Қазақстанда мемлекеттік тұрғын үй кезегінде тұрған 200 мыңға жуық азамат есептен шығарылуы мүмкін. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Бұл туралы "Отбасы банкінің" өкілі тұрғын үйдің қолжетімділігі мәселелеріне арналған конференция барысында мәлімдеді.

"Отбасы банкінің" алғашқы тұрғын үймен қамтамасыз ету орталығы департаментінің директоры Азат Әшімовтің айтуынша, 14 қыркүйектен бастап банкке кезекте тұрған азаматтардың келісімінсіз тұрғын үйге мұқтаж адамдар тізімін түгендеу мүмкіндігі берілген. Бұған дейін мұндай тексеру жүргізу үшін азаматтардың дербес деректерін өңдеуге келісімі қажет болған.

Отбасы банк жүргізген түгендеу барысында кейбір азаматтардың тұрғын үйге мұқтаждық талаптарына сәйкес келмейтіні анықталған. Олардың арасында жеке меншігінде баспанасы бар, сондай-ақ бірнеше тұрғын үйде үлесі бар азаматтар кездескен. Тіпті 10 немесе одан да көп пәтері бар адамдар да анықталған.

Азат Әшімовтің сөзінше, кезекте тұрған азаматтарды тексеру жұмыстары аяқталуға жақын. Алдын ала мәлімет бойынша, шамамен 200 мың адам әртүрлі себеппен тұрғын үй кезегінен шығарылуы мүмкін.

Егер азамат тұрғын үйге мұқтаждық иалаптарынасәйкес келмесе, оған кезектен шығарылғаны туралы тиісті хабарлама жіберіледі.

Кезектен шығарылған азаматтар кімдер?

Банк өкілінің мәліметінше, әзірге 30 мыңнан астам адамға қатысты кезектен шығару жұмыстары жүргізілген. Олардың бір бөлігіне әкімдіктердің хаттары негіз болған. Бұл азаматтарға тұрғын үй бұрын берілгенімен, әкімдіктер оларды кезектен шығармаған.

Ал шамамен 20 мың азамат бұған дейін ипотекалық несие алып, баспаналы болған. Алайда түгендеу жүргізілмегендіктен, олардың есімдері тұрғын үй кезегінде сақталып қалған.

Азат Әшімовтің айтуынша, мұндай азаматтардың жеке кабинетіндегі мәртебе "Тоқтатылған" деп көрсетіледі. Олар банкке жүгініп, өз мәртебесінің себебін анықтай алады.

Егер тексеру барысында жеке деректерде қате немесе ескірген ақпарат бары анықталса, азаматтарға тиісті мемлекеттік органдарға барып, мәліметтерді түзету ұсынылады. Ал деректерді өзгерту мүмкін болмаса, олар тұрғын үй кезегінен шығарылатыны туралы хабарлама алуы мүмкін.

Айта кетейік, қазір Қазақстанда мемлекеттен тұрғын үй алу кезегінде 1 миллионнан астам азамат тұр. Олардың шамамен 480 мыңы әлеуметтік осал топтарға жатады.

Еске салсақ, бұған дейін 14 қыркүйектен бастап Қазақстанда тұрғын үй кезегіне тұру тәртібі өзгеретіні туралы жазған едік.

Әлеуметтік желіде әл-Фараби атындағы ҚазҰУ оқытушысына студенттердің көзінше жұмыстан шығарылғаны туралы хабарлама табысталған видео тарады. Кадрлар желі қолданушылары арасында қызу талқыға түсті. Университет өкілдері оқиғаға қатысты түсініктеме берді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Әлеуметтік желіде тараған видеода ер адамның әйелге 2 қазанда рәсімделген құжаттарды табыстағаны көрінеді. Жазба авторларының мәліметінше, әйел университетте оқытушы болып жұмыс істеген.

Видеода оқытушы жұмыстан шығарылу себебін сұрап, тиісті құжаттармен уақытында таныстырылмағанын айтады.

Желі қолданушыларының бір бөлігі оқытушыға құжатты студенттердің көзінше табыстауды әдепсіздік деп бағалап, мұндай мәселені бөгде адамдардың қатысуынсыз шешу керек екенін жазды.

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ мәліметінше, видео расымен 7 қазан күні түсірілген. Ол кезде оқытушымен еңбек қатынастары тоқтатылып, кафедра меңгерушісі оның орнына басқа педагогті тағайындап қойған.

Соған қарамастан, оқытушы аудиторияға өз бетінше кіріп, тағайындалған педагогтен аудиториядан шығуын талап еткен және сабақ өткізуге кіріскен көрінеді. 

Оқу орнының мәліметінше, оқиға орнына келген кадр бөлімінің өкілі оқытушыға дәлізге шығып, жағдайды талқылауды ұсынған. Алайда ол әңгімені студенттердің қатысуымен аудиторияда өткізуді талап еткен.

Университет өкілдері оқиғаны студенттер оқытушының өтініші бойынша видеоға түсіргенін айтады. 

Университеттің мәліметінше, оқытушымен еңбек қатынастарын тоқтату туралы бұйрық 2026 жылғы 2 қазанда тәртіптік комиссияның шешімі негізінде шығарылған. Оқытушы комиссия отырысы туралы алдын ала хабардар болған және өз түсініктемесі мен ұстанымын білдіруге мүмкіндік алған. Алайда ол отырысқа қатыспаған. Бұйрықтың көшірмесі заңнамада белгіленген мерзімде пошта арқылы тұрғылықты мекенжайына жіберілген.

ҚазҰУ әкімшілігі оқытушымен еңбек қатынастарын тоқтатуға 2024–2026 жылдары анықталған бірқатар заңбұзушылық себеп болғанын мәлімдеді.

Университеттің дерегінше, оқытушы Univer ақпараттық жүйесінің қауіпсіздік талаптарын бұзған. Атап айтқанда, оқытушының есептік жазбасына кіру мүмкіндігі студенттерге беріліп, олар педагогтің кейбір міндеттерін орындауға тартылған.

Бұдан бөлек, оқу орны оқу-әдістемелік материалдарды дайындау, емтихан тапсырмаларын әзірлеу, сабақ өткізу және емтихан жұмыстарын тексеру талаптары бұзылғанын хабарлады. Әкімшіліктің айтуынша, кейбір жағдайлар емтихан сессияларын уақытында өткізуге және студенттердің академиялық құқықтарын сақтауға қауіп төндірген.

Университет баспасөз қызметі оқытушының жеке еңбек дауына кәмелетке толмаған студенттерді қоса алғанда, білім алушыларды тартуына да алаңдаушылық білдірді.

Сондай-ақ оқу орны жағдайды реттеу және еңбек пен педагогикалық тәртіптің сақталуын қамтамасыз ету үшін тиісті шаралар қабылдағанын айтты. Атап айтқанда, оқытушымен түсіндіру жұмыстары жүргізіліп, тәртіптік шаралар қолданылған. Сонымен қатар әйелге қатысты әкімшілік хаттама толтырылған.

Еске салсақ, бұған дейін студенттерінің жеке деректерінің таралуына қатысты ҚазҰУ деканы мен қызметкерлері жұмыстан босатылғаны туралы жазған едік.

Қазақстанда азаматтардың жеке қажеттіліктеріне әлеуметтік желілер мен интернет арқылы ақша жинау тәртібін заңмен реттеу ұсынылды. Жаңа талаптарға сәйкес, қаражат жинаған адамдар қайырымдылыққа түскен ақшаның қалай жұмсалғаны туралы есеп беруге міндеттелмек. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Мәдениет және ақпарат министрлігі тиісті заң жобасын "Ашық НҚА" порталында жариялады.

Құжат авторларының мәліметінше, қазір азаматтар әлеуметтік желілер мен интернет арқылы жеке қажеттіліктеріне қаражат жинайды. Алайда қолданыстағы заңнамада бұл қызметтің тәртібі нақты реттелмеген.

Осыған байланысты "қайырымдылық волонтері" ұғымын кеңейтіп, ақша жинауды ұйымдастыратын барлық жеке тұлғаны осы санатқа қосу ұсынылған. Оларға ресми құқықтар беріліп, жауапкершілігі белгіленеді.

Егер жиналған қаражат мақсатсыз жұмсалса, ұйымдастырушылар ел заңнамасына сәйкес әкімшілік немесе қылмыстық жауапкершілікке тартылуы мүмкін. Сондай-ақ олар бірыңғай цифрлық платформада қаражат жинау туралы ақпаратты, ақшаның жұмсалуы жөніндегі есепті және көмек алушылармен жасалған азаматтық-құқықтық шарттарды жариялауға міндеттеледі.

Қайырымдылық жәшіктеріне де талап күшейеді

Заң жобасында қайырымдылық қорларының қызметіне қатысты өзгерістер де қарастырылған. Атап айтқанда, мұндай қорлар ресми атауында өз мәртебесін көрсетуге міндеттеледі. Бұл оларды басқа үкіметтік емес ұйымдардан ажыратуға және статистикалық есеп жүргізуге мүмкіндік береді. Қорларды қайта тіркеу үшін өтпелі кезең белгілеу ұсынылған.

Қайырымдылыққа арналған жәшіктерді орнату үшін нысанның иесімен шарт жасасу қажет болады. Жәшіктің өзінде қаражатты алушы, жинаудың мақсаты мен мерзімі, сондай-ақ жиналған ақшаның қорытынды сомасы туралы ақпарат көрсетілуі керек.

Жәшіктегі ақшаны кемінде үш уәкілетті адам бірлесіп алып, арнайы акт жасауы тиіс. Онда ақшаны алу орны мен күні, сомасы және қорғаныш элементтерінің бүтіндігі тіркеледі.

Ал тасымалданатын қайырымдылық жәшіктерін тек волонтерлер немесе қайырымдылық ұйымдары ұйымдастырған іс-шараларда пайдалануға рұқсат беру көзделген. Бұл талап діни бірлестіктерге қолданылмайды.

Қайырымдылық ұйымдарының шығындары ашық көрсетіледі

Ұсынылған өзгерістерге сәйкес, қайырымдылық жасаушылармен жасалатын шарттарда әкімшілік шығындар көрсетілуі керек. Сонымен қатар ұйымдардың барлық іс-шарасы арнайы бағдарламаларда тіркеледі. Заң жобасы ерікті қайырымдылықтарға қатысты қолданыстағы ерекшелікті алып тастауды да көздейді.

Қайырымдылық көмегін алушылар қатарына төтенше жағдайлардан зардап шеккен азаматтар мен мүгедектігі бар адамдардың мамандандырылған ұйымдарын ресми түрде енгізу ұсынылған.

Құжат авторлары бұл шаралар қайырымдылық қаражатының жұмсалуын ашық етіп, азаматтардың сенімін арттыруға мүмкіндік береді деп есептейді.

Волонтерлерге арналған бірыңғай цифрлық платформа құрылады

Заң жобасында волонтерлік қызметке арналған бірыңғай цифрлық платформа құру да қарастырылған. Онда қатысушылардың цифрлық төлқұжаты жасалып, олардың қызмет бағыты, атқарған сағаттары мен нәтижелері тіркеледі.

Сондай-ақ медициналық, іздестіру, зияткерлік және "күміс" волонтерлік, донорлық пен жануарларға көмек көрсету бағыттары заңда жеке көрсетіледі.

Еріктілерді қолдау үшін уәкілетті орган жанынан үйлестіру кеңесін құру, ал жергілікті атқарушы органдар жанынан арнайы консультациялық фронт-офистер ашу ұсынылған.

Бұдан бөлек, заң жобасы мемлекеттік сектор мен азаматтық қоғамның басқа да бағыттарын қамтиды. Атап айтқанда, Әкімшілік рәсімдік-процестік кодекстің тұжырымдарын жеңілдету, мемлекеттік қорларды тарату тәртібін өзгерту, шығармашылық одақтарды қаржыландыру ережелерін түзету және үкіметтік емес секторға арналған экономикалық қызметтің бірыңғай жіктеуішін енгізу жоспарланған.

Заң жобасын қоғамдық талқылау 16 қарашаға дейін жалғасады.

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстанда 2027 жылдың 1 қаңтарынан бастап қайырымдылық ұйымдары туралы мәліметтер жинақталатын бірыңғай цифрлық жүйе іске қосылатыны туралы жазған едік. Онда ұйымдардың немен айналысатыны, қанша қаражат жинағаны және оны қайда жұмсағаны туралы ақпарат жарияланады.

Республика күні қарсаңында Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданында Қабыршақты ауылдық мәдениет үйі пайдалануға берілді. Салтанатты рәсімге аймақ басшысының орынбасары Қайыржан Меңдіғалиев, аудан басшылығы мен ауыл тұрғындары қатысты.

1961 жылы салынған бұрынғы мәдениет үйінің тозығы жетіп, апатты деп танылған. Су жаңа нысанның бой көтеруі ауылдық округтің мәдени өміріне тың серпін бермек. 376 млн теңгенің жобасын "АлТим" ЖШС жүзеге асырды. Жаңа ғимараттағы көрермен залы 100 орынға лайықталған.

Аймақ басшысының орынбасары ақжайықтықтарға облыс әкімі Нариман Төреғалиевтің құттықтауын жеткізді.

Ауыл тұрғындары сөз сөйлеп, облыс басшылығы мен игілікті істің басы-қасында жүрген азаматтарға ризашылығын жеткізді. Жиналғандар мәдениет үйін аралап, концерттік бағдарламаны тамашалады. Өнер ұжымына облыс әкімі Нариман Төреғалиевтің атынан 10 домбыра тарту етілді. Жаңа нысанның ауласына қарағай көшеттері отырғызылды.

Айта кетейік, кейінгі үш жылда Ақжайық ауданына қарасты Жамбыл, Мерген және Бударин ауылдарында мәдениет үйлері күрделі жөндеуден өтіп, Көнеккеткен ауылында жаңа ғимарат пайдалануға берілді. 2023 жылдан бері өңір бойынша 17 мәдениет нысаны жаңадан салынды.

Алматыдағы Достық үйінде Республика күніне арналған ғылыми-тәжірибелік конференция өтті. Жиынға қатысқан ғалымдар, қоғам және мемлекет қайраткерлері, саясаттанушылар мен жастар 1990 жылы 25 қазанда қабылданған Қазақ КСР-інің мемлекеттік егемендігі туралы декларацияның маңызын талқылады.

Конференцияны ашқан Алматы қаласы әкімінің орынбасары Абзал Нүкенов Декларацияның мемлекеттің одан әрі дамуының негізін қалап, тәуелсіздікке бастар жолдағы маңызды кезеңдердің біріне айналғанын айтты.

"Тарих – біз жаттап алатын оқиғалар, даталар мен есімдер ғана емес. Өткенімізді білу бүгінімізді тереңірек түсінуге және болашаққа саналы түрде көзқарас қалыптастыруға көмектеседі", – деді Абзал Нүкенов.

Оның айтуынша, ғылымды, білім мен экономиканы дамыту жастардан кәсібилікті және белсенді азаматтық ұстанымды талап етеді. ҚР Президентінің жанындағы Ұлттық ғылым академиясының вице-президенті, көрнекті математик-ғалым Асқар Жұмаділдаев Декларацияны қабылдау үдерісіне қатысқан кезеңі туралы айтып берді.

"Мен өмір бойы ғылыммен айналысып келемін. Сонымен қатар Жоғарғы Кеңестің депутаты болдым. Еліміздің тарихындағы маңызды оқиға – Мемлекеттік егемендік туралы декларацияның қабылдануына қатысқанымды ерекше мақтан тұтамын. Кейін Мемлекеттік тәуелсіздік туралы заң қабылданды. Менің ойымша, осы екі құжат – еліміздің әкесі мен анасы іспетті", – деді ғалым.

1990 жылы қабылданған Декларация мемлекеттік егемендіктің негізгі қағидаттарын айқындаса, 1991 жылы 16 желтоқсанда қабылданған Мемлекеттік тәуелсіздік туралы заң Қазақстанның дербес мемлекет ретіндегі мәртебесін бекітті. Философия, саясаттану және дінтану институтының директоры Айгүл Сәдуақасова Декларацияның мемлекеттіліктің қалыптасуындағы маңызына тоқталды.

"Мемлекеттік егемендік туралы декларацияның тарихи, саяси және философиялық маңызы зор. Ол біздің мемлекеттілігіміздің қалыптасу жолындағы аса маңызды кезең болды. Егемендікке қол жеткізгеннен кейін Қазақстанның алдында дербес мемлекеттік жүйені қалыптастыру міндеті тұрды. Бұл жолда 1993 жылғы Конституцияның қабылдануы мен одан кейінгі реформалар маңызды рөл атқарды", – деді ол.

Сондай-ақ Айгүл Сәдуақасова қоғамдық келісімді нығайтудың және тарихи тәжірибені жас ұрпаққа жеткізудің маңызына тоқталды.

Жиын барысында қатысушылар Декларацияның құқықтық маңызын, оның тәуелсіз мемлекеттің қалыптасуындағы рөлін, сондай-ақ ғылым, білім және технологияны дамытудың қазіргі міндеттерін талқылады. Тарихи жадыны сақтаудағы мектеп оқушылары мен студенттердің рөліне де ерекше назар аударылды. Кездесу жастарға Қазақстан мемлекеттілігінің қалыптасу тарихын құқықтық, саяси, философиялық және ғылыми тұрғыдан зерделеуге мүмкіндік берді.

Конференция Республика күнінің мәні тек атаулы датамен шектелмейтінін көрсетті. 1990 жылы қабылданған Декларация тәуелсіздікке бастар жолдағы маңызды тарихи белеске айналды. Оның тарихи мұрасы бүгінгі күні де өзектілігін жоғалтқан жоқ. Ғылым мен білімді дамыту, экономиканы нығайту, қоғамдық келісім мен азаматтық бірлікті сақтау ел өркендеуінің басты шарттары болып қала береді. Тарихты терең түсіну қол жеткізген жетістіктеріміздің қадірін ұғынуға және әрбір азаматтың Қазақстанның болашағы алдындағы жауапкершілігін сезінуге жол ашады.

Қасым-Жомарт Тоқаев Атом энергиясы жөніндегі агенттіктің төрағасы Алмасадам Сәтқалиевті қабылдап, оған 2026 жылы атқарған жұмысының негізгі нәтижелері туралы есебі таныстырылды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Кездесуде президент атом өнеркәсібі мен энергетика жөнінде мәліметтен хабардар болып, АЭС құрылысы, атом ғылымы мен инновацияларды дамыту, маман даярлау және саладағы жобалардың отандық үлесін арттыру мәселелері көтерілді.

“Семей ядролық қауіпсіздік аймағын құру, радиоактивті қалдықтарды басқару жүйесін жетілдіру, ядролық және радиациялық қауіпсіздік саласындағы нормативтік-құқықтық базаны нығайту мәселелеріне ерекше назар аударылды”, – деп мәлімдеді Ақорда.

Кездесу соңында президент Қазақстанда атом энергетикасын дамыту жұмыстарын бақылауда ұстауды және осы салаға қатысты жоспарларды уақытында іске асыру үшін қажетті шаралар қабылдауды тапсырды.

Еске сала кетейік, Қазақстандағы алғашқы атом электр станциясын жобалау, жабдықтау және салу жөніндегі келісімшартқа қол қойылды. Құжат Владивостокта өтіп жатқан XI Шығыс экономикалық форумы аясында рәсімделді.

Алматы, Астана және Шымкент қалаларындағы айырбастау пункттерінде валютаны сатып алу және сату бағамдары әртүрлі. Қазақстан қор биржасындағы (KASE) күндізгі сауда қорытындысы бойынша доллардың орташа сараланған бағамы 447,94 теңге болды. Ол алдыңғы көрсеткіштен 0,36 теңгеге төмен. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қазақстан Ұлттық банкінің 21 қазанға белгілеген ресми бағамы — 448,61 теңге.

Kurs.kz сайтының мәліметінше, қазір Алматыдағы айырбастау пункттерінде долларды орта есеппен 447,59 теңгеден сатып алып, 449,62 теңгеден сатып жатыр. Астанада долларды орта есеппен 445,01 теңгеден сатып алып, 452 теңгеден сатады. Ал Шымкентте долларды 448,63 теңгеден сатып алып, 449,62 теңгеден сатады.

Еске сала кетейік, 2026 жылдың басынан бері теңге 12,3 %-ға нығайды. Бұл доллар бағамы 400 теңгеге дейін төмендеуі мүмкін деген болжамдарға түрткі болды. Мұндай межеге жету үшін қандай жағдайлар қажет және валюта бағамының өзгеруі қазақстандықтардың жинағына қалай әсер етеді? Stan.kz экономистердің пікіріне сүйеніп, доллар бағамының ықтимал сценарийлері мен жинақты сақтау жолдарын талдады.

