Бішкектегі концертте Шакираның көзілдірігін қағып алған 22 жастағы тараздық Назифатқа оны сатып алғысы келетіндер хабарласа бастаған. Бойжеткеннің айтуынша, аксессуар үшін 25 мың доллар, яғни шамамен 11,2 миллион теңге ұсынғандар да бар. Алайда ол көзілдірікті сатудан бас тартқан. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Назифат көзілдірікті қағып алар сәтте әншінің өнерін телефонға түсіріп тұрғанын айтады. Аксессуардың өздеріне қарай ұшып келе жатқанын байқаған ол қолын созып үлгерген.

"Концертті видеоға түсіріп тұрғанмын. Бір кезде көзілдіріктің бізге қарай ұшқанын көрдім. Қайда түскеніне қарамастан, қолымды артқа создым. Қолыма ілінгенін сезіп, өзіме қарай тартып алдым. Алғаш қарағанымда сенбедім. Екінші рет қарағанда да өз көзіме өзім сене алмадым", – дейді ол.

Осы оқиғасын әлеуметтік желіде бөліскеннен кейін бойжеткенге түрлі ұсыныс түсе бастаған. Біреулер көзілдірікті сатып алуға ниет білдірсе, енді бірі тіпті тұрмысқа шығуға ұсыныс жасаған.

Назифаттың сөзінше, аксессуарға 25 мың доллар беруге дайын адамдар да табылған. Бірақ ол әлемдік жұлдыздан қалған естелікті ақшаға айырбастағысы келмейді.

"Шакираның көзілдірігін сатуды жоспарлап отырған жоқпын. Өйткені бұл – әлемдік деңгейдегі жұлдыздың сыйлығы", – дейді бойжеткен.

Назифат көзілдіріктің кейінгі тағдырын әлі шешпегенімен оны өзі тағып жүруді жоспарлап отыр.

Айта кетейік, Шакира 18 қазанда Бішкектегі "Бішкек Арена" стадионында өнер көрсетті. Las Mujeres Ya No Lloran World Tour әлемдік туры аясында өткен кеш әншінің Орталық Азиядағы алғашқы концерті болды.

Қазақстандықтар зейнет жасына жетпей-ақ зейнетақы төлемдерін ала алады. Еңбек министрігі бұл жүйені кімдер пайдалана алатынын және ол үшін қандай талаптарды орындау керектігін түсіндірді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрігі зейнетақы аннуитеті зейнетақы жинақтары есебінен өмір бойы төлем алуға мүмкіндік беретінін мәлімдеді. 

Зейнетақы аннуитеті бойынша азамат өзінің зейнетақы жинақтарын өмірді сақтандыру компаниясына аударады. Ал компания оған өмір бойы тұрақты төлем жасап отыруға міндеттеме алады. Тіпті төлемдердің жалпы сомасы бастапқыда аударылған қаражаттан асып кетсе де, төлем жалғаса береді.

2026 жылы зейнетақы аннуитетін рәсімдеу үшін белгіленген жас шектеуі мынадай: 

• ерлер – 55 жастан бастап;
• әйелдер – 53 жастан бастап; 
• міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары кемінде 60 ай бойы төленген азаматтар жеткілікті жинағы болған жағдайда – 50 жастан бастап төлем ала алады.

Бұдан бөлек Қазақстанда кейінге қалдырылған зейнетақы аннуитеті де қолжетімді. Мұндай келісімшарт арқылы болашақ төлемдердің шарттарын алдын ала белгілеуге болады. Оны 45 жастан бастап, ал міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары кемінде 60 ай бойы төленген жағдайда 40 жастан бастап рәсімдеуге болады. Бұл жағдайда өлемдер заңнамада және келісімшартта белгіленген жасқа жеткеннен кейін басталады.

Зейнетақы аннуитеті бойынша сақтандыру төлемдері жыл сайын өсіп отырады. Заңнамада белгіленген индексация мөлшері кемінде 8%-ды құрайды. Ал төлемдердің нақты мөлшері мен шарттары келісімшартта көрсетіледі.

Зейнетақы аннуитеті бойынша төлем алып жүрген азамат жұмысын жалғастыра алады. Алайда аннуитет рәсімдеу мемлекеттік зейнетақыны мерзімінен бұрын тағайындауды білдірмейді. Мемлекеттік зейнетақы алу құқығы заңнамада белгіленген талаптарға сәйкес анықталады.

2026 жылдың 8 айында Қазақстанда зейнетақы аннуитеті бойынша сақтандыру төлемдері 81,5 миллирд теңгені құрады. Ал сақтандыру жарналарының көлемі 624,7 миллиард теңгеге жетті. 

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігіне қарасты Мемлекеттік аннуитеттік компания да зейнетақы аннуитеті бойынша қызмет көрсетеді. Компания азаматтарға зейнетақы жинағының жеткіліктілігін есептеу және болашақ төлемдердің мөлшерін анықтау бойынша кеңес береді.

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстанда зейнетақы жинағын 50 жастан бастап алуға болатыны туралы жазған едік.

Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 35 жылдығы қарсаңында республикалық патриоттық әндер байқауы жарияланды. Байқау Отан, туған жер және ел бірлігі тақырыбындағы жаңа туындыларды танытуға, талантты авторларды анықтауға және заманауи патриоттық әндер қорын толықтыруға бағытталады.

Байқауға еліміздің барлық өңірінен ақындар мен композиторлар, соның ішінде шығармашылық жолын енді бастаған авторлар қатыса алады. Бұған дейін жарияланбаған және орындалмаған әндер қабылданады.

Байқау үш бағыт бойынша өтеді. Олар: салтанатты патриоттық әндер, лирикалық патриоттық әндер және заманауи патриоттық әндер. Қатысушылар бір немесе бірнеше бағыт бойынша шығарма ұсына алады.

Туындыларды композиторлар, ақындар мен музыка мамандарынан құралған сарапшылар кеңесі бағалайды. Сарапшылар баға беруде әннің әуені, мәтінінің сапасы, авторлық идеясының тың болуы және тыңдарманға әсерін негізге алады. 

Сарапшылар кеңесінің мүшесі, ақын Қалқаман Сариннің айтуынша, байқау Отан мен ұлттық болмыс тақырыбын арқау ететін әрі тыңдарман көңілінен шығатын әндердің жазылуын көздейді. 

Байқаудың жалпы жүлде қоры – 30 миллион теңге. Қаражатты демеушілер бөлген. Жүлделер төмендегідей белгіленген:

• Бас жүлде – 6 миллион теңге;
• I орын – әрқайсысы 4 миллион теңгеден үш жүлде;
• II орын – әрқайсысы 3 миллион теңгеден үш жүлде;
• III орын – әрқайсысы 1 миллион теңгеден үш жүлде.

Өтінімдер 2026 жылғы 5 желтоқсанға дейін khabar.kz/konkurs⁠ сайтында қабылданады. Жеңімпаздар Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні қарсаңында жарияланады.

Жобаның бас ақпараттық серіктесі – "Хабар" агенттігі" АҚ. 

Абай облысында ұлттық мереке – Республика күнінің қарсаңында ХХ ғасырдың басында өмір сүрген ұлт қайраткерлерінің ағартушылық мұрасын жаңғыртуға арналған көптомдық жинақтың тұсаукесері өтті. Шараға облыс әкімі Берік Уәли, жазушы, дінтанушы Қайрат Жолдыбайұлы, аймақтың зиялы қауым өкілдері қатысты.

Ел Тәуелсіздігінің 35 жылдығына орай "Мирас" сериясы аясында әзірленген 35 томдық еңбек балаларға арналған оқулықтардан, танымдық еңбектерден, аудармалардан құралған. Алғаш рет жарық көріп отырған бірегей жинақ білім беру, ғылымды дамыту және ұлттық сананы қалыптастыру жолында еңбек еткен қазақтың көрнекті тұлғаларының рухани мұрасын бүгінгі оқырманға таныстыруды көздейді.

Аймақ басшысы жоба Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың кітап оқу мәдениетін дамыту және зерделі ұлт қалыптастыру жөніндегі бастамаларын қолдау мақсатында қолға алынғанын атап өтті.

Жинаққа Тұрағұл Абайұлы, Спандияр Көбеев, Әлихан Бөкейхан, Ахмет Байтұрсынұлы, Міржақып Дулатұлы, Жүсіпбек Аймауытұлы, Халел Досмұхамедұлы, Мағжан Жұмабайұлы, Мұхтар Әуезов және басқа да қазақ зиялыларының еңбектері енген. Кітаптар мазмұнына қарай "Жаратылыстану", "Әдеби аудармалар" және "Балаларға базарлық" деп аталатын іргелі үш бөлімге топтастырылған.

Бұл сол кездегі қазақ зиялыларының халықты ағарту, жұртты тәрбиелеу, қазақ балаларын әлемдік ғылым мен мәдениеттен сусындату мақсатындағы ұлтқа қызметінің өнегелі үлгісі. Сол заманда қандай маңызды болса, қазір де құндылығын жоймаған бірегей еңбек.

Тұңғыш рет бір жоба аясында жарық көрген тарихи еңбектер қазіргі оқырманның жас ерекшеліктеріне бейімделіп, сапалы иллюстрациялармен толықтырылған. Бұл кітаптардың мазмұнын балаларға түсінікті етіп жеткізуге және кітап оқуға деген қызығушылығын арттыруға мүмкіндік береді.

Мазмұны терең, мән-маңызы зор жинақ облыстағы барлық мектептер мен колледждерге таратылады.

Қазақстанда енді мерзімі өткен несие берешегін өндіріп алу кезінде банктер борышкерлердің шотында кемінде екі күнкөріс минимумына тең қаражатты (101 702 теңге) қалдыруға міндетті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Өзгерістер 2026 жылдың 21 қазанынан бастап күшіне енді.

Заңға сәйкес, банк төлем талабын қою арқылы мерзімі өткен несие берешегін өндіріп алған кезде қарыз алушының шотында кемінде екі күнкөріс минимумына тең қаражат қалуы тиіс. 2026 жылы Қазақстандағы күнкөріс минимумы – 50 851 теңге. Яғни, өндіріп алудан қорғалатын ең төменгі сома – 101 702 теңгені құрайды. 

Сонымен қатар банк шоттағы қаражаттың 50%-ынан астамын есептен шығара алмайды. Бұл шектеу заңды тұлғалар мен жеке кәсіпкерлерден түсетін кейінгі төлемдерге де қатысты: әрбір түсімнің жартысынан көбі өндіріп алуға жатпайды.

Ұлттық банк қағидалары бойынша қорғалатын ең төменгі қалдық айына бір рет қамтамасыз етіледі. Егер азамат бұл ақшаны пайдаланбаса, қалдық келесі айға ауысады.

Аталған талап жеке тұлғаларға және жеке кәсіпкерлік нысанында жұмыс істейтін кәсіпкерлерге қолданылады. Қорғалатын сома бір банктегі барлық ағымдағы шоттардағы қаражатты ескере отырып есептеледі. Ал жинақ шоттарындағы ақша бұл қорғау тетігіне кірмейді.

Борышкердің шотында ақша қалдыруға қатысты шектеулер барлық жағдайда бірдей қолданылмайды. Негізгі айырмашылық — берешекті кімнің және қандай тәртіппен өндіріп жатқаны.

Егер банк мерзімі өткен несиені төлем талабы арқылы өндірсе, шотта кемінде 101 702 теңге қалуы керек. Ал қарызды сот орындаушысы инкассалық өкім арқылы өндіргенде, бұл талап автоматты түрде қолданылмайды.

Заң бойынша жалақыдан немесе өзге де кірістен қарыз ұсталса, борышкерге табысының кемінде жартысы қалуы тиіс. Бұған қоса, қалған сома бір күнкөріс минимумынан төмен болмауы керек.

Алайда бұл кепілдік азаматтың табысынан ұстап қалуға қатысты. Банктік шотта бұрыннан жатқан ақшаға дәл осы тәртіп тікелей қолданылмайды.

Сондықтан сот орындаушысы инкассалық өкім жіберген жағдайда, банк борышкердің кәдімгі шотында күнкөріс минимумына тең соманы міндетті түрде сақтауға тиісті емес. Нәтижесінде шоттағы қаражаттың қорғалатын бөлігі қалдырылмай, ақша есептен шығарылуы мүмкін.

Еске салсақ, бұған дейін 2027 жылдан бастап банктер қазақстандықтардың шоттары мен депозиттері туралы деректерді Үкіметке беретіні туралы жазған едік.

Биыл "Ғалам аруы" халықаралық байқауында Қазақстанның намысын 23 жастағы Алина Ри қорғайды. Ол ел тарихында алғаш рет үздік 30 қатысушының қатарына еніп, тарихи нәтиже көрсетуді мақсат етіп отыр. Айтуынша сол себептен ол 30 келілік құны 5 миллион теңгеден асатын ұлттық нақыштағы костюм дайындаған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Алматыдағы баспасөз конференциясында құны 5 миллион теңгеден асатын ұлттық костюм таныстырылды.

"Miss Universe 2026" халықаралық байқауы 24 қарашада Пуэрто-Рикодағы Сан-Хуан қаласында өтеді. Биыл байқау өзінің 75 жылдығын атап өтіп, жиырма жылдан астам уақыттан кейін алғаш рет Пуэрто-Рикоға оралды. Тәж үшін жүзден астам ел мен аумақтың өкілдері таласады. Ал Алина осы бір мерейтойда Қазақстанды үздік 30-дыққа шығарғысы келетінін мәлімдеді. 

Алина осы тұста байқауда әлемнің түпкір-түпкірінен келетін қыздар өз елінің ұлттық киімін таныстыратынын алға тартты. Ол елімізге ерекше назар аударту үшін бұл сайысқа жан-жақты дайындалған. Костюмді тігуге 5 миллион теңгеден астам қаражат жұмсалған. Ал оның салмағы 30 келіні құрайды. 

Қазір "Miss Universe 2026" халықаралық байқауына дауыс беру басталғанына бір аптаға жуық уақыт болған. Қазір Қазақстан 12-орында тұр. Қатысушыға қазірдің өзінде 13 миллионнан астам дауыс берілген. Алина өзін қолдап, дауыс беріп жатқан барша қазақстандыққа алғысын білдірді. Оның айтуынша, ел тарихында Қазақстан осы уақытқа дейін "Ғалам аруы" байқауының үздік 30 қатысушысының қатарына кірмеген. Сондықтан биыл тарихи нәтиже көрсетіп, еліміздің атын әлемге танытқысы келеді.

Алина байқау аясында инклюзия тақырыбындағы әлеуметтік жобасын да таныстырады. Ол Қазақстандағы алғашқы инклюзивті мектептердің бірі саналатын "Инсайт" мектебімен жұмыс істеп, балаларға қолдау көрсетіп жүргенін айтты. Қатысушының сөзінше, ол мектепке бірнеше рет барып, балаларға сыйлықтар табыстап, шеберлік сабақтарын өткізіп, көңілдерін көтеруге тырысқан.  

Биыл "Ғалам аруы" байқауында қатысушыларға қатысты тағы бір ерекшелік бар. Ұйымдастырушылар қыздардың күнделікті кезеңдерде де, финалда да шашын өздері сәндеп, макияжын өздері жасауын талап еткен. Сондықтан Алина байқауға дейін визаж және шаш сәндеу бойынша арнайы курстардан өткен.

Публикация от Alina (@reealina)

Еске салсақ, қазақстандық ару Светлана Петрова тарихта алғаш рет "Mrs Europe" байқауында жеңіске жеткен еді. Жеңімпаздың тәжі үшін 15 елден келген қатысушылар бақ сынаған.

Қазақстанда Ішкі істер министрлігіне қарасты әскери қызметкерлерге жалақы мен жәрдемақы төлеудің кейбір талаптары өзгерді. Енді жұмысқа себепсіз келмеген күндерге ақы төленбейді. Сондай-ақ қылмыстық іске байланысты тергеуге алынған әскери қызметкерлердің төлемі мен ақталған жағдайда алатын қаражаты да нақтыланды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Ішкі істер министрінің 28 қыркүйектегі №682 бұйрығына сәйкес, жаңа талаптар 30 қазаннан бастап күшіне енбек.

Әскери қызметкер жұмысқа келмесе, жалақысы қалай есептеледі?

Бұдан былай әскери қызметші бір ай толық қызмет атқармаса, ақшасы жұмыс істеген күндеріне қарай есептеледі. Яғни, еш себепсіз жұмысқа шықпаған күндері үшін ақша берілмейді. Мұндай жағдайда командир әскери қызметкердің қай күндері болмағанын көрсетіп, арнайы бұйрық шығаруы тиіс.

Қылмыстық іске байланысты тергеуге алынғандар қанша ақша алады?

Жаңа тәртіпте қылмыстық іс бойынша күдікке ілінген әскери қызметкерлерге қатысты да өзгеріс бар.

Егер әскери қызметкер күдікті деп танылып немесе оған қатысты бұлтартпау шарасы қолданылып, уақытша командирдің қарамағында болса, осы кезеңде оған ең төменгі жалақы мөлшерінде ақша төленеді. Қазір бұл сома 85 мың теңгені құрап отыр. Дегенмен адамның қылмыстық іске қатысы бар деген күдік дәлелденбесе, тергеу аяқталғаннан кейін ақталған әскери қызметкердің бұрын ала алмаған ақшасы қайтарылады.

Басқа қызметке ауысқандардың жалақысы сақтала ма?

Кейде әскери қызметкер бұрынғы орнынан босатылғанымен, жаңа қызметке бірден тағайындалмайды. Мұндай кезде ол уақытша командирдің қарамағында болады. Егер қызметкер басқа лауазымға ауысатын болса, бұрынғы қызметінде алған жалақысы екі айға дейін сақталады. Ал әскери бөлімде құрылым немесе штат өзгеріп жатса, бұл мерзім үш айға дейін созылады.

Далалық оқу-жаттығуға қатысқандар ақшасын қашан алады?

Бір тәуліктен ұзақ уақытқа созылатын далалық оқу-жаттығуларға қатысқан әскери қызметкерлерге қосымша ақы қарастырылған. Тиесілі қаражат оқу-жаттығу аяқталып, қызметкер әскери бөліміне оралғаннан кейін жеті жұмыс күні ішінде төленуі тиіс. Ол үшін командир арнайы бұйрық шығарады. Онда оқу-жаттығудың қанша уақытқа созылғаны, қатысқан әскери қызметкерлердің аты-жөні, әскери атағы мен лауазымы көрсетіледі.

Жетім балалар қатарындағы әскери қызметкерлерге не өзгереді?

Өзгерістер мерзімді әскери қызмет атқарып жүрген жетім балалар мен ата-анасының қамқорлығынсыз қалған жастарға қатысты. Оларға әскерден босатылған кезде берілетін жәрдемақыны рәсімдеу үшін жергілікті әкімдіктің растайтын құжаты қажет. Бұл құжатты әскери қызметкердің өзі іздеп жүрмеуі үшін әскери бөлімдегі жауапты қызметкерлер тиісті мекемеге алдын ала жазбаша сұрау жолдауы тиіс.

Бұдан бөлек, шетелдегі әскери оқу орындарында білім алып жүрген қызметкерлерге ақша төлеу тәртібі де нақтыланды. Олардың төлемі халықаралық келісімдер мен жасалған шарттарға қарай есептеледі. Бұл талаптар Ішкі істер министрлігінің жүйесіндегі әскери қызметкерлерге қатысты және 30 қазаннан бастап қолданылады.

Айта кетейік, бұған дейін Каспий теңізінде әскери оқу-жаттығу кезінде 14 сарбаз қаза тапқан еді. Қайғылы оқиғадан кейін Қазақстанның қорғаныс саласына бөлінетін қаржының қалай жұмсалып жатқаны және әскердегі қауіпсіздік мәселесі қайта көтерілді. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев бюджет қаражатын тиімді пайдалануды күшейтіп, әскери қызметшілердің өмірі мен қауіпсіздігін басты орынға қоюды тапсырды.

Биыл қыркүйектің соңынан бастап Қазақстанға сырт елден көлік әкелетіндер үшін заң өзгерді. Жеке мақсатта автокөлік импорттайтын азаматтар оның шығарылған жылына қойылатын талаптарды, электронды паспортты рәсімдеу тәртібін және утиль алымы мерзімдерін ескеруі керек. Ал көлікті сату үшін әкелетін кәсіпкерлерге өзге талаптар қолданылады. Stan.kz тілшісі заңдағы негізгі өзгерістерді талдап көрді. 

28 қыркүйектен бастап жеке тұлғаларға көлік құралының электронды паспортын (КҚЭП) рәсімдеу кезінде автокөліктің шығарылғанына бес жылдан аспауы керек деген талап енгізілді. Сонымен қатар бір адамға жылына бір көлікке ғана электронды паспорт рәсімдеуге рұқсат етіледі. Бұл талаптар ескі көліктерді жеке пайдалану үшін жаппай импорттауды шектеуге бағытталған.

Заң шыққаннан кейінгі автобизнес иесінің пікірі

Редакциямызға Корея елінен көлік алып келіп, оны елі ішінде сататын кәсіп өкілі сұхбат берді. Сөзінше, шетелден көлік әлі жеткізіліп жатыр, ал өзгерістер кәсіпке қатты әсер ете қоймаған.

“Тек жаңа машиналардың кедендік рәсімдеуі 2 миллион теңгеге көп шығады. Ал ескі машиналарды бұрынғыдай жеке тұлғаның атына тіркеп әкелмейсің, ол үшін жеке кәсіпкерлік (ИП) ашу керек. Бұл Кореядан әкелінетін машинаның бағасына әсер етпейді”, – деді ол.

Компания өкілінің сөзінше, Кореядан көлік әкеліп, Қазақстанда сатса, жеке кәсіпкерлікпен 3% салық төлейді. Сәйкесінше, алдағы уақытта кореялық көліктерді сатарда қазақстандықтар салық мөлшерін де көлік құнына қосып жіберуі әбден мүмкін. 

“Ал жаңа машиналар 2024, 2025, 2026 жылдары шыққан машиналарды жеке кәсіпкерлікпен емес, кеден кіріс ордерімен әкеледі. Сол кезде кедендік рәсімдеу 48%-бен жасалады. Сәйкесінше, көлік 2 миллион теңгеге қымбаттайды. Қазір шетелден 2010 жылдан бастап шыққан машиналарды әкелуге болады”, – деп түйіндеді ол. 

Қазақстанда шетелден көлік әкелу тәртібі қалай өзгереді?

Қазақстанда шетелден автокөлік әкелу тәртібі оны қандай мақсатта импорттауға байланысты айқындалады. Бұл туралы Stan.kz редакциясының жолдаған сауалына Қаржы министрлігі Мемлекеттік кірістер комитеті жауап берді.

Қазақстанда шетелден автокөлік әкелу тәртібі оны қандай мақсатта сатып алғанына байланысты. Егер азамат көлікті өзі міну үшін әкелсе, ол бір тәртіппен рәсімделеді. Ал көлікті кейін сату немесе кәсіпкерлік мақсатта пайдалану үшін импорттаса, басқа талаптар қолданылады. Комитеттің түсіндіруінше, жеке пайдалануға арналған көлікті кеденнен өткізу үшін жолаушының кедендік декларациясы толтырылады. Ал сату үшін әкелінетін автомобиль тауар ретінде рәсімделіп, оған тауарларға арналған декларация беріледі. Мұндай жағдайда көлікке қойылатын техникалық талаптар мен заңда көзделген шектеулер де сақталуы керек.

Утильалымды қашан төлеу керек?

Үкіметтің 2026 жылғы 10 қыркүйектегі №808 қаулысымен жеке қажеттілігі үшін шетелден көлік әкелетін азаматтарға қатысты талап өзгерді. Енді олар автомобильді еркін айналымға шығарғанға дейін кәдеге жарату алымы төленгені туралы сертификат алуы керек. Комитет бұл өзгеріс кедендік баждар мен салықтардың мөлшерін өзгертпейтінін атап өтті. Яғни жаңа талап бағаға қатысты емес, оны төлеу және сертификат алу мерзіміне қатысты.

Кәсіпкерлер үшін көлік әкелу тәртібі қандай?

Егер автокөлік кейіннен сату немесе басқа да кәсіпкерлік мақсат үшін шетелден көлік әкелінсе, оны кедендік рәсімдеу тәртібі өзгеше болады. Мемлекеттік кірістер комитетінің түсіндіруінше, мұндай көліктер жеке пайдалануға арналған тауарлар санатына жатпайды. Сондықтан олар жалпы тәртіппен, тауарларға арналған декларация арқылы рәсімделеді. Бұл ретте тиісті кедендік рәсімдердің, техникалық талаптардың және қолданыстағы шектеулердің сақталуы міндетті.

Коммерциялық мақсатта көлік әкелген кезде оның сипаттамалары мен қолданылатын кедендік рәсімге қарай бірнеше төлем туындауы мүмкін. Мемлекеттік кірістер комитетінің мәліметтерінде мынадай төлемдер көрсетілген:

• Әкелу кедендік бажы. Оның мөлшерлемесі көліктің шығарылған жылына, қозғалтқышының көлемі мен түріне байланысты болады. Қолданылатын мөлшерлеме 0–18% аралығында болуы немесе қозғалтқыштың не басқа өлшем бірлігінің көлеміне қарай белгіленуі мүмкін. Бұл ретте Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің 2021 жылғы 14 қыркүйектегі №80 шешіміндегі талаптар ескеріледі.

• Қосылған құн салығы (ҚҚС). 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда ҚҚС-тың жалпы мөлшерлемесі 16 %-ды құрайды.

• Кедендік декларациялау алымы. Мәтінде көрсетілген мәлімет бойынша, оның мөлшері 6 АЕК.

• Акциз. Қозғалтқышының көлемі 3 000 текше сантиметрден асатын жеңіл автомобильдерге акциз салынуы мүмкін. Көрсетілген мөлшерлеме — қозғалтқыштың әр текше сантиметріне 100 теңге.

Коммерциялық мақсатта әкелінетін көліктерге қолданылатын төлемдер мен оларды есептеу тәртібі жеке пайдалану үшін импортталатын автомобильдерге арналған мөлшерлемелерден ерекшеленеді. Сондықтан екі көліктің кедендік рәсімдеу құнын тек бір мөлшерлемеге сүйеніп салыстыру дұрыс емес. Нақты соманы есептеу үшін автомобильдің кедендік құнын, шығарылған жылын, қозғалтқышының сипаттамаларын, шыққан елін және оған қолданылатын кедендік рәсімді ескеру қажет.

