Қостанайда ірі көлемде ақша алып жатқан жерінен екі ер адам ұсталды. Тергеу дерегінше, олар жәбірленушіден күш қолданамыз деп қорқытып, 17 миллион теңге талап еткен. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Облыстық полиция департаментінің мәліметінше, бұрын сотталған екі ер адам 4,4 миллион теңге алып жатқан сәтте қолға түскен. Тергеу нұсқасына сәйкес, олар қыркүйек айынан бері жәбірленушіден 17 миллион теңге бопсалап келген. Ақшаны бермесе, күш қолданатынын айтып қорқытқан.

28 қазанда күдіктілерді ішкі істер министрлігіне қарасты экстремизмге қарсы іс-қимыл департаменті Қостанай облысы полиция департаментінің Ұйымдасқан қылмысқа қарсы күрес басқармасы және "Бүркіт" арнайы жасағымен бірлесіп ұстаған.

Тінту барысында 4,4 миллион теңге, Kia Sportage автокөлігі және ұялы телефондар тәркіленген. Екі күдікті де тергеу изоляторына қамалды.

Полиция олардың әрекеті алдын ала сөз байласу арқылы адамдар тобымен жасалған қорқытып алушылық ретінде сараланғанын мәлімдеді. Қазір сотқа дейінгі тергеу жалғасып жатыр. Оқиғаның барлық мән-жайы анықталып жатыр.

Еске салайық, бұған дейін Алматыда үш адам 81 жастағы жалғызбасты зейнеткерді үйінен ұрлап әкетіп, бірнеше күн бойы күштеп ұстаған. Олар қартты азаптап, жалғыз баспанасын өздеріне рәсімдеуді талап еткен.

Осыдан 15 жыл бұрын, 2011 жылы 12 қарашада Тараз қаласында Қазақстанды дүр сілкіндірген теракт болды. Қаруланған Мақсат Қариев бір күннің ішінде қалада бірнеше шабуыл жасады. Ол қару-жарақ дүкенін тонап, полиция қызметкерлеріне оқ атты. Қанды оқиға салдарынан жеті адам қаза тауып, бірнеше адам жараланды. Қылмыскерді тоқтатуға ұмтылған полиция капитаны Ғазиз Байтасов та жарылыс кезінде көз жұмды. Ол қолындағы гранатаны өз денесімен жауып, айналасындағыларды қорғауға тырысты. Теракт елдегі қауіпсіздік пен діни радикализм мәселесін қайта көтерді. Stan.kz Таразды дүр сілкіндірген қайғылы оқиғаның хронологиясына шолу жасап шықты. 

Қанды оқиға қалай басталды?

2011 жылы 12 қарашадағы шабуыл аяқ астынан болмады. Кейінгі тергеу мәліметтеріне қарағанда, қарулы шабуыл алдын ала жоспарланған. 6 қарашада күдіктілердің бірі жиналыс өткізіп, онда құқық қорғау органдарына шабуыл жасау мәселесі талқыланған. Тіпті Ұлттық қауіпсіздік комитетінің облыстық департаменті мен әкімдік ғимараттарының сызбасы дайындалған. Шабуылды жүзеге асырушы ретінде Максат Кариев таңдалған.

Тергеу дерегінше, шабуылға дейін қару-жарақ пен оқ-дәрінің орны бірнеше рет ауыстырылған. 11 қарашада олардың бір бөлігі “Химик” гараж кооперативіндегі гаражға жеткізілген. Ал шабуыл болатын күні Қариев қару мен оқ-дәріні көлікке тиеп, көзге түспеу үшін “Қазақтелеком” қызметкерінің киімін киген.

Оқиға таңғы сағат 11:00 шамасында басталды. Сол кезде Ұлттық қауіпсіздік комитетінің екі қызметкері Қариевті сырттай бақылап жүрген. Ол оларды байқап қалып, қарулы шабуыл жасаған. Нәтижесінде Ұлттық қауіпсіздік комитеті қызметкерлері Сергей Касьяненко мен Мұхтар Халиев қаза тапты.

Осыдан кейін Қариев көлік иесіне қару кезеп, оны байлап тастады. Сөйтіп оның Mazda 626 маркалы автокөлігін тартып алды. Осылайша,  Қариев қала ішінде еркін қозғалған.

Арада көп уақыт өтпей, сағат 11:35 шамасында ол “Маке” қару-жарақ дүкеніне шабуыл жасады. Қарулы шабуыл кезінде дүкен күзетшісі Вячеслав Федорченко қаза тапты. Дүкенге келген Нұрғали Оразбасов та оққа ұшты. Оны ауруханаға жеткізгенімен, дәрігерлер өмірін сақтап қала алмады.

Қариев дүкеннен екі жартылай автоматты қару – “Сайга” мен CZ маркалы қару және оқ-дәрі алып кеткен. Кейін ол ВАЗ-21099 көлігін тартып алып, жолын жалғастырды.

Алғашқы оқ: куәгер шабуыл туралы не айтты?

Сағат 11:52-де Тараз қалалық жедел басқару орталығына Қойгелді көшесі, 192-мекенжайда орналасқан сауда нүктесінің сатушысынан хабарлама түскен. Әйелдің айтуынша, сол ғимараттағы “Маке” қару-жарақ дүкенінен жаңа ғана оқ атылған дыбыстар естілген. Оқиға орнына бірден “Бүркіт-1” патрульдік экипажы жіберілген. 

Полицейлер келген кезде дүкен маңына көп адам жиналған екен. Олар атыс кезінде аман қалған жалғыз адам Бақыткүл Бектұрғанованы қоршап, есін жиғызуға тырысып жатқан. 

Әйел абдырап қалған, десе де дабыл түймесін басуға болмайтынын түсінген. Өйткені мұндай әрекеті өз өміріне қауіп төндіруі мүмкін еді. Ал Максат Қариев қолындағы кесілген мылтықты қайта-қайта сілтеп, сатушыдан автоматтар “Сайга” карабині мен “Чезетта” винтовкасын алып шығуды талап еткен. 

Бақыткүл оның талабын орындап, қаруды алып жатқанда, қару сақтайтын бөлменің есігі ашық тұрғанын байқаған. Қариев әйелді асықтырып, қорқыту үшін тағы да оқ атқан. Автомат қолына тиген сәтте сатушы сөренің астына тығылып, еңбектеп қару сақтайтын бөлмеге өткен. Қарулы адам оны атпақ болған. Десе де әйел есікті жауып, сейф бөлмесіне жасырынып қалған.

Дүкен күзетшісі Вячеслав Федосенко мен келуші Нұрғали Оразбақовтың қалай қаза тапқанын әйел білмеген. Ал Нұрғали бұл оқиғаның кездейсоқ құрбаны болған. Ол сол күні банкке барып, төлемдерін жасамақ болған. Кезектің ұзақтығын көрген соң, уақыт өткізу үшін қару-жарақ дүкеніне кірген. Кариев оны дүкеннің кіреберісінде атып кеткен. Кеудесіне оқ тиген ер адам өмірмен арпалысқан. Жедел жәрдем дәрігерлері оны аман алып қалуға тырысқан. Десе де ол ауруханаға бара жатқан жолда қайтыс болды.

Полицейлер келгенше қылмыскер оқиға орнынан қашып үлгерген. Ол дүкеннен “Сайга” карабині мен “Чезетта” винтовкасын, 30 патронды алып кеткен.

Оқиға орнына келген полицейлер дүкеннен қаза тапқан күзетші мен ауыр жараланған келушіні тапқан. Сонымен қатар ішінде оқ-дәрісі бар, кесілген тегіс ұңғылы мылтықты көрген. 

Екінші шабуыл: Бұл жолы қайда?

“Маке” қару-жарақ дүкеніндегі атыстан кейін арада екі минут өтпей, полицияға тағы бір шабуыл туралы хабар түскен. Сағат 11:54-те жедел басқару орталығына Пірманов көшесі, 2-мекенжайдағы “Витя ағайдың” дүкеніне қарулы адамның басып кіргені туралы қоңырау түскен. Куәгерлердің айтуынша, ол дүкен ішіне бірнеше рет оқ атқан. Оқиға орнына “Бүркіт-3” патрульдік экипажы жіберілген.

Дүкенде болған Равжан Садықовтың айтуынша, қарулы адам ішке кіргенде үстінде “Қазақтелеком” қызметкерінің арнайы киімі болған. Қолына екі автомат пен гранатаатқыш ұстаған ол дүкендегілерге жерге жатуды бұйырып, бірнеше рет оқ атқан. Кейін дүкеннің сыртында тұрған Садықовтың ВАЗ-2109 көлігінің кілтін талап еткен.

Бұл уақытта “Маке” дүкеніндегі шабуыл туралы ақпарат полиция бөлімшелеріне жетіп, оқиға орнына жедел-тергеу топтары жіберілген еді. Алайда тергеушілер жұмысқа кірісе бергенде, тағы бір шабуыл туралы хабар түскен. 

Қарулы адамның әрекетін теміржолдағы әскерилендірілген күзет қызметкері Жанат Базарбеков те көрген. Ол аумақты аралап жүргенде алдымен оқ атылғанын естіп, арада жарты минут өтпей тағы да атыс болғанын айтады. Жақындап келгенде баласын жетектеген әйелдің қорыққанынан қашып бара жатқанын байқаған. Дүкеннің жанында көлік, ал оның қасында жігіт тұрған. Бір сәт екеуінің көзі түйісіп қалған.

Сағат 12:01-де “Бүркіт-3” экипажы дүкенге жеткен. Бірақ полицейлер келгенге дейін Қариев ұрланған көлікпен кетіп қалған. Экипаж көлік иесін бірге алып, күдіктінің соңынан Лұқманов көшесі бағытына қарай қуғынға шыққан. Осы кезде жедел басқару орталығы қаладағы барлық патрульге күдіктінің көлігі мен оның қаруланғаны туралы хабарлап үлгерген. Полицейлерге оның ескертусіз оқ атуы мүмкін екені де ескертілген. 

Кейін белгілі болғандай, Қариев “Маке” дүкеніне сұр түсті, үстінде такси белгісі бар Mazda 626 көлігімен келген. Жүргізушіні қарумен қорқытып, көлікті тартып алған. Ал қару-жарақ дүкенінен шыққан соң, теміржол өткеліне қарай жаяу бет алған.

Осылайша, қалада бірінен соң бірі бірнеше қарулы шабуыл жасалған. Алайда полицейлер алғашында оларды бірнеше адам жасады деп ойлаған. Себебі оқиғалар қаланың әр бөлігінде болып жатқан еді. 

Қарулы шабуылдан кейін полицейлерге оқ атылды

Қару-жарақ дүкеніндегі шабуылдан кейін Қариевті іздеу басталды. Оның ізіне түскен арнайы күзет бөлімінің полиция сержанттары Полат Аянқұлов пен Жақсыбек Байсеитов күдіктіні тоқтатуға әрекеттенген. Алайда Қариев оларға оқ атып, екеуін де өлтірді. Кейін олардың қызметтік қаруын – Калашников автоматын және Макаров тапаншасын алып кеткен.

Осылайша, күдіктінің қолында дүкендерден алған қарулармен қатар, полиция қызметкерлерінің де қаруы болды. Ол кейін өзі тұратын үйге барып, сол жерден РПГ-26 гранатометін алған.

Одан соң Қариев облыстық Ұлттық қауіпсіздік комитеті департаментінің ғимаратына қарай бет алған. Сағат 12:17-де полицияға күдіктінің ұрланған ВАЗ көлігімен Демьян Бедный көшесі арқылы қала орталығына қарай бет алғаны туралы хабар түскен. Бұл бағытта тұрғын үйлер, ірі дүкендер мен аялдамалар орналасқан. Көлік қозғалысы да тығыз еді. Сондықтан қарулы адамның кез келген сәтте оқ атуы мүмкін болды.

Қылмыскердің қай бағытқа кеткенін полицияға теміржол өткеліндегі атысты көрген азаматтардың бірі хабарлаған. Ол тіпті өз көлігімен Қариевтің соңынан қуа бастаған. Алайда күдікті соңынан біреудің еріп келе жатқанын байқап, оның көлігіне оқ атқан. Осыдан кейін жүргізуші қуғынды тоқтатуға мәжбүр болған.

Сағат 12:18-де Таразда “Дабыл” жоспары енгізілді. Полицияның жеке құрамы түгелдей қызметке шақырылды. Теміржол өткелінде атқыланған көлікті тексеру кезінде полицейлер Қариевтің қаза тапқан қызметкерлердің бірінің автоматын алып кеткенін анықтады.

Осыдан кейін күдікті біраз уақыт полицияның назарынан тыс қалды. Сол аралықта ол облыстық Ұлттық қауіпсіздік комитеті департаментінің ғимаратына жетіп үлгерді.

Сағат 12:32-де Қариев Ұлттық қауіпсіздік комитеті ғимаратына гранатаатқышпен оқ атты. Граната қызметкерлердің жедел кеңесі өтуі тиіс акт залына түскен. Алайда жиын бір сағат кейінге шегерілгендіктен, ғимарат ішінде адам болмаған. Осылайша, жарылыс ешкімнің өміріне қауіп төндірмеген.

Қариев ғимаратқа автоматпен де бірнеше рет оқ жаудырған. Содан кейін көлігіне отырып, оқиға орнынан кетіп қалған. Шабуыл туралы полицияға хабар сегіз минуттан кейін ғана жеткен.

Қаладағы қарулы шабуыл қалай аяқталды?

Сағат 12:33-те Қариев Төле би көшесіндегі “Триумф” сауда үйінің маңында тағы да көзге түсті. Ол жолдан өтіп бара жатқан көліктерді тоқтатуға тырысып, айналасына оқ жаудырған. Оқиғаның куәгері Ерғазы Әбді сол сәтте көлік тұрағына бұрылып бара жатқан. Ол “Триумф” сауда үйінен костюм сатып алмақ болғанын айтады.

Сағат 12:37-де Тараз қалалық жедел басқару орталығына тағы бір хабар түскен. Бұл жолы екі полиция қызметкерінің жараланғаны айтылған. Куәгерлер қарулы адамның облыстық театрдың артында жүргенін хабарлаған.

Патрульдік полиция қызметкерлері қарулы адамды жолдың арғы бетінен байқаған. Бірақ көлік кептелісінен полиция машиналары оған жақындай алмаған. 

Сол кезде жеке патрульдік полиция батальонының атты взводында қызмет еткен сержанттар Данияр Құрманбаев пен Мәлік Молдақасов қылмыскерді аула ішінде қуып жетуге тырысқан. Олар оның назарын өзіне аударып, өзгелерге оқ атпауына мүмкіндік жасағысы келген. 

Осы кезде жол полициясының инспекторы Самат Алашев та оқиға орнына жеткен. Ол жағдайға араласып, полиция қызметкерлерінің өмірін сақтап қалуға көмектесті.

Сағат 12:39-да полицияның “02” кезекші бөліміне куәгерлерден толассыз қоңыраулар түсе бастаған. Олар қарулы адамның өзін тым еркін ұстап, күліп жүргенін, түсініксіз ұрандар айтып жүргенін хабарлаған. Оның әрекеттеріне қарап, әкімдік жаққа бет алғаны байқалған.

Бұл маңда ірі сауда орындары мен адам көп жиналатын жерлер орналасқан. Сондықтан полицейлер оның адам көп жүретін қиылысқа өтуіне жол бермеген. 

2011 жылы 12 қарашадағы оқиғалар шамамен екі сағатқа созылды. Бас прокуратураның сол күні жариялаған мәліметіне сәйкес, Қариевті ұстау кезінде полиция қызметкерлері оған оқ атып, жаралаған. Оны жол полициясы батальонының қызметкерлері қолға түсірді.

Алайда күдіктіні залалсыздандыру әрекеті кезінде Қариев қолындағы жарылғыш затты іске қосқан. Жарылыс салдарынан оны ұстауға тырысқан полиция капитаны Ғазиз Байтасов қаза тапты. Атыс кезінде тағы бір полиция қызметкері жараланды.

Сол күнгі қарулы шабуылдардың салдарынан барлығы жеті адам – бес құқық қорғау қызметкері мен екі бейбіт тұрғын қаза тапты. Тағы бірнеше полицей жараланды.

Осы оқиғадан кейін Таразда болған шабуылдардың жай-жапсарын анықтау үшін арнайы тергеу тобы құрылды. Істі Ішкі істер министрі Қалмұханбет Қасымов бастаған ведомствоаралық жедел-тергеу тобы қолға алды.

Капитан Байтасовтың соңғы шайқасы

Күдіктіні ұстау операциясына жол полициясының бірінші взвод командирі, полиция капитаны Ғазиз Байтасов та қатысты.

Қала көшелерінде қашып жүрген Қариев полиция көлігіне оқ атты. Байтасов көлігін тоқтатып, күдіктіге қарсы оқ жаудырды. Екеуінің арасында атыс басталды. Қариев жараланғанымен, қаруын тастаған жоқ.

Капитан күдіктінің қолында граната барын байқап, оны тоқтатуға ұмтылды. Алайда көп ұзамай Қариевтің қолындағы граната жарылды. Байтасов жарылыс кезінде айналасындағы адамдарды қорғау үшін күдіктіні құлатып, гранатаны өз денесімен жабуға тырысқан.

Жарылыс салдарынан екеуі де қаза тапты. Қайғылы оқиға 2011 жылы 12 қарашада сағат 12:52-де болды.

Ғазиз Байтасовтың ерлігі ел жадында қалды. Ол қайтыс болғаннан кейін “Халық қаһарманы” атағына ие болды. Кейін оған Тараздағы “Жеңіс” саябағында ескерткіш орнатылды. 

Ал 2026 жылы Тоқаев Қазақстанда Ғазиз Байтасов атындағы награда пайда болатынын айтты. Ал Республика күніне орай Ішкі істер министрлігінде “Халық қаһарманы Ғазиз Байтасов” атты ведомстволық медаль тағайындалды. Марапаттың алғашқы данасы батырдың жары Гүлжамал Тәжиеваға құрмет пен алғыс белгісі ретінде берілді.

Мақсат Қариев кім?

Мақсат Қариев 1977 жылы Жамбыл облысы, Рысқұлов ауданы Луговое ауылында дүниеге келген. Орта білім алған. Ата-анасы ажырасқан соң анасымен бірге тұрған. Мектепті бітірген соң Ақмола қаласында мерзімді әскери борышын өтеп, аға атқыш болған. Әскерде атыс қаруын қолдануды меңгерген.

Әскерден кейін Алматы, Атырау, Көкшетау және Астана қалаларында тұрған. Көкшетауда жүрген кезінде ислам дініндегі радикалды ағымдарға қызығушылық таныта бастаған. Тергеу дерегінше, ол бірнеше рет өзіне қол жұмсау туралы айтқан. Имамдардан өзін-өзі жарып жіберу, өз түсінігіндегі “кәпірлерді” өлтіру мүмкіндігі туралы сұраған. Өміріне де, мемлекетке де көңілі толмаған. Тергеу материалдарында оның салафизмнің діни-экстремистік идеологиясын ұстанғаны көрсетілген.

Сағат 14:10-да Лұқманов пен ГРЭС көшелерінің қиылысында қаза тапқан полицейлер жатқан жерді тексеру кезінде тағы бір маңызды дерек анықталды. Қариевтің Жамбыл облыстық Ұлттық қауіпсіздік комитеті департаментінің екі қызметкерін – Мұхтар Қалиев пен Сергей Касьяненконы да өлтіргені белгілі болды.

Олар көліктің артқы орындығында отырған. Қарулы адам оларға алты-жеті метрден аспайтын жерден оқ атқан. 

Қылмыскерді іздеу және ұстау операциясына полицияның 252 қызметкері, 41 автокөлігі, жеті атты және 17 жаяу патрулі жұмылдырылған. Қала бойынша 10 бекет қойылып, 20 мобильді топ құрылған. Оқиға орнына жедел жәрдем, өрт сөндірушілер мен төтенше жағдайлар қызметі де жетті. “Арлан” арнайы жасағының жеке құрамы толық жауынгерлік әзірлікке келтірілді.

Терактіге қатысы бар адамдарға қандай үкім шықты?

Қанды шабуылдан кейін құқық қорғау органдары қылмыстық іс қозғап, Кариевтің айналасындағы адамдардың әрекеттерін де тексерді. Тергеу амалдары шамамен екі айға созылды.

2012 жылы 15 ақпанда Жамбыл облысының қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотында іс жабық режимде қаралды. Сот отырыстарына 48 куәгер қатысты.

Сол жылдың 9 сәуірінде сот бес адамға үкім шығарды. Олардың қатарында террористік топты құрған әрі басқарған Бақытжан Жаппаров та болды. Ол өмір бойына бас бостандығынан айырылды. 

Ал Лесбек Дүйсенбиев, Ерғали Зүниімов және Төлеген Забираев 18 жылдан 25 жылға дейінгі мерзімге сотталды. Оларға ұлттық және діни араздықты қоздыру, терроризмді насихаттау, террористік топ құру және басқару, қару-жарақ пен жарылғыш заттарды заңсыз сақтау және өткізу, теракт ұйымдастыру мен кісі өлтіру баптары бойынша айып тағылды.

Терактіге қолданылған қаруды жеткізуге қатысы бар өзге адамдар да жауапқа тартылды. Қариевке танкіге қарсы гранатаатқыш сатқан Тұтқышбаев бес жылға бас бостандығынан айырылды. Ал К. Жекібаевтың ісі жеке өндіріске бөлінді. 2012 жылы ақпанда Меркі аудандық соты оны қаруды заңсыз сақтап, сатқаны үшін алты жылға соттады.

Апелляциялық сот алғашқы үкімді өзгеріссіз қалдырды

Бірінші сатыдағы сот шешімімен келіспеген бес сотталушының төртеуі апелляциялық шағым түсіріп, істі қайта қарауды сұрады. Алайда Жамбыл облыстық сотының апелляциялық алқасы Бақытжан Жаппаров, Лесбек Дүйсенбиев, Ерғали Зүниімов және Төлеген Забираевқа қатысты үкімді өзгеріссіз қалдырды.

Осылайша, апелляциялық сатыда істі қайта қарау аяқталып, алғашқы сот шешімі күшінде қалды.

Тараздағы теракт ел жадында қалай сақталды?

2011 жылы 12 қарашадағы шабуыл салдарынан жеті адам – бес құқық қорғау қызметкері мен екі бейбіт тұрғын қаза тапты. Тағы бірнеше полиция қызметкері жараланды.

Кейін Таразда қаза тапқан Ұлттық қауіпсіздік комитеті қызметкерлері Мұхтар Қалиев пен Сергей Касьяненконың құрметіне ескерткіш орнатылды. Ол 2021 жылы 13 шілдеде ашылды.

Ал полиция капитаны Ғазиз Байтасовтың ерлігіне арнап кино түсірілді. 2025 жылы 23 қазанда “Капитан Байтасов” фильмінің тұсаукесері өтті.

Тараздағы теракт бір күнде болған бірнеше қарулы шабуылмен аяқталған жоқ. Оның артынан ұзақ тергеу мен сот процесі жалғасты. Ал полиция капитаны Ғазиз Байтасовтың әрекеті адам өмірін қорғау жолында өз өмірін қиған ерліктің үлгісі ретінде ел жадында қалды.

Алматының орталығындағы бес қабатты үй тұрғындары қоқыс жинауды әдетке айналдырған зейнеткермен соттасуға дайын. Көршілерінің айтуынша, әйел бірнеше жылдан бері тамақ қалдықтарын, бөтелкелерді, пакеттер мен ескі заттарды үйіне тасып, пәтерін қоқыс полигонына айналдырған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі КТК телеарнасына сілтеме жасап хабарлайды.

Көршілердің сөзінше, бірінші қабаттағы бір бөлмелі пәтердің іші ескі-құсқы заттарға толып қалған. Терезеден қарағанда, бөлмелерде лас ыдыстар, бөтелкелер, пакеттер мен шіріген заттар үйіліп жатқанын көруге болады. Пәтерде жарық пен су да жоқ.

Тұрғындар зейнеткермен бірнеше рет сөйлесіп, мәселені шешуге тырысқан. Алайда олардың айтуынша, әйел ескертулерге құлақ аспай, керісінше, көршілерінің есігінің алдына өлі көгершіндер мен қоқыс тастап кеткен.

"Онымен келісу мүмкін емес. Біз сөйлескеннен кейін келесі күні есігіміздің алдына өлі құстарды, көгершіндерді немесе қоқыс салынған қораптарды тастап кететін. Түнде терезені ашып желдетейін десең, олар дәретке де солай барады. Өйткені пәтерінде жарық та, су да жоқ. Бәрін бөтелкеге немесе пакетке салып, терезеден лақтырады", – дейді көршісі Татьяна Герасименко.

Тұрғындардың айтуынша, зейнеткердің үш баласы бар. Алайда қыздары анасымен араласпайды, ал ересек ұлы көршілерімен дөрекі сөйлеседі. Бұған қоса, олар пәтерде бұрын өрт болғанын айтып, қауіпсіздікке алаңдайды.

"Өрт болған. Ұлы ұйықтап жатқанда, люстралар жанып, адамдар Газель көліктерінде тұруға мәжбүр болды. Бірде ұлы терезенің алдында тұрды, ал анасы пәтердің ішінен оған бірдеңе беріп жатты. Ол үйге кірмейтін. Сыртқа шыққанымда, мені балағаттап жіберді", – дейді көршісі Марина Копылева.

Тұрғындар полицияға арыз жазып, әкімдіктен де көмек сұраған. Алайда мәселе шешілмеген. Қалалық қызмет өкілдері пәтер иесінің рұқсатынсыз оның үйіне кіре алмайтынын түсіндірген. Ал заңгерлер тұрғындарға азаматтық сотқа жүгінуге кеңес береді. Адвокат Гаухар Сәлімбекованың айтуынша, үй тұрғындары ортақ талап-арыз беріп, көршісінің әрекеті олардың құқықтарын бұзып отырғанын дәлелдеуі керек.

"Олар осы үйдің барлық тұрғынының мүддесі үшін азаматтық сотқа талап-арыз бере алады. Соттан жауапкерді өз күшімен және өз қаражаты есебінен жиналған қоқысты шығаруға міндеттеуді сұрау қажет. Шешім заңды күшіне енгеннен кейін оны сот орындаушысы мәжбүрлеп орындата алады", – дейді заңгер.

Журналистер араласқаннан кейін әкімдік өкілдері оқиға орнына коммуналдық қызмет мамандарын жіберіп, пәтер терезесінің астына жиналған қоқысты тазалатқан. Алайда көршілер бұл шара уақытша ғана нәтиже береді деп қауіптенеді. Олардың сөзінше, зейнеткер қайтадан қоқыс жинауға кірісуі мүмкін. 

Еске салайық, бұған дейін Алматы тауларындағы Apple Resort демалыс орны әлеуметтік желіде сынға қалған еді. Келушілер қонақүйдегі қоқыс пен нәжіске, сондай-ақ қызмет көрсету сапасына шағымданған. Бұдан бөлек, бұрынғы қызметкерлер жалақысының кешіктірілгенін мәлімдеген болатын.

Францияда өмір сүру құнының өсуіне қарсы басталған наразылық толқыны Германияға да жетті. 31 қазанда елдің ондаған қаласында жастар шеруге шығып, кейбір жерлерде акция полициямен қақтығысқа ұласты. Ел бойынша наразылыққа ондаған мың адам қатысқан. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі DW.com порталына сілтеме жасап хабарлайды.

Германияның ірі қалаларында "Z буыны бәрін реттейді!" (Gen Z regelt) жастар қозғалысының өкілдері наразылық акциясын өткізді. Олар өмір сүру құнының қымбаттауына, білім беру саласын қаржыландырудың жеткіліксіздігіне, экологиялық мәселелерге және әскерге міндетті шақырудың қайта енгізілуі мүмкін екеніне қарсылық білдірді. Кельн мен Гамбург қалаларында жағдай ушығып, полиция су атқыш көліктер мен тәртіпсіздіктерге қарсы арнайы жасақтарды жұмылдырды. Ал Берлинде наразылық акциялары негізінен бейбіт өткен.

Кельн полициясының мәліметінше, қала орталығындағы шеруге қатысушылар пиротехникалық заттарды қолданғаннан кейін құқық қорғау органдары су атқыш көліктерді пайдаланған. Бұған дейін кейбір қатысушылардың бетін бүркеп, пиротехника қолдануына байланысты жоспарланған шеру тоқтатылған.

Гамбургте де полиция қоршауларды өртеп, төтенше қызмет өкілдеріне шабуыл жасағандарға қарсы әрекет етуге мәжбүр болған. Қозғалыс ұйымдастырушылары наразылықтың бейбіт сипатта өтетінін мәлімдеген. Олар қатысушылардан, тіпті мерекелік костюм киген жағдайда да, бетін ашық ұстауды сұраған.

"Біз өз болашағымызға қатысты шешімдердің өзіміздің қатысуымызсыз қабылданғанын бұдан былай сырттай бақылағысы келмейтін жастарымыз", – делінген қозғалыс сайтындағы мәлімдемеде.

Полиция өз кезегінде қабылданып жатқан шаралар бейбіт шерушілерге емес, қоғамдық тәртіпті бұзған және зорлық-зомбылыққа бейім адамдарға бағытталғанын атап өтті. Ел бойынша қауіпсіздік шаралары күшейтілген. Берлинде сақтық мақсатында Курфюрстендамм көшесіндегі кейбір дүкендердің витриналары тақтаймен жабылған.

Германиядағы жастар қозғалысы Еуропадағы наразылықтар аясында өтіп жатыр. Францияда да "сары жилеттер" мен студенттердің жаңа шерулері ұйымдастырылған. Франция Ішкі істер министрлігінің мәліметінше, ел бойынша наразылыққа 320 мың адам қатысқан. Оның 70 мыңы Парижде жиналған. Құқық қорғау органдары 296 адамды ұстаған.

Сондай-ақ Франция билігі қоғамдық тәртіптің бұзылу қаупіне байланысты қосымша 70 мың полицейді жұмылдырған. Ренн қаласында бейбіт шеруден кейін бірнеше жүз агрессивті қатысушы полицияға шабуыл жасап, ғимараттарды өртеген.

