. Онда клиника медициналық тексеруден өтпеген адамдарға жалған анықтамалар мен жеке медициналық кітапшалар беруі мүмкін екені айтылған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Министрлік тексеру нәтижесінде заңбұзушылықтар расталса, уәкілетті органдар өз құзыреті шегінде тиісті шаралар қабылдайтынын мәлімдеді.

Министрлік медициналық анықтамалар адам дәрігердің тексеруінен өткен соң ғана берілуі керек екенін еске салды.

“Ресми құжаттарды қолдан жасау, дайындау немесе өткізу, жалған құжат екенін біле тұра пайдалану қылмыстық жауапкершілікке әкеп соғады. Заңсыз құжат рәсімдегендер ғана емес, жалған анықтамалар мен еңбекке жарамсыздық парағын әдейі сатып алған немесе пайдаланған азаматтар да жауапқа тартылуы мүмкін”, – деп ескертті министрлік.

Министрлік азаматтардан медициналық тексеруден өтпей анықтама алмауды сұрады. Сонымен қатар медициналық ұйымның заңды жұмыс істейтінін тексеріп, заңбұзушылықтар туралы тиісті органдарға хабарлауға шақырды.

Адам факторын азайтып, құжаттарды қолдан жасауға жол бермеу үшін елде цифрлық құралдар енгізіліп жатыр. 2026 жылдың басынан бері Қазақстанда 13,7 миллионнан астам электрондық медициналық құжат берілген. Оның ішінде:

• 8 095 396 – медициналық анықтама мен еңбекке жарамсыздық парағы;
• 5 698 396 – диспансерлік есепте тұруға қатысты анықтама (психиатрия, наркология және фтизиатрия бағыттары бойынша).

Бұдан бөлек, еңбекке жарамсыздық парағын рәсімдеу тәртібі де өзгерді. Енді медицина қызметкері құжатқа ақпараттық жүйе арқылы өзінің электрондық цифрлық қолтаңбасын (ЭЦҚ) қойып, оның заңды түрде рәсімделгенін растайды.

Азаматтың келісімімен еңбекке жарамсыздық парағының ашылғаны және ұзартылғаны туралы мәлімет жұмыс берушіге hr.enbek.kz порталы арқылы автоматты түрде жіберіледі. Ал қызметкер бұл ақпаратты Enbek HR қосымшасынан көре алады.

Айта кетейік, бұған дейін Денсаулық сақтау министрі жүкті әйелдерді, жаңа туған нәрестелер мен бес жасқа дейінгі балаларды медициналық бақылауға алуды күшейтуді тапсырған еді. Әсіресе жүктілігі жоғары қауіп тобына жататын әйелдерге басымдық беріледі. Олардың әрқайсысына алдын ала жеке бақылау жоспары жасалып, қай медициналық мекемеде босанатыны анықталуға және жауапты мамандар бекітілуге тиіс.

"Доктор" телеарнасының сарапшысы, диетолог әрі эндокринолог Наталья Лазуренко жүрек пен қан тамырларының саулығына ең пайдалы деп санайтын жаңғақ түрін атады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Lenta.ru порталына сілтеме жасап хабарлайды.

Наталья Лазуренконың айтуынша, жүрек пен қан тамырларына ең пайдалы жаңғақ түрі — грек жаңғағы.

Диетологтың сөзінше, грек жаңғағы полифенолдар мен талшықтарға да бай. Олар қандағы "жаман" холестерин мен триглицеридтер деңгейін төмендетуге ықпал етеді.

Маманның түсіндіруінше, грек жаңғағын тұтыну қан тамырларының саулығын сақтауға және атеросклероздың дамуына әсер ететін қабыну үдерістерін азайтуға көмектесуі мүмкін.

Лазуренко зерттеулердің грек жаңғағын тұрақты тұтынатын адамдарда жүректің ишемиялық ауруы сирек кездесетінін көрсеткенін атап өтті.

Зерттеу бойынша, аптасына 5 күн 25 граммнан жаңғақ жейтін адамдардың жүрек ауруына шалдығу қаупі төмен болған.

Бұған дейін кардиолог кеуде тұсының ауырсынуына не себеп болатынын айтқан еді. Маманның айтуынша, психоэмоциялық сипаттағы ауырсыну кезінде электрокардиографияда өзгеріс байқалмайды. Мұндай ауырсыну адамның уайымы күшейген кезде артып, назарын басқа нәрсеге аударғанда, демалғанда немесе күйзеліс тудырған фактор жойылғанда басылады.

Франция президенті Эмманюэль Макрон 18 қазан күні Париж уақытымен сағат 20:00-де халыққа үндеу жасайды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ел президенті жаппай тәртіпсіздік пен наразылық басталған күннің ертесінде республика халқына үндеу жасамақ.

17 қазанда Францияның түкпір-түкпірінде жаппай наразылық акциялары өтті. Оған "сары кеудешелілер" қозғалысының өкілдері, мектеп оқушылары, студенттер, фермерлер мен кәсіподақ мүшелері қатысты.

