Мемекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев қазақстандықтарды қазақ тілін өзге тілдерге қарсы қоймауға шақырды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Президент ел бірлігін бекемдейтін ең маңызды фактор – мемлекеттік тіл екенін тағы бір мәрте еске салды.

Мемлекет басшысы кез келген тілге қарсы шығу – Жаратқанның адамға берген нығметіне қарсы шығумен бірдей екенін атап өтті.

Ол отандастарды бір-біріне құрмет көрсетіп, өзара сыйластықпен қарап, ынтымақты нығайтуға шақырды.

Бұған дейін Қазақ тілін дамыту қорында 824 миллион теңге жиналғаны туралы жазған едік. Халықаралық "Қазақ тілі" қоғамының төрағасы Рауан Кенжеханұлы Президентке "Қазақ тілі" қоғамы үш бағытта жұмыс істеп жатқанын айтты. Олар – қазақ тілін оқыту тәсілдерін жетілдіру, қазақша контентті көбейту және жаңа технологиялар арқылы тілдің қолданыс аясын кеңейту.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев қазақ тілін дамытуда шектен тыс жасанды сөзжасамға жол бермеу керегін айтты. Президент кейбір шет тілінен енген сөздердің қазақша баламасы сәтті аударылмағанын айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Сонымен қатар тілге жаңа атаулар енгізгенде олардың өміршеңдігі мен қолданысқа қолайлылығын ескеру керегін жеткізді.

Президент мұндай өзгерістерді оң бағалағанымен, кейбір жасанды аудармалардың керек екеніне күмән келтірді.

Сонымен қатар Тоқаев соңғы уақытта діни тақырыпта араб сөздерін жиі қолдану үрдісіне назар аударды. 

Сонымен қатар мемлекет басшысы жұмыс тобының қызметін үйлестіруді Президент әкімшілігіне жүктеді.

Айта кетейік, Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Халықаралық “Қазақ тілі” қоғамының Х құрылтайында сөз сөйлген еді. Жиында қазақ тілінің мемлекеттік мәртебесі мен қолданыс аясын кеңейту мәселесіне тоқталды.

Мексиканың Монтеррей қаласында әлемге танымал қазақстандық әнші Димаш Құдайбергенге арналған мурал пайда болды. Жергілікті жанкүйерлер өнер иесіне осылайша ерекше сый жасады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Dimash News-қа сілтеме жасап хабарлайды.

Димаштың алып бейнесі Монтеррей қаласының орталығындағы ғимараттардың бірінің қабырғасына салынған. Бұл бастаманы Dimash&DearsRegiasMty жанкүйерлер клубы Мексикадағы Dears por Dimash қауымдастығының қолдауымен жүзеге асырған. Ал суретті Antonio Art Mural есімімен танымал суретші Антонио салған.

Жанкүйерлердің айтуынша, бұл туынды – сүйікті әншісіне деген ықыластың ғана емес, Мексика мен Қазақстан арасындағы мәдени байланыстың да белгісі.

“Бұл жай ғана сурет емес. Бұл – мексикалық жанкүйерлердің Димашқа деген шынайы сүйіспеншілігі мен құрметінің көрінісі. Біз осы туынды арқылы Димаш пен оның туған жері Қазақстанға деген ерекше ықыласымызды білдіргіміз келді”, – дейді жанкүйерлер қауымдастығының өкілдері.

Айта кетейік, Димаш Құдайберген әлемдік турнесі аясында Мексикаға барды. Мерида қаласының әуежайында оны жүздеген жанкүйері күтіп алып, ұлттық әуендерімен қарсы алды.

Өнер иесі ерекше қошемет көрсеткен көпшілікке алғысын білдірді.

“Сәлем, Мексика! Сәлем, Мерида! Осындай ыстық ықыласпен қарсы алғандарыңызға рақмет! Концерттерге ерекше шабытпен дайындалып жатырмыз. Жақында кездесеміз. Біз сіздерді қатты жақсы көреміз!” – деп жазды әнші.

Димаштың Мексикадағы концерттері 11 қарашада Меридада, 14 қарашада Монтеррейде, 17 қарашада Гвадалахарада, ал 19 және 20 қарашада Мехикода өтеді.

Публикация от Dimash Qudaibergen (@kudaibergenov.dimash)

Еске салайық, бұған дейін Димаш Құдайберген Испания астанасы Мадридте өткен жеке концертінен кейін жанкүйерлерімен кездескен сәтін көрсеткені хабарланған еді. Ал әлемнің түкпір-түкпірінен жиналған тыңдармандар өнерпазға деген ыстық ықыласын білдіріп, әсерлі пікірлерін жаудырды.

Қазақстан Best Countries 2026 халықаралық рейтингінде "Мүмкіндіктер" санаты бойынша 44-орынға тұрақтады. Бұл бағытта елдің әлеуметтік қорғау, білім беру және денсаулық сақтау салаларындағы көрсеткіштері жоғары бағаланады. Ал жалпы рейтингте Қазақстан 53-орынға жайғасты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Рейтингті америкалық U.S. News & World Report басылымы Пенсильвания университетінің Уортон бизнес мектебімен бірлесіп әзірледі. Зерттеуге 100 мемлекет енгізіліп, олар сегіз бағыт пен 100 көрсеткіш бойынша бағаланған.

Биыл зерттеушілер рейтингті қалыптастыру тәсілін айтарлықтай өзгерткен. Бұған дейін елдердің халықаралық деңгейдегі беделі мен қоғамның көзқарасына негізделген сауалнамалар жүргізілсе, биыл негізгі өлшем ретінде халықаралық ұйымдардың статистикалық деректері алынған.

Қазақстанның әлеуметтік қорғау және білім беру саласындағы көрсеткіштері

Қазақстан "Мүмкіндіктер" санатында ең жоғары нәтиже көрсетті. Бұл санатта кәсіпкерлікке қолайлы жағдай, жұмыспен қамту, білім беру, әлеуметтік қорғау, салық салу және қаржы ресурстарына қолжетімділік ескеріледі. Қазақстан 53,9 балл жинап, 44-орынға орналасты.

Атап айтқанда, әлеуметтік қорғау саласы 100 балдың 94,1 балымен бағаланған. Жеке табыс салығы бойынша көрсеткіш – 80,2 балл, ал халықтың білім деңгейі – 71,8 балл.

Мұнда бір жайтты ескеру керек: 94,1 балл Қазақстан халқының 94,1%-ы әлеуметтік көмек алады деген сөз емес. Бұл – рейтинг авторларының өз әдістемесі бойынша берген бағасы. Сондай-ақ рейтингте қазақстандықтардың орташа оқу ұзақтығы 12,5 жыл деп көрсетілген.

Денсаулық сақтау мен инфрақұрылым бойынша Қазақстан нешінші орында?

Денсаулық сақтау саласында Қазақстан 64,2 балл жинап, 50-орынға тұрақтаған. Бұл санатта медициналық көмектің қолжетімділігі, халықтың өмір сүру ұзақтығы, дәрігерлер саны, вакцинация және ауруханалардың жағдайы ескерілген.

Рейтинг дерегіне сәйкес, Қазақстанда әр мың адамға шаққанда 3,8 дәрігерден келеді. Ал күтілетін өмір сүру ұзақтығы – 74,4 жыл.

Инфрақұрылым бойынша Қазақстан 64 балмен 54-орынға жайғасқан. Бұл бағытта электр энергиясының қолжетімділігі, жолдардың сапасы, интернет жылдамдығы, сумен жабдықтау және санитарлық жағдай бағаланған.

Мәліметке сәйкес, Қазақстан халқының 97,9%-ы базалық санитарлық жағдаймен қамтылған. Ал кең жолақты интернеттің орташа жылдамдығы – секундына 88,1 мегабит.

Қазақстан жалпы рейтингте Өзбекстаннан озып кетті

Best Countries 2026 жалпы рейтингінде Қазақстан 53,8 балл жинап, 53-орынға ие болды. Ал Өзбекстан 46,8 балмен 76-орынға тұрақтаған. Осылайша, Қазақстан көрші елден 23 саты жоғары тұр.

Жалпы рейтингте елдердің экономикасы, денсаулық сақтау жүйесі, мемлекеттік басқару сапасы, инфрақұрылымы және халықтың тұрмыс деңгейі сияқты көптеген көрсеткіш ескерілген.

Биыл рейтингті бағалау тәсілі қалай өзгерді?

Best Countries рейтингі 2016 жылдан бері жарияланып келеді. Алайда биыл ұйымдастырушылар мемлекеттерді бағалау әдістемесін өзгерткен.

Зерттеу кезінде Дүниежүзілік банк, БҰҰ құрылымдары және Халықаралық еңбек ұйымын қоса алғанда, 30-дан астам халықаралық ұйымның деректері пайдаланылған.

Барлық көрсеткіш сегіз бағытқа бөлінген. Әр бағыттың рейтингке қосатын үлесі халықаралық сарапшылардың қатысуымен анықталған.

Әдістеме өзгергендіктен, биылғы нәтижелерді өткен жылдардағы көрсеткіштермен тікелей салыстыру дұрыс емес.

Еске салайық, Қазақстан әлемдегі ең ірі экономикалар рейтингінде 47-орынға жайғасқан еді. Халықаралық валюта қорының бағалауынша, елдің ішкі жалпы өнімі жыл қорытындысында 398 миллиард долларға жуықтайды. Бір жылда Қазақстан Португалия мен Финляндиядан озып шықты.

Бір жыл бұрын Халықаралық валюта қоры Қазақстанның жалпы ішкі өнімін шамамен 320 миллиард доллар деп бағалаған. Ол кезде ел әлемдегі ең ірі 50 экономиканың соңғы орындарының бірінде тұрған.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Халықаралық “Қазақ тілі” қоғамының Х құрылтайында сөз сөйледі. Жиында қазақ тілінің мемлекеттік мәртебесі мен қолданыс аясын кеңейту мәселесіне тоқталды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Президент қазақ тіліне құрметпен қарауды әр азаматтың борышы деп санайтынын жеткізді.

Оған қоса мемлекет басшысы елдің экономикасы мен технологиясы дамыса мемлекеттік тілдің де абыройы артатынын айтты. 

Мемлекет басшысы білім беру саласында қазақ тілінің қолданыс аясы кеңейіп келе жатқанын да айтты. 

Қазақ тіліндегі кітаптар мен фильмдер көбейген

Президент қазақ тілінің креативті индустрия саласында да кеңінен қолданыла бастағанын айтты. Оның сөзінше, қазақ тіліндегі кітап, ән және фильмдердің нарықтағы үлесі артып келеді.

“Мысалы, былтыр баспадан шыққан 6 мыңнан астам кітаптың 70%-ы қазақ тілінде басылды. Ал биыл Қазақстанда түсірілген 71 фильмнің 63-і ана тілімізде жарыққа шықты. Айтылған деректердің бәрі жұртымыздың арасында қазақ тіліне үлкен сұраныс тудырды. Бұл – өте қуанышты жайт, жақсы үрдіс. Осындай жұмысты күшейте беруіміз керек”, – деді президент.

Тоқаевтың пікірінше, мемлекеттік тілдің қолданыс аясын кеңейту үшін оны білім беру, мәдениет, технология және шығармашылық салаларында дамыту маңызды.

Айта кетейік, бұған дейін Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Халықаралық “Қазақ тілі” қоғамының төрағасы Рауан Кенжеханұлын қабылдаған еді. Қоғам басшысы қазақ тілін дамытуға арналған қорда 824 миллион теңге жиналғанын жеткізді.

Қазақстанның халық әртісі Мақпал Жүнісова марқұм жары, белгілі мемлекет және қоғам қайраткері Заманбек Нұрқаділовке қатты ұқсайтын азаматты кездестіргенін айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Әнші онымен бірге түскен суретін әлеуметтік желіде жариялады. Өнер иесі суреттегі азаматтың есімі Аман екенін айтып, оны көрген сәтте марқұм жарының елу жасындағы бейнесі көз алдына келгенін жеткізді.

“Зәкеңе ұқсайтын Аман бауырыммен кездесіп қалдым. Зәкеңнің 50 жасы көзіме елестеп кетті”, – деп жазды әнші.

Мақпал Жүнісованың жазбасына желі қолданушылары да пікір білдіріп, суреттегі азаматтың Заманбек Нұрқаділовке ұқсайтынын атап өтті. Кейбірі тіпті екеуінің туыстық байланысы бар-жоғын сұраған.

“Зәкеңнен аумайды! Қаны бар емес пе екен?”, “Дәл өзі сияқты, қатты ұқсайды екен”, “Заманбек ағамыздың жас кезін көргендей болдық”, – деп жазды желі қолданушылары.

Ал енді бірі әншіге жылы лебізін арнап, қызының қызығын көріп, аман-есен жүруіне тілектестік білдірді.

Айта кетейік, Заманбек Нұрқаділов 2005 жылы қарашада өмірден өтті. Ол Алматы қаласының әкімі және Қазақстанның төтенше жағдайлар жөніндегі мемлекеттік органдарының басшысы қызметтерін атқарған.

Публикация от Мақпал Жүнісова (@zhunusova.makpal)

Еске салайық, бұған дейін Мақпал Жүнісова 55 миллион теңге жұмсаған жөндеу жұмысына наразы болып, "Жесір әйел деп басынғаны ма?" деп ашынғаны хабарланған еді.  Әнші жариялаған видеодан үйдің кей бөліктеріндегі сылақ пен қаптаманың бүлініп, құрылыс жұмыстарының іздері сыр бере бастағанын көруге болады. Өнер иесі құрылыс бригадасының жетекшісін танитынын, алайда мәселені сот арқылы шешуге уақыт жұмсағысы келмейтінін айтты. Сондықтан болған жағдайды көпшілікке көрсетуді жөн көрген.

KEGOC басқарма төрағасы Нәби Айтжанов компанияның өндірістік қызметкерлері орта есеппен 615 мың теңге жалақы алатынын айтты. Ол бұл деректі Үкімет отырысынан кейін өткен баспасөз мәслихатында келтірді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Жалақы мәселесі Ақтаудағы электр желісіндегі апат талқыланғаннан кейін көтерілді. Журналистер электр монтерлерінің еңбекақысы қанша екенін және соңғы рет қашан көтерілгенін сұрады.

"Техникалық қызметкерлердің жалақысы жыл сайын көтеріледі. Еңбекақы Ұлттық экономика министрлігінің даму жоспарларына сәйкес өседі. Жыл сайынғы өсім шамамен 10 пайызды құрайды", – деді Нәби Айтжанов.

Айтжанов бұл соманың KEGOC-тағы өндірістік қызметкерлердің орташа жалақысы екенін айтты. Электр монтерлерінің жалақысы бөлек көрсетілмеді.

Сол баспасөз мәслихатында Энергетика министрі Ерлан Ақкенженов ұлттық және өңірлік электр желілеріне кім жауап беретінін түсіндірді. Оның айтуынша, кернеуі 220–500 киловольт болатын желілер Энергетика министрлігінің құзырында, ал өңірлік электрмен жабдықтау мәселелеріне жергілікті атқарушы органдар жауап береді. Ал KEGOC – ұлттық электр желісінің операторы екені айтылды.

Еске салсақ, Ұлттық статистика бюросының 2026 жылғы зерттеуіне сәйкес, Қазақстанда инженер-энергетиктердің орташа айлық жалақысы 615 мың теңге болған. Ал өнеркәсіп, құрылыс, көлік және сабақтас салалардағы жұмысшылардың орташа айлық жалақысы 2025 жылмен салыстырғанда 13,1 пайызға өскен.

Батыс Қазақстан облысында АИТВ диагнозы қойылған 10 адамға іздеу салынды. Олардың қайда екені әзірге белгісіз, сондықтан іздестіру жұмыстарына полиция қызметкерлері де тартылған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Ведомство мәліметінше, биыл тоғыз айда облыста АИТВ инфекциясын жұқтырудың 44 жаңа жағдайы тіркелген. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда аз. 2025 жылы осы уақытта 55 жағдай анықталған.

Қазір өңірде 755 адам диспансерлік есепте тұр. Биыл АИТВ жұқтырған үш адам қайтыс болған. Былтыр бұл көрсеткіш төрт адам болған.

Сонымен қатар дәрігерлердің бақылауында АИТВ жұқтырған 11 жүкті әйел бар. Олардың алтауы босанған. Өткен жылы 13 жүкті әйел есепте тұрып, оның тоғызы сәби дүниеге әкелген.

Бұдан бөлек, биыл өңірде бес жастағы баладан да АИТВ анықталған. Эпидемиологиялық тексеру нәтижесінде инфекцияның балаға анасынан берілгені белгілі болған.

Денсаулық сақтау басқармасы мәліметінше, облыста медициналық көмек көрсету, қан құю немесе стоматологиялық емшаралар кезінде АИТВ жұқтыру жағдайлары тіркелмеген.

Айта кетейік, бұған дейін Павлодар облысында 10 және 11 жастағы екі өгей қызына жыныстық зорлық-зомбылық жасап, АИТВ жұқтырған ер адамға сот үкімі шыққан еді. Ол өмір бойына бас бостандығынан айырылды. 

Әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыруға қате немесе артық аударылған ақшаны қайтару тәртібін түсіндірді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Артық төленген қаражатты қайтаруға болады. Алайда ол үшін алдыңғы кезеңдер бойынша берешек болмауы керек.

Алдымен азамат электрондық цифрлық қолтаңба арқылы eGov порталына кіріп, МӘМС жарналарының тарихын тексеруі қажет. Барлық төлем сомасы мен аударылған кезең дұрыс көрсетілгеніне және өткен айлардан қарыз жоқ екеніне көз жеткізген соң, ақшаны қайтаруға өтініш бере алады.

Өтініш толтырған кезде қайтару себебін, банк деректемелерін, төлем сомасы мен кезеңін мұқият тексеру маңызды. Қайтару себебін таңдауда күмән туындаса, Әлеуметтік медициналық сақтандыру қорының сайтындағы әдістемелік нұсқаулықпен танысуға болады.

Қор өкілдері өтініш тек бекітілген үлгі бойынша және түпнұсқа түрінде қабылданатынын ескертті. Егер ақша басқа адамның атынан аударылса, құжаттар топтамасына сол адамның жазбаша келісімінің түпнұсқасын қоса беру қажет.

Ал бұған дейін берілген өтініш бойынша бас тарту жауабы келсе, азамат кемшіліктерді түзеткеннен кейін ғана қайта өтініш бере алады. Бұл жағдайда құжаттардың толық топтамасын және өтініштің түпнұсқасын қайта дайындау қажет.

Бұған дейін 2027 жылдың 1 қаңтарынан бастап міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесінде тіркелмеген қазақстандықтар да емханаларда бірқатар бастапқы медициналық тексеруден тегін өте алатыны туралы жазған едік. Егер тексеру кезінде әлеуметтік мәні бар ауру анықталса, оны диагностикалау мен емдеу шығынын мемлекет өтейді.

Төтенше жағдайлар министрлігі аулаларда өрт сөндіру көлігіне арнайы орын белгілеп, кіреберіс жолдарды ашық ұстауды ұсынды. Министр Мұрат Мұхановтың айтуынша, тиісті ұсыныстар "Азаматтық қорғау туралы" заңға өзгеріс енгізу үшін берілген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Үкімет отырысынан кейін өткен баспасөз мәслихатында журналист Астананың тар көшелері мен аулаларында өрт сөндіру көлігі оқиға орнына жете алмай қалатын жағдайларды көтерді. Министр мұндай кедергі әсіресе түнде жиі кездесетінін айтты. Оның сөзінше, өрт сөндіру бөлімдерінде жолды бөгеген көлікті жылжытуға арналған эвакуаторлар мен арнайы арбалар бар.

"Жыл сайын жылыту маусымы басталғанда үйлерді аралап, тұрғындарға өрт қауіпсіздігі ережелерін түсіндіреміз. Сол кезде көлік иелерімен де сөйлесеміз. Түнде жедел жәрдем көлігіне де жол ашық болуы керек", – деді Мұрат Мұханов.

Журналист жолды бөгеген жүргізушілерге айыппұл салына ма деп сұрады. Мұханов мұндай жағдайда жауапкершілік қарастырылғанын және министрлік полициямен бірлесіп әрекет ететінін айтты. Ол айыппұлдың нақты мөлшерін атамады.

Еске салайық, 12 сәуірге қараған түні Астанада Түркістан көшесіндегі 21 қабатты тұрғын үйдің 15-қабатындағы пәтерде өрт шыққан. Оқиға орнында үш баланың мәйіті табылды. Өрт сөндірушілер бір әйелді құтқарып, ол күйікпен ауруханаға жеткізілді. Жоғарғы қабаттардан 20 адам эвакуацияланып, тағы 40-қа жуық адам өз бетінше ғимараттан шыққан. Қылмыстық іс қозғалды.

Биыл Азия ойындарында мәреге бірінші болып жетіп, кейін жарыс нәтижесі жойылған қазақстандық жеңіл атлет Ясмина Тоқсанбаеваға бір бөлмелі пәтер берілді. Спортшыға баспананы Қазақстан жеңіл атлетика федерациясы мен демеушілер сыйлаған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Пәтер кілті Азия ойындары мен Азия пара ойындарына қатысқан спортшыларды марапаттау рәсімінде табысталды. Ал өзге спортшылар мен жаттықтырушыларға ақшалай сертификаттар берілді.

Федерация өкілдері жарыстан шеттетілгеніне қарамастан, Ясмина Тоқсанбаеваны Азия ойындарының нағыз чемпионы деп санайтынын жеткізді. Ұйымдастырушылардың айтуынша, пәтер спортшының алдағы Олимпиада ойындарына дайындығына қолдау болмақ.