Жылына бір көлікке ғана электронды паспорт рәсімделеді

Жеке тұлғаларға электронды паспорт рәсімдеуге де шектеу қойылған. Атап айтқанда, бір адамға жылына бір автокөлікке ғана КҚЭП беріледі. Құжатты рәсімдеу кезінде көлік иесінің деректері жолаушылардың кедендік декларациясында көрсетілген декларанттың мәліметтерімен салыстырылады. Өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің мәліметінше, бұл талап жеке пайдалануға арналған көлік ретінде бірнеше автомобильді топтап әкелуді шектеуге бағытталған.

Сонымен бірге министрлік көлікті өз қажеті үшін әкеліп, рәсімдеген азаматтың кейін оны сатуға құқығы бар екенін түсіндірді. Яғни автокөлікті кейіннен сату фактісінің өзі заң бұзушылық болып саналмайды. Осыған байланысты электронды паспорт рәсімдеуге қойылған шектеуді көлікке иелік етуге немесе оны сатуға толық тыйым салу деп түсінбеу керек. Шектеу жеке пайдалану үшін әкелінетін автокөліктердің құжаттарын рәсімдеу тәртібіне қатысты.

Автокөлікті кедендік тазарту шығыны қанша?

Кедендік төлемдердің көлемі автокөліктің шығарылған жылына, кедендік құнына және қозғалтқышының көлеміне қарай есептеледі. Жеке тұлғалардың өз қажеті үшін әкелетін көліктеріне қолданылатын негізгі мөлшерлемелер Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің 2017 жылғы 20 желтоқсандағы №107 шешімінде бекітілген. Көз салып көрейік.

Шығарылғанына үш жыл толмаған автомобильдер үшін кедендік төлем мөлшері оның құнына байланысты анықталады. Ал шыққанына үш жылдан бес жылға дейінгі көліктерге қолданылатын мөлшерлеме қозғалтқыш көлеміне қарай есептеледі.

Бұл мөлшерлемелер жеке пайдалануға арналған автокөліктердің кедендік төлемдеріне қатысты екенін ескеру қажет. Оған көлікті жеткізу құны, кәдеге жарату алымы, алғашқы мемлекеттік тіркеу және Қазақстанда рәсімдеу кезінде туындайтын өзге де шығындар кірмейді.

Кәсіпкерлер үшін көлік әкелу тәртібі қандай?

Егер автокөлік кейіннен сату немесе басқа да кәсіпкерлік мақсаттар үшін импортталса, оны кедендік рәсімдеу тәртібі өзгеше болады. Мемлекеттік кірістер комитетінің түсіндіруінше, мұндай көліктер жеке пайдалануға арналған тауарлар санатына жатпайды. Сондықтан олар жалпы тәртіппен, тауарларға арналған декларация арқылы рәсімделеді. Бұл ретте тиісті кедендік рәсімдердің, техникалық талаптардың және қолданыстағы шектеулердің сақталуы міндетті.

Коммерциялық мақсатта көлік әкелген кезде оның сипаттамалары мен қолданылатын кедендік рәсімге қарай бірнеше төлем туындауы мүмкін. Мемлекеттік кірістер комитетінің мәліметтерінде мынадай төлемдер көрсетілген:

• Әкелу кедендік бажы. Оның мөлшерлемесі көліктің шығарылған жылына, қозғалтқышының көлемі мен түріне байланысты болады. Қолданылатын мөлшерлеме 0–18% аралығында болуы немесе қозғалтқыштың не басқа өлшем бірлігінің көлеміне қарай белгіленуі мүмкін. Бұл ретте Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің 2021 жылғы 14 қыркүйектегі №80 шешіміндегі талаптар ескеріледі.

• Қосылған құн салығы (ҚҚС). 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда ҚҚС-тың жалпы мөлшерлемесі 16%-ды құрайды.

• Кедендік декларациялау алымы. Мәтінде көрсетілген мәлімет бойынша, оның мөлшері 6 АЕК.

• Акциз. Қозғалтқышының көлемі 3 000 текше сантиметрден асатын жеңіл автомобильдерге акциз салынуы мүмкін. Көрсетілген мөлшерлеме — қозғалтқыштың әр текше сантиметріне 100 теңге.

Коммерциялық мақсатта әкелінетін көліктерге қолданылатын төлемдер мен оларды есептеу тәртібі жеке пайдалану үшін импортталатын автомобильдерге арналған мөлшерлемелерден ерекшеленеді. Сондықтан екі көліктің кедендік рәсімдеу құнын тек бір мөлшерлемеге сүйеніп салыстыру дұрыс емес. Нақты соманы есептеу үшін автомобильдің кедендік құнын, шығарылған жылын, қозғалтқышының сипаттамаларын, шыққан елін және оған қолданылатын кедендік рәсімді ескеру қажет.

Заңсыз импортқа тосқауыл: Автосарапшылар пікірі

Курсив басылымындағы әріптестердің мәліметінше, автомобиль нарығын мониторингтеу және талдау агенттігінің бас директоры Артур Мискарянның пікірінше, негізгі өзгеріс көлікті алғашқы тіркеудің оны елге әкелген кезде кімнің атына рәсімделгеніне байланысты болуы. Оның айтуынша, бұған дейін көлік елге бір адамның атына әкелініп, Қазақстанда алғашқы тіркеуден басқа адамның атына өткізілген жағдайлар кездескен. Мұндай тәсіл коммерциялық қызметті жеке мақсаттағы импорт ретінде көрсетуге мүмкіндік берген. Енді бұл тетік басқаша жұмыс істеуі керек. Яғни көлікті жеке пайдалануға әкеліп, өз атына рәсімдеген адам оны тіркей алады.

"Бұл — көлік әкеліп, бірақ салық жүктемесі мен жауапкершіліктен жалтарған адамдардың бизнесін заңдастырып, салықты толық төлеуге мәжбүр болатындықтан өте маңызды мәселе", — деп атап өтті сарапшы.

Мискарян нарықтың ауқымына да назар аударды. Оның мәліметінше, Қазақстанда жыл сайын бұрын тіркелген автомобильдерді қайта сату бойынша шамамен 1–1,2 миллион мәміле жасалады. Былтыр жаңа көліктерді сатып алу бойынша 230 мыңнан астам мәміле жасалып, елге шамамен 150 мың автомобиль импортталған. Сонымен қатар сарапшының бағалауынша, осы көлемнің ішінде салықтан жалтару мақсатында жүргізілген операциялар болуы мүмкін коммерциялық импорт та бар. Сондықтан Мискарянның пікірінше, жаңа ережелердің тиімділігі олардың іс жүзінде қаншалықты жүйелі әрі дәйекті қолданылатынына байланысты болады.

Нарық кімге бұйырады?

Тәуелсіз автомобиль одағының төрағасы Эдуард Эдоковтың пікірінше, жеке тұлғаларға көлік импорттауға қойылатын талаптардың қатаюы ең алдымен ресми дистрибьюторларға тиімді. Бұған дейін ірі дилерлермен бәсекелесіп келген тәуелсіз жеткізушілер мен делдалдар енді қосымша шектеулер мен шығындарға тап болуы мүмкін.

"Жеке импорт зардап шегеді, бәсекелестік азаяды. Ал тұтынушылар көлікті қымбаттырақ сатып алуға мәжбүр болады. Оның үстіне, соңғы жылдары қалтамыздағы ақша көбейген жоқ", — деді ол.

Эдоков бұған өз тәжірибесін мысалға келтірді. Шамамен үш жыл бұрын ол Қытайдан электромобильге тапсырыс беріп, оны 18 миллион теңгеге сатып алған. Кейін дәл осы модель Қазақстандағы ресми дилерде пайда болғанда, оның бағасы шамамен 24 миллион теңге болған. Сарапшының пікірінше, бұл айырмашылық жеке импорттың ресми дилерлерге қаншалықты үлкен бәсекелестік тудырғанын көрсетеді.

Эдоковтың пайымдауынша, жаңа шектеулер сұраныстың ресми дилерлерге қарай ауысуына әкелуі мүмкін. Бұған дейін Қытайдан тәуелсіз жеткізушілер арқылы арзан көлікке тапсырыс бере алған сатып алушылар енді не ресми дилерден көлік алуға, не қолданыста болған автомобильдер нарығынан іздеуге мәжбүр болады. Сарапшы Қазақстандағы автомобиль нарығының сыйымдылығы мәселесін де көтерді. Оның пікірінше, елдегі жаңа көліктерге деген сұраныс шекті деңгейіне жақындаған. Ал отандық зауыттар өндіріс көлемін одан әрі арттыруға мүдделі.

"Нарық іс жүзінде толып қалды, ал өндірушілер одан да көп көлік шығарғысы келеді", — дейді Эдоков.

Мұндай жағдайда параллель және жеке импортты шектеу сұранысты Қазақстанда өндірілген немесе елге ресми түрде жеткізілген көліктерге бағыттау тәсілдерінің біріне айналуы мүмкін. Сонымен қатар Эдоковтың пікірінше, қазақстандық автомобиль өнеркәсібі ішкі нарықтағы шектеулі сұраныстың орнын экспорт арқылы толтыра алмайды. Оның бағалауынша, әзірге отандық көліктердің бағасы сыртқы нарықтарда бәсекеге түсуге тиімді емес.

Еске сала кетейік, Қазақстанда жеке тұлғалардың шетелден көлік әкелуіне, электронды паспорт рәсімдеуіне және кәдеге жарату алымын төлеуіне қойылатын талаптар күшейтілді. Бұған Қытай мен Қазақстанның көлік импорты бойынша статистикасындағы алшақтық та назар аудартты. 2025 жылы екі елдің деректері арасында 23,2 мың автокөлік пен 1,5 миллиард доллар айырмашылық болған.

Қазақстанда ауа сапасына жүргізілген мониторинг қорытындысы жарияланды. Мамандар еліміздегі 70 елді мекеннің 11-інде ауаның ластану деңгейі жоғары немесе өте жоғары екенін анықтаған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

"Қазгидромет" мекемесінің 2025 жылғы мониторинг нәтижесіне сәйкес, 27 елді мекенде ауаның ластану деңгейі көтеріңкі, ал қалған 32 елді мекенде төмен болған. Ауасы қатты ластанған елді мекендердің қатарына Қарағанды, Теміртау, Сәтбаев, Абай, Ақтөбе, Алматы, Талғар және Түркістан қалалары кірді. Сондай-ақ Ақтөбе облысындағы Шұбаршы мен Кеңқияқ және Атырау облысындағы Жанбай елді мекендері де осы тізімде бар.

Ең жоғары көрсеткіштердің бірі Ақтөбе облысындағы Кеңқияқта тіркелген. Мұнда ауадағы күкіртсутектің мөлшері рұқсат етілген шектен 33,4 есе асып кеткен. Ал Шұбаршыда бұл көрсеткіш 13,8 есеге жеткен. Қарағандыда ауа құрамындағы PM2,5 деп аталатын өте ұсақ шаң бөлшектерінің мөлшері рұқсат етілген деңгейден 27,4 есе жоғары болған. Бұл бөлшектердің қауіптілігі – олардың көзге көрінбейтіндей ұсақ болуында. Олар тыныс алу жолдары арқылы өкпенің терең бөлігіне дейін өтіп, денсаулыққа кері әсер етуі мүмкін.

Мамандар Қарағандыдағы ауа сапасына жеке үйлерді жылыту үшін жағылатын отын мен автокөліктерден бөлінетін түтіннің әсер ететінін атап өткен. Әсіресе, желсіз күндері зиянды заттар ауада ұзақ сақталып, ластану деңгейі арта түседі.

Ақтөбеде де күкіртсутек мөлшерінің жоғарылағаны тіркелген. Оның ең жоғары көрсеткіші рұқсат етілген шектен 16,1 есе асқан. Бұған өнеркәсіп орындары, көлік қозғалысы, коммуналдық нысандар мен кәріз жүйелері әсер етуі мүмкін. Ал Алматыда зиянды заттардың мөлшері шекті деңгейден 9,6 есеге дейін асқан. Қала ауасында азот диоксиді, көміртек тотығы, ұсақ шаң бөлшектері, күкірт диоксиді, озон және бензапирен мөлшерінің жоғарылағаны байқалған. Теміртауда ең жоғары көрсеткіш рұқсат етілген шектен 9 есе асса, Сәтбаевта 9,9 есе, Абайда 7,2 есе болған.

Атырау, Өскемен, Астана және Шымкенттегі жағдай қандай?

Мониторинг қорытындысында бұл қалалар ауаның ластану деңгейі көтеріңкі елді мекендердің қатарына енгізілген.

Атырауда жыл ішіндегі ең жоғары көрсеткіш рұқсат етілген шектен 19,7 есе асқан. Ауа құрамында күкіртсутек, көміртек тотығы, күкірт диоксиді, азот қосылыстары және басқа да зиянды заттардың мөлшері жоғарылаған. Мамандар ықтимал ластану көздері ретінде мұнай-газ кәсіпорындарын, кәріз нысандарын, өндіріс орындарын және жылу энергетикасын атаған.

Өскеменде көміртек тотығының мөлшері белгіленген шектен 5,4 есе жоғары болған. Қаладағы ауа сапасына өнеркәсіп кәсіпорындары, автокөліктер және жеке тұрғын үйлердегі жылыту жүйелері әсер етуі мүмкін. Шымкентте зиянды заттардың ең жоғары мөлшері рұқсат етілген шектен 3,6 есе асып кеткен. Негізгі ластаушы заттардың қатарында күкіртсутек, көміртек тотығы мен шаң бар.

Ал Астана 2025 жылдың жалпы қорытындысында ауа ластануы көтеріңкі елдімекендердің қатарына кірген.

Ауаны қандай заттар ластайды және олар несімен қауіпті?

Күкіртсутек — шіріген жұмыртқаның иісіне ұқсас өткір иісі бар түссіз улы газ. Органикалық заттар ыдырағанда түзіледі. Сондай-ақ өнеркәсіп пен мұнай-газ нысандарынан бөлінуі мүмкін. Ауадағы мөлшері көбейсе, денсаулыққа қауіп төндіреді.

Азот диоксиді — зауыттарда, электр станцияларында және көлік қозғалтқыштарында отын жанғанда бөлінетін зиянды газ. Тыныс алу жолдарын тітіркендіріп, дем алуды қиындатуы және демікпені асқындыруы мүмкін.

Көміртек тотығы, яғни иіс газы — отын толық жанбағанда түзілетін түссіз әрі иіссіз газ. Ол қанның оттегін тасымалдауына кедергі келтіреді. Мөлшері жоғары болса, адамды ауыр улануға әкелуі мүмкін.

Күкірт диоксиді — құрамында күкірт бар отынды жаққанда және кейбір өндірістік процестер кезінде бөлінетін өткір иісті газ. Тыныс алу жолдарын тітіркендіреді. Әсіресе демікпесі бар адамдарға қауіпті.

Аммиак — өткір иісті түссіз газ. Ауаға өндіріс орындары мен ауыл шаруашылығы нысандарынан таралуы мүмкін. Жоғары концентрацияда көзді, теріні және тыныс алу жолдарын тітіркендіреді.

Фенол — өнеркәсіпте қолданылатын улы химиялық қосылыс. Өндірістік шығарындылармен бірге ауаға түсуі мүмкін. Оның әсерінен шырышты қабықтар тітіркеніп, ішкі ағзалар зақымдануы ықтимал.

Жерге жақын қабаттағы озон күн сәулесінің әсерінен ауадағы ластаушы заттар өзара химиялық реакцияға түскенде пайда болады. Атмосфераның жоғарғы бөлігіндегі қорғаныш озон қабатынан айырмашылығы — бұл газ адамға зиян. Ол өкпені тітіркендіріп, тыныс алуды қиындатуы мүмкін.

Бензапирен — органикалық отын толық жанбағанда түзілетін улы зат. Көліктерден, жылыту жүйелері мен өнеркәсіп нысандарынан шығатын түтіннің құрамында кездесуі мүмкін. Қатерлі ісіктің даму қаупін арттыратын канцерогендерге жатады.

PM2,5 және PM10 — ауада қалқып жүретін ұсақ бөлшектер. PM2,5 бөлшектерінің диаметрі 2,5 микрометрден, ал PM10 бөлшектерінікі 10 микрометрден аспайды. Олар тыныс алу жүйесіне еніп, ең ұсақтары өкпенің терең бөліктеріне дейін жетеді. Мұндай бөлшектермен ластанған ауаның әсері тыныс алу және жүрек-қан тамырлары аурулары қаупінің артуымен байланысты.

Шаң және өзге де қалқыма бөлшектер кәсіпорындардың жұмысы, көлік қозғалысы, құрылыс және отын жағу кезінде ауаға таралады. Олар тыныс алу жолдарын тітіркендіреді. Денсаулыққа әсері бөлшектердің көлемі мен химиялық құрамына байланысты.

Қай қалаларда ауаның ластану деңгейі төмен?

"Қазгидрометтің" жылдық есебіне сәйкес, Ақтау, Семей, Көкшетау, Орал, Талдықорған, Балқаш, Қостанай, Павлодар, Петропавл, Екібастұз және басқа да бірқатар елді мекенде ауаның ластану деңгейі төмен деп бағаланған.

Мониторинг барысында күкіртсутек, азот диоксиді, көміртек тотығы, күкірт диоксиді және ұсақ шаң бөлшектері сияқты заттар бақыланған. Олардың кейбірі тыныс алу жолдарын тітіркендірсе, енді бірі жоғары мөлшерде адам денсаулығына елеулі қауіп төндіруі мүмкін.

"Қазгидрометтің" есебінде 2025 жылы республика бойынша ауаның жоғары деңгейде ластануының 481 жағдайы және өте жоғары деңгейде ластануының бір жағдайы тіркелгені көрсетілген.

Ең көбі Қарағандыда анықталған, яғни 259 жағдай белгілі болған. Атырауда 119, Кеңқияқта 36, Шұбаршыда 16, Астанада 15, Петропавлда 11 және Ақтөбеде 9 жағдай тіркелген. Құлсарыда болса 16 жағдай анықталған.

Айта кетейік, бұған дейін Атырау тұрғындары қаладағы өткір жағымсыз иіске шағымданған еді. Экология министрлігі ауадағы күкіртсутек мөлшерінің жоғарылауына кәріз нысандары, булану алаңы мен жылу қазандықтары әсер еткенін мәлімдеді. Жергілікті тұрғындар жағымсыз иістен басы ауырып, тыныс алуы қиындағанын айтқан.

Алматының Алмагүл шағынауданының тұрғыны үйіндегі краннан лай су аққанын айтып, әлеуметтік желіде шағымын жеткізген. Оның сөзінше, суды жарты сағат бойы ағызғанымен, түсі өзгермеген. Кейін басқа ауданның тұрғындары да осындай жағдайға тап болғанын жазды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Тhreads желісінде жарияланған жазбада тұрғын ваннасына жиналған қоңыр түстес судың суретін жариялаған. Ол коммуналдық қызмет тарифтері өсіп жатқанда судың сапасы неге жақсармай отырғанына наразылық білдірді.

"Суды жарты сағат бойы ағыздық. Сонда да лай болып тұр. Тарифтерді көтереді, ал судың сапасы керісінше нашарлап барады. Есептегіш арқылы қаншама су өткіземіз, бірақ бәрібір тұнба қалады. Оны жуып кетіру де қиын, ваннаны тат басып қалады. Мұны қалай түсінуге болады?" – деп жазды тұрғын.

Жазба авторы Алматы әкімдігін мәселені шешуге шақырды. Жағдай өзгермесе, бүкіл шағынаудан болып e-Otinish арқылы шағым түсіретіндерін ескертті. Бұл жазбаға өзге тұрғындар да жаппай пікір қалдырған.  

"Краннан шоколад түстес су аққанда мен оны мүлде ашпаймын. Неге сонша суды ағызасыз? Көршілеріңіз ағыза берсін", – деп жазды желі қолданушыларының бірі.

Ал тағы бір тұрғын қаладағы жөндеу жұмыстары су сапасына әсер етуі мүмкін екенін алға тартты.

"Бүкіл қаланы қазып тастады. Құбырларды ауыстырып жатыр, судың лайлануы содан", – деп пікір қалдырды ол.

Бостандық ауданындағы "Өркендеу" тұрғын үй кешенінің тұрғыны да осындай жағдайға тап болғанын айтып, бейнежазба жариялады. Видеода асүйдегі краннан қою қоңыр түсті су ағып, ыдысқа толып жатқанын көруге болады.  

Тұрғындардың шағымына әлеуметтік желідегі пікірлер бөлімінде "Алматы жылу жүйесі" ЖШС өкілдері жауап берді. Олар ыстық су сапасының уақытша нашарлауын жылу жүйесінің жұмысымен байланыстырды.

"Ыстық су сапасының уақытша нашарлауына жылу көзінен келетін жылу тасымалдағыштың берілуін тоқтатып, кейін қайта қосу себеп болған. Сонымен қатар үйдің элеватор торабында судың құрамындағы ірі қоспаларды ұстап қалатын сүзгі орнатылуы керек. Пәтер иелері кооперативі немесе мүлік иелері бірлестігі осы сүзгіні тексеріп, үйдің ішкі жүйесін шаюы қажет", – делінген компанияның жауабында.

Дегенмен компания өкілдері Алмагүл шағынауданында ыстық су сапасының қашан қалпына келетінін нақтылаған жоқ.  

Еске салайық, бұған дейін Алматыдағы "Өркендеу" тұрғын үй кешенінің тұрғындары краннан қоңыр түсті су ағып жатқанына шағымданған еді. Алайда "Алматы Су" мекемесі орталықтандырылған су жүйесінде ешқандай ақау тіркелмегенін мәлімдеді. Мамандар тұрғын үй кешеніне барып тексеру жүргізіп, суық судың сапасынан ауытқу анықтамаған.

Әнші Жазира Байырбекова "Әгугәй" ансамбліне театр ашу үшін ұшағын сату туралы шешім қабылдады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Өнер иесі бұл жаңалығын Instagram парақшасында бөліскен. Ол ұшақты сатып алғысы келетіндерді ансамбльдің парақшасына өтуге шақырды. Ал хабарландыруда әуе кемесінің бағасы 16 миллион доллар деп көрсетілген.

"Театрды ашу үшін самолетімізді сатамыз деп шештік. Алғысы келетіндер @aguqai_ansambl-дің парақшасына тіркеліңіздер!" – деп жазған әнші.

Бұл хабарландыруды оқырмандар әртүрлі қабылдады. Бірі әншілердің ұшақ сатып алатындай табыс тапқанына таңғалса, енді бірі мұны әзілге айналдырған. Кейбірі Жазираның көпшілікке танымал "Әлди-әлди" әнін еске алып, ұшақтың ақшасын осы туындының өзі-ақ шығарып берген болар деген пікір білдірді.

Алайда кейін хабарландыру әншінің парақшасынан жоғалып кетті. Оның не себепті өшірілгені туралы мәлімет жоқ.

Қазақстанда министрліктер мен әкімдіктердің жұмысын жыл сайын бағалап, төмен нәтиже көрсеткен басшылардың жауапкершілігін қарастыруға негіз болған жүйе күшін жойды. Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың тиісті жарлығы 2026 жылғы 21 қазанда қолданысқа енді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Бұл мемлекеттік органдардың жұмысы енді бағаланбайды дегенді білдірмейді. Олардың даму жоспарларын қалай орындап, бюджет бағдарламаларында көзделген нәтижелерге қаншалықты қол жеткізгенін Жоғары аудиторлық палата тексеруді жалғастырады. Алайда бұрынғы рейтинг жасау тәртібі мен сол рейтингке сүйеніп басшылардың жауапкершілігін қарастыру ережелері тоқтатылды.

Нұрсұлтан Назарбаев 2010 жылғы 19 наурызда қол қойған №954 жарлық күшін жойды. Ол орталық мемлекеттік органдардың, облыстардың, республикалық маңызы бар қалалар мен астана әкімдіктерінің жұмысын бағалаудың ортақ тәртібін бекіткен еді.

Тоқаевтың 2026 жылғы 18 қыркүйектегі №1469 жарлығымен күшін жойған құжаттар мен жекелеген ережелер тізіміне барлығы 33 тармақ енген.

Төмен көрсеткіш үшін басшыларға қандай шара қарастырылған?

Бұрынғы жүйеде мемлекеттік орган рейтингте соңғы үш орынның бірін иеленсе немесе өзі жауапты саладағы көрсеткіштер үш жыл қатарынан нашарласа, оның басшысының жауапкершілігі қарастырылуы мүмкін еді. Мұндай ұсынысты Президент әкімшілігі енгізетін.

Дегенмен төмен баға алған министрді немесе әкімді бірден қызметінен босатпайтын. Оған қандай шара қолдану керегі бөлек қаралатын.

Бұдан бөлек, мемлекеттік органдардың бірінші басшылары бағалауға берілген мәліметтердің шынайылығына, толықтығына және уақытында ұсынылуына жеке жауапты болған.

Министрліктер мен әкімдіктер қалай бағаланды?

Бұл жүйе 2010 жылы екі орталық мемлекеттік орган мен бір облыс әкімдігінде сынақтан өткізіліп, 2011 жылдан тұрақты қолданыла бастады.

Бағалау кезінде ведомстволардың міндеттерін қаншалықты орындағаны, бюджет қаражатын қалай жұмсағаны және халықпен байланысы ескерілді. Сондай-ақ олардың ішкі жұмысын ұйымдастыруы мен салалар және өңірлерді дамытудағы нақты нәтижелеріне назар аударылды.

Соңғы жылдары операциялық тиімділік үш бағыт бойынша бағаланды:

• Мақсаттарға қол жеткізу — 45%. Даму жоспарларының орындалуы, бюджет бағдарламаларының көрсеткіштері және қаражатты тиімді пайдалану есепке алынды.

• Халықпен және бизнеспен өзара іс-қимыл — 30%. Мемлекеттік қызметтердің сапасы, азаматтардың өтініштері мен шағымдарын қарау, ведомстволардың ашықтығы бағаланды.

• Ұйымдастырушылық даму — 25%. Кадрларды басқару мен ақпараттық технологияларды пайдалану тиімділігі тексерілді.

Баға тек мемлекеттік органдардың өз есептеріне сүйеніп қойылған жоқ. Ресми статистика, тексеру қорытындылары, тәуелсіз сарапшылардың тұжырымдары, әлеуметтік зерттеулер мен қоғамдық кеңестердің ұсынымдары да пайдаланылды.