Астанадағы бринфингте прокурор көмекшісі Аслан Мәди WYP.KZ пирамидасына 200 адам алданғанын мәлімдеді. Ал шығын 216 млн-ды құрайды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Оның айтуынша, WYP.KZ айла-шарғысы iPhone смартфондары мен басқа да техниканы нарықтағы бағадан төмен сатуға негізделген. Алайда ұйымдастырушылар тауарларды нарықтағы нақты бағасымен сатып алған.

“Яғни жаңа сатып алушылардан түскен ақшаны алғашқы клиенттер алдындағы міндеттемелерді орындауға пайдаланған. Алайда тапсырыстар санының артуы мен айналым қаражатының жетіспеуі салдарынан кейінгі сатып алушылар алдында қарыз қалыптасты”, – деді Аслан Мәди.

Сонымен қатар интернет-дүкен басшылары салымшылар санын көбейту үшін клиент тарту жүйесін ұйымдастырған. Бұл жүйе бойынша олардың промокоды арқылы келген әрбір сатып алушы үшін сыйақы берілген.

Қазір іс бойынша 200-ден астам азамат зардап шеккен деп танылған. Оларға келтірілген жалпы шығын көлемі 216 миллион теңге. Жалпы, жыл басынан бері Астана аумағында алты қаржы пирамидасының қызметі тоқтатылған. Олар – WYP.KZ, Sinsera Systems, Life is Good, Sirius Energy, World Business Consulting және Buyers Union.

Спикер қаржы пирамидасын құрғаны, оған басшылық еткені немесе оның құрылымдық бөлімшесін басқарғаны үшін заңнамада мүлкін тәркілей отырып, 12 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылғанын еске салды.

Еске сала кетейік, Қостанай облысында лицензиясыз микроқаржылық қызмет көрсетіп, 1 600-ден астам азаматтан ақша алған екі тұрғын сотталды. Сот екеуін де мүлкін тәркілей отырып, 2 жылға бас бостандығынан айырды.

2027 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда кейбір әлеуметтік төлемдер отбасының әл-ауқат деңгейіне қарай тағайындалады. Осыған байланысты азаматтардың мемлекеттік тұрғын үй бағдарламаларына қатысу мүмкіндігіне жаңа талаптардың әсері туралы сұрақ туындады. "Отбасы банк" өкілдері бұл өзгерістердің тұрғын үйге арналған мемлекеттік қолдау шараларына ықпалы қандай болатынын түсіндірді. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

“Отбасы” банкінің алғашқы тұрғын үймен қамтамасыз ету орталығы департаментінің директоры Азат Ашимов Астанада өткен тұрғын үйдің қолжетімділігіне арналған конференцияда банк заңнама талаптарын орындаушы мекеме екенін айтты.

“Егер тиісті мемлекеттік орган осы талаптарды енгізіп, оларды “Отбасы банк” арқылы жүзеге асырылатын құралдарға қолданса, біз оларды орындаймыз”, – деді Азат Ашимов.

Сонымен қатар банк өкілі қазір мемлекеттік қолдау шараларын қарастырғанда азаматтардың әлеуметтік жәрдемақылары, сыйақылары мен өзге де төлемдері есепке алынбайтынын атап өтті. Банк азаматтардың еңбек және кәсіпкерлік қызметтен түсетін табысын ғана ескереді.

Бұл талап зейнетақы мен басқа да әлеуметтік төлемдерге де қатысты.

“Егер азамат әлеуметтік төлем алса, біз оны есепке алмаймыз. 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап шектеулер енгізілген жағдайда да, олар біздің банк арқылы көрсетілетін мемлекеттік қолдау шараларына әсер етпейді”, – деп түсіндірді Азат Ашимов.

Еске салсақ, 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда кейбір әлеуметтік жәрдемақылар отбасының әлеуметтік әл-ауқатын объективті бағалау негізінде, яғни мұқтаждық деңгейіне қарай тағайындалады. Бұл өзгерістер әлеуметтік қолдауды шынымен мұқтаж азаматтарға бағыттауға арналған.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда атаулы әлеуметтік көмек тағайындау кезінде отбасының ірі несиелері мен микрокредиттері, банк шоттарындағы ақша қозғалысы және жинақтары да ескерілетіні туралы жазған едік.

Қазақстан паспорты Орталық Азия елдері арасында ең жоғары орынға ие болды. Ал әлемдік рейтингте еліміз 66-орынға тұрақтады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Henley & Partners компаниясы әлемдегі ең мықты төлқұжаттар рейтингін жариялады. Онда паспорт иелерінің алдын ала виза рәсімдемей бара алатын елдерінің саны ескеріледі. Рейтинг азаматтардың әлем бойынша еркін жүріп-тұру мүмкіндігін бағалайды.

Әлемдік тізімде Қазақстан Таиландпен қатар 66-орынға жайғасқан. Бұл – Орталық Азия елдері арасындағы ең жоғары көрсеткіш.

Салыстырмалы түрде алғанда, Қырғызстан 81, Өзбекстан 82, Тәжікстан 87, ал Түрікменстан 93-орында тұр.

Әлемдегі ең мықты паспорт Сингапурға тиесілі. Екінші орынды Жапония, Оңтүстік Корея және Біріккен Араб Әмірліктері бөлісті. Үздік үштікті Швеция түйіндеді.

АҚШ паспорты рейтингте 10-орында болса, Ұлыбритания алтыншы орынға тұрақтаған.

Айта кетейік, бұған дейін Passport Reports дерегіне сәйкес, Қазақстан паспорты әлемдік рейтингте 102-орынға жайғасқан еді. 2026 жылы қыркүйектегі мәлімет бойынша, қазақстандықтар 90 бағытқа алдын ала виза алмай-ақ бара алады. Оның 43-іне визасыз кіруге мүмкіндік бар. Сонымен қатар 41 бағытта виза келген кезде немесе басқа да жеңілдетілген тәртіппен рәсімделеді. Тағы 6 бағытта электрондық сапарға рұқсат қажет. Ал 108 бағытқа бару үшін қазақстандықтарға визаны алдын ала рәсімдеу қажет.

Қазақстанда сұраныстың аздығы мен инвесторлардың қызығушылығы төмен болғандықтан толық пайдаланылмай жатқан минералды су мен емдік балшық кен орындарын игеруге бизнес өкілдері тартылады. Үкімет әлеуетті инвесторларға перспективалы кен орындары туралы ақпаратты ашық жариялап, оларды игеруге рұқсат алу тәртібін жеңілдетуді жоспарлап отыр. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Ұлттық экономика министрі әрі Премьер-министрдің орынбасары Серік Жұманғарин депутаттардың сауалына берген жауабында табиғи емдік ресурстарды тиімді пайдалану мәселесіне тоқталды.

2026 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша Қазақстанда мемлекеттік есепте жерасты минералды суларының 78 кен орны бар. Олардың жалпы қоры тәулігіне 64,6 мың текше метрді құрайды. Қазіргі уақытта соның 47-сі ғана пайдаланылып жатыр.

Бұдан бөлек, емдік балшықтың сегіз кен орны игерілуде. Олардың қоры 456,3 мың текше метрге жетеді.

“Емдік балшықтың ірі кен орындарының қатарында Алматы облысындағы Тұзкөл көлі, Қарағанды облысындағы Қарасор көлі және Павлодар облысындағы Мойылды көлі бар. Олардың қоры тиісінше 243 мың, 68 мың және 56,7 мың текше метр”, – дейді ол. 

Серік Жұманғариннің айтуынша, жер қойнауын пайдаланушылардың қызығушылығы төмен және минералды суға сұраныс жеткіліксіз болғандықтан, Қазақстанның табиғи емдік ресурстары толық көлемде игерілмей отыр.

Осыған байланысты Өнеркәсіп және құрылыс министрлігіне Денсаулық сақтау министрлігімен және әкімдіктермен бірлесіп, минералды су мен емдік балшықтың игерілмеген, болашағы бар кен орындарының тізімін жасау тапсырылған. Бұл ақпарат әлеуетті инвесторлар үшін ашық жариялануы керек. Сонымен қатар мұндай кен орындарын игеру құқығын алу тәртібін жеңілдету жөнінде ұсыныстар әзірленеді. Сондай-ақ Абай облысындағы “Барлық-Арасан” шипажайының минералды және термалды суларын ғылыми тұрғыдан зерттеу мәселесі қарастырылып жатыр.

Жақында Шығыс Қазақстан облысындағы “Рахман қайнары” шипажайын жаңғыртуға инвестор керек болған. Жоба аясында шипажайды кезең-кезеңімен жаңартып, инфрақұрылымын халықаралық стандарттарға сәйкестендіру жоспарланған.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда Қытаймен экономикалық ынтымақтастықты кеңейту аясында бірқатар инвестициялық жобаны жүзеге асыру жоспарланып жатқаны туралы жазған едік.

“Қазпошта” ұлттық пошта операторы 2026 жылдың алғашқы тоғыз айында 10,06 миллиард теңге таза шығынға ұшырады. Бұл өткен жылдың осы уақыттағы көрсеткішінен 10 есе көп. Компания осы уақытта қызметкерлердің жалақысы мен іссапар шығындарына 30,66 миллиард теңге жұмсаған. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Компанияның қаржылық есебіне сәйкес, 2026 жылғы қаңтар-қыркүйек аралығында “Қазпоштаның” қызмет көрсетуден түскен кірісі 28,9 миллиард теңгені құрады. Бұл былтырғы жылмен салыстырғанда небәрі 1,2%-ға артық. Ал көрсетілген қызметтердің өзіндік құны 59,99 миллиард теңгеге жеткен. 2025 жылдың алғашқы тоғыз айында бұл шығын 58,82 миллиард теңге болған.

Осылайша, компанияның қызмет көрсетуге жұмсаған шығыны кірісінен екі еседен астам жоғары. Негізгі қызметінен шеккен жалпы шығыны 31,09 миллиард теңгені құрады. Былтырғы жылдың сәйкес кезеңінде бұл көрсеткіш 30,26 миллиард теңге болған.

Шығындардың басым бөлігі қызметкерлердің еңбекақысы мен іссапарларға тиесілі. Бұл мақсаттарға компания тоғыз айда 30,66 миллиард теңге жұмсаған.

Қаржылық кіріс азайған

Бұған дейін “Қазпошта” пошта қызметінен түскен шығынның бір бөлігін қаржылық және банктік қызметтен түсетін кіріс арқылы өтеп келген. Оған пайыздық кірістер, эквайринг және ақша аударымдары секілді қызметтерден түсетін қаражат кіреді. Алайда 2026 жылы бұл кіріс едәуір азайған.

2026 жылдың қаңтар-қыркүйек айларында компанияның сыйақы түріндегі қаржылық кірісі 38%-ға төмендеп, 45,56 миллиард теңгеден 28,23 миллиард теңгеге дейін қысқарған. Соның салдарынан компанияның жиынтық кірісі былтырғы 39,94 миллиард теңгеден биыл 17,44 миллиард теңгеге дейін азайған.

Сонымен қатар қаржылық шығындар да қысқарған. Былтырғы жылдың алғашқы тоғыз айында бұл көрсеткіш 34,91 миллиард теңге болса, биыл 20,54 миллиард теңгені құрады. Алайда шығындардың азаюы компанияның қаржылық жағдайын жақсартуға жеткіліксіз болған.

2026 жылдың үшінші тоқсанында “Қазпошта” 1,21 миллиард теңге таза шығын шеккен. Ал 2025 жылдың шілде-қыркүйек айларында компания 3,02 миллиард теңге таза пайда тапқан еді.

Компанияның меншікті капиталы азайған

Қаржылық шығындар “Қазпоштаның” балансына да әсер еткен. 2026 жылдың алғашқы тоғыз айында компанияның өтелмеген жинақталған шығыны 20,31 млрд теңгеден 30,37 миллиард теңгеге дейін өскен.

Ал меншікті капиталы 25%-ға азайып, 2026 жылғы 1 қазандағы жағдай бойынша 29,97 миллиард теңгені құрады. 2025 жылдың соңында бұл көрсеткіш 39,94 миллиард теңге болған.

Сонымен қатар компанияның жалпы активтері 362,47 миллиард теңгеден 489,67 миллиард теңгеге дейін өскен. Міндеттемелері де артып, 322,54 миллиард теңгеден 459,69 миллиард теңгеге жеткен.

Еске салсақ, “Қазпошта” — “Самұрық-Қазына” ұлттық әл-ауқат қорының еншілес компаниясы.

Айта кетейік, бұған дейін “Қазпошта” 2025 жылғы 1 қаңтардан бастап пошта жөнелтілімдерін, соның ішінде сәлемдемелерді жеткізу тарифтерін көтеретіні туралы хабарлаған едік.

Алматы тұрғыны үйінің маңына үш күн бұрын ғана отырғызылған ағаштарды қайта қазып жатқанын айтып, наразылығын білдірді. Қала мамандары оған не себеп болғанын түсіндірді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Threads желісіндегі abv_novosti парақшасында тұрғынның видеосы жарияланды. Оның айтуынша, үйінің маңына ағаштар отырғызылып, кейін қайта алынған.

Алматы қаласының Қоғамдық кеңістіктерді дамыту басқармасы жағдайға қатысты түсініктеме берді. Ведомство мәліметінше, басқарманың ескертуінен кейін мердігер ұйым ірі ағаштардың түбіне тым жақын отырғызылған көшеттерді басқа жерге көшіру жұмыстарын жүргізіп жатыр.

Мамандардың айтуынша, бұл шаралар жаңа көшеттердің жақсы өсіп-жетілуіне жағдай жасауға, олардың зақымдануы мен қурап қалуының алдын алуға бағытталған.

Айта кетейік, бұған дейін Алматыда абаттандару кезінде ағаштардың түбіне бетон құйылып жатқаны тұрғындарды алаңдатқаны туралы жазған едік. 

Соңғы уақытта әлеуметтік желі мен БАҚ беттерінде Моңғолиядағы жергілікті қазақтар мен моңғол ұлты арасындағы тіл, дін, дәстүрге қатысты кикілжіңдер орын алды.Тіпті бұл мәселе екі елдің дипломатиялық және мемлекеттік деңгейінде қаралатын өзекті тақырыпқа айналды. Депутаттар бастап, блогерлер қоштап, ел шулады. Ғасырлар бойы тату-тәтті өмір сүрген, мәдениеті мен тұрмысы ұқсас екі халық арасындағы бұл кикілжің неден шықты? Арандатушылықтың артында кімдер тұр? Stan.kz тілшісі даудың қалай басталғанын және оның негізгі себептерін сарапшымен егжей-тегжейлі талдады. 

Мәселе қалай басталды?

Мәселенің басы әлеуметтік желідегі үлкен даудан басталды. Жұрттың шамына тиген мәлімдемені Моңғолия парламентінің депутаты Мөнхтөрийн Нарантуяа жасады.

Фото: әлеуметтік желіден алынды

Оның айтуынша Баян-өлкей аумағанда тұратын қазақтар мемлекеттік тілді білмейді, акцентпен сөйлейді деп сөз етіп, жергілікті тұрғындарды мемлекетке адалдығына күмән келтірді.

Ал Монғолия депутаты, еңбек және әлеуметтік қорғау министрі Әбубәкір Тілеуханұлы Баян-Өлгейдегі қазақтардың моңғол тілін білмейді дегенге сенбеймін, бұл бұрмалау деді. 

Моңғолиядан Қазақстанға қоныс аударған саясаттанушы Асылбек Баяжұманың айтуынша, депутат көтерген мәселенің негізі жоқ. Ол Баян-Өлгейдегі қазақтардың моңғол тілін еркін меңгергенін айтып, депутат бұл мәселені саясиландыруға тырысып отыр деп есептейді. Саясаттанушының пікірінше, депутатты шын мәнінде тіл мәселесінен гөрі билік құрылымдарында қызмет атқаратын қазақтардың көптігі алаңдатады. 

Консулдық ашу мәселесі бүкіл дауға түрткі болды

Тағы бір мәлімдемесінде депутат Мөнхтөрийн Нарантуяа-Нара Қазақстанда елшілікті ашуға қарсылығын білдірген еді. Ол бұл өңірді биліктен бөлініп шығады деп қауіптенді.

Ал саясаттанушы Асылбек Баяжұманың айтуынша, Баян-Өлгейді Қазақстанға қосып жібермек деген негізсіз қауесеттің кесірінен дау болды дейді. 

Зират мәселесі де талқыланды 

Моңғолия қоғамында Баян-Өлгей аймағындағы қазақ қорымдарының сәулетіне қатысты үлкен пікірталас туындады. Даудың өршуіне жергілікті қазақ халқының зәулім, күмбезді мазарлар тұрғызу дәстүрі мен көшпелі моңғол мәдениетіндегі қарапайым жерлеу салтының арасындағы айырмашылықтар себеп болды. Кейбір әлеуметтік желі белсенділері мұндай ауқымды зираттардың тым көп жерді алып жатқанын және аймақтың заңнамалық тәртібін сынаса, жергілікті тұрғындар бұл сындарды ата-баба дәстүрі мен діни наным-сенім бостандығына нұқсан келтіру деп қабылдады. Моңғол тіліндегі әлеуметтік желіде қазақтарға бағытталған жеккөрініш тілдегі  жазба көп жарияланып, халықтың пікірі екіге бөлінді. 

Фото: әлеуметтік желіден алынды

Бұл мәселе тіл және білім беру саласындағы өзге де талқылауларға ұласып, ұлтаралық сипат ала бастаған соң, Моңғолия Президенті Ухнаагийн Хүрэлсүх Баян-Өлгей аймағына арнайы барып, халықпен жолықты.

Фото: видеодан

Оның айтуынша, ел ішінде арнадатушылық тудырғандар жазаланады деді.Сонымен қатар мемлекет басшысы елдегі барлық этностардың мәдениеті мен салт-дәстүрі Конституциямен қорғалатынын, алайда кез келген жер бөлінісі мен құрылыс жұмыстары (соның ішінде қорымдар салу) келешекте бірыңғай мемлекеттік заңдар мен экологиялық нормалар аясында қатаң реттелуі тиіс екенін мәлімдеді. Биліктің араласуы мен түсіндіру жұмыстарынан кейін тараптар арасындағы түсініспеушілік бәсеңдеп, мәселе заңдық шеңберге көшірілді.

Ал Монголияда қазақтар қалай тұрып жатыр, өздерінен сұрап білдік.

Бұл – Нұргүл Сахипжамал. Ол Моңғолияның Баян-Өлгей аймағының тумасы. Ата-анасы мен жақындары әлі де сол жақта тұрады. Соңғы оқиға олардың отбасын алаңдатқан екен. Алайда Нұргүл ешқандай қысым көрмегенін айтты. 

Моңғолия 20 ғасырдың басында цин империясынан тәуелсіздік алып, мемлекет болып құрылған. Осы кезде Баянөлке аумағы қазақтар тығыз орналасқандықтан бір тұтас әкімшілік бірлік болды. Олардың ана тілінде білім алуына, мәдениеті мен дәстүрін сақтауға жағдай жасалды. Бүгінде Баянөлке аумағында 100 мыңнан аса қазақ тұрады.

Толығырақ YouTube арнамыздан көріңіз.

Алматы облысының тұрғыны күтпеген жерден көлік ұтып қуанышқа бөленді. Азамат есімді тұрғынның лотереяға қатыса бастағанына небәрі екі-үш апта болған. Сондықтан алғашында ұтыс туралы хабарлағанда мүлде сенбеген. Тіпті, жеңісіне толық көз жеткізбейінше, бұл жаңалықты ата-анасына да айтпаған. Қазір баспанасын салып жатқан ол көліктің орнына ақшалай сыйлық алуды ұйғарды. Азаматтың бағы жануына "Сәтті Жұлдыз" ұлттық лотереясы себеп болды.

Азамат бұған дейін ұтыстарға қатыспаған. Айтуынша, екі-үш апта бұрын ол 20 мың теңгеге көлік пен пәтер ойнатылып жатқан лотереяларға билет сатып алып, бағын сынап көрмек болған.

“Достарым пранк жасап тұр деп ойладым”

Алматы облысы тұрғынының билеті шынымен сәттілік алып келген. Ол  LOTO 6/49 қатысып, көлік ұтты. 

Азамат  LOTO 6/49-да ұтып алған көлігін ақшаға айырбастамақ. Себебі айтуынша, бұл сыйлық дәл қазір өзі салып жатқан баспанасын толықтай аяқтауға үлкен көмек болмақ. 

Азамат бұдан кейін де осындай ұтыстарда тағы да мүмкіндігін байқап көргісі келетінін жасырмады. 

"Сәтті Жұлдыз" ұлттық лотереясында LOTO 6/49-да бүгінгі джекпот көлемі 130 миллион теңгеден асады. 

"Сәтті Жұлдыз" ұлттық лотереясы сонымен қатар TeleBingo-да да қосымша ұтыс ұйымдастыруда. Мұнда қатысушылар бірнеше миллион теңгелік жүлделерге және 100 миллион теңгеден асатын SuperBingo ұтысына таласа алады. 