Азиада-2026 жарысынан неге шеттетілді?

27 қыркүйекте Жапонияда өткен Азия ойындарында Ясмина Тоқсанбаева спорттық жүрістен мәреге бірінші болып жетті. Ол 42 шақырымнан астам қашықтықты 3 сағат 22 минут 20 секундта жүріп өтті. Нәтижесінде ең жақын қарсыласынан төрт минутқа жуық озып кетті.

Алайда қазақстандық спортшыға алтын медаль бұйырмады. Жарыстан кейін төрешілер оның аяқкиімін тексеріп, кроссовка үлгісі World Athletics ұйымы бекіткен рұқсат етілген аяқкиімдер тізіміне кірмейтінін анықтаған. Соның нәтижесінде спортшының көрсеткіші жойылды.

Қазақстан тарапы төрешілердің бұл шешімімен келіспеді. Федерация өкілдері Ясмина Тоқсанбаеваның аяқкиімі жарыс басталмай тұрып тексеріліп, қолдануға рұқсат берілгенін мәлімдеді. Оған қоса федерация спортшыға бірінші орын үшін берілетін ақшалай сыйақыны төлеуге уәде етті. Қазақстан тарапы шешімді Спорттық арбитраж сотында (CAS) қайта қаратуға ниетті.

Айта кетейік, 9 қараша күні Ясмина Тоқсанбаева президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың жарлығымен “Ерен еңбегі үшін” мемлекеттік медалімен марапатталды.

Қазақстанда климаттың өзгеруіне байланысты жылыту маусымының мерзімі қайта қаралуы мүмкін. Бұл туралы энергетика министрі Ерлан Ақкенженов үкіметтегі брифингте мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Министрдің айтуынша, қазір жылу беру орталықтары сырттағы ауа температурасына қарай жұмыс істейді. Алайда кейде үйлерге қажетті мөлшерден артық жылу беріліп жатады.

"Кейде біз, былайша айтқанда, ауаны жылытып жатамыз. Пәтерлер ыстық болғандықтан, тұрғындар терезелерін ашады. Сөйтіп, үйді емес, сырттағы ауаны жылытып отырамыз. Жылу электр орталықтарының жұмысы ауа райына, ең алдымен температураға тікелей байланысты. Сырттағы температураға қарай жылу беріледі. Егер күн жылынса, біз мұны міндетті түрде ескереміз", – деді Ерлан Ақкенженов.

Министр бұған Астанадағы қазіргі ауа райын мысалға келтірді. Оның сөзінше, қарашаның ортасы жақындаса да, елордада әдеттегідей қалың қар әлі түспеген.

"Қазір қарашаның ортасына таяп қалдық. Астанада алғашқы қар ұшқындарын көрдік, бірақ әдетте осы уақытта жататын қар жамылғысы әлі жоқ. Ауа температурасы минус 5 градусқа дейін төмендеді. Ал біз бұл уақытта минус 10-15 градус болады деп күткен едік. Қазір климат пен жауын-шашын мөлшерінің қалай өзгеріп жатқанын көріп отырмыз", – деді министр.

Ерлан Ақкенженовтің айтуынша, ауа райының өзгеруі ауыл шаруашылығына да әсер еткен. Биыл күзде жауын-шашын аз болғандықтан, жиналған астықты кептіруге бұрынғыдай көп дизель отыны қажет болмаған.

Осыған байланысты биыл астық кептіруге өткен жылмен салыстырғанда әлдеқайда аз дизель отыны бөлінген. Министр климаттағы өзгерістер алдағы уақытта жылыту маусымының мерзімін белгілеу кезінде де ескерілуі мүмкін екенін жеткізді.

Еске салсақ, бұған дейін Ақтаудағы №20 және №23 мектептерде жылу мәселесі туындаған еді. Ата-аналардың айтуынша, жылыту маусымы басталса да, сыныптар суық болып, оқушылар сабақта сырт киімдерін шешпей отыруға мәжбүр болған. Қалалық Білім басқармасы бұған мектептерге сыртқы жылу желілері арқылы жылудың жеткілікті мөлшерде берілмеуі себеп екенін түсіндірді. Мәселені шешу үшін жауапты ұйымдармен бірлескен жұмыстар жүргізіліп жатқаны хабарланды.

2026 жылдың алғашқы тоғыз айында қазақстандықтар тұтынушылар құқығын қорғау мәселесі бойынша 72 мыңнан астам рет мемлекеттік органдарға жүгінген. Көбіне дүкендегі саудаға, интернеттен сатып алуға және тұрмыстық қызметтерге шағымданған. Мемлекеттік органдардың көмегімен азаматтардың мүліктік құқықтары 2,17 миллиард теңгеден астам сомаға қалпына келтірілген. Бұл туралы Stan.kz ақпараттық агенттігі хабарлайды.

Қалпына келтірілген сомаға тек қайтарылған ақша емес, тауарды айырбастау немесе ауыстыру сияқты өтем түрлері де кіреді.

Шағымдардың басым бөлігі дүкендерге қатысты болған: 31 186 өтініш немесе жалпы санның 42,9%-ы. Интернет-дүкендер мен электронды саудаға байланысты 12 264 адам шағымданған. Бұл — өтініштердің 16,9%-ы. Ал тұрмыстық қызметтерге қатысты 7 065 шағым түскен. Осы үш бағыт барлық өтініштің шамамен 70%-ын құрайды.

Өтініштердің 23 мыңға жуығында тұтынушылардың талабы орындалған. Тағы 26 мың адамға заңгерлік көмек көрсетіліп, кеңес берілген. Алматы, Астана және Шымкентте қалпына келтірілген мүліктік құқықтардың сомасы жоғары болған.

Мемлекеттік органдар 107 ірі істі қараған. Соның нәтижесінде 365 адамның құқығы қорғалып, жалпы сомасы шамамен 1,03 миллиард теңгенің мәселесі шешілген. Тоғыз айда бизнеске қатысты 1 347 жоспардан тыс тексеру жүргізіліп, 1 836 әкімшілік іс қозғалған. Салынған айыппұлдардың жалпы сомасы 54,3 миллион теңгеге жеткен.

Тұтынушы құқығын қалай қорғауға болады?

Алдымен сатушыға немесе қызмет көрсетушіге жазбаша талап жіберу керек. Онда мәселені түсіндіріп, не талап ететініңізді — ақшаны қайтару, тауарды ауыстыру немесе кемшілікті жөндеуді көрсету қажет. Сатушы талабымен келіспесе, өтінішті алған күннен бастап 10 күнтізбелік күн ішінде дәлелді жазбаша жауап беруге міндетті. 

Мәселе шешілмесе немесе сатушы жауап бермесе, Сауда және интеграция министрлігінің Тұтынушылардың құқықтарын қорғау комитетіне не оның аумақтық департаментіне шағымдануға болады. Өтінішті e-Otinish жүйесі арқылы беруге болады. Шағымға сатып алуды растайтын түбіртек, келісімшарт, сатушымен жазысқан хаттар мен жіберілген талаптың көшірмесін тіркеген жөн.

Айта кетейік, бұған дейін біз алтын мен әшекей бұйымдарды қалай ажыратуға болатыны туралы жазған едік.

Қазақстанда бензин мен дизель отынының бағасы күрт өссе, мемлекет шара қолданады. Энергетика министрі Ерлан Ақкенженов 2027 жылдың соңына қарай АИ-92 бензині 300 теңгеден, ал дизель отыны 400 теңгеден асуы мүмкін деген болжамға қатысты сұраққа осылай жауап берді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Алайда министр 2027 жылға арналған баға болжамын айтпады. Оның сөзінше, жанармай бағасы ішкі сұраныс пен ұсынысқа байланысты қалыптасады. Ол АИ-92 бензинінің литрі 253–271 теңгеден, ал дизель отыны 356–367 теңгеден сатылып жатқанын айтты.

"Баға күрт өссе, мемлекет оны тежеу үшін қажетті шараларды қабылдайды. Бұған қажетті құралдарымыз бар. Ең алдымен, елдегі бензин мен дизель отынының қоры жеткілікті, әрқайсысы 400 мың тоннадан асады", – деді ол.

Ақкенженовтың айтуынша, мұнай өңдеу зауыттары қалыпты жұмыс істеп тұр, жанармай қалаларға кестеге сай жеткізіліп жатыр.

Еске салсақ, бұған дейін қазақстандықтар жанармай бағасының 260 теңгеден асқанына алаңдаушылық білдірген еді. Экономист Айбар Олжай бензиннің қымбаттауын мемлекет тарапынан бағаға қойылған шектеулердің алынуымен байланыстырды. Оның болжамынша, алдағы уақытта жанармай бағасы 300 теңгеге дейін көтерілуі мүмкін. Ал қаржылық кеңесші Арман Байғанов бағаның өсуіне инфляция, акциз мөлшерінің өзгеруі және мұнай өңдеу зауыттарын жаңғырту шығындары әсер ететінін айтты.

Қазақстандықтар 2026 жылдан бастап үйін жалға беріп, өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған арнаулы салық режимін қолдана алады. Бұл жағдайда жеке табыс салығы салынбайды, бірақ табыстың 4%-ын міндетті әлеуметтік төлемдерге аудару керек. Режимді жалдамалы жұмысы бар азаматтар да қолдана алады. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Бұл режимді кез келген адам пайдалана алмайды. Оған Қазақстан азаматтары мен қандастар ғана қатыса алады. Олар жеке кәсіпкер ретінде тіркелмеуі, жалдамалы жұмысшы ұстамауы және үкімет бекіткен тізімдегі қызметпен айналысуы керек. Тұрғын үйді жалға беру сол тізімге кіреді. Айлық табыс 300 айлық есептік көрсеткіштен, яғни 2026 жылы 1 миллион 297 мың 500 теңгеден аспауы тиіс. 

Түскен табыстың 4%-ы төрт түрлі әлеуметтік төлемге бөлінеді: әлеуметтік аударымға, міндетті зейнетақы жарнасына, жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарнасына және медициналық сақтандыруға — әрқайсысына 1%-дан. Жеке табыс салығының мөлшерлемесі 0%. 

Режимді қолдану үшін арнайы мобильді қосымша арқылы кірісті тіркеп, чек беру қажет. Төлемдер автоматты түрде есептеледі, ал салық есептілігін тапсыру міндеттелмейді. 

Үйін жалға беретін азаматтардың бәріне бұл режим бірдей қолайлы болмауы мүмкін. Мысалы, бірнеше пәтерді жалға беретін немесе жұмысшы жалдайтын адамдарға оңайлатылған декларация негізіндегі арнаулы салық режимін қарастыруға болады.

Айта кетейік, Қазақстанда баспана бағасы тағы өсті. Оның ішіне жалға берілетін пәтерлер де кіреді.

Энергетика министрі Ерлан Ақкенженов ай сайын коммуналдық қызметтерге 75 мың теңгеге дейін төлейтінін айтты. Сондай-ақ ол өзінің қанша жалақы алатынын да жасырмады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Үкіметтегі брифингте журналистер министрден коммуналдық қызметтерге ай сайын қанша ақша жұмсайтынын сұрады.

"Мен ай сайын шамамен 73-75 мың теңге төлеймін. "Хайвилл" тұрғын үй кешенінде тұрамын. Бұл сомаға интернет ақысы кірмейді. Сондай-ақ көлік тұрағының ақысы да бөлек төленеді. Мен бір көлік орнын жалға аламын. Ал мемлекет төлейтін жалақым шамамен 1,2 миллион теңге", – деді Ерлан Ақкенженов.

Журналистер министрден коммуналдық қызмет тарифтерінің қымбаттауынан түскен қаражат қайда жұмсалатынын және бағаның өсуі қашан тоқтайтынын да сұрады.

Министрдің айтуынша, тарифтердің көтерілуінен түскен қаражат ең алдымен энергетикалық жабдықтарды жөндеуге, олардың сенімді жұмыс істеуін қамтамасыз етуге және қызметкерлердің жалақысын арттыруға бағытталады. Сондай-ақ жылу электр орталықтарының жағдайын жақсартуға жұмсалады.

"Биыл жоспарланған 9 энергоблоктың сегізінде жөндеу жұмыстары аяқталды. Ал 55 қазандықтың 49-ы жөнделді. Қалған нысандарда жұмыс жалғасып жатыр. Өткен жылдан бері электр станцияларына 348 миллиард теңге бөлінді. Бұл қаражат жабдықтардың сенімділігін арттыруға және апат санын азайтуға жұмсалып жатыр", – деді министр.

Осылайша, министрдің мәліметінше, тарифтердің өсуінен түсетін қаражат энергетика нысандарын жаңартуға және олардың жұмысын тұрақтандыруға бағытталып отыр. Алайда Ерлан Ақкенженов коммуналдық қызмет бағасының қымбаттауы нақты қашан тоқтайтынын айтпады.

Еске салсақ, Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаев отбасының әл-ауқатын бағалайтын калькуляторды өз отбасының мысалында тексерген еді. Ол ай сайын 1,2 миллион теңге жалақы алатынын, ал жұмыс істейтін екі баласының табысы 600 мың және 400 мың теңге екенін айтты. Сондай-ақ министрдің Астанада 100 және 60 шаршы метрлік екі пәтері мен 2013 жылғы Toyota Camry көлігі бар екені белгілі болды. Калькулятор нәтижесінде оның отбасы В санатына жатқызылды.

Түркияның батысындағы Измир портты қаласына жақын орналасқан металлургия зауытында жарылыс болып, кемінде 17 адам көз жұмды. Тағы 12 адам жарақат алды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі ВВС арнасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Билік өкілдерінің мәліметінше, қаза тапқандар мен зардап шеккендердің барлығы – Алиага қаласындағы елдегі ірі болат өндірушілердің бірі "Хабаш Демир Челик" зауытының жұмысшылары. Оқиға орнынан түсірілген видеода кәсіпорын ішінен өрт шығып, аспанға қою түтін көтерілгені көрінеді.

Жергілікті губернатордың айтуынша, жарылыс түскі уақытта болған. Жаңа қазандықты тасымалдап бара жатқан кран құлап, оның үстіндегі материалдар төменде орналасқан пешке түскен. Соның салдарынан жарылыс болған.

Ал зауытты басқаратын компанияның мәлімдеуінше, апат кәсіпорындағы электр доғалы пештердің біріне жоспарлы техникалық қызмет көрсету кезінде болған.

Түркия президенті Режеп Тайип Ердоған бастапқыда 16 адамның қаза тапқанын хабарлаған. Алайда Денсаулық сақтау министрі Кемал Мемишоғлу кейін ауыр жарақат алғандардың бірі ауруханада көз жұмғанын айтып, қаза тапқандар саны 17-ге жеткенін мәлімдеді.

Оқиға куәгерлерінің сөзінше, жарылыс кезінде жер қатты сілкінген. Тіпті, бір адам алғашында жер сілкінісі болды деп ойлаған.

Айта кетейік, Түркияда өндіріс орындарындағы жазатайым оқиғалар әлі де өзекті мәселе болып отыр. Бұл туралы "Түркияның еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау қызметі" тәуелсіз қоғамдық ұйымы мәлімдеді.

Бұған дейін Атырауда Sulpak дүкенінің қазандығында жарылыс болып, жақын маңдағы тұрғын үйдің терезелерін ұшырып, екі көлікті зақымдаған еді. Салдарынан бір адам зардап шегіп, ауруханаға жеткізілді. 

Атырау облысының төтенше жағдайлар департаменті Sulpak дүкенінің қазандығында газ-ауа қоспасы жарылғанын хабарлады.  Ведомство мәліметінше, қазандық үш қабатты ғимаратқа жапсарлас орналасқан. Одан небәрі 12 метр жерде тұрған көпқабатты тұрғын үйдің терезелері жарылыс салдарынан ұшып кеткен.

Қазақстанда 40-50 жылдан бері пайдаланылып келе жатқан 350 мыңға жуық тұрмыстық газ баллоны шұғыл ауыстыруды қажет етеді. Бұл туралы үкімет отырысында премьер-министр Олжас Бектенов мәлімдедіү Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Үкімет басшысының айтуынша, өткен жылыту маусымында елімізде газ баллондарының жарылуына байланысты 7 оқиға тіркелген. Оған қауіпсіздік талаптарының сақталмауы себеп болған.

"Қазір елімізде 40-50 жылдан бері пайдаланылып келе жатқан 350 мыңға жуық қауіпті тұрмыстық газ баллоны бар. Оларды шұғыл ауыстыру қажет. Бұған дейін Өнеркәсіп министрлігіне газ баллондарын шығару мәселесін шешу тапсырылған болатын. Қазір Көкшетау қаласында осындай зауыт іске қосылды. Алдағы уақытта Атырау мен Алматы қалаларында да өндіріс орындарын ашу жоспарланып отыр", – деді Олжас Бектенов.

Премьер-министр енді ескі газ баллондарын жеке тұрғын үйлерде ғана емес, қоғамдық тамақтану орындарында да ауыстыру жұмысын ұйымдастыру қажет екенін айтты. Сондай-ақ елімізде жарамсыз газ баллондарын айналымнан алу және жою тәртібі әлі күнге дейін реттелмегеніне назар аударды.

Осыған байланысты Энергетика министрлігіне басқа мемлекеттік органдармен бірлесіп, бір ай ішінде газ баллондарын жаңарту, айналымнан алу және олардың қолданылуын бақылаудың нақты тетігін әзірлеу тапсырылды. Ал әкімдіктер бұл жұмыстың өңірлерде орындалуын қадағалауы тиіс.

Өрттің көбеюіне ескі пештер мен тазаланбаған мұржалар себеп

Үкімет отырысында Бектенов жылыту маусымындағы өрт қауіпсіздігі мәселесіне де тоқталды. Оның айтуынша, суық түскен сайын өрт қаупі артады. Бұған тұрғындардың қарапайым қауіпсіздік ережелерін сақтамауы да әсер етеді.

"Жыл сайын жылу беру кезеңінде өрт қаупі арта түседі. Тұрғындар пеш жағып, түрлі жылыту құралдарын пайдаланады. Алайда көп жағдайда өрт қауіпсіздігінің қарапайым талаптарын сақтауға жеткілікті көңіл бөлінбейді. Профилактика жасалғанымен, қауіпсіздік мәселелеріне қатысты тұрғындардың жеке жауапкершілік деңгейі артпай отыр", – деді премьер-министр.

Оның сөзінше, өткен жылы жеке тұрғын үйлердегі өрт саны 12 пайызға азайған. Алайда бұл қауіптің сейілгенін білдірмейді. Себебі жылыту маусымы енді басталды, ал қатты суық әлі алда.

"Өткен жылдардың тәжірибесі көрсеткендей, өрттердің басым бөлігі жөндеу көрмеген пештерден, дер кезінде тазартылмаған мұржалардан және тозығы жеткен электр сымдарынан туындайды. Кей жағдайда электр желілері мен газбен жабдықтау көздеріне рұқсатсыз қосылу да төтенше жағдайларға әкеп соғады. Әсіресе, халықтың әлеуметтік жағынан осал топтарының баспаналарына ерекше назар аудару қажет", – деді Олжас Бектенов.

Премьер-министр Төтенше жағдайлар министрлігіне өрттің алдын алу жұмыстарын күшейтуді тапсырды. Әсіресе, әлеуметтік осал топтарға жататын тұрғындардың үйлеріне қауіпті жағдай туралы ескертетін датчиктерді тегін орнату жұмысын жандандыру қажет екенін атап өтті.

Сонымен қатар тұрғындарға жылыту маусымында пештерін тексеріп, мұржаларын уақытылы тазалау және электр сымдарының жарамдылығына назар аудару қажеттігі ескертілді.

Еске салсақ, 21 қазанда Алматының Алатау ауданындағы жеке тұрғын үйде жарылыс болып, арты өртке ұласқан еді. Жалын 180 шаршы метр аумақты шарпып, үйдің шатыры опырылып түскен. Оқиға салдарынан төрт адам ауруханаға жеткізіліп, олардың екеуінің жағдайы аса ауыр деп бағаланды. Полиция үй иесіне қатысты тергеу бастады.

Бүгінде алтын әшекейдің түпнұсқа екенін сыртқы түріне қарап анықтау оңай емес. Заманауи технологиялардың көмегімен жасалған арзан әшекейлердің түсі мен жылтыры нағыз алтыннан айнымайды. Тіпті бұйымда "585" немесе "750" деген таңбаның болуы да оның алтын екеніне толық кепілдік бермейді. Ал әлеуметтік желіде кең тараған магнит, йод немесе сірке суы арқылы тексеру тәсілдері әшекейді бүлдіруі мүмкін. Алтын сатып алғанда неге мән беру керек? Оның жалған екенін қалай анықтауға болады? Stan.kz ақпарат агенттігі осы және өзге де маңызды сұрақтарға жауап алу үшін геммолог, зергер-дизайнер, Goldberry зергерлік салоны мен шеберханасының негізін қалаушы Светлана Чусовитинамен сұхбаттасты.

Алтын мен арзан әшекейді сыртқы түріне қарап ажыратуға бола ма?

Маманның айтуынша, алтынның шынайылығын тек түсіне, жылтырына немесе салмағына қарап анықтау дұрыс емес. Себебі бүгінде басқа металдарға алтын жалату технологиясы айтарлықтай дамыған. Соның нәтижесінде қарапайым әшекейдің өзі қымбат алтын бұйымнан айнымай қалуы мүмкін.