Осы деректер негізінде Жоғары аудиторлық палата тиімділік рейтингін жасады. Нәтижелер арнайы комиссия арқылы президентке ұсынылды. Мемлекеттік құпия мен заңмен қорғалатын өзге де ақпаратты қоспағанда, бағалау қорытындылары ашық жариялануға тиіс болды.

 Жүйені неге өзгертпек болды?

Мемлекеттік органдардың жұмысын бағалау тәсілдерін қайта қарау мәселесі 2025 жылы көтерілген. Сол жылдың қыркүйегінде Жоғары аудиторлық палата елде бір мезетте бағалаудың тоғыз түрлі форматы қолданылатынын хабарлаған.

Мәселен, Ұлттық экономика министрлігі өңірлердің инвестициялық тартымдылығын, Бас прокуратура құқық қорғау органдарының жұмысын, ал Мәдениет және ақпарат министрлігі мемлекеттік органдардың ашықтығын бағалаған.

Аудиторлардың пікірінше, бұл бағалаулар көбіне бірін-бірі қайталап, мемлекеттік басқарудың тиімділігін толық көрсетуге мүмкіндік бермеген.

Сондықтан палата оларды мақсаттарға қол жеткізу, ашықтық, цифрлық даму және қызмет көрсету сапасы секілді төрт негізгі индексті қамтитын бірыңғай жүйеге біріктіруді ұсынған.

Жаңа бағалау қандай болуы мүмкін?

Талқыланған модельде министрліктер мен әкімдіктерді бір-бірімен салыстырудың орнына, әр мемлекеттік органның бұрынғы нәтижесімен салыстырғандағы ілгерілеуін анықтау ұсынылды. Бұл ведомство жұмысының шынымен жақсарғанын көрсетуге тиіс.

Сондай-ақ халықаралық рейтингтердегідей AAA, AA, A, BBB секілді әріптік бағалау енгізу және тексеруді жылына үш рет өткізу ұсынылған. Осылайша, жыл соңын күтпей, аралық нәтижелерді бақылауға мүмкіндік туады.

Жаңа тәсілде өткізілген іс-шаралар санынан гөрі жұмыстың нақты нәтижесіне басымдық беру көзделген. Ол үшін әр мемлекеттік органға жеке тиімділік көрсеткіштерін — KPI белгілеу ұсынылды. Ал екі жыл қатарынан төмен нәтиже көрсету кадрлық шешімдерге негіз болуы мүмкін.

Алайда бұлар — талқылау барысында айтылған ұсыныстар. Оларды күшіне енген талаптармен шатастырмаған жөн.

2026 жылғы 23 шілдедегі заңға сәйкес, Жоғары аудиторлық палата министрліктер мен әкімдіктердің даму жоспарларын орындауын және бюджет бағдарламаларындағы нәтижелерге жетуін бағалайды. Палатаға осы бағалаудың жаңа ережелерін қазан айында бекіту тапсырылған.

Жарлықтың күші жойылғаннан кейін не өзгереді?

2026 жылғы 21 қазаннан бастап министрліктер мен әкімдіктердің жұмысын бағалаудың бұрынғы жүйесі күшін жойды. Сонымен қатар рейтинг жасау және жұмыстың нашар нәтижелері үшін басшылардың жауапкершілігін қарау тәртібі де тоқтатылды.

Алайда мемлекеттік органдардың жұмысы бағалана береді. 2026 жылғы 23 шілдедегі заңға сәйкес, Жоғары аудиторлық палата министрліктер мен әкімдіктердің даму жоспарларын қалай орындап жатқанын және бюджет бағдарламаларында көзделген нәтижелерге қол жеткізуін тексеруге тиіс. Жұмысты бағалаудың жаңа қағидаларын бекіту Жоғары аудиторлық палатаға қазан айында тапсырылған.

Ұлттық қауіпсіздік комитеті Маңғыстау облысынан шетелге мұнай өнімдерін заңсыз тасымалдаған ұйымдасқан топтың әрекетін әшкереледі. Тергеу мәліметінше, бірнеше жыл бойы мұнай өнімдері құжат жүзінде басқа отын түрі ретінде көрсетіліп, елден шығарылып отырған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

ҰҚК мәліметінше, заңсыз тасымалды Маңғыстау облысындағы кәсіпкер ұйымдастырған. Ол жер қойнауын пайдаланушы компаниялармен шикі мұнай сатып алу жөнінде келісімшарттар жасасқан. Кейін сатып алынған мұнай "Standart Petroleum" және "Mangystau Oil Refining" шағын зауыттарында өңделген. Дайын өнімді шетелге шығару үшін оның құжаттары өзгертілген. Мұнай өнімдерінің сапасы туралы жалған құжаттар жасалып, жүк пеш отыны ретінде рәсімделген. Осылайша, өнім Ақтау теңіз портына жеткізіліп, танкерлермен шетелге тасымалданған.

Бұл схема бірнеше жыл бойы жұмыс істеген. Тергеу дерегіне сүйенсек, 2019–2023 жылдары тек "Batys Nefte Trade" компаниясы арқылы 160 мың тоннадан астам мұнай өнімі заңсыз экспортталған. Бұл операциялардың жалпы құны шамамен 45 миллиард теңгеге жеткен. Ұлттық қауіпсіздік комитеті қылмыстық істі тергеу барысында заңсыз тасымалға қатысы бар адамдардың мүлкіне қатысты шаралар қабылданғанын мәлімдеді.

"Биыл жүргізілген процестік іс-шаралар аясында қылмыстық іс фигуранттарының активтері, сондай-ақ шағын мұнай өңдеу зауыттары, танкер және өзге де мүлік тәркіленді. Заңсыз алынған кірістер мен төленбеген салықтар есебінен мемлекетке 2 миллиард теңгеден астам қаражат қайтарылды. Қылмыстық схеманы ұйымдастырған адам халықаралық іздеуге жарияланды", – делінген ҰҚК хабарламасында.

Бұл іске қатысы бар бес адам бұған дейін сотталған. Ақтау қалалық соты олардың қатарындағы шағын мұнай өңдеу зауыттары мен мұнай саудасымен айналысқан компания басшыларын кінәлі деп таныған.

 Сот үкімімен бес адам Қылмыстық кодекстің 234-бабының 3-бөлігі және 262-бабының 2-бөлігі бойынша сегіз жылға бас бостандығынан айырылды. Аталған баптар экономикалық контрабандаға және ұйымдасқан қылмыстық топқа қатысуға қатысты. Ал заңсыз тасымалды ұйымдастырды деп күдікке ілінген кәсіпкер әлі іздестіріліп жатыр.

Еске салайық, бұған дейін Ақтауда Terminalex пен SK PETROLEUM компаниялары арасында 6 мың тоннаға жуық шикі мұнайға қатысты дау туған еді. Даудың басы бірнеше жыл бұрын өңделіп, сатылып кеткен мұнайды қайтару талабынан басталған. Сот шешімімен мұнайды бастапқы иесіне қайтару міндеттелгенімен, оның әлдеқашан өңделіп кеткені белгілі болды. Кейін бұл мәселе қылмыстық іске ұласты.

Ұлттық оюмен өрнектелген бұйымдар, зергерлік әшекейлер, қолдан тігілген киімдер мен ағаштан, былғарыдан жасалған туындылар. Семейде Республика күніне орай өткен "ABAI ШЕБЕР FEST" облыстық этнофестивалі қазақ қолөнерінің байлығын паш етті. Абай облысында алғаш рет ұйымдастырылған шара дәстүрлі өнерді дәріптеп, оны жаңа қырынан танытуға арналды.

Фестивальге Семей қаласы мен облыс аудандарынан келген қолөнер шеберлері, зергерлер, этнодизайнерлер және ұлттық киім тігетін мамандар қатысты. Астанадан арнайы шақырылған дизайнерлер де өз тәжірибесімен бөлісті. Қонақтар ұлттық бұйымдар көрмесін тамашалап қана қоймай, шеберлік сағаттарына қатысып, қолөнердің қыр-сырын үйренді.

Шара барысында Абай облысы Ішкі саясат басқарма басшысының орынбасары Гүлнұр Ыдырышева ұлттық өнерді сақтап, оны келер ұрпаққа жеткізудің маңызын атап өтті.

“Ұлттық мереке – Республика күні қарсаңында облысымызда алғаш рет ұйымдастырылып отырған "ABAI ШЕБЕР FEST" этнофестивалі ұлттық құндылықтарымызды ұлықтап, қолөнердің қадірін арттыруға бағытталған. Көрмеге қойылған әрбір бұйымның артында шебердің маңдай тері, төзімі мен сүйіспеншілігі, сондай-ақ ұлтқа және мемлекетке деген құрметі жатыр. Осындай игі бастамаға қолдау білдіріп, өнерін ортаға салған облыс аудандары мен еліміздің өзге қалаларынан келген барша шеберге шынайы алғысымды білдіремін”, – деді Гүлнұр Ыдырышева.

Салтанатты шара барысында шеберлерге Абай облысы әкімінің орынбасары Мейірлан Ақылбекұлының алғыс хаттары табысталды. Марапаттарды Гүлнұр Ыдырышева тапсырды.

Абай облысы "Қоғамдық келісім орталығы" директорының міндетін атқарушы Самат Карибжанов фестивальдің өңірде алғаш рет ұйымдастырылғанын атап өтті. Оның айтуынша, мұндай шаралар ұлттық қолөнерді жаңғыртып, шеберлердің өзара тәжірибе алмасуына жол ашады.

“Басты мақсатымыз – ұлттық құндылықтарымызды дәріптеп, атадан балаға мұра болып қалған қолөнерімізді қайта жаңғырту. Фестивальге Семей қаласы мен аудандардан келген шеберлермен қатар, Астанадан арнайы шақырылған, халықаралық деңгейде танылған дизайнерлер қатысты. Олар жергілікті шеберлерге шеберлік сағаттарын өткізіп, тәжірибелерімен бөлісті”, – деді Самат Карибжанов.

Ұлттық өнер фестивальдің мәдени бағдарламасында да көрініс тапты. Көрермендер "Бәйге" этно-фольклорлық ансамблінің орындауындағы күйлерді тыңдап, домбырашылар ансамблінің өнерін тамашалады. Халық әндері шырқалып, "Тұмар" бишілер ансамблі батырлар биін ұсынды. Ал Астанадан келген "Zeken-MoDa" сән студиясының этно-fashion көрсетілімі ұлттық нақыштың сән әлеміндегі орнын көрсетті.

"ABAI ШЕБЕР FEST" атадан қалған асыл мұраны бүгінгі өнермен ұштастырып, ұлттық қолөнердің жаңа мүмкіндіктерін танытты. Фестиваль шеберлердің басын қосып қана қоймай, қазақы өнердің келешек ұрпақпен бірге жасай беретінін көрсетті.

Түркістан облысының Ордабасы ауданындағы Темірлан елді мекенінде мал сүйегінен май және желатин компоненттерін өндіретін зауыт іске қосылды. Ірі қара мал сүйегін кәдеге жаратып, одан қосылған құны жоғары өнім өндіретін жаңа кәсіпорынды іске қосуға "Huating Biotechnology Co., LTD" ЖШС 9 млрд теңге қаржы бағыттаған.  Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Кәсіпорынның ашылу салтанатына Түркістан облысының әкімі Нұралхан Көшеров қатысып, жаңа кәсіпорынның жұмысына сәттілік тіледі. Облыс басшысы өндіріс орындарының ашылуы өңір экономикасын әртараптандыруға, инвестиция тартуға және жаңа жұмыс орындарын құруға мүмкіндік беретінін атап өтті.

“Tangshan Huating Porcelain Co., LTD” компаниясының бас директоры Чжао Сюйдун облыс әкімдігіне жобаны жүзеге асыруға көрсетілген қолдау үшін алғыс білдіріп, өңірдегі өндірістік әлеуетті дамытуға бағытталған жоспарларымен бөлісті. 

Кәсіпорынға Ордабасы ауданының Темірлан елді мекенінен "Түркістан" әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациясы" АҚ арқылы 10 гектар жер учаскесі берілді. Жобаның бірінші кезеңіне 2,5 млрд теңге инвестиция салынды. Компания алғашқы кезеңде пептон компоненттерін өндіруді жоспарласа, алдағы уақытта желатин компоненттерін өндірмек.

Қазір кәсіпорында құрылыс-монтаждау жұмыстары толық аяқталып, негізгі технологиялық жабдықтар орнатылды. Кәсіпорынның жобалық қуаттылығы – жылына 5 мың тонна өнім. Өндіріс орнының іске қосылуы нәтижесінде 100 жаңа жұмыс орны ашылмақ.

Айта кетейік, пептон – биотехнология, микробиология және фармацевтика салаларында қолданылатын маңызды компонент. Оны өндіру ауыл шаруашылығы шикізатын тиімді пайдалануға және өңдеу өнеркәсібінде жаңа өндірістік бағытты қалыптастыруға мүмкіндік береді.

Іс-шара барысында лента қию рәсімі өтіп, қатысушылар кәсіпорынның өндірістік нысандарын аралады. Зауыттың жұмыс барысымен компания басшысы таныстырып, өндірістің ерекшеліктері туралы мәлімет берді.

Жаңа кәсіпорынның іске қосылуы Түркістан облысында өңдеу өнеркәсібін дамытуға, ауыл шаруашылығы шикізатын ұтымды пайдалануға және инвестициялық ахуалды нығайтуға бағытталған жұмыстардың нәтижесі.

Шымкентте Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың жаңғырту күн тәртібіне арналған "Реформалар мәні: Қазақстанның болашақ тарихының жеті тарауы" атты кітаптың таныстырылымы өтті. Іс-шара барысында кітап авторы, мемлекет және қоғам қайраткері Мәулен Әшімбаев өңірдің ғылыми және шығармашылық зиялы қауым өкілдерімен, сарапшылармен және қоғам белсенділерімен бірге Мемлекет басшысының бастамасымен елімізде жүзеге асырылып жатқан саяси, экономикалық және әлеуметтік өзгерістердің негізгі бағыттарын талқылады. Сондай-ақ сапар аясында Мәулен Әшімбаев жергілікті бочча федерациясының өкілдерімен және өңір жастарымен кездесті.

Кітаптың таныстырылымы М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университетінде өтті. Кездесу барысында автор Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен жүзеге асырылып жатқан реформалардың тарихи маңызы мен ел болашағына ықпалы туралы өз пайымын ортаға салды.

Кітапта мемлекеттік басқаруды жаңғырту, саяси және экономикалық өзгерістер, өңірлік даму, ұлттық бірегейлік, сондай-ақ Қазақстанның халықаралық аренадағы орны мен беделін айқындау мәселелері қарастырылады.

Мәулен Әшімбаев өз сөзінде Президент реформаларының мәні мен мазмұнын ашатын бірқатар негізгі мәселеге тоқталды.

Автор Конституцияда бекітілген құндылықтар еліміздің ұзақ мерзімді даму мақсаттарын айқындайтынын да атап өтті. Сонымен қатар кездесуге қатысушылар елдің технологиялық әлеуетін нығайту және цифрлық дамудың жаңа мүмкіндіктерін тиімді пайдалану мәселелерін талқылады. Мәулен Әшімбаевтың айтуынша, жаһандық өзгерістер Қазақстан үшін жаңа мүмкіндіктерге жол ашады. Мұндай жағдайда әлемде болып жатқан үдерістерден шет қалмай, олардың белсенді қатысушысына айналу маңызды.

Шымкентке сапары аясында Мәулен Әшімбаев "Металлург" спорт кешеніне барып, өңірлік бочча құрамасының спортшыларымен кездесті. Ол жаттығу барысымен танысып, параспортшылармен, мүгедектігі бар балалардың ата-аналарымен және жаттықтырушылар құрамымен инклюзия мәдениетін ілгерілету мәселелерін талқылады.

Кездесуде Мәулен Әшімбаев шымкенттік спортшылардың жетістіктеріне тоқталып, соңғы екі жылда қалада бочча спортымен айналысушылар саны едәуір артқанына назар аударды. Өңірлік команданың өкілдері республикалық жарыстарға белсенді қатысып, жүлделі орындарға ие болып жүр. Сондай-ақ Шымкентте Инклюзивті спорт орталығының салынуы спортшылардың тұрақты жаттығуына және жарыстарға дайындалуына қосымша мүмкіндіктер ашатыны айтылды.

Шымкентке сапар Достық үйінде Мәулен Әшімбаевтың қала жастарымен кездесуімен түйінделді. Ашық диалог форматында қатысушылар Мемлекет басшысының бастамасымен жүзеге асырылып жатқан реформалардың өскелең ұрпаққа беретін мүмкіндіктерін, жастардың елдегі өзгерістерге қатысуын және қоғам алдындағы жауапкершілігін талқылады.

Кездесуде жастардың ел дамуының жаңа кезеңіндегі рөліне ерекше мән берілді. Атап айтқанда, қарқынды цифрландыру мен жасанды интеллектіні енгізу жағдайында жас буынның жаңа технологияларды меңгеруі, өз әлеуетін іске асыруы және елдің өркендеуіне нақты үлес қосуы маңызды екені сөз болды.

Сонымен қатар өңір жастарының талдамалық әлеуетін нығайту мәселелеріне назар аударылды. Қатысушылар Шымкент қаласында Taldau экожүйесінің білім беру және қоғамдық жобаларына қызығушылық білдіріп, оны дамыту жөнінде өз ойларымен бөлісті.

Қазақстандық парадзюдошы Жұрқамырза Шүкірбеков Азия Пара ойындарының чемпионы атанды. Ол шешуші белдесуде ирандық қарсыласын жеңіп, ел қоржынына тағы бір алтын медаль салды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Жұрқамырза Шүкірбеков парадзюдодан J2 санатында 95 келіден жоғары салмақ дәрежесінде өнер көрсетті. Финалда ол Иран спортшысы Мохаммад Реза Кхеироллахзаде Варзимен кездесіп, жеңіске жетті.

Осылайша, қазақстандық спортшы Азия Пара ойындарының алтын жүлдегері атанды.

Еске салайық, бұған дейін қазақстандық пара жүзуші Диас Кенжебек те алтын медаль жеңіп алып, Азия рекордын жаңартқан еді. Ол S10 санатында 100 метрге шалқалай жүзуден 1 минут 1,98 секунд нәтижемен мәреге бірінші жетті. Осылайша, 1 минут 3,73 секунд болған бұрынғы рекордты жаңартты.

Диас Кенжебек бұған дейін 200 метрге кешенді жүзуден және 100 метрге еркін стильде жүзуден екі күміс медаль иеленген.

Сондай-ақ парадзюдошы Бексұлтан Құлмырза алтын жүлдегер атанса, Ғалымжан Смағұлұлы мен Даяна Федосова қола медаль жеңіп алған болатын.

Түркістан облысы Ордабасы ауданындағы Ақбұлақ елді мекенінде құрылыс индустриясын дамытуға бағытталған алюминий композиттік панельдер өндіретін зауыты ашылды. Заманауи технологияларға негізделген кәсіпорын отандық құрылыс материалдарының өндірісін дамытуға және ішкі нарықтағы сұранысты қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Кәсіпорынның ашылу салтанатына Түркістан облысының әкімі Нұралхан Көшеров қатысып, жаңа өндіріс орнының ашылуымен құттықтады. 

Салтанатты рәсім барысында ауыл ақсақалдары лента қиып, жаңа кәсіпорынның жұмысына ақ батасын берді. 

Одан кейін облыс әкімі зауыттың өндірістік нысандарын аралап, технологиялық жабдықтардың жұмысымен танысты. Кәсіпорынның қызметі мен өндіріс барысын "Nur group" ЖШС директоры Абдулла Мухитдин таныстырды.

Жобаның инвестициялық құны – 2,9 млрд теңге. Кәсіпорын жылына 3 млн шаршы метр алюминий композиттік панель өндіруге қауқарлы. Зауытта 50 адам жұмыспен қамтылады. 

Жобаны жүзеге асыру үшін Ордабасы ауданының Ақбұлақ елді мекенінен "Түркістан" әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациясы" АҚ арқылы 3,9 гектар жер телімі берілді. Қазіргі таңда құрылыс-монтаждау жұмыстары толық аяқталып, негізгі технологиялық жабдықтар орнатылған.

Алюминий композиттік панельдер құрылыс нысандарының қасбеттерін қаптауда және ғимараттардың сыртқы келбетін әрлеуде кеңінен қолданылады. Сондықтан жаңа кәсіпорынның іске қосылуы құрылыс материалдарын өндіру саласының дамуына серпін беріп, отандық өнім үлесін арттыруға мүмкіндік береді. Сондай-ақ өңірге инвестиция тартуға және халықты тұрақты жұмыспен қамтуға үлес қосады.

Бүгін Ақтөбе сотының алды шетелге шығуды армандаған туристерге толды. Әлемді аралаймын деп армандаған 5 қаланың тұрғындары миллиондап несие алып, қарызға батып отыр. Туристік фирманың басшысы Еркебұлан Аймұратов сот залына келді. Ол қарызды мойындаса да, сотқа “алаяқтық жасамадым” деген уәж айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

“Еркош тур” фирмасының басшысы Еркебұлан Аймұратов пен қызметкеріне ҚК-тің 190-3-бабы бойынша айып тағылды. Туристік компания Франция, Швейцария, Дубай, Куала-Лумпур, Жапония, Оңтүстік Корея, Малайзия, Мальдив аралдары, Өзбекстан, Грузия, Түркия, Әзербайжан, Кения, Маврикий, Бали, Қытай және Италияға саяхат ұйымдастыруға уәде берген. Алайда жәбірленушілердің айтуынша, турлар жүзеге аспай, ақшалары қайтарылмаған.

Бірнеше айдан бері полиция мен прокураның табалдырыған тоздырған жәбірленушілер де бүгін сотқа келді. Алматы, Ақтау, Атырау, Ақтөбе және Орал қалаларының тұрғындары шетелге саяхатқа шығу үшін жолдама сатып алғанымен, сапарға бара алмағандарын айтады. Жәбірленушілердің бірқатары әлі күнге дейін несие мен бөліп төлеу бойынша қарыздарын өтеп жүр.

Светлана Литвиненко жолдасымен бірге Еуропаға саяхаттауды жоспарлаған. Ол екі адамға арналған тур сатып алғанымен, сапарға шыға алмағанын және ақшасын әлі қайтарып алмағанын айтты.

Ал Ләйлім Қожанова екі адамға арналған Еуропа турын 2 миллион теңгеге бөліп төлеу арқылы рәсімдегенін жеткізді.

Сотта Еркебұлан Аймұратұлы мен оның қызметкеріне Қылмыстық кодекстің 190-бабының 3-бөлігі бойынша айып оқылды. Іс бойынша әзірге 49 жәбірленуші бар. Жәбірленушілер әлі тергеуде жатқан жүзден аса шағым бар екенін айтты. Алданғандар желіде чат ашып, өзара ақпарат алысып отыр.

Ал айыпталушы тергеу барысында барлық қажетті құжатты ұсынғанын және клиенттердің ақшасын иемденгені дәлелденбеді деп отыр. Оның сөзінше, кассаға түскен қаражаттың бір бөлігі әуе билеттері мен жатын орындарға жұмсалған.

Ол турлардың жүзеге аспауына халықаралық жағдайлар да әсер еткенін алға тартты. Атап айтқанда, Иран мен Израиль арасындағы қақтығысқа байланысты әуе қатынасындағы шектеулер мен басқа да қиындықтарды атады.

Айыпталушы туристік компанияның 2020 жылдан бері жұмыс істегенін және осы уақыт аралығында шамамен 19 700 адамды саяхатқа жібергенін мәлімдеді.

Сотта Қылмыстық кодекстің 190-бабы 3-бөлігінің 3-тармағы бойынша айыптау актісі оқылды. Тергеу нұсқасына сәйкес, 1989 жылы туған Еркебұлан Аймұратұлы мен 2002 жылы туған Назгүл Аймұратова азаматтардың сеніміне кіріп, туристік сапарларды ұйымдастыруға уәде беру арқылы ақша иемденген деп айыпталып отыр.

Айыптау актісінде көрсетілгендей, 2025 жылдан бастап олар Instagram әлеуметтік желісінде "Еркош 04 регион" парақшасын ашып, Қазақстан мен шетел қалаларына арзан турлар ұсынған. Парақшада шетелдегі демалыс орындарының бейнежазбалары мен туристік ұсыныстар жарияланған. Тергеу мәліметінше, күдіктілер сапарларды нақты ұйымдастыруға мүмкіндігі болмаса да, клиенттерден ақша қабылдаған.

Сот отырысы енді басталды. Куәгерлерден жауап алумен жалғасады.

Қазақстандық қыз Бали аралында такси ақысын төлеу кезінде алаяққа тап болғанын мәлімдеді. Оның айтуынша, жүргізуші жолақы ретінде 150 мың индонезиялық рупий алуы керек болған. Десе де төлем кезінде қыздың картасынан 15 миллион рупий шығарып алған. Бұл шамамен 380 мың теңге. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Динара Алшын мән-жайды Instagram парақшасында айтып берді. Ол Балиға бар-жоғы бес күнге барған екен.

Оның айтуынша, артық алынған ақша шамамен 380 мың теңгеге тең. Турист мұндай сомадан айырылу демалыс кезіндегі жоспарына да әсер еткенін айтты.

Ақша алып жатқан кезде қыздың интернеті дұрыс істемеген. Сол себепті банк операциясы туралы хабарламаны да бірден көрмеген. Ол төлем кезінде жолақының сомасын көріп, бәрі дұрыс деп ойлаған. Ал банк хабарламасын мейрамханаға жеткенде ғана көрген. 

Қыздың айтуынша, такси жүргізушісінің жеке басын анықтауға көмектесетін мәліметтері де болмаған. Ол жүргізушінің қайда екенін, кім екенін білмейді. Сол себепті ақшаны қайтару оңай болмай тұр екен. 

Публикация от ДИНАРА | МОДЕЛЬНЫЙ ПРОДЮСЕР | ОРГАНИЗАТОР (@dinara_alshyn)

Неге полицияға жүгінбеген?

Оқиға демалысының үшінші күні болған. Егер ол полицияға барып, тергеу жұмыстарына уақыт жұмсаса, сапарының қалған бөлігі соған кетуі мүмкін еді. Оның үстіне, жүргізушіні анықтауға қажет ақпарат болмаған.

“Жүргізуші туралы ешқандай мәлімет болмады. Полицияға барып, іздестіру жұмыстарына кіріссем, демалысымның қалған уақыты соған кетер еді”, – деп жазды ол.

Турист бұл оқиғаны жариялау арқылы өзгелерді сақтандырғысы келетінін айтты. 