TeleBingo тираждары апта сайын өткізіледі. Билетте 1-ден 90-ға дейінгі сандардың ішінен алдын ала таңдалған 15 сан көрсетіледі. Тираж кезінде лототроннан шыққан сандар билеттегі нөмірлермен сәйкес келсе, қатысушы тиісті жүлде санатына ие болуы мүмкін. Ал SuperBingo ұту үшін лотерея ережесінде көрсетілген шарттарды орындау қажет. 

TeleBingo әр жексенбі сайын сағат 10:00-де өтеді. Тікелей эфирді 31-арнадан немесе "Сәтті Жұлдыз" компаниясының YouTube арнасынан көруге болады.

Публикация от Stan.kz ақпарат агенттігі (@_stan.kz)

Маңғыстау облысында Instagram арқылы тауар сату кезінде жасалған алаяқтық дерегі тергеліп жатыр. Тергеу нұсқасы бойынша, сатып алушыларға Қытайдан әкелінген премиум санаттағы ыдыс-аяқ пен тұрмыстық техниканы нарықтағы бағадан арзанға ұсынған. Алайда ақшасын төлеген адамдарға тапсырыстары жеткізілмеген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Lada.kz порталына сілтеме жасап хабарлайды. 

Облыстық полицияның мәліметінше, блогер Instagram желісінде ыдыс-аяқ пен тұрмыстық техниканы қоса алғанда, түрлі тауардың жарнамасын жариялаған. Өнімдерді жарнамалау үшін танымал парақшаның иесі де тартылған.

Жарнамалық жазбаларда тауарлардың бар екені, сапасы және Қазақстанға жеткізу мүмкіндігі туралы айтылған.

Тауарға қызыққан сатып алушылар көрсетілген байланыс нөмірлері арқылы сатушымен хабарласып, жеке кәсіпкердің есепшотына ақша аударған. Алайда уәде етілген тауарлар оларға жеткізілмеген.

 Аталған дерек бойынша Қылмыстық кодекстің 190-бабы ("Алаяқтық") бойынша сотқа дейінгі тергеу басталды.

Ведомство әзірге келтірілген шығынның жалпы сомасы мен жәбірленушілердің нақты санын жариялаған жоқ.

Ақтаулық қоғам белсендісі Азамат Сәрсенбаев бұл іске Instagram желісіндегі @saltanat.a.e.pzds парақшасын жүргізетін блогер Салтанат Аманқосоваға қатысы бар екенін айтады. Оның мәліметінше, үш жәбірленуші арыз жазған. Сондай-ақ ол ақшаның кейін қайтарылғанын мәлімдеді.

Бұған дейін Алматыда жол ережелерін бұзған видеоларымен танылған блогер Назар Ролланға іздеу жарияланған еді. Блогер туралы ақпарат құқық қорғау органдарының іздеу жарияланған адамдарға арналған порталында пайда болған. Ол "Қылмыс жасағаны үшін іздеуде жүрген адамдар" бөлімінде орналастырылған.

Астаналық тұрғын Dodo Pizza мейрамханасының алдында қамырдың жерден жиналып жатқанын айтып, әлеуметтік желіде жазба жариялады. Кадрларда жүк көлігі мен өнім тасымалдауға арналған пластик контейнерлердің жанында тұрған екі ер адам көрінеді. Қамырдың бірнеше бөлігі тротуар плитасының үстінде жатыр. Ер адамдардың бірі оларды жерден көтеріп, контейнерге салып жатқан. Оқиғаның мән-жайы қандай және Dodo Pizza компаниясы бұған қатысты не дейді? Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Жазба авторы жерде жатқан қамырды әрі қарай пісіріп адамдарға беруі мүмкін екенін жазды.

“Меніңше, Додо пиццасын бәрі жақсы көреді. Бүгін жеткізушілердің қамырды жерден контейнерлерге қайта жинап, дәмханаға әкелгенін көрдім,” – деп жазды қыз.

Оның ерекше наразылығын қамырдың, оның байқауынша, қосымша қапталмағаны тудырды.

“Қамырды тіпті азық-түлік пакетіне де орамаған. Бұл сұмдық. Әрқашан балаларға сатып алатынбыз, бірақ енді ешқашан сатып алмаймыз,” – деп қосты автор.

Қазақстандықтардың реакциясы

Пікір қалдырушылардың бірі аталған жерде жиі тапсырыс беретіндерін айтып, өз тәжірибесімен бөліскен. Ал екінші бір қолданушы пікірдегі логиканың қисынсыз екенін және одан жасалған қорытындылардың одан да оғаш екенін атап өтіп, келіспейтінін білдірген. Өзге қолданушылар да жазбаға қатысты таңданысын білдіріп, жағдайға жағымсыз реакция танытқан. Жалпы, пікірлер арасында аталған жағдайға қатысты әртүрлі көзқарастар мен эмоциялық реакциялар байқалады.

 Талқылауға қатысқан тағы бір әйел қызметкерлердің бұзылған өнімді жай ғана жинап қойғанын айтты.

“Жоқ, бұл әлі анық емес. Бәлкім, олар бұл контейнерлерге қол тигізуге болмайтынын шынымен айтқан шығар. Қалай болғанда да жинау керек еді ғой," – деп жазды ол.

Dodo Pizza өкілдері не деді?

Астанадағы Dodo Pizza өкілдері жарияланымға пікір білдірді. Желі өкілдері ресми аккаунтында оқиғаның тіркелгенін хабарлады. Сонымен қатар, жерге құлаған қамыр бөліктері тағам дайындауға пайдаланылмағанын мәлімдеді.

"Сәлеметсіз бе! Бұл жағдайға назар аударғаныңыз үшін рақмет. Оқиға тіркелді, өнім есептен шығарылды. Қамыр бөліктерінің ешқайсысы тағам дайындауға жіберілген жоқ. Қамырды көшеде қалдыра алмағандықтан, қызметкерлер оны кейіннен кәдеге жарату үшін жинап алды", – деп жауап берді компания өкілдері.

Компания өкілдерінің айтуынша, қызметкерлер жерге түскен қамырды асүйге қайта апару үшін емес, кейіннен жою мақсатында жинаған. Сондай-ақ желі өкілдері тұтынушылардан кешірім сұрап, оқиғаның мән-жайын анықтап, мұндай жағдайлардың қайталанбауы үшін қажетті шаралар қабылдауға уәде берді.

"Біз өнімнің сапасы мен қауіпсіздігі стандарттарын қатаң сақтаймыз және туындаған алаңдаушылық үшін кешірім сұраймыз. Оқиғаның мән-жайын анықтап, мұндай жағдайлардың қайталанбауы үшін қажетті шаралар қабылдаймыз", – деп мәлімдеді компания.

Өнімдердің қауіпсіздігіне қандай талаптар қойылады?

Қазақстанда қоғамдық тамақтану орындары тағаммен жұмыс істеудің барлық кезеңінде — шикізатты қабылдаудан бастап дайын тағамды әзірлеу мен сатуға дейін санитарлық талаптарды сақтауы керек. Бұл талаптар шикізаттың, жартылай дайын өнімдердің және дайын тағамдардың ластануына жол бермеуді көздейді.

Сонымен қатар азық-түлікті сақтау мен тасымалдауға да ерекше талаптар қойылады. Өнімдер кір мен басқа да ластаушы заттардың түсуінен қорғалуы тиіс. Бұл нормалар Қазақстанда қолданыстағы "Тамақ өнімдерінің қауіпсіздігі туралы" техникалық регламентте бекітілген.

Dodo Pizza қалай пайда болды және Қазақстанға қалай келді?

Dodo Pizza — Ресейде пайда болған халықаралық пиццериялар желісі. Оның негізін кәсіпкер Фёдор Овчинников қалаған. Компанияның тарихы 2011 жылы Ресейдің солтүстігіндегі Сыктывкар қаласында басталды. 2011 жылғы 23 сәуірде Овчинников Сыктывкар қаласында ауданы 68 шаршы метр болатын жертөле бөлмесінде алғашқы Dodo Pizza пиццериясын ашты. Бастапқыда мекеме тек жеткізу қызметімен жұмыс істеді. Келушілерге арналған залы да, терезесі де болмаған. Кейін көрші бөлмені жалға алып, қонақтарға қызмет көрсететін орынға айналды. Компанияның мәліметінше, алғашқы пиццерия ашылғаннан кейін үш ай өткенде пайда таба бастаған.

Dodo Pizza Қазақстан нарығына 2015 жылы франшиза арқылы шықты. Алғашқы пиццерия сол жылдың маусым айында Алматы облысындағы Қаскелең қаласында ашылды. Оны жергілікті кәсіпкер Алексей Ковальчук іске қосты. Кейін желі Қостанайға, одан соң Алматыға тарады. Алматыдағы алғашқы пиццерияның техникалық ашылуы 2016 жылғы желтоқсанда өтті, ал ресми ашылуы 2017 жылғы 15 ақпанда болды.

Еске сала кетейік, әлеуметтік желіде қазақстандықтар түрлі даудан кейін қай брендтің өнімінен, қай өнер иесінің шығармашылығынан бас тартқанын бөлісіп жатыр. Олар атағандардың арасында Choco, Sulpak, Burger King және Sen Sulu брендтері және бірнеше жұлдыздар бар. Stan.kz тілшісі жұрттың аталған тұлғалар мен брендтерден бас тартуына себеп болған оқиғаларға шолу жасады.

Оқу ағарту министрлігі қазақстандық колледждерде мекемелерге клининг істеу мамандығын ашуы мүмкін. Министрлік еңбек нарығынан нақты сұраныс болған жағдайда жаңа мамандықты іске қосу мәселесін қарастыруға дайын. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Министрлік бұл туралы депутаттық сауалға берген жауабында хабарлады. Ведомствоның мәліметінше, шешім қабылдау үшін билік нақты кадр тапшылығын бағалауы керек. Салаға қанша қызметкер қажет, қай өңірлерде сұраныс қалыптасты және жұмыс берушілер түлектерге тұрақты жұмысқа кепілдік бере ала ма? Нарық қажеттілігін талдаумен ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі бизнеспен бірлесіп айналысады.

Салалық ведомство жаңа пәнді ашу бастамасы бизнестің өзінен шығуы керек екенін атап өтті. Егер компаниялар негізделген ұсыныстар берсе, Оқу-ағарту министрлігі оқу бағдарламаларын әзірлеуге кіріседі.

Клининг саласында қандай мамандықтар бар?

Министрліктің хабарлауынша, "Атамекен" ұлттық кәсіпкерлер палатасы 2023 жылғы 1 қыркүйекте "Клининг" кәсіптік стандартын бекіткен. Онда сала мамандарының міндеттері мен кәсіби біліктілігіне қойылатын талаптар айқындалған.

Аталған стандартта қарастырылған "техник-механик" біліктілігін колледжде "Электромеханикалық жабдықтарға техникалық қызмет көрсету, жөндеу және пайдалану" мамандығы бойынша білім алу арқылы меңгеруге болады.

Айта кету керек, бұл үшін нормативтік база дайындалды. 2023 жылдан бастап Қазақстанда үй-жайларды күту саласындағы қызметкерлердің білімі мен дағдыларына қойылатын талаптарды нақты реттейтін "Клининг" кәсіби стандарты ресми түрде жұмыс істейді. Бұл ретте кәсіби тазалау жабдықтарына техникалық қызмет көрсету және жөндеу үшін кадрларды қазірдің өзінде қолданыстағы техникалық мамандықтар шеңберінде дайындауға болады.

Бұл мамандықты ашу туралы идея қайдан келді?

30 қыркүйек күні Құрылтайдың жалпы отырысында депутат Нұрайнаш Камалова Еңбек министрлігі, Оқу-ағарту министрлігі, Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі, сондай-ақ Мәдениет және ақпарат министрліктеріне сауал жолдап, Қазақстандағы клининг саласындағы жұмыспен қамтуды заңдастыруға қатысты мәселені көтерген болатын. 

Депутат Нұрайнаш Камалованың сөзінше, Қазақстанда клининг саласында 1,5 миллионнан астам адам жұмыс істейді. Алайда елде еден жуушылардың, аула сыпырушылардың және басқа да тазалық қызметкерлерінің нақты есебін жүргізіп, олардың еңбек жағдайы мен жалақы деңгейін бағалайтын тетік жоқ.

Депутаттың айтуынша, бұл мамандықтар қоғамда көбіне біліктілігі төмен әрі беделсіз жұмыс ретінде қабылданады. Ал ресми табыстың аздығы кейбір қызметкерлердің бейресми жұмыс істеуіне әкеліп, олардың әлеуметтік және зейнетақы кепілдіктерінен айырылу қаупін арттырады.

Осыған байланысты Нұрайнаш Камалова клининг мамандықтарын тиісті біліктілік талаптары мен кәсіптік оқыту мүмкіндіктері бар жұмысшы мамандықтары ретінде тануды ұсынды. Сондай-ақ сала қызметкерлерінің қаржылық сауаттылығын арттырып, әлеуметтік қолдау көрсету және қоғамдағы мәртебесін көтеру қажеттігін атап өтті.

Мамандықты қай колледждер оқытады?

Оқу-ағарту министрлігі айтқан “Электромеханикалық жабдықтарға техникалық қызмет көрсету, жөндеу және пайдалану” мамандығы қай қалаларда және қай колледжде оқытатынын тілшіміз зерттеп көрді. Қазақстанда бұл мамандық бірнеше колледжде оқытылады. Заң күшіне енген жағдайда клининг мамандығын оқытуы мүмкін деген колледждер таптық. Олар:

• Алматы электромеханикалық колледжі – Алматы қаласы;
• Полтехникалық колледж – Шымкент қаласы;
• Қазақмыс корпорациясының технологиялық колледжі – Ұлытау облысы;
• Талғар агробизнес және менеджмент колледжі – Алматы облысы;
• Талдықорған жоғары политехникалық колледжі – Жетісу облысы;
• Ақтөбе құрылыс-техникалық колледжі – Ақтөбе облысы;
• Саламат Мұқашев атындағы Атырау политехникалық жоғары колледжі – Атырау облысы;
• Теміртау жоғары политехникалық колледжі – Қарағанды облысы;
• Павлодар машина жасау колледжі – Павлодар облысы;
• Инженерлік-техникалық колледж – Жамбыл облысы.

Клининг қандай мамандық?

Клининг мамандығы — ғимараттар мен түрлі нысандардың тазалығын кәсіби деңгейде қамтамасыз етуге бағытталған сала. Бұл кәсіп тек еден жуып, бөлме жинаумен шектелмейді. Клининг саласында арнайы жабдықтармен жұмыс істейтін, тазалау процесін ұйымдастыратын, қолданылатын химиялық құралдардың қауіпсіздігін қадағалайтын және орындалған жұмыстың сапасын тексеретін мамандар да бар. Қазақстанда "Клининг" кәсіби стандарты 2023 жылғы 1 қыркүйекте бекітілген. Онда клининг қызметтерінің технологы және техник-механик сияқты кәсіптер қарастырылған.

Клининг қызметтерінің технологы – ғимараттарды кәсіби тазалау жұмыстарын ұйымдастыратын маман. Ол тазалау әдістерін анықтап, қызметкерлердің жұмысын үйлестіреді, қолданылатын құралдардың қауіпсіздігі мен тазалық сапасын бақылайды.

Техник-механик – клининг кезінде қолданылатын арнайы тазалау жабдықтарының дұрыс жұмыс істеуіне жауап беретін маман. Ол құрылғыларды тексеріп, ақауларын анықтайды және жөндеумен айналысады.

Еске сала кетейік, Қазақстанда білікті кадрлардың жетіспеуіне байланысты Құрылтай депутаты Махамбет Хасенов "үш жылдық бакалавр" жүйесін жиі қолдануды ұсынып, елге тезірек қажет мамандықтардың тізімін атады.

“Қазақмыс корпорациясы” ЖШС Басқарма төрағасы Руслан Өскенәлі Ұлытау облысында жүзеге асырылып жатқан әлеуметтік және инфрақұрылымдық жобалардың барысымен танысты. Негізгі назар қоғамдық кеңістіктерді абаттандыруға, спорт және білім беру инфрақұрылымын дамытуға, сондай-ақ құрылыс жұмысының мерзімі мен сапасына аударылды.

"Қазақмыс" компаниясы Ұлытау облысында қалалық ортаны жақсарту, спорт пен білім беру инфрақұрылымын дамытуға бағытталған бірқатар жобаны жүзеге асырып жатыр. Жұмыс сапары барысында компания басқарма төрағасы Руслан Өскенәлі Жезқазған мен Сәтбаев қалаларындағы құрылыс және абаттандыру жұмыстарымен танысты.

Сапар кезінде "NAMYS" академиясының аумағында салынып жатқан ашық спорт алаңы да көрсетілді. Мұнда футбол алаңы мен воркаут аймағы болады. Академияда күреске, күштік жаттығуларға, спорттық ойындар мен биге арналған залдар, сондай-ақ 150 орындық жатақхана бар. Бұл жастарға спортпен айналысып жүріп, білім алуына мүмкіндік береді.

Жезқазғандағы "Жастар" саябағын жаңғыртуға 4,9 млрд теңге бөлінген. Жоба аясында серуендеу және велосипед жолдары, субұрқақ, балалар алаңдары мен жасыл аймақтар салынады. Жұмысты 2026 жылдың IV тоқсанында аяқтау жоспарланған.

Сонымен қатар С. Қожамқұлов атындағы Қазақ музыкалық-драма театры күрделі жөндеуден өтіп жатыр. Ғимаратты жаңартуға 5,1 млрд теңге қарастырылған. Жөндеу жұмыстарын 2027 жылдың I тоқсанында аяқтау көзделген.

Сәтбаев қаласында кеншілердің еңбегіне арналған Кенші даңқы алаңы абаттандырылып жатыр. Жобаның құны – 3,3 млрд теңге. Негізгі жұмыстарды 2026 жылдың IV тоқсанында аяқтау жоспарланған. Ал аумақты көгалдандыру 2027 жылдың II тоқсанына дейін жалғасады.

Сапар бағдарламасына Ұлытау университеті де енгізілген. Мұнда негізгі оқу корпусы мен спорт залының құрылысы аяқталуға жақын. Қазір 140 орындық жатақхана салу жұмыстары жалғасып жатыр.

Университетті дамыту өңір жастарының жоғары білім алу мүмкіндігін кеңейтіп, тау-кен өндірісі мен металлургияны қоса алғанда, түрлі салаға қажетті мамандар даярлауға бағытталған. Нысанға барған кезде "Қазақмыс" басшылығы аумақты көгалдандыру жұмысына қатысып, көшет отырғызды.

Жұмыс сапарының қорытындысында жобалардың белгіленген мерзімде аяқталуы мен құрылыс сапасына баса назар аударылды.

Компанияның мәліметінше, жұмыс істейтін өңірлердегі әлеуметтік инфрақұрылымды дамыту – "Қазақмыстың" басым бағыттарының бірі. Жезқазған мен Сәтбаев қалаларындағы бұл жобалар тұрғындардың демалуына, спортпен айналысуына және білім алуына қолайлы жағдай жасауға арналған.

Ішкі істер министрлігінің тексеруінен кейін Алматы қаласы Полиция департаментінің тергеушілері 21 жастағы Абылай Дүйсеновтың өзіне қол жұмсауына қатысты бұрын тоқтатылған қылмыстық істі қайта бастады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі “Время” басылымына сілтеме жасап хабарлайды. 

Абылай Дүйсеновтың анасының айтуынша, Бостандық аудандық полиция басқармасы істі өзінен 48 миллион теңге қарызын талап еткен Санжар Мұқаштың мүддесіне сай жүргізіп жатыр. Санжардан бөлек іске қатысы тағы бір күдікті анықталған. Алайда одан тергеушілер жауап алмаған. 

Композитордың жесірі адвокаттардың Ішкі істер министрлігі мен Бас прокуратураға ондаған шағым мен өтініш жолдап жатқанын айтты. 

Адвокаттар тергеушіні кешенді сараптама тағайындауға көндірген. Ол келісім бергенімен, мамандарға қылмыстық істің ешқандай материалын ұсынбаған. Сот-медициналық сарапшылар үлкен қиындықпен бұл оқиғаны өзіне қол жұмсау деп бағалауға болмайтынын анықтаған. Сараптама қорытындысы қылмыстық іске тіркелген. Алайда содан кейін тергеу тоқтатылған.

Біз Ішкі істер министрлігіне бардық. Сол жақтан тексеру жүргізу үшін материалдар Алматы қаласының Полиция департаментіне жіберілді. Тергеуші қылмыстық істің қайта басталғанын айтты. Бірақ іс әлі де өзіне қол жұмсау дерегі бойынша тергеліп жатыр. Ал біз Абылайдың өлімі кісі өлтіру болуы мүмкін деп есептейміз.