Еске салайық, бұған дейін Франция мен Италияда бағаның өсуіне наразы халық қалада өрт қойып,жаппай тәртіпсіздік орнатқан еді. Наразылық акцияларына шамамен 550 мың адам қатысты. Париж, Марсель және бірқатар басқа қалаларда шеруге шыққандарды тарату үшін құқық қорғау органдары су атқыш машиналар мен көзден жасаурататын газ қолданды. Ал кейбір қалаларда тәртіпсіздіктер кезінде өрт қою және тонау оқиғалары тіркелді.

Қазақстандықтар жақын болашақта күнделікті қаржылық операцияларын жасанды интеллект арқылы жүзеге асыра алады. Мәселен, цифрлық көмекші коммуналдық қызмет ақысын төлеп, азық-түлік сатып алып, тіпті ұшақ билетін рәсімдей алады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Информбюро бағдарламасына сілтеме жасап хабарлайды.

Ұлттық банк өкілдерінің айтуынша, жасанды интеллектке белгілі бір сомамен шектелген қаржылық операцияларды орындауды тапсыруға болады. Мысалы, ай сайынғы коммуналдық төлемдерді өтеу, несие жарнасын төлеу немесе белгіленген баға шегінде билет сатып алу сияқты жұмыстарды цифрлық көмекші атқара алады.

Мұндай операциялардың құны шамамен 50-60 мың теңге көлемінде болуы мүмкін. Бұл тұрғындардың уақытын үнемдеуге мүмкіндік береді.

Дегенмен Ұлттық банк төрағасының орынбасары Бинұр Жәленов жасанды интеллектке нақты қандай міндет жүктелетінін алдын ала анықтап алу маңызды екенін айтты. Оның сөзінше, цифрлық көмекшіге қойылған тапсырма екіұшты болмауы керек.

"Мәселен, "Жақсы қонақүй тауып бер" деген тапсырма "Өзіңе ұнаған қонақүйдің ақысын төле" дегенді білдірмейді. Сол үшін шығынның шекті сомасы мен тапсырманы тоқтату тетігі болуы қажет", – деді Бинұр Жәленов.

Сондай-ақ Ұлттық банк өкілі жасанды интеллектке жеке төлем жүйесін ашудың қажеті жоқ екенін атап өтті. Цифрлық көмекші қолданыстағы банк шоттары мен карталарын пайдалана алады.

Бинұр Жәленовтің пікірінше, мұндай технологияны алдымен шағын компаниялар белсенді қолдануы мүмкін. Олар жасанды интеллект арқылы алдын ала келісілген төлемдерді жүргізіп, тауар сатып алып, ақылы сервистердің жазылымын ұзарта алады. Осылайша, кәсіпкерлер қызметкерлерінің уақытын үнемдеуге мүмкіндік алады.

Еске салайық, бұған дейін Билл Гейтс жасанды интеллект адамзатқа үлкен қауіп төндіріп, миллиардтаған адамның өліміне әкелуі мүмкін екенін ескертті. Ол АҚШ билігін жасанды интеллект технологияларын қатаң заңнамалық тұрғыдан реттеуге және міндетті қауіпсіздік шараларын енгізуге шақырды. Гейтстің пікірінше, технологияларды әзірлеушілердің өзін өзі бақылауы жеткіліксіз.

Қарашада қазақстандықтарды бірқатар өзгеріс күтіп тұр. Шетелдіктердің елге кіру тәртібі жаңарып, салық берешегі бар компанияларға шектеу қойылады. Шекарада жүк тасымалдаушылардан кепілдік жарна талап етіліп, электр энергиясын пайдалану ережелері өзгереді. Бұған қоса, мәслихат сайлауы өтіп, жаңа стандарттар енгізіледі. Stan.kz қарашада ел өміріне әсер ететін өзгерістерді зерттеп көрді.

Қазақстанға кіретін шетелдіктерге жаңа талап қойылады: QazETA рұқсатын кімдер рәсімдеуі керек?

1 қарашадан бастап Қазақстанға визасыз кіретін 85 елдің азаматтары үшін QazETA электронды рұқсат беру жүйесі кезең-кезеңімен енгізіледі. Жаңа тәртіп әзірге бірнеше әуежай мен шекара бекетінде қолданыла бастайды.

Алғашқы кезеңде жүйе Ақтау халықаралық әуежайында және төрт автомобиль өткізу бекетінде іске қосылады. 

Олар: 

• Павлодар облысындағы "Үрлітөбе”;
• Жамбыл облысындағы "Аухатты”;
• Түркістан облысындағы "Атамекен”;
• Жетісу облысындағы "Нұрлы жол" бекеттері.

Алайда 1 қарашадан бастап рұқсат алу міндетті болмайды. 2027 жылғы 30 маусымға дейін өтпелі кезең қарастырылған. Бұл уақытта QazETA құжатының болмауы шетелдік азаматты Қазақстанға кіргізбеуге негіз бола алмайды.

Рұқсатты QazETA мобильді қосымшасы арқылы тегін рәсімдеуге болады. Өтініш сапарға дейін кемінде 72 сағат бұрын тапсырылуы керек. Электронды құжат 180 күнтізбелік күнге жарамды болады.

2027 жылғы 1 қаңтардан бастап жүйе Астана мен Алматы әуежайларында, ал 1 наурыздан бастап қалған өткізу бекеттерінде енгізіледі. QazETA рұқсатын алу 2027 жылғы 1 шілдеден бастап міндетті болады.

Бұл талап 16 жасқа толмаған балаларға, 65 жастан асқан адамдарға, Қазақстанның қолданыстағы визасы немесе тұруға ықтиярхаты бар шетелдіктерге қолданылмайды.

Қазақстандықтарды қандай салық төлемдері күтіп тұр

Қараша айында Қазақстандағы кәсіпкерлер мен компаниялар үшінші тоқсанның салық есептілігін тапсырып, міндетті төлемдерді аударуы керек. Мерзімді өткізіп алғандарға өсімпұл есептеліп, жауапкершілік шаралары қолданылуы мүмкін.

5 қарашаға дейін:

• Жеке практикамен айналысатын азаматтар қазан айы үшін жеке табыс салығын төлеуі керек.

10 қарашаға дейін:

• Арнайы салық режиміндегі шаруа және фермер қожалықтары жеке табыс салығы мен жерүсті су ресурстарын пайдаланғаны үшін төлем жасауы қажет.

16 қарашаға дейін:

Үшінші тоқсан бойынша салық декларацияларын тапсыру керек. Олардың қатарында:

• 200.00 нысаны – жеке табыс салығы мен әлеуметтік салық;
• 300.00 нысаны – қосылған құн салығы;
• 101.03 және 101.04 нысандары – корпоративтік табыс салығы;
• 400.00 нысаны – акциз;
• 701.01 нысаны – мүлік салығы бойынша ағымдағы төлемдер;
• 710.00 нысаны – құмар ойын бизнесіне салынатын салық;
• 870.00 нысаны – қоршаған ортаға теріс әсер еткені үшін төлем;
• 880.00 нысаны – цифрлық майнинг үшін төлем.

20 қарашаға дейін:

Еуразиялық экономикалық одақ елдерінен тауар әкелген кәсіпкерлер мен компаниялар 328.00 нысанын тапсырып, ҚҚС пен акциздерді төлеуі керек.

24 қарашаға дейін:

Резидент емес азаматтардың жекелеген санаттарына қазан айында төленген табыстардан жеке табыс салығын аудару қажет.

25 қарашаға дейін:

Жұмыс берушілер қазан айы үшін:

• жеке табыс салығын;
• әлеуметтік салықты;
• міндетті зейнетақы жарналарын;
• жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналарын;
• әлеуметтік аударымдарды;
• медициналық сақтандыру жарналары мен аударымдарын төлеуі керек.
• Үшінші тоқсанның қосымша құн салығын төлеу;
• Қараша айына арналған корпоративтік табыс салығының аванстық төлемдерін аудару;
• Мүлік салығы және заңнамада көзделген өзге де төлемдерді жасау қажет.

Міндеттемелер барлық азаматқа бірдей қатысты емес. Қандай салық төлеу керегі кәсіпкердің қызмет түрі мен қолданатын салық режиміне байланысты. Мысалы, оңайлатылған декларация негізіндегі арнаулы салық режиміндегі кәсіпкерлер 910.00 нысанын жарты жылдық қорытынды бойынша тапсырады. Келесі есептілік мерзімі – 2027 жылғы ақпан.

Салық берешегі бар компаниялар директорын ауыстыра алмайды

Қазақстанда 1 қарашадан бастап салық берешегі 194 мың теңгеден асатын компанияларға басшысын және заңды мекенжайын өзгертуге тыйым салынады. Шектеу қарызы төрт ай бойы өтелмеген кәсіпорындарға қолданылады.

Жаңа талап салық қарызынан бөлек, төленбеген кедендік баждар, төлемдер мен өсімпұлдарға да қатысты. Бұған қоса, мұндай компаниялар қызмет түрін, құрылтай құжаттарын, түпкі бенефициарын және жарғылық капиталын өзгерте алмайды.

Мемлекеттік кірістер комитетінің мәліметінше, мұндай шара салықтан жалтару үшін қарызы бар компанияны басқа адамның атына рәсімдеп немесе басқа өңірге көшіретін кәсіпкерлердің әрекетіне тосқауыл қою мақсатында енгізілген.

Қазақстанда 3,4 мыңнан астам мәслихат депутаты сайланады

29 қарашада Қазақстанның барлық деңгейіндегі мәслихат депутаттарының кезектен тыс сайлауы өтеді. Ел бойынша 228 мәслихаттағы 3447 депутаттық мандат сарапқа салынады.

Орталық сайлау комиссиясының мәліметінше, оның ішінде:

• 20 облыстық мәслихатта – 668 мандат;
• 38 қалалық мәслихатта – 626 мандат;
• 170 аудандық мәслихатта – 2153 мандат.

Кандидаттарды ұсыну 27 қазанда аяқталды. Партиялық тізімдер мен кандидаттарды тіркеу 1 қараша сағат 18:00-ге дейін жалғасады. Сайлауалды үгіт осыдан кейін басталып, 28 қараша түн ортасында тоқтайды. Ал 28 қараша – тыныштық күні.

Дауыс беру 29 қарашада сағат 07:00-ден 20:00-ге дейін өтеді. Сайлау қорытындысы бес күнде жариялануға тиіс. Мәслихат депутаттары бес жылға сайланады. Олар өңірлік бюджетті бекітуге, аумақтарды дамыту бағдарламаларын қарауға және бюджет қаражатының жұмсалуын бақылауға жауап береді.

Қазақстанда балаларды педиатрсыз қалдыра ма?

1 қарашадан бастап Қазақстанда педиатрия бөлімшелері жаппай жабылмайды. Алайда емханаларда балаларды қабылдау тәртібі өзгеріп, негізгі медициналық көмекті жалпы практика дәрігерлері көрсетуі мүмкін. Бұл ата-аналар арасында алаңдаушылық туғызды.

Денсаулық сақтау министрлігі педиатрлары бар емханаларда жеке балалар учаскелері сақталатынын мәлімдеді. Ал педиатрға күрделі диагноз, емнің нәтиже бермеуі немесе ауыр созылмалы аурулар кезінде жолдама берілуі мүмкін.

Мамандардың пікірінше, әсіресе бес жасқа дейінгі балаларды педиатр бақылағаны дұрыс. Себебі бұл кезеңде баланың дамуындағы маңызды өзгерістерді дер кезінде анықтау қажет. Ал педиатриялық учаскелер қысқарса, ауруларды ерте анықтау қиындап, басқа мамандарға түсетін жүктеме артуы мүмкін.

Қорғаста күдіктілер шекарадан қашып өтсе, Қазақстан мен Қытай бірлесіп ұстауы мүмкін

Қазақстан мен Қытай "Қорғас" халықаралық орталығындағы қауіпсіздік ережелерін өзгертпек. Жаңа келісім бойынша, күдіктілер шекараның арғы бетіне өтіп кеткен жағдайда, екі елдің құзырлы органдары оларды ұстау және тергеу үшін бір-біріне көмектесуге міндеттеледі.

Құжатта жаппай тәртіпсіздік, террорлық акт және адамдардың өміріне қауіп төнген кездегі бірлескен әрекеттер де қарастырылған. Алайда бір елдің полицейлері мен әскери қызметкерлері екінші тараптың рұқсатынсыз оның аумағына өте алмайды. Заң жобасы 18 қарашаға дейін қоғамдық талқылауға шығарылған.

Өзбекстанмен шекарада жүк көліктерінен кепілдік жарна талап етіледі

9 қарашадан бастап Қазақстан мен Өзбекстан шекарасындағы үш өткізу бекетінде ("Қазығұрт", "Б. Қонысбаев" және "Атамекен") электронды кезекке тапсырыс беретін халықаралық жүк тасымалдаушылар 86 500 теңге кепілдік жарна төлеуі керек.

Қаражат тасымалдаушының арнайы электронды шотында сақталады. Егер жүк көлігі брондалған уақытта шекараға келсе, ақша толық көлемде автоматты түрде қайтарылады.

Ал 90 күнде қатарынан екі рет белгіленген уақытта келмеген тасымалдаушының кепілдік жарнасы мемлекет бюджетіне ұсталады. Мемлекеттік кірістер департаментінің түсіндіруінше, жаңа талап шекарадағы қолдан жасалған кезектерді жою және электронды брондау жүйесінің тәртібін күшейту үшін енгізіліп отыр.

Қазақстанда электр жарығына қатысты жаңа талаптар күшіне енеді

Қазақстанда 8 қарашадан бастап электр есептегіштерін орнату, жарық ақысын есептеу және электр желісіне қосылу тәртібі өзгереді. Жаңа талаптар қарапайым тұрғындар мен кәсіпкерлерге де қатысты.

Енді жаңа үйлерге орнатылатын есептегіштер электр тұтыну көрсеткіштерін компанияға автоматты түрде жіберуі керек. Ал есептегіш тұрғынның кінәсінсіз бұзылса, жарық ақысы орташа тұтыну көлемімен есептеледі. Бұл тәртіп 30 күннен аспауға тиіс.

Бұдан бөлек, есептегішті 30 күн ішінде жөндеу немесе ауыстыру қажет. Әйтпесе электр компаниясы жарықты өшіруі мүмкін.

Көпқабатты үйлерде ортақ жарыққа кеткен шығынды басқарушы ұйым бақылап, тұрғындардың талабы бойынша есеп беруге міндетті. Ал электр желісіне қосылуға қажетті техникалық құжаттарды беру және қайта рәсімдеу тегін болады.

Қарашада Астана мен Алматыда не өзгереді: Жаңа мұз айдыны, театр, емхана және жол шектеулері

Қараша айында Астана мен Алматы тұрғындарын бірқатар өзгеріс күтіп тұр. Елордада ұзындығы 1,4 шақырым болатын мұз айдыны ашылса, Алматыда театр қайта жұмысын бастайды, жаңа емхана мен студенттер жатақханасын пайдалануға беру жоспарланған. Сонымен қатар екі қалада да жол шектеулері сақталады.

Астанадағы өзгерістер:

15 қарашада Abu Dhabi Plaza маңындағы Сызықтық саябақта ASTANA WINTER PARK / MEGAICE мұз паркі ашылады. Мұз жамылғысының ауданы 6 мың шаршы метр, ал мұз жолдарының ұзындығы 1,4 шақырым болады. Маусым 2027 жылғы 31 наурызға дейін жалғасады.

• Шерхан Мұртаза көшесінің бір бөлігі 3 қарашаға дейін жабық болады.
• Алматы көшесіндегі тоннель құрылысына байланысты кейбір учаскелер жыл соңына дейін жабылады.
• Бердібек Соқпақбаев көшесінің бір бөлігі 1 желтоқсанға дейін жабылады.
• Сығанақ көшесі мен Шыңғыс Айтматов көшесінің кейбір бөліктерінде де көлік қозғалысы шектеледі.

Алматыдағы өзгерістер:

2 қарашадан бастап "Шымбұлақ" тау шаңғысы курортындағы М1, К-1 және К-2 аспалы жолдары қайта жұмыс істейді. Алайда шаңғы маусымының басталу күні әзірге белгісіз.

6 қарашада Наталия Сац атындағы орыс балалар мен жасөспірімдер театры күрделі жөндеуден кейін қайта ашылады.

Шұғыла шағынауданында ауысымына 500 адам қабылдайтын жаңа емхана пайдалануға беріледі. Мұнда МРТ, КТ және басқа да медициналық жабдықтар болады.

Қалада 400 орындық жаңа студенттер жатақханасын пайдалануға беру жоспарланған. Бір адамға ай сайынғы төлем 45 мың теңге болады деп болжанады.

Алматыдағы жол шектеулері:

Құлжа және Іле трактілерінің жекелеген учаскелерінде 19 қарашаға дейін кері қозғалыс тәртібі сақталады. Бұл жүк көліктеріне арналған салмақ пен габаритті бақылау жүйелерін орнатуға байланысты.

Қазақстандықтар неше күн демалады

2026 жылғы қарашада қазақстандықтарды мемлекеттік мерекелерге байланысты қосымша демалыс күндері күтпейді. Ай ішінде бес күндік жұмыс аптасымен істейтіндер 9 күн, ал алты күндік жұмыс аптасындағылар 5 күн демалады.

Бес күндік жұмыс аптасы бойынша:

• 21 жұмыс күні;
• 9 демалыс күні;
• Қосымша мерекелік демалыс жоқ.

Демалыс күндері: 1, 7, 8, 14, 15, 21, 22, 28 және 29 қараша.

Алты күндік жұмыс аптасы бойынша:

• 25 жұмыс күні;
• 5 демалыс күні.

Демалыс күндері: 1, 8, 15, 22 және 29 қараша.

Қарашада демалыс күндерін ауыстыру да қарастырылмаған. Қазақстандықтар соңғы қосымша демалысты 26 қазанда Республика күніне орай алған. Ал келесі мемлекеттік мереке – 16 желтоқсандағы Тәуелсіздік күні.

Қазақстанда түйе сүтіне стандарт енгізіліп, киімдерді таңбалау міндеттеледі

1 қарашадан бастап Қазақстанда пастерленген түйе сүтіне арналған алғашқы ұлттық стандарт күшіне енеді. Ал 14 қарашадан бастап жеңіл өнеркәсіп тауарларын таңбалаудың жаңа ережелері қолданыла бастайды.

Жаңа стандарт түйе сүтінің сапасы мен қауіпсіздігіне, қаптамасына, таңбалануына, тасымалдануы мен сақталуына қойылатын талаптарды белгілейді. Сауда және интеграция министрлігінің мәліметінше, бірыңғай талаптар өндірушілерге өнім түрлерін көбейтіп, шетелдік нарыққа шығуға мүмкіндік береді. Қазір түйе сүтінен шұбаттан бөлек, балмұздақ, десерт және кофеге арналған сусындар да дайындалады.

14 қарашадан бастап киім-кешек пен жеңіл өнеркәсіп тауарларын таңбалау тәртібі өзгереді. Жаңа талап өндірушілерге, импорттаушыларға, көтерме және бөлшек саудагерлерге қатысты.

Ал міндетті таңбалау 1 желтоқсаннан басталады. Алғашқы кезеңде:

• табиғи және композициялық былғарыдан жасалған бұйымдар;
• жасанды үлбірден тігілген киімдер;
• киімнің жекелеген түрлері;
• шаңғы костюмдері;
• төсек-орын, асүй және дастарқан жабдықтары қамтылады.

Өнімдерге арнайы Data Matrix кодтары қойылады. Сатып алушылар тауар туралы ақпаратты Naqty Onim қосымшасы арқылы тексере алады. 2027 жылғы 1 наурыздан бастап таңбалау свитер, кардиган, жейде, шарф және басқа да киім түрлеріне таралады. Ал үшінші кезең 2027 жылғы 1 қазанда басталады.

Қазақстанда Stadler пойыздары қарашада жолаушылар тасымалын бастайды

2026 жылғы қарашада Астанадағы зауытта құрастырылған швейцариялық Stadler жолаушылар вагондары алғашқы бағыттарға шығарылады. Бастапқы кезеңде шамамен 40-45 вагонды іске қосу жоспарланған.

Жаңа вагондар мына бағыттарда қатынауы мүмкін:

• Астана – Алматы;
• Астана – Семей;
• Астана – Атырау.

Қазан айының ортасына қарай тасымалдаушыға 85-тен астам дайын вагон тапсырылған. Алайда техникалық ескертулер мен қосымша сынақтарға байланысты пойыздарды іске қосу бірнеше рет кейінге шегерілген. Коммерциялық пайдаланудың нақты басталу күні әзірге белгісіз. "Қазақстан темір жолы" 2026 жылдың соңына дейін 142 вагонды пайдалануға беруді жоспарлап отыр. Ал Stadler компаниясымен жасалған келісім бойынша 2030 жылға дейін барлығы 557 жолаушылар вагоны шығарылуға тиіс.

Алматыда жүк көліктерінің жүргізушілері жүк салмағына қойылған шектеулерге наразы. Миллиондаған теңге айыппұл арқалаудан шаршаған олар талаптар қайта қаралмаса, жұмысын тоқтатпақ. Ал бұл құрылыс материалдарының қымбаттауына әкелуі мүмкін. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Информбюро бағдарламасына сілтеме жасап хабарлайды.

Жүк көлігімен құм, қиыршық тас және топырақ тасып күн көретін жүргізушілердің айтуынша, жолдарға салмақ өлшейтін құрылғылар орнатылғалы бері жұмыс істеу қиындаған. Қолданыстағы талап бойынша, үш осьті жүк көлігіне небәрі 10 тонна жүк артуға рұқсат етіледі. Ал белгіленген мөлшерден асып кеткен жағдайда жүргізушілерге қомақты айыппұл салынады.

Алматы облысының тұрғыны Ринат Күсембеков осы талаптың кесірінен 1 миллион 887 мың теңге айыппұл алғанын айтады.

"ҚазАвтоЖол жол салып жатқан кезде Алматыдан Сарыөзекке асфальт тасып жүрдім. Салмақ өлшейтін құрылғыға түсіп, 1 миллион 887 мың теңге айыппұл алдым. Бізге бір оське 8 тоннадан тиесілі дейді. Бұл Кеңес Одағы кезінде қабылданған талап. Қазір кемінде 14 тонна болуы керек деп есептеймін. Мысалы, сізге бір рейспен жүк жеткізген тиімді ме, әлде төрт-бес рет қатынап әкелген тиімді ме? Мұны жоғарыда отырғандар неге түсінбейді? Алатау қаласын саламыз деп жатыр, оны немен салады?" – деді Ринат Күсембеков.

Жүргізушілердің сөзінше, бұрын 70 мың теңгеге бір рейспен жеткізілген жүкті қазір үш-төрт мәрте қатынап тасуға тура келеді. Бұл жанармай, жол ақысы және жүргізушінің еңбекақысы секілді шығындарды көбейтеді. Соның салдарынан құрылыс материалдарының бағасы да қымбаттауы мүмкін. Ал бұл тұрғын үй құрылысының құнына әсер етеді.

Тағы бір жүргізуші Мейірбек Сағындық жолдардың бұзылуына тек ауыр жүк көліктерін кінәлау дұрыс емес деп санайды. Оның пікірінше, мәселенің бір себебі – жол құрылысының сапасы.

"Ауыр жүк көліктері жолды құртып жатыр дейді. Егер жолды тек біз құртып жатсақ, Алматыдағы Тимирязев көшесімен жеңіл көліктер мен автобустар ғана жүреді ғой. Сонда ол көше неге бұзылған? Ортасы ойылып, кедір-бұдыр болып кеткен. Ең алдымен жолдың сапасына мән беру керек", – деді Алматы облысының тұрғыны Мейірбек Сағындық.

Ал көлік министрлігі өкілдері жүк көліктеріне қатысты салмақ нормалары биылдың өзінде қайта қаралып, арттырылғанын мәлімдеді. Ведомство өкілдерінің айтуынша, өзгерістер тиісті сараптамадан өтіп, мамандармен келісілген. Сондықтан әзірге қолданыстағы шектеулерді одан әрі жеңілдету жоспарланып отырған жоқ.

Көлік министрлігі Көліктік бақылау комитетінің бас сарапшысы Мейрамбек Базаровтың айтуынша, бір шиналы оське түсетін салмақ 10,5 тоннаға, ал екі шиналы оське 11,5 тоннаға дейін көтерілген. Қосарланған білікке түсетін салмақ та 16 тоннадан 18 тоннаға дейін ұлғайтылған.

"Қазақстанда жолға түсетін салмақ көрсеткіштері халықаралық талаптарға да сәйкес келеді", – деді бас сарапшысы Мейрамбек Базаров.

Алайда жүргізушілер бұл өзгерістер мәселені шешпегенін айтады. Егер талаптар қайта қаралмаса, жүк көліктерін тоқтатып, кәсіптен бас тартуға дайын. Олардың пікірінше, айыппұл төлеп, шығынға батқанша жұмысқа шықпаған тиімді. Ал құрылысқа құм мен тас жеткізу қиындаса, оның салдары құрылыс саласына да әсер етуі мүмкін.

Еске салсақ, бұған дейін Қаскелең маңындағы "Алматы – Бішкек" тасжолында ауыр әрі ірі жүк көліктерінің жүруіне уақытша шектеу қойылған еді. Оған жол айрығындағы құрылыс жұмыстары себеп болған. 11 қыркүйектен бастап енгізілген шектеу биіктігі 4,5 метрден, ені 8 метрден асатын көліктерге қатысты және жыл соңына дейін жалғасады.

TikTok-та тікелей эфирге шығып, боқтық сөз айтып, кальян шеккен үш шымкенттік бойжеткен полицияның назарына ілікті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Информбюро бағдарламасына сілтеме жасап хабарлайды.

Шымкентте TikTok желісіндегі тікелей эфирде қоғамдық тәртіп пен әдеп нормаларын бұзған үш бойжеткен жауапқа тартылды. Олар эфир барысында былапыт сөз айтып, кальян шегіп, әдепсіз қылықтар көрсеткен.

Полиция құқықбұзушылықты әлеуметтік желілерге жүргізілген мониторинг кезінде анықтаған. Оқиғадан кейін 18, 19 және 20 жастағы үш қыз көңіл көтеріп отырған жерінен полиция бөліміне жеткізілген.

Оларға "Ұсақ бұзақылық" бабы бойынша әкімшілік хаттама толтырылды. Сот шешімімен бойжеткендердің екеуі бес тәулікке әкімшілік қамаққа алынса, үшіншісіне айыппұл салынды.

Еске салайық, бұған дейін TikTok-та лайк үшін шектен шыққан треш-стримерлер полицияның назарына іліккені хабарланған еді. Ел бойынша 20-дан астам блогер мен стример әкімшілік жауапкершілікке тартылып, кейбірі бірнеше тәулікке қамауға алынды. Ішкі істер министрлігінің мәліметінше, блогерлер көп лайк пен  донат жинау үшін түрлі әрекеттерге барған. Қауіпті пранктер ұйымдастырып, балағат сөздер айтып, әдепсіз әрекеттер көрсеткен.

• Шымкент қаласының 48 жастағы тұрғыны Ербол Дүйсенбаев TikTok желісіндегі тікелей эфир барысында бейәдеп сөздер қолданған. Сот шешімімен ол 10 тәулікке әкімшілік қамауға алынды. 
• Талдықорған қаласының 44 жастағы тұрғыны Гүлмира Қасенова TikTok-тағы тікелей эфир кезінде қоғамдық тәртіпті бұзып, балағат сөздер айтқан.

Одан бөлек өзге де блогерлерге айыппұл салынған.

Демалыс күндері түске дейін ұйықтап, жұмыс аптасында жиналған ұйқының орнын толтыруға тырысатындар бар. Алайда мамандар мұндай әдет ұйқы режимін бұзып, керісінше шаршауды күшейтуі мүмкін екенін ескертеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі "Лента.ру" порталына сілтеме жасап хабарлайды. 

Ұйқы дәрігері Илья Смирнов толыққанды демалуға кедергі келтіретін әдеттерді атап, ұйқы режимін қалай реттеуге болатынын түсіндірді.  Маманның айтуынша, сенбі мен жексенбі күндері түске дейін ұйықтау адамның қалыпты ұйқы режимін бұзады. Соның салдарынан адам өзін шаршаңқы сезініп, жексенбі күні кешке ұйықтап кетуі қиындайды.

Мұндай жағдайға тап болмас үшін дәрігер демалыс күндері әдеттегіден бір сағаттан артық кеш оянбауға кеңес береді.

Егер жұмыс аптасы ауыр өтсе, күндіз аздап ұйықтап алуға болады. Бірақ мұндай тынығу 20 минуттан аспауы керек. Сондай-ақ күндізгі ұйқыны сағат 15:00–16:00-ге дейін аяқтаған дұрыс.

Маман ұйықтар алдында компьютерлік ойын ойнамауға, мазасыздық тудыратын жаңалықтарды оқымауға және біреумен сөзге келіп, мәселе шешуге тырыспауға кеңес береді. Мұндай әрекеттер миды сергек ұстап, тынығуға кедергі келтіреді.

Сонымен қатар кешкісін шамадан тыс майлы әрі көп тамақ жеу, қатты ашығу және ұйықтар алдында ауыр жаттығулар жасау да ұйқының сапасын төмендетеді.

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстанда жұмыс берушілер қызметкерлерді жұмысқа кешіккені немесе қателік жібергені үшін ақшалай айыппұл сала алмайтыны туралы хабарлаған едік. 

Шымкентте халықаралық іздеуде жүрген 45 жастағы ер адам ұсталды. Ол Астанада тұрғын үй кешенін саламыз деп 292 адамнан 4 миллиард теңгеден астам ақша жинаған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ішкі істер министрлігінің мәліметінше, күдікті мен оның сыбайластары азаматтардың сеніміне кіріп, ақшасын иемденген. Алайда көпқабатты тұрғын үй кешенінің құрылысы қажетті рұқсат құжаттарынсыз және мемлекеттік сараптаманың оң қорытындысынсыз жүргізілген.