Оқиғадан кейін Динара Қазақстандағы Индонезия елшілігімен байланысқан. Оның айтуынша, дипломаттар көмектесуге уәде беріп, жүргізушіні анықтау үшін банк операциялары туралы үзінді көшірме сұратқан.

Алайда ақшаны қайтару мәселесін шешу үшін қанша уақыт кететіні туралы ақпарат бермеген. 

Публикация от ДИНАРА | МОДЕЛЬНЫЙ ПРОДЮСЕР | ОРГАНИЗАТОР (@dinara_alshyn)

Осындай жағдайға тап болсаңыз, не істеу керек?

Егер картаңыздан келісілген сомадан артық ақша алынғанын байқасаңыз, мәселені шешуді кейінге қалдырмаған жөн.

• Банкке дереу хабарласыңыз. Картаңыздан артық алынған ақшаны қайтаруға көмектесуін сұраңыз. Ақшаны қайтаруға кепілдік жоқ, бірақ банкке неғұрлым ерте хабарласқан дұрыс.
• Төлем дәлелдерін сақтаңыз. Банк хабарламаларын, операция туралы үзінді көшірмені, түбіртекті, такси туралы мәліметтер мен хат-хабарларды өшірмеңіз.
• Полицияға арыз беріңіз. Оқиға шетелде болса да, жергілікті полицияға хабарлап, арыздың тіркелгенін растайтын құжатты сұраңыз.
• Елшілікке хабарласыңыз. Дипломатиялық өкілдік жергілікті органдармен байланысу тәртібін түсіндіруге көмектесе алады.

Шетелде такси ақысын төлегенде нені ескеру керек?

Саяхат кезінде лицензиясы бар таксиді немесе сенімді көлік шақыру қосымшаларын пайдаланған жөн. Аустралия үкіметінің Индонезияға сапарлайтын азаматтарға арналған ұсынымында да көшеден тоқтатылған таксиге қатысты сақ болу, көлік пен жүргізуші деректерін тексеру және жолақының дұрыс есептелгеніне көз жеткізу керегі ескертілген. 

Төлем жасамас бұрын экрандағы соманы мұқият тексеріңіз. Карта арқылы төлегенде соманың дұрыс енгізілгеніне көз жеткізіп, банк операциялары туралы хабарламаларды қосып қойған дұрыс. Сонымен қатар картаға лимит орнатып, қажет болмаса шетелдегі интернет-төлемдерді шектеуге болады.

Айта кетейік, бұған дейін Атырауда “Абырой Авто” автосалонының екі басшысы алаяқтық жасағаны үшін алты жарым жылға бас бостандығынан айырылғаны туралы жазған едік. Оған қоса сотталғандар жәбірленушілерге 1 миллиард 147,8 миллион теңге көлеміндегі шығынды өтеуге міндеттелген. 

Елорданың сол жағалауындағы 2-бөлмелі пәтерді сатып алғанда 9 миллион теңгеге жуық қаражат үнемдей аласыз. Мысалы, ауданы 64 ш.м. пәтерді қазір 44,6 млн теңгенің орнына 35,7 млн теңгеге алуға болады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Арнайы ұсыныс тек 25 және 26 қазан күндеріне созылады. Науқанға Respublika Towers және Respublika (Н блогы) тұрғын үй кешендеріндегі пәтерлер қатысады.

Осындай жеңілдікті мемлекеттік мерекеге орай SAT NS құрылыс компаниясы ұйымдастырып отыр.

Екі тұрғын үй кешені де Нұра ауданында, Астана әкімдігі жүзеге асырып жатқан эко-саябаққа жақын маңда орналасқан. Мұнда қала тұрғындары үшін жасыл аймақтар мен серуендеу жолдарын абаттандыру жоспарлануда.

Табиғи ортадан бөлек, үйлердің инфрақұрылымын мектептер, балабақшалар, емханалар мен сауда орталықтары толықтырады. Үйлердің өзінде биіктігі 3-метрлік төбелер, үлкейтілген терезелер, дизайнерлік холлдар және  қауіпсіздік жүйелері (электроқұлыптар, 24/7 бейнебақылау, IP-домофония) қарастырылған.

Сатып алушылар үшін тағы бір маңызды жайт – үйлер пайдалануға берілген, құрылыс аяқталуын күтудің қажеті жоқ. Ұсыныс аясында 2-3-4 бөлмелі пәтерлер қолжетімді.

Пәтерлерді сатып алу шарттары туралы толығырақ SAT NS сату кеңсесінен білуге болады.

Мекенжайы: Астана қаласы, Тұран даңғылы, 30а. Телефоны: 755

Қазақстанда 23 қазан кешінен 27 қазанға дейінгі аралықта жылжымайтын мүлікке қатысты бірқатар мемлекеттік қызмет уақытша қолжетімсіз болмақ. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

"Азаматтарға арналған үкімет" мемлекеттік корпорациясының мәліметінше, 23 қазан сағат 19:00-ден 27 қазан сағат 00:00-ге дейін Жылжымайтын мүліктің бірыңғай мемлекеттік кадастрының цифрлық жүйесі мен Жария кадастрлық картада техникалық жұмыстар жүргізіледі.

Осы уақыт аралығында:

• Жер кадастры;
• Жылжымайтын мүлікке құқықтарды тіркеу;
• Нысандарды техникалық тексеру бойынша мемлекеттік қызметтерге өтініш қабылдау тоқтатылады.

Алайда жылжымайтын мүлікке құқықтарды тіркеуге қатысты электронды анықтамаларды цифрлық сервистер арқылы алуға болады.

Шектеулер кадастр жүйесінің QazTRF-23 мемлекеттік координаттар жүйесіне көшуіне байланысты енгізіліп отыр. Жаңа жүйе заманауи ашық спутниктік навигация технологияларын пайдаланып, цифрлық карталар мен кеңістіктік деректермен жұмыс істеуге мүмкіндік береді.

Бұған дейін Қазақстандықтар Halyk Bank және Отбасы банктің қосымшаларына кіре алмай қалған еді. 5 қаңтардан бастап Halyk Bank пен Отбасы банктің мобильді қосымшалары мен кейбір платформалары техникалық жұмыстарға байланысты уақытша қолжетімсіз болды.

20 қазанда Дөң тау-кен байыту комбинатының шахтасында сақтандыру бекітпесін орнату жұмыстары кезінде тау-кен массасы опырылып, ұңғылаушы қаза тапты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

"Қазхром" ТҰК" АҚ мәліметінше, ұңғылаушы ауыр жарақат салдарынан көз жұмған.

Оқиға туралы тиісті мемлекеттік органдарға хабар берілді. Қазір тергеу жұмыстары жүргізіліп жатыр. 

Желіде болған оқиғаны хронологиясы жарияланды.

• 23:37 – шахтада болған оқиға туралы хабарлама түсті;
• 23:45 – зардап шеккен адамды эвакуациялау үшін оқиға орнына топ келді;
• 23:59 – зардап шеккен адам шахтаның оқпан аузына жеткізілді;
• 00:07 – зардап шеккен адамды СК-3 көлігімен тасымалдау басталды;
• 00:10 – зардап шеккен адам орталық аудандық ауруханаға жеткізу үшін жедел жәрдем бригадасына тапсырылды.

Ауруханаға түскеннен кейін қолда бар мәліметтер бойынша, медицина қызметкерлері зардап шеккен адамның қайтыс болғанын анықтады.

Комбинат басшылығы марқұмның туған-туыстары мен жақындарының қайғысына ортақтасып, көңіл айтады. Компания отбасына қажетті көмек көрсетеді.

"Қазхром" ТҰК" АҚ – феррохром өндіретін жетекші компаниялардың бірі әрі Қазақстандағы ірі жұмыс берушілердің қатарында. 1938 жылы Ақтөбе облысында хром кенін өндіру және байыту мақсатында Донской тау-кен байыту комбинаты құрылды. Кәсіпорын Оңтүстік Кемпірсай хромит кен орнының негізінде жұмысын бастады. Қазір компания бөлімшелерді жаңғыртуға, кен өндіру көлемін арттыруға және ферроқорытпа өндірісін ұлғайтуға бағытталған жобаларды жүзеге асырып жатыр. 

Бұған дейін "Қазақмыс" кенішінде қаза тапқан кеншінің жақындары барлық кінәлінің жауапқа тартылмағанына наразы екенін жазған едік. 17 ақпанда "Қазақмыс" корпорациясының Жомарт кенішіндегі апат жеті кеншінің өмірін қиды. Марқұмның туыстары әлі де тергеу қорытындыларын түсіне алар емес.

Атырау облысында 90 жастағы қарияның өз ұлынан таяқ жеп, үйінен қашуға мәжбүр болғаны туралы іс сотқа жетті. Алайда сот басталар тұста ақсақалдың денсаулығы сыр беріп, болған оқиғаны есіне түсіре алмай қалған. Ал күдікті ұлы әкесін ұрды деген айыпты жоққа шығарып отыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі КТК арнасына сілтеме жасап хабарлайды. 

90 жастағы Әділхан Сисенов жазда кенже ұлының өзін ұрып-соғып, тамақсыз қамап қойғанын айтып, үйінен түн ішінде терезе арқылы қашып шыққанын баяндаған. Сол кезде жарақаттары мен болған оқиғаны анық есінде сақтаған қария қазір бәрін ұмытып қалды. Қарындасының айтуынша, ақсақал қазір Қызылқоға ауданының Сағыз ауылында, ұлының үйінде тұрып жатыр.

Әділхан ақсақалдың немересі атасының бүгінгі жағдайына алаңдап отыр. Оның айтуынша, қария бұған дейін өздігінен жүріп-тұрып, ешкімге тәуелді болмаған. Ол сотқа өзі барып, басынан өткен жағдайды айтып беруге ниетті болған. Алайда денсаулығы сыр беріп, қазір болған оқиғаны есіне түсіре алмай қалған.

“Қазір атам ештеңе білмейді, бәрін ұмытып қалған. Сот үш ай бұрын басталғанда, ол бәрін есінде сақтап, сұрақтарға жауап берер еді ғой. Өзі де сотқа өз аяғыммен барамын деп күтіп жүрген. Бірақ қазір атамыз осындай күйге түсті”, – деді ол. 

Қарияның басынан өткен жағдай Сағыз ауылын да дүр сілкіндірген. Оның замандастары өмір бойы бала өсіріп, отбасын асыраған ақсақалдың қартайған шағында өз үйінен қашуға мәжбүр болғанына қынжылады.

"Әкесін ұрып-соқты" деп айыпталған Қанат Сисенов өзіне тағылған айыпты жоққа шығарды.

Қылмыстық оқиға Қызылқоға ауданында болғанымен, іс Жылыой ауданының сотында қаралады.  

Еске салсақ, бұған дейін Атырау облысында 90 жастағы қарияны туған ұлы ұрып-соғып, үйінде байлап ұстағаны туралы хабарлаған едік. Кейін полиция қылмыстық іс қозғады.

Депутат Айбек Арқабайұлы елімізде мыңдаған отбасы тұрып жатқан тозығы жеткен ескі үйлердің жағдайына алаңдады. Айтуынша, бұл баспаналар жақын арада жаңартылмайды және бұл қауіп тудыруы мүмкін. Осыған байланысты ол Үкіметке өңірлердегі реновацияны жеделдетіп, тұрғындарды жаңа баспанаға көшіру мерзімін нақтылауды ұсынды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Депутаттың айтуынша, бүгінде елімізде 61 367 көппәтерлі тұрғын үй бар. Оның ішінде 1 037 пәтер апатты жағдайда, 3 347-нің тозығы жеткен. Шамамен 27 мыңға жуық үй иесінің баспанасы апаттық жағдайда, әбден ескірген.

“Соңғы 3 жылда тұрғын үй-коммуналдық инфрақұрылымды дамыту тұжырымдамасы шеңберінде (2023-2029 ж.ж.) өңірлерде 352 апаттық жағдайдағы және тозығы жеткен тұрғын үй бұзылып, 200 көппәтерлі тұрғын үй салынды. Бұл көрсеткіш жалпы республика тұрғын үй қорының тек 0,3%-н ғана қамтып отыр. 2025 жылы апатты және ескі үйлер мәселесін шешу үшін әкімдіктер мен мәслихаттардың өңірлік жаңарту бағдарламаларын қабылдау құқығы заңмен кеңейтілді”, – деп қосты ол. 

Айбек Арқабайұлы реновациялауды іске асыру барысында бірқатар кемшіліктер бар екені анықталғанын да алға тартты. Айтуынша, бағдарлама барлық өңірде іске қосылғанымен, оның орындалу барысы мардымсыз.

Осы тұста депутат 2026–2029 жылдарға арналған реновация жоспарлары бойынша мынадай мысал келтірді:

• Батыс Қазақстан облысында 334 апатты және тозығы жеткен үйлердің ішінде тек 3 үйдің меншік иелерін жаңа тұрғын үйге көшіру жоспарлануда, бұл қауіпсіз тұрғын үйге деген қажеттіліктің 1%-ын ғана құрайды;
• Ақмола, Қарағанды, Алматы, Ұлытау, Абай, Солтүстік Қазақстан, Түркістан облыстары мен Алматы қаласының жоспарлары бойынша осындай тұрғын үйлер тек 2–19 %-ға дейін ғана жаңартылады;
• Басқа өңірлердегі көрсеткіш 20-75%-ды құрайды. Осылайша, көптеген өңір бойынша жағдай сын көтермейді;
• Тек үш өңірдің әкімдіктері – Астана қаласы, Жамбыл, Павлодар облыстары 2029 жылға қарай осы мәселені шешуге дайын. Оны жергілікті бюджет қаражатынан және жеке инвесторларды тарту арқылы қамтамасыз етілуі күтілуде.

 “Әкімдіктер 2029 жылға дейін апатты және ескі үйлердің орнына 895 көпқабатты үй салып, 11 319 пәтер беруді жоспарлап отыр. Алайда бұл — жаңа баспанаға көшуі тиіс 26 972 үй иесінің небәрі 42%-ы. Қалған 15 653 адам ескі әрі қауіпті үйлерде тұруға мәжбүр болуы мүмкін. Тәжірибе көрсеткендей, апатты жағдайдағы және тозығы жеткен баспаналарда өрт қаупі өте жоғары. Мұндай нысандардағы тілсіз жау жиі қайғылы жағдайларға, адамдардың, әсіресе балалардың өмірі мен денсаулығына елеулі қатер төндіретіні анық. Бұған мейлінше жол бермеу керек!”, – деп қосты ол. 

Осыған орай депутат апатты үйлердің мәселесін жедел шешу үшін Үкімет жанынан арнайы комиссия құрып, тұрғындарды жаңа баспанаға көшірудің бірыңғай жоспарын әзірлеуді және әкімдердің жұмысына бақылауды күшейтуді ұсынды. 

Еске салсақ, Депутат Мақсұт Насибулов мемлекет қаржысына салынатын тұрғын үйлердің ауласын абаттандыруға міндетті талаптар енгізуді ұсынған еді.

“Қазақстан темір жолы” ұлттық компаниясы Түркістан облысындағы Дарбаза – Мақтаарал теміржол желісінің құрылысын қаржыландыру үшін Азия инфрақұрылымдық инвестициялар банкінен 135 млн долларға (60,8 миллиард теңге) дейін несие тартуды жоспарлап отыр. Қарыз мемлекеттік кепілдіксіз берілуі мүмкін. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Теміржол құрылысы қашан аяқталады?

Азия инфрақұрылымдық инвестициялар банкінің мәліметінше, Дарбаза – Мақтаарал теміржол желісінің құрылысы 2024 жылғы наурызда басталған. Жоба бастапқыда ҚТЖ-ның өз қаражаты есебінен жүзеге асырылып келеді.

2026 жылғы шілдедегі жағдай бойынша құрылыс жұмыстарының 78%-ы аяқталған. Жобаны 2026 жылдың желтоқсанында бітіру жоспарланған. Ал банктің жобаны қарауы 2026 жылғы 27 қарашаға белгіленген. Демек, 135 млн доллар көлеміндегі несие әзірге мақұлданған жоқ.

 Жаңа теміржол желісінің ұзындығы шамамен 115 шақырым болады. Ол Қазақстанның оңтүстігі мен Өзбекстан арасындағы қосымша көлік байланысын қамтамасыз етеді. Жобаның негізгі мақсаты — Қазақстан мен Өзбекстан арасындағы қолданыстағы теміржол дәлізінің жүктемесін азайтып, өңірдегі жүк тасымалы мен транзиттік сауданың мүмкіндігін кеңейту.

Құрылыс үшін жер телімдері алынады

Жобаны жүзеге асыру үшін Түркістан облысының Сарыағаш, Келес, Шардара, Жетісай және Мақтаарал аудандарындағы жер телімдерін алу қажет.

Банк құжаттарына сәйкес, құрылысқа байланысты 308 үй шаруашылығы мен 23 заңды тұлғаның мүддесіне әсер етуі мүмкін. Негізгі ықпал ауыл шаруашылығы жерлері мен тұрғындардың табыс көздеріне қатысты болмақ. Ал 14 үй шаруашылығына басқа жерге көшу қажет болады. Жоба аясында зардап шеккен тұрғындарға өтемақы төлеу және олардың күнкөріс көздерін қалпына келтіру шаралары қарастырылған.

ҚТЖ-ның қарызы қанша?

2026 жылғы маусымның соңындағы жағдай бойынша “Қазақстан темір жолы” тобының қарыздар портфелі 3,9 трлн теңгеге жеткен. Бұл көрсеткіш компанияның аралық шоғырландырылған қаржылық есебінде көрсетілген.

Бұған дейін ҚТЖ Алматыны айналып өтетін теміржол желісінің құрылысына Азия инфрақұрылымдық инвестициялар банкінен 150 млн долларға дейін несие тартқан. Алайда ол жоба бойынша қарыз “Самұрық-Қазына” қорының кепілдігімен берілген, ал Дарбаза – Мақтаарал желісіне ұсынылып отырған қаржыландыру мемлекеттік кепілдіксіз қарастырылған.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанның мемлекеттік қарызы 38,5 трлн теңгеге жеткені туралы жазған едік.

Депутат Айжан Аймағанова елімізде әйелдер мен балаларға қатысты зорлық-зомбылық оқиғалары әлі де тыйылмай тұрғанын жеткізді. Осыған орай ол қайғылы жағдайлардың алдын алу үшін қауіпті ертерек анықтап, полицияның дер кезінде әрекет етуіне мүмкіндік беретін электрондық бақылау жүйесін енгізуді ұсынды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Аймағанова соңғы бірнеше айдың өзінде қоғамды дүр сілкіндірген бірнеше оқиғаны мысалға алды.

“Соңғы жылдары елімізде әйелдер мен балаларды зорлық-зомбылықтан қорғау бағытында маңызды шаралар қабылданды. Алайда қайғылы жағдайлар әлі де жалғасуда. 13 шілдеде Абай облысында 20 жастағы Дильназ Жұмағұлова көптеген пышақ жарақатынан қаза тапты. 23 қыркүйекте Астанада екі баланың анасы Жазира Адауованы бұрынғы жұбайы өлтірді. Осы орайда қолданыстағы қорғау тетіктері зорлық-зомбылық болғаннан кейін ғана әрекет етпей, қауіпті алдын ала анықтап, оның жолын кесуге қаншалықты мүмкіндік береді деген маңызды сұрақ туындайды”, – деді ол. 

Депутат елімізде қауіптің алдын алатын құқықтық та, цифрлық та мүмкіндіктер бар екенін алға тартты.

“Мұндай тәжірибе шет мемлекеттерде, соның ішінде Францияда қолданылады. Бұл үшін жаңа әрі қымбат ақпараттық жүйе құрудың қажеті жоқ. Қазақстанда профилактикалық есепке алу мен электрондық бақылаудың қажетті тетіктері қазірдің өзінде бар. "Заң мен тәртіп" қағидатын жүзеге асыру үшін қолда бар құқықтық және цифрлық мүмкіндіктерді пайдаланып, қауіпті жағдайларды дер кезінде анықтап, оның алдын алуымыз керек”, – деп қосты ол.

 Осыған орай депутат мына ұсыныстарға тоқталды:

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстанда сексуалдық зорлық-зомбылық істерін енді әйел тергеушілер қарайтынын хабарлаған едік. Бұл жаңашылдық жәбірленушілердің қосымша психологиялық күйзеліске ұшырауын азайтуға және тергеу органдарына деген сенімді арттыруға бағытталған.

Алматылық 23 жастағы Томирис Қасымова ағылшын тілін меңгеру деңгейін бағалайтын IELTS халықаралық емтиханынан ең жоғары 9.0 балл алды. Торонто университетінің студенті бұл емтиханды алты рет тапсырған. Ол жазылым бөлімінен 8.0 балл алғанына ерекше қуанған. Өйткені дайындық кезіндегі басты мақсаты осы еді. Бойжеткен Stan.kz тілшісіне ағылшын тілін қалай меңгергенін, дайындықты жұмысымен қалай қатар алып жүргенін және нәтижесін білген сәтін айтып берді.

Томирис Алматыда туып-өскен. Ол бала кезінде сурет салғанды ұнатып, сурет пәнінің мұғалімі болуды армандапты. Жоғары сыныптарда жаратылыстану пәндеріне қызығып, биохимик болғысы келгенімен, мектеп бітірер тұста әлеуметтік ғылымдар бағытын таңдауға шешім қабылдаған. 

Тіл үйренуге YouTube түрткі болған

Оның ағылшын тілімен таныстығы мультфильмдер мен танымдық телебағдарламалардан басталған. Мектепке дейінгі даярлықта да тіл үйренген. Бірақ жасөспірім шағына дейін ағылшынды кәдімгі мектеп пәні ретінде қабылдапты. Америкалық YouTube-блогерлерді көре бастаған соң қызығушылығы артып, тілді өз қалауымен үйренуге кіріскен.

Томириске мектептегі сабақтармен қатар қосымша дайындық та көмектескен. Жазғы демалыста анасы жеке мұғалімдер жалдап, кейін мектепте бірқатар пәнді ағылшын тілінде оқыған. 

“Ағылшын тілін меңгеруіме ең көп көмектескені – сол тілдегі контентті тұрақты тұтыну және ағылшын тілін күнделікті өмірімнің бір бөлігіне айналдыру болды деп ойлаймын. Бұл бұрын үйренген білімімді бекітіп қана қоймай, тілді үнемі тәжірибе жүзінде қолдануыма мүмкіндік берді”, – дейді Томирис.

Жеті жылда 6 рет емтихан тапсырған

Томирис IELTS-ті алғаш рет университетке түсу үшін тапсырып, 7.0 балл алған. Бастапқыда емтиханға қайта қатысу ойында болмаған. Алайда Торонто университетіне ауысу үшін қайта тапсыру қажет болыпты.

2025 жылы өзі де IELTS-ке дайындайтын мұғалім ретінде сабақ бере бастаған. Сол кезде білімін тексеріп, кәсіби деңгейін сақтау үшін емтиханды тағы тапсырған. Оның айтуынша, IELTS-ке дайындалу жолы жеті жылға созылған. Ол осы аралықта әр емтиханның нәтижесін жүйелі талдап отырмағанын айтады.

Ал жоғары нәтижеге ұмтылған кезеңде өз қателеріне мұқият қарай бастаған. Әсіресе, жазылымға басымдық берген. Томирис 9.0 балл әуелден жоспарлаған нақты мақсаты болмағанын айтады.

“Негізгі мақсатым – Writing бөлімінен 8.0 балл алу болатын. Дайындық барысында Listening, Reading және Speaking бөлімдеріндегі нәтижелерім де айтарлықтай жақсарды. Нәтижесінде, Writing бойынша көздеген баллыма қол жеткізіп қана қоймай, қалған үш бөлімнен де жоғары нәтиже көрсеттім”, – дейді ол.

Осы кезеңде ағылшын тіліндегі дағдыларын жетілдірумен қатар, емтихан үстінде уақыт пен күшін тиімді пайдалануға да көңіл бөлген. Мәселен, Reading бөлімін қаншалықты жылдам аяқтай алатынын, Writing тапсырмаларын орындауға күш-қуатын қалай сақтайтынын ойластырған.

Дайындықтағы басты қағида – тұрақтылық

Томирис алдын ала жоспарланған күн тәртібін ұстанғанды ұнатады. Дайындық кезінде де қалыптасқан кестесін күрт өзгертпеген. Күндіз жұмыс істеп, оқуға ниетті студенттермен сұхбат жүргізген. IELTS-ке уақыт табу үшін кейбір кездесулері мен жұмыс жоспарларын қайта реттеген.

“Тек IELTS-ке дайындалу үшін күн сайын қосымша 1-2 сағат бөліп, Writing тапсырмаларын орындауға және жауаптарымды талдауға көңіл бөлдім. Дайындық кезеңі аса қарқынды немесе ерекше болған жоқ. Мен үшін ең маңыздысы – бірден көп нәрсе істеуге тырысқаннан гөрі, тұрақтылықты сақтап, күн сайын жүйелі түрде жұмыс істеу болды”, – дейді ол.

Томирис осы нәтижеге жету үшін өміріндегі белгілі бір нәрседен толықтай бас тарттым деп айта алмайтынын жеткізді. Оған дайындықты күнделікті тіршілігімен үйлестіру маңызды болған. Өз қабілетіне сенгенімен, кейде дайындықты тоқтату туралы да ойланған.

“Әрине, кейде дайындықты тоқтатып, уақытым мен күшімді жұмысқа және басқа жобаларыма бағыттағым келген сәттер де болды. Дегенмен, бұл ойымнан қайтып, алға қарай жалғастыра бердім. Себебі IELTS-тен осындай нәтижеге қол жеткізу мен үшін жай ғана жоғары балл алу емес, өзім үшін маңызды бір белесті бағындыру еді”, – дейді Томирис.

“Көргеніме сене алмай, бірден анама айттым”

Емтиханның өзі Томиристің есінде ерекше бір оқиғамен қалмаған. Бірақ бұл жолы сынақ алдында материалдарды асығыс қайталауға кіріспей, сыртқа шығып серуендеп, бой жазып, демалуға уақыт бөлген.

Ал нәтижесі туралы электрон поштаға хабарлама келген уақытты дәл біледі. Экрандағы көрсеткіштерді бірден түгел көрмеген.

“Хабарлама дәл сағат 18:05-те келді. Алғашында Listening және Reading бөлімдерінен 9.0 алғанымды көрдім, бірақ төмен қарай жылжытып, қалған нәтижелерімді оқығанда ғана барлығын түсіндім. Көргеніме сене алмай, бірден анама айттым”, – дейді ол.