Ал отбасын үйден шығару ісіне келсек, Бостандық аудандық соты Мұқаштың талабын қанағаттандырған. Алайда қалалық сот Алпысбаеваның пайдасына шешім шығарған. Кейін Санжар кассациялық сотқа жүгініп, іс қайта қарауға жіберілген. Бірақ сот процесі әлі басталмаған.

Іс материалдарында Санжар мен Абылайдың хат алмасулары бар. Онда пайызбен берілген ірі көлемдегі қарыз туралы айтылады. Алайда пәтерді сату немесе басқа адамның атына рәсімдеу туралы ештеңе жазылмаған.

Оның айтуынша, Абылайдың психологиялық жағдайына қатысты сараптама да тек Санжар мен тағы бірнеше адамның сөздеріне сүйеніп жасалған. Ұлының телефоны зерттелмеген, ал отбасы мүшелерінен жауап алынбаған. Соған қарамастан, тергеу Абылай әкесі қайтыс болғаннан кейін күйзеліске түсіп, қарызға батқан деген қорытындыға келген.

Адвокаттардың пікірінше, тергеу сапасыз жүргізіліп жатыр. Олардың айтуынша, Абылайдың өліміне қатысы болуы мүмкін адамдардың геолокация деректері әлі сұратылып, зерттелмеген. Қорғаушылар бұл туралы бірнеше рет өтініш бергенімен, нәтиже болмаған.

Сондай-ақ тергеушінің әрекеттеріне Алматыдағы тергеу сотында бірнеше рет шағым түсіріліп, оның кейбір әрекеттері заңсыз деп танылған. Айсұлудың қорғаушыларының мәлімдеуінше, тергеуші 2026 жылғы қаңтарда қызметінен кеткенге дейін әрекетсіздік танытқан. Ал қызметінен кетер алдында ол Санжарға жариялауға болмайтын қылмыстық іс материалдарын берген болуы мүмкін, дейді марқұмның жесірі.

Айсулу редакцияға ұлының өліміне қатысты түрлі құжаттардың көшірмесін ұсынған. Абылай мен Санжардың хат алмасуында Алтынбек ағаның пайызбен қарызға алған ақшасы туралы айтылған. Ол ақшаны жылдық 14-15 %-бен алған. Әңгіме басында 140 немесе 165 мың доллар туралы айтылса, кейін сома 65-75 миллион теңгеге дейін өзгерген. Сонымен қатар Абылай жұмбақ жағдайда қайтыс болардан аз уақыт бұрын, қыркүйекте, Санжарға банк қосымшасы арқылы 1 миллион 80 мың теңге аударған. Бұл – тамыз айындағы алғашқы айдың пайызы болған.

Айсулудың қорғаушыларының айтуынша, қылмыстық іс бойынша тергеу әлі толық аяқталмаған.

Ал азаматтық сотта Айсулудың мүддесін қорғайтын адвокат Гүлмира Сыдықованың айтуынша, пәтерді сату туралы мәміле шын мәнінде болмаған. Оның сөзінше, мұны үш сот сатысына да ұсынылған дәлелдер растайды.

Адвокат судьялар Санжар Мұқаштың Абылайға қарызға берген ақшаны қайдан алғанын анықтауы қажет деп санайды.

Айта кетейік, композитор Арман Дүйсенов 2023 жылғы қаңтарда көз жұмған еді. 

Ал 2024 жылы қазанда марқұм сазгердің ұлы да дүниеден озды.

2024 жылы 7 қазан күні кешке жас жігіттің денесі өз пәтерінде асылып тұрған күйінде табылған еді. Марқұмның қолдары байланған. Алдын ала мәліметтерге сәйкес, өлімнің себебі – механикалық асфиксия. Жас жігіт қазасынан бір күн бұрын анасының қоңырауларына жауап бермеген.

Еске салайық, бұған дейін Қазақстанның белгілі сазгері марқұм Арман Дүйсеновтің жары Айсұлу Айданқызы “TalkLike” бағдарламасына берген сұхбатында композитордың өліміне қатысты сауалдарға алғаш рет ашық жауап беріп, композитордың жертөледе емес, зауытта көз жұмғанын айтқаны хабарланған еді. 

“Екі қолы байлаулы, аяғы жерде тұрған”: Арман Дүйсеновтің әйелі Тоқаевтан көмек сұрады.

Астана тұрғыны баласы Bahandi фастфуд желісінде тамақтанғаннан кейін бірнеше сағаттан соң денесінде аллергиялық реакция пайда болғанын айтты. Әйелдің сөзінше, ауруханаға дәл осындай белгілермен тағы бір бала түскен. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

 

Астанадағы әйел әлеуметтік желідегі парақшасында баласының Bahandi фастфуд желісінің MEGA сауда орталығындағы филиалынан тамақтанғаннан кейін қатты аллергиялық реакцияға ұшырағанын жазды.

Әйелдің айтуынша, тамақтанғаннан кейін бірнеше сағаттан соң баласының бүкіл денесіне қышитын күлдіреуіштер пайда болып, қызару жылдам таралған. Аллергияға қарсы дәрі көмектеспеген соң, анасы жедел жәрдем шақыруға мәжбүр болған. Дәрігерлер балаға преднизолон екпесін салған.

“Күлдіреуіштер денесінде аз уақытта қаптап кетті. Аллергияға қарсы дәрі көмектеспеген соң, жедел жәрдем шақырдым. Балаға преднизолон екпесін салды. Дәрігерлер кез келген сәтте Квинке ісінуі пайда болуы мүмкін екенін, сондай-ақ бауырдың улану қаупі барын ескертті”, – дейді баланың анасы.

Алайда келесі күні баланың денесіндегі қызару мен күлдіреуіштер қайта пайда болып, оны ауруханаға жатқызған. Анасының сөзінше, бала бургер мен картоп фриін жеген.

Сондай-ақ әйел ауруханаға дәл осындай белгілері бар тағы бір баланың түскенін айтты. Оның сөзінше, екінші бала да Bahandi фастфуд желісінен тамақтанған.

“Баламның денесінде күн сайын қызарып, күлдіреуіштер пайда болады. Аллергенді ағзадан шығару өте қиын, белгілері қайта-қайта байқалады. Балам ауруханада жатыр! Бұған кім жауап береді?” – дейді баланың анасы.

Әйелдің жазбасында тағы төрт жасөспірімнің де осындай жағдайға тап болғаны, олардың улану белгілері үш күннен бері басылмай жатқаны айтылған. Алайда бұл жағдайлардың барлығының себебі белгісіз.

Компания не деп жауап берді?

Компания шағымды қабылдап, оған жауап берген. Кейін клиентпен телефон арқылы сөйлескен.

Болған жағдайдан кейін Bahandi ішкі тексеру жүргізген.

Сондай-ақ қазір ресми жауапта аллергиялық реакцияға аталған компанияның өнімдері себеп болғанын растайтын деректер жоқ екенін атап өтті. Жағдайды объективті бағалау үшін медициналық қорытындыларды, тексеру нәтижелерін және қажет болған жағдайда тиісті зертханалық зерттеулерді ескеру маңызды екенін мәлімдеді компания өкілдері.

Компания медициналық құжаттарды зерделеуге және жағдайдың мән-жайын анықтау жұмыстарын жалғастыруға дайын. Bahandi болған жағдайдың себептері туралы асығыс қорытынды жасамай, объективті деректер мен тексеру нәтижелеріне сүйену керек деп санайды. 

Балалардың қазіргі жағдай қалай?

Астана қаласының Қоғамдық денсаулық сақтау басқармасының мәліметінше, екі науқастан аллергиялық реакция анықталған. Науқастарға қажетті медициналық көмек көрсетіліп жатыр. Жағдайлары тұрақталып, оңалып келе жатқанын хабарлады басқарма.

Еске салайық, Алматыда Республикалық физика-математика мектебінің 47 оқушысы ауыр ішек инфекциясының белгілерімен ауруханаға түсті. Бүгін таңертең Алматы қаласының Қоғамдық денсаулық сақтау басқармасы оқушылардың уланғанын растады.

Алматыдағы Esentai City тұрғын үй кешенінде жарылыс болғаны туралы ақпарат тарады. Қалалық әкімдік оқиғаға қатысты мәлімет берді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Мәліметке сәйкес, жарылыс 22 қазанда Esentai City тұрғын үй кешенінде болған. Тұрғындардың айтуынша, оқиғадан кейін үш пәтерге зақым келген.

Төтенше жағдайға үй жертөлесінен газ шығуы себеп болуы мүмкін.

Алматы қаласы әкімдігінің дерегінше, Медеу ауданындағы Қаппаров көшесінде орналасқан үш қабатты тұрғын үйде газ бен ауан қоспасы жарылған. Оқиғадан кейін өрт шықпаған. Жағдайға табиғи газдың шығуы себеп болуы ықтимал.

“Оқиғадан екі кәмелетке толмаған бала жеңіл жарақат алды. Дәрігерлер оларды тексеріп, қажет медициналық көмек көрсеткен соң үйіне жіберді. Балаларды ауруханаға жатқызу қажет болмаған”, – делінген жауапта. 

Қазір жауапты қызметтер оқиғаның нақты себебі мен мән-жайын анықтап жатыр.

Публикация от BARYS MEDIA (@barys__media)

Айта кетейік, бұған дейін Ақтөбеде жарылыстан кейін жансақтау бөліміне түскен газ құюшы жанған көліктің шығынын өтейтіні туралы жазған едік. 

Қазақстанда бала туу көрсеткіші 2022 жылдан бері төмендеп келеді. Әсіресе отбасылардың екінші және үшінші баланы дүниеге әкелуге деген ықыласы азайған. Ал келесі жылдың 1 қаңтарынан бастап табысы жоғары отбасыларға жүктілік пен босануға байланысты мемлекеттік төлемдер тоқтатылуы мүмкін. Мамандар бұл өзгеріс демографиялық жағдайға әсер етуі мүмкін екенін айтады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Время басылымына сілтеме жасап хабарлайды. 

Демографиялық құлдырау қаупі

Қаржыгер Расул Рысмамбетов Қазақстанның демографиялық әлеуеті тым жылдам әлсіреп бара жатқанына алаңдайды. Ол статистикалық мәліметтерге сүйеніп, елде дүниеге келетін балалар саны айтарлықтай азайғанын айтты.

Оның айтуынша, 2021 жылы бір әйелге шаққандағы бала туу коэффициенті 3,32 болса, 2025 жылы 2,57-ге дейін төмендеген. Ал халықтың әр мың адамына шаққандағы туу көрсеткіші осы кезеңде 23,47-ден 16,43-ке түскен.

Демек екі үрдіс қатар жүріп жатыр: 

• біріншіден, бала туу жасындағы әйелдер саны азайып келеді;
• екіншіден, әр әйел орта есеппен бұрынғыдан аз бала дүниеге әкеледі.

2021–2025 жылдары Қазақстанның 20 өңірінің бәрінде туу көрсеткіші төмендеген. Ең аз төмендеу Астана мен Алматыда байқалса, Жетісу, Абай және Шығыс Қазақстан облыстарында көрсеткіш шамамен үштен бірге азайған.

Сарапшылардың болжамынша, 2050 жылға қарай Қазақстан халқының саны 30–31 миллионға жетуі мүмкін.

“Егер бала туу көрсеткіші осылай төмендей берсе, халық санының өсу қарқыны ең пессимистік болжамдардан да жылдам баяулауы мүмкін”, — дейді Расул Рысмамбетов.

Балаға инвестициялық жоба ретінде қарамау керек

Қаржыгер елде ірі экономикалық жобалар жоспарланып жатқандықтан бұл мәселеге назар аударған. Қазақстанда жаңа зауыттар салу, автомобиль жолдарын дамыту, орта дәлізді өркендету және төртінші мұнай өңдеу зауытын салу сияқты жоспарлар бар. Алайда болашақта бұл жобаларды жүзеге асыруға адам күші жетпеуі мүмкін.

"Мектептер, жоғары оқу орындары және болашақ экономика демографиялық жағдайға тікелей тәуелді. Сондықтан кез келген экономикалық болжам халық саны мен оның құрылымын ескеруден басталуы керек”, — дейді сарапшы.

Оның пікірінше, адамдардың отбасын құрып, бала сүюіне не ықпал ететінін түсіну қажет. Статистиканы зерттей келе, ол мынадай болжам жасаған:  отбасылардың бірінші балалы болуы көбіне өмір сүру жағдайына байланысты болса, екінші және үшінші баланың дүниеге келуіне жалақы мен баспана бағасының арақатынасы көбірек әсер етеді.

Демек отбасыға қосымша бала өсіруге қолайлы жағдай жасалған өңірлерде халық санының өсу мүмкіндігі де жоғары болады.

Бала тәрбиесіне кететін шығын да маңызды факторлардың бірі.

Ол жоғары технологиялық экономикасы дамыған Оңтүстік Кореяның өзі халық санының азаю мәселесіне тап болғанын еске салды. Бұл елде машина жасау, кеме өндірісі және мұнай-химия салалары жақсы дамыған.

“Ал Қазақстан экономикасы әлі де шикізатқа тәуелді. Мұнай қорының сарқылу қаупі бар, ал шикізатты толық өңдеп, дайын өнім шығару деңгейіне әлі жеткен жоқпыз”, — дейді сарапшы.

Осыған байланысты ол бірнеше мәселені көтереді: ел экономикасын дамытуға адам күші жете ме? Қазақстан ауыл шаруашылығы өнімдерімен өзін толық қамтамасыз ете ала ма? Алдағы 20 жылда жұмыс пен өмір сүруге қолайлы жағдайдың жоқтығынан өңірлер босап, халық төрт-бес ірі қалаға шоғырланып кетпей ме?

Мұндай қауіптің алдын алу үшін Расул Рысмамбетов бала тәрбиесіне кететін нақты шығынды бағалайтын арнайы көрсеткіш — "бала шығыны индексін" енгізуді ұсынады. Оның көмегімен баланы өсіру отбасы бюджетіне қаншалықты салмақ түсіретінін анықтауға болады.

Жастар неге бала сүюге асықпайды?

Демограф Шынар Төлешованың айтуынша, Қазақстанның алдында бірнеше маңызды демографиялық мәселе тұр. Олардың қатарында бала туу көрсеткішінің төмендеуі, жастардың отбасын құруға және бала сүюге деген көзқарасының өзгеруі, урбанизацияның күшеюі және халықтың қартаюы бар.

Халықтың қартаюы зейнетақы жүйесі мен әлеуметтік қорғау саласын қайта қарауды қажет етуі мүмкін.

Оның айтуынша, урбанизация да бала санына әсер етеді. Жастардың Алматы мен Астанаға көптеп қоныс аударуы баспана бағасының қымбат болуы және мансап құруға басымдық беру сияқты факторларды алға шығарады. Мұның бәрі отбасындағы бала санына ықпал етеді.

Демограф бұл үрдістердің салдарын Оңтүстік Корея мысалынан көруге болатынын айтады. Сеул сияқты ірі қалаға халықтың шамадан тыс шоғырлануы аясында елдегі бала туу коэффициенті өте төмен деңгейге — бір әйелге шаққанда шамамен 0,75 балаға дейін түскен.

Стресс пен психологиялық дайындық та әсер етеді

Психолог әрі денеге бағытталған терапия маманы Үмітжан Сасанованың пікірінше, жастардың бала сүюді кейінге қалдыруына психологиялық себептер де ықпал етеді.

“Менің ойымша, 23–25 жастағы жастардың бала сүюді кейінге қалдыруының бір себебі — ересек өмірдің жауапкершілігіне психологиялық тұрғыдан дайын болмауы. Мұны белгілі бір деңгейде инфантилизм деп атауға болады. Демек адам үйреншікті жайлы өмірін, еркіндігі мен тәуелсіздігін жоғалтқысы келмейді. Бұған бала сүюден саналы түрде бас тартуды білдіретін чайлдфри үрдісі де әсер етуі мүмкін. Бірақ мұны бүкіл ұрпаққа тән құбылыс деп қарастыруға болмайды”, — дейді маман.

Оның сөзінше, 23–27 жас аралығындағы жастар өмірлік дағдарыстарға байланысты күйзеліске жиі ұшырайды. Әлеуметтік желіде өзін өзгелермен салыстыру да оларға қысым түсіреді. Кейбірі отбасын құру үшін алдымен үйі, көлігі және тұрақты табысы болуы керек деп санайды.

Әлеуметтік желідегі қарым-қатынас жастардың бетпе-бет сөйлесу, танысу және жақын байланыс орнату дағдыларын әлсіретуі мүмкін.

Маман пандемия мен COVID-19 инфекциясының салдарын да атап өтті. Оның сөзінше, дәрігерлер кей адамдардың денсаулығы нашарлап, ерлердегі тестостерон деңгейі төмендегенін айтқан.

Соған қарамастан, Үмітжан Сасанова болашаққа оптимистік көзқараспен қарайды. Оның пікірінше, адамдар арасында сүйіспеншілік пен жақындық бар кезде жаңа отбасылар құрылып, балалар дүниеге келе береді.

Демографиялық жағдайды жақсарту үшін не істеу керек?

Расул Рысмамбетовтің пікірінше, бала туу көрсеткішін арттыру үшін тек ақшалай жәрдемақы төлеу жеткіліксіз. Мемлекет отбасылардың бала өсіруге жұмсайтын шығынын азайтуға басымдық беруі керек.

Ол балабақша, мектеп және орта арнаулы білім беру салаларындағы шығындарды төмендетіп, өңірлерде өмір сүруге қолайлы жағдай жасауды ұсынады. Оның ойынша, халықты бірнеше ірі қалаға шоғырландырмай, өңірлерде де жұмыс орындарын көбейтіп, инфрақұрылымды дамыту қажет.

Айта кетейік, бұған дейін Сарапшы Қазақстанда бала туу көрсеткішін арттыру үшін ана капиталы жүйесін енгізуді ұсынғаны туралы жазған едік. 

"KEGOC" АҚ еліміздің әр өңірінде еңбек ететін жас мамандарын Астана төрінде бас қостырды. Арнайы ұйымдастырылған "Самғау II" жастар форумы аясында қатысушылар компания басшылығымен еркін пікір алмасып, өздерін толғандырған сұрақтарға жауап алу мүмкіндігіне ие болды. Сонымен қатар жас мамандар өндірістік және бизнес-процестерді оңтайландыруға, жұмыс тиімділігін арттыруға бағытталған инновациялық жобалары мен тың идеяларын ұсынды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

"Энергия болашағы – жастар қолында" тақырыбымен ұйымдастырылған KEGOC SAMGAU II жастар форумына еліміздің түкпір-түкпірінен жас энергетиктер қатысты. Олардың арасында инженерлер, электр желілері мен жабдықтардың жұмысын бақылайтын мамандар, сондай-ақ компанияның басқа да бағыттарында еңбек ететін қызметкерлер бар.

Форумды KEGOC басқарма төрағасы Нәби Айтжанов ашты. Ол энергетика саласында болып жатқан өзгерістерге тоқталып, жаңа технологияларды меңгеретін және оны іс жүзінде қолдана алатын мамандарға сұраныс артатынын айтты.

Оның сөзінше, жасанды интеллектінің дамуы, өндірістің автоматтандырылуы және электр энергиясына сұраныстың өсуі энергетика саласына жаңа міндеттер жүктеп отыр. Мұндай жағдайда компанияның дамуы техникалық мүмкіндіктермен қатар, қызметкерлердің білімі мен кәсіби дайындығына да байланысты.

Басқарма төрағасы жас қызметкерлерді өз бастамаларын ұсынуға, жаңа шешімдерді тәжірибеден өткізуге және жауапкершілік алудан қорықпауға шақырды.

Форумның алғашқы бөлігінде өткен KEGOC Talks кездесуінде жастар басқарма төрағасымен еркін пікір алмасты. Жастар кеңесінің төрағасы Айдана Белгібаева Нәби Айтжановтан еңбек жолын қалай бастағанын, басшылық қызметте қандай қасиеттер маңызды екенін сұрады.

Басқарма төрағасы өз тәжірибесімен бөлісіп, ұжымды басқару, кәсіби даму және шешім қабылдаудағы жауапкершілік туралы айтты. Кейін өңірлерден келген мамандар өздерін қызықтырған сұрақтарды қойды. Кездесуде жас қызметкерлердің ұсыныстарын ескеріп, оларды компаниядағы шешім қабылдау үдерісіне кеңінен тарту мәселесі де қозғалды.

Бағдарлама аясында Басқарма төрағасының орынбасары Бақытхан Жазықбаев жас энергетиктермен кездесіп, KEGOC-тың қалыптасу тарихы, дамуының маңызды кезеңдері және бүгінгі жетістіктердің негізін қалаған азаматтардың ерен еңбегі туралы әңгімеледі.

KEGOC жастар кеңесінің төрағасы Айдана Белгібаеваның айтуынша, мұндай кездесулер өңірлерде жұмыс істейтін мамандардың пікірін білуге мүмкіндік береді.