Қылмыстық іс аясында 292 салымшының зардап шеккені анықталды. Келтірілген шығын көлемі 4 миллиард теңгеден асады.

Полицияның мәліметінше, ер адам ұзақ уақыт бойы Шымкентте жасырынып жүрген. Ұсталмау үшін жалдамалы пәтерлерін жиі ауыстырып отырған.

Қазір күдікті уақытша ұстау изоляторына қамалды.

Еске салсақ, бұған дейін балаларды грантқа түсіруге уәде беріп, 600 миллион теңге жымқырған білім беру орталығының басшысы сотталған еді.

"Қазгидромет" қараша айына арналған еліміз бойынша ауа райы болжамын жариялады. Келер айда елдің басым бөлігінде күн әдеттегіден жылы болғанымен, айдың екінші жартысында елдің солтүстігі, шығысы мен орталығында түнгі аяз -18 градусқа дейін жетпек. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Консультативтік болжамға сәйкес, қарашада елдің басым бөлігінде ауа температурасы әдеттегіден 1-2 градус жылы болады. Ал елдің солтүстік-батысында ауа райы климаттық нормаға сай күтіледі.

Синоптиктердің болжамынша, қарашаның алғашқы аптасында күн салыстырмалы түрде жылы, көбіне бұлтсыз болады. Жауын-шашын күтілмейді. Тек айдың басында елдің солтүстік-шығысы мен шығысында жаңбыр және қар аралас жаңбыр жауады. Түнде тұман түсуі мүмкін.

Аяз -18 градусқа дейін күшейеді

Қарашаның басында ауа температурасы мынадай болады:

• Елдің батысында, оңтүстік-батысында, оңтүстігі мен оңтүстік-шығысында күндіз +12...+22 °С;
• Солтүстікте, солтүстік-батыста (Қостанай облысында), орталық және шығыс өңірлерде түнде -1...-8 °С-тан 0...+5 °С-қа дейін, күндіз +5...+13°С,.

Ал алғашқы онкүндіктің соңында күн суытады. Күндізгі ауа температурасы:

• елдің солтүстік бөлігінде 0...+5°С-қа дейін;
• оңтүстік бөлігінде +8...+13°С-қа дейін;
• батыста +2...+10°С-қа дейін төмендейді.

Қазақстанның таулы аймақтарында түнгі температура -3...+2°С-тан -5...-10°С-қа дейін құбылады. Күндіз +2...+10°С болады.

Қарашаның екінші және үшінші онкүндігінде де ауа температурасы жиі құбылады. Синоптиктердің болжамы бойынша:

Елдің солтүстік бөлігінде түнде ауа температурасы -1...-13°С-тан -3...+5°С-қа дейін, күндіз +1...+10°С-тан 0...-5°С-қа дейін өзгереді;

Оңтүстік өңірлерде түнде 0...-5°С-тан +2...+10°С-қа дейін, күндіз 0...+5°С-тан +7...+15°С-қа дейін құбылады.

Сонымен қатар кей күндері елдің солтүстігінде, шығысы мен орталығында түнгі ауа температурасы -10...-18°С-қа дейін төмендеуі мүмкін.

Еске салсақ, бұған дейін синоптиктер Қазақстанда алдағы қыс қандай болатынын болжаған еді.  

Бразилиядағы Амазон тропикалық ормандарынан мыңдаған жыл бұрын салынған 432 алып геоглиф табылды. Ғалымдардың болжамынша, олар халқы үш миллионға жуықтаған ежелгі Акири өркениетінің мұрасы болуы мүмкін. Зерттеушілер бұл құрылыстардың қалай салынғанын және қандай мақсатта пайдаланылғанын анықтап жатыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі ВВС порталына сілтеме жасап хабарлайды. 

Ғалымдардың болжамынша, бұл нысандарды бірнеше мың жыл бұрын өмір сүрген, халқы үш миллионға жуықтаған ежелгі өркениет жасаған. 

Nature журналында жарияланған зерттеуді Испания, Финляндия, Бразилия және Данияның университеттері мен ғылыми институттарының мамандары жүргізген.

Ғалымдар қалың орманды LiDAR деп аталатын лазерлік технология арқылы зерттеген. Бұл әдіс лазер сәулелерінің көмегімен жер бедерін өлшеп, аумақтың үш өлшемді картасын жасауға мүмкіндік береді. Оның арқасында ағаштарды кеспей-ақ және әр жерге жеке бармай-ақ, үлкен аумақты зерттеуге болады.

Зерттеушілер жалпы аумағы 4 400 шаршы шақырым болатын жерді сканерлеп, 432 геоглиф тапқан. Олардың басым бөлігі бұған дейін ғылымға белгісіз болған. Бұл құрылыстар б.з.д. 600 жылдан б.з. 850 жылға дейінгі аралықта жасалған.

Үш миллионға жуық халқы болған өркениет

Ғалымдардың болжамынша, бұл геоглифтер Акири өркениетіне тиесілі. Ол шамамен 183 мың шаршы шақырым аумақты алып жатқан. Бұл – қазіргі Камбоджа немесе Сирияның жер көлемімен шамалас. Өркениет гүлденген кезеңде, яғни б.з. 100–300 жылдары оның халқы үш миллионға жуықтауы мүмкін.

Зерттеушілер ені 15 метрге, тереңдігі 5 метрге дейін жететін орларды анықтаған. Мұндай алып құрылыстарды жасау үшін көп адамның бірлесіп жұмыс істеуі қажет болған.

Алсеу Ранцидің айтуынша, бұл аймақта тас болмағандықтан, ежелгі адамдар топырақты ағаш құралдармен қазып, себеттермен тасуы мүмкін. Алайда Амазонияның ылғалды климаты ағаш пен басқа да органикалық материалдардың тез шіруіне себеп болады. Сондықтан ғалымдар әзірге нақты қорытынды жасай алмай отыр. Зерттеушілер мұндай құрылыстарды салу үшін көп жұмыс күшімен қатар, еңбек бөлінісі, математика мен геометрияны терең білу қажет болған деп есептейді.

Геоглифтер не үшін салынған?

Бұған дейін ғалымдар геоглифтерді халықты жау шабуылынан қорғайтын бекіністер немесе қорғаныс құрылыстары деп санаған. Алайда қазір мамандар олардың басқа мақсатта пайдаланылғанын болжайды.

Зерттеушілердің пікірінше, бұл орындар діни рәсімдер өткізуге, саяси мәселелерді талқылауға және адамдарды жинауға арналған болуы мүмкін. Яғни оларда адамдар тұрақты тұрмаған, белгілі бір жағдайларда бас қосқан.

Алсеу Ранцидің пайымдауынша, егер бұл болжам расталса, Акири өркениеті бейбіт өмір сүрген болуы мүмкін. Өйткені геоглифтерді салуға соншама күш пен уақыт жұмсауы олардың алаңдайтындай үлкен жауы болмағанын аңғартады.

 Табиғатқа ұқыпты қараған

Мартти Пярссиненнің айтуынша, Акири мәдениетінде табиғатқа құрметпен қарау маңызды орын алған.

Қазба жұмыстарының нәтижесі ежелгі адамдардың геоглифтерді салып қана қоймай, оларды ұзақ уақыт бойы күтіп ұстағанын да көрсетеді.

Зерттеу авторларының бірі, Бразилиядағы Пара федералды университетінің археологі әрі антропологі Руан Карлос Лопестің айтуынша, мұндай нысандарды ғасырлар бойы сақтап қалу үшін де мол білім мен жүйелі жұмыс қажет болған.

Еске салсақ, бұған дейін ғалымдар Жердегі тіршілік кометалардан басталмаған деген болжам айтқан болатын.

Жердегі тіршілік қалай пайда болды? Ғалымдар бұл сұраққа жауап іздеп, ұзақ уақыт бойы кометаларға ерекше мән беріп келген. Олардың болжамынша, төрт миллиард жылдан астам уақыт бұрын Жерге құлаған кометалар планетаға су мен тіршілікке қажетті органикалық заттарды жеткізген болуы мүмкін. Алайда жаңа зерттеу бұл теорияға күмән келтірді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі CNN порталына сілтеме жасап хабарлайды. 

Scientific Reports журналында жарияланған зерттеуде ғалымдар кометалардың Жерге органикалық заттарды жеткізу мүмкіндігін компьютер арқылы тексерген. Олар 100 мың түрлі жағдайды модельдеген.

Нәтижесінде кометалардың басым бөлігі Жерге өте жоғары жылдамдықпен соғылғаны анықталған. Мұндай соқтығыс кезінде температура мен қысым күрт көтеріліп, кометаның құрамындағы органикалық заттар жойылып кетуі мүмкін.

Модельдеу нәтижесі бойынша, зерттелген жағдайлардың 54%-да қажетті заттар сақталып қалатындай бірде-бір соқтығыс болмаған. Қалған жағдайларда органикалық қосылыстардың бір бөлігі Жерге жетуі мүмкін болғанымен, олардың тіршіліктің пайда болуына жеткілікті мөлшерде түсу ықтималдығы төмен екені анықталған. 

Зерттеушілер цианисті сутекке де назар аударған. Бұл зат ақуыздардың түзілуіне қажет аминқышқылдарының пайда болуына қатысады. Ол кометалардың құрамында кездескенімен, Жерге соғылған кезде көбіне жойылып кетуі мүмкін.

Осыдан кейін ғалымдар тіршілікке қажетті органикалық заттар қайдан келген болуы мүмкін деген сұраққа басқа да жауап іздеген. Олардың пікірінше, мұндай заттарды Жерге астероидтар жеткізуі ықтимал. Өйткені олар кометаларға қарағанда планетамен баяу жылдамдықта соқтығысады. Сондай-ақ қажетті молекулалар жас Жердің өзінде химиялық реакциялар арқылы пайда болуы мүмкін.

Зерттеушілердің тағы бір қызық байқауы бар. Ежелгі Марста кометалар арқылы органикалық заттардың сақталып қалу мүмкіндігі Жерге қарағанда жоғары болған. Себебі кометалар ол планетамен баяуырақ соқтығысқан.

Дегенмен ғалымдар кометалардың Жердегі тіршіліктің пайда болуына ешқандай қатысы болмаған деп кесіп айтпайды. Кейбір органикалық заттар соқтығыс кезінде аман қалуы мүмкін. Сондықтан кометалар туралы болжам әлі де зерттеуді қажет етеді.

Семейде облыстық сот алдында өзін өртеп жіберген ер адамның өлімінен кейін жаңа деректер пайда болды. Ол бұған дейін бес жүк көлігіне қатысты сот дауының жәбірленушісі болған. Ол лизингтік компаниямен арадағы келіспеушілікке байланысты сотқа жүгініп, 19,9 миллион теңге өтемақы талап еткен. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Облыстық соттың мәліметінше, 2020 жылы марқұмның компаниясы лизингтік компаниямен бес жүк көлігін сатып алу туралы келісімшарт жасасқан. Алайда техниканың ақысын толық төлемеген.

2024 жылы лизингтік компанияның мүддесін қорғаған айыпталушы сот шешімінсіз төрт жүк көлігі мен қосалқы бөлшектерді алып кеткен. Соттың баспасөз қызметінің мәліметінше, бұл әрекет заңсыз өз бетінше шешім қабылдау деп танылған.

Сот оны Қылмыстық кодекстің 389-бабының 1-бөлігі бойынша кінәлі деп таныған. Алайда қылмыстық жауапқа тарту мерзімі өтіп кеткендіктен, ол жауапкершіліктен босатылған.

Келісімшарттар төлемнің толық жасалмауына байланысты бұған дейін бұзылғандықтан, сот техниканы заңды иесі – лизингтік компанияға қайтару туралы шешім шығарған.

Жәбірленуші сотқа азаматтық талап арыз да берген. Ол жоғалған құрал-жабдықтар мен қосалқы бөлшектердің, сондай-ақ бесінші жүк көлігін жөндеуге кеткен шығынның өтемі ретінде 19,9 миллион теңге өндіріп беруді сұраған.

Алайда сот ер адамның жоғалған заттардың өзіне тиесілі екенін және шығын көлемін дәлелдей алмағанын айтып, талабын қарамаған. Сонымен бірге оған ақшаны өндіріп алу үшін азаматтық сотқа бөлек жүгінуге болатыны түсіндірілген.

Соттың баспасөз қызметі шешім барлық дәлелді зерттеп, заң талаптарына сай қабылданғанын мәлімдеді.

Еске салсақ, Семейде облыстық сот ғимаратының алдында ер адам өзін өртеп жіберген еді. Алдын ала мәлімет бойынша, ер адам үстіне бензин құйып, өрт қойған. 

Қартайған шақта зейнетке шығу, денсаулықтың нашарлауы немесе жақындарынан айырылу адамның психологиялық жағдайына әсер етуі мүмкін. Соның салдарынан кейбірі жалғыздықты сезініп, өмірге деген қызығушылығын жоғалтады. Психолог бұл кезеңді жеңіл өткеруге көмектесетін жеті кеңес берді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі "Доктор Питер" порталына сілтеме жасап хабарлайды. 

Психолог Инна Хамитованың айтуынша, мұндай кезде адам өзін жалғыз сезініп, болашағына алаңдауы және өзгелерге қажетсізбін деп ойлауы мүмкін.

Дағдарыстың белгілеріне немқұрайлылық, ашушаңдық, ұйқының бұзылуы, тәбеттің төмендеуі, бұрын ұнатқан істеріне қызығушылықтың жоғалуы және зейін қою қиындығы жатады. Психолог бұл кезеңді жеңіл өткеруге көмектесетін мынадай жеті кеңес ұсынды:

1. Денсаулыққа көңіл бөлу. Дәрігерге тұрақты түрде қаралып, дұрыс тамақтанып, дене белсенділігін сақтау маңызды.

2. Адамдармен араласуды тоқтатпау. Туыстармен және достармен байланысты үзбей, қоғамдық іс-шараларға қатысып, еріктілікпен айналысуға болады.

3. Жаңа қызығушылықтар табу. Шет тілдерін үйрену, шығармашылықпен айналысу, кітап оқу немесе бұрын жасап көрмеген істерді байқап көру пайдалы.

4. Есте сақтау қабілеті мен ойлауды жаттықтыру. Сөзжұмбақ шешу, шахмат ойнау, түрлі басқатырғыштарды құрастыру және оқу курстарына қатысу мидың белсенділігін сақтауға көмектеседі.

5. Көмектен бас тартпау. Қажет болған жағдайда жақындарынан, медицина қызметкерлерінен немесе күтім мамандарынан қолдау сұраған жөн.

6. Өмірлік тәжірибемен бөлісу. Естеліктерін жазып, білгенін кейінгі ұрпаққа үйретіп, қоғамға пайдалы жобаларға қатысуға болады.

7. Эмоциялық жағдайды бақылау. Босаңсу әдістерін қолданып, жағымды оқиғаларды жиі еске алып, қажет болса психологқа жүгінген дұрыс.

Психологтың айтуынша, қарттық кезең міндетті түрде өмірге деген қызығушылықтың жоғалуымен қатар жүрмейді. Дене мен ой белсенділігін сақтау, жақындармен араласу және жаңа қызығушылықтар табу адамның эмоционалдық саулығын қолдауға көмектеседі.

Маман адамның психологиялық жағдайындағы өзгерістерді елеусіз қалдырмауға шақырады. Егер екі аптадан ұзақ уақыт бойы көңіл күйі болмай, күнделікті тіршілігіне зауқы соқпаса, есте сақтау қабілеті нашарласа немесе өмірден түңілу ойлары пайда болса, дәрігерге қаралған жөн.

Еске салсақ, Қазақстанда зейнеткерлерге қандай жеңілдіктер мен әлеуметтік көмек берілетіні туралы жазған едік. 

Адамның соңынан қалмай жүру, қайта-қайта хабарлама жазу, қоңырау шалу немесе әлеуметтік желіде аңду кейде жай мазалау ретінде қабылданады. Алайда мұндай әрекеттер адамның жеке шекарасын бұзып, психологиялық қысымға ұласуы мүмкін. Сталкингті қалай тануға болады, оның адам психологиясына әсері қандай және мұндай жағдайда жәбірленуші өзін қалай қорғай алады? Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қазақстанда сталкинг үшін қылмыстық жауапкершілік 2025 жылғы 16 қыркүйектен бастап енгізілді. 2026 жылғы 9 маусымдағы мәлімет бойынша, сталкинг фактілері бойынша 83 қылмыстық іс сотқа жолданған. Алматыда 2026 жылдың басынан сәуір айының соңына дейін сталкингке қатысты 24 өтініш тіркелген. Салыстырмалы түрде алғанда, 2025 жылы қалада осындай бір ғана өтініш түссе, 2024 жылы мұндай дерек тіркелмеген.

Сталкингке тап болған жағдайда не істеу керек?

Заңгер Халида Әжіғұлованың айтуынша, жәбірленуші ең алдымен қудалау фактісін растайтын дәлелдер жинап, өзіне келген зиянды көрсетуі қажет. Бұл адамның жеке құқықтарына, соның ішінде психологиялық және физикалық денсаулығына келтірілген зиян болуы мүмкін.

"Осыған байланысты психолог маманға жүгініп, одан ресми қорытынды алуға кеңес береміз. Мұндай құжатты кейін сотта дәлел ретінде пайдалануға болады. Ал жай ғана хат алмасу немесе телефон қоңырауларының тарихы қудалау фактісін дәлелдеуге жеткіліксіз болуы мүмкін.

Сондай-ақ жәбірленуші сталкерге онымен байланысқысы келмейтінін ашық айтуы керек. Яғни оған қоңырау шалмауын, хабарлама жазбауын тікелей ескертіп, кейін оның нөмірін бұғаттағаны жөн. Егер адам бұдан кейін де басқа нөмірлер мен аккаунттар арқылы хабарласуын жалғастырса, бұл қудалаудың тоқтамағанын дәлелдейтін маңызды айғаққа айналады", – деді заңгер.

Жәбірленушінің қарсылығына қарамастан сталкердің байланыс орнатуға, оны іздеуге немесе аңдуға әрекет жасауы полицияға арыз беруге негіз бола алады.

Қазақстанда сталкинг үшін қандай жаза қарастырылған?

Заңгердің айтуынша, Қазақстанда сталкинг үшін Қылмыстық кодекстің 115-1-бабы – "Сталкинг" бойынша қылмыстық жауапкершілік қарастырылған. Бұл бапқа сәйкес, құқық бұзушыға 200 АЕК-ке дейін (865 мың теңге) айыппұл салынуы немесе сол мөлшерде түзеу жұмыстарына тартылуы мүмкін. Сонымен қатар 200 сағатқа дейін қоғамдық жұмысқа жегу немесе 50 тәулікке дейін қамауға алу жазасы көзделген.

"Алайда бұл жазаның барлығы міндетті түрде ең жоғары мөлшерде тағайындалады дегенді білдірмейді. Мысалы, сот 200 АЕК (865 мың теңге) емес, 20 АЕК (86 мың 500 теңге) көлемінде айыппұл салуы мүмкін. Сол сияқты қоғамдық жұмыс мерзімі 200 сағаттан аз немесе қамау мерзімі 50 тәуліктің орнына 10–20 тәулік болуы ықтимал. Жаза мөлшері істің мән-жайына қарай анықталады", – деді Халида Әжіғұлова.

Маманның айтуынша, сталкинг қылмыстық теріс қылық санатына жататындықтан, сотқа дейінгі тергеп-тексеруді анықтаушылар жүргізеді. Олар дәлелдер жинап, тараптардан жауап алады, қажет болған жағдайда беттестіру өткізеді. Одан кейін іс материалдары прокуратураға жіберіледі. Прокуратурамен келісілген соң іс сотқа жолданады. Ал құқық бұзушыға қандай жаза тағайындалатыны туралы түпкілікті шешімді сот қабылдайды.

Егер адам алдымен әйелді аңдып, кейін оған күш қолданса, оның әрекетінде бірден бірнеше құқық бұзушылық құрамы болуы мүмкін.

"Алғашқысы – сталкинг. Яғни басқа адамның еркінен тыс оны заңсыз аңду, іздеу немесе онымен байланыс орнатуға тырысу. Алайда сталкингтің өзіне физикалық зорлық-зомбылық жатпайды.

Мысалы, қудалаушы жәбірленушіге "сені өлтіремін", "сені ұрып-соғамын" деген мазмұндағы хабарламалар жіберуі мүмкін. Мұндай қорқытулар адамның бойында үрей туғызып, өз өмірі мен денсаулығына қауіп төнеді деп алаңдауына себеп болады. Сондықтан осындай хабарламалар да сталкинг белгілерін көрсететін дәлелдердің бірі саналады. Дегенмен бұл хабарламалардың жәбірленушінің психологиялық жағдайына кері әсер еткенін де растау маңызды. Ол үшін психологтың қорытындысы қажет. Құқық бұзушылықты бағалау кезінде оның объективті және субъективті белгілері де ескеріледі", – деді заңгер.

Халида Әжіғұлованың сөзінше, егер қудалаушы физикалық күш қолданса, оның әрекеті Қылмыстық кодекстің басқа баптары бойынша сараланады. Мысалы, Қылмыстық кодекстің 109-1-бабы – "Ұрып-соғу". Бұл бап денсаулыққа жеңіл зиян келтіруге әкеп соқпағанымен, жәбірленушіге физикалық ауырсыну тудырған әрекеттерге қатысты қолданылады.

"Егер күш қолдану салдарынан денсаулыққа жеңіл зиян келсе, мысалы, жабық сүйек сынуы, ми шайқалуы немесе ауыр соққыдан болған жарақаттар анықталса, әрекет Қылмыстық кодекстің 108-1-бабы – "Денсаулыққа қасақана жеңіл зиян келтіру" бойынша саралануы мүмкін", – деді заңгер Халида Әжіғұлова.

Сталкингке қатысты заң енгізілгеннен кейін не өзгерді?

Заңгердің пікірінше, сталкинг үшін қылмыстық жауапкершіліктің енгізілуі Қазақстанда бірқатар оң өзгеріске жол ашты. Бұған дейін қудалауға тап болған адамдар кінәлілерді жауапқа тартуда қиындықтарға кезігетін.

"Ал қазір мұндай әрекеттер үшін жауапкершілік қарастырылып, сталкингке қатысты сот тәжірибесі қалыптаса бастады. Ең бастысы, жәбірленушілердің әділдікке қол жеткізуіне мүмкіндік пайда болды. Сондықтан қазір негізгі міндет – осы заңнаманы іс жүзінде қолдану тәжірибесін жетілдіру. Әсіресе сталкингке тап болған адамдардың үнсіз қалмай, қорықпай полицияға жүгінуі маңызды", – деді заңгер.

Халида Әжіғұлованың айтуынша, қазіргі уақытта полиция органдарында сталкинг істерін тергейтін анықтаушыларға арнайы оқыту жүргізіліп жатыр. Оларға сотқа дейінгі тергеп-тексеруді қалай жүргізу керектігі және қандай жайттарға назар аудару қажеттігі түсіндіріледі. Прокуратура да бұл мәселеге көңіл бөліп отыр.

Сталкинг пен жай мазалаудың айырмашылығы қандай?

Заңгердің сөзінше, сталкингке тап болған адам өз өмірі мен денсаулығына қауіп төніп тұр деп алаңдайды. Ал жай мазалау көбіне адамның ашуын келтіріп, тітіркендірумен шектеледі.

"Егер адамның әрекеті қорқыныш емес, тек ашу мен наразылық тудырса, бұл сталкинг болып саналмайды және қылмыстық жауапкершілікке негіз болмауы мүмкін", – деді заңгер.

Маманның айтуынша, сталкинг адамға қарсы жасалуы мүмкін әлдеқайда ауыр қылмыстардың алдындағы белгі болуы ықтимал. Қудалауға ұшыраған адам келесі жолы сталкердің өзіне күш қолдануынан, ұрып-соғуынан немесе басқа да заңсыз әрекетке баруынан қауіптенуі мүмкін.

Заңгердің сөзінше, сталкингке адамның әлеуметтік желілердегі парақшаларын жасырын бақылау, сондай-ақ оның қайда жүргенін анықтау үшін телефонына немесе басқа гаджеттеріне тыңшылық құрылғылар мен арнайы қосымшалар орнату сияқты әрекеттер де жатады.

"Мысалы, менің тәжірибемде сталкер жәбірленушіні үйінен жұмысқа дейін, жұмыстан үйіне дейін аңдыған жағдайлар болды. Әйел үйіне кіргеннен кейін де қудалау тоқтамаған. Сталкер көршілеріне қайта-қайта қоңырау шалып, есікті ашуды және оны үйге кіргізуді талап еткен.

Бұдан бөлек, сталкер жәбірленушінің жүрген жерін бақылау үшін оның Yandex Go аккаунтын бұзуға әрекеттенген. Сондай-ақ 2GIS қосымшасындағы аккаунтына заңсыз кіруге тырысып, оның қайда жүргенін анықтағысы келген", – деді заңгер.

Егер полиция арызды қабылдамаса, не істеу керек?

Заңгердің айтуынша, полиция әйелдің арызын қабылдамаған жағдайда, ол прокуратураға шағымдана алады. Сондай-ақ алдымен аумақтық полиция департаментіне шағым түсіріп, арыздың көшірмесін прокуратураға қатар жолдауға құқылы.

Сталкинг құрбанының психологиясына қалай әсер етеді?

Редакциямызға психолог Елена Распопова сұхбат берді. Оның айтуынша, қудалаушы адаммен қарым-қатынасты тоқтатқаннан кейін де әйел біраз уақыт мазасыздық, қорқыныш немесе үрей ұстамаларын сезінуі мүмкін. Бұл оның сол жағдайдан кейінгі психологиялық күйіне байланысты.

"Сталкинг құрбандарына көмек сұрау қиын болуы мүмкін. Себебі мұндай қудалауды дәлелдеу әрдайым оңай емес, кейде нақты айғақтар да болмауы мүмкін. Әйел айналасындағылар оны бәрін ойдан шығарып отыр немесе бұл оның қиялы деп қабылдай ма деп қорқады. Бұған қоса, беделіне нұқсан келуі, жақындары мен таныстарының сөгісі немесе ұят сезімі де кедергі болуы мүмкін", – деді психолог.

"Жоқ" дегенді қабылдай алмайтындар

Психологтің пікірінше, кей адамдар өз әрекетін ғашықтық деп қабылдап, оның сталкинг екенін аңғармайды. Олар "жоқ" деген жауапты қабылдамай, өз мінез-құлқын басқара алмай қалуы мүмкін. Егер адамның отбасында жеке шекара ұғымы қалыптаспаған болса және ол есейген шағында да өзгелердің шекарасын ескермесе, жағдай одан әрі күрделене түседі.

"Мысалы, ер адам қарым-қатынаста бәрі жақсы деп ойлап, өзін жайлы сезінеді. Бірақ әйел қарым-қатынасты тоқтатуға шешім қабылдайды. Ер адам өзі мұны қаламағандықтан, ажырасуды қабылдай алмай, бұрынғы қарым-қатынасты қалпына келтіруге тырысады. Соның салдарынан бұрынғы серіктесін қайта-қайта іздеп, мазалауы мүмкін", – деді психолог.

Мұндай жағдайда жеке шекараны нақты белгілеу, қажет болса, физикалық арақашықтық сақтау және психолог көмегіне жүгіну маңызды.

"Ең бастысы, әр адамның өз таңдауын жасауға құқығы бар екенін түсіну керек. Бір кездері бірге болғаны екінші адамның шешімін елемеуге немесе оны қарым-қатынасты жалғастыруға мәжбүрлеуге негіз бола алмайды", – деді Елена Распопова.

"Көмек сұраудан қорықпау керек"

Психологтың айтуынша, сталкингке тап болған адам жақындарына, достарына, ата-анасына, психологқа, учаскелік полиция қызметкеріне немесе полицияға жүгіне алады. Сондай-ақ адвокаттың көмегіне жүгініп, дағдарыс орталықтары мен әлеуметтік қызметтерден қолдау сұрағаны маңызды.

"Кейде адам ұзақ уақыт бойы қысым көріп жүріп, мұндай жағдайға бейімделіп кетуі мүмкін. Яғни өзіне жасалып жатқан әрекеттерді қалыпты жағдай ретінде қабылдай бастайды. Сондықтан ең алдымен оның мәселесін байыппен тыңдап, жағдайдың шын мәнінде дұрыс емес екенін түсінуге көмектесетін адам табу маңызды", – деді Елена Распопова.

Қазақстандағы сталкинг құрбандары

Қазақстанда сталкингке қатысты қоғам назарын аударған бірнеше оқиға тіркелді. Солардың бірі – 2026 жылғы 11 қаңтарда Шымкентте кісі қолынан қаза тапқан 21 жастағы Нұрай Серікбайдың оқиғасы. Марқұмның туыстарының айтуынша, қыз бұған дейін бірнеше ай бойы қудалауға ұшыраған. 2025 жылғы қазанда күдікті оны еркінен тыс алып қашқан. 2026 жылғы 13 тамызда сот Шерхан Аймаханды сталкинг, некеге тұруға мәжбүрлеу және аса қатыгездікпен кісі өлтіру баптары бойынша кінәлі деп танып, өмір бойына бас бостандығынан айырды.

Нұрайдың оқиғасынан кейін Қызылорда тұрғыны Жазира Қуанышбай да сталкинг құрбаны болғанын жариялады. Оның айтуынша, белгісіз ер адам жарты жылдан астам уақыт бойы соңынан қалмай, үйі мен жұмыс орнының маңында жүрген. Қыз бірнеше рет полиция мен прокуратураға жүгінгенін, қауіпсіздігі үшін жалғыз жүруден қорқатынын айтқан. Кейін бұл іс бойынша ер адамға 25 тәулікке қамау жазасы тағайындалып, жәбірленушінің пайдасына 500 мың теңге моральдық өтемақы өндіру туралы шешім шықты.

Сталкингке қатысты тағы бір оқиға Петропавлда тіркелді. Жергілікті сотта қаралған іс бойынша ер адам әйелді бір жарым жылдан астам уақыт бойы қудалаған. Ол жәбірленушіні аңдып, үйіне басып кіріп, күш қолданған. Сонымен қатар оған гүл сыйлап, сезімін білдіруді жалғастырған. Басылымдарда жәбірленушінің аты-жөні қауіпсіздік мақсатында өзгертіліп, Ольга деп көрсетілген.