Төрт бөлімнің орташа көрсеткіші – 8.75. IELTS-тің ресми бағалау ережесі бойынша мұндай нәтиже келесі бүтін баллға дейін дөңгелектеніп, жалпы ұпай 9.0 болып есептеледі.

IELTS пен тіл меңгерудің еуропалық CEFR жүйесін салыстыруда 8.5 және одан жоғары жалпы нәтиже ең жоғары C2 деңгейіне жатқызылады.

Томирис үшін осы нәтижелердің ішінде жазылымның орны бөлек. Дайындық кезінде көздеген межесіне жеткеніне ерекше қуанған.

“Ең қатты қуанғаным – Writing бойынша нәтижем болды. Себебі осы бөлімнен 8.0 балл алу менің негізгі мақсатым еді”, – дейді ол.

Ендігі мақсаты – оқушыларға көмектесу

Томиристің айтуынша, бұл нәтиже мұғалім ретінде өз біліміне деген сенімін нығайтқан. Енді тәжірибесін оқушыларымен бұрынғыдан да сенімді бөлісе алатынын сезінеді. 

Тіл үйренушілерге жеткізгісі келетін ойы – жоғары деңгейге жетуге уақыт пен күш қажет болғанымен, бұл қолжетімді мақсат. Ол үшін тілді үйренуге жүйелі түрде уақыт бөліп, табандылық таныту маңызды деп есептейді.

“Нәтижемді алғаш көргенде, ең алдымен, басқа оқушыларға IELTS тапсыру жолында қалай көмектесе алатыным туралы ойладым. Қазіргі басты мақсатым – өз тәжірибеммен бөлісіп, олардың да көздеген нәтижелеріне жетуіне қолдау көрсету”, – дейді Томирис.

Ол келер уақытта білімін жалғастырып, жаңа мүмкіндіктерді қарастырғысы келеді.

Көмір өндіретін "Қаражыра" компаниясының акционерлері 2025 жылдың қорытындысы бойынша қарапайым акцияларға дивиденд төлемеу туралы шешім қабылдады. Кәсіпорынның бөлінбеген таза пайдасы — 25,05 миллиард теңге компанияның өзінде қалады. Акционерлер арасында Forbes Kazakhstan тізіміне енген кәсіпкерлер Эдуард Огай мен Владимир Джуманбаев, сондай-ақ Мәжілістің бұрынғы төрағасы Нұрлан Нығматулиннің егіз бауыры Ерлан Нығматулин бар. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Компанияның пайдасы екі есеге жуық азайды

2025 жылы "Қаражыраның" таза пайдасы 3,94 миллиард теңгеге жетті. 2024 жылы бұл көрсеткіш 7,37 миллиард теңге болған. Осылайша, бір жылда компанияның таза пайдасы шамамен 46,6%-ға төмендеді.

Сонымен бірге кәсіпорынның түсімі айтарлықтай өзгермеген. 2025 жылы ол 73,98 миллиард теңгеге жетсе, 2024 жылы 73,39 миллиард теңге болған.

Компанияның акционерлерге дивиденд төлемеу туралы шешімі 2026 жылғы 8 қазандағы жалпы жиналыста қабылданған. Құжат Қазақстан қор биржасының сайтында жарияланды.

"Қаражыра" кімге тиесілі?

2025 жылғы қаржылық есептілікке сәйкес, кәсіпорын акцияларының негізгі бөлігі қазақстандық кәсіпкерлерге тиесілі.

• Эдуард Огай — Forbes Kazakhstan-ның ең бай кәсіпкерлер рейтингінде 15-орында. Оның байлығы 650 миллион долларға бағаланған. Ол балалары Владислав Огай және Элина Абдрахмановамен бірге компания акцияларының 70%-ын бақылайды. Эдуард Огайдың өз үлесі — 20,1%.
• Владимир Джуманбаев — Forbes Kazakhstan рейтингінде 16-орында. Оның байлығы 615 миллион долларға бағаланған. Кәсіпкер компания акцияларының 20%-ына ие.
• Ерлан Нығматулин — Мәжілістің бұрынғы төрағасы Нұрлан Нығматулиннің егіз бауыры. Ол компания акцияларының 10%-ын иеленеді.

Компания қанша көмір өндіреді?

"Қаражыра" Абай облысында ашық әдіспен көмір өндіреді. 2024 жылы кеніште 7,5 миллион тонна көмір өндірілген. Кәсіпорынның түсімі сол жылы 73,39 миллиард теңгеден асқан.

Компания көмірді Қазақстанның ішкі нарығына сатады. Сондай-ақ Ресей, Қырғызстан және Литваға экспорттайды. 2025 жылы кәсіпорынның түсімі 73,98 миллиард теңгеге жеткен.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстандағы көмір қорының көлемі мен оның елдің ішкі қажеттілігін қанша жылға қамтамасыз ете алатыны туралы жазған едік.

Құрылтай депутаты Наурыз Сайлаубай елордада пәтері болмағандықтан үш бөлмелі мемлекет беретін қызметтік пәтерде тұратынын жеткізді. Ол сонымен қатар қыста коммуналдық төлемдер, интернет, автотұраққа айына 60 мың теңгеге дейін төлейтінін айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Наурыз Сайлаубай Құрылтайда өңірлерден келген және пәтері жоқ депутаттар мемлекеттік басапанада тұратынын жеткізді.

“Мен ешқандай жәрдемақы алмаймын. Нұрсаядағы қызметтік пәтерлер осындай депутаттарға елордада тұрып, жұмыс істеуі және әріптестерімен қоян-қолтық араласуы үшін берілген. Кейбір депутаттар өз еркімен қызметтік баспанадан бас тартқан. Бұл тәжірибе Мәжілістің сегізінші шақырылымында болған. Ал қазіргі шақырылымда ондай жағдайлар бар-жоғын білмеймін. Қызметтік көліктерде де артық шығын жоқ. Тек бір нүктеден екінші нүктеге жету үшін шақырылады. Көлік депутатты күтіп тұрмайды. Қажет болған жағдайда шақырып, межелі жерге жеткен соң босатасыз. Сондықтан бұл жерде артық шығын жоқ деп айта аламыз”, – деп түсіндірді ол. 

Депутат сонымен қатар бүгінде Астанада өзінің пәтері жоқ екенін жеткізді. Айтуынша сол себептен қазір мемлекет тарапынан берілген қызметтік пәтерде тұрып жатыр.

“Коммуналдық қызметтердің ақысын өзіміз төлейміз. Яғни, бұл шығын мемлекетке жүктелмейді. Бізге пәтерде тұруға ғана мүмкіндік берілген. Мәжілістің сегізінші шақырылымында да маған үш бөлмелі қызметтік пәтер берілген болатын. Өкілеттік мерзімім аяқталған соң, Конституция талаптарына сәйкес, пәтерді мемлекетке қайтардым. Пәтердегі теледидар, шкаф, төсек секілді барлық мүлік сол күйінде тапсырылуы керек. Егер қандай да бір затты бүлдірсем, оның орнын өз қаражатыма толтыруға міндеттімін. Мысалы, теледидарды сындырып алсам, дәл сондай теледидар сатып алып, орнына қоюым қажет. Коммуналдық төлемдерге келсек, қыста интернет пен автотұрақ ақысын қоса есептегенде, айына шамамен 45–60 мың теңге жұмсалуы мүмкін. Пәтер үш бөлмелі”, – деді Наурыз Сайлаубай.

Еске салсақ, бұған дейін Мемлекет Құрылтай депутаттарына қандай жағдай жасап отырғанын хабарлаған едік. Оларға 1 миллион теңге айлық, пәтер мен қызметтік көлік беріледі. 

Қазақстан мен Қытай шекарасындағы "Қорғас" халықаралық шекара маңы ынтымақтастығы орталығында жолаушыларды биометриялық тексеретін Q-Gate электронды жүйесі енгізіліп жатыр. Ол адамның жеке басын бет-әлпеті мен паспорты арқылы 15–50 секунд ішінде анықтайды. Жаңа жүйе дәстүрлі паспорттық бақылаудан 4-5 есе жылдам жұмыс істейді. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Жаңа жүйе қалай жұмыс істейді?

Q-Gate жүйесі жолаушының бет-әлпетін және паспортын тексеріп, жеке басын автоматты түрде анықтайды. Соның арқасында шекаралық бақылаудан өтетін адамдар санын көбейтіп, кезекті азайтуға мүмкіндік бар.

Мысалы, жүйе арқылы 200 жолаушыны тексеруге шамамен 7 минут қажет. Ал қызметкерлер құжаттарды қолмен тексергенде бұл жұмысқа шамамен 30 минут кетеді.

Қазір Қазақстанның 11 өткізу бекетінде 54 Q-Gate биометриялық терминалы жұмыс істейді. Олардың қатарында Астана мен Алматы қалаларының халықаралық әуежайлары бар.

2028 жылға дейін елдің өткізу бекеттеріне осындай тағы 198 терминал орнату жоспарланған.

Қорғасқа жыл сайын 2 миллионға жуық адам барады

Жаңа жүйенің енгізілуі "Қорғас" орталығы үшін маңызды. Жетісу облысының туризм басқармасының бас маманы Мұрат Мәдіевтің айтуынша, былтыр орталыққа шамамен 2 миллион адам барған. Ал билет сатудан түскен табыс 3 миллиард теңгеден асқан.

"Қорғас" – Жетісу облысындағы танымал туристік орындардың бірі. Өңірге келген туристер Алакөл мен Балқаш көлдеріне, "Алтын-Емел" ұлттық паркіне және шекара маңы ынтымақтастығы орталығына барады.

Орталықта сауда жасаудан бөлек, туристер Қытай мәдени орталығының музейін аралап, 9D кинотеатрға және саябаққа бара алады. Қазір мұнда туристерге арналған 50-ге жуық жаңа жоба іске қосылған.

Айта кетейік, бұған дейін 2027 жылдан бастап Қазақстанға шетел азаматтарының кіру тәртібіне жаңа талаптар енгізілетіні туралы жазған едік.

Қазақстанда 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап атаулы әлеуметтік көмек тағайындау кезінде отбасылардың материалдық жағдайы қосымша өлшемдер бойынша бағаланады. Егер отбасының бірнеше жылжымайтын мүлкі немесе көлігі болса, банк шоттарындағы шығындары жоғары болса не ірі көлемде жинағы анықталса, учаскелік комиссия көмекке мұқтаж емес деген қорытынды шығаруы мүмкін. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

АӘК мөлшері қалай есептеледі?

Атаулы әлеуметтік көмектің (АӘК) мөлшері кедейлік шегі мен отбасының жан басына шаққандағы орташа табысының айырмасы бойынша есептеледі.

Әкімдіктер кедейлік шегін әр тоқсан сайын өңір бойынша есептейді. Ол халықтың медианалық табысы мен елдің экономикалық мүмкіндіктеріне байланысты айқындалады. Егер бір адамға шаққандағы табыс кедейлік шегінен төмен болса, мемлекет отбасының әр мүшесінің табысын осы шекке дейін жеткізу үшін айырмасын төлейді.

Мысалы, төрт адамнан тұратын отбасының жалпы табысы – 100 000 теңге. Бұл соманы төртке бөлгенде, әр адамға 25 000 теңгеден келеді.

Кедейлік шегі 40 000 теңге деп алайық. Бұл жағдайда әр адамға 15 000 теңге жетіспейді (40 000 – 25 000 = 15 000 теңге).

Енді осы соманы отбасы мүшелерінің санына көбейтеміз: 15 000 × 4 = 60 000 теңге. Демек, мемлекет отбасына ай сайын 60 000 теңге көлемінде көмек төлейді.

Атаулы әлеуметтік көмекті рәсімдеудің басты шарттарының бірі – деректерді тексеруге келісім беру. АӘК алу үшін сіз және отбасының барлық мүшесі мемлекетке төмендегі мәліметтерді сұратуға және тексеруге рұқсат беруіңіз керек:

• Жеке деректер: құжаттар, отбасы құрамы;
• Банк құпиясына қатысты мәліметтер: шоттар, аударымдар, жинақтар;
• Несие мен қарыздар туралы ақпарат: кредиттік бюродан алынатын ай сайынғы төлемдер, мерзімі өткен берешек және қарыздың қалған сомасы.

Мұндай келісім берілмесе, атаулы әлеуметтік көмек тағайындалмайды.

Қандай отбасыларға атаулы әлеуметтік көмек тағайындалмауы мүмкін?

Жаңа ережелерге сәйкес, учаскелік комиссия отбасының жағдайын тексеріп, белгіленген өлшемдердің біреуі немесе бірнешеуі анықталса, атаулы әлеуметтік көмек берудің қажеті жоқ деген қорытынды шығара алады.

• Бірнеше баспанасы бар отбасылар. Егер отбасының бірнеше тұрғын үй-жайы болса немесе АӘК алуға өтініш бергенге дейінгі бес жыл ішінде баспанасын сатқан болса, бұл көмек тағайындау кезінде ескеріледі. Алайда барлық тұрғын үйдің жалпы пайдалы ауданы отбасының әр мүшесіне шаққанда 18 шаршы метрден аспаса немесе баспана апатты жағдайда болса, ерекшелік қарастырылған.
• Табыс әкелетін жылжымайтын мүлкі бар отбасылар. Егер отбасы пайда табуға мүмкіндік беретін жеке нысанды иеленсе, пайдаланса немесе уақытша иелігіне алса, бұл да бағалау кезінде ескеріледі.
• Жер учаскесі бар отбасылар. Егер отбасының жеке тұрғын үй салуға арналған жер учаскесі болып, сонымен қатар өз үйі болса, комиссия мұны назарға алады. Жергілікті атқарушы орган тегін жеке меншікке берген жер учаскесіне қатысты ерекшелік бар.
• Бірнеше көлігі бар отбасылар. Егер отбасының техникалық жарамды жеңіл автокөлігі біреуден көп болса, бұл көмекке мұқтаждықты бағалау кезінде ескеріледі. Бірақ көпбалалы отбасылар мен мүгедектігі бар баласы немесе I және II топтағы мүгедектігі бар мүшесі бар отбасылар үшін ерекшелік қарастырылған. Олар бір немесе екі автокөлікке ие бола алады.
• Арнайы техникасы немесе коммерциялық көлігі бар отбасылар. Егер отбасы жарамды ауыл шаруашылығы техникасын, автобусты, шағын автобусты, жүк немесе арнайы көлікті, сондай-ақ жолаушы не жүк тасымалына пайдаланылатын су немесе әуе көлігін иеленсе немесе уақытша пайдаланса, бұл да ескеріледі.
• Банк шоттарындағы шығыны жоғары отбасылар. АӘК алуға өтініш бергенге дейінгі тоқсанда отбасының банк шоттарындағы шығыны әр мүшесіне шаққандағы айлық кедейлік шегінен асып кетсе, комиссия бұл жағдайды бағалайды. Есептеу кезінде салықтар, бюджетке төленетін міндетті төлемдер, сақтандыру төлемдері және отбасы мүшелерінің өз шоттары арасындағы аударымдар есепке алынбайды.
• Ірі несие немесе микрокредит алған отбасылар. Өтінішке дейінгі тоқсанда ипотекалық қарыздан басқа банк несиесі немесе микрокредит отбасының әр мүшесіне шаққандағы айлық күнкөріс минимумының екі еселенген мөлшерінен асатын сомаға рәсімделсе, бұл да ескеріледі. 2026 жылы бұл шек бір адамға 101 702 теңгені құрайды.
• Банк салымы көп отбасылар. Егер отбасының банк салымдарының жалпы сомасы 200 айлық есептік көрсеткіштен асса, бұл көмекке мұқтаждықты бағалау кезінде ескеріледі. 2026 жылы 200 АЕК — 865 мың теңге. Тұрғын үй құрылыс жинақтары бұл есепке кірмейді.

АӘК алу үшін қандай талаптар қойылады?

Атаулы әлеуметтік көмекке өтініш берген азамат пен оның отбасы мүшелері жеке деректерін тексеруге және өңдеуге келісім беруі керек. Бұл банк құпиясына жататын мәліметтерді де қамтиды. Уәкілетті органдар отбасының несиелері, қарыз сомасы, ай сайынғы төлемдері және мерзімі өткен берешегі туралы ақпарат ала алады.

Қазақстанда АӘК-тің екі түрі бар: шартсыз және шартты ақшалай көмек.

• Шартсыз ақшалай көмек жұмыспен қамту шараларына толық қатыса алмайтын аз қамтылған азаматтарға беріледі. Олардың қатарында зейнет жасындағы адамдар, I және II топтағы мүгедектігі бар азаматтар, еңбекке қабілетсіздігі екі айдан астам уақытқа созылуы мүмкін ауруы бар адамдар, еңбекке қабілетті мүшесі жоқ отбасылар және үш жасқа толмаған балаға не күтімді қажет ететін адамға қарайтын жалғыз еңбекке қабілетті мүшесі бар отбасылар бар.
• Шартты ақшалай көмек еңбекке қабілетті аз қамтылған азаматтарға және осындай мүшелері бар отбасыларға тағайындалады. Бұл санатқа қызметін уақытша тоқтатқан жеке кәсіпкерлер де кіруі мүмкін. Көмек алу үшін жұмыспен қамту шараларына қатысу, қажет болған жағдайда әлеуметтік бейімделуден өту және әлеуметтік келісімшарт жасау талап етіледі.

Жұмыспен қамту шараларына қатысу міндетінен I және II топтағы мүгедектігі бар адамдар, күндізгі бөлімде оқитын студенттер, еңбекке қабілетсіздігі екі айдан астам уақытқа созылуы мүмкін ауруы бар азаматтар, үш жасқа толмаған балаға күтім жасайтын ата-ананың бірі және күтімді қажет ететін адамдарды қарайтын азаматтар босатылады. Тұрақты жұмысы бар азаматтарға да бұл шараларға қатысу міндеті қойылмайды.

Өзгерістер кімдерге қатысты болады?

2027 жылғы 1 қаңтардан бастап кейбір мемлекеттік жәрдемақыларды тағайындау кезінде де отбасының мұқтаждық деңгейі ескеріледі. Өзгерістер А және B санатындағы алушыларға қатысты болады. Олардың қатарында бала тууына байланысты жәрдемақы, бала бір жарым жасқа толғанға дейінгі күтім жәрдемақысы және көпбалалы отбасыларға берілетін жәрдемақы бар. Кейбір алушылар үшін ерекшеліктер қарастырылған.

Сонымен қатар реформа әлеуметтік төлемдердің 22 түріне әсер етпейді.

Айта кетейік, бұған дейін 2027 жылдан бастап Қазақстанда жұмысынан айырылған азаматтарға төленетін әлеуметтік төлемнің мерзімі алты айдан үш айға дейін қысқарып, оның ең жоғары мөлшері шамамен 268 мың теңге болатыны туралы жазған едік.

Қырғызстанда Ыстықкөл жағасында үш жергілікті тұрғын Қазақстан азаматына шабуыл жасаған. Оны таспен ұрып, басы мен бет сүйектерін ауыр жарақаттаған. Ол елге келіп ота жасатып, сараптамадан өту үшін көрші елге қайта барған. Алайда ол жақта ұсталған. Сыртқы істер министрлігі бұл ақпаратты растады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

“Кесекпен аяусыз ұрып-соқты”

Аталған жағдай туралы Елена есімді азамат Threads желісіндегі парақшасында жазды. Оның мәліметінше, бұл жайт биыл 3 тамызда Ыстықкөл жағасында болған. 

“Қазақстан азаматы Фархад К.-ны таспен және ірі кесектермен аяусыз ұрып-соқты. Ол басынан бірнеше жарақат алып, бет сүйектері қатты зақымданды. Алматыға оралған соң оған ота жасауға тура келді. Дәрігерлер зақымданған сүйектерді қалпына келтіру үшін көзінің асты мен бет ұрты тұсына титан пластиналарын орнатты”, – деп жазды әйел. 

Әйелдің айтуынша, ер адам отадан соң сараптамадан өту үшін Қырғызстанға барған. Десе де оны шекарада полиция қызметкерлері ұстап, белгісіз бағытқа алып кеткен. 

Әйелдің жазуынша, ер адам Жеті-Өгіз ауданының ішкі істер бөлімінде болуы мүмкін. Ол жұртшылықтан осы жағдайға назар аударып, жазбаны таратуды сұрады. 

Сыртқы істер министрлігі не дейді?

Сыртқы істер министрлігі Қырғызстанның ішкі істер органдары Қазақстан азаматын ұстағанын растады.

Ведомство мәліметінше, қазақстандық дипломаттар оқиғаның мән-жайын анықтап жатыр. Олар ұсталған азаматпен, оның туыстары және жергілікті тергеу органдарымен байланыста. Қазір ер адамға қажет консулдық-құқықтық көмек көрсетіліп жатыр екен. 

Айта кетейік, бұған дейін Ыстықкөлде қазақстандық әйел 14 жастағы қызды соққыға жыққаны туралы жазған едік. Оқиға салдарынан жасөспірім қыз миы шайқалып, мұрны сынған күйде ауруханаға жеткізілген. Сол кезде полиция тексеру жүргізіп, оқиғаның барлық мән-жайы анықталып жатқанын хабарлаған. 

Қазақстанда алты криптоплатформаға цифрлық активтер қызметін көрсетуге, ұсынуға және жарнамалауға тыйым салынды. Шектеу BingX, Bitcoin.com, Huobi Global, BitMart, Coinbase және WEEX платформаларына қатысты. Сонымен қатар Google Play мен App Store дүкендерінің операторлары аталған сервистердің қосымшаларын Қазақстан аумағында бұғаттауға тиіс. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Қандай криптобиржаларға тыйым салынды?

"Астана" халықаралық қаржы орталығының соты тиісті шешімді 2026 жылғы 15 қыркүйекте қабылдады. Шектеу Қазақстанда тиісті лицензиясыз жұмыс істеген алты криптоплатформаға қатысты.

Бастапқыда тізімде LBank платформасы да болған. Алайда 18 қыркүйекте компания Қазақстандағы қызметін өз еркімен шектегендіктен, сот оған қатысты шешімін өзгертті.

Сот шешіміне сәйкес, Google мен Apple компаниялары өздерінің Google Play және App Store қосымша дүкендерінде аталған платформалардың Қазақстандағы пайдаланушыларға қолжетімділігін шектеуі керек.

Неге криптобиржаларға тыйым салынды?

АХҚО-ның Қаржылық қызметтерді реттеу комитетінің мәліметінше, лицензиясыз цифрлық активтер қызметін көрсету қаржы нарығын реттеу жүйесіне нұқсан келтіреді. Сонымен қатар мұндай платформалар лицензиямен жұмыс істейтін компаниялармен тең емес жағдайда бәсекелеседі.

Ресми лицензиясы бар компаниялар клиенттерді тексеруге, қаржылық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге және заңсыз жолмен алынған ақшаны заңдастыруға қарсы шараларға қаражат жұмсайды. Ал лицензиясыз платформалар бұл талаптарды орындамай, бәсекелестік артықшылыққа ие болуы мүмкін.

АХҚО-ның Қаржылық қызметтерді реттеу комитетінің бас директоры Евгения Богданованың айтуынша, лицензиясыз криптоплатформаларға қарсы жұмыс 2025 жылы басталған. Сол кезде реттеуші АХҚО талаптарын түсіндіру үшін 20-дан астам платформаға жазбаша ескерту жіберген.

2026 жылдың басында AFSA лицензиясыз қызметін жалғастырған платформаларға қатысты сотқа жүгінген. Нәтижесінде тоғыз криптоплатформа Қазақстандағы пайдаланушылар үшін өз қосымшаларына қолжетімділікті ерікті түрде шектеп, реттеуші оларға қатысты талаптарын кері қайтарып алған. Тағы жеті платформа цифрлық активтер айналымын ұйымдастыруға лицензия алуға ниет білдірген.

Алты платформаға қатысты сот шешімі негізінде қолжетімділікті мәжбүрлі түрде шектеу шаралары қолданылады.

Криптобиржаны пайдаланушылар нені білуі керек?

АХҚО-ның Қаржылық қызметтерді реттеу комитеті лицензиясыз платформалар реттеушінің бақылауында болмайтынын ескертеді. Мұндай сервистерді пайдаланған азаматтардың активтері тиісті деңгейде қорғалмауы мүмкін. Сондай-ақ дау немесе шағым туындаған жағдайда олардың құқықтарын қорғау қиынға соғуы ықтимал.

Сондықтан криптовалюта сатып алмас бұрын платформаның АХҚО-дан лицензиясы бар-жоғын тексерген жөн. Рұқсат алған компаниялардың тізімі АХҚО-ның ресми сайтында жарияланған.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда қайырымдылық ұйымдарына жиналған қаражаттың кемінде 80%-ын бір жыл ішінде қайырымдылық мақсаттарына жұмсау талабы енгізілгені туралы жазған едік.

Ақтауда екі баланың анасы күйеуінің соққысына жығылғаны айтылды. Құқық қорғаушының мәліметінше, әйел басынан жарақат алып, алдыңғы тістерінен айырылған. Сондай-ақ күйеуі оның ұзын шашын қиып, құжаттарын алып кеткен. Ал құжатсыз қалған әйелді полиция ұстаған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Lada.kz порталына сілтеме жасап хабарлайды. 

Human Rights Lawyers қорының жетекшісі Ләззат Ракишева оқиға туралы айтып берді. Сөзінше, ер адам әйелге зорлық-зомбылық көрсеткен. Салдарынан екі баланы тәрбиелеп отырған әйел басынан жарақат алып, алдыңғы тістерінен айырылған. Соққыдан кейін әйелдің беті жарақаттанып, миы шайқалған. Сондай-ақ әйелдің айтуынша, күйеуі оның ұзын шашын қиып тастаған. Құқық қорғаушының сөзінше, ер адам оқиға орнынан қашып кеткен. Ал полиция зардап шеккен әйелді ұстаған.

“Бұл зорлық-зомбылықтың алғашқы жағдайы болмауы мүмкін. Әйел өткен жылы да полицияға жүгінген. Алайда таныстарының айтуынша, содан бері жағдай өзгермеген”, – делінген хабарламада. 

Ләззат Ракишеваның айтуынша, оқиғадан кейін ер адам қашып кеткен. Әйел — Өзбекстан азаматы, оның төрт және алты жастағы екі баласы бар. Жәбірленушінің таныстарының сөзінше, күйеуі әйелдің құжаттарын өзімен бірге алып кеткен. Соның салдарынан күтпеген жағдай туындаған. Әйелді "хаттамаға сәйкес" ұстаған.