Форумның келесі бөлігінде жас мамандар компания жұмысын жақсартуға арналған жобаларын таныстырды. Оған тоғыз команда қатысты. Ұсыныстар жасанды интеллектіні қолдану, өндірісті цифрландыру, еңбек қауіпсіздігін арттыру және жұмыс үдерістерін жеңілдету бағыттарын қамтыды. Шымкенттен келген Кәмшат Әшірбаева әріптестерімен бірге электр желілеріне қатысты мәліметтерді бір жерге жинақтауға арналған цифрлық портал жобасын ұсынған. Ол KEGOC жастар форумына екінші рет қатысып отырғанын айтады.

Ал Қарағандыдан келген бірінші санатты инженер Асан Қобланды форумға алғаш рет қатысты. Оның командасы қосалқы станциялардағы электр энергиясының теңгерімін бақылауға, ауытқулардың себебін анықтауға және анықталған мәселелер туралы хабарлауға арналған жоба дайындаған.

Жобаларды таныстыру барысында қатысушылар өз ұсыныстарының қандай мәселені шешуге бағытталғанын түсіндірді. Сарапшылар сұрақтар қойып, жобаларды жетілдіруге қатысты пікірлерін де білдірді.

Форумның екінші бөлігінде жастарға жасанды интеллект көмегімен бағдарламалау тәсілдері үйретілді. KEGOC компаниясының Жасанды интеллект және деректерді басқару департаментінің директоры Алексей Анисимов вайб-кодинг бойынша сабақ өткізді. Қатысушылар қарапайым тілмен тапсырма беріп, жасанды интеллект арқылы цифрлық шешім әзірлеу мүмкіндіктерімен танысты.

KEGOC SAMGAU II жастар форумында басшылықпен ашық диалог, нақты өндірістік мәселелерге арналған жобалар және жаңа технологияларды меңгеру бір бағдарлама аясында қамтылды. Жас мамандар өз ұсыныстарын сарапшыларға таныстырып, кері байланыс алды, ал әр өңірдегі әріптестерінің тәжірибесімен танысуға мүмкіндік туды. Форумда көтерілген бастамаларды одан әрі қарастыру олардың компания жұмысына қаншалықты тиімді екенін бағалауға жол ашады.

Қытайға 180 миллион теңгелік ақбөкен мүйіздерін алып өтпек болғандар "Қорғас" бекетінде ұсталды. Шекарашылар 620 мүйізді тәркіледі. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Күдіктілерді Ұлттық қауіпсіздік комитетінің шекара қызметі “Қорғас” халықаралық шекара маңы ынтымақтастығы орталығында ұстады. Олар Қытайға заңсыз жолмен 620 ақбөкен мүйізін алып өтпек болған. Тәркіленген мүйіздердің қара нарықтағы құны шамамен 180 миллион теңге. 

Комитет мәліметінше, оқиға 20 қазанда болған. Шекарашылар Қытайға ірі көлемдегі ақбөкен мүйіздерін заңсыз алып өту әрекетін анықтаған. Аталған дерек бойынша материалдар тиісті процессуалдық шешім қабылдау үшін құзырлы органға жіберілді. 

Комитет Қылмыстық-процестік кодекстің 201-бабының 1-бөлігіне сәйкес, тергеуге қатысты өзге ақпарат жарияланбайтынын хабарлады.

Ақбөкен мүйізін заңсыз алып шыққандарға қандай жаза қолданылады?

Ақбөкеннің мүйізін елден заңсыз алып шыққандар Қылмыстық кодекстің 339-1-бабы (Өсiмдiктердің немесе жануарлардың сирек кездесетiн және құрып кету қаупi төнген, сондай-ақ пайдалануға тыйым салынған түрлерімен заңсыз айналысу) бойынша жауапқа тартылады. 

Заңда мынадай жазалар қарастырылған:

• Негізгі құрам бойынша: үш жылға дейін бас бостандығын шектеу немесе айыру. Сонымен қатар белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан үш жылға дейін айыру қолданылуы мүмкін.
• Ауырлататын мән-жайлар болса: қылмыс қайталанса, адамдар тобы алдын ала келісіп әрекет етсе немесе басқа да ауырлататын жағдайлар анықталса, кінәлілер екі жылдан бес жылға дейін бас бостандығынан айырылуы не бостандығы шектелуі мүмкін. Оған қоса 2 000–5 000 айлық есептік көрсеткіш көлемінде айыппұл салынуы ықтимал. 
• Қылмыстық топ қатысса немесе әрекет аса ірі мөлшерде жасалса: үш жылдан сегіз жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы көзделген. 

Бұл жаза түрлерінің бәрі бірдей әр іске автоматты түрде қолданылмайды. Нақты саралау тергеу нәтижесі мен сот анықтаған мән-жайларға байланысты.

Ақбөкен мүйізін шетелге шығару неге қатаң бақыланады?

Ақбөкен – халықаралық қорғауға алынған жануар. Оның мүйізі мен басқа да бөліктерінің халықаралық саудасы жойылып кету қаупі төнген жабайы жануарлар мен өсімдіктер түрлерінің халықаралық саудасы туралы CITES конвенциясымен реттеледі.

CITES ережелері бойынша ақбөкеннің жабайы табиғаттан алынған үлгілерін коммерциялық мақсатта экспорттауға шектеу қойылған. Қазақстан популяциясынан алынған ақбөкен мүйіздеріне қатысты халықаралық ережеде ерекше жағдай қарастырылған. Алайда бұл тек мемлекет меншігіндегі, арнайы қорда сақталған және тиісті түрде таңбаланған мүйіздерге қолданылады. Сонымен қатар халықаралық деңгейде келісілген қадағалау талаптары орындалуы керек.

Демек мүйізді Қытайға немесе басқа мемлекетке алып шығу үшін оны шекарадан өткізу жеткіліксіз: өнімнің заңды шығу тегі, тиісті рұқсаттары және халықаралық сауда талаптарына сәйкестігі де расталуы керек.

Заңды мүйіз бен заңсыз өнімді қалай ажыратады?

Қазақстанда ақбөкен мүйіздерінің айналымын бақылауға арналған таңбалау және қадағалау жүйесін енгізу жөніндегі ережелер қабылданған. Қағидаларда мүйізге жеке сәйкестендіру кодын түсіру, өнім туралы мәліметтерді цифрлық жүйеде тіркеу және оның шығу тегін растайтын құжаттарды көрсету тәртібі сипатталған. 

Мұндай жүйенің мақсаты – мүйіздің қайдан алынғанын, кімге тиесілі екенін және оның заңды айналымда жүрген-жүрмегенін бақылау. Алайда таңбаның болуы өздігінен өнімді экспорттауға рұқсат бермейді: тиісті құжаттар мен халықаралық талаптар да сақталуы қажет.

Бұған дейін де заңсыз әрекеттер тіркелген

Қазақстанда ақбөкен мүйіздерін Қытайға заңсыз әкетуге байланысты бұған дейін де ірі оқиғалар болған.

Мысалы, Ұлттық қауіпсіздік комитеті 2021 жылы Алматы облысында ақбөкен мүйіздерін заңсыз өндірумен және Қытайға жеткізумен айналысқан қылмыстық топтың жолы кесілгенін хабарлады. Операция барысында жалпы салмағы 700 келі болатын 3 144 мүйіз тәркіленген. Іс Қылмыстық кодекстің 339-бабы бойынша тергелген. 

Ал 2024 жылы маусымда “Қорғас” кеден бекетінде Қытайға бет алған көліктің капот астынан бақылаудан жасырылған 112 ақбөкен мүйізі табылған. Кеден органдары бұл әрекет үшін Қылмыстық кодекстің 339-1-бабы бойынша жауапкершілік қарастырылғанын хабарлаған.

Айта кетейік, бұған дейін Қытайдың медицина және биотехнология саласы бойынша маманданған Chengtian Runkang Pharmaceutical компаниясы Батыс Қазақстан облысында киік етін қайта өңдеу зауытын салып жатқаны туралы жазған едік. 

Алматыдағы Республикалық физика-математика мектебінде ішек инфекциясы белгілерімен ауруханаға түскен оқушылар емделіп, үйіне жіберілді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.  

Мұны Алматы қаласының Қоғамдық денсаулық сақтау басқармасы хабарлады.

Ведомство мәліметінше, 12 қазаннан бастап Алматыдағы балаларға арналған қалалық клиникалық инфекциялық ауруханаға 58 оқушы жатқызылған. Дәрігерлер балаларға қажет медициналық көмек көрсетіп, клиникалық хаттамаларға сәйкес ем жүргізген. Қазір олар ауруханадан шыққан.

Айта кетейік, бұған дейін Алматыда Республикалық физика-математика мектебінің 47 оқушысы ауыр ішек инфекциясының белгілерімен ауруханаға түскені туралы жазған едік. Оқушылардың уланғанын Алматы қаласының Қоғамдық денсаулық сақтау басқармасы растаған. 

Кейін Денсаулық сақтау министрлігі оқушылардың улануына қатысты жедел шаралар қабылдады. Нәтижесінде мектептің тамақтану блогында азық-түлікті сақтау, дайын тағамдардың тәуліктік сынамаларын алу талаптарының бұзылғаны анықталды. Сосын бес қаулы шығарылып, шектеу шаралары енгізілген. Оған қоса дезинфекция жүргізіліпті.

Ресейге жұмыс істеуге барып, мәжбүрлі түрде соғыс аймағына тап болған 12 қазақ баласы елге қайта оралды. Мұны заңгер Мейірман Шекеев мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Аталған жағдай туралы заңгер Мейірман Шекеев Instagram парақшасында жазды. Ол елге оралған әр бала өз отбасымен қауышқанын жеткізді. 

Қазір соғыс аймағында қалған басқа да қазақ балаларын қайтару үшін келіссөз жүріп жатыр екен. 

Айта кетейік, бұған дейін Ресейге жұмыс істеуге кеткен бір топ қазақстандық елге қайта алмай отырғаны туралы жазған едік. Жігіттердің айтуынша, олар күзет агенттігіне жұмысқа орналасу үшін барған. Алайда құжаттарға қол қойғаннан кейін оларға соғысқа аттануға міндетті екендері айтылған. Желіде тараған видеоүндеуден кейін сыртқы істер министрлігі Ресейдегі соғыс аймағынан қазақстандықтарды қайтару неге қиын екенін түсіндіріп, мәлімдеме жасады. 

Шымкентте екі баланың өмірін қиған қайғылы оқиғаның алдын ала себебі белгілі болды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Полиция балалардың газ иісінен уланып, қайтыс болғанын мәлімдеді. Осыған байланысты қызметіне салғырт қараған маманның ісі сотта қаралады.

Еске салайық, қайғылы жағдай қалалың қақ ортасындағы бес қабатты тұрғын үйдің бірінде болған. Пәтерден төрт жасар ұл бала мен 15 жастағы жасөспірімнің денесі табылды. Тағы бір әйел мен бала ауруханаға жеткізілген. Әйелдің жағдайы жақсы. Ал үш жасар сәби жансақтау бөлімінде жатыр.

Полиция департаменті екі кәмелетке толмаған баланың өліміне қатысты абайсызда адам өліміне әкеп соққан, қауіпсіздік талаптарына сай келмейтін жұмыстарды орындау немесе қызметтер көрсету белгілері бойынша қылмыстық іс қозғады. Қазір оқиғаның барлық мән-жайын анықтау үшін тергеу жүргізіліп жатыр.

Қайрат Нұртастың анасы Гүлзира Айдарбекова дүкеніндегі қызмет көрсету сапасын сынаған кәсіпкер Назгүл Сәтбаеваға жауап берді. Ол оны танымал адамдарды сынау арқылы оқырман жинауға тырыспауға шақырды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Кәсіпкер әрі бизнес туралы кітаптың авторы Назгүл Сәтбаева өнер адамдары ашқан дүкендер мен сұлулық салондарына қатысты сыни пікір білдірді. Ол Гүлзира Айдарбекованың дүкенінде, Жазира Байырбекованың салонында болғанын айтып, Аша Матайдың кәсібін де сөз еткен.

Ол кейбір танымал тұлғалар өз есімі мен аудиториясына арқа сүйеп, қызмет көрсету сапасына жеткілікті көңіл бөлмейді деп есептейтінін жеткізді.

“Қазақстанның шоу-бизнесі адамдарының 99%-ына – ол жерге қайта бармаймын. Сервис нөл. Сулы майлықтар шашылып жатады. Ол адамдар атына сенеді. Аудиториясына сенеді. Мықты маман алуды ойламайды”, – деді ол.

Кәсіпкер кез келген дүкен, салон немесе мейрамхананың жұмысын білікті маман басқаруы керек деп есептейді. Оның айтуынша, бизнестің сапасы сатылатын тауарға не көрсетілетін қызметке ғана емес, басшының кәсібилігіне де байланысты.

Публикация от НАЗГУЛЬ САТБАЕВА (@nazgul_satbayeva)

Бұл сынға жауап берген Гүлзира Айдарбекова дүкенінің тазалығын алға тартып, Сәтбаеваның пікіріне наразылық білдірді.

“Бояушы, бояушы дегенге сақалын бояпты” дегендей, ақылшы болып елді таңғалдырып, атағы бар адамдардың артынан сөйлеп, хайп жинап, жазылушы көбейтпей-ақ қойшы. Біздің дүкеннің тазалығындай дүкен ашып, жасап көр алдымен. Осы мін іздеп, тырнақ астынан кір тауып отыратындардан қалдық қой”, – деді Айдарбекова.

Айдарбекова жазбасында кәсіпкерді “екінші Бағдагүлге” теңеп, танымал адамдар туралы сын айту арқылы өзіне назар аудартуға тырысты деп айыптады.

“Екінші Бағдагүл болып отырғаныңа жол болсын. Өз істеріңді қатырып, біз арқылы өсек айтып, елді кері пікірге бұрып, атақты болмай-ақ жайларыңа отырыңдаршы”, – деп жазды ол.

Сондай-ақ ол кәсіпкерге өзгенің жұмысын сынағанша, өзінің жетістігін немесе анасының іскерлігін айтуды ұсынды.

Еске салайық, бұған дейін Данияр Кенжеұлы Роза коучтың әйел, отбасы және ерлі-зайыптылар қарым-қатынасы туралы контентін сынға алған еді. Бұған жауап берген Роза Әшірбаева имамның өз аты-жөні мен суретін рұқсатсыз пайдаланғанын айтып, материал өшірілмесе сотқа жүгінетінін мәлімдеді.

Ұлттық статистика бюросы Қазақстандағы қаржы секторының кейбір басшылары айына 9 миллион теңгеден астам жалақы алатынын мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Бюро дерегінше, биыл сәуірде сақтандыру және зейнетақымен қамсыздандыруды қоспағанда, қаржы делдалдығымен айналысатын ұйымда басқарма төрағаларының орташа жалақысы 9,85 миллион теңге болған.

Бұл қызметтегі әйелдердің орташа жалақысы 12,52 миллион теңгеге жетсе, ерлердікі 5,64 миллион теңге болған. Жалпы, қаржы секторындағы басқарма төрағалары орта есеппен 9,13 миллион теңге, ал бас директорлар 6,65 миллион теңге жалақы алған.

Салыстыру үшін, Қазақстандағы қаржы және сақтандыру саласы қызметкерлерінің орташа жалақысы 1,02 миллион теңге болған. Демек қаржы делдалдығымен айналысатын ұйымдардың басқарма төрағалары саладағы орташа көрсеткіштен 9,6 есе көп табыс тапқан.

Статистика сәуір айында толық жұмыс істеген қызметкерлерді қамтиды. Алайда бұл деректер нақты бір банктің басшысы қанша жалақы алатынын анықтауға мүмкіндік бермейді. Сонымен қатар көрсетілген сома — салықтар мен міндетті төлемдер ұсталғанға дейінгі есептелген жалақы, яғни қолға тиетін ақша емес.

Айта кетейік, бұған дейін Ұлттық статистика бюросы елдегі қызметкерлердің мамандықтары мен лауазымдары бойынша жалақы көрсеткіштерін жариялағаны туралы жазған едік. 

Air Astana компаниясының алғашқы Boeing 787-9 Dreamliner ұшағы АҚШ-тың Чарлстон қаласында зауыттық сынақтан өте бастады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Air Astana әуе компаниясы Boeing 787-9 Dreamliner ұшағы сынақтан өту барысында түсірілген суреттері мен видеосын жариялады. 

Boeing 787 Dreamliner – алыс қашықтыққа халықаралық рейстер жасауға арналған үлкен ұшақ. Air Astana қазір пайдаланатын Airbus A320 және A321 ұшақтарынан айырмашылығы, оның салонында орындықтардың арасында бір емес, екі өткел бар. Салоны да кең, әрі ұзақ қашықтыққа ұша алады.

Бұл ұшақтар Еуропа, Азия, Солтүстік Америка және Океания арасындағы ұзақ халықаралық рейстерді орындайды.

Ұшу қашықтығының ұзақтығы әуе компанияларына бұрын аралық аялдамалар арқылы қатынайтын қалалар арасында тікелей рейстер ашуға мүмкіндік береді.

Air Astana таңдаған Boeing 787-9 ұшағы 303 жолаушыға есептелген. Boeing пен әуе компаниясы бұл ұшақтарды болашақта алыс қашықтыққа ұшатын әуе кемелері паркінің негізі ретінде қарастырып отыр. Олар қолданыстағы бағыттарда жолаушылар санын арттыруға және бұдан да алыс елдерге жаңа рейстер ашуға мүмкіндік береді. Атап айтқанда, өндіруші Air Astana бағыттарын Солтүстік Америкаға қарай кеңейту мүмкін екенін атап өткен.

Dreamliner ұшағының ерекшелігі тек көлемінде емес. Оның құрылымының салмағы бойынша шамамен жартысы дәстүрлі алюминийдің орнына заманауи композиттік материалдардан жасалған. Соның арқасында ұшақ жеңіл әрі отынды үнемді жұмсайды.

Boeing компаниясының мәліметінше, жаңа Dreamliner алдыңғы буындағы ұшақтарға қарағанда шамамен 25%ға аз отын тұтынады. Boeing 787 ұшақтарын әлемнің түрлі елдеріндегі әуе компаниялары алыс қашықтыққа жолаушылар тасымалдау үшін пайдаланады. Мұндай ұшақтар Qatar Airways, British Airways, United Airlines, Japan Airlines, Air New Zealand және басқа да әуе компанияларының әуе кемелері паркінде бар.

Бұған дейін Қазақстанда Boeing ұшақтарына қызмет көрсететін орталық ашылатыны туралы жазған едік. Шымкентте осы ұшақтарға техникалық қызмет көрсетіп, жөндейтін орталық ашылады.

Публикация от Air Astana (@airastana)

Әнші Мадина Сәдуақасова ұлы Әнуармен бірге АҚШ-қа саяхатқа аттанды. Нью-Йоркті көруді көптен армандаған баласының тілегін орындаған өнер иесі сапардан суреттер жариялады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Әнші Instagram парақшасында ұлымен бірге Нью-Йоркте түскен фотоларын бөлісіп, баласының қуанышы өзі үшін бәрінен қымбат екенін жеткізді.

“Америка, Нью-Йорк, 2026 жыл. Бұл сапар – ұлымның көптен бергі арманы. Баламның бақытты сәттерін көру – мен үшін ең үлкен қуаныш”, – деп жазды ол.

Өнер иесі жазба соңында ұлына ақ тілегін жеткізді.

“Арманың асқақ болсын, Әнуарым! Құдай қаласа, әлі талай рет бірге әлем аралайық!” – деп жазды Мадина Сәдуақасова.

Желі қолданушылары анасы мен баласына ақ жол тілеп, сапардан мол әсер алып қайтуларына тілектестік білдірді. Сондай-ақ Әнуардың есейіп қалғанын, әкесіне ұқсайтынын жазды.

“Сондай әдемі әрі бақыттысыздар! Әрдайым осылай болсын!”, “Қалай өсіп кеткен! Сапарларыңыз сәтті өтсін”, “Әкесінен аумайды, есейіп қалыпты”, “Армандары орындала берсін”, – деп пікір қалдырды оқырмандар.

Публикация от Мадина Садвакасова (@sadvakasovamadina)

Еске салайық, бұған дейін Мадина Сәдуақасова Қытай астанасы Бейжіңде өткен шарада Нұрғиса Тілендиевтің әйгілі “Куә бол” әнін орындады, көпшіліктің ықыласына бөленгені хабарланған еді.

Қарағанды облысында 13 сәуір күні екі жасар баланың үстіне мәдениет үйі ғимаратының қаптамасы құлап, көз жұмған еді. Енді нысанның жұмысы уақытша тоқтатылды. Дәрігерлер үш ай бойы баланың өмірін сақтап қалуға тырысқан. Өкінішке қарай шілдеде бүлдіршін қайтыс болды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Информбюро арнасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Алайда ғимаратқа техникалық сараптама тек жарты жылдан кейін, 2 қазанда жүргізілген. Баланың ата-анасының айтуынша, осы уақыт бойы мәдениет үйі жұмысын жалғастырған. Олар ғимараттың қауіпті болуы мүмкін екенін айтып, мекемені жабуды бірнеше рет талап еткен. 