Алматыда да бұрынғы жұбайының қудалауына ұшыраған әйелдің ісі сотқа жетті. Сот материалдарына сәйкес, ер адам қарым-қатынас аяқталғаннан кейін де әйелді аңдып, қайда жүргенін бақылаған, қорқыту сипатындағы хабарламалар жіберген. Сондай-ақ жұмыс орны мен қоғамдық орындарда жанжал шығарған. Әйел қауіпсіздігі үшін тұрғылықты мекенжайы мен жұмыс орнын бірнеше рет ауыстыруға мәжбүр болған. Сот ер адамды 100 сағат қоғамдық жұмысқа тарту туралы шешім қабылдады.

Қызылорда облысының прокуратурасы 2026 жылғы сәуірде сталкинг бойынша үш адамның сотталғанын хабарлады. Олардың бірі тоғыз ай бойы әйелді әлеуметтік желілер арқылы мазалап, жұмыс орны мен үйінің маңында аңдыған. Сот оған да 100 сағат қоғамдық жұмыс жазасын тағайындаған.

Бұл оқиғалар сталкингтің тек әлеуметтік желідегі мазалаумен шектелмейтінін көрсетеді. Қудалау адамның күнделікті өміріне, психологиялық жағдайына және қауіпсіздігіне тікелей әсер етуі мүмкін. Кейбір жағдайларда ол физикалық зорлық-зомбылыққа, тіпті адам өліміне әкелетін аса ауыр қылмыстардың алдында жүреді. Сондықтан жәбірленушілердің өтініштеріне дер кезінде назар аударып, әрбір жағдайды мұқият тексеру маңызды.

Еске сала кетейік, 21 жастағы Нұрай Серікбайды өлтірді деп сотталған Шерхан Аймаханның апелляциялық шағымы қанағаттандырылмады. Шымкент қаласының апелляциялық соты бірінші сатыдағы сот үкімін өзгеріссіз қалдырды.

Қазақстанда жұмыс берушілер қызметкерлерді жұмысқа кешіккені немесе қателік жібергені үшін ақшалай айыппұл сала алмайды. Министрлік еңбек тәртібін бұзған жағдайда жұмыс беруші қандай шара қолдана алатынын түсіндірді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі мұндай айыппұлдар Еңбек кодексінде қарастырылмағанын мәлімдеді. 

Еңбек тәртібі бұзылған жағдайда жұмыс беруші Еңбек кодексінің 64-бабында көрсетілген тәртіптік жазалардың бірін ғана қолдана алады. Олар:

• ескерту;
• сөгіс;
• қатаң сөгіс;
• заңда көзделген негіздер бойынша еңбек шартын бұзу.

Заңда көрсетілмеген басқа тәртіптік жаза түрлерін қолдануға тыйым салынған.

Мысалы, қызметкер жұмысқа 20 минут кешіксе, жұмыс беруші оған өз бетінше 10 мың теңге айыппұл салып, бұл соманы жалақысынан ұстап қала алмайды.

Сонымен қатар тәртіптік жаза қолданар алдында жұмыс беруші қызметкерден жазбаша түсініктеме талап етуге міндетті. Сондай-ақ ол тәртіп бұзушылықтың ауырлығын, сипатын және қандай жағдайда болғанын ескеруі керек.

Министрлік тәртіптік айыппұл мен заңды негізде жалақыдан ақша ұстау екі бөлек нәрсе екенін атап өтті.

Еңбек кодексінің 115-бабына сәйкес, жалақыдан ақша тек заңда көрсетілген негіздер бойынша ұсталады. Ал кейбір жағдайларда қызметкердің жазбаша келісімі қажет.

Еске салсақ, Әлеуметтік желіде баласын балабақшаға орналастырып, жұмысқа шыққан ата-аналар екі ортада үлгере алмай жүргенін айтып шағымданған еді. Қазақстанның Еңбек кодексінде икемді жұмыс кестесін белгілеу тетігі қарастырылған.

Ақтөбеде мектеп оқушысын зорлаған 22 жастағы ер адам 15 жылға бас бостандығынан айырылды. Полицияға зорлық көргенін айтқан оқушы кейін интернетте блогерлердің қудалауына ұшырап, өзіне қол жұмсауға дейін барған. Зорлаған адам оны біраз уақыт қорқытып келген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Ақтөбелік тұрғын Ақмарал Әжіғалиева ауылдағы сіңілісі жыныстық зорлықтың құрбаны болғанын айтып берді. “Өлтіремін” деп қорқытқаннан кейін сіңілісі көрген қорлығын бір ай бойы ешкімге тіс жарып айтпаған. Зорлаушы - көршісі, отбасымен араласатын танысының ұлы болып шықты. 

Оқиға 19 мамыр күні болған. Жәбірленуші тараптың баяндауынша, сіңілісі дос құрбысымен серуенге шығып, оның үйіне барған. Ал зорлаушы - құрбысының ағасы. Олардың отбасы таныс, дос болған. Кішкентайынан бірге ойнап өскен көршісі екені айтылды.  

Полицияға арыз жазғаннан кейін оқушының алақандай ауылда сталкинг құрбаны болғаны айтылды. Пабликтерге оқушы қыздың суреттерін жариялап, интернет арқылы қудалау жасаған. Жәбірленушінің туыстары блогердің үстінен бөлек арыз түсіргенін айтты. 

Іс материалдарында сотталушының кәмелетке толмағанның қарсыласқанына қарамастан, күш қолданып, еркінен тыс зорлағаны айтылады. 

Ақтөбе облысының қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық соты оқушыға қатысты қылмыстық істі жабық режимде қарады. Судья Жәнібек Сейтжапарав даулы оқиғаға үкім шығарды. 

22 жастағы ер адам ҚК-тің 120-3- бабы (күш қолдану арқылы кәмелетке толмаған адамға қатысты жыныстық қатынас жасау) бойынша кінәлі деп танылды. 

Сотталушы өзіне тағылған айыпты мойындамады. Бірақ сотталушының кінәсі жәбірленушінің, куәлардың жауаптарымен, сараптама қорытындыларымен және заттай дәлелдермен расталды.

Сот отырысында прокурор айыпты толық қолдап, сотталушыға 15 жыл мерзімге бас бостандығынан айыру жазасын сұрады.

Сот үкімімен ер адамға 15 жыл мерзімге бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалды.

Қазіргі уақытта қыз бала психологтардың көмегін алып, оңалту жұмыстарын жалғастырып жатыр. Оқиғадан кейін мектептен кетуге мәжбүр болды. Қазір колледжде білім алып жүр.

 

Соңғы кездері Қазақстанда мүшәйралар өткен сайын арты үлкен дауға ұласып, Facebook желісінде қазылардың шешіміне көңілі толмайтындар көбейді. Қаламгерлердің бір тобы мүшәйрада әділеттілік мүлдем жоқ екенін айтып налыса, жас ақындар жүлденің тек жасы үлкен, атағы бар әріптестеріне берілетініне ренжулі. Енді бірі "әдебиетте жершілдік, рушылдық пен тамыр-таныстық басым" деп ашынады. Жыр бәйгелерінде расымен де әділетсіздік бар ма, әлде бұл тек жеңілгендердің өкпесі ме? Stan.kz тілшісі әдеби ортадағы бұл даудың себебін зерттеп көреді.

"Ақындар бір-бірінің өлеңін қолтаңбасынан танып, жүлде бере береді"

Филология ғылымдарының докторы Бекен Ыбырайымның айтуынша, кейбір мүшәйраларда ақындардың бір-бірімен қарым-қатынасы бағалау барысында көңіл қимастыққа әкеледі. Ол өзі қазылық еткен байқаулардың бірінде осыған көз жеткізгенін айтады.

"Мүшайралардың тазалығына күмәнім бар. Саңқылдаған, аспандаған, құр айқайдан тұратын өлеңдерді онша ұнатпаймын. Ол поэзия емес. Жүлдегер болу үшін ғана жазылған өлең. Өлең деген оңашада отырып оқитындай мөлдір болуы керек. Қасым Аманжоловтың 90 жылдығына арналған бір мүшәйрада қазы болдым. Жанымдағылардың бәрі ақын, мен ғана әдебиеттанушы едім. Сонда байқағаным – ақындар бір-бірінің өлеңін қолтаңбасынан біліп қояды екен. Сосын олардың арасындағы қарым-қатынас, көңіл қимастық әсер етпей қойсын ба?! Әлі есімде мен ең жоғары бағалаған ақын басқалар тарапынан ондай баға алмады", – дейді Бекен Ыбырайым.

Әдебиеттанушы кейбір байқауларда жүлдеге таласушылардың таныстары арқылы орын сұрататынын да айтады. Оның пікірінше, мұндай жағдайларға жол бермеу үшін қазыларды іріктеу тәртібін қайта қарау қажет.

"Балалар әдебиетіне қатысты байқауда әділқазы болғанымда байқағаным – ең әуелі телефон шалып, орын сұрайтындар ақындар екен. Болмаса, ортаға адам салады. Біздің мүшайраларда әділдік аз ғой. Көп жағдайда айтыс ақындары жүлдегер болып жатады. Дүркіреген "Айбоз" ұлттық әдеби сыйлығы да алғашқы жылы әділ өткенімен, екінші жылы оның тазалығына күмән ұялады. Бұдан бөлек, кейбір конкурстарда жершілдік белең алып, бәйге өз адамдарына беріліп кетеді.ол үшін өлеңдерді ортаға салып, жүлде алған жырларды порталдарға жариялау керек. Не үшін берді, қандай критерийлерге сүйенді, бәрі хаттама секілді толтырылғаны жөн. Бізді құртатын байқаудан соң бәрінің құпия қалатыны... Сосын мүшайраларға жазушылар одағы кіріспеуі керек. Мүшәйра түгіл, мемлекеттік сыйлықтың өзін әділ шеше алмай отырғанда басқаларға не дейміз?", – деді әдебиеттанушы.

"Рахаттың өлеңдері жүлдеге ілікпеді, ал жүлдегерлердің шығармаларына көңілім толмады"

Қазақстан Журналистер одағының мүшесі Нұргүл Хасанова әдеби мүшәйралардың әділдігіне қатысты күмәнін өз отбасының тәжірибесімен түсіндірді. Оның жұбайы – республикаға белгілі ақын әрі журналист Рахат Қосбармақ.

Нұргүл Хасанованың айтуынша, жұбайы 2001-2002 жылдары халықаралық "Шабыт" фестиваліне екі жыл қатарынан қатысқан. Алайда қазылар алқасының шешіміне көңілі толмаған соң, ширек ғасырға жуық уақыт бойы мүшәйралар мен әдеби конкурстарға қатысудан бас тартқан.

"Кейін қанша рет мүшәйралар мен конкурстарға қатысу жөнінде ұсыныс түссе де, бірде-біреуіне қатыспай, бас тартып келген еді. Былтырдан бері менің қоярда-қоймай үгіттеуімнен кейін бірнеше мүшәйраға қатысып көрді. Соның тек біреуінде ғана республикалық жыр бәйгесінде бас жүлдеге ие болды. Ал одан басқа бірнеше мүшәйрада әділ бағасын ала алмай, теперіш көрді. Мәселен, былтыр Бақыт Беделханның 50 жасына орай ұйымдастырылған жыр жарысында Рахаттың екі өлеңін де елеусіз қалдырды. Ал жүлде алған шығармаларын оқыған ақындардың өлеңдерін "Фейсбуктен" тыңдадым. Шынымды айтсам, онша көңілім толмады, жасанды, жасық болып көрінді", – деді ол.

Ол биыл шілдеде Абай облысында өткен Ақтамберді жырау Сарыұлының 350 жылдығына арналған республикалық мүшәйрада да осындай жағдай болды деп санайды. Байқауда Рахат Қосбармақ төртінші орын алған. 

"Күйеуім болған соң мақтап отырғаным емес, Рахаттың жырына қарағанда көркемдік деңгейі көп төмен жатқан дүниелер болып көрінді. Сенбесеңіз, өзіңіз де оқып көріңіз. Менің осы ойымды құптап пікір жазғандар мен осы мүшәйра туралы жекелеген пост жазғандардың көбі де оның бұл шығармаларының тақырыпқа сай емесін ашық айтып жатты", – деді Нұргүл Хасанова.

Оның пікірінше, мұндай байқаулар алдын ала біреуді марапаттау үшін ғана ұйымдастырылуы мүмкін.

"Осындай жыр бәйгелеріндегі әділетсіздіктерді көп көргеннен кейін амалсыз сондай ойға келесің. Мұндай сайыстардың көбі алдын ала біреулерге жүлде, машина беру үшін ғана ұйымдастырылып, белгілі бір топтардың мүддесіне ғана жұмыс істейтін сияқты. Әрине, бұған нақты дәлелім жоқ, бірақ сондай күдігім бар", – дейді журналист.

Журналистің айтуынша, биыл қыркүйекте өткен "Шабыт берген – Алматы!" республикалық мүшәйрасында Рахат Қосбармақ екі өлеңін ұсынғанымен, ешбір жүлдеге, соның ішінде бес ынталандыру сыйлығының біріне де ілікпеген.  Осыдан кейін Нұргүл Хасанова жұбайының "Уай, Алматы!" және "Алматы, Алматым!" атты өлеңдерін Facebook желісіне жариялаған. Оның айтуынша, жазба астына пікір қалдырған 85 адамның басым бөлігі шығармаларды жоғары бағалап, қазылардың шешіміне наразылық білдірген.

“Мынау бас жүлдеге лайық шығарма ғой”, “Бұл – ақынға жасалған қиянат. Рахаттың өлеңдері мықты!”, “Мынадай өлеңдерге орын бермеу деген жемқорлық дерті қазіргі қазақ поэзиясына сыналап өтіп кеткендігін білдіреді” деген пікірлер жазылды. Осыдан-ақ қазіргі мүшәйралардың қалай өтетіндігін бағамдай беріңіз", – дейді журналист.

Нұргүл Хасанованың пікірінше, қазылар әр жүлдегердің қандай критерий бойынша жоғары бағаланғанын түсіндіріп, шешімін көпшілікке ашық айтуы керек. Ол мүшәйраларды Facebook пен Instagram желілерінде тікелей эфир арқылы өткізуді де ұсынады.

"Мүшәйралар белгілі бір бес-алты адамның қазылығымен ғана өтетін бұқпантайлаған, жасырын емес, жария, ашық түрде өтуі керек. Тіпті Facebook, Instagram желілері арқылы тікелей эфирде өтсе, тіпті жақсы болар еді. Кәдімгі ақындар айтысы сияқты халықтың тікелей қатысуымен болған байқаулар барынша әділ болар еді", – дейді ол.

Жас ақын Көкбөрі Мүбарак та кейбір мүшәйраларда шығарманың көркемдік сапасынан бөлек, автордың танымалдығы мен таныстықтары әсер етуі мүмкін деп есептейді.

"Ең бастысы, ақынның атағына емес, өлеңнің сапасына баға берілуі керек. Кейбір жыр байқауларында жүйріктер әділқазылардың алдына жетпей-ақ, түскен шығармаларды реттеп отырған жарамсыз реттеушілердің қабілетсіздігінен немесе байқауға сынға түскен таныстарына жол ашу үшін мықты шығармаларды қағып тастап, іріктеуден өткізбейтіндер байқалады. Мұны біз Шабыт фестивальінің поэзия номинациясынан анық көреміз", – деді ақын.

Сондай-ақ ол Таласбек әдеби сыйлығы мен Қарағандыда өтетін кейбір мүшәйралардың нәтижесін ұйымдастырушылардың таныстары мен жерлестеріне артықшылық береді деп бағалайтынын жеткізді.

"Кейде өзің жоғары бағалаған шығарманың еленбей қалуы немесе көркемдік деңгейі күмән тудыратын туындылардың жүлде алуы ойландырады. Мен, мысалы, Таласбек әдеби сыйлығы мен Қарағандыда өтетін мүшәйраларды ұйымдастырушылардың жерлестері мен таныстарына бөліп беретін олжасы ретінде қараймын. Аягөздегі Ақтамберді атындағы, автокөлік тігілген мүшәйраның әділетсіз өткені бүкіл әлеуметтік желіде талқыланды. Ол байқауда Серік Төлеубайұлы, Бауыржан Игілік сияқты ақындар жеңіс тұғырына көтерілуі керек еді. Әділқазының өз дос-бауырына жүлдені жұлып алып беруі ашық сыналып, келесі байқаулардың әділ өтуіне алғышарт жасайды. Бұл — әділдікті арттырудың тиімді жолы", – деді Көкбөрі Мүбарак.

Оның пікірінше, ақындар ұйымдастыру комитетінен бағалау тәртібіне қатысты ресми түсініктеме сұрай алуы керек. 

"Бірақ бізде әдеби жемқорлық қалыптасқандықтан, шығармаларды қабылдап алып отырған ұйымдастырушылар мен әділқазылар ортақ былықпалыққа барып, өз адамдарын алға шығару орын алуда. Ақындарда ұйымдастыру комитетіне ресми өтініш беріп, бағалау тәртібіне қатысты түсініктеме сұрауға мүмкіндік жоқ. Керісінше, олармен салғыласып қалуы мұсылман", – деді Көкбөрі Мүбарак.

Ал Жазушылар одағының мүшесі Әмина Адайхан Қазақстандық мүшайралардан әділдік іздеп, әуре болудың қажеті жоқ екенін айтады.

"Қазақстандағы мүшәйралардың бәйгесі жарияланбай жатып шешіліп қояды. Әділдік іздеп әуре болудың қажеті де шамалы. Себебі онда өлеңнің көркемдігі мен сапасы емес, ақынның туған жері, руы, тіпті "үйім жоқ, жағдайым нашар еді" деп мұңын шаққаны да есепке алынады. Жүлде өнерге емес, әлеуметтік көмек ретінде үлестірілетін болған. Бұл аз десеңіз, дау-дамай шығарып, айқаймен жүлдені жұлып алатын пысықсымақтар көбейген. Әдебиет әлемі қайырымдылық қорына немесе жанжал майданына айналғанда, шынайы талант пен адал еңбек қайда қалмақ?" — деді ақын Әмина Адайхан.

Ал әлеуметтік желі қолданушылары жыр бәйгесінен жүлде алу үшін алдын ала "сәлемдесіп" шығу керегін айтып, алаңдаушылық білдіруде.

"Бұрындары мүшәйрада ақын сахнаға шығып, өз өлеңін өзі оқитын. Ал өлеңнің жазбаша нұсқасы қазылардың алдында жататын. Басқа поэзия байқауларына шығармалар бүркеншік атпен жіберілуші еді”, “Марқұм Рахымжан Отарбаевтың "Мүшәйра басталмас бұрын ананың да, мынаның да қолын алып, сәлемдесіп шығу керек" деп ащы да болса ақиқатты айтқаны бар еді (не меңзегенін түсінген шығарсыздар...)”, “Қазылар алқасы өгей шешеге жағынғысы келген жетім баланың күнін кешіп отыр. Осындайда қайран Шер-ағаң еске түседі екен..." — деген пікірлер қалдырған.

Жоғарыдағы пікірлерді ескере келе Қазақстан Жазушылар одағы төрағасының орынбасары Бейбіт Сарыбайға осы сауалдарды қойдық. Оның айтуынша, мүшайралардың әділеттілігін бірнеше факторлар анықтайды.

"Мүшәйралардың бәрі бірдей әділетсіз немесе толықтай әділетті деп кесіп айту қиын. Бәрі ұйымдастырушыларға және қазыларға тікелей байланысты. Бағалау тәртібі де әртүрлі. Егер ақындар мүлде сенбейтін болса, бұл байқауларға ешкім қатыспас еді. Бір мүшәйраға 300-400 ақынның шығарма жіберуі — сол қаламгерлердің бәйгеден үміт үзбегенін көрсетеді", – дейді Бейбіт Сарыбай.

"Мүшәйраға сенімді қалай қайтаруға болады?" деген сұраққа әдебиеттанушылар мен сарапшылар бір ауыздан мынадай жүйелі реформалар қажет екенін айтады:

• Мүшәйралардың әділ өтуі үшін қазылар алқасына ақындарды емес, тәуелсіз әдебиеттанушылар мен кәсіби сыншыларды көптеп енгізу қажет. Бұл — қатысушылар мен төрешілер арасындағы астыртын байланыс пен тамыр-таныстықты азайтудың бірден-бір жолы.
• Бағалау өлшемдерін бекіту. Өлеңнің көркемдік деңгейі, тілдік ерекшелігі, тақырыпты ашуы, композициясы мен жаңашылдығы қандай тәртіппен бағаланатыны алдын ала түсіндірілуі қажет.
• Жүлдегерлердің шығармаларын жариялау. Оқырман байқауда жеңген өлеңдерді оқып, нәтижемен таныса алуы керек.
• Қазылар шешімін негіздеу. Жүлдегерлердің шығармалары не үшін жоғары бағаланғаны түсіндірілуі керек. Хаттама ретінде негіздеме қажет.
• Шағымдану мүмкіндігін енгізу. Қатысушылар іріктеу тәртібі бұзылды деп есептесе, тәуелсіз комиссияға жүгініп, ресми жауап ала алуы керек.

Өлеңнің бағасы ақынның шыққан өңіріне, руына, таныстарына немесе танымалдығына емес, шығарманың өзіне байланысты болуы керек. Ал әділ бағаланғанына сенімді болу үшін қатысушыларға да, оқырмандарға да нәтижені тексеруге мүмкіндік берілуі қажет.

Түркістан облысында 12 мың тоннаға жуық буылған шөп өртенген ірі өрт сөндірілді. Бұл туралы Stan.kz хабарлады.

Оқиға Арыс қаласына қарасты Қожатоғай ауылында болған.

Өрт шыққаны туралы "112" қызметіне хабар түскен. Оқиға орнына жеткен өрт сөндірушілер серіктестіктердің бірінің аумағында бастырма мен шамамен 12 мың тонна буылған шөп жанып жатқанын анықтаған.

Өртті сөндіруге Төтенше жағдайлар министрлігінің бөлімшелері, орман шаруашылығының мамандары, Қорғаныс министрлігінің күштері және жергілікті атқарушы органдардың қызметкерлері жұмылдырылған.

Еске салсақ, бұған дейін Түркістан облысында үйлері суға кеткен ауыл тұрғындары өз күштерімен бөгет тұрғызған болатын. Олар Төтенше жағдай қызметінен көмек келгенше, биіктігі 1,5 метр болатын бөгетті өздері қалаған. 

Тоқаев Қазақстанның Марокко мен Кубадағы елшілерін тағайындады. Мемлекет басшысының жарлығымен Айнұр Дәненова мен Олжас Исабеков жаңа қызметтеріне кірісті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Кадрлық ауыс-түйіс туралы Ақорда мәлімдеді. 

“Айнұр Нұрланқызы Дәненова Қазақстан Республикасының Марокко Корольдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды. Олжас Әзілұлы Исабеков Қазақстан Республикасының Куба Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды”, – делінген хабарламада.

Еске салсақ, бұған дейін Тоқаев "Халықтық құрылыс" бағдарламасына бөлінген бюджет қаражатының қалай жұмсалатынын қадағалайтын мемлекеттік комиссия құрылатынын мәлімдеген еді. 

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев "Халықтық құрылыс" бағдарламасына бөлінген бюджет қаражатының қалай жұмсалатынын қадағалайтын мемлекеттік комиссия құруды ұсынды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Тоқаев "Халықтық құрылыс" бағдарламасын жүзеге асыру барысында қаражаттың жұмсалуын қатаң бақылау маңызды екенін айтты

Еске салсақ, бұған дейін президент "Жаңа тарихи кезеңдегі Қазақстанның өзекті міндеттері" атты Қазақстан халқына Жолдауында "Халықтық құрылыс" бағдарламасын ұсынған болатын. Президенттің айтуынша, жоба аясында елді мекендерге газ бен ауыз су тартылып, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы жаңғыртылады.

Қазақстаннан Германияның ауылына көшіп барған қазақ отбасы шетелдегі медицина мен күнделікті өмір салты туралы айтып берді. Медицина саласының қызметкерлері Германияда Қазақстанмен салыстырғанда 10 есе көп айлық алады. Отанасы Қаламқас Тұрдалы редакцияға берген сұхбатында шетелде жұмыс істеу үшін қандай процесстен өту керегін және шетелде жұмыс істегісі келетін отандастардың қандай қателік жіберетінін баяндады.

Қаламқас Оңтүстік Қазақстан облысының тумасы. Астанаға оқуға түсіп, елордада шаңырақ көтерген. Ерлі-зайыпты медицина саласында еңбек етеді. Екі бала тәрбиелеп отырған ерлі-зайыпты 2023 жылдан бері Германияның Рюген деген ауылында тұрады. 

“Германияға көшу – жолдасымның идеясы. Өйткені оқуды бітірген соң Астанада травматология бөліміне жұмысқа тұрды. Сонда өзінің жалақысы қанағаттандырмады. Сол себепті шетелге көшу туралы ойлана бастады. Германияны таңдаған соң неміс тілін үйрену керек болды. Күйеуім бірден оқуды бастап кетті, мен қатарға кейін қосылдым. Өйткені күйеуім бірінші барып орналасу керек болды. Неміс тілін 2 жылда С1 деңгейіне жеткізді. Одан кейін мейіргерлердің медициналық емтиханы бар. Құжат аудару, дипломды растау, көшу процесімен қосқанда Германияға көшу үшін толық 3 жылдай уақыт кетті”, – дейді Қаламқас.

Бастапқыда ерлі-зайыпты үлкен қалаға орналассақ деп армандаған. Берлин, Гамбург, Франкфурт секілді қалаларда тұрғысы келген. Бірақ бәсекелестік көп болғандықтан олардың түйіндемесін көп қарастырмаған.

Публикация от Kamma | Германиядағы өмір 🇩🇪 (@kammalife.de)

Қаламқас Қазақстанда соңғы рет Астанада Ұлттық нейрохирургия орталығында жұмыс істеген. Ондағы жүйе мен Германиядағы жүйе бір-біріне ұқсас дейді ол.

“Айырмашылық көп деп айта алмаймын. Өйткені Ұлттық нейрохирургия орталығында әлем бойынша Еуропа елдерінде қолданатын медициналық стандарттармен жұмыс істейді. Мұндағы стандартпен салыстырып көрдім, айырмашылық жоқ. Басқару жүйесі бір деп айтсам болады. Әлеуметтік желідегі парақшамда университет бітірген соң алғаш эпидемиолог болып Ұлттық ғылыми орталықта жұмысқа тұрғанда 180 мың теңге айлық алғаным туралы жазғанмын. Ал нейрохирургияға ауысқанда жалақым көтерілді. Қазір Германияда сапа бақылау бөлімінде жұмыс істеймін. Айлығым шамамен 4 440 еуро, яғни 2 240 000 теңге. Мұндай дәрігерлердің айлығы жыл сайын өседі. Өйткені бір жыл тәжірибесіне қосылады”, – дейді Қаламқас Тұрдалы.

Германиядағы медицина жүйесі: Дәрілерді дәріханадан тегін аламыз

Айтуынша, қазір жұмыс істеп жатқан концернді емханадан өзі іс-тәжірибеден өткен. Мұнда дәрігерлердің жалақысы Қазақстанмен салыстырғанда 10 есе жоғары дейді кейіпкер.

“Негізі Германия мен Қазақстан медицинасында айтарлықтай айырмашылық бар деп айта алмаймын. Осыдан 5-10 жыл бұрын өзгерістер болған. Қазір Қазақстанға шетелдік сақтандыру жүйесін алып келіп жатыр екен. Сол үшін өте қуаныштымын. Еліміз жас мемлекет болса да, қалыс қалып жатқан жоқ. Міндетті әлеуметтік көмек жүйесінде бірқатар айырмашылық болуы мүмкін, жалпы жүйе бірдей. Өзіме түртіп алғаным, Сапа менеджментінде биыл стандарт қабылданып, аккредетация өтті делік. Сол жүйені қолданады. Оны іс-жүзінде қолданған соң нәтижесін бөліседі. “Бұл жүйе нәтиже берді ме?” деген сұраққа жауап береді. Мұны әр 4-6 ай сайын қорытындылай береді”, – дейді Қаламқас.

Публикация от Kamma | Германиядағы өмір 🇩🇪 (@kammalife.de)

Шетелдегі қазақ азаматының сөзінше, МӘМС бойынша Германияда төлем жұмыс берушіден де, қызметкерден де алынады. Бірақ сақтандыру кассасына бөлінетін мөлшерлеме әртүрлі. Десе де қызмет көрсету жүйесі бірдей дейді ол.

Қаламқас Германияға көшіп келген соң 1 жылдан кейін шетелде жұмыс істегісі келетін отандастарға көмектесе бастаған. Айтуынша, қазақстандықтар көбіне резидентурадағы айлық көлеміне шағымданады. Сол себепті шетелде жұмыс істегісі келеді.

“Содан кейін дәрігерлердің құқығының қорғалмағаны туралы көп айтады. Соңғы уақытта елде фельдшерлерге шабуыл жасаған жағдайлар жиіледі. Осындай жағдайлар отандастардың елден кетуіне әсер етіп жатыр. Біздің шетелде жоғары айлық алып, жақсы жерде тұрып жатқанымыз бірден бола салған дүние емес. Оның да өз қиыншылықтары, жүріп өту керек жолы барын ескеру керек. Жаңа орта, жаңа қоғам, жаңа тәртіп, тіл, құжат, әріптес барлығын қосқанда алғашқыда оңайға соқпайды. Желіде барынша жақсы дүниелерді көрсеткіміз келеді. Оны көрген адам сырттай барлығы керемет деп ойлайды. Біз мұнда тәжірибе жинау үшін, білім алмасып, елімізде жақсы маман болу үшін жүрміз. Біз де Германияда уақытша жүрміз. Басқаларға да солай жасауға кеңес береміз. Түбі елге ораламыз. Өйткені біздің ортамыз сонда”, – деп алдағы уақытта міндетті түрде Отанға оралатынын атап өтті дәрігер.