Франция Ішкі істер министрлігінің мәліметінше, наразылыққа шамамен 550 мың адам қатысқан. Оның 110 мыңға жуығы Парижде жиналған. Ал CGT кәсіподағын қоса алғанда, акция ұйымдастырушылары қатысушылар саны 800 мыңға жеткен.

Елдің Сауда және дистрибуция федерациясының мәліметінше, елдегі тәртіпсіздіктер бизнеске жүздеген миллион еуро көлемінде шығын әкелген.

France Info дерегіне сенсек, 1,5 мың сауда нысаны зардап шеккен.

Наразылық акцияларының салдары премьер-министр Себастьян Лекорню шақыратын ведомствоаралық дағдарыс штабының отырысында талқыланады.

Жиында наразылық акцияларының экономикаға, сауда және сақтандыру салаларына келтірген зардабы, сондай-ақ құқықтық шаралар мәселесі ортаға салынады. 

Себастьян Лекорню Париж, Лион және Марсель қалаларының әкімдерімен кездесуді жоспарлап отыр.

Оқиғаның мән-жайы

Еске салайық, 17 қазан күні Францияда өмір сүру қымбаттап, жанармай бағасының өсуіне қарсы шыққан халықтың наразылығы жаппай тәртіпсіздікке ұласты. Париж, Марсель және бірқатар басқа қалаларда шеруге шыққандарды тарату үшін құқық қорғау органдары су атқыш машиналар мен көзден жасаурататын газ қолданды. Ал кейбір қалаларда тәртіпсіздіктер кезінде өрт қою және тонау оқиғалары тіркелді.

Сенбі күні кешке Франция премьер-министрі Себастьен Лекорню ел бойынша 1 200 адамның ұсталғанын мәлімдеді. Оның айтуынша, 150 полиция қызметкері жарақат алған.

Ал Эмманюэль Макрон елде зорлық-зомбылыққа орын жоқ екенін мәлімдеп, құқық қорғау органдарының қызметкерлеріне қолдау білдірді. Ол қоғамдық тәртіпті бұзып, префектуралар мен кәсіпкерлік нысандарға шабуыл жасаған, тіпті қалалық кеңестерді тонаған адамдар жауапқа тартылып, жазаланатынын айтты. 

Астанада әкімшілік құқық бұзушылықтар жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сот көпшілік жерге жалаңаш шыққан ер адамның ісін қарады. Сот оны ұсақ бұзақылық жасағаны үшін кінәлі деп таныды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Соттың мәліметінше, Қ. есімді азамат қоғамдық орында бөгде адамдардың көзінше жалаңаш жүрген. Осылайша, ол қоғамдық тәртіп пен әдеп нормаларын өрескел бұзып, айналасындағыларға құрметсіздік танытқан. Сондай-ақ азаматтардың ар-намысы мен тыныштығына нұқсан келтіретін жағдай туғызған.

Сот отырысында ер адам кінәсін мойындап, жасаған әрекетіне өкінетінін білдірді. Сонымен қатар құқық бұзушылық бейнежазбаға түсірілген. 

Сот шешімімен ер адам 15 тәулікке әкімшілік қамаққа алынды. Сот өкілдерінің айтуынша, жаза тағайындау кезінде істің мән-жайы, құқық бұзушылықтың сипаты мен ауырлығы, кінәлінің жеке басы, сондай-ақ оның құқық бұзушылыққа дейінгі және одан кейінгі мінез-құлқы ескерілген. Қаулы әзірге заңды күшіне енген жоқ.

Бұған дейін Астана тұрғыны үйіне келген соң балаларының жанында ұйықтап жатқан жалаңаш ер адамды көргені туралы жазған едік. Ер адам үш кішкентай бала ұйықтап жатқан пәтерге кіріп кеткен. 

"Қазгидромет" 2026 жылғы қараша мен 2027 жылғы наурыз аралығындағы маусымға Қазақстан бойынша маусымдық ауа райы болжамын жариялады.  Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Синоптиктердің болжамынша, 2026 жылғы қараша айы әдеттегіден жылы болады. Ауа температурасы климаттық нормадан 2°C жоғары болады деген болжам бар. Сондай-ақ қараша айы жауын-шашынды болмақ.

Жаңбыр көбіне республиканың солтүстік-батысында, солтүстігінде, солтүстік-шығысында, шығысында, сондай-ақ оңтүстік-шығыстың шығыс бөлігінде және таулы аймақтарында жауады.

Елдің басым бөлігінде жаңбыр, қар және жылбысқы қар түрінде жаңбыр жауады. Ал солтүстік және шығыс өңірлерде, айдың басын қоспағанда, негізінен қар жауады. Айдың алғашқы күндерінде бұл аймақтарда жаңбыр мен қар аралас түсуі мүмкін.