“Мен алтынның түпнұсқа екенін тек сыртқы түріне қарап анықтауға кеңес бермеймін. Қазір әшекейлердің сыртына жағылатын жабындардың сапасы өте жоғары. Кейде тіпті маманның өзі бұйымға жай қарап, оның алтын екенін сенімді түрде айта алмайды. Сондықтан алдымен әшекейдің қайдан сатып алынғанына, сынама таңбасының бар-жоғына, заттаңбасында не жазылғанына және сатушы қандай құжаттар ұсынатынына назар аудару керек”, – дейді Светлана Чусовитина.

Сарапшы алтынның құрамын анықтаудың бірнеше кәсіби тәсілі бар екенін түсіндірді. Олардың қатарында:

•  арнайы сынама тас пен химиялық реактивтер арқылы тексеру;
• рентген-флуоресценттік талдау;
• зертханалық сараптама бар.

Дегенмен кейбір құрылғылар бұйымның тек сыртқы қабатын тексеретіндіктен, қалың алтын жабынның астында қандай металл жатқанын анықтау қиын болуы мүмкін. Мұндай жағдайда бірнеше әдісті қатар қолдану қажет.

“Мұнда тек құрылғының сапасы емес, тексеруді жүргізетін маманның біліктілігі де маңызды. Егер әшекейдің шынайылығына күмәніңіз болса, сынама палатасына немесе мамандандырылған зертханаға жүгінген дұрыс. Онда металдың құрамын анықтап, тиісті қорытынды алуға болады”, – деп түсіндірді зергер.

585 пен 750 сынамалы алтынның айырмашылығы қандай?

Қазақстанда кең тараған алтын әшекейлердің қатарында 585 және 750 сынамалы бұйымдар бар. Олардың негізгі айырмашылығы – құрамындағы таза алтынның мөлшері.

Мәселен, 585 сынамалы бұйымның 58,5%-ы таза алтыннан, ал 750 сынамалы бұйымның 75%-ы алтыннан тұрады. Қалған бөлігіне алтынның түсі мен беріктігіне әсер ететін өзге металдар қосылады.

“Күнделікті тағуға арналған әшекейлерде көбіне 585 сынамалы алтын қолданылады. Мұндай қорытпалар әдетте күнделікті пайдалануға төзімді келеді. Ал 750 сынамалы алтынның құрамында бағалы металл көбірек болғандықтан, ол көбіне иілгіш келеді. Бірақ бұйымның беріктігі тек сынамасына байланысты емес. Оған қосылған металдардың құрамы, жасалу технологиясы мен әшекейдің құрылымы да әсер етеді”, – дейді маман.

Светлана Чусовитинаның сөзінше, салмағы бірдей екі бұйымды салыстырғанда, 750 сынамалы алтынның құрамындағы бағалы металл құны әдетте жоғары болады. Алайда бұл оның міндетті түрде сапалырақ екенін білдірмейді.

Зергер әшекей таңдағанда тастардың қаншалықты берік бекітілгеніне, бөлшектерінің қалыңдығына және күнделікті тағуға ыңғайлылығына да мән беруге шақырды.

Алтындағы “585” таңбасы оның түпнұсқа екенін дәлелдей ме?

Көпшілік алтын сатып алғанда ең алдымен оның сынамасына қарайды. Алайда маман бұйымдағы “585” немесе “750” деген сандарға ғана сенуге болмайтынын ескертті.

“Бұл сандар алтынның түпнұсқа екеніне толық кепілдік бермейді. Өйткені мұндай белгілерді қолдан жасау техникалық тұрғыдан қиын емес. Жай жазылған сандар мен ресми сынама таңбасын ажырата білу керек. Сонымен қатар бұйымды жасаған өндірушіні көрсететін арнайы таңба да болады”, – дейді сарапшы.

Маман Қазақстандағы ресми сынама таңбасында барыстың басы бейнеленетінін түсіндірді. Дегенмен қарапайым сатып алушы оның шынайы екенін өздігінен анықтай алмауы мүмкін.

Сондықтан алтын сатып алғанда сынама таңбасымен қатар өндіруші туралы мәліметті, заттаңбаны және сатушы ұсынған құжаттарды бірге тексерген жөн.

Алтын жалатылған әшекейді қалай тануға болады?

Алтын жалатылған бұйым мен нағыз алтын әшекейдің басты айырмашылығы – олардың құрамында. Алтын жалатылған әшекейдің тек сыртқы қабаты бағалы металмен қапталады. Ал алтын бұйымның негізгі бөлігі алтын қорытпасынан жасалады.

Уақыт өте келе алтын жалатылған әшекейдің сыртқы қабаты қажалып, астындағы металдың түсі көріне бастауы мүмкін. Бұл әсіресе бұйымның шеттерінде, ілгектерінде және теріге жиі тиетін тұстарында байқалады.

“Жаңа алтын жалатылған әшекейді сыртқы түріне қарап ажырату өте қиын. Бірақ уақыт өте келе оның жабыны тозуы мүмкін. Дегенмен бұйымның сыртында қосымша жабын болуы оның міндетті түрде арзан әшекей екенін білдірмейді. Мәселен, ақ алтынның түсі мен жылтырын арттыру үшін оның сыртына родий жалатылады”, – дейді Светлана Чусовитина.

Сондай-ақ маман кейбір алтын әшекейлердің іші қуыс болып жасалатынын айтты. Бұл да олардың жалған немесе алтын жалатылған бұйым екенін білдірмейді.

Алтынды магнит, йод немесе сірке суы арқылы тексеруге бола ма?

Әлеуметтік желілерде алтынның түпнұсқалығын үй жағдайында анықтауға арналған түрлі кеңестер тараған. Бірі әшекейді магнитке жақындатуды ұсынса, енді бірі суға салып, йод немесе сірке суын тамызып көруге кеңес береді.

Алайда зергер мұндай әдістерге сенбеуге шақырды.

“Алтын кәдімгі магнитке тартылмайды. Бірақ жалған әшекей жасауға қолданылатын көптеген металдар да магнитке тартылмайды. Ал нағыз алтын шынжырдың ілгегінде болат серіппе болса, ол магнитке әсер етуі мүмкін. Сондықтан бұл тәсілмен нақты қорытынды жасауға болмайды”, – дейді маман.

Оның айтуынша, бұйымның суға батып кетуі де оның алтын екенін дәлелдемейді. Себебі өзге металдар да суға батады.

Ал сірке суы алтынның сынамасын анықтай алмайды. Йод әшекейдің бетінде дақ қалдыруы мүмкін. Химиялық заттар бұйымға орнатылған тастар мен сәндік жабындарды да бүлдіруі ықтимал.

“Әлеуметтік желідегі мұндай тәсілдер кәсіби тексерудің орнын баса алмайды. Керісінше, адамды жаңылыстырып, қымбат әшекейіне зиян келтіруі мүмкін”, – деп ескертті сарапшы.

Алтын неге қарайып кетеді?

Кейде ұзақ уақыт тағылған алтын сақина немесе сырға бастапқы жылтырын жоғалтып, күңгірттене бастайды. Көпшілік мұны бұйымның сапасыздығымен байланыстырады.

Алайда Светлана Чусовитина алтынның түсінің өзгеруі оның жалған екенін білдірмейтінін айтады.

“Біз химиялық тұрғыдан таза алтын емес, басқа металдар қосылған қорытпадан жасалған әшекей тағамыз. Оның құрамындағы металдар қоршаған ортамен әрекеттесуі мүмкін. Бұған қоса әшекейдің бетіне косметика, сабын және басқа да кір жиналады. Соның салдарынан бұйым күңгірттеніп, бұрынғы жылтырын жоғалтады”, – дейді зергер.

Маман ақ алтынның сыртындағы родий жабыны да уақыт өте келе тозатынын түсіндірді. Мұндай жағдайда оның астындағы қорытпаның табиғи реңкі байқала бастайды.

Дегенмен әшекейдің түсі күрт өзгерсе, бетінде айқын дақтар пайда болса немесе сыртқы қабаты қабыршақтанып түссе, зергерге көрсеткен дұрыс.

Алтынға ұқсас қандай металдар бар?

Қазір зергерлік бұйымдар нарығында алтынға ұқсайтын әшекей көп. Олардың арасында жезден, қоладан, мыс қорытпаларынан, күмістен және болаттан жасалған бұйымдар кездеседі.

Маман мұндай әшекейлердің кейбірі сыртқы түрі жағынан алтыннан мүлде ерекшеленбеуі мүмкін екенін айтты.

“Бұйымның сипаттамасында gold plated, gold filled, PVD немесе “алтын жалатылған” деген жазулар кездесуі мүмкін. Бірақ бұл әшекейдің түгелдей алтын қорытпасынан жасалғанын білдірмейді. Сондықтан оның негізі қандай металдан жасалғанын және сыртында қандай жабын бар екенін нақтылау керек”, – дейді сарапшы.

Оның айтуынша, алтын жалатылған күміс немесе өзге металдан жасалған әшекей сатып алудың еш әбестігі жоқ. Мәселе сатушы бұйымның нақты құрамын жасырғанда немесе оны нағыз алтын деп ұсынғанда туындайды.

Алтын сатып алғанда қандай құжаттарды тексеру керек?

Светлана Чусовитина алтын сатып алатын қазақстандықтарға бұйымның

• сынама таңбасын;
• өндіруші белгісін;
• заттаңбасындағы мәліметтерді мұқият тексеруге кеңес берді.

Заттаңбада металдың түрі, сынамасы, салмағы, орнатылған тастары және өндірушісі туралы ақпарат болуы керек.

“Міндетті түрде чек пен заттаңбаны сақтаңыз. Бұйымды қай жеке кәсіпкер немесе компания сатып отырғанын білген маңызды. Егер күмәніңіз болса, сатушыдан сараптама жүргізілгенін растайтын құжаттарды сұраңыз. Бірақ “сертификат” деген сөзге ғана сенуге болмайды. Оны кім бергенін, нақты қай бұйымға қатысты екенін және нені растайтынын анықтау қажет”, – дейді маман.

Зергердің сөзінше, сатып алушылар жиі жіберетін қателіктің бірі – үлкен жеңілдікке, әшекейдің сыртқы келбетіне немесе сатушының сөзіне ғана сену.

Сондай-ақ алтынның бір грамының бағасына қарап қана таңдау жасау да дұрыс емес. Өйткені салмағы бірдей екі бұйымның жасалу технологиясы, тастары, беріктігі мен сапасы әртүрлі болуы мүмкін.

“Менің кеңесім – барлық сұрағыңызға түсінікті жауап беретін, таңбаларды көрсететін, бұйымның ерекшеліктерін ашық түсіндіретін және қажетті құжаттарды ұсынатын жерден сатып алыңыз. Әшекейдің тек металына емес, ілгегіне, бөлшектерінің жалғанған тұстарына және тастарының қалай бекітілгеніне де назар аударыңыз”, – деді ол.

Сарапшының айтуынша, сатып алушы зергерлік технологиялардың бәрін білуге міндетті емес. Алайда ол қандай бұйымға және не үшін ақша төлеп отырғаны туралы толық әрі шынайы ақпарат алуға құқылы.

Қаржылық мониторинг агенттігінің Абай облысы бойынша департаменті прокуратурамен бірлесіп Жарма ауданында алтынды заңсыз өндірген бір топ адамды ұстады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Тергеу мәліметінше, күдіктілер Жаңғызтөбе кентінен 10 шақырым жерде тиісті рұқсатсыз алтын өндірген. Олар құрамында алтыны бар кенді ашық әдіспен қазып алып, арнайы жабдықтармен өңдеген.

Тексеру кезінде аумақта тереңдігі 15 метр болатын карьер анықталды. Заңсыз қазылған тау жыныстарының көлемі 12 мың текше метрден асқан. Бұдан бөлек, 4 мың шаршы метрден астам жердің құнарлы топырақ қабаты бүлінген.

Жедел іздестіру шаралары барысында заңсыз өндіріске қатысы бар тоғыз адам анықталды.

Оқиға орнынан кенді шаюға және ұсақтауға арналған жабдықтар, құрамында алтыны бар материал салынған жеті қап, екі металл іздегіш, екі тиегіш пен бір экскаватор тәркіленді.

Қазір тергеу амалдары жалғасып жатыр.

Бұған дейін 1,5 миллиард теңгенің алтыны Қазақстаннан шетелге шығарылмақ болғаны туралы жазған едік. Ведомствоның мәліметінше, құрамында алтыны бар кенді шетелге шығару үшін кедендік құжаттарда тауар "мыс кені мен концентраттары" деп көрсетілген. Осылайша,  шикізаттың нақты құрамы жасырылған. Екі күдіктіге қатысты қамауда ұстау түріндегі бұлтартпау шарасы таңдалды. Соттың санкциясымен серіктестіктің ақша қаражатына тыйым салынды.

Қазақстандағы банктер хакерлік шабуыл, жүйеге заңсыз кіру немесе елеулі техникалық ақау туралы Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігіне 24 сағат ішінде хабарлауға міндеттеледі. Қорғаныс жүйесінен шабуылдаушылар пайдалана алатын осалдық табылса да, банк реттеушіге бір тәулік ішінде ескертуі керек. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Банктер жүйенің бұзылуы, DDoS-шабуыл, серверлерге вирус жұғуы және жүйеге заңсыз кіру жағдайларын хабарлайды. Қорғаныстың әлсіздігінен ақша заңсыз аударылса немесе клиенттің жеке басын тексеретін бағдарлама істен шықса да, агенттікке ақпарат беру қажет. Ал басқа ақаулар салдарынан банк жүйесі бір сағаттан ұзақ жұмыс істемесе, ол туралы да реттеушіге хабарланады.

Банктер мәліметті агенттіктің арнайы жүйесі арқылы жібереді. Жүйе істемей қалса, банк алдымен агенттікке телефон соғып, кейін жағдайдың егжей-тегжейін хатпен жолдайды. Қаржы ұйымдары ақаулар мен қорғанысқа төнген ықтимал қауіптер туралы ақпаратты нақты уақыт режимінде жинап, автоматты түрде жіберуі керек.

Жаңа талаптар Қазақстанда жұмыс істейтін отандық және шетелдік банктерге, сондай-ақ жекелеген банк операцияларын жүргізетін ұйымдарға қатысты. Ұлттық банкке қарасты ұйымдар ақпаратты агенттік жүйесіне қосылған Ұлттық банктің жүйелері арқылы бере алады. Қаулы алғашқы ресми жарияланған күннен кейін 10 күнтізбелік күн өткен соң күшіне енеді.

Қазақстандық рейтинг агенттігіне де деректерді қорғау бойынша бөлек талаптар енгізілді. Агенттік жүйеге кіру әрекеттерін тәулік бойы бақылап, маңызды деректердің көшірмесін күн сайын сақтап, жұмыс жүйелеріне кіргенде қосымша тексеру қолдануы керек. Кибершабуыл, деректің таралуы немесе жоғалуы сияқты елеулі жағдай болса, реттеушіге оны анықтағаннан кейін 24 сағат ішінде хабарлауға міндетті.

Қорғалатын деректерді Қазақстаннан тыс жерде сақтауға тыйым салынады. Агенттік деректерді басқа компанияларға берсе, ол компаниялар қорғанысқа қатысты мәселені анықтағаннан кейін екі сағат ішінде хабарлауы керек.

Бұған дейін агенттік 2027 жылдан бастап банктердің хакерлік шабуылға дайындығы жыл сайын тексерілетінін хабарлаған. 2026 жылғы қазанда үш банк қатысқан алғашқы жаттығуда вирустың маңызды жүйені бұғаттаған жағдайы қарастырылды. Үш банк те алдын ала сақталған көшірмеден жүйені 35–45 минут ішінде қалпына келтірген. Банктердің атауы жарияланбады.

Жаңа талаптар реттеушіге шабуылдар мен жүйе ақаулары туралы жылдам ақпарат алуға мүмкіндік береді. Бұл банктердің мәселені тезірек шешіп, клиенттердің ақшасы мен жеке деректерін қорғауына көмектеседі.

Айта кетейік, бұған дейін бас прокуратура телефон алаяқтарынан сақ болуға шақырды: банк пен мемлекеттік орган қызметкерлері телефон арқылы SMS-кодты, карта деректерін немесе құпиясөзді сұрамайды. Егер қоңырау шалған адам осындай мәлімет талап етсе, оған ештеңе айтпай, тұтқаны қойыңыз. Ақпаратты нақтылау үшін банкке немесе мемлекеттік органға ресми нөмірі арқылы өзіңіз хабарласыңыз.

Франциядағы супермаркеттердің тоңазытқыштары мен мұздатқыштарына кибершабуыл жасалды. Елдің сыртқы істер министрі Жан-Ноэль Барро бұл шабуылға Иранның Ислам революциясы сақшылар корпусын (ИРСК) айыптап отыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі BBC басылымына сілтеме  жасап хабарлайды. 

Министрдің сөзінше, бұл Франция аумағындағы ұлттық қауіпсіздікке төнген алғашқы ауқымды кибершабуыл.

Оның айтуынша, шабуылға қатысы бар барлық тұлғаға Еуропалық одақ деңгейінде санкция салынады.

Сонымен қатар Франция Сыртқы істер министрлігі Париждегі Иран елшісін шақырып, болған оқиғаға байланысты қатаң наразылық білдірген. Барро мұндай әрекеттің қайталануына жол бермеу үшін “қажет әрі жағдайға сай өзге де шараларды” қабылдайтынын айтты.

Иран тарапы әзірге Франция министрінің мәлімдемесіне пікір білдірген жоқ.

Істің мән-жайы

Кибершабуыл 11–12 қазанда болған. Хакерлер супермаркеттердегі тоңазытқыштардың температурасын басқаратын жүйеге кіріп, оны өз бетінше өзгерткен. Салдарынан тоңазытқыштардағы температура көтеріліп, 50 градусқа дейін жеткен. Салдарынан азық-түлік өнімдері бұзылып, компанияларға миллиондаған еуро шығын келген.

Шабуыл Coopérative U сауда желісінің 100-ден астам супермаркетіне, Intermarché желісі мен оған тиесілі Netto брендінің 180 дүкеніне әсер еткен.

Бұдан бөлек, Carrefour, Monoprix және E.Leclerc сияқты ірі сауда желілері де зардап шеккен. Даттық Danfoss компаниясы әзірлеген бағдарламалық жасақтама хакерлер назарына іліккен. Бұл жүйе сауда желілеріне тоңазытқыш жабдықтарын қашықтан басқаруға мүмкіндік береді.

2 қарашада Еуропаның тағы тоғыз елінде осындай кибершабуылдар тіркелген. Олардың қатарында Финляндия, Эстония, Швеция, Бельгия, Нидерланд, Люксембург, Ирландия, Италия және Португалия бар. Бұл жолы 100-ден астам дүкен зардап шеккен.

9 қараша күні Париж прокуроры Лор Бекко супермаркеттерге жасалған кибершабуылға қатысты тергеу басталғанын мәлімдеді. Ппрокуратура Иранның Ислам революциясы сақшылар корпусымен байланысы бар “Шахид Кавех” хакерлік тобы мен оның екі басшысына қатысты тергеу бастаған.

Алайда Франция билігі Иранның бұл шабуылдарға қатысы бар деген қорытындыға қандай дәлел негіз болғанын айтпады. Кибершабуылдарды ұйымдастырушыларды анықтау оңай емес. Өйткені хакерлер өзінің қай жерде отырғанын және қайдан әрекет етіп жатқанын жасыру үшін түрлі әдіс қолданады.

Айта кетейік, бұған дейін OpenAI компаниясының жасанды интеллекті бақылаудан шығып, кибершабуыл жасағаны туралы жазған едік. 

АҚШ-тың мемлекеттік қаржы ұйымдары Қазақстандағы Cove Kaz Capital компаниясының вольфрам жобасына 1,6 миллиард доллар бөлуге дайын емес. Қаржы ұйымдарын жобаның болашағы мен геосаяси тәуекелдер алаңдатады. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Bloomberg хабарлауынша, қаржыландыру екі бөліктен тұруы мүмкін еді: АҚШ Экспорттық-импорттық банкі (EXIM Bank) 900 миллион доллар, ал АҚШ-тың Халықаралық даму қаржы корпорациясы (DFC) 700 миллион доллар бөлуі керек болған. 2025 жылы екі ұйым да жобаға қызығушылық білдіретін хат берген. Бірақ мұндай хаттар қаржы бөлінетініне кепілдік бермейді.

DFC өкілі Bloomberg-ке корпорация қазір бұл келісімді қарастырып жатпағанын айтқан. Жоба қаржыландыруды бағалаудың төрт кезеңінің біріншісінде тұр. EXIM Bank-тің қызығушылық хатының мерзімі тамызда аяқталған, ал компания оны ұзартуды сұраған. Банк бұл жағдайға қатысты пікір білдіруден бас тартты.

Cove Kaz Capital өкілдері АҚШ шенеуніктері жобаны әлі де қолдайтынын айтады. Компанияның директорлар кеңесінің төрағасы Пини Альтхаустың сөзінше, Cove Kaz Capital 2027 жылы техникалық-экономикалық негіздемені аяқтаған соң қаржыландыруға ресми өтінім беруді жоспарлап отыр. Оның айтуынша, оған дейін компанияға қарыз қаражаты қажет емес.

Жоба Трамптың отбасымен қалай байланысты?

Қаржыландыру мәселесі әзірге шешілмесе де, Cove Kaz Capital компаниясы АҚШ қор биржасына шығуға дайындалып жатыр. 2 қарашада компания АҚШ-та Kaz Resources атауымен листинг өткізуді жоспарлап отырғанын хабарлады. Сондай-ақ Трамптар отбасымен байланысты American Ventures компаниясы жобаға 32 миллион доллар инвестициялауға міндеттеме алғанын мәлімдеді.