“Мына қоршау кімді қорғайды?”

Марқұм баланың ата-анасы қайғылы оқиғадан кейін де мәдениет үйі толық жабылмай, тек аумағы қоршалғанына алаңдаулы. Олардың пікірінше, ғимараттың жұмысы тоқтатылмағандықтан, басқа адамдардың да өміріне қауіп төнуі мүмкіні.

“Бұл ғимарат баламның өліміне себеп болды. Ал енді мына жерге қойылған қоршауға қараңыздаршы. Қалай ойлайсыздар, осындай қоршау адамдарды қорғай ала ма?”, – дейді баланың ата-анасы.

Олар тағы бір адам зардап шекпес үшін мәдениет үйін жабуды алты ай бойы сұрап келген. Бірақ мекеме жұмысын жалғастырған.

Тергеу аяқталмайынша, ғимаратты жөндеуге болмайды. Алайда техникалық сараптама тек 2 қазанда басталған. Марқұм Әмірдің анасы Сабина Қауапованың айтуынша, сараптаманың кешігуіне жауапты мамандардың еңбек демалысында болуы және сырқаттанып қалуы себеп болыпты. 

“Неге бұл істі осынша созып жіберді? Бұған ешкім жауап бермейтін сияқты. Менің баламды қандай да бір шығын материалы ретінде көріп отыр. Бала қайтыс болды, енді ештеңе болмағандай, ешқандай шара қолданбай, келесі біреудің зардап шегуін күте ме? Мұны қалай түсінуге болады?”, – деді Сабина Қауапова.

Қаптама сапасыз орнатылған ба?

Мәдениет үйі өкілдерінен түсініктеме алу оңай болмаған. Кейін мекеме директорының адвокаты Ерлан Байділдинов жауап берген. Оның айтуынша, бүкіл облыста бір ғана сарапшы. Ал оның өзі үнемі іссапарда жүреді екен. Ғимаратты тексеру 2 қазанда жүргізілгенімен, сараптама қорытындысы әлі дайын болмаған.

“Мәдениет үйінде 2022 жылы жөндеу жұмыстары жүргіп, мердігерге шамамен 65 миллион теңге төленген. Алайда кепілдік мерзімі аяқталмай жатып, ғимараттың қаптамасы үгітіліп, түсе бастаған. Мердігер телефон қоңырауларына жауап бермей қойған. Ақырында мәдениет үйінің өкіліне жауап беріп, ұйымының таратылғанын және жұмысын тоқтатқанын айтқан”, – деді Ерлан Байділдинов.

Сонымен бірге мәдениет үйінде бұған дейін техникалық тексеру жүріп, ғимараттың жағдайы туралы қорытынды алынған. Онда ғимарат апатты жағдайда емес екені көрсетілген. Қорытынды бойынша, травертин қаптамасының бөлшектері қатты желдің әсерінен және кейбір тұстарда сапасыз орнатылуына байланысты құлаған. Ал ғимараттың қасбеті жалпы алғанда жақсы жағдайда деп бағаланған.

Мәдениет үйінің жұмысы уақытша тоқтатылды

Ата-ананың бірнеше ескертуінен кейін мәдениет үйі уақытша жабылды. Бұқар жырау ауданы полиция басқармасы бастығының орынбасары Асқар Баспақовтың айтуынша, мекеменің жұмысы азаматтардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету және құрылыс-техникалық сараптама жүргізу үшін тоқтатылған.

“Азаматтардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету және құрылыс-техникалық сараптама жүргізу мақсатында мәдениет үйінің жұмысы уақытша тоқтатылып, ғимаратқа кіруге шектеу қойылды. Қазір қажет тергеу әрекеттері жүріп жатыр”, – деді ол.

Адвокаттың айтуынша, мәдениет үйінің директоры баланың қазасына байланысты жағдайды ауыр қабылдап, осы уақыт аралығында жүрегіне екі рет ота жасатқан. Алайда адвокат мәдениет үйі директорының қызметтік міндеттерінде келушілердің жарақат алуына қатысты жауапкершілік қарастырылмағанын айтты.

Ал марқұм Әмірдің ата-анасы алдағы уақытта мәдениет үйінен моральдық зиян үшін өтемақы өндіріп алуды жоспарлап отыр.

Қазақстандықтар тегін қызмет алу үшін медициналық ұйымды өздері таңдай алады. Жыл сайын миллиондаған азамат осы құқықты пайдаланады.

Енді медициналық ұйымға Kaspi.kz қосымшасы арқылы жылдам әрі ыңғайлы тіркелуге болады.

Михаил Ломтадзе, Kaspi.kz басшысы әрі негізін қалаушылардың бірі:

Ербол Оспанов, Денсаулық сақтау вице-министрі:

Тегін медициналық қызметтер тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі (ТМККК) және міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру (МӘМС) аясында көрсетіледі. Азамат бір уақытта тек бір медициналық ұйымға ғана тіркеле алады. Таңдауға қолжетімді медициналық ұйымдардың тізімін мемлекеттік органдар айқындайды.

Kaspi.kz қосымшасындағы “Мемлекеттік қызметтер” бөлімінде қай медициналық ұйымға тіркелгеніңізді білуге, МӘМС жүйесіндегі мәртебеңізді тексеруге, сонымен қатар жаңа емхана мен емдеуші дәрігерді таңдауға болады.

Жаңа сервис туралы толығырақ ақпаратты Kaspi Гид бөлімінен оқи аласыз.

Қазақстандық банктер депозиттер бойынша мөлшерлемелерді төмендете бастады. Соған қарамастан, кейбір салымдар бойынша жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі 19,5%-ға дейін жетеді. Банктердегі депозиттің табыстылығы салым мерзіміне және ақшаны толықтыру немесе шешіп алу мүмкіндігіне байланысты. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

2026 жылғы 23 қазаннан бастап ірі банктердің бірі алты айлық депозиттің шарттарын өзгертеді. Ондағы жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі 17,74%-дан 14,47%-ға дейін, ал номиналды мөлшерлеме 16,4%-дан 13,6%-ға дейін төмендейді.

Мысалы, банкке алты айға 1 миллион теңге салған клиенттің күтілетін табысы бұрынғы шарттармен салыстырғанда шамамен 15 мың теңгеге азаюы мүмкін. Нақты табыс пайыздың есептелу тәртібі мен капиталдандыруға байланысты болады.

 Сонымен бірге осы банктегі үш айлық депозиттің жылдық тиімді мөлшерлемесі 19,5%, ал бір айлық салымдікі 18% деңгейінде сақталады. Демек кей жағдайда қысқа мерзімге салынған ақша ұзақ мерзімді депозитке қарағанда көбірек табыс әкелуі мүмкін.

Жаңа шарттар 23 қазаннан бастап ашылатын депозиттерге және мерзімі ұзартылатын келісімдерге қолданылады. Ал қолданыстағы депозиттердің мөлшерлемесі келісімде белгіленген мерзім аяқталғанға дейін сақталады.

Депозиттің табысы ақшаны пайдалану шарттарына да байланысты

2026 жылғы 21 қазандағы 14 қазақстандық банктің ұсыныстарын салыстыру нәтижесінде депозитті толықтыруға және одан ақша шешіп алуға рұқсат етілген жағдайда, ең жоғары номиналды мөлшерлеме 15,23%, ал жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі 16,31% болған.

Егер депозитті толықтыруға рұқсат беріліп, бірақ ақшаны мерзімінен бұрын шешіп алуға мүмкіндік болмаса, ең жоғары жылдық тиімді мөлшерлеме 19,5%-ға жетеді. Мұндай табыстылық үш айлық салымға ұсынылған.

Ал депозитті толықтыруға да, одан ақша алуға да болмайтын жағдайда ең жоғары жылдық тиімді мөлшерлеме 19,1% болған. Бұл ұсыныс та үш айлық мерзімге арналған.

Осылайша, ең табысты екі депозит түрінің мөлшерлемелері арасындағы айырмашылық небәрі 0,4 %-дық тармақты құрайды. Алайда салымшының өз ақшасына қол жеткізу мүмкіндігі әртүрлі.

Жекелеген банктерде үш айлық депозиттердің жылдық тиімді мөлшерлемесі 18–19,5% аралығында болса, екі-үш жылдық кейбір салымдар бойынша бұл көрсеткіш 7–11%-ға дейін төмендейді. Мәселен, бір банкте үш айлық депозиттің жылдық тиімді мөлшерлемесі 19,5% болса, 24 айлық салым бойынша ол 8,23%-ды құрайды. Тағы бір банкте үш айлық жинақ депозитінің мөлшерлемесі 18,85%, ал үш жылдық салымдікі 11,3% болған.

Депозит мөлшерлемелері төмендесе де, халықтың жинағы артып келеді

Қазақстан қаржыгерлері қауымдастығының мәліметінше, 2026 жылдың қаңтар-тамыз айларында халықтың жаңадан ашылған теңгелік депозиттері бойынша орташа алынған мөлшерлеме 15,3%-дан 14,6%-ға дейін төмендеген.

Осы кезеңде Ұлттық банктің базалық мөлшерлемесі 18%-дан 16,25%-ға дейін азайды. Ал жылдық инфляция қаңтардағы 12,3%-дан тамызда 9,8%-ға дейін төмендеп, қыркүйек қорытындысында 9,3% болған.

Сонымен бірге халықтың банктердегі жинағы өсіп жатыр. 2026 жылдың қаңтар-тамыз айларында жеке тұлғалардың депозит көлемі 8,3%-ға артып, 30,5 триллион теңгеден асқан.

Өсімнің негізгі бөлігі ұлттық валютадағы салымдарға тиесілі. Теңгелік депозиттердің көлемі 12,2%-ға өсіп, 24,7 триллион теңгеге жеткен. Ал шетел валютасындағы салымдар 5,6%-ға азайып, 5,9 триллион теңгені құраған.

Демек депозит таңдағанда тек жоғары пайызға емес, ақшаны қанша уақытқа салатыныңызға және қажет кезде оны шешіп алу мүмкіндігіне де назар аударған жөн.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда банктердің ірі ақша аударымдарына, төлемдеріне және қолма-қол ақша шешіп алу операцияларына бақылауды күшейту жоспарланып жатқаны туралы жазған едік.

2027 жылғы 1 қаңтардан бастап қазақстандықтар жұмыс күші тапшы жеті өңірдің біріне көшкені үшін мемлекеттен субсидия ала алады. Бірақ бұл бағдарламаға жеті өңірдің тұрғындары ғана қатыса алады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Жұмыс күші тапшы өңірлердің қатарында: Шығыс Қазақстан, Солтүстік Қазақстан, Ұлытау, Абай, Павлодар, Қостанай облыстары және Ақмола облысы бар.

Мұндай мүмкіндік қазақстандықтарға Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі бекіткен "Еңбек күшінің ұтқырлығын арттыру үшін адамдарды ерікті түрде қоныс аудару қағидалары" аясында беріледі. 

Алайда бағдарламаға барлық өңірдің тұрғындары қатыса алмайды. Оған соңғы 10 жылда халық саны ең қарқынды өскен өңірлердің тұрғындары ғана қатыса алады. Олар – Астана, Алматы, Шымкент қалалары, сондай-ақ Алматы, Жамбыл, Маңғыстау және Түркістан облыстары.

Бағдарламаға қандастар да қатыса алады

Жаңа қағидалар қандастарды айналып өтпейді. Сонымен қатар жұмыс күші тапшы облыстардың ішінде экономикалық дамуы төмен елді мекендерден жағдайы жақсырақ елді мекендерге көшетін азаматтар да қолдау ала алады. Бағдарламаға қатысушылардың басты шарты – жаңа қоныстанған жерінде жұмысқа орналасу немесе өз кәсібін ашу.

Көшетін азаматтарға қандай қолдау көрсетіледі?

Қағидаларда мынадай көмек түрлері қарастырылған:

• Отбасының әр мүшесіне көшуге арналған 70 АЕК, яғни 328 510 теңге мөлшерінде біржолғы субсидия беріледі. 2027 жылы 1 АЕК мөлшері 4 693 теңге болады деп жоспарланған;
• Отбасының әр мүшесіне тұрғын үйді жалға алу үшін 15-30 АЕК, яғни 70 395-140 790 теңге көлемінде субсидия төленеді. Оның мөлшері отбасы мүшелерінің санына және көшетін жеріне (ауыл немесе қала) байланысты;
• 35 жасқа дейінгі қоныс аударушыларға жатақханадан бөлме беріледі;
• Тұрғын үй сатып алған жағдайда 1 625 АЕК, яғни 7 623 125 теңге мөлшерінде экономикалық ұтқырлық сертификаты ұсынылады. Егер баспананың құны 1 625 АЕК-тен төмен болса, оның толық құны өтеледі;
• Жұмысқа орналасуға және білім алуға қолдау көрсетіледі.

Жұмыс беруші көшу шығынын өтесе, қандай көмек беріледі?

Егер азаматтың көшу шығынын жұмыс беруші төлесе, жоғарыда аталған қолдаудың біріншісі ғана көрсетеді. Қалғандары қолданылмайды. Мұндай жағдайда жұмыс беруші мен қызметкер арасында кемінде 2 жылға жасалған еңбек шарты болуы керек.

Мемлекет жұмысқа орналастыруға жұмсалған шығынның бір бөлігін өтеу үшін жұмыс берушіге 400 АЕК, яғни 1 877 200 теңге көлемінде субсидия береді.

Сонымен қатар жұмыс беруші қызметкерге баспана сатып ала алады. Бұл жағдайда мемлекет оған 1 160 АЕК, яғни 5 443 88 теңге көлемінде өтемақы төлеуге дайын. Алайда мұндай қолдау алу үшін қызметкермен жасалған еңбек шартының мерзімі кемінде 5 жыл болуы қажет.

Мемлекет өтемақыны қандай жағдайда қайтарып алады?

Егер қоныс аударушы немесе қандас мемлекеттік қолдау алғаннан кейін өз еркімен үкімет белгілеген өңірден бес жыл ішінде кетсе, мемлекет одан алған төлемдерін қайтаруды талап ете алады. Мұндай талап бұрын да болған.

Азаматтың басқа өңірге көшкені мемлекеттік цифрлық жүйелердегі мәліметтер арқылы анықталады. Оның ішінде тұрғылықты жері бойынша тіркеуге тұру және тіркеуден шығу туралы деректер ескеріледі.

Көшу фактісі туралы ресми ақпарат алғаннан кейін еңбек мобильділігі орталығы үш жұмыс күні ішінде азаматқа ақшаны қайтару туралы талап жіберуі керек.

Азаматқа хабарламаға жауап беріп, қаражатты қайтару мерзімін көрсету үшін 15 жұмыс күні беріледі. Ақшаны қайтару мерзімі алты айдан аспауға тиіс. Егер азамат ақшаны қайтарудан бас тартса немесе талапқа жауап бермесе, еңбек мобильділігі орталығы сотқа жүгіне алады.

Экономикалық ұтқырлық сертификаты арқылы баспана сатып алған азаматтарға да арнайы талап қойылады.Егер сертификат иесі тұрғын үйді сатып алғаннан кейін бес жыл өтпей сатса, мемлекет оған берілген қаражатты толық қайтаруды талап етеді.

Қандай жағдайда жалдау ақысына берілетін көмек тоқтатылады?

Жаңа ережеге сәйкес, мемлекет қоныс аударушылардың баспана жалдау ақысын өтеуді мынадай жағдайларда тоқтатады:

• Егер азамат өз үйін сатып алса;
• Басқа елді мекенге тұрақты тұруға көшсе;
• Өзі жалдап отырған үйді басқа адамға қайта жалға берсе;
• Жалдау шартында көрсетілген мекенжайда қатарынан 90 күннен астам уақыт тұрмаса.

Алайда төлемнің тоқтауына себеп болған жағдай жойылса, азамат қайтадан көмек алуға өтініш бере алады.

Бұған дейін Қазақстанда әскери қызметкерлерге жалақы төлеу тәртібі өзгеретіні туралы жазған едік. Бұдан былай әскери қызметші бір ай толық қызмет атқармаса, ақшасы жұмыс істеген күндеріне қарай есептеледі. Яғни, еш себепсіз жұмысқа шықпаған күндері үшін ақша берілмейді. Мұндай жағдайда командир әскери қызметкердің қай күндері болмағанын көрсетіп, арнайы бұйрық шығаруы тиіс.

Қазақстанда бірнеше банк пен микроқаржы ұйымына қарызы бар азаматтар мерзімі өткен берешегін бір өтініш арқылы реттей алады. Ол үшін 2026 жылғы 1 шілдеден бастап Finkelisim.kz бірыңғай цифрлық платформасы жұмыс істеп тұр. Алайда бұл мүмкіндік барлық қарыз алушыға бірдей берілмейді: өтініш беруші бірнеше талапқа сай болуы керек. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Қаржылық қиындыққа тап болып, несиесін уақытында төлей алмай жүрген азамат ең алдымен банкке, микроқаржы ұйымына немесе коллекторлық агенттікке жүгініп, қарызды өтеу шарттарын өзгертуді сұрай алады. Өтінішке қаржылық жағдайының нашарлағанын немесе төлемнің кешігуіне себеп болған жағдайларды растайтын құжаттарды қоса беру қажет.

Мұндай құжаттарға жұмыссыз ретінде тіркелгені туралы анықтама, еңбек шартының тоқтатылғанын растайтын құжат, уақытша еңбекке жарамсыздық парағы, мүгедектігі туралы анықтама немесе материалдық шығынға ұшырағанын дәлелдейтін құжаттар жатады. Кредитор өтінішті 15 күнтізбелік күн ішінде қарап, шешім қабылдауға міндетті.

Егер банк немесе микроқаржы ұйымы өтінішті қанағаттандырмаса не ұсынған шарттар қарыз алушыға қолайсыз болса, ол банк немесе микроқаржы омбудсманына жүгіне алады. Банк несиесіне қатысты өтініштерді bank-ombudsman.kz, ал микрокредиттер бойынша өтініштерді mfombudsman.kz сайттары арқылы беруге болады. Омбудсмандардың қызметі тегін, ал олардың шешімдері банктер мен микроқаржы ұйымдары үшін міндетті.

Бірнеше қарызды бір өтінішпен реттеу үшін не істеу керек?

Бірнеше кредитор алдындағы қарызды бір өтінішпен реттеу үшін Finkelisim.kz платформасын пайдалануға болады. Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі мен Бірінші кредиттік бюро бірлесіп әзірлеген жүйе тұтынушылық кепілсіз несиелер бойынша берешекті реттеуге арналған. Оның басты ерекшелігі — қарыз алушы әр кредиторға жеке өтініш бермей, бір өтініш арқылы барлық кредиторға жүгінеді.

Платформаны пайдалану үшін азамат бірнеше талапқа сай болуы керек.

• Біріншіден, оның екі немесе одан да көп кредитор алдындағы төлем мерзімі кемінде 90 күнге кешігуі қажет.
• Екіншіден, жалпы берешек мөлшері 150-ден 1 600 айлық есептік көрсеткішке дейін болуы керек.
• Үшіншіден, қарызды өндіріп алу туралы сот актілері, нотариустың атқарушылық жазбасы немесе мәжбүрлеп өндіріп алудың басқа шаралары болмауы тиіс.

Бұл рәсім ипотекалық және автокөлік несиелеріне, кәсіпкерлік қызметке байланысты қарыздарға, алаяқтық жолмен рәсімделген несиелерге және берешектің кейбір басқа санаттарына қолданылмайды. Сондай-ақ қарыздары бойынша төлем қабілеттілігін қалпына келтіру немесе банкроттық рәсімі жүріп жатқан азаматтар да бұл тетікті пайдалана алмайды.

Қарызды өтей алмасаңыз не істеуге болады?

Қаржылық жағдайы несиені төлеуге мүмкіндік бермейтін азамат заң талаптарына сәйкес келсе, соттан тыс банкроттық рәсімін қарастыра алады. Алайда банкроттықтың салдары бар: рәсім аяқталғаннан кейін бес жыл бойы жаңа несие мен микрокредит алуға шектеу қойылады. Бұдан бөлек, үш жыл бойы азаматтың қаржылық жағдайы бақыланады. Қайта банкроттық рәсіміне тек жеті жылдан кейін жүгінуге болады.

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі азаматтарға төлем мерзімінің өтуін елемей жүре бермей, қиындық туындаған кезде кредиторларға уақытында жүгінуге кеңес береді.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда бес жылдан астам уақыт бойы қарызын өтей алмаған азаматтар соттан тыс банкроттық рәсімінен бір ай ішінде өте алатыны туралы жазған едік.