"Біз болған жағдайға байланысты қандай шаралар қабылданып жатқанын анықтау үшін Ақтау полициясы мен прокуратурасына хабарластық. Құжаттары болмағандықтан, әйелді арнайы мекемеге орналастырғанын айтты. Қазір келіссөздер жүргізіп жатырмыз, ресми сауалдар жолдадық. Балалардың қазір қайда екені белгісіз. Отбасында әжесі немесе таныстары болған күннің өзінде, әсіресе жап-жас балалары бар кезде, зорлық-зомбылықтан зардап шеккен әйелді полицияның ұстауы дұрыс емес", — деді Ләззат Ракишева.

Мамандар тегін заңгерлік кеңес беріп, зардап шеккендерге дағдарыс орталығына орналасуға көмектесетінін жеткізді.

Еске салсақ, бұған дейін Шымкенттік әйел өзін күйеуі мен енесі ұрып-соғып, екі баласымен үйден қуып жібергенін айтқан болатын.

34 жастағы ақтөбелік Азат Қаймолдиев бүгінде Ұлыбританиядағы Бристоль университетінде докторантурада оқиды. Оның жұбайы Асылай да Эксетер университетінде ғылыми зерттеу жүргізіп жүр. Ерлі-зайыпты тоғыз, алты, төрт және бір жасар төрт қыз тәрбиелеп отыр. Шетелде туыстарының көмегінсіз бала тәрбиелеп, оқу мен жұмысты қатар алып жүрген Азат Қаймолдиев Stan.kz тілшісіне отбасылық өмірі, кездескен қиындықтары, бала тәрбиесі және елге оралу жоспары туралы айтып берді.

Азат Қаймолдиев Ақтөбе қаласының тумасы. 2010 жылы мектеп бітірген соң Алматыдағы әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетіне “Геодезия және картография” мамандығына оқуға түседі. Жоғары оқу орнын 2014 жылы үздік дипломмен тәмамдап, сол жылы “Болашақ” халықаралық стипендиясының иегері атанады.

Осылайша, бала күнінен шетелде білім алуды армандаған жас жігіттің өмірінде жаңа кезең басталады. 2015 жылы Канададағы Торонто университетінде бір жыл академиялық ағылшын тілін меңгеріп, кейін Ұлыбританиядағы Ньюкасл университетіне магистратураға түседі. Мұнда Human Geography Research бағыты бойынша білім алып, 2017 жылы оқуын аяқтайды.

“Шетелде оқу туралы арманым мектеп кезінен басталды. Бірақ ол уақытта ағылшын тілін өте нашар білетінмін. Сондықтан бұл арманым орындалмайтындай көрінетін. Шетелде тек ерекше дарынды, данышпан адамдар ғана оқи алады деп ойлайтынмын. Кейін белгілі бір мақсат қойып, соған жету үшін еңбектенсең, кез келген арманды жүзеге асыруға болатынын түсіндім”, – дейді Азат.

Қазақстанға оралған соң ол 5 жылдан астам уақыт түрлі ұйымдарда қызмет атқарып, кәсіби тәжірибе жинақтайды. Ал 2023 жылы “Болашақ” стипендиясын екінші рет жеңіп алып, сол жылдың қыркүйегінде Бристоль университетінде докторантурада оқуын бастаған.

Публикация от Azat Kaimoldiyev (@kaimoldiyev)

“Жұбайым да PhD оқуға шешім қабылдап, докторантураға түсті”

Азат Ұлыбританиядағы докторантураға оқуға түскен соң, отбасымен бірге Бристоль қаласына қоныс аударады. Жаңа ортаға бейімделіп, тұрмысын бір жүйеге келтіргеннен кейін жұбайы Асылай да ғылыми жолын жалғастыруға бел буыпты.

“Докторантураға бірінші болып мен 2023 жылы түстім. Бір жылдың ішінде қалаға бейімделіп, тіпті өзімізді жайлы сезіне бастадық. Сөйтіп жұбайым да өзін тексергісі келіп, PhD бағдарламасына түсуге бел буды. Оның бұл шешімін бүкіл отбасымызбен қолдадық. Әрқайсымыз қолдан келгенше көмектестік. Нәтижесінде ол Эксетер университетіне оқуға түсіп, 2025 жылғы қыркүйекте білімін бастады”, – дейді ол.

Қазір Асылай Эксетер университетінде Computer Science бағыты бойынша докторантурада оқиды. Ол мектеп оқушылары мен мұғалімдеріне бағдарламалауды тиімді меңгеруге көмектесетін жасанды интеллект өнімін әзірлеп жатыр.

Ал Азат Бристоль университетінде білім беру, көшбасшылық және саясат бағыты бойынша зерттеу жүргізеді. Оның ғылыми жұмысы Қазақстандағы өңірлік университеттерге білікті оқытушылар мен зерттеушілерді тарту және оларды тұрақты жұмыс істеуге ынталандыру мәселесіне арналған.

“Менің зерттеуімнің негізгі идеясы – талантты мамандардың тек Астана мен республикалық маңызы бар қалаларға ұмтылмай, өңірлерге де барып жұмыс істеуіне жағдай жасау. Олар сол аймақтың дамуына және университеттердің әлеуетін арттыруға үлес қоса алуы керек. Ал жұбайымның зерттеуі мүлде басқа бағытта. Сондықтан ғылыми жұмыстарымыз тікелей байланысты емес. Дегенмен бір-бірімізге сұрақтар қойып, зерттеуімізді жетілдіруге көмектесеміз”, – дейді докторант.

Публикация от Azat Kaimoldiyev (@kaimoldiyev)

“Төрт баламен докторантурада оқу оңай емес”

Ерлі-зайыптының төрт қызы бар. Үлкені тоғызда, одан кейінгілері алты және төрт жаста. Ал кенжесі небәрі бір жас жеті айлық. 

Азаттың айтуынша, балалары жаңа ортаға тез үйренген. Себебі Қазақстаннан көшіп келгенге дейін-ақ ағылшын тілін меңгерген. Қазір қыздарының барлығы қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде еркін сөйлейді. Ал тұңғыштары қосымша испан және француз тілдерін үйреніп жүр.

Дегенмен төрт баланың тәрбиесі мен екі адамның ғылыми жұмысын қатар алып жүру оңай емес. Әсіресе оқу тапсырмаларын орындау, ғылыми жетекшілермен кездесу және балаларға уақыт бөлу үшін күнделікті тіршілікті алдын ала жоспарлауға тура келеді.

“Әлемнің жетекші университеттерінде докторантурада оқу өз алдына үлкен еңбек. Ал төрт балаң болса, жауапкершілік те бірнеше есе артады. Өйткені ғылыми жұмыспен қатар ата-аналық міндеттеріңді де атқаруың керек. Соған қарамастан балаларымызбен уақыт өткізгенді жақсы көреміз. Оларды мектепке апарамыз, мектептегі іс-шараларға қатысамыз, бірге музейлер мен галереяларды аралап, кітапханаға барамыз”, – дейді Азат.

Публикация от Azat Kaimoldiyev (@kaimoldiyev)

Қазір Асылай апта сайын ғылыми жетекшілерімен кездеседі. Бұдан бөлек, университет бакалавриатының студенттеріне компьютерлік ғылымдар бойынша сабақ береді.

Ал Азат көбіне үйден жұмыс істейді. Ол үшін үйіндегі бір бөлмені арнайы жұмыс кабинетіне айналдырған.

“Үйдегі бір бөлмені кеңсе етіп жабдықтап алдым. Үш монитор орнатып, жоғары жылдамдықты интернет қостым. Уақытымның басым бөлігінде үйден жұмыс істеймін. Консультациялар өткіземін, қазақстандық студенттерге онлайн дәріс оқимын. Ай сайын Бристольге барып, ғылыми жетекшілеріммен кездесіп, диссертациямның қалай жүріп жатқанын талқылаймын. Жалпы бәріне үлгеруге болады. Бірақ ол үшін көп физикалық және эмоциялық күш жұмсауға тура келеді”, – дейді ол.

Публикация от Асылай | 🇬🇧Англиядағы өмір & Шетелге оқуға тапсыру туралы (@assylay_sainova)

“Біріміздің шұғыл жұмысымыз болса, екіншіміз балаларға қараймыз”

Азат пен Асылайдың ата-аналары Қазақстанда тұрады. Сондықтан Ұлыбританиядағы күнделікті тіршілікте балаларға негізінен өздері қарайды.

Отбасында міндеттер қатаң бөлінбеген. Керісінше, кімнің жұмысы шұғыл болса, екіншісі сол сәтте балаларға көбірек көңіл бөледі.

“Егер біріміздің тапсырманы тапсыратын уақытымыз жақындап, шұғыл жұмысымыз көбейсе, екіншіміз жағдайды түсініп, балаларға көбірек қараймыз. Яғни ең алдымен ненің маңызды екенін анықтап, соған қарай әрекет етеміз. Біздің отбасымызда бәрі командалық жұмысқа негізделген. Барлығын бірге, ақылдасып істейміз”, – дейді ол.

Балаларды мектеп пен балабақшаға орналастыру да аса қиындық туғызбаған. Азаттың сөзінше, білім беру мекемелерінде бос орындар болғандықтан, қыздарын еш кедергісіз қабылдаған.

Ол Ұлыбританиядағы балаларға жасалған жағдайға да тоқталды.

“Мектеп пен балабақша мәселесі тез шешілді. Балаларымызды еш қиындықсыз қабылдады. Бұл мекемелердегі білім сапасы, инфрақұрылым және балаларға жасалған жағдай өте жоғары деңгейде. Ең бастысы, мұның бәрі біз үшін тегін”, – дейді қазақстандық.

Ал Қазақстандағы ата-әжелерімен қыздар бейнеқоңырау арқылы жиі сөйлеседі. Әкелерінің айтуынша, осылайша балалар туыстарымен байланысын үзбей, олардың қамқорлығы мен қолдауын сезініп отырады.

“Екі стипендия мен қосымша жұмыс қаржылық тұрақтылық береді”

Ұлыбританияда алты адамнан тұратын отбасының шығыны аз емес. Әсіресе баспана, азық-түлік және күнделікті қажеттіліктерге жұмсалатын қаражат отбасылық бюджетті жоспарлауды талап етеді.

Алайда Азаттың айтуынша, екі адамның стипендия алуы және қосымша жұмыс істеуі отбасының тұрмысын қамтамасыз етуге мүмкіндік беріп отыр.

“Ұлыбританияда өмір сүрудің өзі өте қымбат. Бірақ біздің жағдайда екі стипендиямыз бар. Оның үстіне екеуміз де қосымша жұмыс істейміз. Осының бәрі белгілі бір қаржылық тұрақтылық беріп, жақсы өмір сүруге мүмкіндік жасап отыр”, – дейді ол.

Дегенмен ерлі-зайыптының демалысқа көп уақыты бола бермейді. Докторантура бірнеше жыл бойы үздіксіз еңбек етуді талап етеді. Сондықтан бос уақыттың басым бөлігін отбасымен өткізуге тырысады.

“Біз демалыс күндері балаларымызбен саябаққа немесе киноға баруға тырысамыз. Ал жұбайым екеуміз үнемі сөйлесіп, ақылдасып отырамыз. Өйткені ортақ міндеттеріміз бен жауапкершілігіміз көп”, – дейді Азат.

“Болашақ” стипендиясын екі рет қалай жеңіп алды?

Азат Қаймолдиев өзін “Болашақ” бағдарламасының екі мәрте стипендиаты болғанын мақтан тұтатынын айтады. Ол халықаралық бағдарлама қазақстандық жастарға әлемнің жетекші жоғары оқу орындарында білім алып, тәжірибе жинауға мүмкіндік береді деп есептейді.

Алғаш рет ол стипендияға 2014 жылы университет түлегі санаты бойынша құжат тапсырған. Оған алдын ала дайындалуы көмектескен.

“Университеттің төртінші курсында оқып жүргенде Қазтест пен TOEFL PBT емтихандарын тапсырып қойдым. 2014 жылғы жазда диплом алған соң Астанаға барып, конкурсқа құжаттарымды өткіздім. Қолымда қажетті сертификаттар болғандықтан, бірден іріктеудің үшінші кезеңіне жіберілдім. Кешенді тестілеуден жоғары балл жинадым. Ол кезде үміткерлердің IQ деңгейі мен басқа да қабілеттері тексерілетін. Кейін он адамнан тұратын комиссия мүшелерімен сұхбаттасып, стипендияға ұсынылдым”, – дейді ол.

Ал екінші рет конкурсқа қатысқанда оның шетелде білім алу тәжірибесі де, кәсіби жетістіктері де болған. Ең бастысы, алғашқы стипендия бойынша Қазақстанда жұмыс істеуге қатысты міндеттемелерін толық орындаған.

“Екінші рет тапсырғанда әлдеқайда тәжірибелі үміткер едім. Іріктеу аясында сандық және вербалды тест тапсырдым, тұлғалық сауалнамадан өттім. Одан кейін бес тәуелсіз сарапшымен онлайн сұхбат болды. Нәтижесінде екінші рет “Болашақ” стипендиясын жеңіп алдым”, – дейді ол.

Азаттың сөзінше, екі конкурста да бәсекелестік жоғары болған. Сондықтан үміткердің академиялық дайындығы ғана емес, өзінің кәсіби мақсатын дәлелдей алуы да маңызды.

“Қазақстанда білімді, дарынды жастар өте көп. Сондықтан екі жағдайда да бәсеке жоғары болды. Комиссия мүшелерін өзімнің кәсіби біліктілігім мен қабілетіме сендіре алғаныма қуаныштымын. Енді олардың үмітін ақтап, Қазақстанның дамуына үлес қоса аламын деп сенемін”, – дейді докторант.

“Болашағымызды Қазақстанмен байланыстырамыз”

Ұлыбританияда білім алып, ғылыми жұмыспен айналысып жүрген ерлі-зайыпты докторантураны аяқтағаннан кейін Қазақстанға оралуды жоспарлап отыр.

Азаттың айтуынша, шетелде өмір сүру мен білім алу олардың кәсіби көкжиегін кеңейткенімен, болашақтарын туған елінен бөлек елестете алмайды.

“Иә, біз елге оралуды жоспарлап отырмыз. Қазақстан – біздің Отанымыз. Өмірімізді де осы елмен байланыстырамыз. Қазақстанда ата-анамыз, туыстарымыз бен достарымыз бар. Жинаған білімімізді, зияткерлік әлеуетімізді және халықаралық тәжірибемізді еліміздің игілігіне пайдаланғымыз келеді”, – деп түйіндеді Азат Қаймолдиев.

Азат шетелде оқыған жылдары тек академиялық білім алып қана қоймай, түрлі елден достар тауып, өмірлік тәжірибе жинағанын жеткізді. Ендігі мақсаты – меңгерген білімі мен дағдыларын Қазақстанда қолдану.

Қазақстанда бензин мен дизель отынына салынатын қосымша акциздің мөлшерін азайту ұсынылды. Ұлттық экономика министрлігі өзгерістер енгізуді көздейтін қаулы жобасын әзірледі. Құжат қабылданса, мұнай өнімдерінің көтерме бағасы өскен кезде қолданылатын өзгермелі қосымша акциздің үлесі 95%-дан 50%-ға дейін төмендейді. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Қандай өзгеріс ұсынылды?

Жобаға сәйкес, қосымша акциз үлесін 95%-дан 50%-ға дейін төмендету көзделген. Осылайша, 2026 жылғы 1 қыркүйекке дейін қолданыста болған тәртіпке қайта оралу ұсынылып отыр.

Өзгерістер авиациялық бензиннен басқа бензинге, дизель отынына, газохолға, бензанолға, нефрасқа, жеңіл көмірсутектер қоспасына және экологиялық отынға қатысты.

Өзгеріс не үшін қажет?

Ұлттық экономика министрлігінің мәліметінше, бастама мұнай өндіруші ұйымдардың экономикалық тиімділігін арттыруға, сондай-ақ сала кәсіпорындарын дамыту мен жаңғыртуға инвестиция тарту мүмкіндіктерін кеңейтуге бағытталған.

Өзгерістерден күтілетін нәтижеге 2027 жылғы қаңтарда қол жеткізу жоспарланып отыр.

Қаулы жобасы "Ашық НҚА" порталында қоғамдық талқылауға шығарылды. Оны талқылау 2026 жылғы 5 қарашаға дейін жалғасады.

Құжатпен мына сілтеме арқылы танысуға болады.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда бензин мен дизель отынына салынатын қосымша акциздің үлесін 95%-дан 50%-ға дейін төмендету ұсынылғаны туралы жазған едік.

Қазгидромет еліміз бойынша 22-24 қазанға арналған ауа-райы болжамын жариялады. Алдағы уақытта барлық аймақта күн суиды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Синоптиктер алдағы уақытта ел аумағында күн суитынын мәлімдеді. 

“Қазақстанда аяз болады. Жаңбыр мен қар әкелген циклонның орнына Қазақстанға суық антициклон келе жатыр. Соның әсерінен жауын-шашын тоқтап, алдымен еліміздің батысында, кейін басқа өңірлерде ауа температурасы төмендейді”, – деді Қазгидромет.

Түнгі уақытта солтүстік және шығыс облыстарда ауа температурасы біртіндеп 0, +5°С-тан −5–10°С-қа дейін төмендейді.

Тіпті оңтүстік өңірлердің тұрғындары да қыстың жақындағанын сезінеді. Түнде ауа температурасы −2–7°С-қа дейін төмендеп, күндіз +2–7°С аралығында болады.

Bank RBK цифрлық теңгені қолдану аясын кеңейтті. Бұған дейін жаңа цифрлық құрал арқылы төлем операцияларын жүргізген банк енді нақты өндіріс пен кәсіпкерлікті дамытуға арналған несие бере бастады. Алғашқы несиелер "Даму" қорының "Өрлеу" бағдарламасы аясында берілді. Бұл – кәсіпкерлерді несиелендіру жүйесін цифрландыру жолындағы маңызды қадам.

Цифрлық теңге – жай ғана төлем жасаудың жаңа тәсілі емес. Ол мемлекеттік қолдау бағдарламаларына бөлінген қаражаттың қайда жұмсалғанын бақылауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар банктердің жұмысын жеңілдетіп, кәсіпкерлерге несие берудің жаңа мүмкіндіктерін ашады.

Bank RBK цифрлық теңгемен бірнеше несие беріп үлгерді. Солардың бірі – Қарағандыдағы кәсіпкердің жобасы. Ол алған қаржысын мал шаруашылығына қажетті жабдықтар өндіру көлемін арттыру үшін жеке өндірістік нысан сатып алуға жұмсаған.

"Біздің міндетіміз – жаңа технологияларды енгізумен ғана шектелмей, олардың экономикаға нақты пайда әкелуіне жағдай жасау. Цифрлық теңге кәсіпкерлерді несиелендірудің және мемлекеттік қолдау тетіктерін жетілдіруге қосымша мүмкіндік береді. Bank RBK үшін бұл – қаржы құралдарын әртараптандыру мен цифрлық банк қызметтерін дамытудағы маңызды қадам. Қаржы операцияларын тиімді етіп, бизнестің алға жылжуына көмектесетін технологиялардың әлеуеті зор деп білеміз", – деді Bank RBK басқарма төрағасының орынбасары Айдос Мұхамеджанов.

Банк цифрлық теңгемен несие беруге дайындықты жобаны бастағаннан кейін төрт ай ішінде аяқтады. 2026 жылдың мамырында Bank RBK Ұлттық төлем корпорациясының Цифрлық теңге платформасына өз жүйелерін қосуды қолға алды. Осы уақыт аралығында цифрлық теңгені сатып алу, сату, белгі қою және аудару қызметтері іске қосылды.

Қазір бұл қызметті банктің клиенттері де пайдалана алады. Олар "Интернет-клиент" жүйесі арқылы цифрлық теңгеге шот ашып, өтінішті электрондық цифрлық қолтаңбамен растай алады. Сондай-ақ мемлекеттік бағдарлама аясында несие алуға мүмкіндік бар.

Bank RBK үшін бұл жоба екі маңызды бағытты тоғыстырады: заманауи технологияларды енгізу және кәсіпкерлерді несиелендіру мүмкіндіктерін кеңейту. Цифрлық теңгені іс жүзінде қолдану банк, мемлекет және бизнес арасындағы байланысты нығайтып, қаржының Қазақстан экономикасының нақты секторын дамытуға бағытталуына жол ашады.

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі берген 2026 жылғы 15 шілдедегі №1.1.821.135 лицензиясы

Қазақстанда 20–30 жыл бұрын шығарылған автомобильдердің өзі бірнеше миллион теңгеге сатылып жатыр. Мәселен, Kolesa.kz платформасында 2004 жылғы Toyota Camry 5 миллион теңгеге, ал 2010 жылғы нұсқасы 5,7 миллион теңгеге ұсынылған. Алайда ресми статистика соңғы уақытта автомобиль бағасының төмендегенін көрсетеді. Неге ондаған жыл пайдаланылған көліктер әлі де қымбат? Бағаға инфляция, валюта бағамы мен нарықтағы сұраныс қалай әсер етеді? Stan.kz тілшісі нақты бағаларды салыстырып, ресми статистиканы зерттеді және сарапшылардың пікірін білді.

30 жыл бұрын шыққан көліктер қанша тұрады?

Қазақстандағы қайталама автомобиль нарығында бірнеше миллион теңгеге бағаланатын ескі көліктер аз емес.

Мәселен, Kolesa.kz платформасындағы хабарландырулардың бірінде 1992 жылы шығарылған автомобиль 2,5 миллион теңгеге сатылымға қойылған. Яғни шығарылғанына 34 жыл болған көлікке сатушы бірнеше миллион теңге сұрап отыр.

Ал Toyota Camry модельдерінің бағасына назар аударсақ, 2004 жылғы автомобильдің 5 миллион теңгеге ұсынылғанын көруге болады. 2010 жылғы Toyota Camry-дің біріне 5,7 миллион теңге баға қойылған. Бұл автомобильдің жүрілген жолы 270 мың шақырым деп көрсетілген.

Тағы бір мысал: Алматыда 1999 жылғы Toyota Camry 2,5 миллион теңгеге сатылымға қойылған.

Бұл — сатушылар белгілеген бағалар. Автомобильдердің нақты қаншаға сатылғаны белгісіз.

Бір модельдің әр жылдағы нұсқаларын салыстырғанда да көліктің техникалық жағдайы, жүрілген жолы, қозғалтқышы мен жабдықталуы маңызды екенін ескеру қажет.

Дегенмен осы мысалдардың өзі ескі көліктердің нарықтағы құны неге жоғары сақталатыны туралы сұрақ туғызады.

Қазақстандағы көліктердің жартысына жуығы 20 жылдан асқан

Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, 2026 жылғы 1 мамырдағы жағдай бойынша Қазақстанда тіркелген автокөлік құралдарының 45,1%-ының шығарылғанына 20 жылдан асқан.

Ал 10–20 жыл бұрын шығарылған көліктердің үлесі 26,6% болған.

Яғни еліміздегі тіркелген көлік құралдарының шамамен 72%-ы 10 жылдан асқан.

Бұл Қазақстандағы автопарктің едәуір бөлігі ескі көліктерден тұратынын көрсетеді.

2026 жылғы 1 қазанда елімізде тіркелген автокөлік құралдарының жалпы саны 6,1 миллионнан асты. Оның 5,13 миллионы — жеңіл автомобильдер.

Ескі көліктердің көп болуы олардың барлығы жоғары бағамен сатылып жатқанын білдірмейді. Дегенмен бұл көрсеткіш Қазақстанда бұрын шығарылған автомобильдердің әлі де кеңінен пайдаланылатынын көрсетеді.

Ескі көліктер шынымен арзандап жатыр ма?

Автомобильдердің хабарландырудағы бағалары жоғары болғанымен, ресми статистика нарықта арзандау үрдісі бар екенін көрсетеді.

Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, 2026 жылғы шілдеде пайдаланылған жеңіл автомобильдердің бағасы бір айда 3,8%-ға төмендеген.

Ал қыркүйекте автомобильдер санатындағы баға 2025 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 11,3%-ға азайған.

Алайда соңғы көрсеткіш тек пайдаланылған автомобильдерге емес, жалпы автомобильдер санатына қатысты.

Бұл деректер нарықта бағаның төмендеу белгілері бар екенін көрсеткенімен, барлық марка мен модель бірдей арзандап жатыр деген қорытынды жасауға болмайды.

Экономист Андрей Чеботарёв те қайталама автомобиль нарығында арзандау үрдісі байқалатынын айтады.

“Жалпы, екінші нарықтағы көліктердің арзандау үрдісі бірнеше жыл бұрын басталды. Бұл – бағаның төмендеуіне бағытталған айтарлықтай елеулі үрдіс және ол әлі де жалғасып келеді. Алдағы 5–10 жылда Қытайдың қолжетімді автомобиль маркаларының дамуына, сондай-ақ Қазақстанда лицензия негізінде көлік құрастыратын және өндіретін зауыттардың салынуына байланысты екінші нарықтағы көліктердің бағасы одан әрі төмендеуі мүмкін”, – деді экономист Андрей Чеботарёв.

Экономистің пікірінше, жаңа автомобильдер нарығындағы бәсекелестіктің артуы ескі көліктердің бағасына да әсер етуі мүмкін.

Инфляция мен доллар бағамы ескі көліктерге қалай әсер етеді?

Автомобиль бағасының қалыптасуына әсер ететін факторлардың бірі — инфляция.

Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, 2026 жылғы қыркүйекте Қазақстандағы жылдық инфляция 9,3% болды.

Инфляция автомобильді пайдалану мен күтіп ұстауға байланысты шығындарға әсер етуі мүмкін. Мәселен, қосалқы бөлшектер, жөндеу қызметтері және басқа тауарлар қымбаттаса, көлікті ұстау шығыны да өсуі ықтимал.

Алайда жалпы инфляция жоғары болған кезеңде автомобильдердің барлық санаты міндетті түрде қымбаттайды деуге болмайды. Бұған 2026 жылғы баға статистикасы да мысал бола алады.

Екінші фактор — валюта бағамы.

Қазақстандағы автомобиль нарығы импортпен тығыз байланысты. Сондықтан теңгенің шетел валюталарына қатысты бағамының өзгеруі сырттан әкелінетін көліктер мен қосалқы бөлшектердің құнына әсер етуі мүмкін.