Компания келісім аясында бизнестің құнын 1,97 миллиард долларға бағалап отыр. Бұл — алдыңғы бағалаудан 76%-ға жоғары. Kaz Resources 2031 жылдан бастап АҚШ-қа вольфрамды ұзақ мерзімге жеткізуді көздейді.

Бұған дейін The Wall Street Journal басылымы АҚШ президентінің ұлдары Дональд Трамп кіші мен Эрик Трамп компанияның 1%-дан аз жанама үлесіне ие болуы мүмкін екенін жазған. Ағайындылардың өкілі олардың бизнесті басқаруға қатыспайтынын мәлімдеді. Компания да Трамптардың Қазақстандағы жобаға қатысты келіссөздерге араласпағанын айтады.

Қазақстандағы жоба туралы не белгілі?

Kaz Resources компаниясының Қазақстандағы негізгі активі — Қарағанды облысындағы “Северный Катпар” кен орны. Cove Kaz Capital 2026 жылғы мамырда кен орнын игеріп жатқан компанияның 70% үлесін сатып алу жөніндегі келісімді аяқтады. Қалған 30% үлес “Самұрық-Қазына” қорының “Тау-Кен Самұрық” компаниясына тиесілі. Келісім құны 114,8 миллион доллар болған.

Kaz Resources бұған дейін Nasdaq биржасына гонконгтік Skyline Builders компаниясымен бірігу арқылы шығуды жоспарлаған. Кейін бұл тәсілден бас тартып, 2027 жылы АҚШ-та акцияларын тікелей орналастыруға ниетті екенін хабарлады.

Компанияның бағалауынша, жоба толық қуатына шыққанда әлемдегі вольфрам өндірісінің 15%-ына дейін қамтамасыз ете алады. Қазір кен орнының техникалық-экономикалық зерттеуі жүргізіліп жатыр. Компания кен өндіруді 2030 жылы бастауды жоспарлап отыр.

Айта кетейік, ұлттық банк шетелдіктердің қысқа мерзімді бағалы қағаздарды сатып алуын шектемек.

2021 жылы 19 наурызда Алматыда 19 жастағы Аяжан Еділова із-түзсіз жоғалып кетті. Төртінші курс оқып жүрген бойжеткен сол күні жұмыстан шыққан. Десе де сол күйі үйіне оралмаған. Үш күннен соң оның қаза тапқаны белгілі болды. Қылмысқа күдікті ретінде Түркістан облысының 1993 жылы туған тұрғыны ұсталды. Кейін сот оны зорлау және адам өлтіру баптары бойынша кінәлі деп танып, 25 жылға соттады. Stan.kz Алматыны дүр сілкіндірген қайғылы оқиғаның хронологиясына шолу жасады.

Аяжан кім еді?

Аяжан Еділова 19 жаста болған. Ол Алматыдағы "Сымбат" сән академиясының киім дизайны факультетінде төртінші курста оқыған. Сол жылы оқуын аяқтап, дипломдық жұмысын қорғауға дайындалып жүрген.

Аяжанның өмірі сән мен шығармашылыққа байланысты болды. Ол киім үлгілерін әзірлеп, өзінің авторлық топтамаларын жасаған. Сонымен қатар интернет-дүкен арқылы жеке брендін дамытуға тырысқан. Оқудан бөлек жұмыс істеп, сән салонында қосымша табыс тапқан.

Академия оқытушыларының айтуынша, Аяжан үздік студенттердің бірі болған. Ол сабақтан қалмай, жоғары үлгерім көрсеткен, жоғары стипендия алған. Қызыл дипломға үміткер болған.

“Сымбат” сән академиясының директоры Гүлнара Оразымбетованың айтуынша, талантты студенттің халықаралық байқауларға қатысуға мүмкіндігі болған. Алайда пандемияға байланысты сол кезеңде көптеген сән көрсетілімі тоқтатылған.

Аяжанның арманы – болашақта өз сән брендін қалыптастырып, дизайнер ретінде танылу еді. Ол бұл мақсатына қарай сенімді қадам жасап келе жатқан. Алайда бойжеткеннің барлық жоспары 2021 жылдың наурызында болған қатыгез қылмыстың салдарынан орындалмай қалды.

16 наурыз: Аяжан күдіктімен қалай танысты?

Полицияның кейін жариялаған мәліметінше, Аяжан күдіктімен 2021 жылы 16 наурызда әлеуметтік желідегі танысу платформасы арқылы танысқан.

Олар бірнеше күн хат алмасқан. Үш күннен кейін, 19 наурызда, кездесуге келіскен.

Құқық қорғау органдарының нұсқасы бойынша, бойжеткен сол күні күдіктінің Алматының Алатау ауданындағы Нұркент шағынауданында орналасқан пәтеріне барған. Алайда Аяжанның туыстары оның бұл кездесуге қандай мақсатпен барғанына қатысты полицияның бастапқы нұсқасына күмән келтірген.

Жақындарының айтуынша, Аяжан киім дизайнымен айналысқандықтан, ер адам оны жұмыс бабымен шақырған болуы мүмкін. Олар жарнама, бартер немесе киім тігу үшін өлшем алу туралы ұсыныс болуы ықтимал деп болжаған.

Жәбірленуші тараптың адвокаты Қадыржан Ғалымжанұлы да Аяжанның күдіктінің үйіне жұмысқа байланысты барған болуы мүмкін деген болжамын айтқан. Бірақ бұл нұсқа сотта анықталған қылмыс себебі ретінде көрсетілмеген.

Ал полиция жариялаған бейнебақылау жазбасында Аяжанның тұрғын үйге кіріп бара жатқаны көрінеді. Тергеу дерегіне сәйкес, ол күдіктінің пәтеріне өз еркімен кірген.

19 наурыз: Басын қайнатып, барлық тісін жұлып алған ба?

2021 жылы 19 наурызда Аяжан әдеттегідей жұмысқа барған. Кешкі сағат 20:48-де ол Қонаев көшесі, 43-мекенжайдағы жұмыс орнынан шыққан. Бейнебақылау камералары бойжеткенді осы жерден соңғы рет түсіріп алған. Кейін ол күдіктімен кездесуге барған. Тұрғын үйдің ауласындағы камералар Аяжанның Нұркент шағынауданындағы үйге кіргенін тіркеген.

Тергеу мәліметтеріне сүйенсек, қылмыс сол күні түнде жасалған. Алматы прокуратурасының арнайы прокуроры Қанат Күнғожиновтың 2021 жылы наурыздағы мәлімдемесінде күдіктінің алдын ала жауабына сәйкес, олардың арасында жанжал туындап, соның салдарынан ер адам бойжеткенді өлтіргені айтылған.

Полиция дерегінде Аяжанның 19 наурыздан 20 наурызға қараған түні, шамамен сағат 00:00–01:00 аралығында өлтірілгені көрсетілген. Осыдан кейін күдікті қылмыс ізін жасыруға кіріскен.

“Денесін бөлшектеп, басын қайнатқан”

Аяжанның өліміне қатысты тергеу барысында қоғамды есеңгіреткен деректер белгілі болды.

Полиция мәліметінше, күдікті марқұмның денесін бөлшектеп, оның кейбір бөліктерін пәтерден шығарып, қаланың басқа аудандарына жеткізген. Кейін оларды қоқыс контейнерлеріне жасырған.

Алматы полициясы департаменті басшысының орынбасары Рүстем Абдрахмановтың айтуынша, ер адам мұны қылмыс ізін жасыру үшін жасаған. Құқық қорғау органдары мәйіт қалдықтарын тауып, сот-медициналық сараптама тағайындаған. Алайда марқұмның туыстары жариялаған мәліметтер бұдан да ауыр болды.

Аяжанның туысқан ағасы Алмат Мүліковтің айтуынша, олар мәйіттің табылған бөліктерін көрген. Оның сөзінше, бойжеткеннің тістері мен тырнақтары түгелдей жұлынып алынған. Ал басы қайнатылып, нәтижесінде жұмсақ тіндері қалмай, тек бас сүйегі қалған.

Марқұмның ағасы бұл көрініс өзін және отбасын қатты күйзелткенін айтқан.

Бұл қылмыс қоғамда үлкен наразылық тудырды. 19 жастағы бойжеткенді өлтіріп қана қоймай, оның денесін қорлау әрекеттері туралы мәліметтер елді есеңгіретті.

20 наурыз: Туыстары полицияға жүгінді ме?

Аяжан үйіне оралмаған соң, алдымен оның жігіті алаңдап, туыстарына хабар берген. Жақындары бойжеткенді іздей бастаған. Марқұмның ағасы Алмат Мүліковтің айтуынша, 20 наурызда Аяжанның әпкесі Медеу аудандық полиция басқармасына барып, жоғалған адам туралы арыз жазуға тырысқан. Алайда полиция қызметкерлері сол күні көптеген әріптесінің митингке байланысты күшейтілген кезекшілікке тартылғанын айтып, арызды бірден қабылдамаған.

Бұл – марқұмның туыстарының мәлімдемесі. Ал полицияның ресми нұсқасында Аяжанның жоғалғаны туралы хабарлама 20 наурызда сағат 16:06-да 102 пультіне түскені көрсетілген.

Алматы полициясы департаментінің мәліметінше, хабарлама Медеу аудандық полиция басқармасында тіркеліп, сол күні сотқа дейінгі тергеу басталған. 21 наурызда арнайы тергеу тобы құрылып, іздестіру жұмыстары жалғасқан.

Полицияның іздестіру жұмыстары жүріп жатқанда, Аяжанның туыстары мен еріктілері өз бетінше іздеу жүргізді.

“Немолчи” қорының мәліметінше, 21 наурызда еріктілер Аяжанды тасымалдаған inDrive такси жүргізушісін тапқан. Жүргізуші бойжеткенді Нұркент шағынауданына жеткізгенін, ал көлікті Руслан есімді адамның шақырғанын айтқан. Бұл ақпарат туыстары арқылы полицияға берілген. Кейін бойжеткеннің телефонына қатысты базалық станция деректері де тексерілгені хабарланды.

Ал полицияның ресми мәліметі бойынша, жедел іздестіру шаралары нәтижесінде 21 наурызда сағат 22:00 шамасында күдікті тұратын пәтердің мекенжайы анықталған. Осы уақытта туыстары да сол жаққа барған. Үйдің маңында полиция қызметкерлері мен жедел жәрдем көліктерін көрген. Бірнеше минуттан кейін олар кіреберістен үсті-басы қанға боялған ер адамның шығарылып, жедел жәрдем көлігіне жеткізілгеніне куә болған. Кейін бұл адамның күдікті екені белгілі болды.

Полиция пәтерге кіргенде күдікті өзіне қол жұмсамақ болған

2021 жылы 21 наурызда полиция қызметкерлері Нұркент шағынауданындағы күдікті тұрған пәтерге барған. Ресми мәлімет бойынша, ер адам есікті ұзақ уақыт ашпаған. Сондықтан тәртіп сақшылары пәтерге күшпен кіруге мәжбүр болған.

Полиция қызметкерлерін көрген күдікті өзіне қол жұмсамақ болып, мойын тұсын пышақпен жаралаған. Жедел жәрдем шақырылып, ол ауруханаға жеткізілген. Дәрігерлер ер адамның өмірін сақтап қалған. Кейін палатаға полиция күзеті қойылып, медициналық көмек көрсетілген соң ол қамауға алынған.

Пәтерді тінту кезінде Аяжанның бөлшектелген денесі мен қылмысқа қатысты заттар табылған. Күдікті кейін тергеу органдарына қылмыстың ізін жасыру үшін денені бөлшектегенін айтқан. Оның кейбір бөліктерін Алатау ауданынан тыс жерлерге апарып, қоқыс контейнерлеріне жасырғаны анықталған.

22 наурызда БАҚ беттерінде Аяжанның өлтірілгені туралы ақпарат тарады. Осылайша, бірнеше күн бойы бойжеткеннен хабар күткен отбасы оның қаза тапқанын білді.

Күдікті кім болған? 

Аяжанның өліміне күдікті ретінде Түркістан облысының 1993 жылы туған тұрғыны ұсталды. Оның аты-жөні – Рахманберді Төребеков. Қылмыс жасалған кезде ол 28 жаста болған.

Бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланған мәліметтерге сәйкес, Төребеков Түркістан облысы Шардара ауданына қарасты Жаушықұм ауылында өскен. 2010 жылы мектепті “Алтын белгімен” бітірген. Ата-анасы мұғалім болған. Отбасында үш бала өскен.

Кейін ол Шымкенттегі Оңтүстік Қазақстан медицина академиясына оқуға түскен. Академия деканы Қанат Дәуренбековтің айтуынша, Төребеков фармацевтика мамандығы бойынша білім алғанымен, екінші курстан кейін академиялық қарызы мен сабаққа қатыспауына байланысты оқудан шығарылған.

Оқу орнының өкілдері оны студент кезінде сабырлы, айналасындағылармен жанжалға түспейтін адам ретінде сипаттаған.

Төребеков Алматыда ағасына тиесілі пәтерде тұрған. Ағасы отбасымен шетелге жұмыс істеуге кеткен соң ол осы үйге орналасқан. Көршілерінің айтуынша, ер адам шамамен жарты жылдай тұрған, жалғыз өмір сүрген, көпшілікпен араласпаған. 

Қылмыстан кейін көршілер журналистерге оның сырт көзге тыныш, сыпайы адам болып көрінгенін айтқан.

Көршілер сол түні не естіген?

Қылмыс жасалған тұрғындары сол түні ерекше жағдайды байқамағанын айтқан.

Олардың бірі 22 наурызда тергеушілер үй тұрғындарынан сұрау алғанын жеткізген. Әйелдің айтуынша, ол түн ортасында балғамен бірдеңе соққандай тарсыл естіген. Бірақ мұны жөндеу жұмыстары деп ойлаған.

Жақын маңдағы супермаркет қызметкерлері де күдіктіні бұрыннан білетінін айтқан. Олардың сөзінше, ер адам дүкенге жиі келіп, азық-түлік сатып алып жүрген. Қылмыс болған күні немесе одан бір күн бұрын да дүкенге кіргені есінде қалған.

Кейін дүкен мен тұрғын үйдің бейнебақылау жазбаларын полиция тәркілеген. Сол кадрлар арқылы Аяжанның 19 наурыз күні кешке күдікті тұрған үйге кіргені анықталған.

Адвокат тергеу барысы туралы не деді?

Аяжан Еділова ісі тек адам өлтіру дерегі бойынша ғана зерттелмеген. Жәбірленуші тараптың адвокаты Қадыржан Ғалымжанұлының 2021 жылы 22 маусымдағы мәліметінше, тергеу тобы қылмыстың барлық ықтимал мән-жайын тексерген.

Адвокаттың сөзінше, сол уақытқа дейін іс бойынша 25–30 сараптама тағайындалған. Олардың шамамен жартысының қорытындысы дайын болған. Ал қалған нәтижелер әлі күтіліп жатқан. Ол сарапшыларға қойылған сұрақтардың күрделі екенін, сондықтан кейбір зерттеулердің ұзаққа созылғанын түсіндірген.

Қадыржан Ғалымжанұлы ДНҚ сараптамасы мен аудиожазбаларды зерттеуге қатысты да пікір білдірді. Оның айтуынша, ДНҚ сараптамасының өзіндік тәртібі бар, сондықтан қорытынды бірден шықпайды. Ал WhatsApp желісіндегі соңғы аудиожазбаны зерттеу кезінде оның түпнұсқасы болмауы қиындық туғызған. Адвокат тергеу құпиясына байланысты нақты қай сараптаманың қорытындысы дайын болғанын айта алмайтынын жеткізген. 

Тергеу тек адам өлтіру дерегімен шектелмеген

Адвокаттың айтуынша, тергеу тобы қылмыстың барлық ықтимал мән-жайын тексерген. Атап айтқанда, Аяжанның зорланған-зорланбағаны, адам ағзаларын сату әрекеті болған-болмағаны, күдіктінің қандай да бір деструктивті діни ұйымдарға қатысы бар-жоғы және оның бұған дейінгі өмірі мен ортасы зерттелген.

Сонымен бірге күдіктінің туыстарынан, достарынан, сыныптастары мен бірге оқыған адамдарынан жауап алу жоспарланған. Мұның мақсаты – оның мінез-құлқы, өмір салты, қызығушылықтары мен бұрынғы әрекеттері туралы мәлімет жинау болған.

Қадыржан Ғалымжанұлы тергеу жұмысына Алматы қаласының сегіз ауданынан прокурорлар тартылып, арнайы тергеу тобы құрылғанын да айтқан. Оның мәліметінше, бұл іске 15 прокурор жұмылдырылған. Адвокат тергеу жұмысының ауқымды жүріп жатқанын атап өткен. 

Адвокат қауесеттерге не деді?

Сол кезде әлеуметтік желіде Аяжан күдіктінің үйіне ақшаға тәнін сату үшін барған деген қауесет тараған. Қадыржан Ғалымжанұлы мұндай пікірлерді негізсіз деп бағалап, марқұмның абыройына нұқсан келтіретін ақпарат таратпауға шақырған.

Адвокаттың жеке болжамынша, Аяжан күдіктінің үйіне киім өлшемін алу үшін барған болуы мүмкін. Оның айтуынша, бойжеткен сол күні негізгі жұмысынан шыққаннан кейін танысымен бартер туралы сөйлескен. Сонымен қатар жігітке кешкі сағат 22:00 шамасында жұмыс орнының маңында кездесетінін жазған.

Іс сотқа жетіп, күдікті қандай жаза алды?

Аяжан Еділоваға қатысты қылмыстық іс жеті айға жуық тергелді. 2021 жылы 21 қазанда іс Алматы қаласының қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотына жолданды.

Сот отырысы 9 қарашада басталып, жабық режимде өтті. Бұған іс материалдарында зорлық-зомбылыққа қатысты деректердің болуы себеп болған. Айыпталушы алқабилер сотының қатысуынан бас тартқан. 2021 жылы 31 желтоқсанда сот үкім шығарды.

Сот Рахманберді Төребековті Қылмыстық кодекстің екі бабы бойынша кінәлі деп таныды:

• 120-бап – “Зорлау”. Осы қылмыс үшін 11 жылға бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалды;
• 99-бап – “Адам өлтіру”. Осы қылмыс үшін 19 жылға бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалды.

Қылмыстар жиынтығы бойынша сот оған түпкілікті 25 жыл бас бостандығынан айыру жазасын белгіледі. Сонымен қатар жәбірленуші тараптың моральдық зиянды өтеу туралы талабы ішінара қанағаттандырылып, сотталушыдан марқұмның жақындарының пайдасына 20 миллион теңге өндіру туралы шешім шығарылды.

Осылайша, 19 жастағы Аяжанның өмірін қиған адам 25 жылға сотталды.

2026 жылдың алғашқы жартысында банктерге автокредит алуға 2,7 миллион өтініш түсті. Оның тек 17%-ына несие беруге рұқсат етілген. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Finprom.kz сарапшыларының хабарлауынша, реттеуші бөлшек кредит нарығын бәсеңдетуге бағытталған шаралар қабылдап жатқанына қарамастан, автокредит сегменті өсіп келеді. 1 қазандағы дерек бойынша, банктердегі көлік сатып алуға берілген несиелер портфелі 4,4 триллион теңгеге жетті. Жыл басынан бері ол 8,5%-ға өскен. Ал бөлшек кредит портфелі жалпы алғанда 7,6%-ға артты.

Автокредиттердің бөлшек несие портфеліндегі үлесі де көбейіп, 16,4%-ға жетті. Бұл көрсеткіш жыл басынан бері 0,2% тармаққа өскен.

Сұраныс несие портфелінің өсімінен де жоғары. Алғашқы жартыжылдықта бір өтініштің орташа сомасы 7 миллион теңгеден сәл асқан.

Автокредит бойынша өтініштердің мақұлдану деңгейі басқа несие түрлерімен салыстырғанда төмен. 2,7 миллион өтініштің 16,9%-ы, яғни шамамен 450 мың өтініш мақұлданған. Салыстыру үшін, кепілсіз тұтынушылық кредиттердің үштен бірі, ал ипотека өтініштерінің 28%-ы мақұлданады.

Реттеуші автокредиттер бойынша борыш жүктемесінің коэффициентіне қатысты талаптардан босатуды ұзарту туралы шешім қабылдады. Қазір жаңа көлік сатып алғанда, сондай-ақ қолданылған көлікке бастапқы жарна кемінде 50% болған жағдайда борыш жүктемесінің коэффициентінің талабы қолданылмайды. Үш жылға дейінгі қолданылған көлікке бастапқы жарна кемінде 30% болса да жеңілдік беріледі.

Қазақстанда борыш жүктемесінің коэффициентінің шегі — 0,5. Банк осы талап қолданылатын несие бергенде, қарыз алушының барлық кредит бойынша ай сайынғы төлемдері жаңа несиені қоса алғанда, орташа айлық табысының 50%-ынан аспайтынын тексереді.

Айта кетейік, 2027 жылдан бастап Қазақстанда автонесие алу қиындауы мүмкін: банктер қарыз алушының табысы мен барлық несие бойынша ай сайынғы төлемдерін мұқият тексереді. Соның салдарынан төлемі табысына шаққанда жоғары немесе басқа несиелері көп адамдардың өтініші мақұлданбауы ықтимал.

