Қазақстанда азық-түлік бағасы екінші ай қатарынан төмендеп келеді. Мұны Сауда және интеграция министрлігі мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Министрлік мәліметінше, азық-түлік инфляциясы екінші ай қатарынан төмендеп, дефляция деңгейі 0,1% болды. Бағаның өсу қарқынының баяулауына әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларының арзандауы да әсер еткен.

Жыл басынан бері бұл өнімдердің бағасы 1,8% өскен. Былтыр осы кезеңде өсім 8,3% болған. Демек биыл бағаның өсу қарқыны 4,6 есе баяулаған.

Министрлік хабарлауынша, өткен аптада қант 2,4%, пияз 1,7%, алма мен сәбіз 0,9%, күріш 0,5%, қой еті 0,4% арзандаған.

Ал нан, макарон өнімдері, сары май, тұз және шай бағасы өзгеріссіз қалған.

Сонымен қатар күннің суытуына байланысты кейбір көкөністер қымбаттаған. Атап айтқанда, қияр бағасы 4,6%, қырыққабат пен қызанақ 3,7%, картоп 2,4% өскен. Қыста және көктемде жылыжайда өсірілетін көкөністер бағасын тұрақтандыру үшін өндірушілермен арнайы меморандум жасасу жоспарланып отыр екен.

Министрлік ауыл шаруашылығы жәрмеңкелерін өткізіп, бағаны ұстап тұруға болатынын айтты. Онда өнімдер делдалсыз, тікелей өндірушілерден сатылады.

Бұдан бөлек, 17–27 қазан аралығында еліміздің барлық өңірінде Bereke Fest және Республика күніне арналған жеңілдіктер науқаны өтіп жатыр. Оған 649 сауда нысаны қатысады. Тұтынушылар күнделікті қажет тауарлар мен сұранысқа ие азық-түлік өнімдерін 50%-ға дейінгі жеңілдікпен сатып ала алады.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда теңгенің нығаюы импорттық тауарлардың құнын төмендетуге ықпал еткенімен, дүкендердегі азық-түлік бағасы дәл сондай деңгейде арзандамағаны айтылды. Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменов мұны бағаның өсуінен кейін бұрынғы деңгейіне сирек қайтатын ерекшелігімен түсіндірді. Оның айтуынша, ұлттық валютаның нығаюы тауарлардың қымбаттауын тежеуге көмектесіп отыр. 

Павлодарда стоматологияға барып, тісін емдеткен үш жасар қыз комаға түсті. Ақпаратты облыстық денсаулық сақтау басқармасы растады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Бүлдіршін 21 қазан күні Лермонтов көшесі, 100/2 мекенжайында орналасқан стоматологияға барып тісін емдеткен. Содан кейін ағдайы күрт нашарлаған.

Әйелдің айтуынша, баланың көзі аударылып, тыныс алуы бұзылған. Алайда дәрігер емдеу шарасын тоқтатпай, жұмысын жалғастыра берген. Баланың анасы жағдайдың дұрыс емес екенін айтып, дабыл қаққан. Сол сәтте дәрігер “өтеді де, кетеді” деп жауап берген .

“Кабинетте шұғыл көмек көрсетуге қажет жағдай болмаған. Әпкем жедел жәрдем шақыруды сұрап айғайласа да, оған ешкім құлақ аспаған. Кейін көрші кабинеттегі медбике әпкемнің жанайғайынан соң жедел жәрдем шақырған. Бала есінен танып, аузынан көбік шыққан. Ал дәрігер медициналық көмек көрсетудің орнына шетке қарай қашып, баланы құтқаруға әрекет жасамаған. Соның салдарынан уақыт жоғалттық. Балаға қандай ем жасалғаны және қандай дәрі егілгені белгісіз”, – деп жазды туысы. 

Бүлдіршіннің туысының сөзінше, жедел жәрдем көлігінде баланың жүрегі тоқтап қалған.

“Павлодар облыстық балалар ауруханасында да жүрегі қайта тоқтаған. Қазір қыз үш тәуліктен бері аурухананың жансақтау бөлімінде ес-түссіз, комада жатыр. Өкпені жасанды желдету аппаратына қосылған. Баланың жағдайы өте ауыр”, – деп жазды туысы.

Оқиғаға қатысты жарияланым астына бірнеше тіс мамандары пікір қалдырған. Олар барлық ем-шара медициналық хаттамаларға сәйкес жүргізілетінін мәлімдеген. 

“Оқиғаның мән-жайы мен себебін анықтау үшін тексеру жүріп жатыр. Тексеру аяқталғанға дейін клиника қызметкерлерінің кінәсі туралы қандай да бір қорытынды жасауға әлі ерте. “Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы” кодекстің 273-бабына сәйкес, науқастың медициналық және жеке деректерін жариялауға құқығымыз жоқ. Сондықтан емдеу барысының егжей-тегжейін көпшілік алдында түсіндіре алмаймыз. Біз сындарлы диалогқа дайынбыз және жұртшылықты тек ресми деректер мен уәкілетті органдардың тексеру қорытындыларына сүйенуге шақырамыз”, – делінген клиника хабарламасында.

Ал облыстық денсаулық сақтау басқармасы баланың жағдайы өте ауыр екенін растады.

“21 қазанда сағат 15:45-те жедел жәрдем бригадасы 2023 жылы туған қызды Павлодар облыстық балалар ауруханасына жеткізді. Бала бірден жағдайы өте ауыр күйде жансақтау бөліміне жатқызылды. Қазір ол өкпені жасанды желдету аппаратына қосылған. Дәрігерлер қарқынды ем жүргізіп жатыр. Сонымен қатар алдағы емдеу тактикасын келісу үшін Ана мен бала ұлттық ғылыми орталығының және Ұлттық ғылыми кардиохирургиялық орталықтың мамандарымен кеңесіп отыр. Облыстық балалар ауруханасының дәрігерлері күн сайын консилиум өткізіп, баланың жағдайындағы өзгерістерді және емнің тиімділігін бағалайды. Оқиғаның мән-жайын құқық қорғау органдары тексеріп жатыр. Тексеру нәтижесі бойынша құқықтық баға беріледі”, – делінген хабарламада. 