Теңге әлсіресе, импорт шығындары артуы ықтимал. Ал ұлттық валюта нығайған жағдайда бұл шығындар азаюы мүмкін.

Дегенмен валюта бағамы мен инфляцияның нақты бір ескі автомобильдің бағасына қаншалықты әсер еткенін анықтау үшін қосымша есеп қажет.

Неге жүргізушілер ескі Toyota Camry-ді таңдайды?

Автоблогер Владислав Жуковтың айтуынша, ескі көліктердің салыстырмалы түрде жоғары бағалануына олардың жайлылығы мен нарықтағы сұранысы әсер етеді.

Мәселен, 5–6 миллион теңге бюджеті бар сатып алушы Hyundai Accent немесе Volkswagen Polo сияқты бюджеттік модельдерді де, бұрын шығарылған Toyota Camry-ді де қарастыра алады.

“Camry-дің салоны кең, жайлылығы жоғары әрі екінші нарықта сұранысқа ие. Ал дәл сондай класстағы жаңалау көлікті сатып алу әлдеқайда қымбатқа түседі. Сондықтан ең алдымен сенімділік пен қолжетімділікті бағалайтындар жаңалау, бюджеттік көліктерді таңдайды. Ал жайлылықты, кең салонды маңызды санайтындар ескі болса да, жоғары класқа жататын көліктерге басымдық береді”, – деп пікір білдірді Владислав Жуков.

Сарапшының айтуынша, кейбір сатып алушылар үшін автомобильдің шығарылған жылынан гөрі оның көлемі мен жайлылығы маңызды.

Сондықтан жаңа бюджеттік көлік пен ескі жоғары санаттағы автомобиль бір баға деңгейінде бәсекелес болуы мүмкін.

Ескі көліктің бағасын не анықтайды?

Автоблогердің пікірінше, автомобильдің шығарылған жылы оның бағасын анықтайтын жалғыз көрсеткіш емес.

Техникалық жағдайы жақсы, күтімі уақытылы жасалған және күрделі ақаулары жоқ автомобильдер жоғары бағалануы мүмкін.

“Автокөлік таңдау саласында жұмыс істегендіктен, біз күн сайын ескі көліктерді тексереміз. Көбіне бағасы жоғары қойылатын көліктер – техникалық жағдайы жақсы, ақаусыз автомобильдер. Алайда кейде кемшіліктерді жасыруға тырысатындар да кездеседі. Сондықтан сатып алмас бұрын көлікті міндетті түрде тексеру керек. Әйтпесе, кейін бұл елеулі шығынға әкелуі мүмкін. Егер көліктің жағдайы нашар болса, оған жоғары баға қойылмайды, ал сатушылар бағаны төмендетуге мәжбүр болады”, – деді автоблогер.

Жуковтың айтуынша, сатып алушылар көбіне нарықтағы ең арзан ұсыныстарды тексеруге тапсырыс береді. Оның жеке тәжірибесінде мұндай көліктердің шамамен 90%-ынан түрлі ақаулар немесе жол-көлік оқиғасының іздері анықталған.

Бұл көрсеткіш сарапшының тәжірибесіне негізделген және Қазақстандағы барлық ескі автомобильдердің техникалық жағдайын сипаттайтын ресми статистика емес.

Toyota неге бағасын салыстырмалы түрде жақсы сақтайды?

Автоблогер Toyota автомобильдерінің қайталама нарықта сұранысқа ие болуын олардың сенімділігі туралы қалыптасқан түсінікпен, жөндеу мүмкіндігімен және қосалқы бөлшектердің қолжетімділігімен байланыстырады.

“Сонымен қатар қосалқы бөлшектері көп, тіпті түпнұсқа бөлшектерін де табуға болады. Көптеген модельдерінің құрылымы қарапайым болғандықтан, оларды жөндеуге көптеген автосервис мамандары кіріседі. Бұған қоса, Toyota көліктері уақыт өте келе бағасын салыстырмалы түрде аз жоғалтады. Сондықтан елімізде бұл марканың көліктері жоғары сұранысқа ие”, – деді автосарапшы.

Ол бағасын салыстырмалы түрде жақсы сақтайтын модельдердің қатарында Toyota Land Cruiser, Land Cruiser Prado және Camry-ді атады.

Кореялық автомобильдердің ішінен Kia Rio мен Hyundai Accent модельдерін атап өтті.

Алайда белгілі бір марканың беделі оның барлық автомобильдері бірдей бағаланады дегенді білдірмейді. Нақты құн көліктің жағдайына, шығарылған жылына және нарықтағы сұранысқа байланысты.

Қытайлық көліктер ескі автомобильдердің бағасына әсер ете ме?

Қазақстанда жаңа автомобильдер нарығындағы бәсекелестік күшейіп келеді.

Қазақстан автомобиль одағының мәліметінше, 2026 жылдың алғашқы алты айында елімізде 105 886 жаңа жеңіл және коммерциялық автомобиль сатылған. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңінен 0,9%-ға көп.

Ал қаңтар-шілде аралығында ресми дилерлер арқылы сатылған көліктер саны 127 260-қа жеткен.

Жаңа автомобильдердің ұсынысы көбейген сайын сатып алушылардың таңдауы да кеңейеді. Бұл қайталама нарықтағы кейбір модельдерге деген сұранысқа әсер етуі мүмкін.

Автоблогер Владислав Жуков қытайлық брендтердің нарықтағы бәсекелестікті күшейткенін айтады.

“Қытай көліктері күшті бәсекелес болды, тіпті көпшілік сүйетін Камри соңғы жылдары арзандады. Менің ойымша, жақын арада жалпы Toyota мен Hyundai/Kia-да баға құлдырайды. Мүмкін, Changan, BYD, Haval сияқты кейбір танымал қытайлық брендтер өтімділік бойынша белгілі бір деңгейге жетеді, бірақ олар сапа стандарттарын жетілдіруді және көтеруді жалғастырған жағдайда ғана болады. Алайда бұл үшін уақыт керек”, – деп түйіндеді автоблогер.

Бұл — сарапшының болжамы. Қытайлық автомобильдердің көбеюі белгілі бір модельдердің бағасын міндетті түрде төмендетеді деп айтуға болмайды.

Нарықтағы өзгеріс сатып алушылардың сұранысына, жаңа көліктердің бағасына, олардың сапасына және кейінгі пайдалану шығындарына байланысты.

Көліктің нарықтық бағасы қалай анықталады?

Kolesa.kz платформасы 2026 жылғы қазанда автомобильдің ұсынылатын нарықтық бағасын есептейтін жаңа сервис іске қосты.

Компания мәліметінше, жүйе шамамен 200 мың хабарландыруды талдайды.

Бағалау кезінде автомобильдің маркасы, моделі, шығарылған жылы, жүрілген жолы, сатылатын қаласы және нарықтағы сұраныс ескеріледі.

Бұл бір автомобильдің бағасын анықтау үшін тек оның шығарылған жылына қарау жеткіліксіз екенін көрсетеді.

Мәселен, 2004 жылы шығарылған екі Toyota Camry-дің бағасы техникалық жағдайына, жабдықталуына және жүрілген жолына байланысты айтарлықтай ерекшеленуі мүмкін.

Сонымен қатар платформа есептейтін баға — нарықтағы ұсыныстарға негізделген бағдар. Ол автомобильдің дәл сол сомаға сатылатынына кепілдік бермейді.

Автонесие көлікті қолжетімді ете ме?

Экономист Андрей Чеботарёв автомобиль нарығындағы тағы бір маңызды фактор ретінде несиелеуді атады.

“Қазірдің өзінде жаңа және қолданыстағы көліктерді несиеге сатып алуға мүмкіндік беретін тетіктер бар. Алайда автонесие рәсімдегенде қарыз жүктемесінің коэффициенті мүлде ескерілмейтін жағдайлар кездеседі. Яғни адамның жалақысының 50 пайызына дейінгі бөлігі несие төлеуге кетіп жатса да, оған тағы автонесие берілуі мүмкін. Бұл – автокөлік нарығын қолдаудың қаншалықты ауқымды екенін көрсететін жағдай”, – деді экономист.

Қазақстанда қарыз алушының борыш жүктемесіне қатысты талаптар қолданылады. Сонымен бірге 2025 жылғы 1 қаңтардан 2026 жылғы 31 желтоқсанға дейінгі кезеңде белгілі бір автонесиелерге борыш жүктемесі коэффициентінің ең жоғары деңгейін сақтау талабынан ерекшеліктер қарастырылған.

Бұл, атап айтқанда, алғаш рет тіркелетін жаңа автомобильдерді сатып алуға берілетін кейбір кепілді несиелерге және бастапқы жарнасы көлік құнының кемінде 50%-ын құрайтын белгілі бір пайдаланылған автомобиль несиелеріне қатысты.

Дегенмен несие рәсімдеу мүмкіндігінің болуы көліктің арзандағанын білдірмейді. Сатып алушы автомобильдің бастапқы бағасымен қатар, несие мөлшерлемесін, мерзімін және жалпы артық төлемін де ескеруі қажет.

Ескі көліктердің бағасы алдағы уақытта төмендей ме?

Қазақстандағы қайталама автомобиль нарығында арзандау белгілері байқалады. Ресми статистика 2026 жылдың жекелеген айларында автомобиль бағасының төмендегенін көрсетеді.

Сарапшылар бұл үрдіске жаңа көліктер ұсынысының артуы, қытайлық брендтердің бәсекелестігі және отандық автомобиль өндірісінің дамуы әсер етуі мүмкін екенін айтады.

Алайда 20–30 жыл бұрын шығарылған автомобильдердің бағасы тек олардың жасына байланысты емес. Техникалық жағдайы, маркасына деген сұраныс, жайлылық деңгейі, жөндеу мүмкіндігі және нарықтағы балама ұсыныстар да маңызды.

Сондықтан 30 жылдан асқан көліктің бірнеше миллион теңгеге сатылымға қойылуы оның дәл сол бағаға өтетінін білдірмейді.

Сатып алушы үшін ең маңыздысы — автомобильдің бағасын ғана емес, оның нақты техникалық жағдайын, жөндеу тарихын және кейінгі пайдалану шығындарын да салыстыру.

Еске сала кетейік, 2027 жылдан бастап Қазақстанда автокредит рәсімдеу талаптары қатаңдамақ. Ұлттық банк пен Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі енді қарыз алушының төлем қабілетін мұқият тексермек. 

Қазақстанда 21 қазаннан бастап "Кредиттік рейтингтік қызмет туралы" заң күшіне енеді. Жаңа құжат рейтингтік агенттіктердің жұмыс тәртібін белгілеп, олардың қызметіне қойылатын талаптарды күшейтеді. Бұл өзгерістер компаниялардың қаржылық тұрақтылығын бағалаудың ашықтығын арттыруға және инвесторлардың сенімін нығайтуға бағытталған. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Кредиттік рейтинг компанияның немесе ұйымның қаржылық міндеттемелерін орындай алу қабілетін бағалауға мүмкіндік береді. Мұндай рейтинг инвесторларға облигацияларды сатып алу немесе басқа да қаржы құралдарына қаражат салу кезінде тәуекелді бағалауға көмектеседі.

Рейтингтік агенттіктерге қандай талаптар қойылады?

Заңға сәйкес, Қазақстанда кредиттік рейтингтік қызметті тек тиісті талаптарға сай келетін рейтингтік агенттіктер жүзеге асыра алады. Олардың қатарына қазақстандық, халықаралық және шетелдік агенттіктер жатады. Халықаралық және шетелдік агенттіктер Қазақстанда қызмет көрсету үшін уәкілетті органның тану рәсімінен өтуі керек.

Халықаралық рейтингтік агенттікті танудың негізгі талаптарының бірі — оның Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымына мүше кемінде бес елдің қаржы реттеушілері тарапынан танылуы.

Қазақстандық рейтингтік агенттіктерге де бірқатар талап қойылады. Олар рейтинг беру әдіснамасын әзірлеп, ішкі бақылау жүйесін енгізуге және қызметкерлердің кәсіби біліктілігін қамтамасыз етуге міндетті. Сонымен қатар рейтингтердің дұрыстығына күмән келтіретін жағдайлардың алдын алуы керек.

Заңда мүдделер қақтығысын болдырмауға да ерекше назар аударылған. Агенттіктер рейтинг беру кезінде акционерлердің, қызметкерлердің немесе басқа да мүдделі тұлғалардың ықпалына жол бермеуі керек. Ал рейтингтік бағалау барысында алынған коммерциялық құпия мен өзге де қорғалатын ақпаратты жария етуге заңда көзделген жағдайлардан басқа кезде тыйым салынады.

Қандай рейтинг түрлері болады?

Жаңа заңда рейтингтің бірнеше түрі қарастырылған. Олардың қатарында:

• Кредиттік рейтинг — ұйымның қаржылық міндеттемелерін орындау қабілеті мен кредиттік тәуекелін бағалау;
• Корпоративтік басқару рейтингі — компанияны басқару сапасын бағалау;
• Исламдық қаржыландыру қағидаттарына сәйкестік рейтингі — ұйымның исламдық қаржы стандарттарына сәйкестігін бағалау;
• Егемен кредиттік рейтинг — мемлекеттер мен халықаралық қаржы ұйымдарының кредиттік қабілетін бағалау;
• Тұрақты даму рейтингі — ұйымдардың экологиялық және әлеуметтік тәуекелдерге ұшырау деңгейін бағалау.

Заң басқа да рейтинг түрлерін қолдануға мүмкіндік береді.

Қандай компаниялар рейтинг алуға міндетті болады?

Жалпы алғанда, рейтинг алу ерікті. Алайда заңда кейбір ұйымдар үшін міндетті талап қарастырылған.

Үкімет белгілейтін өлшемшарттарға сәйкес келетін мемлекет қатысатын заңды тұлғалар кредиттік рейтинг алуға міндетті болады. Бұл норма 2027 жылғы 1 шілдеден бастап қолданысқа енгізіледі.

Жаңа заң рейтингтік агенттіктердің қызметін реттеп, олардың жұмысына қойылатын талаптарды белгілейді. Бұл қаржы нарығындағы бағалаудың ашықтығын арттырып, инвесторлардың шешім қабылдауына қажетті ақпараттың сенімділігін күшейтуге бағытталған.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстан Ұлттық банкі борышкерлердің бұғатталған шоттарында күнкөріс минимумына тең қаражатты, яғни шамамен 50 мың теңгені сақтап қалуды ұсынғаны туралы жазған едік.

Алматының қақ ортасында тротуар тақталарын кескен құрылысшылар айналаны шаңға көміп жатыр. Тұрғындардың айтуынша, шаңның қою болғаны сонша, көліктің ішінде отырып тыныс алудың өзі қиындаған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Әлеуметтік желіде жарияланған видеода жұмысшының тротуар тақталарын су қолданбай кесіп жатқаны көрінеді. Қала тұрғындары мұның экологиялық талаптарға сәйкестігіне күмән келтіріп, мәселенің шешілуін талап етуде.

"Неге су пайдаланбайсыздар? Назарбаев — Абай көшелерінің қиылысында тақталарды кесу кезінде үлкен шаң көтеріліп жатыр. Көліктің ішінде отырып-ақ тыныс алу мүмкін емес, жаяу жүргіншілерді айтпай-ақ қояйық", “Абай — Қонаев көшелерінің қиылысы, қаланың орталығы. Таңнан кешке дейін айналаның бәрі шаң”, – деп жазды тұрғындар.

Желі қолданушылары мердігерлерді шаңды азайту үшін су пайдалануға шақырып, жұмысшылардың қауіпсіздік талаптарын сақтамайтынын сынға алды. Кейбір тұрғындар тақта кесетін арнайы жабық орын ұйымдастыруды ұсынса, енді бірі мұндай көріністің қаланың бірнеше ауданында кездесетінін жазған.

Алматы қаласының Қоғамдық кеңістіктерді дамыту басқармасы мәселені растады.

Ведомство мердігерге бақылауды күшейтіп, брусчатканы кесу кезінде міндетті түрде су пайдалану және мұндай жағдайларға қайта жол бермеу тапсырылғанын жеткізді.

Қазақстанда 27 қазанға дейін компаниялар, жұмыс берушілер мен тиісті міндеттемелері бар кәсіпкерлер бірқатар салық пен міндетті төлемді аударуы керек. Олардың қатарында корпоративтік және жеке табыс салығы, әлеуметтік төлемдер, зейнетақы жарналары мен медициналық сақтандыруға арналған аударымдар бар. Алайда бұл төлемдердің барлығы бірдей қарапайым азаматтарға қатысты емес. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

27 қазанға дейін қандай салықтарды төлеу керек?

Салық күнтізбесіне сәйкес, қазанның 27-сіне дейін мынадай төлемдер аударылуы керек.

1. Корпоративтік табыс салығы

Бұл салықты заңда белгіленген талаптарға сәйкес келетін компаниялар төлейді. 27 қазанға дейін қазан айына арналған аванстық төлемдерді, сондай-ақ қыркүйекте резиденттер мен бейрезиденттерге төленген тиісті табыстардан ұсталған корпоративтік табыс салығын аудару қажет.

Аванстық төлем дегеніміз — компанияның жылдық салықты бірден емес, жыл бойы бөліп төлеуі. Мұндай міндеттеме барлық кәсіпорынға бірдей жүктелмейді.

2. Жеке табыс салығы 

Жеке табыс салығы азаматтардың табысынан есептеледі. Еңбек шартымен жұмыс істейтін қызметкерлер үшін бұл салықты, әдетте, жұмыс беруші есептеп, жалақыдан ұстайды және бюджетке аударады.

27 қазанға дейін салық агенттері қыркүйек айындағы тиісті төлемдер бойынша ұсталған жеке табыс салығын аударуы керек. Қарапайым қызметкерлерге жұмыс беруші жалақысынан ұстап қалған салықты қайта төлеудің қажеті жоқ.

3. Әлеуметтік салық

Әлеуметтік салықты тиісті міндеттемелері бар жұмыс берушілер мен басқа да салық төлеушілер төлейді. Ол қызметкердің жалақысынан ұсталмайды, жұмыс берушінің өз салықтық міндеттемесіне жатады.

Жұмыс берушілер қандай міндетті төлемдер аударады?

Жалақы төлеумен байланысты бірнеше міндетті төлем бар. Олардың бір бөлігі қызметкердің табысынан ұсталады, ал кейбірін жұмыс беруші өз қаражаты есебінен төлейді.

4. Міндетті зейнетақы жарналары 

Әдетте бұл жарнаның мөлшері қызметкердің есепке алынатын табысының 10%-ын құрайды. Жұмыс беруші ақшаны қызметкердің жалақысынан ұстап, Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына аударады. Бұл ретте заңда белгіленген шектеулер ескеріледі.

5. Міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары

Бұл жарналар зиянды еңбек жағдайларында жұмыс істейтін белгілі бір санаттағы қызметкерлер үшін төленеді. Жарнаны жұмыс беруші өз қаражаты есебінен аударады. Оның мөлшері тиісті табыстың 5%-ын құрайды.

Бұл міндеттеме барлық жұмыс берушіге қатысты емес. Ол қызметкерлердің атқаратын жұмысына және заңда белгіленген тізімге байланысты.

6. Жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналары 

Бұл — жұмыс берушінің өз қаражаты есебінен қызметкердің зейнетақы жүйесіне аударатын қосымша жарнасы. 2026 жылы оның мөлшерлемесі 3,5%-ды құрайды.

Оны қызметкердің жалақысынан ұсталатын 10% міндетті зейнетақы жарнасымен шатастырмаған жөн.

7. Әлеуметтік аударымдар

Әлеуметтік аударымдар Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорына түседі. Қордан заңда белгіленген жағдайларда, соның ішінде жұмысынан айырылу, еңбекке қабілеттілігінен айырылу, жүктілік пен босануға байланысты әлеуметтік төлемдер тағайындалуы мүмкін.

Қызметкерлер үшін бұл аударымдарды, әдетте, жұмыс беруші төлейді. Олар қызметкердің жалақысынан ұсталмайды.

8. Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыруға аударымдар

Жұмыс берушінің медициналық сақтандыру жүйесіне аударатын төлемінің мөлшерлемесі 2026 жылы есепке алынатын табыстың 3%-ын құрайды. Заңда белгіленген шектеулер де ескеріледі.

9. Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жарналары

Бұл төлем қызметкердің жалақысынан ұсталады. 2026 жылы оның мөлшерлемесі есепке алынатын табыстың 2%-ын құрайды.

Жұмыс беруші қызметкерден ұсталған жарнаны тиісті мерзімде аударуы керек.

10. Бірыңғай төлем

Бірыңғай төлемді заңда белгіленген талаптарға сай келетін және осы тетікті қолданатын жұмыс берушілер пайдалана алады. Ол қызметкерлердің табысына байланысты бірнеше салық пен әлеуметтік төлемді бір төлем аясында аударуға мүмкіндік береді.

Бұл тәртіп барлық жұмыс берушіге міндетті емес. Оны қолдану салық режиміне және заң талаптарына байланысты.

Кәсіпкерлер мен ұйымдар тағы қандай төлем жасауы керек?

11. Жер учаскелерін пайдаланғаны үшін төлем

Бұл төлем тиісті шарттармен жер учаскелерін пайдаланатын жеке және заңды тұлғаларға қатысты. Мысалы, мемлекеттік жер учаскесін пайдаланатын кәсіпкерде немесе компанияда осындай міндеттеме туындауы мүмкін.

Бұл төлем жеке үйі немесе жер учаскесі бар азаматтардың барлығы бірдей 27 қазанға дейін ақша аударуы керек дегенді білдірмейді.

12. Радиожиілік спектрін пайдаланғаны үшін төлем

Бұл төлем радиожиіліктерді ақылы негізде пайдалануға құқығы бар ұйымдар мен өзге де тұлғаларға қатысты. Мұндай міндеттеме байланыс операторларында туындауы мүмкін.

Қарапайым ұялы телефон пайдаланушылары бұл төлемді өздері төлемейді.

13. Сыртқы жарнаманы орналастырғаны үшін төлем

Қазан айына арналған бұл төлем заңда белгіленген жағдайларда сыртқы жарнама орналастыратын тұлғаларға қатысты. Мысалы, арнайы орындардағы жарнама қалқандары мен конструкцияларын пайдаланатын кәсіпкерлердің осындай міндеттемесі болуы мүмкін.

Төлем мөлшері жарнаманың орналасқан жеріне, сипаттамаларына және қолданыстағы мөлшерлемелерге байланысты.

Өзін-өзі жұмыспен қамтығандар салық төлеуі керек пе?

Салық күнтізбесінде арнайы салық режимін қолданатын өзін-өзі жұмыспен қамтыған азаматтардың қыркүйек айындағы жеке табыс салығы да көрсетілген.

Алайда 2026 жылы осы режим аясында салық салынатын табысқа жеке табыс салығының 0% мөлшерлемесі қолданылады. Сондықтан күнтізбеде бұл төлемнің көрсетілуі әрбір өзін-өзі жұмыспен қамтыған азамат міндетті түрде табыс салығын аударуы керек дегенді білдірмейді.

Сонымен бірге олардың әлеуметтік төлемдер бойынша міндеттемелері сақталуы мүмкін. Нақты төлемдер азаматтың қызмет түріне және заңда белгіленген талаптарға байланысты.

Төлем мерзімі неге 27 қазанға белгіленген?

Қазақстанда Республика күні 25 қазанда атап өтіледі. 2026 жылы мереке жексенбіге сәйкес келгендіктен, демалыс күні 26 қазанға ауыстырылады. Осыған байланысты салық күнтізбесінде бірқатар төлемді аудару мерзімі 27 қазан деп көрсетілген.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда жылжымайтын мүлікті сатып алғаннан кейін екі жыл өткен соң сатқан жағдайда, белгілі бір талаптарды ескере отырып, құн өсімінен салық төлеуден босатылуға болатыны туралы жазған едік.

Рэпер Navai Қазақстанда сотталмайтын болды. Алайда қылмыстық істің тоқтатылуы оның кінәсіз деп танылғанын білдірмейді. Заңгер Сергей Жорин әртістің ісі немен аяқталғанын және ол Қазақстанда концерт өткізетін болса, қандай қиындықтар болатынын айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Заңгер Super басылымына берген сұхбатында Жамбыл облысының полициясы қылмыстық істің ақтамайтын негіздер бойынша тоқтатқанын айтты. Наваи Бакировтың құқықбұзушылықты алғаш рет жасағаны және өз кінәсін мойындап, өкінгені ескерілген. Прокуратура бұл шешімді мақұлдаған.

Сондықтан Қазақстанда оған қатысты қылмыстық қудалау тоқтатылды. 

Қазақстанда концерт бере ала ма?

Navai-дың Қазақстанға қайта келу-келмеуі оны елден шығару туралы шешімнің қалай қабылданғанына байланысты болмақ.

Оның сөзінше, егер Бакировты елден шығару туралы шешімді сот қабылдаған болса, ол алдағы бес жылда Қазақстанға келе алмайды. Яғни, концерт те өткізе алмайды.

Navai не үшін ұсталды?

Еске салайық, 13 қазанда ресейлік рэпер Наваи Бакиров Қырғызстаннан Қазақстанға кіреберістегі “Қордай” шекара бекетінде ұсталған еді.

Полиция мен шекара қызметкерлері әнші отырған көлікті тексеру кезінде есірткі затын тауып, тәркілеген. Осыдан кейін есірткі контрабандасына оқталу дерегі бойынша соталды тергеу басталды.

Әнші уақытша ұстау изоляторына қамалып, кейін сот оны екі айға қамауға алу туралы шешім шығарған. Тергеу есірткі контрабандасы мен есірткіні заңсыз сақтауға қатысты екі бап бойынша жүргізілген. 

Негізі Navai 14 қазанда Астанада концерт беруі керек еді. Алайда әнші ұсталғаннан кейін концерт өтпей қалды. Ұйымдастырушылар мұны техникалық себептерге байланысты деп түсіндірді.

Бұған дейін әншінің адвокаты Рена Керимова оны кепілмен босатуға күш салып жатқанын мәлімдеген. Сондай-ақ адвокаттың айтуынша, Navai қамауда отырған кезінде жаңа әндер жаза бастаған. 

Navai кім?

Наваи Бакиров – әзірбайжанның ресейлік әншісі әрі рэпер. Ол HammAli & Navai дуэтінің құрамында кеңінен танылды.

Өнер иесінің “Пустите меня на танцпол”, “Прятки”, “Девочка-война” сияқты әндері тыңдарман арасында танымал. Сондай-ақ ол қазақстандық әнші Jah Khalib-пен бірге шығармашылық жобаларға қатысқан.