Журналист әрі “Обожаю” YouTube арнасының авторы Асхат Ниязов Украинаның “Миротворец” дерекқорына енгізілді. Сайт әкімшілері оны Ресейдің әрекеттерін ашық қолдады және соғысты насихаттады деп айыптап отыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

“Миротворец” сайтындағы мәліметке сәйкес, Асхат Ниязов Қазақстанға көшіп келмей тұрып Омбы қаласында тұрған және Ресей азаматы болған.

Сайт әкімшілерінің жазуынша, 2014 жылы Қырымдағы оқиғалардан кейін Ниязов “ВКонтакте” желісіндегі парақшасында “Тополь-М” зымыран кешенінің, Ресей президенті Владимир Путин мен Дмитрий Медведевтің суреттерін жариялаған.

Сонымен қатар сайтта журналистің спортшылар Сергей Бадюк және Федор Емельяненкомен бірге түскен фотолары да көрсетілген. “Миротворец” мәліметінше, аталған спортшылар Қырымның Ресейге қосылуын қолдаған.

Сайт әкімшілері Асхат Ниязовтың жұбайы Юлия Ласееваға қатысты да пікір білдірген.

Айта кетейік, “Миротворец” – Украинаға қарсы әрекеттерге қатысы бар деп санайтын адамдардың жеке дерегін жариялайтын мемлекеттік емес дерекқор.

Айта кетейік, бұған дейін бұл тізімге Қазақстанның бұрынғы премьер-министрі Иманғали Тасмағамбетов пен Қазақстан Ұлттық олимпиадалық комитетінің президенті Геннадий Головкин де енгізілген еді.

Түркістандағы Turan Mall сауда орталығында болған жағдайға байланысты жанжалға қатысушылардың бірі өз шындығын айтты. Ол кәмелетке толмаған болып шықты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Жасөспірім 7 қараша күні болған жағдайды әлеуметтік желіде баяндап берді. Оның сөзінше, ол шабуыл жасамаған, тек қорғандым дейді. 

Жастықты жылжытқан соң бала жылап, кетіп қалған. Кейін анасы келіп, жасөспірімнің інісін жұлқи бастаған.

Сары шашты әйел жасөспірімнің кеудесінен 5-6 рет нұқып, ұрып жіберетіндей күйде тұрғандықтан, өзінен біршама жас үлкен әйелден қорғандым дейді ол.

Жасөспірімде желіде қолдағандар көп болды. 

Өзінен 15 жас кіші балаға тиіскен әйелдің бұл қылығын негізсіз әрі орынсыз деп санайды желі қолданушылары.

Бұған дейін әлеуметтік желіде балалар ойнайтын алаңда әйелдердің бір-бірімен төбелескен видеосы тараған еді. Видеодан екі әйелдің сөйлесіп тұрғанын, кейін қысқа шашты әйелді екіншісі бірінші болып итергенін көруге болады. Сол сәтте ол оның әрекетіне жауап ретінде жұдырық ала жүгірді.

Болған жағдайды Түркістан облысының полициясы растап, қылмыстық іс қозғалғанын мәлімдеді.

Қытай автокөліктері Қазақстан нарығында жылдан-жылға кеңінен таралып келеді. Chery, Changan, Haval, Jetour және Geely секілді маркалардың көліктерін бүгінде еліміздің ірі қалаларынан жиі кездестіруге болады. Алайда бір қызығы, Қытайда өндірілетін бұл көліктердің бағасы Қазақстанда айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін. Бір модель Қытайдың ішкі нарығында қанша тұрады? Ресейде ше? Ал қазақстандық сатып алушы дәл сол көлікті алу үшін қанша ақша жұмсайды? Stan.kz үш елдегі танымал қытай автомобильдерінің бағасын салыстырып, сарапшыдан қытайлықтардың нарықты жаулау себебін сұрады.

Қазақстан нарығындағы Топ-5 Қытай көлігі

Қазақстанда қытайлық автомобиль брендтері арасында Changan, Chery, Haval, Jetour және Geely модельдері кеңінен таралған. Kolesa.kz мәліметінше, 2026 жылдың алғашқы жеті айында Changan CS55 Plus моделі 4 687 данамен ең көп сатылған қытай көлігі атанған. Одан кейін Changan CS35 Max (3 776 дана) мен Jetour X70 (3 149 дана) орналасқан.

Қазақстан нарығындағы танымал бес модельдің бағасы төмендегідей:

Ресей нарығындағы Топ-5 Қытай көлігі

Ресей автонарығында да қытайлық автомобиль брендтері кеңінен таралған. Әсіресе Haval, Chery және Geely маркаларының кроссоверлері сатып алушылар арасында сұранысқа ие. Олардың танымалдығына салыстырмалы түрде қолжетімді бағасы, заманауи дизайны, техникалық жабдықталуы және қосымша функциялары әсер етіп отыр.

Ресей нарығында жиі кездесетін қытай көліктерінің бестігіне мына модельдер кіреді:

Қытай нарығындағы Топ-5 автокөлік

Қытайдың жолаушылар көліктері қауымдастығының деректеріне негізделген Gasgoo рейтингі бойынша, 2026 жылдың қыркүйегінде қытайлық брендтер арасында Geely Xingyuan, BYD Seagull, BYD Yuan UP, GAC Aion Y және Changan Qiyuan Q05 модельдері сатылым көшін бастаған.

Қытай нарығындағы үздік бес модельдің бағасы төмендегідей:

Осылайша, үш елдің автомобиль нарығындағы сұранысқа ие қытайлық модельдері мен олардың бағасы әртүрлі. Қазақстан мен Ресейде негізінен бензин қозғалтқышымен жүретін кроссоверлер алдыңғы қатарда болса, Қытайдағы үздік бестікке электрлі автомобильдер басымдықпен енген.

Өзбекстан нарығындағы топ-5 қытай көлігі

Өзбекстанда қытайлық автомобиль брендтері арасында BYD модельдері жоғары сұранысқа ие. Autostrada.uz мәліметінше, 2026 жылдың қаңтар–маусым айларында BYD Song Plus DM-i 5 630 данамен ең көп сатылған қытай көлігі атанды. Одан кейін BYD Yuan Up (4 277 дана), BYD Chazor Champion (3 771 дана), Haval M6 (2 095 дана) және Chery Tiggo 7 Pro (1 557 дана) орналасқан.

Өзбекстан нарығындағы танымал бес модельдің бағасы төмендегідей:

1. BYD Song Plus DM-i – гибридті кроссовер. Кең салоны, үнемді қозғалтқышы және заманауи технологияларымен ерекшеленеді. Бастапқы бағасы – 374,1 миллион сум (шамамен 14,03 миллион теңге).

2. BYD Yuan Up – қалалық пайдалануға арналған шағын электрлі кроссовер. Ықшам дизайны, электр қозғалтқышы және заманауи жабдықталуымен ерекшеленеді. Бастапқы бағасы – 266,7 миллион сум (шамамен 10 миллион теңге).

3. BYD Chazor Champion – гибридті седан. Жанармайды үнемдеуі, заманауи мультимедиа жүйесі және жайлы салонымен ерекшеленеді. Бастапқы бағасы – 315,2 миллион сум (шамамен 11,82 миллион теңге).

4. Haval M6 – отбасылық пайдалануға арналған кең кроссовер. Үлкен салоны, турбокомпрессорлы қозғалтқышы және механикалық немесе роботтандырылған беріліс қорабымен ұсынылады. Бастапқы бағасы – 249,9 миллион сум (шамамен 9,37 миллион теңге).

HAVALning O'zbekistondagi rasmiy distribyutori

5. Chery Tiggo 7 Pro – орта өлшемді кроссовер. Заманауи дизайны, кең салоны және қауіпсіздік жүйелерімен ерекшеленеді. Бастапқы бағасы – 319,9 миллион сум (шамамен 12 миллион теңге).

Еуропадағы Қытай нарығы

Қытайлық автомобиль өндірушілер Еуропа нарығында да белсенді түрде кеңейіп келеді. Олардың көліктері Ұлыбритания, Италия, Испания, Германия, Франция, Польша, Нидерланд, Швеция, Норвегия және өзге де Еуропа елдерінде сатылады. 2025 жылы Еуропада Volvo брендін есептемегенде қытайлық маркалардың 795 мыңға жуық жеңіл көлігі сатылған. Бұл құрлықтағы жаңа автомобильдер нарығының шамамен 6 пайызына тең. Ең көп сұраныс MG, BYD, Jaecoo және Omoda брендтеріне тиесілі болды.

Қытай көліктері Қазақстанда неге қымбат?

Осы мәселеге қатысты автонарық сарапшысы Эдуард Эдоковтың пікірін білдік. Қытайда өндірілетін автокөліктердің бағасы Қазақстан нарығына жеткенде айтарлықтай қымбаттайды. Бұған экспорттық рәсімдеу, тасымал, кедендік баж, утильалым, сертификаттау және алғашқы тіркеу секілді қосымша шығындар әсер етеді. Автонарық сарапшысы Эдуард Эдоков Қытай мен Қазақстандағы көлік бағасының айырмашылығы неден туындайтынын түсіндірді.

Сарапшының айтуынша, Қытай – әлемдегі ең ірі әрі бәсекелестігі жоғары автомобиль нарығы. Елде көлік өндірісінің көлемі үлкен, ал өндірушілер арасындағы бәсеке бағаның төмен болуына ықпал етеді. Сондықтан Қытайдың ішкі нарығында автокөліктер салыстырмалы түрде арзан сатылады.

Алайда көлікті Қытайдан Қазақстанға жеткізу барысында оның бастапқы бағасына бірнеше қосымша шығын қосылады. Олардың қатарында экспорттық лицензия алу, экспорттаушы компанияның қызметіне ақы төлеу, тасымалдау, кедендік баж, утильалым, сертификаттау, электронды паспорт рәсімдеу және алғашқы тіркеу бар.

"Мысалы, Қытайда 5-6 миллион теңге тұратын көлік Қазақстанға келгенде 10 миллион теңгеге дейін қымбаттауы мүмкін. Себебі оның бастапқы бағасына жоғарыда аталған барлық шығын қосылады. Қазақстандағы көліктердің Қытаймен салыстырғанда қымбат болуының негізгі себебі – осы", – деді Эдуард Эдоков.

Қазақстан мен Ресейде көлікке салынатын төлемдер қандай?

Эдуард Эдоков үш елдегі салық және кедендік төлемдердің айырмашылығына да тоқталды. Оның сөзінше, Қытайда автокөлік сатып алғанда қосылған құн салығы 13%, ал көлік сатып алу салығы шамамен 10% құрайды. Дегенмен электромобильдер мен гибридтерге қатысты жеңілдіктер қарастырылған.

"Қытай мемлекеті заманауи электромобильдер мен гибридтерді сатып алуды ынталандырады. Сондықтан мұндай көліктерге белгілі бір салықтық жеңілдіктер бар", – деп түсіндірді сарапшы.

Ал Қазақстанда жеке тұлға көлік импорттаған жағдайда кедендік баж мөлшері көліктің түрі мен қозғалтқыш көлеміне байланысты шамамен 48-50% жетуі мүмкін. Коммерциялық импорт кезінде баж салығы 15%, ал ҚҚС 16% болады. Осылайша, қосымша төлемдер кедендік құнның шамамен 33-34 пайызын құрайды.

Ресейдегі жағдайға қатысты сарапшы коммерциялық импорт кезінде кедендік баж шамамен 15%, ал ҚҚС 22% екенін айтты. Бұған қоса, утильалым мен акциз төлемдері де бар.

"Ресейде қазір утильалым өте жоғары. Қазақстандағы утильалымның өзі қомақты, ал Ресейде одан да жоғары. Сондықтан бұл нарықтың жағдайы бөлек. Оның үстіне геосаяси факторларға байланысты Ресей нарығын Қазақстанмен тікелей салыстыру қазір дұрыс болмауы мүмкін", – дейді ол.

Қытай көліктерінің сапасы қандай?

Сарапшының пікірінше, соңғы жылдары қытайлық автомобильдердің сапасы айтарлықтай жақсарған. Бұрын "Қытай сапасы" деген түсінік арзан материалдар мен сенімсіз өнімді білдірсе, қазір бұл көзқарас ескіре бастаған.

Оның айтуынша, қытайлық автокөлік брендтері сапа жағынан Hyundai, Toyota секілді жаппай сұранысқа ие халықаралық маркалар деңгейіне жақындаған. Әсіресе электромобильдер мен гибридтер өндірісінде Қытай компаниялары әлемдік нарықтағы жетекші орындарға шықты.

"Қазір қытайлық автомобильдердің сапасын Hyundai, Toyota, сондай-ақ кейбір америкалық және еуропалық брендтердің деңгейімен салыстыруға болады. Бұл әлі ең жоғары премиум сапа деген сөз емес, бірақ бұрынғыдай сапасыз, арзан материалдардан жасалған көліктер деп айтуға келмейді", – деп атап өтті Эдуард Эдоков.

Сарапшы BYD, Zeekr және Xiaomi секілді компаниялардың электромобильдер мен гибридтер саласында айтарлықтай ілгерілегенін айтты. Дегенмен жаңа брендтердің ұзақ мерзімді сенімділігіне қатысты әлі де зерттеу қажет екенін ескертті.

"Бұл брендтердің көбі соңғы 5-7 жылда ғана қарқынды дамыды. Сондықтан олардың 5-10 жыл пайдаланғаннан кейінгі жағдайы туралы нақты статистика әлі жеткіліксіз", – дейді ол.

Қытай көліктерінің басты артықшылығы неде?

Эдуард Эдоков қытайлық автокөліктердің негізгі артықшылығы – бағасына сай ұсынылатын жабдықтары мен технологиялық мүмкіндіктері екенін атап өтті. Оның сөзінше, бірдей қаражатқа қытайлық көліктерден еуропалық немесе жапондық маркаларға қарағанда көбірек функция мен электроника алуға болады.

"Қытайлық көліктердің басты артықшылығы – бірдей ақшаға әлдеқайда көп мүмкіндік ұсынуы. Мультимедиа, электроника, цифрлық функциялар, заманауи дизайн және салон жабдықтары жағынан олар бәсекелестерінен озып тұр. Кейбір жағдайда дәл сондай қаражатқа басқа брендтерден бір жарым-екі есе аз жабдықталған көлік аласыз", – дейді сарапшы.

Ол қытайлық өндірушілердің модельдерді жаңарту жылдамдығына да назар аударды. Мәселен, жаңа функциялар мен бағдарламалық жаңартулар көліктің мүмкіндіктерін үнемі жетілдіріп отырады.

"Мен өзім төртінші жыл электромобиль жүргізіп келемін. Оның дизайны, салоны, электроникасы мен функциялары ұнайды. Телефон секілді көліктің де бағдарламалық жаңартулары шығып тұрады. Экран, карта, видео, YouTube, музыка – қажет функциялардың бәрі бар", – деп бөлісті ол.

Қазақстандықтарға қытай көлігін сатып алу тиімді ме?

Эдуард Эдоковтың айтуынша, соңғы жылдары қазақстандықтардың қытайлық автокөліктерге деген көзқарасы өзгерген. Бұрын тұтынушылар олардың сапасына күмәнмен қараса, қазір бұл маркалар нарықтың елеулі бөлігін иеленіп отыр. Сарапшының бағалауынша, ресми сатылымдардың өзінде қытайлық автомобильдердің үлесі шамамен 46-49%-ға жеткен. Ал ресми және бейресми импортты қоса есептегенде, жаңа көліктер нарығындағы үлесі 60-70% болуы мүмкін.

Оның сөзінше, қытайлық көліктердің негізгі бәсекелесі – жаңа жапон немесе корей автомобильдері ғана емес, сонымен бірге екінші нарықтағы қолданыста болған көліктер.

Мысал ретінде сарапшы Toyota RAV4, Hyundai Tucson және Haval модельдерін салыстырды. Оның айтуынша, жаңа Toyota RAV4 шамамен 20 миллион теңге, Hyundai Tucson 15 миллион теңге тұрса, осы санаттағы Haval көлігін 10 миллион теңгеге алуға болады. Бұл ретте қытайлық модель жабдықталуы жағынан да бәсекелестерінен артық болуы мүмкін.

"Сатып алушының алдында таңдау тұр: 10 миллион теңгеге екі-үш жыл жүрген қолданыстағы Toyota RAV4 алу немесе дәл сол ақшаға салоннан жаңа қытай көлігін сатып алу. Оның үстіне жаңа көлікке кепілдік беріледі, жабдықтары көбірек және қосымша мүмкіндіктері бар", – дейді сарапшы.

Ол бұл таңдауды өз отбасындағы мысалмен де түсіндірді. Бірнеше жыл бұрын ұлы да осындай жағдайға тап болған. Қолындағы қаражатына ескі Toyota RAV4 алуға немесе автосалоннан жаңа Haval сатып алуға мүмкіндігі болған. Нәтижесінде ұлы жаңа қытайлық көлікті таңдаған.

"Қытайлық көліктер екінші нарықтағы жапон және корей автомобильдерін қарастыратын орта таптың бір бөлігін өзіне тартты. Адамдар автосалонға барып, дәл сол ақшаға кепілдігі бар, жаңа әрі жақсы жабдықталған көлік алуға болатынын көрді. Сөйтіп, таңдауын жасады", – деп түйіндеді Эдуард Эдоков.

Еске сала кетейік, биыл қыркүйектің соңынан бастап Қазақстанға сырт елден көлік әкелетіндер үшін заң өзгерді. Жеке мақсатта автокөлік импорттайтын азаматтар оның шығарылған жылына қойылатын талаптарды, электронды паспортты рәсімдеу тәртібін және утиль алымы мерзімдерін ескеруі керек. Ал көлікті сату үшін әкелетін кәсіпкерлерге өзге талаптар қолданылады.

Алматыда эколог-блогер, “Байтақ” жасылдар партиясының бұрынғы хатшысы Ерлан Қыдырбаев ұсталды. Ол мемлекет қаржысына жүзеге асырылуы тиіс ғылыми жобалар аясында бөлінген қаражатты жымқырды деген күдікке ілінді. Мемлекетке келген шығын көлемі 150 миллион теңгеге жуық. Қылмыстық істің қозғалғанын блогердің өзі әлеуметтік желідегі парақшасында жариялаған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

50 жастағы Ерлан Қыдырбаев ғылыми ортада танымал тұлғалардың бірі саналады. Ол бұған дейін “Байтақ” жасылдар партиясының хатшысы қызметін атқарған. Сонымен қатар блог жүргізіп, YouTube-арнасында түрлі тақырыпта бейнематериалдар жариялап, танымал адамдардан сұхбат алып жүрген.

Алайда жуырда экологтың уақытша ұстау изоляторына қамалғаны белгілі болды. Бұл туралы журналист Михаил Козачков мәлімдеді. Оның дерегінше, Ерлан Қыдырбаев белгілі бір аурулармен ауыратын адамдарға арналған арнайы тағам өнімдерін өндіруге бағытталған екі ғылыми жобаға қатысқан. Атап айтқанда, қант диабеті, целиакия және басқа да аурулары бар адамдарға қажет өнімдер тапшылығын азайту көзделген.

Жобалар аясында глютенсіз және көмірсуы аз нан-тоқаш пен ұн өнімдерін шығаратын өндіріс орындарын іске қосу жоспарланған.

Осы мақсатта “Ғылым қоры” акционерлік қоғамы екі компанияға жүздеген миллион теңге көлемінде қаржы бөлген. Қыдырбаев аталған компанияларда жалдамалы қызметкер ретінде тіркелген. Десе тергеу нұсқасы бойынша, кәсіпорындардың жұмысына іс жүзінде өзі басшылық етіп, қаржысын бақылаған.

Қаржы алған соң компаниялар өнім өндіруге қажет жаңа жабдықтар сатып алуы тиіс болған. Ақша жеткізушілердің есепшотына аударылғанымен, іс жүзінде талапқа сай жаңа техника емес, қолданыста болған жабдықтар сатып алынған. Оның үстіне, сатып алынған техниканың сипаттамалары жобада көрсетілген талаптарға сай келмеген.

Ал құжаттарда жабдықтардың барлығы жаңа әрі қымбат бағаға алынғаны көрсетілген. Арасындағы айырмашылық қолма-қол ақшаға айналып, Ерлан Қыдырбаевқа берілген.

Бұдан бөлек, кәсіпорындар жұмыс істеп жатқандай болу үшін іс жүзінде болмаған өнім жеткізілімдері туралы жалған құжаттар рәсімдеген деген күдік бар. Ал компаниялар ерекше тағам өнімдерін өндірумен айналыспаған.

Қазір экологқа қатысты қылмыстық істі Алматы қаласы бойынша Экономикалық тергеп-тексеру департаменті тергеп жатыр.

Мәліметке сәйкес, мемлекетке келтірілген шығын көлемі шамамен 150 миллион теңге.

Айта кетейік, бұған дейін “Қызылжар” футбол клубының бұрынғы президенті Григорий Лорияға іздеу жарияланғаны туралы жазған едік. 

Қазақстан мен Қырғызстан шекарасында жанармай тасымалына байланысты кептеліс қайтадан күн тәртібіне шықты. Қазақстаннан арзан бензин сатып алып, Қырғызстанда қымбатқа сататындар шекараны қайта-қайта кесіп өтеді. Ал олардың кесірінен қарапайым жолаушылар сағаттап кезекте тұруға мәжбүр. Екі елдегі АИ-92 бензинінің бағасы да айтарлықтай ерекшеленеді: бір литріне шаққанда айырмашылық 200 теңгеге жуық. Биыл Қазақстаннан Қырғызстанға жанармайды заңсыз әкетудің 445 әрекеті тіркеліп, 38 мың литрден астам отын тәркіленген. Stan.kz тілшісі шекарадағы жағдайды, жанармай саудасының себептерін және жауапты органдар қабылдап жатқан шараларды зерттеді.