Ресейге жұмыс істеуге барып, Украинадағы соғыс аймағына түскен 13 қазақстандық елге қайтуға дайындалып жатыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Аталған ақпаратты заңгер Мейірман Шекеев хабарлады. Ол Украинадағы соғыс аймағынан 13 қазақстандықты босатып, елге қайтару жұмыстары жүріп жатқанын мәлімдеді. 

“Украинадағы соғысқа қатысуға мәжбүр болған қазақстандық азаматтардың алғашқы 13-і әскери қызметтен босатылды. Енді олардың елге оралуына ешқандай құқықтық кедергі жоқ”, – деп жазды ол.

Шекеев қазақстандықтардың туыстарының алғыс сөзін жариялады.

“Олар азаматтарды елге қайтаруға көмектескені үшін президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа, Сыртқы істер министрлігі қызметкерлеріне және қолдау көрсеткен барша адамға ризашылығын білдірді”, – делінген жазбада. 

Публикация от ХАЛЫҚ ЗАҢГЕРІ (@meir_halyq_zangeri)

Айта кетейік, бұған дейін Ресейге жұмыс істеуге кеткен бір топ қазақстандық елге қайта алмай отырғаны туралы жазған едік. Жігіттердің айтуынша, олар күзет агенттігіне жұмысқа орналасу үшін барған. Алайда құжаттарға қол қойғаннан кейін оларға соғысқа аттануға міндетті екендері айтылған. Желіде тараған видеоүндеуден кейін сыртқы істер министрлігі Ресейдегі соғыс аймағынан қазақстандықтарды қайтару неге қиын екенін түсіндіріп, мәлімдеме жасады. 

Қаржылық мониторинг агенттігі Жетісу облысында құрамында алтыны бар 2,6 мың тонна кенді заңсыз шетелге шығармақ болғандарды анықтап, ұстады. Алтынның құны құны 1,5 млрд теңге деп бағаланды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ведомствоның мәліметінше, құрамында алтыны бар кенді шетелге шығару үшін кедендік құжаттарда тауар "мыс кені мен концентраттары" деп көрсетілген. Осылайша,  шикізаттың нақты құрамы жасырылған.

Екі күдіктіге қатысты қамауда ұстау түріндегі бұлтартпау шарасы таңдалды. Соттың санкциясымен серіктестіктің ақша қаражатына тыйым салынды.

Бұған дейін Ұлытау облысында бір топ адам құны 950 миллион теңгелік марганец кенін өндіріп, шетелге сатқаны туралы жазған едік. Оқиға Қаражал қаласындағы "Восточный" карьері аумағында болған. Күдіктілер Қаражалдағы карьерде ауыр техниканы пайдаланып, 4 мың текше метрден астам кен өндірген. Осылайша, олар марганец кенін шетелге шығарып отырған. 

31 қазаннан бастап Отбасы банк алдын ала және аралық тұрғын үй несиесін рәсімдеу үшін алынатын комиссияның ең жоғары мөлшерін көтереді. Несие сомасына қарай бір реттік төлем 300 мың теңгеден 1 миллион теңгеге дейін жетуі мүмкін. Алайда тұрғын үй несиесін 50 миллион теңгеге дейін алатын клиенттер үшін комиссияның ең жоғары мөлшері өзгермейді. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Қазір Отбасы банкте алдын ала және аралық тұрғын үй заемдарын рәсімдеу комиссиясы несие сомасының 1%-ын құрайды. Бірақ төлем 300 мың теңгеден аспайды. 2026 жылғы 31 қазаннан бастап комиссияның пайыздық мөлшерлемесі өзгермегенімен, оның шекті сомасы берілетін несие көлеміне қарай есептеледі.

Жаңа тариф бойынша, 50 миллион теңгеге дейінгі қарыз үшін комиссия бұрынғыдай несие сомасының 1%-ын құрайды, бірақ 300 мың теңгеден аспайды. Ал несие сомасы 50 миллион теңгеден асып, 100 миллион теңгеге дейін болса, комиссия 500 мың теңгеге дейін жетеді. Қарыз көлемі 100 миллион теңгеден асқан жағдайда, ең жоғары комиссия 1 миллион теңге болады.

Мысалы, клиент 70 миллион теңге көлемінде тұрғын үй заемын рәсімдесе, комиссия ретінде 500 мың теңгеге дейін төлейді. Қазіргі тариф бойынша бұл төлем 300 мың теңгеден аспайтын еді. Ал 150 миллион теңге несие алған жағдайда комиссия 1 миллион теңгеге жетеді. Бұл бұрынғы шекті мөлшерден 700 мың теңгеге артық.

Комиссия — несие беруді ұйымдастыру қызметі үшін алынатын бір реттік төлем. Клиент оны қарызды рәсімдеу кезінде төлейді.

Дегенмен банктің мәліметінше, өзгеріс барлық қарыз алушыға бірдей әсер етпейді. Клиенттердің 92%-ы 50 миллион теңгеге дейінгі тұрғын үй заемдарын рәсімдейді. Сондықтан олардың комиссиясының ең жоғары мөлшері бұрынғыдай 300 мың теңге болып қалады. Жаңа тарифтер негізінен ірі көлемде несие алуды жоспарлаған клиенттерге қатысты болады.

Алдын ала және аралық заемдардың ерекшелігі — банк клиентке тұрғын үй құнының 100%-ына дейін қарыз бере алады. Бұл ретте салымшыда баспана құнының 50%-ы жиналуы керек.

Жаңа комиссия мөлшері 2026 жылғы 31 қазаннан бастап банк қабылдаған өтінімдерге қолданылады. Егер клиенттің өтінімі осы күнге дейін қабылданса, оған бұрынғы тариф бойынша комиссия есептеледі. Бұған дейін берілген несиелердің шарттары да өзгермейді.

Сонымен қатар мемлекеттік жеңілдетілген тұрғын үй бағдарламалары бойынша берілетін заемдарды рәсімдеу үшін комиссия алынбайды. Сондықтан бұл бағдарламаларға қатысушылар үшін комиссияға қатысты талаптар өзгеріссіз қалады.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда “Наурыз” және “7-20-25” бағдарламалары арқылы жеңілдетілген ипотека рәсімдеуге болатыны, сондай-ақ олардың бастапқы жарнасы мен несие мөлшерлемесіне қатысты талаптар туралы жазған едік.

Қазақстандық тележүргізуші Динара Сәтжан жолдасы Жұмабек Жанықұлдың фильмнің жабық көрсетілімінде жүргізушінің құлағынан шертіп, ескерту жасаған әрекетіне қатысты пікір білдірді. Оның айтуынша, бұл жағдайды дауға айналдырудың қажеті жоқ. Себебі кәсіпкердің әрекеті әзіл болған. Сонымен қатар ол оқиғаны Серік Ибрагимовтің “Заманбек 2” фильміне жасалған сәтті жарнама деп санайтынын айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Бұған дейін “Заманбек 2” фильмінің жабық көрсетілімі өтіп, оған кәсіпкер Жұмабек Жанықұл мен тележүргізуші Динара Жанықұл да қатысқан еді. Қонақтарды таныстырған жүргізуші Динараның есімін “Динара Сәтжан” деп атаған. Бұл кәсіпкерге ұнамай, ол жүргізушіні жанына шақырып, құлағынан шертіп, дұрысы “Динара Жанықұл” екенін айтқан. Кейін жүргізуші хабарландыруын түзетіп, жиналғандарға мұндай қателікке жол бермеуді әзілмен ескерткен.

Осы көрініс әлеуметтік желіде қызу талқыланды. Желі қолданушыларының бір бөлігі кәсіпкердің әрекетін дөрекілік деп бағалап, оны сынады.

Ал Динара Сәтжан бұл жағдайға басқаша қарайтынын айтты. Оның сөзінше, Жұмабек Жанықұл үнемі осылай әзілдейді. Ал өнер адамдары оны жақсы біледі әрі құрметтейді, дейді. 

Динара Сәтжанның айтуынша, ол Нұрбаны да, Серікті де көп жылдан бері таниды. Үшеуі де бір шоу-бизнес ортасында жүргендіктен, олардың бір-бірімен қарым-қатынасын жақсы біледі. Оның үстіне, жігіттер бұған дейін де Динараның бағдарламасына қонақ болып келген.

“Жігіттер Жұмабекке үлкен құрметпен қарайды. Оны білетіндердің бәрі оның адамдарға қаншалықты көмектесетінін жақсы біледі. Жұмабек үнемі осылай қалжыңдайды. Ол бұл жігіттерге өз бауырындай қарайды. Сондықтан жоқ жерден дау іздеудің қажеті жоқ. Мұны “Заманбек” фильміне жасалған жарнама деп қабылдаған дұрыс”, – деді тележүргізуші.

Динара Сәтжан жабық көрсетілімдерге, киноға жиі бара бермейтінін айтты. Алайда фильмнің актерлері бұған дейін оның бағдарламасына қатысқандықтан, картинаны көргісі келген. Көргеніне өкінбегенін де жеткізді.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстандық киноның жабық көрсетіліміне шақырылған кәсіпкер Жұмабек Жанықұл жұбайын “Динара Сәтжан” деп хабарлаған жүргізушіге көптің көзінше ескерту жасап, құлағынан шертіп қалғаны туралы жазған едік. 

Қазақстандық кәсіпкер Жұмабек Жанықұл әйелін “Динара Жанықұл” деп хабарламағаны үшін жүргізушіге көптің көзінше ескерту жасап, өзі сынның астында қалды. Болған жағдайдан кейін шараны жүргізіп тұрған асаба Нұрбек Саламатов қалай болғанын түсіндірді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Айтуынша, кәсіпкер өз сөзін әзілдеп жеткізгісі келген. Ол ешкімді сөкпеуге шақырды.

Асабаның бұл жазбасының астына кәсіпкердің өзі де пікір қалдырған. 

Динараның өзі де көпшіліктің әзіл түсінбейтінін айтып қалды.

Алайда желі қолданушылары кәсіпкердің бұл әрекеті ересек әдамға жараспайтын қылық екенін айтып жатты.

Еске салайық, бұған дейін Жұмабек Жанықұл әйелін "Динара Сәтжан" деп хабарлағаны үшін көптің көзінше жүргізушіге ескерту жасап, құлағынан шерткен еді.  Ескерту алған жүргізуші сол сәтте хабарландыруын “Динара Жанықұл” деп өзгертті. 

Публикация от Нурбек Саламатов (@nurba_07)

Әлеуметтік желі қолданушысы қазір қазақстандықтар тойды жарысып жасайтыны, салдарына миллиондап шығынға бататыны туралы мәселені көтерді. Оның айтуынша, киіт алмасу, жемістер мен тәттілер толтырылған себеттерді, мәнсіз кәдесыйларды алып тастау керек. Stan.kz редакциясы шығыннан бас тартқандармен және этнографпен тілдесті.

Жазба авторы Сайран Хамзаның айтуынша, тойға барған сайын құдалардың киіт алмасқанын көреді. Ол мұны тойдағы ең мағынасыз шығындардың бірі деп атады. 

Желі қолданушылары автордың бұл ойын қос қолдап қолдады. Құдалықтағы артық шығындарды ескінің сарқыншағы деп атады. 

"Қытайды байытуды тоқтату керек. Одан кейін жас жұбайлар несие төлеп өмір сүреді", "Ешқандай той керек емес. Ата-аналар жас жұбайлардың баспанасына ақша беруі керек. Қазір күн көріс қиын", "Киітсіз тек отбасына сыйлық береді. Себеттер мен тойбастарды алып тастау керек", "Орамалдар мен кәдесыйлар сөрелерде жатады. Қайда қоярыңды білмейсің", "Көңілі толмайтындар бәрібір табылады. Өлшемі келмей қалды, сапасыз, алтыны дұрыс емес дейтіндер көп", "Анам базарға барғысы келмейді. Тек ақша таратып берді", - деп жазды желі қолданушылары. 

“Тойдан бас тартып, құдалармен жастарға көлік алып береміз деп шештік”

Құдалықтағы негізсіз шығындары туралы астаналық Айгүл Ғалымжанова айтып берді. Ол өзіне “ұят болады”, “ел не дейді” деген таптаурындарды бұзған адамдардың қатарынанмын дейді. Айгүл қызы мен күйеу баласына тойдан бас тартып, көлік алып беруді ұсынған. Той мен құдалыққа қатысты көзқарасы 2017-2018 жылдары інісі мен сіңлісінің тойынан кейін өзгерген.

Кейін сіңлісін ұзатқанда тойын жасап, құдалық өткізіп, жасауын қасық-шанышқысына дейін түгендеп апарып берген. Оған қоса, түрлі сыйлықтар да берілді дейді Айгүл. Бірақ неке сәтсіз аяқталып, ерлі-зайыптының ажырасумен аяқталған.

Осылайша ол жас жұбайларға керегі ақша емес олардың отбасы болып кетуі әлде қайда маңызды екенін айтады. Енді Айгүл жалғыз қызын ұзатқалы отыр. 

Құдалар арасында қонақтардың көптігі, “ұят болады” деген әңгіме сөз болған. Сөйтіп Айгүл жастарға көлік алып беруді ұсынған. Өйткені екеуінің де баспанасы бар. Құдалар Айгүлдің молшылықта өскен жалғыз қызы үшін сән-салтанатты тойды талап етеді деп ойлаған. Ал ол өзіне балалардың тату-тәтті өмір сүргені маңызды екенін айтқан.

Оның айтуынша, көзбояушылық үшін шығындалып, ұзақ жылдар бойы несие төлеу жоспарда жоқ. 

Алайда қызының бұл шешімін Айгүлдің анасы қолдамаған. Тіпті ренжіген. Қария “туыстың алдында ұятқа қалдық” деп санайды.

“Күйеу баланың отбасынан бөлек 7-8 адамға алтын тақтық”

2020, 2023 жылдары екі қызын ұзатқан Айгүл Тайбаева барлық жоралғы жасалды, бірақ ысырапшылдық пен дарақылыққа жол бермедік дейді.

Оның айтуынша, құдалық пен тойдан бас тартуға болмайды. Салт-дәстүрді сақтау, жөн-жоралғы жасалу керек дейді. 

“Карантин кезінде той жасағанда құдалық, киіт, жөн-жоралғы мен дастарханның бәрін қосқанда 2 миллион теңгеге жуық қаражат жұмсадық. Одан артық шығын болмады. Қазақтың салт-дәстүрі болған соң ырымын жасаған дұрыс, бірақ екі жақ жарысып, ысырапшылдыққа жол бермеу керек деп санаймын. Екі қызда да құдалық жасадық, төсек орын апардық, есік көрсеттік, тұрмыста керек заттары мен ыдыс-аяғын жеткіздік. Көрпені де жұп емес, тақ қылып апарады дейді. 11 көрпесін, 7 жастығын апардық”, – дейді Айгүл Тайбаева.

“Ана сүті, әке күші, ағайын тоғыз, абысын тоғыз – дарақылық”

Осы тұста редакция қолөнер шебері, этнограф Бұлбұл Кәпқызы да қазақы тойда сыйлықтар беруді дарақылық деп атады. 

Бұлбұл Кәпқызы қыздың артынан төсек орын, қоржын апаруды қолдағанымен, негізсіз шығынға батпаған жөн дейді.

“Қызға төсек орынның бір қабатын беру – ата-анаға парыз. Қазақ “алты жасында жинаса асады, жеті жасында жинаса жетеді” дейді. Төсек орынға қызға анасының өз қолымен жасап берген көрпе жабдықтары, бір қабат бұйымы ған кіреді. Біз қазір қыздың 10 жыл, төрт мезгіл киетін киімін алып береді. Бұл дұрыс емес”, – дейді Бұлбұл Кәпқызы.

Сондай-ақ ол жастардың тойы туралы ақылдасатын үлкендердің кеңесін де ауықымды шараға айналдырып алғанын атап өтті.

“Екі жақ құдандаласқанда екі жақ тарап кездесін, балалардың рәсімін қалай өткіземіз деп ақылдасады. Қазір мұны тәтті шәй деп өзгертіп алған. Бұрын екі абысын ақылдаса салатын дүниені әулетпен әулет қосылып, шай ішіп, оған ансамбль әкеліп, мейрамханада жасайтын болған. Шағын дүниені үлкен шығынға ұластырып алды. Ол кеңестің өзіне көп қаражат кетіп қалады. Осылайша, өзіміз бәрін күрделендіріп алдық. Осыла жасайтын жоралғымыз көп болған соң бұл жастардың үйленуіне де әсер етіп жатыр. Жігіттер үйленбе, қыздар тұрмысқа шықпай жүр”, – дейді Бұлбұл Кәпқызы.

Алматыда қарт адамдардың баспанасын тартып алуға байланысты бірнеше қылмыстық іс тергеліп жатыр. Биыл 81 жастағы зейнеткерді ұрлап, пәтерін беруге мәжбүрлегендер сотқа жіберілді. Ал жуырда 61 жастағы ер адамды өлтіруге қатысы бар күдіктілер ұсталды. Тергеу нұсқасы бойынша, олардың арасында бөтеннің мүлкін рәсімдеуге қатысқандар да бар. Мұндай қылмыстардың алдын алу және қарт адамдардың баспанасын қорғау жолдары маңызды мәселеге айналып отыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Жетінші арнаға сілтеме жасап хабарлайды. 

Қара риэлторлар мәселесі көбіне ірі қалалар мен экономикалық белсенді өңірлерде кездеседі. Мұндай қылмыстық топтардың басты нысанасына көбіне жалғыз тұратын қарттар мен мүгедектігі бар адамдар ілігеді. Себебі олардың жағдайын бақылап, қорған болар жақындары болмауы мүмкін.

Алматы тұрғыны Майза Рахматуллина ұзақ жылдар бойы адамдарға көмектесіп, зейнеткерлермен және ардагерлермен араласқан. Оның айтуынша, баспанасынан айырылған адамдар туралы оқиғалар аз емес. Өзі де жалғыз тұратындықтан, жөн-жосықсыз сұрақ қойып, күдік тудыратын бейтаныс жастардан қауіптенеді.

“Жастар жиі келіп, “Туыстарыңыз бар ма?” деп сұрайды. Өйткені олар қарт адамдарды аңдып жүреді. Әлеуметтік қорғау органдарында кімнің жасы ұлғайғаны туралы тізімдер бар. Жасы келген адамдарды бірден бақылауға алады. Қазір жағдай осындай болып тұр. Тіпті қорқынышты”, – дейді ол.

Алматыдағы зейнеткерлердің алаңдауына негіз де жоқ емес. Қалада баспана үшін жасалған қылмыстарға қатысты бірнеше ірі іс болған. Соның бірінде 2006–2012 жылдары тоғыз адамды өлтірген қылмыстық топтың ұйымдастырушысы өмір бойына бас бостандығынан айырылды. Ал былтыр аяқталған тағы бір істе 22 адам сот алдында жауап берді. Қылмыстық топ мүшелері үш жылдан 18 жылға дейін бас бостандығынан айырылды. Іс материалдарында 30-ға жуық пәтер аталды.

“Жалпы, қара риэлторлар мәселесі Алматыға аса тән құбылыс емес. Дегенмен 2010–2015 жылдары адамдарды өлтіріп, олардың баспанасын иемденумен айналысқан бірнеше қылмыстық топ болған. Бұл – көптеген эпизодтан тұратын қылмыстық іс. Күдікті сотталып, қазір жазасын өтеп жатыр”, – делінген полиция хабарламасында.

Биыл сәуірде Алматыда баспанаға байланысты алаяқтық тағы бір қайғылы оқиғаға ұласуға шақ қалды. 81 жастағы зейнеткер жоғалып кетіп, оның танысы полицияға хабар берген. Кейін ер адам Алматы облысынан табылды. Белгілі болғандай, үш белгісіз адам зейнеткерді ұрлап әкетіп, баспанасын өздеріне беруге мәжбүрлеу үшін ұрып-соққан. Қылмыстық іс сотқа жолданды.

Тағы бір резонансты оқиғаға қатысты жаңалықтар да жақында тарады. Бір апта бұрын Алматыдағы тұрғын үйлердің бірінің бейнебақылау камерасына 61 жастағы ер адамды ұрлаған сәт түсіп қалған. Полиция жедел әрекет етіп, күдіктілерді көп ұзамай ұстады. Өкінішке қарай, ер адамды өлтіріп кеткен. Сонымен қатар оның пәтерін бөтен адамдардың атына рәсімдеуге және сатып алуға қатысқандар да ұсталды.

Мұндай жағдайдан қалай қорғануға болады?