Шетелде жұмыс істегісі келетіндердің басты қателігі не?

Әлеуметтік желідегі қазақтардың өмірін көрген отандастырымыздың көбі жайлы өмірге қызығып, асығатыны рас. Сол жолда қателіктерге де бой алдырып жатататындар көп дейді Қаламқас.

“Шетелге жұмыс істегісі келген отандастарымыздың басты қателігі – бірден виза жасауы. Бірінші виза жасатсаңыз, 90% сізге елге келуге бас тартылуы мүмкін. Өйткені сіздің қолыңызда “жұмысқа бара жатырмын”, “жұмыс беруші маған жұмыс келісімшартын берді” деген құжат жоқ. Онсыз сізге виза берілмейді. Агенттіктерге виза алып беру оңай. Шенгенді 3 айға алып береді. Үш айдың ішінде жұмыс тауып та, орнығып та үлгермейсіз. Сол үшін бірінші жұмыс берушіні табу керек. Жұмыс келісімшартын, еңбек келісімшартын алып алу қажет. Сонда виза алу мүмкіндігі артады”, – деп кеңес берді кейіпкеріміз.

Қазақ отбасы қазір 90% неміс халқы тұратын ауылда тұрып жатыр. Осылайша, жергілікті халықтың тұрмыс-салтын анық байқаймыз дейді Қаламқас.

Германиядағы ортша айлық – 1 700 000 теңге

Германияда тұратын қазақ отбасының шығыны да елдегі шығынмен салыстырғанда бірнеше есе көп. 

• Жер үйді жалдау ақысы – 1400 еуро, яғни 750 мың теңге. Оның ішінде 200 еуро коммуналдық қызметке жұмсалады. Теңгеге шаққанда 100 мың теңгедей. 1400 еуро жергілікті халық үшін орташа баға. 700-650 еуроға бір бөлмелі пәтер табуға болады дейді кейіпкеріміз.
• Азық-түлікке 4 адамға 400 еуро кетеді. Жергілікті халық дүкенге күнде бармайды, өйткені ауылда жақын жерде дүкендер жоқ. Бір аптада бір рет супермаркетке барып, қажет дүниелерді алады. Бұл шығындарды айтарлықтай азайтады. Жергілікті халық жұма, сенбі күндері азық-түлікті түгендейді, ал жексенбі күні еш жер жұмыс істемейді. 
• Мектеп пен балабақша тегін. 
• Елдегі орташа айлық – 3500 еуро, яғни шамамен 1 700 000 теңгедей.  

Публикация от Kamma | Германиядағы өмір 🇩🇪 (@kammalife.de)

Дәрігерлер отбасы Германиядағы жаңа техникаларды елге алып келгісі келеді.

Польшада билік пен Конституциялық трибунал арасындағы тартыс ушығып, елдің сот жүйесінде үлкен дау туындады. Үкімет екі жоғары лауазымды судьяны қызметінен шеттетіп, қылмыстық жауапқа тартуға кіріскен. Ал трибунал мұны мемлекеттік төңкеріс әрекеті деп бағалап, сот ғимаратының алдына наразылық білдірушілер жиналды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі ВВС порталына сілтеме жасап хабарлайды. 

Ел билігі соттың төрағасы Богдан Свенчковский мен оның орынбасары Бартош Соханскийді қызметінен шеттетіп, қылмыстық жауапқа тартуды көздеп отыр. Үкімет судьялар соттың жұмысына кедергі келтіріп жатыр деп есептейді. 

Польша әділет министрі әрі бас прокурор Вальдемар Журек екі судьяны қызметінен айыру туралы өтініш берген. Оның айтуынша, сот қалыпты жұмыс істеуі үшін ондағы жағдайды өзгерту қажет.

Бұл оқиғаға байланысты трибунал ғимаратының алдына наразылық білдірушілер жиналды. Кейбірі полиция қоршауынан өтуге тырысқан. Полиция үш адамды ұстады.

Дауға бұрынғы билік кезінде тағайындалған судьялар себеп болып отыр. "Құқық және әділет" партиясы 2015-2023 жылдары билік құрған кезде Конституциялық трибуналға өзіне жақын судьяларды тағайындаған. Кейін Еуропаның екі жоғары соты бұл тағайындаулардың бір бөлігін заңсыз деп танып, Польша трибуналының тәуелсіздігіне күмән келтірген.

2023 жылы билікке келген Дональд Туск сот жүйесін саясат ықпалынан арылтуға уәде берген. Алайда бұрынғы билік енгізген өзгерістерді толық жоя алмады. Бұған президенттердің үкімет бастамаларына вето қоюы да кедергі болған.

Қазір президент Кароль Навроцкий парламент сайлаған бес судьяны ант қабылдатудан бас тартып отыр. Ол оларды іріктеу кезінде заңбұзушылықтар болуы мүмкін екенін алға тартқан. Ал Венеция комиссиясы президентке судьяларды ант қабылдатуға кеңес берген.

Заңгер Марцин Матчак үкіметтің қазіргі әрекеттерін де сынға алды. Оның пікірінше, Конституциялық трибунал төрағасын қызметінен шеттетуге заңды негіз жоқ. 

Оның айтуынша, қарулы полицияның сот ғимаратына келуі және әділет министрінің өз шешімімен Конституциялық трибунал төрағасын қызметінен шеттете алатыны туралы түсіндірмелер заң үстемдігіне ұзақ жылдар бойы кері әсер етуі мүмкін.

Ал Дональд Туск сот жүйесіндегі заң үстемдігін қалпына келтіру үкіметтің міндеті екенін мәлімдеді. Сонымен бірге кейбір сарапшылар бұл даудың келесі жылы өтетін парламент сайлауы қарсаңында саяси мәні бар екенін айтады.

Еске салсақ, Биыл 17 қазанда Францияның түкпір-түкпірінде жаппай наразылық акциялары өткен еді. Мұнда қымбатшылық пен мемлекеттік шығындардың қысқаруына қарсы кәсіподақтар, студенттер және “сары жилеттер” қозғалысының өкілдері де шеруге шықты.

Қазақстандағы ең қымбат қонақүйлердің бірінде бір түн түнеу үшін 406 мың теңге төлеу керек. Ал жеті күн демалудың құны 2,8 миллион теңгеден асады. Бұл президенттік люкс немесе жеке вилланың бағасы емес, стандарт санатындағы нөмірдің тарифі. Мұндай бағаға не кіреді? Қонақүй бизнесі жүздеген мың теңгелік нөмірлерден қанша табыс табады? Stan.kz Қазақстандағы ең қымбат 10 қонақүйдің бағасы мен қызметтерін салыстырып көрді.

Ұлттық статистика бюросының дерегінше, 2026 жылғы 1 сәуірде Қазақстанда қонақүйлер, демалыс базалары, хостелдер мен басқа да орналастыру орындарын қосқанда 4 505 нысан жұмыс істеген. Оның ішінде бес жұлдызды 23 қонақүй бар. 2026 жылдың алғашқы үш айында орналастыру орындары көрсеткен қызмет көлемі 69,4 миллиард теңгеге жеткен.

Бағалар көрсетілген тарифтер негізінде алынған. Жеті түндік және айлық сомалар бір түндік бағаны көбейту арқылы есептеледі. Нақты құн күнге, нөмірдің қолжетімділігіне және брондау шарттарына қарай өзгеруі мүмкін.

Бір түндік баға бойынша Алматыдағы The Ritz-Carlton көш бастап тұр. Ал тізімдегі ең төмен тариф Бурабайдағы Rixos Borovoe-де тіркелген. Екі қонақүйдің бір түндік бағасының айырмасы шамамен 292 мың теңге.

Әр қонақүйдің ерекшелігі қандай?

1. The Ritz-Carlton Almaty: бір түнге 406 мың теңге

Алматыдағы ең қымбат қонақүйлердің бірі – The Ritz-Carlton Almaty. Ол қаланың іскерлік орталығындағы Esentai Tower ғимаратының жоғарғы қабаттарында орналасқан. Қонақүйдің басты ерекшелігі – терезелерінен Алматы мен Іле Алатауының панорамалық көрінісі ашылады.

Қонақүйде 145 нөмір бар. Бөлмелердің интерьері заманауи үлгіде жасалған, ал қонақтарға жоғары санатты қызмет көрсетіледі. Мұнда Vista мейрамханасы, Seven Bar & Restaurant, СПА орталығы, жабық бассейн, хаммам және сауна жұмыс істейді. Қонақтар фитнес залын да пайдалана алады.

Бір түндік бағасы – 406 000 теңге. Қала көрінісі бар, бір үлкен кісілік төсегі бар Deluxe нөмірдің негізгі құны 350 мың теңге болған. Оған 56 мың теңге салық қосылады. Осылайша, екі адамға бір түн қону құны 406 мың теңгеге жетеді. Жеті түнге есептегенде шамамен 2 842 000 теңге қажет.

Қонақүйдің ең жоғары санаттағы нөмірлерінің бірі – The Ritz-Carlton Suite. Оның ауданы шамамен 240 шаршы метр. Мұнда кең жатын бөлме, қонақ бөлме, асхана және жеке жұмыс аймағы қарастырылған. Люкстің нақты бағасы ашық жарияланбайды, оны қонақүйдің брондау бөлімі арқылы білуге болады.

The Ritz-Carlton Almaty-дің тағы бір ерекшелігі – жеке Club Lounge кеңістігі. Ол жоғарғы қабатта орналасқан және арнайы санаттағы нөмірлерде тұратын қонақтарға қосымша қызметтер ұсынады.

2. Rixos Almaty: бір түнге 382 950 теңге

Rixos Almaty – Алматының орталығында, Сейфуллин даңғылы мен Қабанбай батыр көшесінің қиылысында орналасқан бес жұлдызды қонақүй. Оның жанында Қарағайлы саябақ бар. Қонақүй қаланың мәдени және іскерлік орталығына жақын орналасқандықтан, туристермен қатар іссапармен келгендер де жиі таңдайды.

Қонақүйдің нөмірлік қоры – 237 бөлме. Стандарт Deluxe нөмірлерінің ауданы шамамен 32 шаршы метр. Бұдан бөлек, Junior Suite, Superior Suite, Deluxe Suite және басқа да жоғары санатты апартаменттер ұсынылады.

Мұнда екі мейрамхана, үш бар, СПА орталығы, бассейн, фитнес залы және іскерлік кездесулерге арналған залдар бар. Қонақүйдің СПА аймағы демалуға және сауықтыру рәсімдеріне арналған. Қонақтар массаж, сауна және басқа да қызметтерді пайдалана алады.

Бір түндік бағасы – 382 950 теңге. Бұл – King-size төсегі бар Superior санатындағы нөмірдің ұсынылған құны. Жеті түнге есептегенде 2 680 650 теңге шығады. Алайда брондау кезінде осы санаттағы нөмірдің бос болмауы мүмкін екенін ескеру қажет.

Қонақүйдегі жоғары санатты нөмірлердің бірі – Presidential Suite. Онда кең жатын бөлме, қонақ бөлме және жеке демалыс аймағы бар. Нақты бағасы ашық тарифте көрсетілмеген.

Rixos Almaty-дің басты ерекшелігі – қала орталығында орналасқанына қарамастан, тыныш демалысқа мүмкіндік беретін саябақ көрінісі мен СПА инфрақұрылымы.

3. The Ritz-Carlton Astana: бір түнге 227 012 теңге

Астанадағы The Ritz-Carlton қонақүйі Бәйтерек монументі мен қаланың іскерлік орталығына жақын орналасқан. Бұл – елордадағы жоғары санатты қонақүйлердің бірі. Мұнда шетелдік делегациялар, бизнес өкілдері мен туристер тоқтайды.

Қонақүйде 157 нөмір мен люкс бар. Бөлмелерден елорданың заманауи сәулеті мен қала панорамасын көруге болады. Қонақтарға тәулік бойы бөлмеге тамақ жеткізу, консьерж қызметі және жеке Club Level аймағы ұсынылады.

Қонақүйде Mökki италиялық мейрамханасы, Өzen Lobby Lounge және маусымдық Mökki Terrace орналасқан. Сонымен қатар СПА орталығы, бассейн, фитнес залы және конференц-залдар бар.

Бір түндік бағасы – 227 012 теңге. Екі queen-size төсегі бар Deluxe нөмірдің негізгі бағасы 195 700 теңге. Оған 31 312 теңге салық қосылған. Жеті түннің есептік құны – 1 589 084 теңге.

Қонақүйдегі ең ерекше апартаменттердің бірі – The Ritz-Carlton Suite. Оның ауданы 270 шаршы метр. Мұнда жатын бөлме, кең қонақ бөлме, асүй, асхана және жеке жұмыс аймағы бар. Люкс қонақтарына Club Lounge қызметтері де қолжетімді. Оның нақты бағасы ашық жарияланбаған.

Қонақүйдің артықшылығы – елорданың басты нысандарына жақын орналасуы және халықаралық Ritz-Carlton брендіне тән жеке қызмет көрсету жүйесі.

4. Rixos Water World Aktau: бір түнге 216 мың теңге

Ақтаудағы Rixos Water World Aktau – Каспий теңізінің жағасында орналасқан бес жұлдызды курорт. Қонақүй қаладан шамамен 20 шақырым қашықтықта орналасқан. Оның басты ерекшелігі – “бәрі қосылған” жүйесі бойынша қызмет көрсетуі және демалыс инфрақұрылымының бір аумақта шоғырлануы.

Кешенде 500 нөмір бар. Стандарт Deluxe бөлмелерінің ауданы 35 шаршы метрден басталады. Қонақтарға бақша немесе теңіз көрінісі бар бөлмелер, люкстер және жеке виллалар ұсынылады.

Бір түндік бағасы – 216 000 теңге. Бұл – бақша көрінісі бар, king-size төсегі бар Deluxe нөмірдің құны. Жеті түнге есептегенде 1 512 000 теңге шығады.

Қонақүйдегі ең қымбат нөмірлердің бірі – 240 шаршы метрлік Presidential Suite. Оның ішінде екі жатын бөлме, кең қонақ бөлме, асхана, толық жабдықталған асүй, төрт балкон және жеке сауна бар. Қонақтарға жеке аспаз қызметі де ұсынылады. Бұл люкстің нақты бағасы ашық жарияланбаған.

Кешенде бірнеше мейрамхана, сегіз бар, бассейндер, аквапарк, СПА орталығы және балалар клубы жұмыс істейді. Turquoise мейрамханасында қазақ, түрік және халықаралық асхананың тағамдары ұсынылады. Mermaid теңіз өнімдері мен Жерорта теңізі тағамдарына маманданған.

Rixos Water World Aktau-дың басты ерекшелігі – қонақүйдің тек түнеу орны емес, толыққанды курорт болуы. Мұнда жағажай, бассейн, су аттракциондары, тамақтану және ойын-сауық қызметтері бір кешенге біріктірілген.

5. InterContinental Almaty: бір түнге 192 560 теңге

InterContinental Almaty Алматының орталығында, Республика алаңына жақын орналасқан. Қонақүй халықаралық InterContinental Hotels & Resorts желісіне кіреді және іскерлік кездесулер мен халықаралық іс-шараларды өткізуге қолайлы орындардың бірі саналады.

Қонақүйде 277 нөмір бар. Стандарт бөлмелердің ауданы шамамен 32 шаршы метр. Бұдан бөлек, клубтық нөмірлер мен бірнеше санаттағы люкстер ұсынылады.

Бір түндік бағасы – 192 560 теңге. Бұл – Classic санатындағы нөмірдің көрсетілген құны. Жеті түнге есептегенде шамамен 1 347 920 теңге болады.

Қонақүйдегі ең жоғары санаттағы апартаменттердің бірі – Pasha Presidential Suite. Оның ауданы шамамен 206 шаршы метр. Мұнда кең жатын бөлме, қонақ бөлме, асхана және жеке демалыс аймағы бар. Сонымен қатар Sultan Presidential Suite деп аталатын екінші президенттік апартамент те ұсынылады. Екі нөмірдің нақты бағасы ашық жарияланбаған.

InterContinental Almaty-де бірнеше мейрамхана мен бар, жабық бассейн, СПА орталығы, сауна, түрік моншасы және фитнес залы бар. Қонақүйде үлкен банкет залы мен конференц-залдар да қарастырылған.

Оның басты ерекшелігі – қала орталығындағы орналасуы және іскерлік іс-шараларға арналған инфрақұрылымы. Қонақүйге туристермен қатар халықаралық форумдар мен конференцияларға қатысушылар да тоқтайды.

6. Tenir Eco Hotel: бір түнге 189 810 теңге

Tenir Eco Hotel – Шымбұлақ тау-шаңғы курортында, теңіз деңгейінен шамамен 3 200 метр биіктікте орналасқан шағын экоқонақүй. Ол Қазақстандағы ең биік таулы қонақүйлердің бірі саналады.

Қонақүйде небәрі 10 нөмір бар. Әр бөлме жеке орналасқан және тауға қарайтын панорамалық терезелермен жабдықталған. Нөмірлердің басты ерекшелігі – жеке фин саунасының болуы. Қонақтар шаңғы мен сноуборд жабдықтарын сақтайтын арнайы орындарды да пайдалана алады.

Бір түндік бағасы – 189 810 теңге. Бұл тарифке тауға аспалы жолмен барып-қайту билеттері кіреді, салық та есептелген. Жеті түнге есептегенде 1 328 670 теңге шығады.

Tenir-дің ең қымбат бөлмесі жеке президенттік люкс ретінде ұсынылмайды. Қонақүйдің негізгі форматы – панорамалық көрінісі бар жеке нөмірлер. Сондықтан ең жоғары санаттағы бөлменің бөлек бағасы туралы ашық ақпарат жоқ.

Қонақүйдің жанында мейрамхана жұмыс істейді. Қонақтарға таңғы ас пен кешкі ас кіретін арнайы тарифтер де ұсынылады. Бұған қоса, трансфер, атпен серуендеу және таудағы басқа да белсенді демалыс түрлерін ұйымдастыруға болады.

Tenir Eco Hotel-дің өзгелерден басты айырмашылығы – биік тауда орналасуы, шағын нөмірлік қоры және табиғатпен үйлесімді демалыс тұжырымдамасы. Мұнда қаладағы үлкен қонақүйлерге тән қарбалас жоқ. Оның орнына тау көрінісі, тыныштық және жеке кеңістік ұсынылады.

7. Swissôtel Wellness Resort Alatau: бір түнге 150 800 теңге

Swissôtel Wellness Resort Alatau Almaty – Алматының шетінде орналасқан бес жұлдызды сауықтыру-демалыс кешені. Қонақүйдің басты бағыты – жайлы демалыс пен wellness қызметтерін біріктіру. Ол қала орталығындағы қонақүйлерден гөрі тыныштық пен сауықтыру рәсімдерін іздейтіндерге арналған.

Қонақүйде 222 нөмір бар. Classic санатындағы бөлмелердің ауданы 36 шаршы метрден басталады. Бұдан бөлек, кеңейтілген нөмірлер мен люкстер ұсынылады.

Бір түндік бағасы – 150 800 теңге. Жеті түнге есептегенде 1 055 600 теңге шығады.

Қонақүйдегі ең қымбат нөмірлердің бірі – 370 шаршы метрлік Presidential Suite. Оның ішінде жатын бөлме, киім ауыстыратын жеке бөлме, кең қонақ бөлме, асхана, асүй және кездесу өткізуге арналған жеке кеңістік бар. Люкстің нақты бағасы ашық жарияланбаған.

Кешеннің негізгі артықшылығы – Pürovel Spa & Sport орталығы. Мұнда жабық және ашық бассейндер, хаммам, сауна, джакузи, массаж және басқа да сауықтыру рәсімдері ұсынылады. Қонақүйде төрт мейрамхана, үш бар, фитнес залы мен балалар клубы бар.

Swissôtel Wellness Resort Alatau-дың ерекшелігі – демалысты сауықтыру қызметтерімен ұштастыруы. Қонақтар мұнда тек қонып қана қоймай, СПА рәсімдеріне қатысып, бассейн мен спорт залын пайдалана алады.

8. Rixos Khadisha Shymkent: бір түнге 143 мың теңге

Rixos Khadisha Shymkent – Шымкент қаласының орталығында орналасқан бес жұлдызды қонақүй. Ол 2014 жылы ашылған. Ғимараттың сәулеті мен интерьерінде неоклассикалық стиль басым. Мәрмәрмен әрленген бөлмелер мен кең залдар қонақүйге салтанатты сипат береді.

Қонақүйде 177 нөмір бар. Олардың арасында Superior, Luxury, Family Suite және жоғары санатты апартаменттер кездеседі.

Бір түндік бағасы – 143 000 теңге. Бұл – King-size төсегі бар Superior нөмірдің құны. Жеті түнге есептегенде шамамен 1 001 000 теңге қажет.

Қонақүйдегі ең жоғары санаттағы нөмірлерге Royal Suite және Presidential Suite жатады. Royal Suite кең интерьерімен және жеке демалыс аймақтарымен ерекшеленеді. Бұл нөмірлердің нақты бағасы ашық жарияланбаған, оны қонақүйден жеке сұрату қажет.

Қонақтарға жабық бассейн, СПА орталығы, сауна, түрік хаммамы, қар бөлмесі және фитнес орталығы ұсынылады. Сонымен қатар қонақүйде мейрамхана, кафе, бар, үлкен банкет залы мен бес шағын конференц-зал бар.

Rixos Khadisha Shymkent-тің басты ерекшелігі – қаланың орталығында орналасуы және классикалық интерьері. Ол туристерге ғана емес, іскерлік кездесулер мен салтанатты шараларға да арналған.

9. The St. Regis Astana: бір түнге 127 136 теңге

The St. Regis Astana – елордадағы ең жоғары санатты қонақүйлердің бірі. Ол Есіл өзенінің жағасында, Орталық саябақтың маңында орналасқан. Қонақүйдің интерьерінде заманауи дизайн мен қазақ мәдениетінің элементтері үйлесім тапқан.

Қонақүйде 120 нөмір бар. Оның ішінде 23 люкс бөлме орналасқан. Стандарт нөмірлердің ауданы 68 шаршы метрден басталады. Бұл – елордадағы стандарт санатындағы ең кең қонақүй бөлмелерінің бірі.

Бір түндік бағасы – 127 136 теңге. Екі бөлек төсегі бар Deluxe нөмірдің негізгі құны 109 600 теңге болған. Оған 17 536 теңге салық қосылады. Жеті түнге есептегенде 889 952 теңге шығады.

Қонақүйдегі ең қымбат нөмір – 510 шаршы метрлік Presidential Suite. Ол ғимараттың жоғарғы қабатында орналасқан. Апартаментте жеке кабинет, қонақ бөлме, асхана, шарап бөлмесі, саунасы бар кең жуынатын бөлме және 139 шаршы метрлік ашық терраса қарастырылған.

The St. Regis Astana-ның басты ерекшеліктерінің бірі – жеке батлер қызметі. Қонақүйдің барлық санаттағы бөлмелерінде тұратын қонақтарға жеке көмекші қызмет көрсетіледі. Сонымен қатар мұнда The Grill және La Rivière мейрамханалары, The St. Regis Bar, Iridium Spa орталығы, бассейн және фитнес залы бар.

Қонақүйдің тағы бір артықшылығы – орналасқан жері. Орталық саябақ пен Есіл өзенінің көрінісі, сондай-ақ жеке қызмет көрсету жүйесі оны елордадағы ерекше қонақүйлер қатарына қосады.

10. Rixos Borovoe: бір түнге 114 200 теңге

Rixos Borovoe – Ақмола облысындағы Бурабай курорттық аймағында, Щучье көлінің жағасында орналасқан бес жұлдызды қонақүй. Бұл кешеннің басты артықшылығы – табиғат аясында орналасуы. Қонақтар көл, орман және таудың көрінісін тамашалап, қала шуынан алыстап демала алады.

Қонақүйде 201 нөмір бар. Стандарт Deluxe бөлмелерінің ауданы шамамен 34 шаршы метрден басталады. Бұдан бөлек, Junior Suite, Family Suite, жоғары санатты апартаменттер мен жеке виллалар ұсынылады.

Бір түндік бағасы – 114 200 теңге. Бұл – көл көрінісі бар, king-size төсегі бар Deluxe нөмірдің құны. Жеті түнге есептегенде 799 400 теңге болады.

Қонақүйдегі ең жоғары санаттағы нөмірлердің бірі – 302 шаршы метрлік Penthouse Suite. Мұнда екі жатын бөлме, қонақ бөлме, асүй және асхана бар. Терезелерінен Щучье көлінің көрінісі ашылады. Бұл люкстің нақты бағасы ашық жарияланбаған.

Rixos Borovoe-де бірнеше мейрамхана мен бар, СПА орталығы, жабық бассейн, хаммам, сауна, фитнес залы және балалар клубы жұмыс істейді. Қонақүйде конференция өткізуге арналған залдар да бар.

Rixos Borovoe-дің өзгелерден ерекшелігі – табиғат аясындағы курорттық форматы. Мұнда жазда көл жағасында демалуға, ал басқа маусымдарда орман ішінде серуендеп, СПА қызметтерін пайдалануға болады.

Қонақүйлердің қызметтері әртүрлі болғанымен, олардың бағасын салыстырудың бір жолы – бірнеше күнге есептеп көру. Мәселен, бір түнге 406 мың теңге төлеу қымбат көрінсе, жеті күндік демалыстың құны одан да салмақты соманы құрайды. Ал бір ай тұруды жоспарлаған адамға қанша қаражат қажет? Мұны Қазақстандағы орташа жалақымен салыстырып көрейік.

Бір апта демалу қанша тұрады?

Бір түндік бағаның өзі қомақты көрінеді. Ал демалыс ұзақтығы артқан сайын шығын да көбейеді. Мәселен, The Ritz-Carlton Almaty-де жеті түн тұру 2 842 000 теңгеге, ал 30 түн тұру 12 180 000 теңгеге түседі.

Rixos Almaty-де бір апта демалу 2 680 000 теңгеден асады. Ал тізімдегі ең төмен тариф ұсынылған Rixos Borovoe-де жеті түннің есептік құны – 799 400 теңге.

Бұл сомаларды Қазақстандағы жалақымен салыстырсақ, айырмашылық одан әрі байқалады. Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, 2026 жылдың екінші тоқсанында медианалық жалақы 348 415 теңге болған.

Медианалық жалақы — бұл барлық жұмыскерлерді жалақы мөлшеріне қарай өсу немесе кему ретімен орналастырғанда, олардың қатарының тура ортасында тұрған мән.

Осы көрсеткішпен есептегенде, The Ritz-Carlton Almaty-де бір апта тұру үшін шамамен 8,2 айлық медианалық жалақы қажет. Rixos Almaty-де бұл көрсеткіш 7,7 айға, ал Rixos Borovoe-де 2,3 айға тең.

Бұл – жалақының толық сомасы қонақүйге жұмсалады деген шартты есеп. Күнделікті тұрмыс шығындары мен басқа төлемдер есепке алынбаған.

Қонақүй бизнесі қанша табыс табады?

Қонақүй иесінің табысы тек нөмір бағасына емес, бөлмелердің қаншалықты жиі сатылатынына да байланысты. Мысалы, 100 нөмірі бар қонақүйді алайық. Бір нөмірдің орташа тәуліктік бағасы 200 мың теңге, ал қонақүйдің толымдылығы 60% болса, айына нөмірлерді жалға беруден 360 миллион теңге түсім түсуі мүмкін. Бір жылда бұл көрсеткіш 4,32 миллиард теңгеге жетеді.

Алайда бұл – таза пайда емес. Одан қызметкерлердің жалақысы, коммуналдық төлемдер, тазалық, жөндеу, жарнама, салық және басқа да шығындар төленеді.

Қонақүй ашудың өзі де қомақты инвестицияны талап етеді. Inbusiness.kz басылымына сұхбат берген маманның бағалауынша, 2024 жылы төрт жұлдызды қонақүйдің бір нөмірін салып, іске қосуға шамамен 50 миллион теңге қажет болған. Осы есеппен 100 нөмірлі қонақүйге 5 миллиард теңгедей инвестиция керек. Маманның айтуынша, мұндай жобаның инвестициясы операциялық қызмет басталғаннан кейін орта есеппен 7–9 жылда қайтуы мүмкін. Бірақ нақты мерзім қонақүйдің орналасқан жеріне, толымдылығына және шығындарына байланысты.

Қазақстандағы орналастыру орындарының жалпы табысы да өсіп келеді. Туризм және спорт министрлігінің мәліметінше, 2025 жылы қонақүйлер мен басқа да орналастыру нысандарының жиынтық табысы 350,6 миллиард теңгеге жеткен. Бұл көрсеткіш елдегі барлық орналастыру орындарын қамтиды, тек бес жұлдызды қонақүйлердің табысы емес.

Қымбат қонақүй әрдайым жоғары пайда әкеле ме?

Қонақүй бизнесінің табыс көздері көп: бөлме ақысынан бөлек, мейрамхана, СПА, конференция, банкет және басқа қызметтерден де кіріс түседі. Бірақ мұның бәрі қосымша инвестиция мен тұрақты шығынды қажет етеді. Сондықтан бір түндік тарифтің жоғары болуы қонақүйдің міндетті түрде мол пайда тауып отырғанын білдірмейді. Нөмірлердің тұрақты толуы, маусымдық сұраныс және шығындарды тиімді басқару да маңызды.

Қазақстандағы ең қымбат қонақүйлердің бағасы тек сән-салтанатты емес, олардың орналасқан жері мен қызмет көрсету деңгейін де көрсетеді. Ал қонақ үшін басты сұрақ – жоғары тарифке қандай қызметтер кіретінін алдын ала анықтау.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда зумерлер сән-салтанатты тойдан бас тартып жатқаны туралы жазған едік.

Қазақстанда Хэллоуин мерекесіне деген қызығушылық бәсеңдеп барады. Бұрын тақырыптық кештер мен қорқынышты костюмдерге сұраныс жоғары болса, қазір ұйымдастырушылар мерекеге дайындық пен оған келушілер саны азайғанын айтуда. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі КТК арнасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Алматылық Дмитрий Павлуцкий қызымен бірге екінші жыл қатарынан үйінің ауласын Хэллоуинге арнап безендірген. Дмитрий бұл мерекені жақсы көретінін және жыл сайын оған ерекше дайындалатынын айтады.