Еске салайық, бұған дейін Астанада жеке стоматологиялық клиникада 3 жасар Зере Есентай 2024 жылғы 30 қазанда 18 тісін бір күнде емдеу кезінде көз жұмды. Наркоз жоспардан ұзақ созылып, медициналық бақылауда бірқатар бұзушылықтар анықталды.

Дәл осы іс бойынша 25 қараша күні өткен сотта 3,5 жастағы Зере Есентайға көрсетілген емдеу сәті түсірілген кадрлар көрсетілген еді. Прокурор Еркебұлан Шалқаров сотта сарапшылардың қорытындысына сәйкес балаға тіс емдеу толық алдын ала тексерусіз жүргізілгенін мәлімдеді.

Кейіннен қыз тісін емдеткен Dent Park Ortho стоматологиясының директоры әрі иесі Надежда Хонның жаңа Himan Clinic деп аталатын емханамен жұмыс істеп жатқаны айтылды. 

Ұлттық мереке – Республика күні қарсаңында Атырау облысының әкімі Болат Ақшолақов еліміздің және өңірдің дамуына үлес қосқан бірқатар азаматқа Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың атынан мемлекеттік марапаттар табыс етті.

Аймақ басшысы Республика күнінің тарихи маңызына тоқталып, бұл мерекенің халықтың бірлігі мен жасампаздыққа деген ұмтылысын сипаттайтынын айтты.

Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен еңбек ардагерлері, өнеркәсіп, энергетика, мұнай-газ саласы, көлік, ауыл шаруашылығы, білім, ғылым, мәдениет және денсаулық сақтау өкілдері, кәсіпкерлер мен қоғам қайраткерлері мемлекеттік наградалармен марапатталып, 

Салтанатты іс-шара мерекелік концертпен аяқталды.

Жапонияның Айти-Нагоя қаласында өткен V Пара Азия ойындарында Қазақстан құрамасы 50 медаль жеңіп алды. Оның ішінде 12 алтын, 16 күміс және 22 қола жүлде бар. Жалпыкомандалық есепте Қазақстан тоғызыншы орынға тұрақтады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Аталған ақпаратты Туризм және спорт министрлігі мәлімдеді. Олардың дерегінше, биыл Пара Азия ойындарында Қазақстан намысын 12 спорт түрінен 150 спортшы қорғады. Олар парадзюдо, паравелоспорт, паражүзу, парапауэрлифтинг, жеңіл атлетика, садақ ату, нысана көздеу, үстел теннисі, паратхэквондо, бочча, арбадағы теннис және отырып ойнайтын волейболдан бақ сынады.

Қазақстан құрамасы ең көп жүлдені парадзюдодан иеленді. Спортшылар бес алтын, бір күміс және жеті қола медаль жеңіп алып, осы спорт түрінен жалпыкомандалық есепте бірінші орынға шықты.

Ал паратхэквондо, бочча және арбадағы теннистен қазақстандық спортшылар жүлдеге қол жеткізе алмады.

Дене мүмкіндігі шектеулі адамдарға арналған спорттық даярлық орталығының директоры Болатбек Дөкетаевтың айтуынша, биыл ойындар Қазақстан құрамасы үшін нәтижелі болды.

“2023 жылы Ханчжоуда өткен IV Азия Пара ойындарында спортшыларымыз сегіз алтын, 12 күміс және 21 қола медаль жеңіп алған еді. Биыл құрамамыз 12 алтын, 16 күміс және 22 қола жүлдеге ие болды. Осылайша, алдыңғы ойындармен салыстырғанда алтын медаль санын төртке, ал жалпы жүлде санын тоғызға арттырдық”, – деді ол.

Сонымен қатар Қазақстан құрамасы Пара  Азия ойындары тарихында алғаш рет үстел теннисі мен садақ атудан медаль жеңіп алды.

Бұдан бөлек, қазақстандық спортшылар бірнеше рекорд жаңартты. Еркін Ғаббасов пен Давид Дегтярев Пара  Азия ойындарының рекордтарын жаңартса, Дияс Кенжебек пен Айсұлу Сүлейменова өздерінің спорттық сыныптарында Азия рекордтарын орнатты.

Болатбек Дөкетаев бұл жетістіктерге параспортты мемлекеттік деңгейде қолдау, спортшылардың табандылығы мен қажырлы еңбегі, жаттықтырушылардың кәсіби жұмысы және жүйелі дайындықтың арқасында қол жеткізілгенін айтты.

Еске салайық, бұған дейін қазақстандық пара жүзуші Диас Кенжебек те алтын медаль жеңіп алып, Азия рекордын жаңартқан еді. Ол S10 санатында 100 метрге шалқалай жүзуден 1 минут 1,98 секунд нәтижемен мәреге бірінші жетті. Осылайша, 1 минут 3,73 секунд болған бұрынғы рекордты жаңартты.

Диас Кенжебек бұған дейін 200 метрге кешенді жүзуден және 100 метрге еркін стильде жүзуден екі күміс медаль иеленген.

Сондай-ақ парадзюдошы Бексұлтан Құлмырза алтын жүлдегер атанса, Ғалымжан Смағұлұлы мен Даяна Федосова қола медаль жеңіп алған болатын.

Жасанды интеллект арқылы видео-фото жасауға мүмкіндік беретін Higgsfield платформасына NVIDIA компаниясы мен америкалық TCV инвестициялық қоры қаржы салды. Стартапты негізін қалаушылардың бірі – қазақстандық инженер Ерзат Дулат. Аталған хабар NVIDIA негізін қалаушы әрі бас директоры Дженсен Хуангтың Қазақстанға сапары кезінде белгілі болды. Ол елге AI Month 2026 аясында келген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

NVIDIA мен TCV қоры стартаптың B сериясындағы инвестициялық раундқа қосылды. Бұл раундқа 2026 жылдың тамызында DST Global жетекшілік еткен. Сол кезде Goldman Sachs Alternatives, Tribe Capital, AI Capital Partners, Smash Capital, GFT Ventures және Valor Capital қорлары да инвестиция салған.

Higgsfield компаниясының негізін қалаушылардың бірі әрі бас директоры Алекс Машрабовтың айтуынша, бүгінде брендтерге, киностудияларға және контент жасаушыларға бұрынғыдан әлдеқайда көп визуалды материал қажет. Ал дәстүрлі тәсілдермен мұндай сұранысты қанағаттандыру қиын.