Заңгер Сергей Уткиннің айтуынша, нотариус құжатқа қол қоятын адамның шешімді өз еркімен қабылдап отырғанына көз жеткізуі керек

“Адамның құжатқа өз еркімен қол қойып отырғанына көз жеткізу үшін нотариус онымен оңаша сөйлесуі керек. Мысалы, жасы үлкен адамды бір ірі денелі ер адам ертіп келіп, “Пәтерін сатқысы келеді, тезірек рәсімдейік” деп асықтырса, нотариус алдымен әлгі адамнан кабинеттен шығуын сұрауы керек. Содан кейін қарт адаммен асықпай, мұқият сөйлесіп, оған қысым көрсетіліп жатқан-жатпағанын анықтағаны жөн. Күдік тудыратын жағдай болса, нотариус рәсімді тоқтатып, құжаттарды куәландырудан бас тартуы керек”, – дейді заңгер Сергей Уткин.

Мамандардың айтуынша, егер сенімхатпен келген өкіл пәтер иесімен тікелей байланысуға мүмкіндік бермесе, бұл күдік тудыруы тиіс. Сонымен қатар баспананың бағасы нарықтағы құнынан әлдеқайда төмен болса, мәмілені мұқият тексерген жөн.

Бұдан бөлек, қарт туыстардың үйіне жиі барып, кімдермен араласатынын біліп, оларды назардан тыс қалдырмау маңызды. Кейде жақындарына көрсетілген қарапайым қамқорлықтың өзі қайғылы жағдайдың алдын алуы мүмкін.

“Қара риэлторлар” деген кімдер?

“Қара риэлторлар” деп өзгенің жылжымайтын мүлкін алдау, қорқыту, қысым көрсету немесе күш қолдану арқылы иемденетін қылмыскерлерді атайды. Олардың кейбірі өздерін жылжымайтын мүлік нарығында жұмыс істейтін делдал ретінде көрсетсе, басқалары заңгерлермен, нотариустармен немесе өзге мамандармен байланыс орнатқан.

Мұндай топтардың көздейтіні — баспанасы бар, бірақ өз мүлкін қорғауға мүмкіндігі шектеулі адамдар. Қылмыскерлер олардың жалғыз тұратынын, туыстарымен араласпайтынын, денсаулығының нашар немесе ішімдікке тәуелді екенін пайдаланады.

Қазақстанда бұл атаумен белгілі болған істердің бәрі бір қылмыстық топқа қатысты емес. Әр жылдары Алматыда, Қостанайда және Қарағанды облысында бір-бірінен бөлек қылмыстық топтар анықталған. Олардың кейбірі адамдарды алдап, баспанасын тартып алса, енді бірі пәтерді иемдену үшін адам өлтіруге дейін барған.

Айта кетейік, бұған дейін Әлеуметтік желіде Алматыдағы көпқабатты тұрғын үйдің кіреберісінде түсірілген бейнежазба тараған еді. Ондағы басына пакет оралған адамның 61 жастағы ер адам екені белгілі болды. Кейін оның өліміне қатысты төрт күдікті ұсталды. Олардың марқұмның пәтерін заңсыз иемденуге қатысы болуы мүмкін екені мәлім болды.

Әлеуметтік желіде құрылысы аяқталмаған жеке үйде құдалық жасаған қазақстандықтардың видеосы тарады. Желі қолданушылары ұйымдастырушылардың креативтілігін жоғары бағалап, несие алып, дүркіретіп той жасаудан бас тартқанын құптады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Қуаныш иелері үйіне еуро жөндеу жұмыстарын жасамаса да, бұл отбасылық мерекені дүркіретіп өткізуге кедергі болмаған. Видеодан қабырғаларға кілемдер ілініп, бөлме шарлармен, баннерлермен безендірілген. Қонақтарға мол дастарқан жайылып, би де тура көшеде ұйымдастырылған.

Желі қолданушылары несие алудан бас тартып, қарызға батуды қаламаған той иелерінің бұл әрекетін қолдады. 

Видео авторының айтуынша, құдалықты үйде өткізу туралы шешімді жолдасымен бірге қабылдаған. Мерекеге дайындықтың барлығын өздері ұйымдастырған.

Бұған дейін қазақстандық блогердің 17 жастағы ұлының үйлену тойы әлеуметтік желіде қызу талқыға түскен еді. 

Публикация от КАМИЛИЯ (@_kampitoshka_)

Алматыда жеке тұрғын үйден шыққан ірі өрттен төрт адам ауруханаға түсті. Өрт 180 шаршы метр аумақты шарпып, салдарынан үйдің шатыры опырылып түскен. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі КТК арнасына сілтеме жасап хабарлайды.

21 қазан күні Алматының Алатау ауданында бүгін сағат 10:00 шамасында жеке тұрғын үйлердің бірінде жарылыс болып, артынша өрт шықты. Жалын аз уақытта үйдің екінші қабатын шарпыған. Куәгерлердің айтуынша, оқиға кезінде ғимарат ішінде адамдар болған. Өрттен қатты күйік алған тұрғындарды жанып жатқан үйден алып шыққан.

Аулада барлығы екі ғимарат бар. Көршілердің айтуынша, өртенген екі қабатты үй биыл ғана салынып, бірден хостел ретінде пайдаланылған. Онда 20-ға жуық адам тұрған.

Аталмыш хостелде 150 мың теңгеге бөлме жалдап тұрған Иманбек Дубурбек асүйдегі пешке тек табиғи газ пайдаланғанын, баллонның болмағанын айтады. 

Құтқарушылар өртті бір сағатқа жетер-жетпес уақыт ішінде ауыздықтады. Ал дәрігерлер зардап шеккендердің өмірін сақтап қалу үшін күресіп жатыр.

Алматы қаласы Қоғамдық денсаулық сақтау басқармасы басшысының орынбасары Ләйла Иманғалиеваның айтуынша, зардап шеккендердің арасында студенттер мен бір ересек адам бар.

Оқиғаның себептерін мамандар анықтап жатыр. Аудан әкімдігінің мәліметінше, баспанасыз қалған отбасыларға уақытша тұратын орын берілген.

Ал үй иесіне қатысты полиция тергеу бастады. Белгілі болғандай, ол бөлмелерді заңсыз жалға берген.

Бұған дейін Алматыда қоймалар мен әкімшілік ғимарат өртке оранған еді. Төтенше жағдайлар қызметінің мәліметінше, оқиға орнына жеткен алғашқы өрт сөндіру бөлімшелері әрқайсысы 40 тонналық контейнерлерден екі қабат етіп құрастырылған қойма жайларының өртеніп жатқанын анықтаған.

Сонымен қатар жалын көршілес орналасқан екі қабатты әкімшілік ғимараттың бір бөлігіне таралған.

Бұрынғы күйеуі жақындарын өлтіріп, өзін шетелге алып қашқан Ақбаян Мұқанғалиева қазіргі жағдайы туралы айтып берді. Ол ата-анасының, ағасы мен әпкесінің қазасынан әлі күнге дейін бейхабар. Қазір оның басты мақсаты – балалар үйіне орналастырылған бес баласын өз қамқорлығына алып, үйіне қайтару. Туыстары Ақбаянға қолдау көрсетіп, қосымша ем алуына қажет қаражат жинауға көмектесуді сұрап отыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі КТК арнасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Ақбаян Мұқанғалиева елді дүр сілкіндірген қайғылы оқиғадан кейін өмірге қайта бейімделуге тырысып жүр. Қазір ол жақындарының ортасында, үй жағдайында емделіп, оңалту шараларынан өтіп жатыр. 

Туыстарының айтуынша, әйелдің толық сауығуына әлі көп уақыт қажет. Олар Ақбаянның аяққа тұрып, қалыпты өмірге оралуына көмектесіп жүр. Алайда ол бір күні ата-анасы, ағасы мен әпкесі туралы сұрай ма, деп алаңдайды.

Ақбаянның туысы Әсилә Мұқанғалиеваның айтуынша, мамандар оған қайғылы жағдайдың мән-жайын әзірге айтпауға кеңес берген.

“Мамандар Ақбаянның шындықты естуге әлі дайын емес екенін айтты. Сондықтан әзірге ештеңе айтпай отырмыз. Ертең-ақ бәрін жайып салсақ, оның жағдайы не болмақ? Қайтадан жанын жаралап аламыз ба деп қорқамыз. Сондықтан әзірге күтіп, аяққа тұрып кетуіне мүмкіндік бергіміз келеді”, – дейді ол.

Ақбаян Мұқанғалиева басынан өткен ауыр оқиғалардан кейін психикалық денсаулық орталығына түскен. Бұрынғы күйеуі Сұлтан Сәрсемалиев оның ата-анасын, ағасы мен әпкесін өлтіріп, кейін Ақбаянды ертіп, Индонезияға қашып кеткен. Алғашында әйелдің өзі де күдікке ілінген. Алайда олар табылған кезде Ақбаянның жағдайы ауыр екені, айналасында не болып жатқанын түсінбейтіні анықталған.

Мәліметке сәйкес, Ақбаян бесінші баласын ауыр жағдайда босанған. Оған ота жасалып, өмірінің біраз кезеңі есінен шығып кеткен. Психиатриялық сараптама қорытындысы бойынша оған қатысты барлық күдік сейілген.

Қазір әйел балаларының есімі мен туған күндерін жақсы білетінін айтады. Ол балаларын апта сайын барып көріп, үйіне алып кетуді армандайды.

“Кішкентай жылайды. “Мені алып кетші” деп сұрайды. Үлкендері бәрін түсінеді. Аптасына екі рет психологқа барамын. Әзірге басқа жерде ем қабылдап жүрген жоқпын. Кейде басым ауырады, бірақ кейін басылады”, – дейді Ақбаян Мұқанғалиева.

Туыстарының айтуынша, Ақбаян бұрынғы өмірін есінде сақтаған, жақындарын да таниды. Алайда бесінші баласы дүниеге келген соң оның жадынан өшкен. Қазір әйелдің жағдайы біртіндеп жақсарып келеді. Сондықтан оған білікті мамандардың көмегі аса қажет.

Ақбаянның туысы Шалқар Мұқанғалиеваның сөзінше, әйелдің өмірге деген құлшынысын қайта ояту маңызды.

“Ақбаянның өмір сүргісі келмей қалды. Енді оның бойындағы өмірге деген құлшынысты қайта оятуымыз керек. Алматыға немесе Астанаға апарып, білікті мамандарға көрсетсек пе деп ойлап жүрміз. Бірақ оны апарып, емдету үшін қаражат қажет. Өз күшімізбен ондай соманы жинай алмай отырмыз”, – дейді ол.

Қазір Ақбаянның жақындары жерлестерінен көмек сұрап отыр. Олар әйелдің толық сауығып, бес баласын балалар үйінен алып, қайтадан бір шаңырақ астында өмір сүруіне мүмкіндік туады деп үміттенеді.

Оқиғаның мән-жайы

2025 жылғы желтоқсанда полицияға 66 жастағы ер адам – Мақсот Қарабалин, 64 жастағы әйел – Насипа Өтешқалиева және олардың балалары – 32 жастағы ұлы мен 35 жастағы қызының із-түссіз жоғалғаны туралы хабар түскен. Туыстарының айтуынша, отбасы мүшелері қараша айынан бері байланысқа шықпаған, олардың қайда екені белгісіз болған.

Төртеуі де хабар-ошарсыз кеткендер ретінде іздеуге жарияланды. Осы дерек бойынша соталды тергеу басталып, жедел-тергеу тобы құрылды.

“Былтыр желтоқсанның соңында Атырау қаласының тұрғыны полицияға ағасы мен оның отбасы ұзақ уақыт бойы байланысқа шықпай жатқанын айтып жүгінді. Жүргізілген жедел-тергеу шараларының нәтижесінде өлтірілген адамдардың мәйіттері әртүрлі жерлерге көмілген күйде табылды”, – деді ҚР ІІМ Криминалдық полиция департаментінің бастығы Қанат Нұрмағамбетов.

Биыл 6 қаңтарда тергеу әрекеттері барысында үйлердің бірінің шаруашылық құрылысынан Мақсот Қарабалин мен Насипа Өтешқалиева мәйіттері көмілген күйде табылды. Осыдан кейін іс кісі өлтіру дерегі бойынша қайта сараланып, жоғалған балаларды іздеу жалғасқан.

Қылмыс жасады деген күдікпен 29 жастағы Сұлтан Сәрсемәлиевке – қаза тапқан отбасының бұрынғы күйеу баласына халықаралық іздеу жарияланды. Онымен бірге марқұмдардың кенже қызы да халықаралық іздеуге берілген. Бұған дейін ол күдіктімен некеде болған. 

Күдікті Индонезияда ұсталды. Онымен бірге отбасының кенже қызының да жүргені анықталған. Ұсталғаннан кейін ер адам кінәсін мойындап, тергеуге жауап берді. Оның жауабы бойынша, жедел-тергеу тобы қайта тергеу әрекеттерін жүргізіп, Атыраудағы үйдің ауласынан бұрын хабар-ошарсыз кеткен Мирамгүл Қарабалина мен Наурыз Мұқанғалиевтің мәйіттерін тапты.

Еске салсақ, тұтас бір отбасыны өлтірген Сұлтан Сәрсемәлиев өмір бойына сотталған еді. 

Мемлекет басшысы әскери реформа мәселелері бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің отырысын өткізді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Отырыста талқыланған негізгі мәселе – әскери реформа жоспарының жобасы болды.

Тоқаев еліміздегі ауқымды өзгерістерді ескере отырып, қорғаныс саласын реформалау жөнінде ұсыныстар әзірлеуді және оны Қауіпсіздік Кеңесінің қарауына енгізуді тапсырды.

Президент қысқа мерзімде заманауи, ұтқыр әрі технологиялық тұрғыдан озық әскер құрудың айрықша маңызына назар аударды.

Отырыста Қауіпсіздік Кеңесі төрағасының орынбасары Аида Балаева әскерді жасақтаудың халықаралық тәжірибесін, ұрыс қимылдарын жүргізудің заманауи тәсілдерін және отандық мамандардың ұсыныстарын ескере отырып әзірленген Жоспардың негізгі ережелерін таныстырды.

Құжатта мемлекеттің бүкіл әскери жүйесінің тиімділігін арттыруға бағытталған институционалдық өзгерістер көзделген. 

Бұл реформаның маңызды аспектісі – мерзімді әскери қызметтің екі кезеңнен тұратын үлгісіне көшу. Әскерге шақырылғандар алғашқы алты айда оқу орталықтарында даярлықтан өтеді. Кейінгі алты айда тікелей әскери бөлімдерде қызмет етеді. Бұл кезеңде жауынгерлік даярлыққа және бөлімшелер құрамында міндеттерді орындауға басымдық беріледі.

Әскери қызметшілердің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге және құқықтарын қорғауға ерекше назар аудару қажет. 

Әскери консультанттар мен Әскери қызметкерлер істері жөніндегі уәкіл институттарын құру жоспарланып отыр. Сондай-ақ жарғыға сай келмейтін іс-әрекетке жол бермеу және әскери тәртіпті күшейту шаралары қабылданады.

Сонымен қатар "Адал азамат" тұжырымдамасына негізделген "Жас айбын" бірыңғай әскери-патриоттық даярлық жүйесін дамыту, мамандандырылған әскери мектептер желісін кеңейту және бастапқы әскери даярлықты жетілдіру көзделген.

Қорғаныс министрі Айдос Мырзахметов Қарулы Күштерді жаңғырту жоспары туралы баяндады.

Қарулы Күштердің жаңа ақпараттық-коммуникациялық стратегиясын қабылдау, сондай-ақ Конституциядағы "Заң мен тәртіп" қағидатына сай тәрбие жұмыстарының сапасын арттыру реформаның маңызды бағыттарының бірі болмақ. 

Аталған шаралар әскер қатарындағы тәртіп пен қоғамның армияға деген сенімін нығайтуға бағытталған.

Жоспарда көзделген ұйымдастыру шаралары осы жылдың соңына дейін, ал негізгі тұжырымдамалық шаралар келесі жылы іске асырылады. 

Әскери реформа жоспары мақұлданды

Жиын барысында Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы Қорғаныс министрлігінің қызметін кешенді тексеру жөніндегі комиссияның жұмысын жыл соңына дейін аяқтауды тапсырды.

Президент әскери қауіпсіздік бүкіл мемлекетке ортақ міндет екенін, сондықтан барлық мүдделі органнан үйлесімді жұмыс істеу талап етілетінін ескертті.

Отырыс қорытындысы бойынша Әскери реформа жоспары мақұлданды. 

Мемлекет басшысы жоспарланған өзгерістерді уақтылы әрі толық жүзеге асыру өте маңызды екенін атап өтті. 

Жоспардың орындалуын үйлестіру міндеті Үкімет пен Қауіпсіздік Кеңесіне жүктеледі.

Еске салсақ, бұған дейін жаңа қорғаныс министрі Қазақстан әскерінде қандай өзгерістер болатынын айтып берген еді.

Қызылордада өткен концертте әнші Қайрат Нұртасқа көрермендердің бірі сөмке лақтырған. Шағын қолсөмке өнер иесінің арқасына тиген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Әншіге сөмке тиген сәт әлеуметтік желді тарады. Кадрлардан өнер иесінің оқиғаға сабырмен қарап, көрермендерге ескерту жасаған.

"Мынау кімнің сөмкесі? Бұлай істемеңіздер. Бұл – тәрбиесіздік. Бұлай жасама, жарай ма?" – деді Қайрат Нұртас.

Бұған дейін Алматыдағы концертінде де осындай жағдай болған. Ол кезде көрермендер арасынан лақтырылған телефон әншінің басына тиген еді. Желі қолданушылары бұл әрекетті сынап, кейбірі "Төреғали Төреәлі мұндайды кешірмес еді" деп әзілдеген.

Еске салайық, 10 қазанда Шымкенттегі Қажымұқан Мұңайтпасов атындағы стадионда Қайрат Нұртастың концерті өтті. Алайда көпшілік асыға күткен кеште  стадионның кіреберісінде жаппай кептеліс болды. Мыңдаған көрермен бір мезетте ішке кіруге ұмтылып, адамдар бір-бірін итеріп, кейбірі аяқасты болып қалған.

Желіде тараған видеолардан көптің айғайлап, бір-бірін қысып жатқанын көруге болады. Концертке барғандар қақпалардың жабылып қалғанын, билеті болса да ішке кіре алмағанын айтып шағымданды. Ал кейбір көрермендер адамдардың бір-бірін екі рет таптап кете жаздағанын жеткізді.

Оқиға салдарынан сегіз адам медициналық көмекке жүгінген. Олардың жетеуі тексеруден кейін үйлеріне жіберілді. Ал 18 жастағы қыз ауыр жағдайда ауруханаға жеткізілді. Туыстарының айтуынша, бойжеткен есінен танып, жүрегі мен бас миы зақымданған. 13 қазанда жарияланған мәлімет бойынша, ол әлі де жансақтау бөлімінде жатыр.

Осы оқиғаға байланысты қылмыстық іс қозғалды. Полиция концертке сатылған билеттер саны алаңның рұқсат етілген сыйымдылығынан едәуір асып кеткенін мәлімдеді. Ұйымдастыруға жауапты 1984 жылы туған азамат ұсталып, уақытша ұстау изоляторына қамалған еді. Ал бүгін ұйымдастырушы үйқамаққа жіберілгені хабарланды.

Іс Қылмыстық кодекстің 306-бабының 2-бөлігі бойынша тергелді. Бұл бап бойынша бес жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылған.

Ал Freedom Афиша өкілдері концерттің ұйымдастырушысы Show Service компаниясы екенін мәлімдеді. Компания өкілдері билет сату қызметі ұйымдастырушы белгілеген квота аясында жүргізілгенін түсіндірді. Ал алаңды дайындау, көрермендерді кіргізу тәртібі мен күзетті ұйымдастыру олардың жауапкершілігіне кірмейді.

Еске салайық, бұған дейін Қайрат Нұртас концертінде зардап шеккен қыз оқиғаны айтып бергені хабарланған еді. 

Солтүстік Қазақстан облысында елдің оңтүстік өңірлерінен қоныс аударған азаматтарға арнап бірнеше жыл бұрын салынған үйлер сүріліп жатыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ғимараттарды бұзу сәті түсірілген видеолар әлеуметтік желілерде тарады. Видеода Шал ақын ауданының Сергеевка қаласындағы Қадыралин көшесінің тұрғыны үйлердің бұзылуынан кейін қалған қоқысты көрсетіп, жағдайға наразылығын білдірген.

Белгілі болғандай, жаңадан салынған үйлер көп ұзамай апатты жағдайда деп танылған. Қолда бар ақпаратқа сәйкес, олар пайдалануға берілгеннен бері ешкім тұрмаған.

Жергілікті тұрғындардың айтуынша, өңірге қоныс аударған кейбір азаматтар баспана алып, алайда өздеріне арнап салынған үйлерге көшіп бармаған.

Сонымен қатар, бұл үйлерге баспана сұраған жергілікті тұрғындар да орналастырылмаған.

Еске салсақ, бұған дейін депутат құрылыс салушыларға жаңа талаптар ұсынғаны туралы жазған едік.