Әншінің Қазақстанда ұсталуына байланысты Қырғызстанда да тексеру басталған. Қырғыз тарапы есірткі заты бар көліктің шекарадан қалай өткенін анықтауға кіріскен.

Сонымен қатар Қазақстанның Сыртқы істер министрлігі бұл оқиғаға қатысты түсініктеме берді. Ресейдің Алматыдағы Бас консулдығы әншінің ұсталу мән-жайын ресми түсіндіруді сұрап, қазақстандық тарапқа нота жолдаған. СІМ мұндай дипломатиялық сауал жолдаудың қалыпты рәсім екенін мәлімдеген. 

Басқа елдермен салыстырғанда Қазақстанда iPhone қымбат тұрады. Смартфонды шетелден арзанырақ сатып алуға болса, оның Қазақстандағы бағасы неге жоғары? Stan.kz iPhone бағасының қалыптасуына қандай факторлар әсер ететінін және құрылғыны шетелден сатып алу қаншалықты тиімді екенін анықтап көрді.

Қазақстанда iPhone қанша тұрады?

Қазақстанда iPhone 18 Pro 256 ГБ-тың ресми бағасы 849 990 теңге. Оның басқа елдерде қанша тұратынын білу үшін АҚШ, Қытай және Біріккен Араб Әмірліктеріндегі Apple дүкендерінің бағаларын салыстырдық.

Ескерту: есептеуде 2026 жылғы 20 қазандағы мына ресми бағамдар қолданылды: 1 АҚШ доллары — 452,59 теңге, 1 юань — 67,75 теңге, 1 БАӘ дирхамы — 123,23 теңге, 1 еуро — 507,67 теңге. АҚШ-та Apple сайтында көрсетілген бастапқы бағаға сату салығы кірмейді. Шетелден сатып алғанда жеткізу және басқа да қосымша шығындар туындауы мүмкін.

АҚШ-та iPhone бағасын салыстырғанда сату салығын да ескеру қажет. Apple компаниясының ресми сайтында көрсетілген бағаға бұл салық әдетте кірмейді. Оның мөлшері штат пен жергілікті салық талаптарына байланысты өзгеріп отырады, сондықтан сатып алушы кассада бастапқы бағадан көбірек төлейді.

Мысалы, смартфонның бағасы 1 199 доллар, ал сату салығы 8% болса, оның соңғы құны 1 294,92 долларға жетеді. Бұл есеп шартты түрде берілген, өйткені АҚШ-тағы салық мөлшерлемесі сатып алу орнына байланысты өзгереді.

Сондықтан Қазақстан мен АҚШ-тағы iPhone бағасын салыстырғанда тек бастапқы құнды емес, салық қосылғаннан кейінгі соманы да ескерген жөн. Дегенмен салықты есептегеннің өзінде елдер арасындағы баға айырмасы сақталуы мүмкін. Нақты айырмашылық сатып алынатын штатқа және сол күнгі валюта бағамына байланысты болады.

Кестеден көрінгендей, Қазақстанда iPhone 18 Pro 256 ГБ салыстырылған үш елдің бәрінен қымбат. Ең үлкен айырмашылық АҚШ-пен салыстырғанда байқалады. 

EnergyProm зерттеуіне сәйкес, соңғы бес жылда Қазақстан мен АҚШ-тағы iPhone Pro модельдерінің бастапқы бағалары арасындағы айырмашылық 40%-дан 57,7%-ға дейін болған. Биыл бұл көрсеткіш ең жоғары деңгейге жеткен. Зерттеуде қыркүйектегі орташа валюта бағамы қолданылғандықтан, АҚШ-тағы смартфон бағасы шамамен 539 мың теңге, ал Қазақстандағы бастапқы бағасы 850 мың теңге деп есептелген.

Қазақстанда iPhone неге басқа елдерге қарағанда қымбат?

Қазақстандағы iPhone бағасының жоғары болуын тек салықтармен түсіндіру қиын. Мәселен, Германияда қосылған құн салығы 19%, Францияда 20%, ал Финляндияда 25,5% болса да, бұл елдерде смартфон Қазақстанға қарағанда арзан. Тәуелсіз қаржы сарапшысы Андрей Чеботарёвтің пікірінше, баға айырмашылығына салықтардан бөлек, Қазақстандағы нарықтың құрылымы да әсер етеді.

"Мәселе нарықтың құрылымында. Apple компаниясының Қазақстанда тікелей қатысуы жоқ, тауар дистрибьюторлар мен бөлшек сауда желілерінің тізбегі арқылы жеткізіледі. Нарық көлемі шағын, әрбір буын өз үстеме бағасын қосады", — деп түсіндірді сарапшы.

Чеботарёвтің айтуынша, Еуропаның бірқатар елінде сатушылардың үстеме бағасы Қазақстандағыдан шамамен екі есе төмен. Бұл айырмашылықты бағалау үшін тауарды жеткізу және сату тізбегіндегі шығындар мен сатушылардың маржасын да ескеру қажет.

Нарық құрылымынан бөлек, валюта бағамы мен сауда шығындары да бағаға әсер етеді. Экономист Мақсат Халықтың айтуынша, смартфонның түпкілікті құнына тауарды сатып алу, тасымалдау және сату шығындары қосылады.

"Қазақстанда iPhone бағасының қалыптасуына бірнеше фактор әсер етеді. Ең алдымен, бұл — валюта бағамы. Қазақстан смартфондарды шетелден импорттайтындықтан, теңгенің долларға шаққандағы бағамының өзгеруі құрылғының түпкілікті құнына тікелей ықпал етеді.

Бұдан бөлек, тасымалдау мен логистика шығындары, қоймада сақтау, сауда орындарын ұстау және сату шығындары да бағаға қосылады. Осы шығындардың барлығы есептелгеннен кейін смартфонның Қазақстандағы соңғы бағасы қалыптасады", — дейді экономист.

Қазақстандықтар шетелден сатып алса, қанша үнемдейді?

Шетелден iPhone сатып алғанда қанша үнемдеуге болатынын анықтау үшін БАӘ мысалын қарастырайық. Нәтиже смартфонды өзіңізбен бірге алып келуге немесе курьер арқылы жеткізуге байланысты өзгереді.

Смартфонды шетелден жеткізу тәсілі үнемнің мөлшеріне тікелей әсер етеді.

Егер адам БАӘ-ге басқа мақсатпен барып, iPhone-ды өзімен бірге ұшақта алып келсе, жағдай тиімдірек болуы мүмкін. Қазақстанның Мемлекеттік кірістер комитетінің мәліметінше, әуе көлігімен жеке пайдалануға арналған тауарларды жалпы құны 10 мың еуродан және салмағы 50 килограмнан аспайтын шектерде кедендік төлемсіз әкелуге болады. Демек, бір смартфон осы талаптарға сай жеке пайдалануға арналған тауар ретінде танылса, оны елге әкелгені үшін қосымша кедендік төлем төлеудің қажеті болмайды. Мұндай жағдайда бағалар арасындағы айырма – 222 мың теңге. Бірақ бұл есепке жол шығыны мен банк картасының валюта айырбастау комиссиясы кірмейді.

Ал смартфонды курьерлік қызмет арқылы Қазақстанға жеткізсе, қосымша кедендік төлем туындауы мүмкін. 2026 жылғы 20 қазанда қолданыстағы ережеге сәйкес, халықаралық пошта немесе курьер арқылы келетін жеке пайдалануға арналған тауарлар үшін бажсыз әкелу шегі — 200 еуро және 31 килограмм. Белгіленген шектен асқан жағдайда, құнның артық бөлігінен 15% мөлшерінде төлем алынады.

Шетелдік интернет-дүкендерден сатып алынған тауарларға арналған жаңа кедендік тәртіпте 5% баж бен 16% қосылған құн салығын төлеу қарастырылған. Алайда бұл ережелердің күшіне ену мерзімі кейінге қалдырылды. Сондықтан есепте 2026 жылғы 20 қазанда қолданыста болған тәртіп пен 200 еуролық бажсыз әкелу шегі пайдаланылды.

2026 жылғы 20 қазандағы бағаммен БАӘ-дегі iPhone бағасы шамамен 1 237,71 еуроға тең. Оның 200 еуродан асатын бөлігі 1 037,71 еуроны құрайды. Осы соманың 15%-ы — шамамен 79 022 теңге. Кедендік төлемді қосқанда, смартфонның құны 707 372 теңгеге жетеді. Қазақстандағы 849 990 теңгелік бағамен салыстырғандағы айырмасы — шамамен 142 618 теңге.

Қазақстандағы бағамен салыстырғандағы айырмашылық шамамен 143 мың теңге болып қалады. Бірақ бұдан жеткізу мен курьер қызметінің ақысын да шегеру керек. Бұл — тауар бағасына негізделген жуық есеп; нақты төлем кедендік құнға және жеткізу талаптарына байланысты өзгеруі мүмкін.

Есеп бойынша, смартфонды өзіңізбен бірге алып келгенде үнем көбірек болуы мүмкін. Ал курьер арқылы жеткізу кедендік төлем есебінен қымбатқа түседі. Дегенмен жеткізу ақысы мен валюта айырбастау комиссиясын қосқанда, нақты үнем бұдан аз болуы мүмкін

Шетелден смартфон сатып аларда кепілдік шарттарын да тексерген жөн. Apple-дің ресми ережелеріне сәйкес, iPhone-ға кепілдік қызмет көрсету құрылғы алғаш сатылған елмен шектелуі мүмкін. Сонымен қатар қосалқы бөлшектердің қолжетімділігі мен жөндеу шарттары елге қарай өзгереді.

Шетелден алынған iPhone-ды Қазақстанда пайдаланғанда нені ескеру керек?

IMEI және верификация

Қазақстанға жеке пайдалануға арналған смартфон әкелетін адамдар 2026 жылғы 19 сәуірден бастап құрылғының IMEI-кодын жолаушының кедендік декларациясында көрсетуге тиіс. Сонымен бірге телефонды Қазақстанның мобильді желісінде пайдаланбас бұрын оның IMEI мәртебесін тексерген жөн. Бұл үшін eGov Mobile немесе IMEI мәртебесін тексеруге арналған ресми сервистерді пайдалануға болады.

eSIM үйлесімділігі

БАӘ нарығына арналған iPhone 18 Pro нұсқасы физикалық SIM-карта ұясынсыз, тек eSIM арқылы жұмыс істейді. Сондықтан оны сатып алмас бұрын өзің пайдаланатын ұялы байланыс операторының eSIM қызметін қолдайтынын және құрылғының белгілі бір операторға байланбағанын тексерген жөн.

Кепілдік

Apple компаниясының ережелеріне сәйкес, iPhone-ға кепілдік қызмет көрсету құрылғы алғаш сатылған елмен шектелуі мүмкін. Сондай-ақ қосалқы бөлшектердің қолжетімділігі мен жөндеу шарттары әр елде әртүрлі болуы ықтимал. Сол себепті шетелден телефон сатып алғанда оның кепілдік шарттарын алдын ала анықтап алған дұрыс.

Қазақстанда iPhone бағасы арзандауы мүмкін бе?

Қазақстанда iPhone бағасының төмендеуі валюта бағамына, импорт шығындарына және сатушылар арасындағы бәсекелестікке байланысты. Теңгенің нығаюы импорт құнына оң әсер етуі мүмкін, алайда бұл бөлшек саудадағы баға бірден төмендейді дегенді білдірмейді.

Жаңа модель шыққаннан кейін алдыңғы буындағы смартфондарға жеңілдіктер ұсынылуы мүмкін. Мысалы, 2026 жылғы қазанда Technodom дүкенінде iPhone 17 Pro 256 ГБ-тың кейбір нұсқалары 729 990 теңгеден сатылды. Бұрынғы бағасы 811 990 теңге болған. Дегенмен жеңілдіктердің мөлшері модельге, дүкенге және тауардың қолжетімділігіне байланысты өзгереді.

Сондықтан шетелден iPhone сатып аларда тек бастапқы бағаға емес, кедендік төлемдерге, жеткізу құнына, валюта айырбастау комиссиясына және кепілдік шарттарына да назар аудару қажет. Ал Қазақстанда бағаның қашан арзандайтынын нақты болжау қиын.

Айта кетейік, бұған дейін шетелден жаңа iPhone сатып алған қазақстандықтар қиындыққа тап болғаны туралы жазған едік.

Ұлыбританиядағы ұйым Антарктидадағы зерттеу станциясына қызметкерлер іздеп жатыр. Олар пингвиндерді бақылап, ұялары мен балапандарын санайды. Оған қоса туристерді қарсы алып, пошта бөлімшесінде жұмыс істейді. Жалақы айына 2 500 еуроға дейін (шамамен 1,27 миллион теңге) жетеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Ziare басылымына сілтеме жасап хабарлайды. 

Жұмыс орны Антарктидадағы Палмер архипелагына қарасты Гудье аралында орналасқан Порт-Локрой станциясында. Маусымдық келісімшарт шамамен бес айға, яғни қарашадан наурызға дейін жасалады. Ұйым қызметкерлерді баспанамен, тамақпен және суық ауа райына арналған арнайы киіммен қамтамасыз етеді.

Порт-Локройдың тарихы да ерекше. Британдықтар бұл базаны 1944 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде құрған. Ол 1962 жылға дейін жұмыс істеген. Кейін ғимараттар қалпына келтіріліп, бұрынғы әскери база туристер баратын тарихи орынға айналды. Қазір мұнда мұражай, кәдесый дүкені және "Пингвиндер пошта бөлімшесі" аталып кеткен пошта бар.

Қызметкерлердің міндеті қандай?

Жұмыс тек пингвиндерді бақылаумен шектелмейді. Қызметкерлер круиздік кемелермен келетін туристерді қарсы алып, оларға станцияның тарихы туралы ақпарат береді. Сонымен қатар кәдесый дүкенінде сауда жасап, пошта бөлімшесінің жұмысын жүргізеді.

Гудье аралында субантарктикалық пингвиндер мекендейді. Мамандар олардың санын, көбею ерекшеліктерін бақылап, популяциядағы өзгерістерді зерттейді. Жиналған мәліметтер адам әрекетінің құстарға әсерін бағалауға да көмектеседі.

Көбею кезеңінде пингвиндерді мазаламау үшін қызметкерлердің кейбір аумақтарға кіруіне шектеу қойылады.

Тағы бір міндет – хаттар мен ашықхаттарды сұрыптап, жөнелтуге дайындау. Порт-Локройдағы пошта бөлімшесі арқылы әр маусымда 80 мыңнан астам ашықхат өтеді. Бұдан бөлек, қызметкерлер ғимараттарды күтіп ұстауға, тазалық жұмыстарына және станцияның күнделікті тіршілігіне қатысты басқа да жұмыстарды істейді.

Жалақысы жоғары болғанымен, тұрмыс жағдайы оңай емес

Қызметке қарай айлық жалақы 1 700-ден 2 500 еуроға дейін өзгереді. Бұл шамамен 865 мыңнан 1,27 миллион теңгеге дейін. Тұрғын үй, тамақ және арнайы киім жұмыс беруші есебінен беріледі.

Дегенмен Антарктидадағы өмірдің өзіндік қиындығы бар. Станцияда су құбыры жоқ, ауызсу кемелермен жеткізіледі. Сондықтан суды үнемдеп пайдалану қажет, ал қызметкерлерге душқа аптасына шамамен бір рет қана түсуге мүмкіндік беріледі.

Ауа райының қолайсыздығы да күнделікті тіршілікке әсер етеді. Кейде қажет заттарды жеткізу қиындап, белгілі бір нысандарға бару мүмкіндігі уақытша шектелуі мүмкін.

Әзірге бұл ерекше жұмысқа қанша адамның өтініш бергені туралы ақпарат жарияланған жоқ.

Айта кетейік, бұған дейін Ғалымдар Жердің ең шалғай аймақтарының бірі – Патагонияда да ыдырамайтын қауіпті “химиялық заттар” (PFAS) бар екенін анықтаған еді. Зерттеу барысында химиялық заттарды табуға магеллан пингвиндерінің көмегі тиген. 

Жетісу облысында құны 4,5 миллиард теңге болатын айналма жолдың сапасына қатысты дау туды. Ұзындығы жеті шақырымдық жолдың асфальты үгітіліп, көпірдің бекіткіш темірлері ажырай бастаған. Жүргізушілер күзде жауған жаңбыр мен көктемде еріген қар суы жолды шайып, одан әрі бүлдіре ме деп алаңдайды. Ал “Қазавтожол” ақауларды мердігер компания өз есебінен реттеп жатқанын мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі 31-арнаның “Информбюро” бағдарламасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Айналма жолдың сапасына жүргізушілер наразы

Жетісу облысындағы Сарыөзек кентін айналып өтетін жеті шақырымдық жол Жаркент арқылы Қытайға бағыт алады. Республикалық маңызы бар бұл аумақ жеңіл көліктермен қатар, ауыр жүк машиналары қатынайтын бағыттардың бірі. Оның дәл осы ахуалы жүргізушілердің алаңдатып отыр. 

Жүргізушілердің айтуынша, жолдың кей тұстарының асфальты бүлініп, үгітіле бастаған. Олардың пікірінше, осыншама қаражат жұмсалған нысанның сапасы көңіл көншітпейді. Әсіресе, алдағы күзгі жауын-шашын мен көктемгі еріген судың салдары алаңдатады. Өйткені су жолдың астын шайып, жабынның одан әрі бұзылуына әкелуі мүмкін.

Мәселе тек асфальтпен шектелмейді. Оның көпірдің темір бөлшегін қолмен-ақ суырып алуға болады. Бұл жағдай жүргізушілердің алаңдаушылығын күшейткен. Олар көпірдің қауіпсіздігіне тиісті баға берілуі керек деп есептейді.

“Қазавтожол” қандай түсініктеме берді?

“Қазавтожол” ұлттық компаниясының Жетісу облыстық филиалы көпір құрылысындағы кемшіліктер тексеру барысында анықталғанын хабарлады. Компания мәліметінше, мердігер ұйымға ақауларды реттеу жөнінде талап қойылып, техникалық қадағалау қызметіне тиісті нұсқама берілген.

“Анықталған кемшіліктер бойынша мердігер ұйымға шағым хат жолданып, техникалық қадағалау қызметіне тиісті нұсқама берілді. Барлық ескерту толық реттеліп, жобалық құжаттамаға сай екені расталған соң ғана нысанды түпкілікті қабылдау және есеп айырысу заңнамаға сәйкес жүзеге асырылады”, – деді “Қазавтожол” ҰК Жетісу облыстық филиалының директоры Жасұлан Қалтаев.

Құны 4,5 миллиард теңге болатын жобаға жеті шақырымдық айналма жол салумен қатар, жарықтандыру жүйесін орнату және аумақты абаттандыру жұмыстары да кіреді.

Жауапты мекеменің мәліметінше, анықталған кемшіліктер толық жойылмағандықтан, нысан әлі ресми түрде пайдалануға қабылданбаған. Соған қарамастан, жол бойында көлік қозғалысына тыйым салатын белгі жоқ. Нәтижесінде, айналма жолмен жеңіл көліктер де, ауыр жүк машиналары да жүріп жатыр.

Осылайша, 4,5 миллиард теңгеге салынған жолдың сапасына қатысты сұрақтар әлі ашық күйінде қалып отыр. 

Айта кетейік, бұған дейін Нұрлан Сауранбаев ауыл жолдарына неге барлық жерде асфальт төселмейтінін түсіндірген еді. Оның айтуынша, халық саны аз елді мекендердің бәріне бірдей асфальт салу бюджетке тиімсіз. Сондықтан бөлінген қаражатқа бір ауылға асфальт төсегенше, бірнеше ауылға қиыршық тас жол салу тиімдірек. Министр бұл тәсіл уақытша шешім екенін, қаржы мүмкіндік берген жағдайда мұндай жолдарға кейін асфальт төселетінін атап өтті.

Қазақстандық киноның жабық көрсетіліміне шақырылған кәсіпкер Жұмабек Жанықұл жұбайын “Динара Сәтжан” деп хабарлаған жүргізушіге көптік көзінше ескерту жасап, құлағынан шертіп қалды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Киноның жабық  көрсетіліміне шақырылған қонақтардың қатарында кәсіпкер Жұмабек Жанықұл мен оның жұбайы тележүргізуші, журналист Динара Жанықұл болды. Оларды қарсы алған жүргізуші аты-жөнін атап, хабарлады. Жүргізушінің “Динара Сәтжан” деп хабарлағаны оның күйеуіне жақпай қалды. Кәсіпкер ерінбестен жүргізушінің өзіне шақырып алып, құлағына дұрысы “Динара Жанықұл” болатынын айтып, ескерту жасаған. 

Ескерту алған жүргізуші сол сәтте хабарландыруын “Динара Жанықұл” деп өзгертті. 

Ол жиналған жұртқа да “келесіде олай айтпаңыздар” деп әзілдеді. 

Алайда кәсіпкердің бұл әрекеті көпке жақпай қалды. 

Сондай-ақ желі қолданушылары ыңғайсызданып қалғандай көрінген Динараның өзін де байқап қалды. 

Айта кетейік, биыл қыркүйекте тележүргізуші 44 жасқа толды. Оның алғашқы некесінен Даниал есімді ұлы мен Диана есімді қызы бар. Жақында тұңғыш ұлы Даниал сүйіктісі Айнұрға үйленді.

Ал 2025 жылғы сәуірде Динара Сәтжан кәсіпкер Жұмабек Жанықұловпен ресми түрде некесін қиды. Жақында балалы болғысы келетінін айтып, ЭКО-ны қарастырып жүргенін мойындаған еді.

Публикация от Stan.kz ақпарат агенттігі (@_stan.kz)

АҚШ-та үш әйелді зорлағаны үшін бастапқыда 124 жылға бас бостандығынан айырылған Эндрю Ластер түрмеден босап шықты. Max Factor косметика брендінің негізін қалаушының шөбересі қазір 62 жаста. Оның босатылуына жәбірленушілер мен прокуратура бірнеше рет қарсылық білдірген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі PEOPLE-ға сілтеме жасап хабарлайды.

Ластердің Калифорния штатындағы Глендора қаласына қоныстанғаны туралы ақпараттан кейін қала мэрі Дэвид Фредендалл мәлімдеме жасады. Ол мұндай қылмыс жасаған адамның тұрғындар арасына оралуын қабылдай алмайтынын айтып, штат билігінен түсініктеме талап етті.

Үйінен қылмысын дәлелдейтін бейнежазбалар табылған

Ластер алғаш рет 2000 жылғы шілдеде ұсталған. Оған жергілікті студент қыз шағымданып, ер адамның үйінде зорлық көргенін айтқан.

Тергеушілер оның үйін тінту кезінде әйелдерге есінен тандыратын зат беріп, жыныстық зорлық көрсеткенін дәлелдейтін бейнежазбалар тапқан. Іс бойынша үш әйел жәбірленуші деп танылып, Ластерге 86 тармақ бойынша айып тағылған.

Сот процесі жүріп жатқанда ол Мексикаға қашып кеткен. Соған қарамастан іс қаралып, 2003 жылы сот оны сырттай кінәлі деп таныған. Бастапқы үкім бойынша Ластер 124 жыл түрмеде отыруға тиіс еді. Сол жылғы маусымда ол Мексиканың Пуэрто-Вальярта қаласында ұсталған.

Жәбірленушілер оны босатуға қарсы болған

2013 жылы сот Ластердің жаза мерзімін қайта қарап, 50 жылға қысқартқан. Прокуратура бұл шешімге де қарсылық білдірген.

2024 жылғы тамызда арнайы комиссия оны мерзімінен бұрын шартты түрде босатуға келісім берген. Алайда үш жәбірленуші де отырысқа қатысып, бұған қарсы шыққан. Прокуратураның шағымынан кейін комиссияның шешімі жойылған.

2025 жылы Ластерді босату мәселесі қайта көтерілгенде де прокурорлар оның қоғамға әлі қауіп төндіретінін мәлімдеген. Істі жүргізген прокурор Энтони Уолдтың айтуынша, сотталған адам өз әрекетінің ауырлығын жеңілдетіп көрсетуге тырысқан.

“Ол жазасын толық өтеуге тиіс деген ұстанымымыздан айнымаймыз”, – деген Уолд.

Билік оның босатылуын қалай түсіндірді?

NBC Los Angeles мәліметінше, Ластер 2026 жылғы 11 қазанда түрмеден шыққан. Калифорнияның түзеу мекемелері және оңалту департаменті оның босатылуын мерзімінен бұрын босату деп есептемейтінін мәлімдеді.

Ведомство мұны Ластер заң бойынша есептелген жаза мерзімін өтеді деп түсіндірді. Есепке үкім шыққанға дейін қамауда отырған уақыты, сондай-ақ түрмедегі еңбегі мен тәртібіне байланысты мерзімді қысқартуға мүмкіндік беретін жеңілдіктер алынған. Бостандыққа шыққаннан кейін ол бақылауда болады.

Ал Глендора мэрі бұл түсініктемемен келіспейтінін білдірген. Ол бастапқыда 124 жылға сотталған адамның жиырма жылдан астам уақыттан кейін босап шығуы тұрғындардың қауіпсіздігіне қатысты алаңдаушылықты күшейтеді деп санайды. Мэр бұл жағдайды Калифорнияда жаза мерзімін есептеу мен шартты түрде босату тәртібін өзгерткен Proposition 57 бастамасымен байланыстырып отыр.

Алматы мен Алматы облысының тұрғындары “Көктөбе” телемұнарасындағы техникалық жұмыстарға байланысты уақытша теледидар көре алмайды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Хабар тарату саласындағы ұлттық оператор "Қазтелерадио" АҚ Алматы қаласының, сондай-ақ Алматы облысының іргелес аудандарының тұрғындарына "Алматы" (Көк-төбе) радиотелевизиялық станциясында (РТС) жоспардан тыс жұмыстар жүргізетінін ескертті.

Теле және радио арналардың хабар таратуы уақытша мына кесте бойынша тоқтатылады:

• 2026 жылғы 21 қазан: 07:00-ден 17:00-ге дейін;
• 2026 жылғы 22 қазан: 07:00-ден 17: 00-ге дейін.

"Қазтелерадио" өкілдері уақытша қолайсыздықтар үшін кешірім сұрап, көрермендер мен радио тыңдаушыларға түсіністік танытқаны үшін алғыс білдірді. 

Еске салсақ, бұған дейін Алматыда жолдың қазылуына байланысты мектептегі сабақ ұзақтығы 30 минутқа қысқарғаны туралы жазған едік.