Сонымен қатар елдің көптеген өңірінде тұман, көктайғақ және екпінді жел соғады. Әсіресе республиканың солтүстік бөлігінде боран соғуы ықтимал.

Қыс жылы болады, қар көп түседі

"Қазгидромет" болжамы бойынша, 2026-2027 жылғы қыс әдеттегіден жылы, жауын-шашын мөлшері орташа деңгейде болады. Алайда елдің солтүстік-батысында, солтүстігінде, солтүстік-шығысында және Орталық Қазақстанда қар қалыпты мөлшерден көп түсуі мүмкін.

Қыс бойы боран соғып, жел күшеюі, тұман мен көктайғақ болуы ықтимал. Температураның бірде жылынып, бірде күрт суытуы қардың бетінде мұз қабатының пайда болуына әкелуі мүмкін.

Желтоқсанда Қазақстанның барлық өңірінде ауа температурасы климаттық нормадан 2°C жоғары болуы ықтимал. Қар солтүстік және шығыс аймақтарда көбірек түседі. Ал Қызылорда облысының оңтүстігінде жауын-шашын аз болуы мүмкін.

Қаңтарда елдің басым бөлігінде ауа температурасы нормадан 1-2°C жоғары болады. Ал Батыс Қазақстан, Атырау, Ақтөбе, Қостанай және Солтүстік Қазақстан облыстарының басым бөлігінде температура климаттық нормаға жақын болады.

Ақпан айында Қазақстанның басым бөлігінде ауа температурасы климаттық нормадан 1–3°C жоғары болады деген болжам бар.

Ал Солтүстік Қазақстан, Шығыс Қазақстан, Павлодар облыстарының басым бөлігінде, Абай облысының солтүстік-шығысында, сондай-ақ Қостанай мен Ақмола облыстарының солтүстігінде ауа температурасы климаттық норма шамасында болады.

Бұған дейін қараша айында да ауа райы жылы болатыны туралы жазған едік. Алматыда күн 23 градусқа дейін жылынса, Астанада қар жауып, боран соғуы мүмкін

Қазақстанда отбасының әлеуметтік жағдайын бағалап, мемлекеттік жәрдемақы мен төлемдер алуға мүмкіндігі бар-жоғын анықтау үшін онлайн-калькулятор пайда болды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қазақстандық отбасы енді қай санатқа жататынын анықтау үшін eGov Mobile қосымшасы арқылы есептей алады. 

Әл-ауқат калькуляторы не үшін қажет?

Қазақстанда мемлекеттік жәрдемақы тағайындау жүйесі өзгеріп жатыр. Жаңа тәртіп бойынша азаматтар отбасының әлеуметтік жағдайына қарай бес санаттың біріне — A, B, C, D немесе E тобына бөлінеді.

Отбасының қай санатқа жататыны мемлекеттік көмек алуға құқығына және төленетін жәрдемақы мөлшеріне әсер етеді.

Әл-ауқатты тексеру үшін жүйеге кірсеңіз ең алдымен аталған калькулятордың отбасының немесе тұлғаның әлеуметтік әл-ауқат санатымен танысу үшін қажет екені көрсетілген.

Мұнда мәліметтер жүйелі түрде үш блокқа енгізіледі: отбасының әлеуметтік-демографиялық сипаттамасы, отбасы активтері, нәтижелер.

Есептеу қалай жүргізіледі?

Есептеу тұлғанің өзі көрсеткен мәліметтер негізінде жүргізіледі және анықтамалық сипатқа ие. Ол әлеуметтік төлемдерді тағайындау немесе тоқтату туралы шешім емес.

Жүйеге eGov арқылы кіруге болады және ол үшін пайдаланушының профилі керек. Отбасы туралы енгізілген мәліметтер мен сауалнама жауаптары тұлғаның өзінің браузеріңізде қалады және серверге жіберілмейді.

 Азаматтан әлеуметтік-демографиялық сипаттамасынан бөлек:

• Оның сыйақы, өтемақысын қосқандағы айлығы;
• Отбасында қанша адам екені;
• Мүгедектігі бар-жоғы;
• Отбасы мүшелерінің табысын қосқандағы орташа жалақы мөлшері;
• Отбасының активтері;
• Несие туралы ақпаратты;
• Қандай көлігі барын;
• Ауыл шаруашылығы, кәсібі мен жылжымайтын мүлік, жер телімі және коммерциялық жылжымайтын мүлік туралы ақпаратты сұрайды. 

Еске сала кетейік, Қазақстанда 2027 жылдан бастап әлеуметтік көмекті тағайындау тәртібін өзгерту жоспарланып отыр. Енді жәрдемақының бір бөлігін беру кезінде отбасының табысы, баспанасы, көлігі және басқа да мүлкі ескеріледі.

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаев отбасының әл-ауқатын бағалайтын калькулятордың таныстыруына қатысты. Ол жүйенің қалай жұмыс істейтінін өз отбасының мысалында көрсетіп, нәтижесінде калькулятор оны В санатына жатқызды.