“Жыл сайын қайталанады”

Айгүлдің (аты өзгертілген) сөзінше, әсіресе, жеке көлігімен шекарадан өтетін адамдарға қиын. Кейбір жолаушылар екі сағатқа дейін кезекте тұруға мәжбүр. Әйел мереке күндері туыстарына бару үшін Алматыдан Бішкекке жолға шыққан. Алайда Қырғызстанға бара жатқанда да, кері қайтқанда да Қазақстан мен Қырғызстан шекарасындағы кептеліске тап болған. Оның айтуынша, бұған қазақстандық арзан жанармайды көрші елге тасымалдайтын көліктер себеп болған.

Айгүл осы жағдайдың жыл сайын қайталанатынын айтады. Қырғызстанның Тоқмақ қаласы мен Бішкек жақтан келетіндер көп дейді ол.

Тұрғынның пікірінше, мұндай жағдайға жауапты органдар назар аударып, мәселені жүйелі түрде шешуі керек.

Тұрғын шекарадағы кептелісті фотоға түсіріп үлгермегенін айтады. Алайда оның сөзінше, шекара бекетіне сәл жетпей-ақ жанармай тасымалдаушылардың көліктерін жиі байқауға болады. Бұрын олар бензинді көбіне Volkswagen Passat секілді жеңіл көліктермен тасымалдаса, қазір Land Cruiser сияқты ірі жол талғамайтын көліктерге көшкен. Оқырман редакцияға осы көліктердің фотосын да жолдады.

"Неге қымбатқа аламыз, егер көршіде арзан болса?"

Бұдан бөлек, таяуда осы тақырыпқа қатысты тағы бір ақпарат көзінде жанармайды Қырғызстанға тасымалдайтын азаматтардың бірі пікір білдірген. Ол Қазақстаннан салыстырмалы түрде арзан бензин сатып алып, оны көрші елге жеткізудің еш әбестігі жоқ екенін айтқан.

Қырғызстандық жанармай тасымалдаушылардың бірі осындай іспен күн көріп отырғанын айтады. 

Ал кейбір жүк көліктері бір рейсте бірнеше жүз литр бензин тасымалдай алады. Тасымалдаушылар үшін мұндай саудадан түсетін табыс жергілікті өлшеммен алғанда аз ақша емес дейді ер адам.

"Бағаның айырмашылығы 200 теңгеге жуық"

Біз де екі елдегі жанармай бағасын салыстырып көрдік. Қараша айындағы фотода көрсетілген бағалар мен 1 сомды 5,18 теңгеге шаққандағы бағамды негізге алсақ, Қазақстан мен Қырғызстандағы АИ-92 бензинінің бір литрінің құны арасында 168-202 теңге айырмашылық бар. Яғни Қырғызстанда бензин Қазақстанға қарағанда шамамен 1,6-1,8 есе қымбат.

Қараша айындағы фотоматериалдарда Қазақстандағы "Tulpar" жанармай құю бекетінде АИ-92 бензинінің бір литрі 261 теңгеден сатылып жатқаны көрінеді. Ал Қырғызстандағы "Partner Neft" және "Bishkek Petroleum" бекеттерінде осы маркалы жанармайдың бағасы 82,90-89,40 сом аралығында.

1 сомды 5,18 теңгеге шаққанда, Қырғызстандағы АИ-92 бензинінің бағасы теңгемен есептегенде былай шығады:

• 82,90 сом – 429,42 теңге;
• 84,40 сом – 437,19 теңге;
• 87,90 сом – 455,32 теңге;
• 89,40 сом – 463,09 теңге.

Бағадағы мұндай алшақтық Қазақстаннан Қырғызстанға арзан жанармай тасымалдаудың неге тиімді екенін де түсіндіреді. Мәселен, бір литр жанармайдан түсетін ықтимал баға айырмасы 168-202 теңге болса, үлкен көлемде тасымалдайтындар үшін мұндай сауданың табысы да қомақты болуы мүмкін.

Қазақстандағы жанармай бағасының өзіне де назар аударған жөн. Суреттегі мәлімет бойынша, қазанның 1-і күні АИ-92 бензинінің бағасы 253 теңге болса, қарашаның 1-інде 261 теңгеге жеткен. Яғни бір айда 8 теңгеге қымбаттаған.

Дегенмен бұл есепте жанармайды сатып алу, тасымалдау және өзге де шығындар ескерілмеген. Сондай-ақ көрсеткіштер бірнеше жанармай құю бекетінің фотосына негізделген, сондықтан оларды екі елдегі орташа нарықтық баға деп қабылдауға болмайды. Соған қарамастан, фотодағы бағалардың өзі екі ел арасындағы айтарлықтай айырмашылықты көрсетеді.

Қазақстанда салыстырмалы түрде арзан бензиннің Қырғызстан нарығында қымбат сатылуы жанармайды қайта сатуға экономикалық ынта қалыптастырады.

"Қазақстаннан жанармайды тәулігіне бір рет қана әкетуге рұқсат"

Осыған байланысты энергетика министрлігі Stan.kz редакциясының ресми сауалына берген жауабында жанармайды шекара арқылы тасымалдауға қатысты қолданыстағы шектеулерді түсіндірді. Ведомствоның мәліметінше, 2026 жылғы 21 мамырдан 21 қарашаға дейін бензин, дизель отыны және мұнай өнімдерінің жекелеген түрлерін автомобиль көлігімен, оның ішінде ЕАЭО елдеріне әкетуге тыйым салынған. Алайда көлік құралының зауытта орнатылған штаттық отын багындағы жанармайды тәулігіне бір реттен жиі емес алып өтуге рұқсат бар.

Министрлік мұндай талап шекараны бір күнде бірнеше рет кесіп өтіп, жанармай тасымалдауға және оны қосымша ыдыстармен алып шығуға жол бермейтінін атап өтті.

Энергетика министрлігі Қазақстанның ішкі нарығындағы жағдайға да тоқталды. Ведомство күн сайын мұнай өнімдерінің өндірісі, жеткізілуі мен қорына мониторинг жүргізетінін, ал өңірлердің қажеттілігіне қарай ай сайын отын жеткізу жоспарын бекітетінін мәлімдеді.

Сондай-ақ министрлік көршілес мемлекеттермен арадағы жанармай бағасының айырмашылығын азайту бағытында жұмыстар жүргізіліп жатқанын атап өтті. Ведомствоның мәліметінше, 2025 жылғы 30 қаңтардан бастап автобензин мен дизель отынының көтерме және бөлшек сауда бағасын мемлекеттік реттеу алынып тасталған.

"Бір жылда 60 мың литрден астам жанармайды қосымша бактармен алып өтпек болған"

Мемлекеттік кірістер комитетінің мәліметінше, 2026 жылдың басынан бері Қазақстаннан Қырғызстанға 74 667 литр бензин мен дизель отынын заңсыз әкетуге әрекет жасалған. Соның ішінде 277 жағдайда құқық бұзушылар жауапқа тартылып, 38 450 литр жанармай тәркіленген. Салынған айыппұлдың жалпы сомасы 21,5 миллион теңгеден асқан.

Комитет дерегінше, биылғы он айда заңсыз тасымалдаудың 445 әрекеті анықталған. Оның ішінде 222 жағдайда көліктерге рұқсатсыз қосымша отын бактары орнатылып, сол арқылы 59 016 литр бензин мен дизель отынын алып өтуге әрекет жасалған. Тағы 21 деректе газ жабдығы бар көліктермен 1 909 литр бензин тасымалдау көзделген. Ал канистр, баклашка және AdBlue сұйықтығына арналған ыдыстарды қоса алғанда, өзге сыйымдылықтар арқылы 13 742 литр жанармай әкетудің 202 әрекеті тіркелген.

"277 адам жауапқа тартылып, 21,5 миллион теңге айыппұл салынған"

Мемлекеттік кірістер комитетінің мәліметінше, тіркелген 445 деректің 277-сі бойынша құқық бұзушылар әкімшілік жауапкершілікке тартылған. Бұл істерде 38 450 литр жанармай тәркіленген. Тағы 71 жағдайда сараптама қорытындысы бойынша құқық бұзушылық анықталмаған, ал 97 материал сот қарауында жатыр.

Сонымен бірге Мемлекеттік кірістер комитеті Қазақстаннан Қырғызстанға жанармайды заңсыз тасымалдаудан пайда көретін ұйымдасқан схемалар немесе тұрақты топтар туралы ақпарат жоқ екенін мәлімдеді.

Комитет Жамбыл облысындағы өткізу пункттерінде көлік кептелісін азайту үшін кезекші ауысымдар күшейтілгенін хабарлады. Сондай-ақ көлік ағыны реттеліп, мобильді және габаритті емес көліктер облыстың басқа өткізу пункттеріне бағытталады. Бос көліктер "Аухатты" өткізу пункті арқылы қайта жіберіледі.

Заңсыз жанармай тасымалдау әрекеттерінің тәуліктік жиілігін Шекара қызметінің "Бүркіт" ақпараттық жүйесі арқылы бақылайды.

"Қырғызстанның отынға тәуелділігі Қазақстанға да әсер етеді"

Ал қазақстандық саясаттанушы Ғазиз Әбішев Қырғызстан азаматтарының арзан қазақстандық жанармайды сатып алып, көрші елде қымбатқа сату арқылы табыс тауып отырғанын жасырмады. Оның сөзінше, екі ел арасындағы баға айырмашылығы мұндай сауданы тиімді етіп отыр. 

Ғазиз Әбішевтің пікірінше, Қырғызстанның энергетикалық қауіпсіздігі Қазақстанмен салыстырғанда әлсіздеу. 

Ғазиз Әбішев Қазақстан мен Қырғызстандағы жанармай бағасының айырмашылығы көлеңкелі нарықтың қалыптасуына жол ашатынын айтады. Оның сөзінше, Қазақстанда арзан отын сатып алып, оны көрші елде қымбатқа сату арқылы жақсы табыс табуға болады. Сондықтан мұндай әрекеттерге баратындардың тәуекелге баруына экономикалық себеп бар.

Сонымен қатар политолог Қазақстан Қырғызстанды қиын жағдайда қолдауы керек деп есептейді. Оның пікірінше, екі халықтың тарихи әрі экономикалық байланысы тығыз. Қазақстан үшін көрші елге жанармай жеткізу мүмкіндігі бар, ал Қырғызстан да өз кезегінде Қазақстан үшін маңызды ресурстардың бірі – су мәселесінде маңызды рөл атқарады.

"Әуелі өз нарығымызды ойлауымыз керек"

Дегенмен сарапшы Қазақстан Қырғызстанға көмектескенімен, өз ішкі нарығының тұрақтылығын да назардан тыс қалдырмауы керек екенін атап өтті.

"Егер мәселе Қазақстанның ішкі нарығындағы жағдайдың күрт нашарлауына қатысты болса, онда алдымен өз мүддемізді ойлауымыз керек. Ал Қырғызстан шынымен күрделі жағдайға тап болса, оған көмектесу мүмкіндігін де қарастырған жөн. Кез келген сыртқы саясаттың басты қағидаты – көршілермен тату болу. Жақсы қарым-қатынасты сақтау үшін барынша икемділік таныту қажет. Әсіресе, бауырлас Қырғызстанмен қарым-қатынаста осы ұстанымды сақтау маңызды", – деп түйіндеді политолог.

Оның айтуынша, екі ел арасындағы қарым-қатынаста тепе-теңдік сақтап, көршілік достықты да, ұлттық мүддені де қатар ескерген жөн.

Алматыда бірнеше кәсіпкер тауарын ала алмай, алдын ала төлеген ақшасынан айырылғанын айтып, шағымданды. Олар көтерме саудамен айналысатын жеткізушіге миллиондап ақша аударған екен. Десе де тапсырыстары уақытында орындалмаған. Жәбірленушілердің алдын ала есептеуінше, келтірілген шығын көлемі 80 миллион теңгеден асады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі КТК арнасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Кәсіпкер Диляра Мендеева шілде айында жанармай құюға арналған канистрлерге тапсырыс берген. Ол сатушыны маркетплейстен тауып, кейін онымен байланысқа шыққан. Артынша келісімшарт жасау үшін кеңсесіне барып, 8 миллион теңгеден астам қаражат төлеген. Алайда осы күнге дейін тапсырысын ала алмаған.

Кәсіпкердің айтуынша, бұл жағдай оның бизнесіне ғана емес, жеке өміріне де кері әсер еткен. Қаржылық қиындық салдарынан сүйіктісімен қарым-қатынасы да бұзылған.

Осындай жағдайға оқу орталығы да тап болған. Оның басшысының айтуынша, екі жыл бұрын интернеттегі хабарландыру арқылы жеткізуші тауып, 4,5 миллион теңгеге тауар сатып алуға келіскен. Алайда белгіленген мерзімде тапсырыстың жартысы ғана жеткізілген. Қалған бөлігін кейін әкелуге уәде бергенімен, ол міндет орындалмаған.

Кәсіпкерлер бастапқыда әртүрлі жеткізушімен жұмыс істеген. Кейін олардың бір адамның атына тіркелгенін анықтаған. Бұл компаниялар жаңа жылдық шыршадан бастап спорттық төсеніштерге дейін түрлі тауар ұсынған.

Жәбірленушілер бірігіп, сотқа жүгінген. Алайда олар оған дейін мәселені бейбіт жолмен шешуге тырысқан. Кәсіпкерлер тапсырыс беріп, миллиондаған теңге аударған кеңсеге ақшаларын қайтаруды талап етіп барған кезде, ғимараттың есігі жабық тұрған.

Ал сауда компанияларының басшысымен телефон арқылы сөйлескен. 

Алматы қалалық полиция департаментінің мәліметінше, осы уақытқа дейін сегіз адам арыз түсірген. Олар жәбірленуші деп танылған.

Құқық қорғау органдары оқиғаның мән-жайын анықтап жатқанда, кәсіпкерлер аталған жеткізушіден зардап шеккен өзге де адамдарды іздестіріп жатыр. Олардың пайымдауынша, алданып қалғандардың саны әзірге белгілі болған сегіз адамнан әлдеқайда көп болуы мүмкін.

Айта кетейік, бұған дейін Астанада пәтер аламыз деген 51 адам 3 миллиард теңгеге алданып қалғаны туралы жазған едік. Олардан ақша алған 4 адам сотталған. Олар клиенттерге жалған сатып алу-сату шартын ұсынған. 

Мұхтар Әуезов атындағы №20 жалпы орта білім беретін мектеп оқушыларының ата-аналары оқу орнында жылыту маусымы басталғалы бері жылу жоқ екенін айтып, шағымданды. Олардың сөзінше, балалар сабақ кезінде сырт киімдерін шешпей отыруға мәжбүр. Осы мәселеге қатысты Қалалық білім басқармасы түсініктеме берді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Lada.kz порталына сілтеме жасап хабарлайды. 

Ата-аналардың айтуынша, қалада жылу беру маусымы басталғалы мектеп іші жылып көрмеген.

Олар Каспий жылу су арнасына жүгінген, алайда ұйым өкілдері өз тарапынан ешқандай мәселе жоқ екенін айтқан.

Бұдан бөлек, ата-аналарды мектеп аумағындағы жағдай да алаңдатады. Онда жер қазылғанымен, әзірге ешқандай жұмыс жүргізілмей жатыр.

Белгілі болғандай, жылу мәселесі тек №20 мектепте ғана емес, №23 жалпы білім беретін мектепте де туындаған.

Қалалық білім басқармасының мәліметінше, екі мектеп те оқу жылының басында жылыту маусымына дайындық паспортын алған. Сондай-ақ ғимараттардың ішкі жылу жүйелерінен ешқандай ақау анықталмаған.

Ведомствоның түсіндіруінше, мәселе мектеп ғимараттарына дейін тартылған сыртқы жылу желілері арқылы жылу тасымалдағыштың толық көлемде жеткізілмеуінде.

Қазір Білім басқармасы жауапты ұйымдармен бірлесіп, мәселені шешу жұмыстарын жүргізіп жатыр. №20 және №23 мектептерге жылуды бүгін беру жоспарланған.

Білім басқармасы мектеп әкімшіліктері оқу кабинеттері мен сыныптардағы температураны тұрақты бақылауда ұстап отырғанын мәлімдеді.

Бұған дейін Щучинскідегі "комфорт-кластағы" жап-жаңа үйдің тұрғындары жылусыз отырғаны туралы жазған едік. Үйге жылу ресми түрде берілгенімен, пәтерлер әлі суық. Тұрғындар коммуналдық төлемдерді уақытылы төлеп отырса да, үйді жылыту үшін қосымша электр құрылғыларын пайдалануға мәжбүр. 

Арнайы комиссия жылу дұрыс берілмейтін пәтерлерді аралап, кейбір тұрғындар жөндеу жұмыстары мен қайта жоспарлау кезінде жылыту жүйесін өзгертіп, оның қалыпты жұмысына кедергі келтіруі мүмкін деген қорытындыға келген.

Қазақстандық мұғалімдер сынып жетекшілігінен бас тартуға мәжбүр. Себебі оқушылардың сабаққа қатысуын бақылап, ата-аналармен байланыс орнататын педагогке ай сайын небәрі 8,5 мың теңге қосымша ақы төленеді. Ал міндеті мен жауапкершілігі аз емес. Ұстаздар еңбектің лайықты бағаланбайтынын айтып, мәселені әлеуметтік желіде көтеріп жатыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі “Информбюро” бағдарламасына сілтеме жасап хабарлайды.

Әлеуметтік желіде мұғалімдер сынып жетекшілігінің машақаты көп екенін айтып, шағымдана бастады. Олардың сөзінше, сынып жетекшісі оқушылардың сабаққа қатысуын қадағалап қана қоймай, ата-аналармен де тұрақты байланыста болуы керек. Балалардың оқу үлгерімі, тәртібі мен сыртқы келбеті, сыныпта туындаған жанжалдар – мұның бәрі сынып жетекшінің жауапкершілігінде.

Оған қоса, сынып сағаттарын өткізу, түрлі байқаулар ұйымдастыру, ата-аналар жиналысын өткізу, сенбіліктерге қатысу, есептер мен мониторингтерді толтыру сияқты міндеттер де бар. Алайда осыншама жұмыстың өтеуі ретінде ай сайын төленетін қосымша ақы – 8,5 мың теңге ғана.

Бұрынғы депутат Ирина Смирнованың айтуынша, сынып жетекшілігіне төленетін ақының аздығы көп жылдан бері көтеріліп келе жатыр. Бірақ мұғалімдердің жалақысы екі есе өскенімен, сынып жетекшілігі үшін берілетін төлем сол күйі қалған.

Оқу-ағарту министрлігі мәселе бойынша пікір білдіруден бас тартқан. Ведомство бұл мәселенің қаралып жатқанын ғана хабарлаған.

Ал мектеп басшылығы мұғалімдерді сынып жетекшілігін алуға көндірудің түрлі жолын қарастыруға мәжбүр. Ғабиден Мұстафин атындағы мектепте мұғалімдерді сынып жетекшілігіне қосымша сабақ сағаттарын ұсыну арқылы ынталандырады. Сонымен қатар бұл жұмыс аттестаттау кезінде қосымша балл жинауға мүмкіндік береді.

Дегенмен ұстаздардың бір бөлігі мамандығына деген сүйіспеншілігі мен балаларға жанашырлығының арқасында бұл міндетті атқарып жүр. Бірақ жауапкершіліктің көптігі мен еңбектің лайықты бағаланбауы мұғалімдердің кәсіби тұрғыда қажуына әкелуі мүмкін.

Ирина Смирнова мәселені шешудің бір жолы ретінде сынып жетекшілігін жеке штаттық бірлікке айналдыруды ұсынады. Оның пікірінше, арнайы педагог бірнеше сыныпқа жауапты болып, негізгі міндеті тек тәрбие жұмысына бағытталуы керек. Сонда пән мұғалімдеріне түсетін қосымша жүктеме де азаяр еді.

Айта кетейік, бұған дейін Мемлекет басшысы оқу-ағарту саласындағы реформалар мұғалімдердің жұмысын жеңілдетуге бағытталуы керек екенін айтқан еді. Президент оқу-ағарту саласындағы реформалар мұғалімдердің жұмысын жеңілдетудің орнына, цифрлық есептілікті көбейтіп отырғанын сынға алған.

Қазақстандық танымал комик Нұрлан Сабыровқа Ресейде жаңа компания тіркеуге шектеу қойылды. Тыйым 2029 жылғы наурызға дейін күшінде болады. Ресейлік БАҚ Федералдық салық қызметінің мәліметтеріне сілтеме жасап, ақпарат таратты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Шектеуге әзілкешке тиесілі "Сабр Продакшн" компаниясының тіркеу деректеріндегі мәселелер себеп болған. Ресей заңнамасына сәйкес, бұрын басқарған компаниясының деректері Заңды тұлғалардың бірыңғай мемлекеттік тізілімінде жалған деп танылған кәсіпкерлерге жаңа заңды тұлға тіркеуге рұқсат берілмейді.

"Сабр Продакшн" компаниясына қатысты тексеру барысында оның заңды мекенжайы туралы мәліметтердің шындыққа сәйкес келмейтіні анықталған. Соның салдарынан Нұрлан Сабыровқа 2029 жылғы 25 наурызға дейін жаңа заңды тұлғалар тіркеуге автоматты түрде шектеу қойылған.