“Қазір көз алдымызда жаңа индустрия қалыптасып жатыр. Ол визуалды контентке деген өсіп келе жатқан сұранысты қанағаттандыруы керек. TCV қоры кезінде медиа нарығының тұтас бағыттарын өзгерткен компанияларға инвестиция салған. Ал NVIDIA технологиялары платформамызды дамытудың барлық кезеңінде қолданылды. Енді осындай деңгейдегі компаниялармен серіктестік орнату визуалды контенттің жаңа нарығын дамытуға көбірек мүмкіндік береді”, – деді Алекс Машрабов.

Higgsfield жаңа инвестицияларды өнімді жетілдіруге, әлемдік есептеу инфрақұрылымын кеңейтуге, қызметкерлер санын арттыруға және халықаралық нарықтарға шығуға жұмсамақ.

NVIDIA технологиялары қалай қолданылады?

Higgsfield бастапқыда NVIDIA L40 және A40 графикалық процессорларын пайдаланған. Кейін компания Hopper және Blackwell сияқты жаңа буын графикалық процессорларына көшкен. Алдағы уақытта есептеу қуатын арттырып, пайдаланушылар саны мен контент жасау көлемінің өсуіне ілесу үшін NVIDIA Vera Rubin архитектурасын қолдануды жоспарлап отыр.

Сонымен қатар стартап NVIDIA Dynamo бағдарламалық шешімін пайдаланады. Бұл жүйе графикалық процессорлармен жабдықталған инфрақұрылымда жасанды интеллект модельдерінің жұмысын ұйымдастырып, олардың мүмкіндігін кеңейтуге көмектеседі.

NVIDIA компаниясының Physical AI бағыты бойынша вице-президенті Рев Лебаредян бұл серіктестікті есептеу қуатын пайдаланушыларға арналған нақты өнімге айналдырудың үлгісі деп атады.

“Жасанды интеллект инфрақұрылымы токендер түрінде интеллект өндіреді. Ал қосымшалар сол токендерді пайдаланушыларға арналған нақты нәтижеге айналдырады. Higgsfield пен NVIDIA бірлесіп жұмыс істеу арқылы есептеу қуатын миллиондаған пайдаланушы мен әлемдегі жүздеген ірі брендке арналған контент жасауға жұмсап отыр”, – деді ол.

Higgsfield жобаларының бірі – NVIDIA Blackwell Ultra есептеу инфрақұрылымының көмегімен жасалған 15 минуттық “Kök Börü” анимациялық фильмі.

Фильм жарыққа шыққан соң компания жобаның материалдарын ашық ұсынып, солардың негізінде Higgsfield Academy платформасында тегін оқу курсын әзірлеген. Стартаптың мәліметінше, академияның оқу материалдарын 150 мыңнан астам контент жасаушы пайдаланған.

TCV қоры неге қызығушылық танытты?

TCV – Netflix, Spotify, Facebook, ByteDance және Electronic Arts сияқты компанияларға инвестиция салған америкалық қор. Қор Higgsfield-тің жасанды интеллект арқылы визуалды контент жасау құралдары нарығын дамыту әлеуетін жоғары бағалаған.

TCV қорының бас серіктесі Нил Толанидің айтуынша, Алекс Машрабов пен оның командасы өнімді дамытып, пайдаланушылар санын сирек кездесетін қарқынмен арттырып келеді.

“Олар жасанды интеллект көмегімен идеяларды кәсіби суреттер мен видеоларға айналдырудың әлдеқайда жылдам тәсілін жасап жатыр. Бұл әдіс жеке контент жасаушыларға да, ірі брендтер мен жарнама агенттіктеріне де қолайлы”, – деді ол.

Стартаптың жылдық кірісі 1 миллиард доллардан асты

Higgsfield мәліметінше, 2026 жылы қыркүйекте, яғни платформа іске қосылғаннан кейін 18 ай өткенде, компанияның жылдық кірісінің есептік қарқыны 1 миллиард доллардан асқан.

Бұл көрсеткішті компанияның соңғы 12 айдағы нақты кірісімен шатастырмаған жөн. Ол – қазіргі нәтижелерді негізге алып есептелген жылдық кіріс қарқыны.

2026 жылы тамызда B сериясындағы инвестициялық раунд жарияланғаннан бері платформа пайдаланушыларының саны 30 миллионнан 40 миллионға дейін өскен. Осы кезеңде корпоративтік келісімшарттардың көлемі 71% артқан.

Компания мәліметінше, бизнеске арналған қызметтері де жылдам дамып келеді. Корпоративтік сегмент ай сайын 100%-дан астам өсіп отырса, маусымнан бері бизнес-клиенттермен жасалған келісімшарттардың көлемі он есе артқан.

Қазір платформаны әлемнің 238 елі мен аумағында пайдаланады. Higgsfield-тің жеке елдер арасындағы ең ірі нарығы – АҚШ, ал қолданылу көлемі бойынша ең ірі өңір – Еуропа.

Сонымен қатар компания бизнес шығындарын бақылайтын Ramp платформасының деректеріне сүйенеді. Осы мәліметтер бойынша, Higgsfield сурет пен видео жасауға арналған жасанды интеллект құралдарын ұсынатын ең жылдам дамып келе жатқан компания саналады.

Higgsfield визуалды контенттен қалай табыс табады?

Higgsfield жасанды интеллект арқылы сурет, видео және фильм жасауға арналған AI-native visual media бағытын дамытып отыр. Бұл тәсілде контентті жасау мен өңдеудің барлық кезеңінде жасанды интеллект қолданылады.

Компанияның бизнес-моделі брендтер мен кәсіпорындардың көп көлемде визуалды материалға деген сұранысына негізделген. Мәселен, бір жарнамалық идеяны платформа арқылы әртүрлі елге, тілге, аудиторияға және жарнама алаңына бейімделген ондаған, тіпті жүздеген нұсқаға айналдыруға болады.

Дәстүрлі өндіріс тәсілінде мұндай жұмыс үшін қосымша түсірілім, монтаж және мамандардың еңбегі қажет. Ал генеративті жасанды интеллект осы үдерістердің бір бөлігін автоматтандырып, жарнаманың түрлі нұсқаларын жылдам дайындауға мүмкіндік береді.

Компания үш негізгі бағытта жұмыс істейді: маркетинг пен жарнама, ойын-сауық индустриясы және creator economy, яғни кәсіби әрі тәуелсіз контент жасаушылар нарығы.