Хэллоуин жыл сайын 31 қазанда атап өтіледі. Мерекенің тарихы ежелгі кельттердің Самайн мейрамынан басталады. Олар бұл күні егін жинау маусымының аяқталып, қыстың басталғанын атап өткен.

Қазір Хэллоуин қорқынышты кейіпкерлер мен мистикалық бейнелермен байланысты. Бұл күні адамдар түрлі құбыжықтардың костюмін киіп, үйлерін асқабақпен безендіреді, тақырыптық кештер ұйымдастырады.

Мерекенің кең тараған дәстүрлерінің бірі – үй-үйді аралап, тәтті жинау. Балалар көршілерінің есігін қағып, "Тәтті бер немесе тентектік жасаймыз" деп кәмпит сұрайды. Қазақстанда бұл дәстүр кең таралмаған. Мұнда Хэллоуинді көбіне мейрамхана, барлар мен клубтарда атап өтеді. Ал кейбірі мерекені үйде отырып, қорқынышты фильм көрумен өткізеді.

Хэллоуинге көбіне жастар қызығады. Ал аға буын өкілдерінің көзқарасы әртүрлі: бірі мерекені қазақ мәдениетіне жат санаса, енді бірі оған бейтарап қарайды.

 Қазақстандықтар Хэллоуинді көбіне кафе, мейрамхана мен ойын-сауық орындарында атап өтеді. Бұл күні көптеген мекеме тақырыптық кештер ұйымдастырып, келушілерге арнайы жеңілдіктер ұсынады. Ұйымдастырушылар мерекеге дайындықты тамыз айынан бастайды. Алайда олардың айтуынша, соңғы жылдары Хэллоуинге қызығушылық танытатындар азайып келеді.

Ал психологтар бұл мерекенің жақсы тұстары да бар екенін айтады. Олардың пікірінше, қорқынышты киімдер мен әзілге құрылған үрейлі көріністер адамдарға өз қорқыныштарымен күресуге және оларға жеңіл қарауға көмектеседі.

Соған қарамастан, ұйымдастырушылар алдағы уақытта да Хэллоуинге арналған кештер өткізуді жоспарлап отыр. Олардың айтуынша, бұл мереке көпшілікке достарымен бас қосып, көңіл көтеруге және ерекше атмосфераны сезінуге мүмкіндік береді.

Еске салсақ, бұған дейін Zara балаларға арналған Хэллоуин костюмі үшін сынға қалған еді. Сатып алушылар оның дизайнын нацистік концлагерь тұтқындарының киіміне ұқсатып, наразылық білдірген. 

Таразда алдыңғы есігі жоқ көлікпен жүрген жүргізуші өзі күтпеген жерден жауапкершілікке тартылды. Ол есігі жоқ көлігін техникалық қызмет көрсету станциясына солай жеткізбек болған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Жамбыл облысының полиция департаментінің мәліметінше, есіксіз жүрген Volkswagen жүргізушісін патрульдік полицейлер байқаған.

Нәтижесінде жүргізуші тоқтатылып, Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 590-бабы 5-бөлігі бойынша жауапқа тартылды. Оған 5 АЕК, яғни 21 615 теңге айыппұл салынды.

 “Алайда, есігі жоқ автокөлікпен жүру – сәттілікке сенетін жағдай емес. Көліктің мұндай техникалық жағдайы жүргізушінің өзіне ғана емес, жол қозғалысының басқа қатысушыларына да қауіп төндіруі мүмкін. Жүргізуші әкімшілік жауапкершілікке тартылды. Ақауы бар автокөлікті жөндеу орнына қауіпсіз жолмен жеткізу керек. Егер көлік қауіпсіздік талаптарына сай келмесе, өзіңізді және айналадағыларды тәуекелге тікпей, эвакуатор қызметін пайдаланған жөн”, – деп ескертті полиция өкілдері.

Еске салсақ, Қазақстан ескі шетелдік көліктерге қойылатын талаптарды күшейтілгенін хабарлаған едік. Бес жылдан асқан көліктер енді тіркелмейді

Қазақстанда енді банктер мен мемлекеттік органдар азаматтардың жеке деректерін флешкаға рұқсатсыз көшіре алмайды. Ол үшін арнайы келісім алып, ақпараттың не мақсатта пайдаланылатынын түсіндіруі керек. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі 31-арнаның “Информбюро” жаңалықтар бағдарламасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Деректерді көшіруге рұқсат сұраған ұйым ақпараттың не үшін қажет екенін, оны кім пайдаланатынын және қалай қорғайтынын түсіндіруі тиіс. Мұндай өтінішті қарауға 15 жұмыс күні беріледі.

Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің баспасөз қызметінің мәліметінше, жаңа талаптар флеш-жинақтағыштар мен өзге де цифрлық тасымалдағыштарды пайдалануға жалпы тыйым салмайды.

Ал маңызды деректер рұқсат алынған күннің өзінде, көшірілген ақпаратты 30 күннен артық сақтауға болмайды. Оны үшінші тұлғаларға беруге, басқа мақсатта пайдалануға немесе қайта көшіруге тыйым салынады.

Талапты күшейтуге былтыр 16 миллионнан астам қазақстандықтың жеке мәліметі интернетке тарап кеткені себеп болған. Бүгінде бұл іс бойынша тексеріс әлі де жалғасып жатыр. Бұл жауапкершілік аса маңызды жүйеден ақпарат алатын банктер мен ауруханаларға, байланыс пен цифрлық үкімет сынды ұйымдарға артылады. 

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстанда банктердің деректерін бақылау күшейтілетінін хабарлаған едік. Жаңа ережеге сәйкес, банктер ішкі жүйелеріндегі ақпаратты орталықтандырылған цифрлық платформаға автоматты түрде жүктеуге міндеттелуі мүмкін. 

Әлеуметтік желіде дзюдодан Олимпиада чемпионы Елдос Сметовті әуежайдан жақындары күтіп алған сәттің видеосы кең тарады. Видео желі қолданушыларын тәнті етті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлады. 

Видеода спортшыны әуежайдан отбасы мүшелері қарсы алғаны түсірілген. 31 жастағы танымал дзюдошының бес баланың әкесі. Желі қолданушылары спортшының халықаралық аренада жоғары марапаттарға қол жеткізіп қана қоймай, отбасына қамқор әке болуға да уақыт табатынын атап өтті.

Жазба авторлары мен видеоны көргендер спортшының отбасылық құндылықтары мен жетістіктеріне ерекше сүйсінген. 

Желі қолданушылары видеоны бір-бірімен бөлісіп, спортшыға жылы лебіздерін білдіріп жатыр. Сондай-ақ оны өскелең ұрпаққа үлгі болатын азамат ретінде бағалаған.

Еске салсақ, осыған дейін Қазақстандық дзюдошылар Елдос Сметов Аичи-Нагоядағы Азия ойындарында күміс медаль жеңіп алды.

Публикация от Мурод Кенжебаев (@xalq_92)

Ақмола облысында пойыз вагонына шыққан 15 жастағы жасөспірімді тоқ соқты. Полиция баланың ауруханаға жеткізілгенін растады. Оқиғаға байланысты қылмыстық іс қозғалды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Әлеуметтік желілерде тараған ақпаратқа сәйкес, оқиға Ақмола облысының Шортанды кентінде болған. Мәліметтерге қарағанда, Астанадан келген 15 жастағы оқушы досымен бірге теміржол вагонына шығып, абайсызда контакт желісінің жоғары кернеулі сымына тиіп кеткен.

Тоқ соққан жасөспірім шұғыл түрде аудандық аурухананың жансақтау бөліміне жеткізілген. Жарияланымдарда оның денесінің шамамен 70 пайызы күйіп, жағдайы ауыр екені айтылған.

Сондай-ақ оқиға орнына санитариялық авиация шақырылғаны хабарланды. Балалар реаниматологының кеңесі мен дәрігерлер консилиумынан кейін жасөспірімді әзірге басқа медициналық мекемеге ауыстырмау туралы шешім қабылданған. Тараған ақпаратқа сүйенсек, алған жарақаттарының ауырлығына байланысты оны тасымалдау әзірге мүмкін емес. Қазір бала дәрігерлердің бақылауында.

Көліктегі полиция департаменті оқиғаға байланысты қылмыстық іс қозғалғанын растады. Тергеуді Астана-1 станциясындағы желілік полиция басқармасы жүргізіп жатыр.

Қазақстан Қылмыстық-процестік кодексінің 201-бабына сәйкес, іс бойынша өзге мәліметтер жария етілмейді.

Оқиғадан кейін көліктегі полиция ата-аналарға үндеу жасап, ескерту жариялады. Ведомство өкілдері теміржол вагондары пойыз қозғалыссыз тұрған кезде де аса қауіпті екенін атап өтті. Вагондардың үстіне шығуға (пойыз тоқтап тұрса да), сондай-ақ пойыздың астынан өтуге қатаң тыйым салынатынын ескертті.

Еске салсақ, Жетісу облысында мектеп ауласында 10 жасар қызды тоқ соғып, көз жұмғанын жазғанбыз.

Ақмола облысының Көкшетау қаласында 33 жастағы сот қызметкерінің мәйіті табылды. Ол облыстық соттың ішкі қауіпсіздік бөлімінде жұмыс істеген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Алдын ала мәлімет бойынша, марқұмның денесін әріптесі тауып, полицияға хабар берген. Ер адамның мәйіті тұрғын үйдің жертөлесінен асылып тұрған күйде анықталған. Оқиғаның мән-жайы мен өлім себебі әзірге белгісіз.

Ер адамның денесі 30 қазан күні табылған. Ақпаратты Ақмола облыстық полиция департаменті растады.

Әлеуметтік желіде тараған ақпаратқа сүйенсек, бүгін мәйіті табылған ер адамның шамамен бір жарым ай бұрын Көкшетау қалалық соты әкімшілігінің басшысы Аян Дүйсековтің денесін алғашқылардың бірі болып анықтаған.

Еске салсақ, биыл қырқүйек айында Көкшетау қалалық соты әкімшілігінің басшысы қызметін атқарған Аян Дүйсековтің туыстары оның қайтыс болғанын мәлімдеп, оқиғаның мән-жайын тексеруді талап еткен еді.

Марқұмның әйелі Жанар Дүйсекованың айтуынша, барлығы күйеуі мен екі судьяның арасындағы келіспеушіліктерден басталған. Аянның өлімінен аз уақыт бұрын оның жұмысында тексерулер басталып, шағымдар түскен. Оны бірнеше рет шақыртып, нәтижесінде ер адамға сөгіс жарияланған.

Аян Дүйсековтің өліміне байланысты Қылмыстық кодекстің "Өзін-өзі өлтіруге дейін жеткізу" бабы бойынша қылмыстық іс қозғалған.

Екі әріптестің өлімінің арасында қандай да бір байланыс бар-жоғы әзірге белгісіз.

Әлеуметтік желіде Алматыда тұрғындардың түлкіні көшеде қарғыбаумен серуендетіп жүргені түсірілген видео кеңінен тарады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Threads желісінің қолданушысы қала көшелерінің бірінде түсірілген видеоны жариялаған. Кадрлардан ер адамның түлкіге ұқсайтын жануарды қарғыбаумен жетектеп келе жатқанын көруге болады. Оның жанында тағы бір қыз итін серуендетіп жүр.

Жазба авторы күтпеген көрініске таңданысын білдірген. Ал желі қолданушыларының бірі жануарға сұлулығана сүйсінсе, енді бірі әзілге айналдырған. Дегенмен кейбір қолданушылар түлкінің жабайы жануар екенін ескертіп, оның адамды тістеуі қауіпті болуы мүмкін екенін жазған.

Экология министрлігінің баспасөз қызметі бұл жағдайға қатысты Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитеті ақпараттан хабардар екенін мәлімдеді.

Министрлік мәліметінше хабарлауынша, Алматы облыстық орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі аумақтық инспекциясына құқық қорғау органдарымен бірлесіп, тиісті тексеру жүргізу тапсырылған.

Комитет өкілдері түлкінің жабайы жануарлар дүниесіне жататынын және оны ұстау үшін белгіленген тәртіппен тиісті рұқсат алу қажет екенін атап өтті.

Сонымен қатар Қазақстанның жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалану саласындағы қолданыстағы заңнамасында жабайы жануарларды қоғамдық орындарда серуендетуге тікелей тыйым салынбағаны айтылды.

Еске салсақ, бұған дейін Рудныйда тұрғын үйге кіріп кеткен жабайы түлкіні арнайы қызмет өкілдері өлтіріп алғаны туралы жазған едік. 

Семей қаласында облыстық сот ғимаратының алдында ер адам өзін-өзі өртеп, қаза тапты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Алдын ала мәлімет бойынша, ер адам үстіне бензин құйып, өрт қойған. Желідегі ақпаратта оқиға орнында жедел қызмет өкілдері жұмыс істеп жатқаны айтылған.

Жергілікті пабликтер жариялаған фото және видеолардан облыстық сот ғимаратының кіреберісінде төтенше жағдай қызметтері мен полиция өкілдері жүргенін көруге болады.

Абай облысының денсаулық сақтау басқармасының мәліметінше, жедел жәрдем бригадасы белгіленген нормативтік мерзімде оқиға орнына жеткен. Алайда медицина қызметкерлері келген кезде ер адам қайтыс болғанын тіркеген.

Әзірге марқұмның кім екені және оны мұндай қадамға не итермелегені белгісіз. 

Ақпаратты Абай облысының полиция департаменті растады.

Еске салсақ, бұған дейін Қарағандыда ер адам базар әкімшілігімен жанжалдасып, өзін өртеп жібермек болғаны туралы жазған едік. 

Қазақстан Халық Кеңесінің Төрағасы Ерлан Қошанов Ақмола облысына жұмыс сапары барысында қоғам өкілдерімен, еңбек ұжымдарымен, ғылыми-сарапшылық қауымдастықпен және этномәдени бірлестіктер өкілдерімен кездесті. Кездесулердің негізгі тақырыбы Мемлекет басшысының "Жаңа тарихи кезеңдегі Қазақстанның өзекті міндеттері" атты Жолдауының негізгі бағыттарын түсіндіру және оларды өңірде іс жүзінде жүзеге асыру жолдарын талқылау болды.

Мемлекет басшысының Жолдауы – Қазақстанның жаңа тарихи кезеңдегі даму бағытын айқындайтын стратегиялық маңызы бар құжат. Онда елдің экономикалық әлеуетін нығайту, терең технологиялық жаңғыру және азаматтардың әл-ауқатын арттыру жөніндегі ауқымды міндеттер белгіленген. Оларды іске асыру Қазақстанның болашағы үшін айрықша маңызға ие және мемлекет пен қоғам күш-жігерінің бірігуін, сондай-ақ өңірлердің белсенді қатысуын талап етеді.

Кездесуге қатысушыларға арнаған сөзінде Ерлан Қошанов аталған міндеттерді жүзеге асыруға берік негіз соңғы жеті жылда жүргізілген ауқымды өзгерістердің нәтижесінде қалыптасқанын атап өтті. Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен елімізде саяси және экономикалық реформалар бірізді жүзеге асырылып, әлеуметтік инфрақұрылым жаңартылуда. Осы кезеңде мыңдаған мектеп, балабақша және медициналық мекеме салынды. Жалпы, әлеуметтік салаға 88 трлн теңге бағытталды. 3,6 млн жұмыс орны құрылып, шағын және орта бизнесте жұмыспен қамтылғандар саны 3,3 млн-нан 4,5 млн адамға дейін өсті.

Халық Кеңесінің Төрағасы реформалардың нәтижелері қатарында жеті жыл ішінде жан басына шаққандағы жалпы ішкі өнімнің 9,8 мың доллардан 15 мың долларға дейін, яғни 50 пайыздан астам өскенін атап өтті. Бұл көрсеткіш бойынша Қазақстан Орталық Азияда жетекші орындарға ие. Оның бағалауынша, саяси және экономикалық жаңғыру елімізге қысқа мерзім ішінде елеулі нәтижелерге қол жеткізуге мүмкіндік берді.

Сонымен қатар, бұл өзгерістер пандемия, әлемдік экономиканың тұрақсыздығы және геосаяси шиеленістің күшеюі сияқты күрделі сыртқы сын-қатерлер жағдайында жүзеге асырылды. Соған қарамастан, Қазақстан қоғамның қолдауына және халықаралық деңгейде мойындауға ие болған реформаларды жалғастырды. Атап айтқанда, әлемдегі ең ықпалды елдер рейтингінде Қазақстан 100 мемлекеттің ішінде 34-орынға ие болды.

Жалпыұлттық реформалардың нәтижелері Ақмола облысының дамуынан да көрініс табуда. Өңір еліміздің жетекші өнеркәсіп орталықтарының бірі ретіндегі позициясын нығайтып, "жасыл" энергетиканы дамытып, жеке инвестицияларды тартуда және азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуге елеулі үлес қосуда.

Оң өзгерістердің нақты мысалдарының бірі – енгізілуі қылмыс деңгейінің екі есеге жуық төмендеуіне ықпал еткен Digital Aqmola цифрлық қауіпсіздік жүйесі. Сондай-ақ Зеренді ауылындағы спорт мектебі мен Көкшетау қаласындағы "Kokshe Arena" кешені сияқты жаңа әлеуметтік нысандарға ерекше назар аударылды. Олар мемлекет қайтарған заңсыз шығарылған қаражат есебінен салынған. Бұл – Әділетті Қазақстан қағидаттарының нақты істер арқылы жүзеге асырылуының айқын көрінісі.

Ел дамуының алдағы басымдықтары туралы айта келе, Ерлан Қошанов тұрақты экономикалық өсім саяси жаңғырумен және қоғамдық қатынастарды жаңартумен тығыз байланысты екенін атап өтті. Бұл бағыттағы маңызды кезеңдердің бірі – Жаңа Конституцияның қабылдануы. Ол бірізді жүргізілген өзгерістердің заңды нәтижесі болды.

Оның айтуынша, озық елдердің тәжірибесі білім, еңбек, адалдық пен тәртіп тұрақты дамудың негізі екенін көрсетеді. Президент ілгерілетіп отырған Заң мен тәртіп, Адал азамат және Таза Қазақстан құндылықтары да осы бағдарлармен тығыз байланысты. Оларды қоғамдық сана мен күнделікті өмірге орнықтыру Қазақстанның әлемнің жетекші елдері қатарынан лайықты орын алуына мүмкіндік береді.

Кездесу барысында Мемлекет басшысының Жолдауында қойылған стратегиялық міндеттерге ерекше назар аударылды. Олар ел дамуының негізгі салаларын қамтиды және ұзақ мерзімді перспективаға бағытталған. Әңгіме Қазақстанның алдағы ондаған жылдардағы экономикалық және инфрақұрылымдық келбетін айқындайтын ірі ұлттық жобаларды іске асыру туралы болып отыр.

Олардың қатарында – "Халықтық құрылыс" жобасы, елдің көлік-логистикалық әлеуетін дамыту және мемлекеттің энергетикалық тәуелсіздігін нығайту бар. Бұл бастамаларды іске асыру экономикалық өсімнің қосымша көзіне айналып, айтарлықтай мультипликативтік әсер береді. Олар сабақтас салалардың дамуына серпін беріп, материалдарға, жабдықтарға, көлік және басқа да қызметтерге деген қосымша сұранысты қалыптастырады. Бұл бүкіл ел бойынша ірі компаниялар үшін ғана емес, мыңдаған шағын және орта кәсіпорындар үшін де жаңа мүмкіндіктер ашады.

Жолдауда айқындалған тағы бір стратегиялық бағыт – халықтық цифрлық экономиканы қалыптастыру. Халық Кеңесінің Төрағасы атап өткендей, басты міндет – жаңа технологияларды енгізумен ғана шектелмей, олардың әрбір азамат үшін қолжетімді болуын қамтамасыз ету. Цифрлық платформалар адамдардың экономикалық мүмкіндіктерін кеңейтетін құралға айналуы тиіс. Олар ауыл тұрғындарына жаңа нарықтар мен өзге қалалардағы клиенттерге қол жеткізуге, ал жастарға туған жерінен кетпей-ақ қашықтан білім алып, жұмыс істеп, табыс табуға мүмкіндік береді. Осылайша, цифрландыру азаматтардың тұрғылықты жеріне қарамастан, өзін-өзі жүзеге асыруы үшін тең мүмкіндіктер қалыптастыруға бағытталған.

Ерлан Қошанов Жолдаудың әлеуметтік басымдықтарына да жеке тоқталды. Ол барлық реформалардың басты назарында адам, оның әл-ауқаты мен өмір сүру сапасы тұрғанын атап өтті. Сондықтан ауқымды экономикалық және технологиялық міндеттерді шешу азаматтардың күнделікті өмірінде сезілетін нақты нәтижелерге бағытталуы тиіс.

Атап айтқанда, 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап алғашқы медициналық-санитарлық көмек көрсету саласы мамандарының жалақысын 40 пайызға дейін арттыру көзделген. Ең төменгі жалақыны 85 мың теңгеден 110 мың теңгеге дейін көтеру жоспарланып отыр. Бұл 1,8 миллионға жуық азаматтың табысын арттыруға мүмкіндік береді. Сондай-ақ инклюзивті білім беруді дамытуға ерекше көңіл бөлінді. Өйткені бұл шешімдердің артында ерекше жағдайлар мен қолдауды қажет ететін мыңдаған бала мен отбасының мүддесі тұр.

Сонымен қатар, кездесулерде атап өтілгендей, президенттік бастамаларды табысты іске асыру халықпен тұрақты кері байланыссыз мүмкін емес. Сондықтан бар болғаны бір ай бұрын жұмысын бастаған Қазақстан Халық Кеңесі өз қызметін өңірлерде халықпен тікелей диалог орнатудан бастады. Мұндай кездесулер жүргізіліп жатқан реформаларды түсіндіруге ғана емес, азаматтардың нақты сұраныстарын тыңдауға, шешімдер қабылдау барысында қоғам өкілдерінің ұсыныстарын ескеруге де мүмкіндік береді.

Сапар аясында Ерлан Қошанов пен Халық Кеңесінің мүшелері, оның ішінде Вера Ким, Нұртөре Жүсіп және Алена Малькова-Солопова орман шаруашылығы қызметкерлерімен, Шоқан Уәлиханов атындағы Көкшетау университетінің студенттерімен, профессор-оқытушылар құрамымен, сондай-ақ облыстың этномәдени бірлестіктерінің өкілдерімен кездесулер өткізді. Шараға қатысушылар Жолдауда белгіленген міндеттерге қатысты өз көзқарастарын білдіріп, өзекті мәселелерді көтерді және оларды іске асыру бойынша нақты ұсыныстарын ортаға салды.

Сондай-ақ Халық Кеңесінің мүшелері Digital Aqmola орталығының, "Жайлы мектеп" ұлттық жобасы аясында ашылған № 20 мектеп-гимназияның және Белсенді ұзақ өмір сүру орталығының жұмысымен танысты. Аталған нысандарға бару өңірде жүзеге асырылып жатқан бастамалардың нәтижелері мен тұрғындардың қажеттіліктерін сол жерде талқылауға мүмкіндік берді.

Сапарды қорытындылай келе, Ерлан Қошанов келіп түскен барлық ұсыныстар мен өтініштердің жүйеленіп, Ақмола облысының ерекшеліктері ескеріле отырып, жұмысқа қабылданатынын атап өтті. Өңірлермен тікелей өзара іс-қимыл Мемлекет басшысының бастамаларын іс жүзінде жүзеге асыруға жәрдемдесудегі Халық Кеңесі қызметінің негізгі тетіктерінің бірі болып қала береді.

Шығыс Қазақстан облысында Пихтовка өзені арқылы өтетін жаңа көпір мен Тереңсай (Осинов) асуын айналып өтетін 12 шақырымдық жол пайдалануға берілді. Жаңа бағыт жүргізушілерге қауіпті тау серпантинін айналып өтуге мүмкіндік береді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Облыс әкімдігінің мәліметінше, Пихтовка өзені арқылы өтетін, ұзындығы 175 метрлік көпір шатқалдан 45 метр биіктікте орналасқан. Бұл нысан Қазақстандағы ең биік көпір болып саналады.

Жаңа көпір мен 12 шақырымдық айналма жол Тереңсай асуындағы бұралаң әрі қауіпті тау жолын айналып өтуге мүмкіндік береді. Нәтижесінде таулы аймақтағы қозғалыс қауіпсіздігі артып, жүргізушілердің жолға жұмсайтын уақыты қысқарады.

Туризмге де оң әсер етеді

Бұқтырма тасжолы Өскемен қаласын Алтай, Үлкен Нарын және Катонқарағай аудандарымен байланыстырады. Сондықтан жаңа жол учаскесінің ашылуы өңірдегі көлік қатынасын жақсартуға мүмкіндік береді.

Сонымен қатар айналма жол Шығыс Қазақстанның танымал туристік бағыттарына қатынауды жеңілдетеді. Атап айтқанда, Бұқтырма су қоймасына, "Катонқарағай" ұлттық паркіне және Рахман қайнарына баратын туристер үшін жол жүру әлдеқайда қолайлы болмақ.

Бұған дейін бұл бағыттағы қозғалысқа Тереңсай асуындағы күрделі әрі бұралаң тау жолы кедергі келтіріп келген. 

Еске салсақ, бұған дейін Жетісу облысында 4,5 миллиард теңгелік жолдың асфальты үгітіліп, көпірдің темірі ажырап жатқаны туралы жазған едік. 

Алматы тұрғыны Дмитрий Бородаев әлеуметтік желіде украиналық ұлтшылдар туралы пікір қалдырғаны үшін ұсталды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Бородаев әлеуметтік желілерде украиналық ұлтшылдар туралы жағымсыз пікірлер қалдырған. Сондай-ақ қазақ тіліне тіл тигізген.

Алайда оның жұбайы Вероника желіде жазба жариялап, қылмыстық іске Threads әлеуметтік желісіндегі жалған аккаунттан жарияланған жазба негіз болуы мүмкін екенін айтты. Оның пайымдауынша, бұл парақша Бородаевтың атына кір келтіру үшін ашылған.

 

Желі қолданушылары да жалған аккаунт болуы мүмкін деген болжамды алға тартты. Олардың айтуынша, Бородаевтың Threads желісіндегі dimugan парақшасына ұқсас, соңында төменгі сызықшасы бар dimugan_ аккаунты ашылған болуы мүмкін. Алайда бұл парақшаның кімге тиесілі екені және даулы жазбаны нақты кім жариялағаны әзірге анықталған жоқ.

Дмитрий Бородаев 29 қыркүйекте ұсталған. Желіде тараған мәліметтерге сәйкес, оған ұлттық араздықты қоздырды деген күдік келтіріліп, уақытша ұстау изоляторына қамалған.

3 қазанда жарияланған ақпаратта Бородаевтың 2 қазанда жұбайымен телефон арқылы сөйлескен аудиожазбасы туралы мәлімет тарады. Онда ер адам өзіне тағылған айыпты мойындамайтынын және даулы жазбаны өзі жарияламағанын айтқан.

Сондай-ақ аудиожазбаға қатысты жарияланымда Бородаевтың 29 қыркүйекте полицияға өзі барып, оның атынан тараған жазбаға байланысты арыз түсірмек болғаны айтылады. Алайда арызы қабылданбағаны туралы мәлімет бар. Бұл ақпаратты полиция әзірге ресми растаған жоқ.

Бұған дейін Бородаевқа қатысты бұлтартпау шарасын таңдау мәселесі бойынша сот отырысы 2 қазанда өтуі тиіс болғаны хабарланған.

Болған жағдайға қатысты редакция Алматы полиция департаментіне ресми сұрау салды. Қазір полиция Дмитрий Бородаевтың ісіне қатысты тергеп-тексеру жұмыстарын жүргізіп жатыр. 

Басқарма өкілдері сотқа дейінгі тергеп-тексеру деректері жария етуге жатпайтынын атап өтті. 

Еске салайық, бұған дейін қарағандылық информатика мұғалімі Жарқын Әбдікәрім жекеменшік мектептерде хиджаб киюге рұқсат беруге қатысты жаңалыққа ашуланып, Қазақстанға "азап" пен экономикалық күйреу тілеген еді. Мұғалім кейін жазбасын өшіріп, ашумен жазғанын айтып, елден кешірім сұрады. Сондай-ақ ол жұмысынан кетті.

Қазақстан үкіметі жеңілдетілген декларация негізіндегі арнаулы салық режиміне қатысты ел бойынша 2-3%-дық бірыңғай мөлшерлеме енгізу туралы депутаттың ұсынысын қолдамады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Бұған дейін Құрылтай отырысында депутат Дәурен Ахметжаев Қазақстанның барлық өңірінде жеңілдетілген декларация негізіндегі арнаулы салық режимі үшін 2-3%-дық бірыңғай салық мөлшерлемесін белгілеуді, сондай-ақ мәслихаттардың салық мөлшерлемесін көтеру немесе төмендету құқығын алып тастауды ұсынған еді.

Үкімет жауабы

Депутаттық сауалға жауап берген премьер-министрдің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин жаңа Салық кодексінде салық мөлшерлемесін кәсіпкерлік қызмет түрі мен салық салу нысаны орналасқан жерге қарай саралау тетігі қарастырылғанын айтты.

Жұманғариннің айтуынша, қолданыстағы тәртіп бойынша базалық мөлшерлеме – 4%. Ал жергілікті атқарушы органдарға оны 50%-дан асырмай өзгертуге, яғни 2-6% аралығында белгілеуге рұқсат берілген.

Министрдің мәліметінше, 2026 жылға арналған мәслихат шешімдері бұл тетіктің іс жүзінде қолданылып жатқанын көрсетеді. Атап айтқанда, Астана, Алматы, Ақтөбе, Павлодар, Петропавл және Орал қалаларында салық мөлшерлемесі 3% болып белгіленген. Ал Шымкент, Қарағанды, Атырау, Қызылорда, Тараз, Талдықорған, Түркістан, Өскемен, Семей және Қонаев қалаларында 2% мөлшерінде бекітілген.