Мәліметке сәйкес, Сабыров "Сабр Продакшн" компаниясын 2025 жылғы сәуірде кинофильмдер, бейнематериалдар мен телебағдарламалар өндіру және тарату мақсатында құрған. 2025 жылдың қорытындысы бойынша кәсіпорынның таза пайдасы 14,3 миллион рубльді (қазіргі бағаммен 78 миллион теңгеден астам) құраған. Алайда 2026 жылғы қазанда компанияны тарату рәсімі басталған.

Еске салайық, 30 қаңтарда қазақстандық танымал комик Нұрлан Сабыровқа Ресейге 50 жылға кіруге тыйым салынғаны белгілі болды. Кейінірек оның Ресей азаматтығын алудан бас тартқаны белгілі болды. 

Ал Қазақстанның ішкі істер министрлігі әзілкешке қатысты қылмыстық іс қозғалмағанын мәлімдеді. 

Қазақстанның 10 өңірінде ауа райының қолайсыздығына байланысты жүргізушілерге жолға шықпауға кеңес берілді. Синоптиктер түнгі және таңғы уақытта қар, жаңбыр аралас қар жауып, кей жерлерде көктайғақ болуы мүмкін екенін ескертті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

"ҚазАвтоЖол" баспасөз қызметінің мәліметінше, Ақмола, Ақтөбе, Павлодар, Қарағанды, Қызылорда, Маңғыстау, Солтүстік Қазақстан және Шығыс Қазақстан облыстарында, сондай-ақ Абай мен Ұлытау облыстарында жауын-шашын болады деп болжанған.

Осыған байланысты жол қызметі жүргізушілерді барынша сақ болуға, жылдамдық режимі мен көлік арасындағы қашықтықты сақтауға шақырды.

Сондай-ақ жүргізушілерге жол бағытын алдын ала жоспарлап, аса қажеттілік болмаса, сапарға шықпаған жөн екені ескертілді.

"ҚазАвтоЖол" өкілдері жол қызметтері тәулік бойы жұмыс істейтінін еске салды. Сонымен қатар республикалық маңызы бар автожолдардың жағдайы мен ауа райы туралы өзекті ақпаратты 1403 байланыс орталығынан алуға болатыны атап өтілді.

Еске салсақ, бұған дейін синоптиктер еліміз бойынша қараша айына арналған ауа райы болжамын жариялаған еді.

Алматыда әлеуметтік желіде жол қозғалысы ережелерін әдейі бұзып, өзіне ешқандай жаза қолданылмайтынын мәлімдеген әйелге қатысты іс қозғалды. Тексеру барысында оның бұған дейін сот шешімімен көлік жүргізу құқығынан айырылғаны анықталды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Алматы қалалық полиция департаментінің мәліметінше, қызметкерлер әлеуметтік желіде тараған видеодан кейін әйелдің жеке басын анықтап, оны тоқтатқан. Жазбада әйелдің көлік тізгінінде қауіпсіздік белдігін тақпай отырғаны және жол қозғалысы талаптарын сақтаудан ашық бас тартқаны көрінеді.

Видеода ол қауіпсіздік белдігін ешқашан тақпағанын және алдағы уақытта да тақпайтынын айтып, мұны өзінің жеке ісі санайтынын жеткізген. Сондай-ақ ешқандай жауапкершілікке тартылмайтынына сенімді екенін білдірген.

Полиция тексерісі кезінде әйелдің бұған дейін сот шешімімен көлік басқару құқығынан айырылғанына қарамастан, рөлге отырғаны белгілі болды.

Сонымен қатар көлікті жүргізу құқығынан айырылған адамға басқаруға берген автокөлік иесі де жауапкершілікке тартылған.

Еске салсақ, бұған дейін астаналық әйел TikTok-тағы тікелей эфирі үшін айыппұл арқалағаны туралы жазған едік.

Публикация от Алматы қаласының ПД | ДП г.Алматы (@almaty.police)

Қазақстанда тұрғын үйлерді жер сілкінісі, су тасқыны және орман өртінен міндетті сақтандыру жүйесі енгізілмек. Жаңа талап алдымен үш облыста пилоттық режимде іске қосылып, кейін апатты тәуекелдерге бейім тағы 16 өңірді қамтиды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі мен Ұлттық банк Қазақстанның сақтандыру нарығын дамытудың 2026–2030 жылдарға арналған бағдарламасын бекітті.

Жаңа бағдарламаның негізгі мақсаты – сақтандыруды азаматтар мен кәсіпкерлер үшін қолжетімді қаржылық қорғау құралына айналдыру.

Тұрғын үйлерді міндетті сақтандыру қалай енгізіледі?

Бағдарламадағы маңызды бастамалардың бірі – тұрғын үйлерді табиғи апаттардан міндетті сақтандырудың жаңа жүйесін енгізу.

Атап айтқанда, тұрғын үйлерді жер сілкінісі, су тасқыны және орман өртінен сақтандыру көзделген. Жаңа жүйе кезең-кезеңімен іске қосылады. Алдымен үш облыста пилоттық жоба ретінде енгізіліп, кейін апатты тәуекелдерге бейім 16 облысты қамту жоспарланып отыр.

Жүйенің негізгі мақсаты – табиғи апат салдарынан үйі бүлінген немесе баспанасынан айырылған азаматтарға қаржылық көмек көрсету.

Сақтандырудың жаңа түрлері пайда болады

Бағдарлама аясында ерікті сақтандыру қызметтерін де кеңейту көзделген. Атап айтқанда, азаматтарға денсаулығын қорғау және болашақта қосымша зейнетақы табысын қалыптастыру үшін жаңа мүмкіндіктер ұсынылады.

Ерікті медициналық сақтандыру міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесіне қосымша құрал ретінде дамытылады. Сондай-ақ кепілдендірілген, инвестициялық және аралас зейнетақы аннуитеттерін енгізу жоспарланып отыр.

Бұдан бөлек, шетелдік туристерді медициналық сақтандыру, агросақтандыру, жылжымайтын мүлікті өрттен сақтандыру және кәсіпкерлердің жауапкершілігін сақтандыру бағыттарын кеңейту мүмкіндігі қарастырылады.

Сақтандыру төлемдерін онлайн алуға болады

Жаңа бағдарлама сақтандыру қызметтерін цифрландыруды да қамтиды. Енді ерікті сақтандыру шарттарын электронды түрде рәсімдеу және сақтандыру жағдайларын онлайн реттеу мүмкіндіктерін дамыту көзделген.

Сонымен қатар сақтандыру компанияларының ұсыныстарын салыстыруға мүмкіндік беретін маркетплейстерді дамыту жоспарланып отыр. Бұл азаматтарға сақтандыру өнімдерінің шарттарын салыстырып, өзіне қолайлы нұсқаны таңдауға көмектеседі.

Сақтандыру агенттеріне қойылатын талаптар да күшейтіледі. Олар бірнеше сақтандыру компаниясымен қатар жұмыс істей алады. Алайда агенттер арнайы оқудан өтіп, кәсіби біліктілігін жыл сайын растауы керек.

Сақтандыру нарығына шетелдік компаниялар келуі мүмкін

Бағдарлама аясында Қазақстан нарығына шетелдік сақтандыру және қайта сақтандыру ұйымдарының филиалдарын тарту рәсімдерін жеңілдету қарастырылған.

Бұл ретте шетелдік компаниялардың қаржылық тұрақтылығы, кредиттік рейтингі және қадағалау органдарымен ақпарат алмасу мүмкіндігі ескеріледі. Нарыққа жаңа қатысушылардың келуі бәсекелестікті арттырып, сақтандыру өнімдерінің түрін көбейтуге мүмкіндік береді.

Сонымен қатар шағын және орта бизнеске арналған сақтандыру өнімдерін кеңейту, исламдық сақтандыруды, соның ішінде такафул жүйесін дамыту жоспарланған.

Агенттік мәліметінше, бағдарламаның 18 стратегиялық бастамасының 12-сін заңнамалық тұрғыдан бекіту жоспарланып отыр. Олар "Сақтандыру нарығы туралы" жаңа заң жобасына енгізіледі. Құжатты жыл соңына дейін Қазақстан Құрылтайының қарауына ұсыну көзделген.

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстанда жол апатынан кейін сақтандыру төлемдерін алу тәртібі өзгергені туралы жазған едік. Енді міндетті автосақтандыру бойынша төлемдер тек қолма-қол ақшасыз аударылады. 

Алматыдағы ҚазҰУ жатақханасынан бірінші курс студентінің мәйіті табылды. Шымкенттен оқуға келген Жанель Қарамысова журналистика факультетінде білім алған. Алдын ала болжам бойынша, бойжеткен өзіне қол салған. Алайда марқұмның жақындары оның өз-өзіне қол жұмсағанына сенбейді. Қыздың анасы қызының өліміне қатысты барлық мән-жайдың анықталып, шындықтың ашылғанын қалайтынын айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Марқұмның анасы Гүлнар Қарамысованың сөзінше, қазір полиция тергеу жүргізіп жатыр. Одан жауап алынған, ал сараптама қорытындысы шамамен бір айдан кейін дайын болады.

Сондай-ақ әйел қызының ұялы телефоны полицияда екенін жеткізді. Құқық қорғау органдары құрылғыны тексеру үшін алып қалған.

Марқұмның анасы қызының денесінен көгерген іздер байқағанын да айтты. Алайда олардың қашан және қандай жағдайда пайда болғанын нақты білмейтінін жеткізді.

Анасының айтуынша, жатақханадағы оқиғаның қалай болғаны жөнінде әртүрлі ақпарат тараған. Біреулер бойжеткен йод ішкен болуы мүмкін десе, жатақханадағы студенттердің сөзінше, ол бөлмесінде белдікпен шкафқа асылып қалған.

Сонымен қатар әйел қызының үйін қатты сағынып жүргенін, оқуға түскелі бері Шымкентке бірнеше рет келіп кеткенін айтты. Анасы қызымен күн сайын хабарласып тұрған.

Оның сөзінше, студент қыз жақында ауырып қалған кезде де анасына қаржының көп жұмсалып жатқанын айтқан. Сол кезде анасы қызының Шымкентке қайтып, емделуін сұрап, тіпті кураторымен де сөйлескен.

Қазір Жанель Қарамысованың өліміне қатысты тергеу амалдары жүргізіліп жатыр. Марқұмның анасы сараптама нәтижесі шыққаннан кейін оқиғаның барлық мән-жайы анықталады деп үміттенеді.

Еске салсақ, бұған дейін Алматыдағы әл-Фараби атындағы ҚазҰУ журналистика факультетінің бірінші курс студенті қаза тапқаны туралы жазған едік.

Қайғылы оқиға кешкі сағат 21:00-де болған. 1-қабаттағы асханада тамақ пісіріп жатқан студенттерге бір қыз жүгіріп келіп, жоғары қабатта мәйіт жатқанын айтқан. Ер балалар бірден бөлмеге барғанымен, ол жерге кіруге жүрексінген. Марқұмның денесі бөлмеде асылып тұрған. Студенттер денесін түсіріп, оны төсекке жатқызып, жүрек соғысын тексерген, алайда қыз жан тапсырған.

Алматы қалалық полиция департаменті әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті журналистика факультетінің бірінші курс студенті көз жұмғанын растады. Қыздың өліміне қатысты тергеу басталған. 

Публикация от Stan.kz ақпарат агенттігі (@_stan.kz)

Бұрынғы “Нұр-Мұқасан” тобының мүшесі Мұқасан Шахзадаев “Жетінші арнаға” берген сұхбатында кезінде бір сахнада өнер көрсеткен Нұрланмен бүгінде араласпайтынын айтты. Тіпті бұрынғы серігі амандасуға қол созған кезде де жауап бермегенін жасырмады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Мұқасан Шахзадаевтың айтуынша, екеуі бірнеше рет тойда кездескенімен, бұрынғы әріптесінің амандасуға созған қолын алмаған.

“Мен амандаспаймын. Екі-үш тойда қызу думан болып жатқанда маған қолын созды. Қолын алмадым. Ең бастысы, аман болсыншы”, – деді Мұқасан Шахзадаев.

Әнші мұндай шешімге не себеп болғанын ашып айтпады. Дегенмен оның сөзінен бұрынғы сахналас серігімен әлі күнге дейін араласпайтынын аңғаруға болады.

Мұқасанның бұл мәлімдемесі желі қолданушыларының қызу талқысына түсті. Көпшілік қанша жерден реніш болса да, амандасуға қол созған адамның бетін қайтаруды құптамаған.

“Адам жауымен де амандасады”, “Нұрланның бірінші болып қол созғаны оның адамгершілігін көрсетеді”, “Сенсіз де Нұрланның таңы атады. Бірақ амандасуға созған қолды алу керек”, “Ер адамның әңгімесі ме осы?”, “Өркөкіректік пен тәкаппарлық адамға жараспайды”, – деп жазды желі қолданушылары.

Мән-жайы

Еске салайық, былтыр қарашада “Нұр-Мұқасан” тобының жаңа мүшесі Ғалымжан Сүлеймен әлеуметтік желіде топтың экс-әншісі Мұқасан Шахзадаевтың өзін сабап тастағанын мәлімдеді. Ғалымжанның айтуынша, жанжал әндерді рұқсатсыз орындағаны үшін сотқа беру мәселесінен туындаған. Келісім жасасқаннан кейін, Мұқасан адамдарымен бірге келіп, оны сөзбен қорлап, соққыға жығып кеткен. Сол сәтте әнші мас болған. Жәбірленушіге ота жасалып, мұрны мен қолы сынған.

Ғалымжанның адвокаты Инга Иманбай оқиғаның келісіммен шешілуге тырысқан кезде шабуылға ұласқанын және Мұқасан бірнеше күн байланысқа шықпағанын айтты. Алматы ПД қылмыстық іс қозғап, тергеу жүргізді. Кейін Мұқасан Шахзадаев ұсталды, тергеу амалдары басталды. Адвокат 107-бап 2-бөлігі бойынша, алдын ала сөз байласумен денсаулыққа зиян келтіру фактісі бойынша, түрме жазасы талап етілетінін айтты.

Бұған қарамастан Мұқасан Шахзадаев алматылық концерттің бірінде сахнаға, көрермен алдына шыққаны байқалды.

Ал 2026 жылғы шілдеде осы іс бойынша сот үкімі шықты. Сот Мұқасанның көмекшісі Азамат Есіркеновті кінәлі деп танып, оған 86 500 теңге айыппұл салды. Ал Мұқасан Шахзадаев сотта айыпталушы емес, куәгер ретінде жауап берді.

Дегенмен жәбірленуші Ғалымжан Сүлеймен сот шешімімен келіспейтінін мәлімдеді. Ол өзіне Мұқасан Шахзадаевтың да қол көтергені туралы сөзінен бас тартпайтынын айтып, үкімге апелляциялық шағым түсіретінін жеткізген еді.

Қазақстан 2027 жылы қажылық парызын өтеуге баратын азаматтар үшін 4300 орындық квота алды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының (ҚМДБ) мәліметінше, Қазақстан мен Сауд Арабиясы арасында 2027 жылғы қажылыққа байланысты келісім жасалған. 

Құжатқа ҚМДБ төрағасы, Бас мүфти Наурызбай қажы Тағанұлы мен Сауд Арабиясының қажылық және ұмра министрі Тауфик ибн Фаузан ар-Рабиа қол қойды.

Келісім екі ел арасындағы қажылық сапарын ұйымдастыру жұмыстарын үйлестіруді көздейді. Сондай-ақ қазақстандық қажыларға көрсетілетін қызмет сапасын қамтамасыз ету, қауіпсіздік талаптары мен медициналық нормаларды сақтау мәселелері қамтылған.

Бұдан бөлек, құжатта қажыларды орналастыру, тасымалдау және қажылық кезінде қажетті қызметтерді ұйымдастыру бойынша тараптардың міндеттері айқындалған.

Еске салсақ, бұған дейін ҚМДБ 2027 жылғы қажылық сапарын ұйымдастыруға рұқсат алған төрт туроператорды анықтаған еді. Конкурс қорытындысы бойынша "Атлас Туризм", "Нұрхан Тревел", "Тауаф Тревел" және "Хикмет Тревел" компаниялары қажылық сапарын ұйымдастыруға лайық деп танылған.

Туроператорларды арнайы комиссия іріктеген. Компаниялардың қажылық және ұмра сапарларын ұйымдастыру тәжірибесі, қызмет көрсету көрсеткіштері, туркодтары мен лицензиялары тексерілген. Сондай-ақ олардың ұйымдастыру мүмкіндігі мен Сауд Арабиясының қажылыққа қатысты талаптарына сәйкестігі ескерілген.

Қазақстандық SCAT әуе компаниясы әуе паркін тағы екі жаңа Boeing 737-8 (Boeing 737 MAX 8) ұшағымен толықтырмақ. Компания әуе кемелерін 12 жыл мерзімге лизингке алу туралы келісім жасасуды жоспарлап отыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

SCAT акционерлері екі ұшақты ұзақ мерзімге жалға алу жөніндегі ірі мәмілені мақұлдаған. Келісім Ирландияда тіркелген әрі авиациялық лизинг саласында жұмыс істейтін Oozlum Aviation Capital компаниясымен жасалмақ. Алайда мәміленің жалпы құны әзірге жарияланған жоқ.

Айта кетейік, SCAT әуе компаниясы биыл сәуірде Boeing компаниясымен жаңа ұшақтарды жеткізу жөнінде келісімшарт жасасқан еді. Ол кезде компания екі Boeing 737-8 және сыйымдылығы жоғары бес Boeing 737-9 ұшағына тапсырыс берген.

Қазір SCAT әуе паркіндегі Boeing 737 MAX әуе кемелерінің саны 14-ке жеткен. Оның тоғызы – 737-8, ал бесеуі – 737-9 үлгісіндегі ұшақтар.

Boeing 737 MAX – 2017 жылдан бері пайдаланылып келе жатқан орта қашықтыққа ұшуға арналған ұшақтар тобы. Boeing 737-8 үлгісі 187 жолаушыға дейін тасымалдап, 6,5 мың шақырымға дейін ұша алады. Ал Boeing 737-9 ұшағының сыйымдылығы 213 жолаушыға дейін жетеді.

Еске салсақ, бұған дейін SCAT-тың 2025 жылғы таза пайдасы Air Astana-дан 6 есе көп болғаны туралы жазған едік. 

Мәскеуден Алматыға ұшып шыққан SCAT ұшағы жолда Астанаға шұғыл қонуға мәжбүр болды. Оқиғадан кейін жолаушылар әуе компаниясына наразылық білдірді. Олардың айтуынша, ұшақтан түскен соң біраз уақыт сусыз, тамақсыз әрі не болғанын білмей күтуге тура келген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Қазақстандық жолаушы Threads әлеуметтік желісінде оқиғаны жазып, әуе компанияны сынға алды. 

Жолаушылардың айтуынша, оларды тіркеу орнының жанында бірнеше сағат бойы аяқтан тік тұрғызып қойған. 

Ал SCAT әуе компаниясының баспасөз қызметі ұшақтың Астанаға қонғанын растады.

Еске салсақ, бұған дейін қазақстандық ұшақта кондиционерсіз 45 минут отырғаны үшін FlyArystan компаниясынан 704 мың теңге өндіріп алған болатын. Жолаушылар 36°C ыстықта ұшақ ішінде отырған. 

Илон Маск Қазақстандағы құтқару операциясына назар аударды. Шығыс Қазақстанда тауда көлігі бұзылып, байланыссыз қалған бес адам Starlink спутниктік интернетінің көмегімен құтқарушылармен байланысқа шыққан. Бұл оқиғаға пікір білдірген миллиардер "Starlink адам өмірін құтқарады" деп жазды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Тeslarati.com порталына сілтеме жасап хабарлайды.

Оқиға қазан айында Шығыс Қазақстан облысының Күршім ауданында болған. Бес аңшының көлігі Қыстау-Күршім ауылынан шамамен 15 шақырым жерде бұзылып қалған. Бұл маңда ұялы байланыс болмағандықтан, олар Starlink спутниктік интернеті арқылы құтқарушыларға хабар берген. Осылайша, құтқару қызметі олардың нақты қай жерде екенін анықтаған. DogeDesigner парақшасындағы осы оқиға туралы жазбаны жексенбі күні түске дейін 500 мыңнан астам адам көрген.

Құтқарушылар оқиға орнына қар мен батпақта жүруге арналған "Трэкол" көлігімен жеткен. Олар шамамен 100 шақырым жол жүріп, кейін бұзылған көлікті ауылға дейін сүйреп жеткізген. Бес адамның ешқайсысы медициналық көмекке мұқтаж болмаған.

Ол кезде өңірде ауа райы қатты бұзылып, дауылды ескерту жарияланған. Құтқару қызметі тұрғындарды аса қажет болмаса елді мекендерден шықпауға шақырған. Қолайсыз ауа райы көршілес Қойған ауылдық округінде де қиындық туғызған: электр желілерін жөндеп жүрген коммуналдық қызметтің жеті жұмысшысын қауіпсіз жерге көшіруге тура келген. 

Айта кетейік, Илон Маск осы аптада X әлеуметтік желісінде "Starlink адам өмірін құтқарады" деген жазбаны кемінде үш рет жариялаған. Ол мұндай пікірін 5 және 7 қарашада да қалдырған.

Қазақстанда Starlink интернеті тек төтенше жағдайда ғана емес, білім саласында да қолданылады. Teslarati басылымының 2024 жылғы дерегінше, компания елдегі 1879 мектептің 1731-ін спутниктік интернетпен қамтамасыз еткен. Сол кезде Білім министрі бұл қызмет мектептердегі интернет сапасын жақсартуға мүмкіндік бергенін айтқан.