Бұл саланың дамуына жарнама шығындарының өсуі де ықпал етіп отыр. WPP Media болжамы бойынша, 2026 жылы әлемдік жарнама нарығының көлемі 1,3 триллион долларға жетеді. Ал америкалық IAB ұйымы АҚШ-тағы цифрлық видеожарнамаға жұмсалатын қаражат 80 миллиард доллардан асады деп болжайды. 

Higgsfield келтірген деректерге сәйкес, жарнама берушілердің үштен екісіне жуығы видеожарнама жасау үшін генеративті жасанды интеллектіні пайдаланады. Бір жыл бұрын бұл көрсеткіш шамамен жартысына тең болған.

Компания мәліметінше, платформа арқылы ай сайын шамамен 12 триллион токен өңделіп, 150 миллионға жуық контент нұсқасы жасалады. Токен – жасанды интеллект модельдері өңдейтін мәтін мен басқа деректердің бірлігі. Ал генерация дегеніміз – контент жасаудың жеке нәтижесі.

Қазақстанмен байланысын сақтап отыр

Higgsfield стартапын Алекс Машрабов, қазақстандық жасанды интеллект инженері Ерзат Дулат және Махи де Силва құрған.

Компанияның бас кеңсесі АҚШ-тың Сан-Франциско қаласында орналасқан. Соған қарамастан, Higgsfield Қазақстандағы қызметін жалғастырып келеді: Алматыда кеңсесі бар және Astana Hub халықаралық технологиялық паркіне қатысады.

Атырау облысында Әлеуметтік қорғау саласындағы реттеу және бақылау комитетінің департаментін басқарған Бауыржан Асаиновтың мәйіті табылды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Ақжайық басылымына сілтеме асап хабарлайды. 

Ер адамның денесі 18 қазанда өзі тұрған пәтерден табылған. Оның қайтыс болғанын әріптестері де растаған. Олар ведомствоның ресми парақшасында көңіл айту жазбасын жариялады.

Ер адамның денесі пәтерде шамамен екі апта жатқан болуы мүмкін. Осы уақыт аралығында үйге жылу берілген. Бұл мәйіттегі өлімнен кейінгі өзгерістерді жеделдетіп, өлім себебін анықтауды қиындатуы ықтимал.

Мәліметке сәйкес, Бауыржан Асаинов пен оның ағасы арасында жанжал болуы мүмкін. Екеуі бірге ішімдік ішіп, кейін сөзге келген. Болжам бойынша, ағасы Асаиновты ұрып, ол әлі тірі кезде пәтерден кетіп қалған.

Ақпарат жарияланған сәтте марқұмның ағасының қайда екені белгісіз болған. Алайда жанжалдың мән-жайы, оның өлімге қатысы бар-жоғы және өлімнің нақты себебі әзірге ресми түрде расталмаған.

Бауыржан Асаинов 2023 жылы 4 қаңтардан бастап Атырау облысы бойынша әлеуметтік қорғау саласындағы реттеу және бақылау комитетінің департаментін басқарған. Бұған дейін прокуратурада, Мемлекеттік қызмет істері агенттігінде, Индустрия және жаңа технологиялар министрлігінде жұмыс істеген. Сонымен қатар Денсаулық сақтау министрлігі Санитариялық-эпидемиологиялық бақылау комитетінің ішкі қауіпсіздік басқармасын басқарған.

Айта кетейік, мамыр айында Солтүстік Қазақстан облысында Ақжар ауданына қарасты Май ауылдық округінің әкімі Ерлан Смаилов та өлі күйінде табылған еді. Оның денесін танысы үйінің ауласындағы шаруашылық құрылыстан тапқан. Кейін ауыл әкімінің өзіне қол жұмсағаны туралы ақпарат тарады. Алайда оның мұндай қадамға баруына не себеп болғаны белгісіз.

Облыстық полиция департаменті мемлекеттік қызметкердің қайтыс болғанын растаған. Қазір оқиғаға қатысты тергеу жүріп жатыр.

Мемлекет басшысының тапсырмасымен Ішкі істер министрлігінде “Халық қаһарманы Ғазиз Байтасов” атты ведомстволық медаль тағайындалды. Марапаттың алғашқы данасы батырдың жары Гүлжамал Тәжиеваға құрмет пен алғыс белгісі ретінде берілді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Енді бұл медальмен қызметтік міндетін атқару кезінде ерлік пен батылдық танытқан ішкі істер органдарының қызметкерлері марапатталады.

Ғазиз Байтасов кім?

Ғазиз Байтасов – Қазақстан тарихында “Халық қаһарманы” атағына ие болған алғашқы полиция қызметкері.

Ол 2011 жылы Таразда болған теракт кезінде өз өмірін қатерге тігіп, қарулы қылмыскерді тоқтатуға тырысқан. Батырдың ерлігі бейбіт тұрғындардың өмірін сақтап қалуға бағытталды.

Істің-мән жайы

2011 жылы 12 қарашада Тараз қаласында Мақсат Қариев есімді террорист қару қолданып, тұрғындардың өміріне қауіп төндірді. Оқиға орнына алғашқылардың бірі болып жеткен полиция капитаны Ғазиз Байтасов қылмыскермен қарулы қақтығысқа түсті.

Ауыр жараланғанына қарамастан, ол күресін жалғастырды. Қылмыскердің қолындағы гранатаны байқаған Байтасов маңайдағы адамдарды қорғау үшін оған қарай ұмтылды. Граната жарылып, полиция қызметкері қаза тапты. Ол кезде батыр небәрі 40 жаста болған.

Ғазиз Байтасовтың ерлігі – Отанға адалдықтың, антқа беріктіктің және халыққа қалтқысыз қызмет етудің үлгісі. Оның батылдығы мен жанқиярлығы Қазақстанның ішкі істер органдары қызметкерлері үшін өнеге болып қала береді.

Батырдың есімі ел жадында сақталып, оның құрметіне тағайындалған жаңа медаль қызметтік борышын орындау кезінде ерлік көрсеткен полицейлерге табысталады.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда Ғазиз Байтасов атындағы награда пайда болатыны туралы жазған едік. Бұл ұсынысты президент Қасым-Жомарт Тоқаев айтқан. Мемлекет басшысы наградалар мен көшелерге қызмет бабында қаза болғандардың есімін беруді ұсынған. 