Серік Жұманғариннің айтуынша, қазіргі жүйе базалық мөлшерлемеден төмен салық белгілеуге мүмкіндік береді. Дегенмен ел бойынша бірыңғай 2-3%-дық мөлшерлеме енгізудің бизнес жүргізу жағдайына, жергілікті бюджет кірістеріне және қолданыстағы салық моделінің тиімділігіне әсерін қосымша бағалау қажет.

Салық айырмашылығы бизнестің басқа өңірге көшуіне әсер ете ме?

Сондай-ақ министр өңірлер арасындағы салық мөлшерлемесінің айырмашылығы шағын және орта бизнестің басқа аймақтарға жаппай көшуіне себеп болып отырған жоқ деп есептейді.

Оның сөзінше, салық мөлшерлемесі 3% болып бекітілген Астанада және 2% белгіленген Қарағанды облысында бизнесті жаппай қайта тіркеу белгілері байқалмайды. Мұны 2026 жылдың бірінші жартыжылдығындағы 910.00 нысаны бойынша мәліметтер де растайды.

Аталған кезеңде салық төлеушілер мәлімдеген кіріс Астанада 23,2%-ға, Қарағанды облысында 23%-ға, Алматыда 18,3%-ға өскен. Осылайша, салық мөлшерлемесі жоғары өңірдегі кіріс өсімі төмен мөлшерлеме қолданылатын аймақпен шамалас болған.

Министр заңды мекенжайды формалды түрде өзгерту басқа өңірде нақты жүзеге асырылатын қызметке төмендетілген салық мөлшерлемесін қолдануға негіз болмайтынын да атап өтті. Яғни салық мөлшерлемесі кәсіпорынның тіркелген мекенжайына ғана емес, қызметінің нақты жүзеге асырылатын орнына байланысты белгіленеді.

Серік Жұманғарин өңірлердегі салық мөлшерлемелері айырмашылығының әсерін толық бағалау үшін 2026 жылдың қорытындысы бойынша жаңа Салық кодексін қолдану нәтижелерін талдау қажет екенін жеткізді.

Еске салсақ, бұған дейін Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин Үкімет отырысында салық реформасының нәтижелері туралы айтып берген еді. 

Екі жылға жетпейтін уақыт ішінде Ақсу қалалық ауруханасында босанған екі әйелдің жатыры алынып, олардың бірі нәрестесінен айырылған. Әйелдер бұл жағдайларға дәрігерлердің салғырттығы себеп болды деп есептейді. Осы оқиғаларға қатысты Stan.kz редакциясы Павлодар облыстық денсаулық сақтау басқармасынан түсініктеме сұрап, медицина қызметкерлерінің әрекетіне қандай баға берілгенін және жауаптыларға қандай шара қолданылғанын анықтады.

“Қанның атқылап жатқанын көрдім”

Павлодарлық әйел Ақсу қалалық ауруханасында екінші рет босанған. Оның айтуынша, екі жүктілігі де асқынусыз өткен. Алайда екінші жүктіліктің 38-аптасында жүргізілген ультрадыбыстық зерттеу кезінде нәрестенің жамбаспен жатқаны анықталған. Осыдан кейін акушер-гинеколог кесарь тілігі арқылы босандыру туралы шешім қабылдаған.

Кесарь тілігі 2026 жылғы 18 ақпанда сағат 20:10-да аяқталған. Операциядан кейін әйел босану бөліміне ауыстырылып, жеке бақылау бекеті ұйымдастырылған. Алайда оның сөзінше, алғашқы сағаттарда медицина қызметкерлері жағдайын бақыламаған.

"Отадан кейінгі алғашқы екі сағатта медбике менің жағдайымды бақылауы керек еді. Бірақ ол да, акушер де жаныма келген жоқ. Сөйте тұра, медициналық бақылау күнделігіне менің жағдайым туралы жазбалар қандай да бір жолмен толтырылып отырған. Түнде жаңа туған қызымның жылаған дауысынан оянып кеттім. Сол кезде тігісімнің тұсынан біртүрлі шолпылдаған дыбыстар естілді. Тігісіме не болғанын көру үшін видеоға түсіріп алдым. Сонда қанның атқылап жатқанын көрдім", – дейді әйел.

Әйелдің айтуынша, ол біраз уақыт бойы қоңырау шалып, айғайлап, қайта-қайта көмекке шақырғанымен, ешкім келмеген.

"Қансырап өліп қаламын ба деп қорқып, орнымнан тұруға тырыстым. Алайда есімнен танып, құлап қалдым. Ес-түссіз қанша уақыт жатқанымды білмеймін. Аяғымның өкшесі батареяның жанында қалып қойған екен. Соның салдарынан өкшем күйіп, күлдіреп қалды. Таңға жақын есімді жидым. Тағы да көмекке шақырып айғайладым. Ақыры әйел дәрігер келді. Жағдайымды қарап, медбикені шақырып, анализ алуды тапсырды да, кетіп қалды. Қалғандары да тарап кетті. Туыстарыма хабарласып, көмексіз қансырап жатқанымды айтқым келді. Бірақ бәрі ұйықтап жатқан еді", – деді ол.

Сарапшылардың қорытындысына сәйкес, кесарь тілігінен кейін әйелдің жағдайына тиісті медициналық бақылау жүргізілмеген. Атап айтқанда, қан қысымы, жүрек соғу жиілігі мен қандағы оттегі деңгейі қадағаланбаған. Қан жоғалту көлемі бақыланбай, операциядан кейінгі тігіс те жүйелі тексерілмеген.

2026 жылғы 19 ақпанда таңғы сағат 04:51-де алынған зертханалық талдаулар әйелде ДВС-синдромы дамығанын көрсеткен. Бұл – қанның ұю жүйесі бұзылып, тамырларда көптеген тромб пайда болатын, кейін қан ұю факторларының қоры сарқылатын өмірге қауіпті жағдай.

Қазақстан Республикасының 2023 жылғы 30 қаңтардағы №178 клиникалық хаттамасына сәйкес, босанғаннан кейінгі қан кету кезінде дәрігерлер қан кетуді дереу тоқтатып, қан құю шараларын бастауы керек. Нәтиже болмаса, шұғыл операция жасалуға тиіс еді. Алайда әйелдің айтуынша, түн ішінде бірнеше рет көмекке шақырғанына қарамастан, медицина қызметкерлері таңға дейін келмеген.

Таңғы сағат 08:00 шамасында перзентхана бөлімінің меңгерушісі жұмысқа келген. Сол кезде әйел ультрадыбыстық зерттеуге жіберіліп, қорытындыда құрсақ қуысында аз мөлшерде бос сұйықтық бары көрсетілген. Сонымен қатар оған қан жоғалту көлемін бақылауды қиындататын памперс кигізілген. Көп ұзамай ол қайтадан есінен танып қалған. Әйел бірнеше күннен кейін ғана кардиоорталықта есін жиған.

ДВС-синдромы диагнозы ресми түрде тек сағат 09:30-да қойылған. Әйел жансақтау бөліміне жеткізілгенімен, көп қан жоғалтқандықтан, оны бірден операцияға алу қауіпті болған. Алдымен қан құю басталып, облыстық денсаулық сақтау басқармасының штаттан тыс бас акушер-гинекологы мен анестезиолог-реаниматологы хабардар етілген. Сонымен қатар құрамында бейінді мамандар мен тамыр хирургі бар санитариялық авиация бригадасы шақырылған.

Сағат 11:50-ден 16:15-ке дейін жалғасқан екінші операция кезінде дәрігерлер әйелдің жатырын сол жақ қосалқыларымен және оң жақ жатыр түтігімен бірге алып тастаған. Сонымен қатар ішкі мықын артериялары байланып, құрсақ қуысына дренаж қойылған.

Операция барысында әйелдің құрсақ қуысында бұған дейін анықталмаған екі литр ұйымаған қан болғаны белгілі болды. Жаппай қан жоғалтудың салдарынан әйелде бүйрек пен бауыр жеткіліксіздігі, токсикалық кардиомиопатия, екіжақты гидроторакс, сепсис, ішекке қатысты асқыну, ауыр дәрежелі анемия және III дәрежелі геморрагиялық шок дамыған. Оның өміріне тікелей қауіп төніп, аман қалатынына күмән болған.

Жансақтау бөлімінен әйел кардиоорталыққа ауыстырылған. Кейін гемодиализ алған науқас бүйректерінің жұмысын қалпына келтіру үшін Павлодар қаласындағы №1 қалалық ауруханаға жеткізілген. Дәл осы жерде 29 жастағы әйелге жатырынан айырылғандықтан, енді бала көтере алмайтыны айтылған.

Осылайша, жаңа туған қызын бауырына басып, күтудің орнына әйелдің өзі өмірі үшін күресуге мәжбүр болды. Қазір ол ауыр асқынулардан зардап шеккен ағзаларының қызметін қалпына келтіруге тырысып жүр.

Медициналық құжаттарға қатысты да бірқатар сәйкессіздік анықталған. Атап айтқанда, әйел соңғы рет ультрадыбыстық зерттеуден 2026 жылғы 10 ақпанда өткен. Алайда медициналық құжатта тексеру күні 10 қаңтар деп көрсетіліп, бұл дерек кейінгі жазбаларда да қайталанған.

Ота алдында жүргізілген сынама нәтижесінде науқастың цефазолинге, ампициллинге және Цеф III тобының антибиотиктеріне аллергиясы бары анықталған. Соған қарамастан, іріңді-септикалық асқынулардың алдын алу үшін оған аталған үш антибиотик қатар тағайындалғаны айтылады.

Тексеріс дәрігерлердің қандай қателігін анықтады?

Әйелдің шағымынан кейін Медициналық және фармацевтикалық бақылау комитетінің Павлодар облысы бойынша департаменті тәуелсіз сарапшыларды тарта отырып, ауруханада жоспардан тыс тексеру жүргізді.

Департаменттің ресми қорытындысында дәрігерлердің әрекетіне қатысты бірқатар заңбұзушылық анықталғаны жазылған.

"Тексеру барысында жатыр атониясы патологиясын дер кезінде анықтамау және дұрыс диагноз қоймау, сондай-ақ босанғаннан кейінгі ерте кезеңде Қапарова Д. Ж.-ның жағдайын тиісті деңгейде бақыламау және кезекші дәрігерлердің жатыр атониясы кезінде медициналық көмекті уақытылы көрсетпеу фактілері анықталды", – делінген департаменттің ресми қорытындысында.

Тексеру нәтижесінде медициналық көмектің уақытылы көрсетілмеуі жедел бүйрек жеткіліксіздігі мен ДВС-синдромы сияқты ауыр зардаптарға әкеп соққаны анықталды.

Тексеру материалдары тиісті шешім қабылдау үшін Павлодар облысының денсаулық сақтау басқармасына, Әлеуметтік медициналық сақтандыру қорына және полиция департаментіне жолданды.

"Бірінші жағдай емес..."

Кесарь тілігінен кейін ауыр асқынулар туындап, әйелдің жатырын алып тастауға мәжбүр болған жағдай Ақсуда алғаш рет тіркеліп отырған жоқ. Бұдан екі жылға жетпейтін уақыт бұрын 36 жастағы тағы бір әйелдің де тағдыры күрт өзгерген. Бұл жолы да операцияны сол акушер-гинеколог жасаған.

Әйел көптен күткен сәбиін төртінші ЭКҰ әрекетінен кейін ғана көтерген. Ол жүктілік кезінде дәрігерлердің бақылауында болып, барлық қажетті тексерулерден өткен және медициналық нұсқауларды орындаған.

2024 жылғы 25 қыркүйекте ол Ақсу перзентханасына жатқызылған. Алайда босану бөлімінің меңгерушісі босануды әзірге бастамай, тағы бірнеше күн күтуді ұсынған. Әйел ауруханадан шығудан бас тартқан. Келесі күні таңғы сағат 04:30-да қан кетіп жатқанын байқайды. Сол түні кезекшілікте болған әйел дәрігер мұны қауіпті жағдай деп бағаламай, қан тыртық орнынан кетуі мүмкін екенін айтқан.

Алайда арада бір сағат өтпей, таңғы 05:25-те дәрігерлер ұрықтың жүрек соғысын тіркей алмаған. Тек 05:50-де ғана бөлім меңгерушісі мен әйел дәрігер шұғыл кесарь тілігін бастаған. Сағат 05:55-те дүниеге келген қыз бала әлсіз дауыспен жылағанымен, жағдайы өте ауыр болған. Нәресте Павлодар қаласындағы перинаталдық орталыққа жеткізілген. Бірақ 28 қыркүйекте гипоксиялық-ишемиялық зақымданудан көз жұмған.

Кейінгі сарапшылардың қорытындысы бойынша, таңғы 04:30-да қан кету мен толғақ тәрізді ауырсыну басталған сәтте-ақ ұрықтың жағдайын шұғыл бағалау қажет болған. Өйткені мұндай белгілер плацентаның мерзімінен бұрын ажырауы, кіндік бауының патологиясы немесе өзге де қауіпті асқынулар туралы хабар беруі мүмкін еді. Мамандардың пікірінше, кесарь тілігін бір жарым сағаттан кешіктірмей жасау қажет болған. Уақтылы әрекет етілгенде нәрестенің орталық жүйке жүйесіне ауыр зақым келуінің алдын алуға мүмкіндік болуы ықтимал еді.

Алайда қайғылы жағдай мұнымен аяқталмаған. Операциядан кейін әйелдің өзі де көп мөлшерде қан жоғалтқан. Оған көмектесу үшін санитариялық авиация арқылы тамыр хирургтері шақырылып, әйелдің жатырын алып тастауға тура келген. Осылайша, төртінші ЭКҰ-дан кейін ғана ана атанған әйел сәбиінен айырылып қана қоймай, енді өздігінен жүкті болу мүмкіндігінен де айырылды.

Павлодар облыстық денсаулық сақтау басқармасы не дейді?

Осы жағдайларға байланысты Stan.kz редакциясы Павлодар облыстық денсаулық сақтау басқармасына ресми сауал жолдады. Ведомстводан Ақсу қалалық ауруханасында болған екі оқиғаға қатысты түсініктеме беруді және медицина қызметкерлеріне қандай шара қолданылғанын нақтылауды сұрадық.

Басқарма жауабында 2024 жылғы қыркүйек пен 2026 жылғы ақпанда Ақсу қалалық ауруханасында босану кезінде асқынуларға байланысты екі жағдай тіркелгенін растады.

"Әйелдерге білікті медициналық көмек көрсетіліп, динамикалық бақылаудан кейін үйлеріне шығарылды", – делінген ресми жауапта.

Алайда ведомство науқастардың денсаулығына, қойылған диагноздарына және емдеу барысына қатысты қосымша ақпарат беруден бас тартты. Мұны медициналық құпиямен түсіндірді.

"Жеке медициналық деректер, медициналық көмекке жүгіну фактісі, адамның денсаулық жағдайы, ауру диагнозы, сондай-ақ тексеру және (немесе) емдеу барысында алынған ақпарат медицина қызметкерінің құпиясына жатады және Қазақстан Республикасының "Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы" кодексінің 273-бабына сәйкес жария етуге жатпайды", – деп хабарлады басқарма.

Сонымен бірге ведомство екі жағдайдан кейін де медициналық ұйымға қатысты шаралар қабылданғанын мәлімдеді.

"Екі жағдайда да тәртіптік сипаттағы шаралар қабылданып, Денсаулық сақтау министрлігі Медициналық және фармацевтикалық бақылау комитетінің нұсқамасы негізінде аталған медициналық ұйымда әдістемелік көмек ұйымдастырылды", – делінген жауапта.

Бұдан бөлек, басқарма бұқаралық ақпарат құралдары мен әлеуметтік желі қолданушыларын ақпарат тарату кезінде объективтілік пен кінәсіздік презумпциясын сақтауға шақырды. Сондай-ақ шындыққа сәйкес келмейтін мәліметтерді таратқаны үшін заңнамада жауапкершілік қарастырылғанын ескертті.

Егінді уақытында егіп, өнімді шығынсыз жинау үшін фермерге жақсы техника керек. Бірақ жаңа трактор мен комбайнның құнын бәрінің қалтасы көтере бермейді. Оның үстіне, одан басқа да көп шығыны бар. Осындай жағдайда "Бәйтерек" холдингінің құрамындағы "ҚазАгроҚаржы" компаниясы фермерлерге техниканы лизинг арқылы алып, ақысын бірнеше жылға бөліп төлеуге мүмкіндік береді. 

21 және 23 қазан аралығында Астанада өткен ҚазАгроФарм көрмесінде де ауыл шаруашылығын дамытуға арналған жаңа техника мен технологиялар таныстырылды. 25 елдің өндірушісі қатысқан көрмеде фермерлер түрлі техниканы көріп, өз шаруашылығына қолайлы нұсқаларды таңдай алды.

"ҚазАгроҚаржы" АҚ басқарма төрағасының орынбасары Еркебұлан Жұмжаевтың айтуынша, мұндай көрмелер фермерлер мен өндірушілерге тікелей кездесіп, пікір алмасуға мүмкіндік береді. Шаруалар жаңа техниканың мүмкіндіктері туралы өндірушілерден толық қажет ақпарат ала алады.

Техниканы таңдау бір бөлек, сатып алу бір бөлек

Бірақ техниканы таңдау бір бөлек, оны сатып алу бір бөлек. Қымбат трактор не комбайн алса, шаруаның тұқымға, жанармайға және жұмысшылардың жалақысына жұмсайтын ақшасы азаюы мүмкін.

Сондықтан "ҚазАгроҚаржының" фермерлерге ұсынатын агролизингі тиімді шешім бола алады. Оның басты артықшылығының бірі – жеңілдетілген мөлшерлемелер мен әртүрлі төлем мерзімін қамтитын арнайы бағдарламалар. Оның үстіне, қосымша кепіл талап етілмейді. Ал кейбір бағдарлама бойынша бастапқы жарнаны төлеу мерзімін кейінге қалдыруға болады. Бұл фермердің бастапқы қаржы жүктемесін азайтып, техника алуға мүмкіндік береді.

170 миллион теңгелік комбайнды қалай алуға болады?

Лизингтің шаруаларға қалай көмектесетінін "Жаннұр" шаруа қожалығының басшысы Қуанышбек Мұстафиннің мысалынан көруге болады. Оның айтуынша, заманауи комбайндардың мүмкіндігі жоғары: орағы кең, астық жинайтын бункері де үлкен. Мұндай техниканың арқасында егінді тез жинап, жұмысты тиімді жүргізуге болады. Бірақ бағасы да арзан емес. Қуанышбек Мұстафин айтқан комбайн шамамен 170 миллион теңге тұрады. Ол осы комбайнды "ҚазАгроҚаржы" компаниясының агролизингі арқылы ала алған.

Комбайн жыл бойы үздіксіз қолданылмайды, негізгі жұмыс егін жинау маусымында атқарылады. Сондықтан техниканы лизингке алу фермерге оның құнын бірден толық төлемей, шаруашылықтың басқа қажетіне де қаражат қалдыруға мүмкіндік береді.

Суару жүйелері мен агродрондар да бар

Ауыл шаруашылығында тракторлар мен комбайндардан бөлек, жаңбырлатқыш қондырғылар мен агродрондар да маңызды рөл атқарады. Әсіресе жаңбырлатқыш қондырғылар құрғақшылық жиі болатын аймақтарға қажет. Олар егістікті суаруға көмектесіп, жауын-шашынға тәуелділікті азайтады. Дегенмен мұндай жүйені орнату үшін жақын жерде су көзі болуы керек.

"ҚазАгроҚаржы" жаңбырлатқыш машиналарды да лизинг арқылы алуға мүмкіндік береді. Ал агродрондарды қаржыландыру бағдарламасы екі жыл бұрын іске қосылған.

Еркебұлан Жұмжаевтың айтуынша, агродрондарды қаржыландыруға 18 өтінім түсіп, оның екеуі мақұлданған. Дрондар егістіктің жағдайын бақылауға, өсімдіктердегі ауру белгілерін анықтауға және арнайы жабдықталған түрлері арқылы егістікке препарат шашуға қолданылады.

Мұндай технологиялар шаруаларға егістіктің жағдайын дер кезінде байқап, қажет жұмыстарды уақытында жүргізуге көмектеседі.

Құжаттарды онлайн тапсыра алады

Егін еккенде және жинағанда фермерлердің кеңсеге барып, құжат рәсімдеуге уақыты бола бермейді. Сондықтан "ҚазАгроҚаржы" лизингке өтінім беруді жеңілдету үшін онлайн қызмет ұсынады. 

Фермер өтінімді интернет арқылы жіберіп, қажет құжаттарды тіркей алады. Келісімшартқа да электрон цифрлық қолтаңба арқылы қол қоюға болады. Автоматтандырылған жүйе өтінім бойынша шешімді 5–10 минут ішінде қабылдай алады. Ал техниканы жеткізу мерзімі оның жеткізушіде бар-жоғына және логистикаға байланысты.

"Bio Nord" ЖШС басшысы Байбосын Сәбилов те техниканы "ҚазАгроҚаржы" арқылы алудың ыңғайлы тұстарын атап өтті. 

Компания өңірлердегі фермерлермен тікелей жұмыс істейді. Мамандар шаруалардың қандай техника қажет екенін анықтап, оны сатып алуға арналған бағдарламалар туралы түсіндіреді. 

Фермерлерге қолайлы жағдай жасау керек

"ҚазАгроФарм" көрмесі ауыл шаруашылығы техникасының жылдан-жылға жаңарып, фермерлерге жаңа мүмкіндіктер ұсынып отырғанын көрсетеді. Алайда техниканы таңдау – істің басы ғана. Ең маңыздысы – оны тиімді шарттармен сатып алып, уақытында жеткізіп, шаруашылықта ұтымды пайдалану.

"ҚазАгроҚаржының" басты міндеті – лизинг бағдарламалары арқылы фермерлерге заманауи техника алуға мүмкіндік беру, олардың өндірістік әлеуеті мен бәсекеге қабілетін арттыру. Өйткені заманауи техника егіс пен орақ науқанын уақытында өткізуге, өнім шығынын азайтуға және еңбек өнімділігін арттыруға көмектеседі. Ал бұл ішкі нарықты отандық өніммен тұрақты қамтамасыз етуге және елдің азық-түлік қауіпсіздігін нығайтуға ықпал етеді.

Түркістан облысының Сарыағаш қаласындағы №12 колледжге кішкентай балаларға арналған робототехника жиынтықтары сатып алынғаны қоғамда сұрақ туғызды. Журналист Ләззат Асанова колледж студенттеріне мұндай жабдықтардың қаншалықты қажет екенін және бюджет қаржысының тиімді жұмсалған-жұмсалмағанын көтерді. Осыған байланысты Stan.kz редакциясы Түркістан облысының білім басқармасына ресми сауал жолдады.

Журналистің айтуынша, Сарыағаш қаласындағы №12 колледжге 6-8 жастағы балаларға арналған конструкторлар сатып алынған. Ол студенттерге мұндай жабдықтардың қаншалықты қажет екенін және бюджет қаражатының тиімді жұмсалғанына күмән келтірді.

Құжатта 4-6 жастағы балаларға арналған LEGO жиынтығы, 8 жастан бастап пайдаланылатын автомобиль моделі және 10 жастан бастап қолданылатын робототехника жиынтығы көрсетілген.

Сонымен қатар Ләззат Асанова  құжатта 12 жиынтыққа 6 миллион 420 мың теңге жұмсалғаны, әрқайсысының құны 535 мың теңге екені көрсетілгенін айтады.

Түркістан облысының білім басқармасы редакцияның сауалына берген жауап берді.

Публикация от Lazzat_Asanova74 (@lazzat_asanova74)

Қазақстанда электр жарығына қосылу, есептегіштерді ауыстыру және жарық ақысын есептеу тәртібі өзгереді. Жаңа ережелер қарапайым тұрғындарға да, кәсіпкерлерге де қатысты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі  хабарлайды.

Энергетика министрі 16 қазанда электр энергиясын пайдалану ережелеріне өзгерістер енгізу туралы бұйрыққа қол қойған. Жаңа талаптар 8 қарашадан бастап күшіне енеді.

Енді электр желісіне жаңадан қосылатын үйлер мен ғимараттарға арнайы рұқсат құжаттарын беру мерзімі нақтыланды. Электрге қосу жұмысы күрделі болмаса, қажетті техникалық құжат бес жұмыс күні ішінде беріледі. Ал күрделі нысандар үшін бұл мерзім он жұмыс күнін құрайды.

Көпқабатты үйлерге қатысты да өзгеріс бар. Бұдан былай электр желісіне қосылуға қажетті техникалық құжаттар әр пәтер иесіне жеке-жеке емес, үйді басқаратын ұйымның өкіліне беріледі.

Электр есептегіштеріне де жаңа талап қойылады. Енді орнатылатын есептегіштер тұрғындардың қанша жарық пайдаланғаны туралы мәліметті электр компаниясына автоматты түрде жіберіп отыруы керек. Жаңадан салынып жатқан немесе жөндеуден өтіп жатқан нысандарға мұндай есептегішті тұтынушы өз қаражатына орнатады. Ал бұрыннан тұрған есептегіштерді ауыстыру шығынын, егер бұл қаражат электр тарифіне енгізілген болса, электр желісіне жауапты компания көтереді.

Сондай-ақ есептегіш бұзылған жағдайда жарық ақысын қалай есептеу керегі де нақтыланды. Егер есептегіш тұрғынның кінәсінен істен шықпаса және оның пломбасы бүтін болса, төлем бұрынғы немесе кейінгі кезеңдегі орташа тәуліктік тұтыну мөлшеріне қарай есептеледі. Мұндай есептеу 30 күннен аспауға тиіс.

Ал бұзылған есептегішті 30 күн ішінде қалпына келтіру қажет. Егер осы уақыт ішінде мәселе шешілмесе, электр компаниясы жарық беруді тоқтата алады. Тұтынушы жазбаша келісім берсе, электр ақысы рұқсат етілген қуат мөлшеріне қарай есептелуі мүмкін. Есептегіш жөнделгеннен немесе ауыстырылғаннан кейін электр компаниясы өтініш түскен күннен бастап үш жұмыс күні ішінде оған пломба қоюға міндетті. Өтінішті жазбаша да, телефон арқылы да беруге болады.

Жаңа ережеде көпқабатты үйлердің ортақ пайдаланатын электр жарығына да назар аударылған. Мәселен, подъезд, жертөле, аула мен басқа да ортақ орындардың жарығына қанша электр жұмсалғанын үйді басқаратын ұйым бақылауы керек.

Тұрғындар талап етсе, мүлік иелері бірлестігі немесе үй кеңесі ортақ жарыққа кеткен шығынның есебін көрсетуге міндетті. Яғни тұрғындар өздерінен не үшін және қанша ақша жиналып жатқанын сұрап, толық мәлімет ала алады.

Сонымен қатар электр желісіне қосылуға қажетті техникалық құжатты беру және қайта рәсімдеу тегін болады.

Энергетика министрлігінің жаңа бұйрығында электр станцияларын желіге қосу және апат кезінде электр жүйесін басқару тәртібіне де өзгерістер енгізілген. Жаңартылған ережелер 2026 жылғы 8 қарашадан бастап қолданылады.

Қазақстанда 65 жастан асқан азаматтар мемлекеттік мекемелерге қарағанда жеке компанияларда көбірек жалақы алады. Ал ең жоғары табыс шетелдік кәсіпорындарда тіркелген. Мұндай ұйымдарда жұмыс істейтін зейнеткерлердің орташа айлығы 477 мың теңгеден асады. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, мемлекеттік кәсіпорындарда жұмыс істейтін 65 жастан асқан азаматтардың орташа айлығы – 313 274 теңге.

Қазақстандық жеке компанияларда бұл көрсеткіш 364 105 теңгені құраған. Ал шетелдік компанияларда жұмыс істейтін зейнеткерлер айына орта есеппен 477 281 теңге алады.

Осылайша, шетелдік компаниялардағы орташа жалақы мемлекеттік кәсіпорындардағы көрсеткіштен шамамен 52 пайызға жоғары.

Қай өңірде зейнеткерлер көп жалақы алады?

Жалақы мөлшері кәсіпорынның меншік түріне ғана емес, орналасқан өңіріне де байланысты.

Мәселен, Алматы облысында мемлекеттік кәсіпорындар 65 жастан асқан қызметкерлерге орта есеппен 311 440 теңге төлейді. Қазақстандық жеке компанияларда бұл көрсеткіш 300 219 теңге болса, шетелдік ұйымдарда 254 916 теңгені құраған.

Шымкентте де жағдай өзгеше. Мұнда ең жоғары орташа жалақы жеке компанияларда тіркелген – 324 145 теңге. Мемлекеттік кәсіпорындарда 157 268 теңге, ал шетелдік компанияларда небәрі 100 мың теңге.

Дегенмен елдің 20 өңірінің 17-сінде шетелдік компаниялардағы орташа жалақы мемлекеттік және отандық жеке кәсіпорындардағы көрсеткіштен жоғары.

Мәселен, Ұлытау облысында шетелдік компанияларда жұмыс істейтін зейнеткерлер айына орта есеппен 977 890 теңге алады. Қазақстандық жеке кәсіпорындарда бұл көрсеткіш 606 179 теңге болса, мемлекеттік мекемелерде 220 228 теңгемен шектелген.

Қай салада зейнеткерлер миллион теңгеден көп табады?

Экономика салалары арасында ең жоғары жалақы қаржы және сақтандыру қызметінде тіркелген.

Бұл саладағы шетелдік компанияларда 65 жастан асқан қызметкерлер орта есеппен 1 489 129 теңге алады. Қазақстандық жеке ұйымдарда орташа жалақы 958 879 теңге болса, мемлекеттік кәсіпорындарда 563 мың теңгені құраған.

Ал ең төменгі жалақы мемлекеттік басқару және қорғаныс саласындағы мемлекеттік кәсіпорындарда тіркелген. Мұнда 65 жастан асқан қызметкерлер орта есеппен 184 070 теңге алады.