Starlink-тің адам өмірін сақтап қалуға көмектескен жағдайлары бұған дейін де тіркелген. Әсіресе ұялы байланыс ұстамайтын немесе байланыс желілері істен шыққан аймақтарда оның пайдасы тиген.

Мысалы, "Милтон" дауылы кезінде Флорида штатының қаржы директоры Джимми Патронис Starlink іздеу-құтқару топтарының жұмысын жеңілдеткенін айтқан. Ал "Хелен" дауылынан кейін SpaceX пен T-Mobile Солтүстік Каролинада Starlink Direct to Cell қызметін іске қосқан. Соның арқасында тұрғындардың телефондарына төтенше жағдай туралы ескертулер жіберілген.

SpaceX спутниктік интернетті арнайы антеннасыз-ақ пайдалануға мүмкіндік беретін Starlink Mobile жобасын дамытып жатыр. Осы аптада компания АҚШ-та құруды жоспарлап отырған 5G желісіне қажетті негізгі жабдықтарды жеткізу үшін Qualcomm-ды таңдады. Жаңа желі келесі буындағы Starlink спутниктерімен біріктірілмек.

Еске салсақ, Илон Маск Tesla енді Cybertruck көлігін шығармайтынын мәлімдеген еді. Өйткені ерекше пішінімен жұрт назарын аударған бұл көлік көп сұранысқа ие болмаған. 

Қазақстанда қазан айында жаңа үйлердің бағасы ең көп Қызылорда мен Ақтөбе облыстарында өсті. Ал Алматы мен Астанада баспана құны айтарлықтай өзгермегенімен, бұл қалаларда бір шаршы метрдің бағасы ел бойынша ең жоғары деңгейде қалды. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Бір жылда баспана қаншаға қымбаттады?

Ұлттық статистика бюросының 2026 жылғы қазан айындағы дерегіне сәйкес, қазан айында Қазақстанда жаңа үйлердің бағасы орта есеппен 0,5%-ға, қайталама нарықтағы пәтерлер 0,1%-ға өсті. Ал абаттандырылған тұрғын үйді жалдау ақысы бір айда 0,6%-ға арзандады.

Алайда былтырғы қазанмен салыстырғанда тұрғын үй нарығының барлық сегментінде өсім тіркелген. Бір жылда жаңа үйлер 10,4%-ға, қайталама нарықтағы пәтерлер 7,1%-ға, ал жалға берілетін баспана 14,6%-ға қымбаттады.

Қай өңірлерде баспана бағасы тез өсті?

Қазан айында жаңа үйлердің бағасы Қызылорда облысында 5,3%-ға, Ақтөбе облысында 4,6%-ға өскен. Оралда бұл көрсеткіш 3,1% болды.

Қайталама нарықта баға ең көп Қонаевта – 2,9%-ға, Шымкентте 2,2%-ға көтерілді.

Ал жалға берілетін баспана Қызылордада 2,1%-ға, Көкшетауда 1,7%-ға қымбаттаған. Керісінше, Семейде жалдау ақысы 2,5%-ға, Қонаевта 2,2%-ға төмендеді.

Қазақстанда бір шаршы метр қанша тұрады?

Қазан айында ел бойынша жаңа үйдің бір шаршы метрі орта есеппен 629 463 теңге болды. Қайталама нарықтағы пәтердің бағасы 639 009 теңгеге жетті. Ал баспананы жалға алу құны бір шаршы метр үшін орта есеппен 5 451 теңге болды.

Ең қымбат баспана Алматы мен Астанада тіркелген. Алматыда жаңа үйдің бір шаршы метрі орта есеппен 746 673 теңге тұрса, Астанада 746 490 теңгеге жеткен.

Қайталама нарықтағы пәтердің шаршы метрі Алматыда 756 330 теңге, Астанада 742 709 теңге болған.

Жалға алу бағасы да осы екі қалада жоғары. Астанада бір шаршы метрді жалдау орта есеппен 6 352 теңге болса, Алматыда 6 288 теңге болған.

Айта кетейік, бұған дейін Stan.kz құрылыс салушы жаңа тұрғын үйден 20% пайда табуы үшін бір шаршы метрді шамамен 650 мың теңгеден сатуы керек екенін жазған еді. Сарапшы Имран Османовтың есебінше, жер сатып алу мен құрылысқа кететін шығынды қосқанда, жобаның жалпы құны 19,1 миллиард теңгеге жетеді.

Алматы тұрғыны көршілес аумақтағы мұржадан қою қара түтін шығып жатқанына шағымданды. Алайда оған түтін құрамындағы зиянды заттардың мөлшерін анықтау үшін зертханалық сараптаманы өзі жасатып, нәтижесін ұсыну қажеттігі айтылған. Бұл талап тұрғынның наразылығын тудырды. Осыған байланысты Stan.kz Жетісу ауданының санитариялық-эпидемиологиялық бақылау басқармасынан мән-жайды сұрап көрді.

Алматылық Дмитрий Сычев айдың басында тұрғын үйлеріне жақын маңда әлдебір мұржадан қою қара түтін шығып жатқанын және оның адам денсаулығына қаншалықты зиян екенін білу үшін экология департаментіне шағым түсірген. 

Дмитрий Сычев мұржаның координаттары: 43.327448, 76.912037 деп көрсеткен.

Редакция мұржаның орналасқан жерін зерттей келіп, (43.327448, 76.912037) ғимараттың Алматы қаласындағы Солтүстік айналма жолы, 37А мекенжайында орналасқаны байқалады. Google Maps және Google Earth сервистерінен қарағанда, нысан шағын зауытқа ұқсайды.

Google Earth деректерінде нысанның 2002 жылдан бері бар екені байқалады.

Алайда 2GIS картасынан ғимараттың орналасқан жерін таңдағанда мекенжайы өзгеше көрсетілген. Сонымен қатар картадан іздеу барысында нысанның нақты атауы мен қызмет түрі анықталмады.

Ғимарат Қарасу шағын ауданында орналасқан. Оның маңында ірі азық-түлік дүкендері мен базарлар бар. Ғаламтордан қосымша іздеу кезінде аталған нысанның пластик өндіретін зауыт болуы мүмкін екені туралы ақпарат кездесті.

Дегенмен оның нақты қандай кәсіпорын екені әзірге анықталған жоқ.

Ер адамға басқарма ресми жауап ретінде көрсетілген заңбұзушылықтарды растайтын құжаттар, атап айтқанда, елді мекендердің атмосфералық ауасындағы зиянды заттардың концентрациясына жүргізілген зертханалық-аспаптық зерттеу хаттамасы тіркелмегені айтылған.

Осыған байланысты ер адамға 2026 жылғы 5 қарашаға дейін Әкімшілік рәсімдік-процестік кодекстің 63-бабына сәйкес өтінішті толықтыру қажеттігі ескертілген. Атап айтқанда, зиянды заттардың ауадағы концентрациясының асып кеткенін анықтайтын зертханалық зерттеу хаттамасын аккредиттелген кез келген зертханадан алып, өтінішке қоса тіркеу талап етілген.

Егер көрсетілген мерзімде өтініш заң талаптарына сәйкес толықтырылмаса, ол өтініш берушіге қайтарылатыны жазылған. Сонымен қатар өтініштің қайтарылуы азаматтың қайта жүгінуіне кедергі келтірмейтіні түсіндірілген.

Санитариялық-эпидемиологиялық бақылау басқармасы не дейді?

Жетісу ауданының санитариялық-эпидемиологиялық бақылау басқармасы редакция сауалына берген жауабында атмосфераға тарайтын зиянды заттардың қалдықтарын бақылау экология және қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті органның құзыретіне жататынын хабарлады.

Ведомство өкілдерінің түсіндіруінше, тұрғын ұсынған фотосуреттен мұржадан түтін немесе бу-газ қоспасының шығып жатқанын көруге болғанымен, оның химиялық құрамын және зиянды заттардың мөлшерін анықтау мүмкін емес. Ол үшін зертханалық зерттеу қажет.

Сондай-ақ басқарма мұржаның кімге тиесілі екенін және түтіннің қандай өндірістік қызмет нәтижесінде пайда болғанын анықтау үшін нысанға жоспардан тыс тексеру жүргізілуі керек екенін атап өтті. Алайда мұндай тексеруге кәсіпорынның атауы, мекенжайы, БСН/ЖСН-і және заңбұзушылықты растайтын зерттеу хаттамасы қажет екенін мәлімдеді.

Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев 11 қарашада Мәскеуде өтетін Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымының саммитіне қатысады. Жиында ұйымға мүше елдердің қауіпсіздігі мен халықаралық мәселелер қаралады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Кремльдің мәліметінше, саммитте мемлекет басшылары елдердің қауіпсіздігін бірлесіп қамтамасыз ету, өзара ынтымақтастықты нығайту және әлемдегі қазіргі жағдайды талқылайды.

Кездесу қорытындысында бірнеше құжатқа қол қойылмақ. Соның бірі – Ресейдің бастамасымен әзірленген 2030 жылға дейінгі терроризмге қарсы күрес стратегиясы. Сондай-ақ мемлекет басшылары қорытынды декларация қабылдайды.

Бұдан бөлек, жиында ҰҚШҰ-ға төрағалық ету мәселесі шешілмек. Қазір ұйымға Ресей төрағалық етеді. Ал 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап бұл міндет Тәжікстанға беріледі.

Айта кетейік, ҰҚШҰ – мүше елдердің қауіпсіздігін бірлесіп қорғау үшін құрылған ұйым. Оның құрамына Қазақстан, Ресей, Беларусь, Қырғызстан, Тәжікстан және Армения кіреді.

Еске салсақ, бұған дейін президент Қасым-Жомарт Тоқаев Берлинде Ресей мен Украина арасындағы соғысқа қатысты пікір білдірген еді. Мемлекет басшысы Владимир Путинді Қазақстан, Орталық Азия және Еуропа үшін ең қолайлы саяси тұлға деп бағалады. Сондай-ақ Украинадағы әскери қимылдарды тоқтатып, мәселені келіссөз арқылы шешуді ұсынды. Тоқаев Қазақстан үшін Ресеймен де, Украинамен де жақсы қарым-қатынасты сақтау маңызды екенін атап өтті.

Қазақстанның түкпір-түкпірінен жиналған 3 мыңға жуық ойыншы, екі жарыс лигасы және бір жеңімпаз. Алматыда киберфутболдан өткен Red Bull Wings Cup 2026 турнирінің ұлттық кезеңі аяқталды. Бас жүлдені елордалық Тимур Рахишов жеңіп алды. Енді ол 80 елдің үздік ойыншыларымен бірге әлемдік додада бақ сынайды.

8 қарашада Алматыдағы Central Stand Up Club алаңында Red Bull Wings Cup Kazakhstan 2026 турнирінің ұлттық финалы өтті. Қазақстан атынан халықаралық жарысқа қатысу құқығы үшін ашық және университеттік лиганың іріктеу кезеңдерінен сүрінбей өткен үздік ойыншылар өзара сынға түсті.

Финалға төрт ойыншы шықты: Тимур Рахишов (misatonyx), Әдият Төлепбергенов (Tulik9), Ақназар Бексеитов (aka_nolito) және Әлішер Мұқанали (alish_back). Олардың әрқайсысының киберфутболдағы жолы әртүрлі. Бірі бұл ойынға бала кезінен қызықса, енді бірі достарымен өткізген алғашқы матчтардан кейін кәсіби жарыстарға дейін жеткен. Финалистердің арасында ұлттық және халықаралық турнирлерге қатысып, кәсіби командалар сапында өнер көрсеткен ойыншылар да бар.

Турнир қорытындысы бойынша бас жүлде елордалық Тимур Рахишовке бұйырды. Ол Nomad Venture Studio компаниясында әзірлеуші болып жұмыс істейді. Киберфутболға бала кезінен әуес Тимур алғашқы қадамдарын FIFA 14 ойынынан бастаған. Уақыт өте келе бұл қызығушылығы кәсіби деңгейдегі жарыстарға ұласты.

Тимурдың қоржынында бірқатар ірі жеңіс бар. Ол 2019 жылы Setanta Pro League турнирінде, 2025 жылы Students League жарысында топ жарған. Сондай-ақ 2026 жылы Games of the Future турнирінің ұлттық іріктеу кезеңінде жеңіске жетіп, GOTF Contenders жарысында бірінші орын алған. Бұған қоса, ACF командасының құрамында Games of the Future додасында үздік 5–8 ойыншының қатарына енген.

Жарыстарға қатысу тәжірибесі мол болғанымен, Тимур әр турнир алдында қатты қобалжитынын жасырмайды. Алайда бұл жолы жағдай мүлде басқаша болған.

"Әдетте турнир алдында қатты уайымдаймын, тіпті дұрыс ұйықтай алмаймын. Ал бұл жолы мүлде қобалжыған жоқпын", – дейді жеңімпаз Тимур Рахишов.

Енді Тимур Рахишов Қазақстан атынан АҚШ-тың Майами қаласында өтетін Red Bull Wings Cup әлемдік финалында өнер көрсетеді. Онда 80 елдің ұлттық кезеңдерінде жеңіске жеткен ойыншылары халықаралық чемпиондық атақ үшін бақ сынайды.

Red Bull Wings Cup – киберфутболшыларды бір алаңға жинайтын халықаралық турнир. Жарыс ашық және университеттік лига бойынша өтеді. Қатысушылар алдымен ұлттық іріктеу кезеңдерінен өтіп, үздіктер әлемдік финалға жолдама алады.

Жоба туралы толығырақ ақпаратты redbull.com сайтынан білуге болады.

Америкалық кәсіпкер Илон Маск Tesla компаниясы 2027 жылдың ортасынан бастап Cybertruck көлігін шығаруды тоқтататынын мәлімдеді. Өйткені ерекше пішінімен жұрт назарын аударған бұл көлік көп сұранысқа ие болмаған. Оның үстіне бағасы да қымбат. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі CBS News-ке сілтеме жасап хабарлайды.

Илон Масктың айтуынша, Cybertruck АҚШ-тың Техас штатындағы зауытта шығарылады. Алайда келесі жылдың ортасынан бастап оны құрастыру тоқтайды. Компания оның орнына адам басқармайтын Cybercab таксилерін көбірек шығаруды көздеп отыр.

Cybertruck – Tesla компаниясының сыртқы келбеті өзгеше электрлі жүк көлігі. Ол алғаш рет 2019 жылы таныстырылып, 2023 жылдың соңында сатылымға шыққан. Алайда көпшілік қызығушылық танытқанымен, көлікті сатып алушылар саны Маск күткендей көп болмады.

Бастапқыда кәсіпкер жыл сайын 250 мың Cybertruck сатуды жоспарлаған. Бірақ іс жүзінде бұл көрсеткішке жете алмаған. Kelley Blue Book компаниясының дерегінше, 2024 жылы 38 965 көлік сатылса, 2025 жылы небәрі 20 237 адам сатып алған. Яғни бір жылдың ішінде сатылым екі есеге жуық азайған.

Бұған көліктің қымбаттығы мен жиі анықталған техникалық ақаулар да әсер еткен болуы мүмкін. Cybertruck бірнеше рет ақауларын жөндеу үшін кері қайтарылған. Мәселен, оның артқы көріністі көрсететін камерасынан, газ педалінен және басқа да бөлшектерінен кемшілік табылған. Ал Tesla-ның Model Y және Model 3 көліктері әлі де жақсы сатылып жатыр. Компания сатылымының басым бөлігі осы екі көлікке тиесілі.

Уолл-стрит сарапшысы Дэн Айвздің айтуынша, Илон Маск ендігі күшін адам еңбегін алмастыратын роботтар мен жүргізушісіз жүретін көліктерді дамытуға жұмсамақ.

"Маск қазір роботтар мен жүргізушісіз жүретін таксилерге басымдық беріп отыр. Cybertruck өндірісінің тоқтауы зауытта жаңа көліктерді көбірек шығаруға жол ашады", – деді сарапшы.

Айта кетейік, Tesla жүргізушісіз жүретін Cybercab көлігін 2024 жылы таныстырған. Бұл көліктің өзгелерден айырмашылығы – ішінде рөлі де, газ бен тежегіш басқыштары да жоқ. Екі адамға арналған такси өздігінен жүретіндей етіп жасалған.

Компания биыл сәуірде Техаста Cybercab көлігін шығара бастады. Ал қыркүйекте Остин қаласында жүргізушісіз такси қызметі іске қосылған.

Әзірге Tesla Cybertruck көлігін шығаруды біржола тоқтата ма, әлде өндірісті басқа зауытқа көшіре ме, ол жағы белгісіз болып отыр.

 Еске салсақ, бұған дейін Tesla компаниясының автопилот жүйесіне байланысты АҚШ-та сот ісі қозғалған еді. 2019 жылы Флорида штатында Tesla Model S көлігі жол жиегінде тұрған жол талғамайтын көлікті байқамай, апатқа ұшыраған. Салдарынан 22 жастағы қыз қаза тауып, жанындағы жігіті ауыр жарақат алған. Марқұмның отбасы көліктің автопилот жүйесінде ақау болғанын айтып, компанияны сотқа берген.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Халықаралық "Қазақ тілі" қоғамының төрағасы Рауан Кенжеханұлын қабылдады. Сондай-ақ қоғам басшысы қазақ тілін дамытуға арналған қорда 824 миллион теңге жиналғанын жеткізді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Рауан Кенжеханұлы Президентке "Қазақ тілі" қоғамы үш бағытта жұмыс істеп жатқанын айтты. Олар – қазақ тілін оқыту тәсілдерін жетілдіру, қазақша контентті көбейту және жаңа технологиялар арқылы тілдің қолданыс аясын кеңейту.

Рауан Кенжеханұлының айтуынша, OpenAI компаниясымен бірлескен жоба аясында қазақ тіліндегі 14 миллиард токеннен тұратын мәтін қоры жасалып, 12 мың сағаттық аудиожазба жиналған. Ал соңғы үш жылда Disney, Pixar және Sony студияларының 13 танымал фильмі қазақ тіліне дубляждалып, үлкен экранға шыққан.

Сондай-ақ Рауан Кенжеханұлы Qazaq Tili Endowment қорының жұмысына тоқталды. Қазір қорға түскен жарна көлемі 824 миллион теңгеге жеткен.

Президент мемлекеттік тілді үйрету, сондай-ақ ғылыми шығармаларды аудару ісінде жасанды интеллектінің әлеуетін барынша пайдалану маңызды екенін атап өтті.

Еске салсақ, Тоқаевтың сынынан кейін Қазақстанда ақылы жолдармен жүру жүйесін өзгерту ұсынылған еді. Жаңа тәсілдер отандық және шетелдік жүк тасымалдаушыларға қатысты болмақ. 

Қазақстанда инвестиция тарту жүйесін өзгерту жоспарланып отыр. Осыған байланысты шетелдік инвесторларды тартумен айналысатын Kazakh Invest ұлттық компаниясын “Бәйтерек” холдингімен біріктіру ұсынылды. Бұл туралы Сыртқы істер министрі Мұхтар Тілеуберді шетел мемлекеттерінің өкілдерімен кездесуде айтты. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Министрдің сөзінше, Қазақстанға шетелден тек қаржы тарту жеткіліксіз. Елге жаңа технологиялар, өндірістік тәжірибе және тиімді басқару тәсілдері де қажет. Қазір инвестиция тарту жұмыстары бірнеше мемлекеттік орган арасында бөлінген. Ұлттық экономика министрлігі инвестициялық саясатқа жауап берсе, Сыртқы істер министрлігі шетелдік инвесторларды іздеу, олармен келіссөз жүргізу және бірлескен жобаларды іске асыруға көмектеседі.

Енді осы жүйені қайта қарау көзделіп отыр. Мұхтар Тілеубердінің айтуынша, Kazakh Invest компаниясының қазіргі мүмкіндіктері шектеулі. Ол шетелдік инвесторларды тауып, жобаларын сүйемелдегенімен, сол жобаларға серіктестерімен бірге қаржы сала алмайды.

“Сондықтан біз “Бәйтерек” холдингін Қазақстандағы жобаларды іске асыруға және бірлесіп инвестиция салуға жауап беретін тетік ретінде қарастырып отырмыз”, – деді министр.

“Бәйтерек” қандай міндет атқарады?

Ұсынылып отырған өзгеріс бойынша, “Бәйтерек” холдингі Қазақстандағы инвестициялық жобаларды жүзеге асыруға және шетелдік серіктестермен бірге қаржы салуға қатысады.

Ал Сыртқы істер министрлігі шетелдік инвесторларды іздеу, олармен келіссөз жүргізу және Қазақстанға инвестиция тарту жұмысын жалғастырады.

Айта кетейік, “Бәйтерек” холдингіне жеті ұйым кіреді. Олардың қатарында Қазақстанның Даму банкі, “Отбасы банк”, “Даму” кәсіпкерлікті дамыту қоры, Қазақстан тұрғын үй компаниясы, Қазақстанның экспорттық-кредиттік агенттігі, Qazaqstan Investment Corporation және Аграрлық несие корпорациясы бар.

Kazakh Invest компаниясы шетелдік инвесторларды тарту және олардың Қазақстандағы жобаларын сүйемелдеумен айналысады. Ал оны “Бәйтерекпен” біріктіру туралы ұсыныс әзірге талқыланып жатқан өзгеріс. Компаниялардың бірігу тәртібі мен мерзімі туралы нақты шешім жарияланған жоқ.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстан мен Қытай бірлескен инвестициялық қор ашуды жоспарлап отырғаны белгілі болған.