Ақмола облысы Щучинск қаласында жаңадан салынған көпқабатты үйдің тұрғындары жылу мәселесін шеше алмай жүр. Үйге жылу ресми түрде берілгенімен, пәтерлер әлі суық. Тұрғындар коммуналдық төлемдерді уақытылы төлеп отырса да, үйді жылыту үшін қосымша электр құрылғыларын пайдалануға мәжбүр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі КТК арнасына сілтеме жасап хабарлайды.  

Азамат Жақыпов жаңа үйге көктемде көшіп келген. Алайда қуанышы ұзаққа созылмаған. Күздің алғашқы суығымен бірге пәтердің іші де салқындай бастаған. Жылу үш апта бұрын берілген. Десе де содан бері үйдің температурасы айтарлықтай көтерілмеген.

Балалары тоңбас үшін Азамат кондиционерді үнемі қосып қоюға мәжбүр екен. Ол жайлы санаттағы баспана сатып алғанымен, қазір пәтерінде қалыпты жылу жоқ екеніне наразы.

Пәтерлердің суық болуы тұрғындардың қалтасына да салмақ салып отыр. Олар жылу ақысымен қатар электр энергиясы үшін де қомақты қаражат төлеуге мәжбүр. Ал мәселенің нақты себебін ешкім түсіндіріп бере алмай отыр екен.

“Біз барлық тиісті мекемеге жүгіндік. Бірақ әрқайсысы мәселе өздеріне байланысты емес екенін айтады. Қазір бәріміз электр құрылғылары арқылы жылынуға мәжбүрміз. Бұл отбасыларға қосымша қаржылық салмақ түсіріп отыр”, – дейді тағы бір тұрғын Александр Булгаков.

Құрылыс компаниясының басшысы тұрғындардың шағымынан хабардар екенін және мәселенің себебін анықтауға тырысқанын айтты. Арнайы комиссия жылу дұрыс берілмейтін пәтерлерді аралап, кейбір тұрғындар жөндеу жұмыстары мен қайта жоспарлау кезінде жылыту жүйесін өзгертіп, оның қалыпты жұмысына кедергі келтіруі мүмкін деген қорытындыға келген.

Ал коммуналдық қызмет өкілдері қазандықтан жылу белгіленген талаптарға сай беріліп жатқанын мәлімдеді. Басқа нысандарда мұндай мәселе болмаған. Сол себепті мамандар жылудың дәл осы үйдегі пәтерлерге не себепті жетпей жатқанын анықтап жатыр.

“Қазір осы қазандықтан жылу алатын нысандардың ішінде мәселе тек осы үйде болып отыр. Егер ақау қазандықта немесе жылу желілерінде болса, басқа ғимараттарда да осындай жағдай байқалар еді. Сондықтан мәселе механикалық ақауға байланысты болуы мүмкін. Қазір арнайы бригада осы үйге келетін құбырлардағы бекіту арматураларының әрқайсысын тексеріп жатыр”, – деді “Жаңа тұрмыс 2020” ЖШС директоры Асхат Ілдебаев.

Мамандар үйдің жобасында арнайы жылу сорғысы қарастырылғанын да анықтаған. Алайда оның неліктен әлі орнатылмағаны белгісіз. Құрылыс компаниясы қажет жабдықты орнатуға уәде берді.

Тұрғындар осы жұмыстар мәселені шешіп, үйді алғашқы қатты аязға дейін жылытуға мүмкіндік береді деп үміттеніп отыр.

Төрт жыл бұрын Арайлым Ақтаудан Алматыға үлкен үмітпен көшіп келген. Ақтауда мұздатылған қамыр өнімдерін шығаратын кәсібі, он шақты жұмысшысы болған. Ол халқы көп, нарығы үлкен қалада өндірісін кеңейтіп, табысын еселеймін деп ойлаған. Осы мақсатпен бар жинағын салған. Алайда бүгінде кәсіпкер өндірісін дамытудан бұрын, оны сақтап қалудың жолын іздеп жүр. Арайлым Stan.kz тілшісіне Алматыда кездескен қиындықтарын, ірі сауда желілеріне шығуға жасаған талпынысын және неліктен кейде кәсібін жабу туралы ой келетінін айтып берді.

Ақтаудан басталған кәсіп

Арайлым мұздатылған қамыр өнімдерін шығаруды Ақтауда бастаған. Сөзінше, ол кезде айлық табысы 4 миллион теңгеге жеткен. Командасында он шақты адам жұмыс істеген. Жергілікті супермаркеттерге өнімін ұсынғанда, сөрелерінен орын табылғанын айтады.

Сондықтан Алматыға көшу оған кәсібінің келесі қадамы болып көрінген. Үлкен қалада тұтынушы да, өнімін ұсынатын сауда орны да көп болады деп сенген. Бірақ көшіп келгеннен кейінгі жағдай күткенінен өзгеше болып шыққан.

“Өз өніміңді супермаркеттерге алып барсаң, бізге бір сөре беріп, заттарыңды орналастыруға рұқсат береді және оны жалға алмайсың. Алматыда өз кәсібімдегі табысымнан 5 есе көп табамын деп ойладым. Бірақ қала мен келгеннен мүлдем басқаша болды. Бұл жерде барлығы қымбат. Маркеттерге барсаң, электронды почтаға тауарының таныстырылымын жібер дейді де, ешқандай да жауап бермейді”, – деді Арайлым.

Кәсіпкер бар жинағын Алматыдағы өндірісіне салған. Алайда жалға алу ақысы, қызметкерлердің жалақысы, коммуналдық төлемдер, ұн, май мен қаптамаға кететін қаражат шығынды көбейткен. Оның айтуынша, тапқан ақшасының бәрі дерлік осы қажеттіліктерді өтеуге жұмсалады.

Жеткізу де бөлек қиындыққа айналған. Жүргізуші бір күнде он шақты сауда нүктесін ғана аралап үлгереді. Ал әр жеткізу өнімнің өзіндік құнына қосылады.

Сөреге жетпеген өнім

Арайлым екі жылдан бері ірі сауда желілеріне өнімін өткізуге тырысып жүргенін айтады. Бірақ таныстырылым жіберіп, жауап күткеніне қарамастан, әзірге келісімге келе алмаған.