Жеке және шетелдік компаниялардың әкімшілік әрі қосалқы қызмет көрсету салаларында да жалақы төмен. Оларда орташа айлық сәйкесінше 229 131 және 247 977 теңге болған.

Зейнеталды жастағы азаматтарға мемлекет қалай көмектеседі?

Жасы үлкен азаматтарға тұрақты жұмыс табу оңай емес. Осыған байланысты Қазақстанда “Күміс жас” бағдарламасы жұмыс істейді. Бағдарлама аясында мемлекет зейнеталды жастағы азаматтарды жұмысқа қабылдаған жұмыс берушілерге субсидия береді. Бұл шара тәжірибелі қызметкерлерді жұмыспен қамтуға және олардың еңбек нарығында қалуына мүмкіндік жасауға бағытталған.

Айта кетейік, бұған дейін сарапшы зейнетақы жинағын аннуитетке аудару тиімді ме, әлде БЖЗҚ-да қалдырған дұрыс па түсіндірген болатын.

Енді қазақстандықтар зейнетақы жинағының 100 %-ын жеке компаниялардың басқаруына бере алады. Яғни ақшаны кім басқаратынын және оны қалай инвестициялайтынын азаматтардың өзі таңдайды. Бірақ жинақты сеніп тапсыратын компанияны қалай дұрыс таңдауға болады? Сарапшылар түсіндірді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Ranking.kz порталына сілтеме жасап  хабарлайды. 

Бұрын зейнетақы жинағын тек Ұлттық банк басқарды. 2021 жылдан бастап азаматтарға белгілі бір шартпен ақшасының бір бөлігін жеке компанияларға беру мүмкіндігі ұсынылды. Ал 2023 жылы бұл мүмкіндік кеңейтіліп, ерікті жарналардан жиналған ақшаны толықтай жеке басқаруға беруге рұқсат етілді.

Жаңа өзгерістен кейін жеке компанияларға ақша аударуға қызығушылық артқан. Мысалы, 2026 жылдың 1 қаңтары мен 6 қыркүйегі аралығында 44,2 мың адам 69 миллион теңгеден астам қаражатын жеке басқаруға берген. Ал 7 қыркүйек пен 14 қазан аралығында тағы 32,9 мың салымшы 92,2 миллион теңге аударған.

Жалпы, 2026 жылғы 31 тамыздағы мәлімет бойынша, зейнетақы жинағын жеке компанияларға аудару саны 180,5 мыңға жеткен. Ал аударылған ақшаның көлемі шамамен 179 миллиард теңге болған. Бұл мүмкіндікті пайдаланған адамдар саны 2021 жылы 2,4 мың болса, 2026 жылы 42,6 мыңға өскен.

Басқарушы компанияны қалай таңдау керек?

Жеке компанияларға ақша аударуға қызығушылықтың артуы түсінікті. Өйткені енді азаматтар зейнетақы жинағын кім басқаратынын және ақшаны қалай инвестициялайтынын өздері таңдай алады.

Алайда компания таңдағанда тек табысына қарау жеткіліксіз. Зейнетақы жинағы ұзақ жылға жиналатындықтан, компанияның қаржылық жағдайын, ақшаны қалай басқаратынын және қандай тәуекелге баратынын да ескеру маңызды.

Жеке инвестициялық портфельді басқарушы (ИПБ) – арнайы лицензиясы бар және адамдардың зейнетақы жинағын инвестициялайтын компания. Яғни ол заң талаптарын сақтай отырып, сеніп тапсырылған ақшаны көбейтуге тырысады.

Қазір азаматтар бес басқарушы компанияның бірін таңдай алады:

• BCC Invest;
• "Сентрас Секьюритиз" (Centras Securities);
• Alatau City Invest;
• Halyk Finance;
• Tansar Capital.

Салымшылар зейнетақы жинағын бір ғана емес, бірнеше басқарушы компанияға бөліп бере алады. Бұл ақшаны әртүрлі жолмен инвестициялауға мүмкіндік береді. Жеке компанияны таңдаған адам табысы жоғары болуы мүмкін стратегияға ақша сала алады. Бірақ мұндай инвестицияның тәуекелі де бар. Оның үстіне жеке компаниялардың табысы Ұлттық банктен үнемі жоғары бола бермейді. Нәтиже нарықтағы жағдайға және таңдалған инвестиция түріне байланысты.

Ұлттық банк ақшаны барынша сақтықпен басқарады. Ал жеке компаниялар табысты көбірек алуға тырысып, тәуекелі жоғары инвестицияларға да бара алады. Дегенмен олардың барлығы заң талаптарын сақтауға міндетті. Сондықтан басқарушы компанияны тек табысына қарап таңдауға болмайды. Оның қаржылық жағдайы мен ақшаны қалай инвестициялайтынына да назар аудару керек.

Басқарушы компанияны қалай таңдау керек?

Жеке басқарушы компанияны таңдағанда оның соңғы бір айдағы немесе бір жылдағы табысына ғана қарауға болмайды. Өйткені жоғары табыс уақытша болуы немесе тәуекелі көп инвестицияның нәтижесі болуы мүмкін. Ең бастысы – компанияның ұзақ уақыт бойы тұрақты жұмыс істей алуы.

Сондықтан ИПБ таңдағанда оның қаржылық жағдайына, жұмыс тәжірибесіне және ақшаны басқару мүмкіндігіне назар аударған жөн. Компанияның қаржылық жағдайын оның активтері мен меншікті капиталы арқылы бағалауға болады. Қарапайым тілмен айтқанда, активтер – компанияның иелігіндегі қаражат пен мүлік, ал меншікті капитал – өзіне тиесілі қаржы.

2026 жылғы 1 қыркүйектегі мәлімет бойынша, активтерінің көлемінен BCC Invest компаниясы басқа басқарушылардан алда тұр. Оның активтері 171,8 миллиард теңгеге жеткен. Бұл екінші орында тұрған компанияның көрсеткішінен 2,5 есе көп. Тіпті қалған төрт компанияның активтерін қосқандағы сомадан да жоғары.

Басқа компаниялардың активтері:

• Alatau City Invest – 65,9 миллиард теңге;
• Halyk Finance – 64,5 миллиард теңге;
• Tansar Capital – 22,4 миллиард теңге;
• Centras Securities – 10,2 миллиард теңге.

Қазір Қазақстанда лицензиясы бар 20 инвестициялық компания жұмыс істейді. Бірақ соның бесеуі ғана азаматтардың зейнетақы жинағын басқаруға өтінім қабылдай алады.

Меншікті капитал көлемі бойынша да BCC Invest бірінші орында. Компанияның өз капиталы 91 миллиард теңгеден асады. Қалған басқарушылардың көрсеткіштері:

• Halyk Finance – 46,9 миллиард теңге;
• Alatau City Invest – 41,9 миллиард теңге;
• Tansar Capital – 10,3 миллиард теңге;
• Centras Securities – 9,2 миллиард теңге.

Сонымен қатар бес компанияның барлығы қаржылық тұрақтылық пен тәуекелге қатысты міндетті талаптарды орындап отыр. Бұл талаптар пруденциялық нормативтер деп аталады.

Демек, басқарушы компанияны таңдағанда оның қанша табыс тапқанына ғана емес, қаржылық мүмкіндігіне де қарау керек. Активтері мен өз капиталы компанияның жұмыс ауқымы мен қаржылық әлеуетін бағалауға көмектеседі.

 Қай компания көп пайда тапқан?

Басқарушы компанияны бағалағанда оның қанша пайда тапқанына ғана емес, қолындағы ақшаны қаншалықты тиімді пайдаланатынына да қарау керек. Ұлттық банктің мәліметінше, 2026 жылдың алғашқы сегіз айында бес компанияның ішінде ең көп пайда тапқан – BCC Invest. Оның пайдасы 9,5 миллиард теңге болған.

Қалған компаниялардың көрсеткіштері:

• Halyk Finance – 5,9 миллиард теңге;
• Alatau City Invest – 2,9 миллиард теңге;
• Centras Securities – 849,9 миллион теңге.

Ал Tansar Capital керісінше, 477,4 миллион теңге шығынға ұшыраған. Компанияның жұмысын бағалауда рентабельділік деген көрсеткіш те маңызды. Қарапайым тілмен айтқанда, ол компанияның өзіндегі ақша мен мүлікті пайдаланып қаншалықты пайда табатынын көрсетеді. Мұнда үш негізгі көрсеткіш бар:

• ROE – компанияның өз капиталы қаншалықты пайда әкелгенін көрсетеді;
• ROA – компанияның барлық активін пайдаланып қанша пайда тапқанын көрсетеді;
• ROS – компания кірісінің қанша бөлігі пайда болып қалғанын көрсетеді.

Зейнетақы жинағын жеке компанияға беру табысқа кепілдік бермейді. Инвестициядан түсетін пайда алдын ала белгіленбейді: бір кезеңде табыс жоғары болса, басқа уақытта төмендеуі немесе шығын болуы мүмкін.

Мемлекет зейнетақы жинағына қатысты белгілі бір қорғау тетігін қарастырған. Егер инвестициялық табыс заңда белгіленген ең төменгі деңгейден төмен болса, айырмашылықты өтеу қарастырылған. Бірақ бұл тетік салымшыны кез келген шығыннан қорғамайды және міндетті түрде пайда табатынына кепілдік бермейді.

Сондықтан зейнетақы жинағын жеке компанияға бермес бұрын оның қаржылық жағдайын, инвестициялық стратегиясын, портфеліндегі қаржы құралдарын және бұрынғы нәтижелерін мұқият зерттеген жөн. Ең жоғары табыс көрсеткен компанияны таңдау жеткіліксіз. Ең бастысы – ақшаның қалай басқарылатынын және қандай тәуекел барын түсіну.

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстанда 2027 жылы зейнетақы қаншаға өсетіні туралы хабарлаған едік. Бюджет жобасында ең төменгі жиынтық зейнетақы 113 541 теңге, ал ең жоғары мөлшері 259 795 теңге болады деп көрсетілген. 

Қазақстанда ойын бизнесі мен лотерея ұйымдастырушыларына қатысты қаржылық мониторинг ережелерін өзгерту жоспарланып отыр. Жаңа талап бойынша, заңбұзушылық болған жағдайда компания басшылары мен жауапты қызметкерлер де жеке жауапқа тартылуы мүмкін. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Туризм және спорт министрлігі тиісті бұйрыққа өзгеріс енгізу туралы жобаны жариялады. Құжатта ойын бизнесі мен лотерея ұйымдастырушыларының қылмыстық жолмен алынған кірістерді заңдастыруға, терроризмді қаржыландыруға және жаппай қырып-жою қаруын таратуды қаржыландыруға қарсы іс-қимыл талаптарын сақтау тәртібі қарастырылған.

Кімдер жауапқа тартылуы мүмкін?

Жобаға сәйкес, қаржылық мониторинг субъектісінің басшылығы мен жауапты қызметкері заң талаптарын орындамағаны немесе тиісінше орындамағаны үшін жауапқа тартылуы мүмкін.

Яғни талап бұзылған жағдайда жауапкершілік тек компанияның өзіне ғана емес, оған жауапты лауазымды тұлғаларға да жүктелуі ықтимал.

Министрлік бұл өзгерістер Қазақстан заңнамасын халықаралық стандарттарға сәйкестендіру үшін қажет екенін түсіндірген.

Атап айтқанда, бұл талаптар Қаржылық шараларды әзірлеу жөніндегі халықаралық топтың ұсынымдарында да қарастырылған. Ұйым елдерге қаржылық мониторинг талаптарын бұзғаны үшін тиімді әрі тиісті санкциялар енгізуді ұсынады. Мұндай шаралар заңды тұлғаларға ғана емес, заңбұзушылыққа жол берген жауапты қызметкерлерге де қолданылуы керек.

Жаңа талап қашан күшіне енеді?

Құжат әзірге заң ретінде қабылданған жоқ. Қазір ол “Ашық нормативтік құқықтық актілер” порталында қоғамдық талқылаудан өтіп жатыр.

Жобаны талқылау 13 қарашаға дейін жалғасады. Одан кейін ұсыныстар ескеріліп, құжатты қабылдау мәселесі шешіледі.

Айта кетейік, Қазақстанда тек шетелдіктерге арналған казинолар ашылатын аймақтар белгілі болды.

Желіде алматылықтар жақында ғана жөнделген көшелердегі жаңа тас төсемдердің сапасына күмән келтіріп жатыр. Айтуларынша, кей жерлерде плиткалар шөгіп, бұзыла бастаған. Бұған қоса, тұрғындар жаңа плиткалардың жылтыр беті қыста тайғақ болып, жаяу жүргіншілердің қауіпсіздігіне қатер төндіруі мүмкін екенін айтып, алаңдаушылық білдірді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.  

Тұрғындарының бірі Шевченко көшесі мен Сейфуллин даңғылының қиылысындағы жөндеу жұмыстарының сапасына назар аударды. 

“Құрметті әкімдік! Алматы көшелерін көріктендіріп жатқандарыңызға рақмет. Бірақ төселгеніне небәрі екі ай болған плитка қазірдің өзінде шөгіп кеткен.   дәл бұрышта, жаяу жүргіншілер өткелінің жанында”, – деп жазды желі қолданушысы. 

Тағы бір алматылық қала әкімдігіне үн қатып, жаңа төсемдердің қыс мезгіліндегі қауіпсіздігіне қатысты сұрақ қойды.

“Алматы әкімдігі атқарған жұмыстарыңыз бен қаланы жаңартып жатқандарыңызға рақмет! Бірақ бір сұрағым бар: бұл плиткалар қыста қаншалықты қауіпсіз? Қазірдің өзінде жылтырап тұр, ал қыста мұз айдынына айналып кетпей ме?”, – деп жазды ол. 

Желі қолданушыларының пікірінше, мәселе тек Шевченко көшесімен шектелмейді. Кейбір тұрғындар Желтоқсан көшесіндегі төсемдердің жағдайына шағымданды.

Алматы қаласының Қоғамдық кеңістіктерді дамыту басқармасы желідегі наразылықтарға байланысты пікір білдірді. Жаяу жүргіншілер жүретін аумақтарға техникалық талаптарға сай бетон плиталар төселеді. Басқарманың мәліметінше, өндіруші плиталардың тайғанауға қаншалықты төзімді екенін халықаралық әдістер бойынша тексерген.

“Қалпына келтіру жұмыстары үшін қосымша бюджет қаражаты бөлінбейді”

Редакциямыз тұрғындардың шағымына байланысты Алматы әкімдігінен пікір сұрады. Ведомство жаңадан төселген брусчатканың кей жерлері сапасыз төселгендіктен бұзылуы мүмкін екенін айтты. Бұған төсем астындағы негіздің дұрыс дайындалмауы немесе құрылыс кезінде технологиялық талаптардың сақталмауы себеп болуы ықтимал.

Әкімдік бұл ретте қалпына келтіру жұмыстары үшін қосымша бюджет қаражатын бөлінбейтінін жеткізді. Ал мердігер ұйым өзіне жүктелген міндеттемелер шеңберінде анықталған кемшіліктерді жоюға міндетті.

Еске салсақ, бұған дейін Алматыда көшелерге брусчатка мен жиектер орнатқан құрылыс компанияларына жаппай айыппұл салынған еді. 43 құрылыс компаниясына жалпы сомасы 5,7 миллион теңге айыппұл салынды

АҚШ-тың United Airlines әуе компаниясы Қазақстан мен Өзбекстанға ұшақ ұшыруды жоспарлап отырғанын мәлімдеді. Алайда Ресейдің әуе кеңістігін пайдалана алмағандықтан, бұл жоспар әзірге жүзеге аспай тұрғанын айтуда. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Компанияның бас директоры Скотт Кирби Cheeky Pint подкастында Қазақстанға рейс ашу мүмкіндігі қарастырылып жатқанын айтты. Оның сөзінше, әуе компаниясы қай елдерге ұшақ қатынасын ашуға болатынын үнемі зерттеп отырады. Бұл жұмыспен Патрик Куэйл бастаған арнайы топ айналысатын көрінеді. Олар жаңа бағыттарға жолаушылардың сұранысы қандай болатынын және ұшақ қатынасын ашу қаншалықты тиімді екенін анықтайды. Биыл Патрик Куэйл Қазақстан мен Өзбекстанға да арнайы келген.

Алайда компания әзірге бұл елдерге тікелей рейс аша алмай отыр. Оған америкалық ұшақтардың Ресейдің әуе кеңістігі арқылы ұша алмауы себеп.

"Қазір біз бұл елдерге ұша алмаймыз, өйткені Ресейдің әуе кеңістігін пайдалану мүмкіндігіміз жоқ. Дегенмен болашақта мұндай бағыттарды ашуға мүмкіндік тууы мүмкін. Патрик пен оның командасы осындай жобаларды зерттеп жүр", – деді Скотт Кирби.

Компания басшысының айтуынша, жаңа бағыттарды таңдағанда тек жолаушылардың қазіргі санына ғана сүйенбейді. Бұрын көпшілік біле бермейтін шағын қалаларға да рейстер ашылып, кейін оларға сұраныс артқан тәжірибелер бар.

United Airlines – АҚШ-тағы ірі әуе компанияларының бірі. Оның ұшақтары Америка, Еуропа және Азияның көптеген елдеріне қатынайды.

Айта кетейік, Қазақстан мен АҚШ арасында тікелей әуе қатынасын ашу мәселесі бұрыннан талқыланып келеді. 2025 жылғы мамырда екі ел әуе қатынасын дамытуға арналған келісімге қол қойған. Ал 2026 жылғы қыркүйекте АҚШ мамандары Қазақстандағы ұшу қауіпсіздігіне бағалау жүргізген.

 .

Қазақстанда “Экспресс Займ” микроқаржы ұйымдары желісінің иесі Ержан Шакиров іздеуге жарияланды. Қаржы мониторингі агенттігі компанияға қатысты тергеу жүргізіп жатыр. Ведомствоның мәліметінше, ұйым 43 мың қазақстандықпен 181 мыңнан астам микрокредит шартын жасасып, клиенттерден жасырын ақылы қызмет үшін ақша алған. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

“Экспресс Займ” иесі не себепті іздеуге жарияланды?

Бас прокуратураның Құқықтық статистика және арнайы есепке алу порталында 40 жастағы Ержан Шакировтың іздеуде жүргені туралы ақпарат жарияланған. Оны іздеуге Қаржы мониторингі агенттігінің Қызылорда облысы бойынша экономикалық тергеп-тексеру департаменті бастамашы болған.

Ашық деректерге сәйкес, Ержан Шакировтың атына жеке кәсіпкерлік пен “Микроқаржы ұйымы “Экспресс Займ” ЖШС тіркелген. Kompra.kz дерегінде ол компанияның жалғыз иесі ретінде көрсетілген. Ұйым Қарағанды қаласында, Қазыбек би ауданындағы Степной-2 шағынауданында тіркелген.

“Экспресс Займ” Қазақстанның бірнеше қаласында бөлімшелері бар микроқаржы ұйымдарының желісі ретінде жұмыс істейді. Компанияның сайтындағы ақпарат бойынша, оның бөлімшелері Қарағанды, Теміртау, Астана, Павлодар, Шымкент, Қызылорда, Тараз, Алматы, Атырау және өзге де қалаларда орналасқан.

43 мың адамға қатысты 181 мыңнан астам келісім жасалған

20 қазанда Қаржы мониторингі агенттігі “Экспресс Займ” микроқаржы ұйымына қатысты тергеу жүргізіліп жатқанын хабарлады.

Агенттік мәліметінше, 2024 жылдың тамызында компания клиенттерге қосымша ақылы “консультация” қызметін енгізген. Алайда қарыз алушыларға бұл қызметтен бас тартуға болатыны түсіндірілмеген. Керісінше, ол микрокредит алу немесе келісімшарт мерзімін ұзарту үшін міндетті шарт ретінде ұсынылған.

Қызметтің құны клиенттің негізгі қарызына бірден қосылған. Соның салдарынан адамдар сұраған ақшасынан аз соманы қолына алғанымен, пайыз бен қарызды толық көлемде төлеуге мәжбүр болған. Ал келісімшарт мерзімі ұзартылған сайын қосымша қызметтің ақысы қайта есептеліп отырған. Қаржы мониторингі агенттігінің мәліметінше, бұл тәсілден 43 мың қазақстандық зардап шеккен. Олармен жалпы саны 181 мыңнан астам келісімшарт жасалған.

Ведомство хабарламасында микроқаржы ұйымы директорының орынбасарына үйқамақ түріндегі бұлтартпау шарасы қолданылғаны айтылған. Тергеу жалғасып жатыр.

Компания жұмысын тоқтатты ма?

Осы ақпарат тарағаннан кейін “Экспресс Займ” компаниясы өз сайтында түсініктеме жариялаған. Ұйымның мәлімдеуінше, барлық бөлімше әдеттегі режимде жұмыс істеп тұр және компания қызметін тоқтату туралы шешім қабылданбаған.

Сондай-ақ компания бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланған мәліметтер тергеудің алдын ала ұстанымына негізделгенін атап өткен.

Ержан Шакировтың іздеуге жариялануы оның кінәсі сотта дәлелденді дегенді білдірмейді. Қылмыстық істің мән-жайы тергеу барысында анықталады.

Айта кетейік, Қазақстанда 7 микроқаржы ұйымы лицензиясынан айырылды.

Әлеуметтік желіде жекеменшік клиникадағы дәрігер қабылдауы мен қосымша медициналық қызметтердің ақысына қатысты мәселе көтерілді. Желі қолданушысы алғашқы консультацияға 15–20 мың теңге төлегенін, кейін дәрігердің анализ тапсыруға жолдама жібергенін, тапсырған соң қабылдауға қосымша ақы жұмсауға тура келгенін жазған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Аталған жағдай туралы Threads желісінде Замиржан Жанбақиев есімді қолданушы жазды. 

Осы жазбадан кейін басқа да желі қолданушылары наразылықтарын білдірді. 

Қолданушылардың бірі қайта қабылдау ақысы да қымбат екенін, бұл емделуді қиындататынын жеткізді.

Бір қолданушы мұрын қуысын шаю үшін жекеменшік клиникаға барғанын айтады. Алайда процедураны жасатпас бұрын дәрігердің қабылдауынан өтуі міндетті болған.

“Бірде гайморитім асқынып кетті. Мұрын қуысын шаю процедурасын жасау үшін жекеменшік клиникаға бардым. Мұндай процедураны білетіндер түсінеді. Бірақ маған алдымен дәрігерге қаралу керегін айтты. Ол кезде қабылдау құны 10 мың теңге еді. Мен дәрігерге емес, процедураға келгенімді айттым. Бірақ дәрігердің рұқсатынсыз жасамайтынын жеткізді. Амалсыздан қабылдау ақысын төледім. Дәрігерге кірсем, ол: “Сізде гайморит бар, мұрынды шаю процедурасын жасау керек” деп айтты”, – деп жазды бірі. 

Тағы бір қолданушы дәрігердің қабылдауына 18 мың теңге төлегенін, алайда талдау нәтижесі дайын болған соң тағы да ақылы қабылдауға жазылғанын жеткізді. 

Денсаулық сақтау министрлігі не деді?

Аталған жағдайға қатысты Stan.kz тілшісі Денсаулық сақтау министрлігінен мән-жайды сұрады. Министрлік жекеменшік клиникалардағы медициналық қызметтердің бағасын медициналық ұйымдардың өзі белгілейтінін түсіндірді.

Министрлік мәліметінше, дәрігер қабылдауының ұзақтығы да белгіленген нормативтерге сай болуы керек. 

“2022 жылы 27 сәуірдегі Денсаулық -37 бұйрығына сәйкес, консультация уақыты дәрігердің мамандығы мен көрсетілетін қызмет түріне қарай белгіленеді. Медициналық қызметтің сапасы мен көрсетілу тәртібіне қойылатын талаптарды министрлік реттейді. Ал нақты бағасын клиникалар белгілейді”, – делінген жауапта. 

Айта кетейік, бұған дейін Денсаулық сақтау министрі 15 тамызға дейін еліміздегі босандыру қызметін көрсететін барлық 69 медициналық ұйымда ауқымды тексеру жүргізуді тапсырғаны туралы жазған едік. Санитариялық-эпидемиологиялық бақылау комитеті инфекциялық бақылау талаптарының сақталуын бағалап, аналар мен жаңа туған нәрестелердің қауіпсіздігін барынша қамтамасыз етуге және ауруханаішілік инфекциялардың алдын алу шараларын күшейтуге назар аударады. 

Алматыдағы сауда орталықтарының бірінде 11 жастағы қыз жасанды жартасқа өрмелеп жүріп, биіктен құлап кетті. Салдарынан баланың омыртқасы зақымданып, ауыр жарақат алған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Tengrinews.kz-ке сілтеме жасап хабарлайды.

Оқиға 28 қазанда болған. Куәгерлердің айтуынша, қыз жасанды жартасқа өрмелеп, ең биік жеріне жеткен кезде төменге құлаған. Ол жерге бірден қатты еденнің үстіне түскен. Зардап шеккен бала Алматыдағы №1 қалалық балалар ауруханасына жеткізілді. Қазір ол нейрохирургия бөлімінде ем қабылдап жатыр. Дәрігерлер қыздың омыртқасы мен жұлыны зақымданғанын анықтаған.

Аурухана директорының орынбасары Тоқтар Құрметбек баланың қандай жарақат алғанын түсіндірді.

"Науқастың денесінің бірнеше жерінен жарақат анықталды. Омыртқасы мен жұлыны жабық жарақат алған. Сондай-ақ бел омыртқасының үшінші сүйегі үшінші дәрежеде қысылып сынған", – деді Тоқтар Құрметбек.

Дәрігердің айтуынша, қызға шұғыл ота жасалған. Қазір оның жағдайы орташа ауыр деп бағаланып отыр. Денсаулығында жағдайының нашарлағанын көрсететін өзгерістер байқалмағаны хабарланды.

Алматы қалалық полиция департаменті де оқиғаға қатысты түсініктеме берді. Ведомство мәліметінше, аталған жағдай бойынша қылмыстық іс қозғалып, тергеу басталған. Қазір полиция оқиғаның қалай болғанын және ойын-сауық орталығында қауіпсіздік талаптарының сақталған-сақталмағанын анықтап жатыр.

Еске салсақ, бұған дейін Астанадағы ойын-сауық орталықтарының бірінде төрт жасар бала қолын ауыр жарақаттап, ауруханаға түскен еді. Анасының айтуынша, ұлының төрт сүйегі сынып, алақаны терең тілінген. Балаға ота жасалған. Оқиғаға байланысты полиция қылмыстық іс қозғап, орталықта қауіпсіздік талаптарының сақталған-сақталмағанын тексере бастаған.

Әділет министрлігінің қызметкері басшысымен болған жанжал кезінде соққыға жығылғанын айтып, әлеуметтік желіде жарақаттарының суретін жариялады. Оның сөзінше, оқиға министрлік ғимаратының ішінде болған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

29 қазанда Threads әлеуметтік желісінде өзін Астана қаласының тұрғыны әрі Әділет министрлігінің қазіргі қызметкері ретінде таныстырған қыз жазба жариялады. Ол басшысымен арада жанжал туындап, соңы қол жұмсауға ұласқанын айтқан.

"19 қазан күні сағат 16:50 шамасында, жұмыс орнымда, Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің ғимаратында маған тікелей басшым шабуыл жасады. Жұмыстағы келіспеушіліктер мен қызметкерге қатысты сын-ескертпелер еш жағдайда күш қолдануды ақтай алмайды. Алдағы 21 күн бойы қолым гипспен жүреді. Әлі күнге дейін денем ауырады. Түнде ұйықтай алмай жүрмін, болған жағдайды ауыр қабылдап жатырмын", – деп жазған ол.

Қызметкер сөзін растау үшін қолындағы тырналған жерлердің суреттері мен медициналық құжаттың фотосын жариялаған. Оның айтуынша, оқиға салдарынан мойны мен сол жақ білегі жарақаттанып зақымданған. Сондай-ақ білегінде жаралар пайда болған.

Ал осы жағдайдан кейін әріптестері де онымен амандасуды қойған. Әйел өз құқығын қорғауға тырысқаннан кейін қысымға тап болғанын айтады.

"Мен әлі де Әділет министрлігінде жұмыс істеймін. Бірақ үндемей қалмай, өз құқығымды қорғауға тырысқаным үшін жұмыс чатынан шығарып тастады. Әріптестерім де амандасуды қойды. Неге бұлай болғанын түсінбеймін", – деп жазды ол.

Ол полиция қызметкерлеріне де шағымданды. Оның сөзінше, оқиғадан кейін аудандық полиция бөліміне арыз жазғанымен, өтініші белгіленген тәртіппен тіркелмеген. Сондай-ақ арыздың қабылданғанын растайтын талон да 24 сағат ішінде берілмеген. Әзірге полиция бұл жағдайға қатысты ресми түсініктеме берген жоқ.

"Егер сенің жоғары лауазымың, таныстарың немесе ықпалың болмаса, өз құқығың бұзылса да үндемей, әділетсіздікке көніп жүруің керек пе? Өз құқығыңды қорғау айып па? Менің бар тілегім – мені естісе екен. Әділдік саған зиян келтірген адамның лауазымы мен таныстарына тәуелді болмаса екен?" – деп сұрақ қойды ол.

Сонымен қатар кейінгі пікірлерінің бірінде ол басшысын жаман адам деп санамайтынын, оның эмоциясын басқара алмаған болуы мүмкін екенін де айтқан.

Осы жағдайға байланысты Әділет министрлігіне ресми пікір білдірді. 

"Қазір аталған дерек бойынша қызметтік тексеру жүргізіліп жатыр. Оның қорытындысы бойынша заңнамада белгіленген тәртіппен тиісті шешім қабылданады", – делінген министрлік жауабында.

Еске салсақ, бұған дейін Жаңаөзеннің бұрынғы әкімі адам ұрлады деген күдікпен ұсталған еді. Дереккөздің болжамынша, ол бұл әрекетте Самбо федерациясының бірінші вице-президентімен бірге орындаған. Олар ер адамды қала сыртына алып кетуге тырысқан.