Кәсіпкердің сөзінше, кейбір сауда желілері оның өнімін қымбатсынған. Ал дүкендердегі Ресей мен Қырғызстаннан әкелінген ұқсас тауарлардың бағасы әлдеқайда төмен екенін байқаған. Ол Қазақстанның өнімнің сөрелерде болмайтынына наразы. 

“Менің тауарларымды қымбатсынды. Маркеттегілер көбіне арзан тауарларға жүгіреді. Ал арзан тауарлар Қытай, Ресей және Қырғызстаннан келетін тауарлар”, – деді кәсіпкер.

Осылайша, Арайлым үшін өнімді дайындаудан бөлек, оны дүкен сөресіне жеткізу де күрделі мәселеге айналған. Сауда желілері төмен баға сұрайды. Ал кәсіпкер қазіргі шығындарын ескергенде, өнімін одан әрі арзандату қиын екенін айтады.

Әкімдіктен де қолдау іздеген

Арайлым мәселені шешуге көмектесер деген үмітпен қала әкімдігіне де барған. Оның айтуынша, әкімдіктегілер тауарды қабылдау немесе қабылдамау сауда желілерінің өз еркінде екенін түсіндірген. Оларды өнім алуға мәжбүрлей алмайтынын жеткізген.

Кәсіпкердің пікірінше, отандық өндірушілерге сауда желілерімен жұмыс істеу шарттарын жеңілдету қажет. Ол сөреге орналасу мен түрлі бонустарға байланысты шығындар азайса, шағын өндірістерге қолдау болар еді деп есептейді.

“Біздің қазақстандық супермаркеттер біздің қазақстандық өндіріске ретробонустарын, акциялық бонустарын азайтса және сөрелерін тегін берсе, жақсы болар еді”, – деді кәсіпкер.

Бағаны түсіруге не кедергі?

Сауда желілері Арайлымға өнімін арзандатуды ұсынған. Бірақ кәсіпкер бағаның артында ұн, май және өзге де ингредиенттердің құны тұрғанын айтады. Оның сөзінше, Қазақстанда шикізат қымбат, ал сападан үнемдегісі келмейді.

“Мен тауарымның сапасына қараймын. Арзан ингредиент алсам, клиенттің асқазанына қыжыл бермеу керек деп есептеймін. Табиғи өнімдермен арзан бағаға тауар жасау мүмкін емес”, – деді Арайлым.

Кәсіпкер өнімінің бағасын ҚҚС-пен және ҚҚС-сыз бөлек есептейтінін жеткізді. Дегенмен келіссөздерде баға мәселесінен бөлек те кедергілер кездеседі. Бір сауда орны өнімді қымбатсынса, енді бірі сөреде орын жоқ екенін айтқан.

“Менде баға ҚҚС-мен және ҚҚС-сыз болып екі бөлінеді. Соған қарай баға қоямын. Ал сауда желілерімен келіссөздегі қиындықтың басым көпшілігі бағамен болады. Одан кейін сөрелерде орын жоқ, келер жылы хабарласыңыз деген сынды сөздерді жиі естимін”, – деді кәсіпкер.

"Төрт жыл аз уақыт емес қой"

Ақтауда Арайлымның командасында он шақты адам болса, қазір бес жұмысшысы бар. Ол өндірісті жабу туралы ойлағанын да жасырмайды. Әсіресе, тапқан қаражаттың бәрі шығынға кетіп, пайда көрмеген кезде мұндай ой келетінін айтады.

Дегенмен осы кәсіпке жұмсаған еңбегі мен үміті оны жұмысын жалғастыруға жетелейді. Арайлым өз оқиғасын айтқандағы мақсаты біреуді кінәлау емес екенін жеткізді. Ол қазақстандық өнім шығаратын шағын кәсіпкердің қандай қиындықтарға тап болатынын көрсеткісі келген.

“Мен ешкімді кінәлап, біреуді жамандауды мақсат еткен жоқпын. Тек өз басымнан өтіп жатқан жағдайды ашық айттым. Төрт жыл аз уақыт емес қой. Осы іске қаншама еңбегім мен үмітімді салдым. Өзім шығарған өнімнің дамығанын, еңбегімнің нәтижесін көргім келеді. Мен барлық салықты төлеп отырмын. Бар айтарым қазақстандық сеттер, қазақстандық өнімдерді қабылдаса екен деймін”, – деп сөзін қорытындылады.

Арайлым әзірге бес адамнан тұратын командасымен өндірісін жалғастырып келеді. Төрт жыл бұрын Алматыға кәсібін кеңейту үшін келген кәсіпкер әлі де өнімін ірі сауда желілеріне өткізіп, еңбегінің нәтижесін көруден үмітті.

Тоқаев отандық өндірушілерді қорғау қажеттігін айтқан

Отандық кәсіпкерлердің өнімін нарыққа шығару мәселесі бұған дейін де мемлекеттік деңгейде көтерілген. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев 2023 жылғы 1 қыркүйектегі Қазақстан халқына Жолдауында отандық өндірушілерді қолдау және ішкі нарықтағы ұлттық бизнестің мүддесін қорғау қажеттігін атап өткен.

Ал 2022 жылғы 14 шілдеде Үкіметтің кеңейтілген отырысында президент қазақстандық тауарлардың дүкендерге кедергісіз шығарылуын қамтамасыз етуді тапсырған.

Сауда және интеграция министрі Арман Шаққалиев 2026 жылғы 20 қазаннан бастап сауда желілерінде отандық тауарлардың міндетті үлесіне қатысты жаңа талаптар күшіне енетінін мәлімдеді. Енді қазақстандық өнімдерге әрбір тауар санаты мен кіші санаты бойынша сауда алаңының немесе сөре кеңістігінің кемінде 30 пайызын бөлу міндеттеледі. Яғни отандық өнімдердің үлесін дүкендегі жалпы тауар көлемімен ғана есептеу жеткіліксіз: бұл талап әр санатта жеке орындалуға тиіс.

Сондай-ақ қазақстандық тауарлар тұтынушыға оңай көрінетін әрі қолжетімді жерлерге, соның ішінде сөрелердің орталық бөлігіне, көз деңгейінде орналастырылуы керек. Олардың тұрған орны "Қазақстанда жасалған" деген жазумен белгіленуге тиіс.

Ақтөбе облысында жұмыс кезінде денесінің 85%-ы күйіп қалған теміржолшы қайтыс болды. 46 жастағы Жұбандық Дүйсембаевтың өмірін дәрігерлер бір апта бойы сақтап қалуға тырысты. Десе де аман алып қалу мүмкін болмады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі KTK арнасына сілтеме жасап хабарлайды.  

Оқиға 13 қазанда Шалқар ауданында болған. Жұмысшылар 200 литрлік бөшкеден бензин құйып жатқанда, кенеттен өрт шыққан. Салдарынан 23 және 46 жастағы екі ер адам қатты күйік алған.

Зардап шеккендер санитариялық авиациямен ауданнан облыс орталығына жеткізілген. Оларды емдеуге Астанадан да мамандар тартылған. Алайда жансақтау бөлімінде бір апта жатқан Жұбандық Дүйсембаев қайтыс болды.

Ал денесінің 40%-ы күйген екінші жұмысшы Астанаға жеткізілген.

Ақтөбедегі №1 көпбейінді аурухананың травматолог дәрігері Нұрлан Әбішевтің айтуынша, зардап шеккендердің бірін емдеу үшін елордаға жіберуге тура келген. Ал екіншісінің жағдайы тым ауыр болған.

“Науқастардың бірін санитариялық авиациямен Астанаға жібердік. Екінші науқастың денесінің 85%-ы күйген. Өкінішке қарай, ол қайтыс болды”, – деді дәрігер.

Оқиғаға қатысты тергеу әлі аяқталған жоқ.

Айта кетейік, бұған дейін 20 қазанда Дөң тау-кен байыту комбинатының шахтасында сақтандыру бекітпесін орнату жұмыстары кезінде тау-кен массасы опырылып, ұңғылаушы қаза тапқаны туралы жазған едік. 

Астана қаласында жүргізуші куәлігін заңсыз рәсімдеумен айналысқан ұйымдасқан қылмыстық топқа қатысты тергеу аяқталды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Тергеуді Ұлттық қауіпсіздік комитеті жүргізді. Нәтижесінде қылмыстық топ құрамында Мамандандырылған халыққа қызмет көрсету орталығының қызметкерлері мен делдалдар болғаны анықталды.

Тергеу мәліметінше, олар өзара міндеттерді бөліскен. Делдалдар орталық ғимаратының маңында тұрып, жүргізуші куәлігін алуға келгендерге теориялық емтихан сұрақтарының жауабын айтып отырған. Ал орталық қызметкерлері ақпараттық базаға практикалық емтиханнан өткені туралы жалған мәлімет енгізген.

Осы заңсыз схема арқылы 2025 жылы 74 адам жүргізуші куәлігін алған.

Күдіктілерге Қылмыстық кодекстің екі бабы бойынша айып тағылған. Олар – 262-бап (Ұйымдасқан топты немесе қылмыстық ұйымды құру және оған басшылық ету, сол сияқты оған қатысу) және 206-бап (Ақпаратты құқыққа қайшы жою немесе түрлендіру).

Алты күдікті қамауға алынған. Тағы үшеуі елден кетпеу туралы қолхатпен босатылса, біреуі үйқамаққа алынған.

Заңсыз жолмен жүргізуші куәлігін алған 74 адамның құжатының күші жойылды. Қылмыстық іс соттың қарауына жіберілді.

Айта кетейік, бұған дейін Алматы облысында 17 адамнан тұратын ұйымдасқан қылмыстық топ 800-ден астам көлікті заңсыз тіркегені үшін сотталған еді. Олар екі жыл бойы тәртіпті бұзып, мемлекетке 6,6 миллиард теңгеден астам тіркеу және утиль алымын төлемеген. Нәтижесінде олар 2 жылдан 11 жылға дейін бас бостандығынан айырылды. 

Қазақстанда мұғалімдердің жалақысы қай өңірде жоғары, ал қай жерде төмен? Редакциямыз осы сұраққа жауап іздеп, еліміздің 20 өңіріндегі білім басқармаларынан ресми мәлімет сұратты. Нәтижесінде, мұғалімдердің ең төменгі айлығы 33 497 теңге болса, ең жоғары жалақы Алматы облысында 1 миллион 228 мың теңгеге жеткені анықталды. Ал өңірлердегі орташа жалақының өзі екі еседен астам айырмашылық көрсетеді. Педагогтердің табысы неге байланысты және еліміздің әр аймағында ұстаздар қанша жалақы алады? Stan.kz тілшісі зерттеу жүргізіп, өңірлер бойынша статистиканы жинақтады.

“Мұғалімдерге жалақы қалай тағайындалады?”

Мектеп мұғалімінің еңбекақысын есептеу кезінде бірнеше фактор ескеріледі. Ең алдымен, педагогтің білімі мен мамандығы бойынша еңбек өтіліне қарай лауазымдық жалақысы белгіленеді. Бұған қоса, "педагог-модератор", "педагог-сарапшы", "педагог-зерттеуші" және "педагог-шебер" сияқты біліктілік санаттары үшін қосымша ақы төленеді.

Жалақыға апталық оқу жүктемесі де тікелей әсер етеді. Мәселен, орта білім беру ұйымдарында қалыпты оқу жүктемесі аптасына 16 сағатты құрайды. Ал 24 сағат сабақ беретін мұғалімнің жалақысы, өзге жағдайлар бірдей болғанда, жоғары болуы мүмкін. Керісінше, апталық жүктемесі аз педагогтің айлығы да төмен болады.

Сонымен қатар:

• сынып жетекшілігі;
• дәптерлер;
• жазба жұмыстарын тексеру;
• оқу кабинетін меңгеру;
• магистр дәрежесі;  
• ауылдық жерде жұмыс істеу секілді жағдайлар үшін қосымша төлемдер қарастырылған.

Олардың барлығы мұғалімнің нақты еңбек жағдайы мен белгіленген талаптарға сәйкес есептеледі. Осы себепті өңірлердегі орташа жалақыны салыстырғанда тек бір көрсеткішке сүйену жеткіліксіз. Бір жерде орташа айлық барлық педагог бойынша есептелсе, екінші өңірде нақты оқу жүктемесі бар мұғалімдердің жалақысы көрсетілуі мүмкін. Сондықтан орташа жалақымен қатар ең төменгі және ең жоғары көрсеткіштерге, сондай-ақ олардың қандай жүктеме мен еңбек өтіліне сәйкес есептелгеніне назар аудару қажет.

Қай өңірде мұғалімдердің орташа жалақысы жоғары?

2026 жылдың бірінші жартыжылдығындағы мәліметтерге сүйенсек, мұғалімдердің орташа айлық жалақысы өңірлер арасында айтарлықтай ерекшеленеді. Берілген деректер бойынша ең жоғары көрсеткіш Алматы облысында тіркелген — 545 061 теңге. Одан кейін Ұлытау облысы — 480 000 теңге, Абай облысы — 454 200 теңге және Атырау облысы — 424 595 теңге.

Ал орташа жалақысы 380 мың теңгеден асатын өңірлердің қатарына Батыс Қазақстан облысы (385 525 теңге) мен Павлодар облысы (379 000 теңге) кіреді. Қостанай облысында орташа айлық жалақы 364 000 теңге, ал Қарағанды облысында 362 365 теңге деп көрсетілген. Дегенмен Қарағанды облысындағы бұл сома барлық мұғалімдердің орташа жалақысы емес, еңбек өтілі мен қосымша төлемдері ескерілген белгілі бір санаттағы педагогтің есептік көрсеткіші екенін ескерген жөн.

Басқа өңірлерде көрсеткіштер төменірек. Мысалы, Жамбыл облысында орташа жалақы 336 698 теңге, Солтүстік Қазақстан облысында 331 000 теңге, Маңғыстау облысында 295 823 теңге болды. Алматы қаласында бұл көрсеткіш 352 000 теңгені, ал Шымкент қаласында 351 568 теңгені құрады. Астана қаласында мұғалімдердің орташа жалақысы 282 681 теңге деп көрсетілген.

Ең төмен орташа көрсеткіштер Ақтөбе облысында (267 803 теңге) және Шығыс Қазақстан облысында (246 000 теңге) тіркелген.

Жалпы, берілген сандар бойынша Алматы облысындағы орташа жалақы Шығыс Қазақстан облысындағы көрсеткіштен шамамен 2,2 есе жоғары. Алайда өңірлерді салыстырғанда бір маңызды жайтты ескеру керек: барлық білім басқармасы деректерді бірдей шартпен ұсынбаған. Кейбірінде орташа жалақы көрсетілсе, басқаларында ауыл мен қаладағы көрсеткіштер немесе белгілі бір еңбек өтілі мен оқу жүктемесіне қарай есептелген жалақы берілген. Сондықтан бұл сандар өңірлер арасындағы айырмашылықты көрсеткенімен, оларды толықтай бірдей өлшеммен салыстыруға болмайды.

Республикалық маңызы бар үш қаланың ішінде мұғалімдердің орташа жалақысы Алматыда жоғары — 352 мың теңге. Шымкентте бұл көрсеткіш 351 568 теңге болып, Алматыдан небәрі 432 теңгеге төмен. Ал Астанадағы орташа айлық 282 681 теңгені құрайды.

Ал ең жоғары жалақы бойынша Шымкент алға шыққан: мұнда аптасына 24 сағат сабақ беретін мұғалімнің айлығы 618 172 теңгеге жеткен. Астанада ең жоғары көрсеткіш 610 027 теңге болса, Алматыда 577 мың теңге. Ал ең төменгі жалақы Астанада тіркелген — аптасына 3 сағат сабақ беретін мұғалімге 58 216 теңге есептелген.

Ауылда ма, қалада ма: Мұғалімдер қай жерде көп табыс алады?

Қазақстанда кейбір ауыл мұғалімдерінің жалақысы қаладағы әріптестерінен едәуір жоғары. Ал Алматы облысында бір мұғалімнің айлық жалақысы 1 миллион 228 мың теңгеге жеткен. Бұл — 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында тіркелген ең жоғары көрсеткіштердің бірі. Білім басқармасының мәліметінше, мұндай жалақы алған педагогтің апталық оқу жүктемесі 24 сағат болған. Алайда басқарма жауабында бұл мұғалімнің ауылда немесе қалада жұмыс істейтіні нақтыланбаған.

Ал ауыл мен қаладағы орташа жалақыны салыстырсақ, бірнеше өңірде ауыл мұғалімдері көбірек табыс табатыны байқалады. Мәселен, Абай облысында ауыл мұғалімдерінің орташа айлық жалақысы 336 350 теңге болса, қалада бұл көрсеткіш 269 250 теңгені құрайды. Айырмашылық — 67 100 теңге.

Жетісу облысында ауылдағы мұғалімдер орта есеппен 365 310 теңге алса, қаладағы педагогтердің жалақысы 292 283 теңге болған. Яғни ауыл мұғалімдері 73 мың теңгеден астам көп алады.

Павлодар облысында да осындай айырмашылық бар: ауыл мектептеріндегі мұғалімдердің орташа жалақысы 417 мың теңге, ал қалалық мектептерде 342 мың теңге. Айырмашылық — 75 мың теңге.

Ақмола облысында ұсынылған есеп бойынша ауыл мұғалімінің жалақысы 451 858 теңге, қаладағы педагогтікі 369 726 теңге болған. Дегенмен бұл сомалар нақты облыстық орташа жалақы емес, есеп бойынша көрсетілген мөлшерлер екенін ескерген жөн.

Ауыл мұғалімдерінің жалақысына әсер ететін факторлардың бірі — ауылдық жерде жұмыс істегені үшін төленетін үстемеақы. Қолданыстағы тәртіп бойынша мұндай педагогтерге лауазымдық айлықақыдан кемінде 25 пайыз мөлшерінде үстемеақы қарастырылған. Бұған қоса, еңбек өтілі, біліктілік санаты, сабақ жүктемесі және басқа да қосымша төлемдер жалақы көлемін өзгерте алады.

Осылайша, ауыл мұғалімдерінің табысы кей өңірлерде қаладағы әріптестерінен жоғары болғанымен, нақты жалақы әр педагогтің еңбек жағдайына байланысты. 

 Бір мұғалім 1,2 миллион теңге алса, екіншісінің айлығы 33 мың теңге ғана...

Өңірлерден алынған деректердегі ең үлкен айырмашылық мұғалімдердің ең жоғары және ең төмен жалақысынан байқалады. Алматы облысында педагогтің айлығы 1 миллион 228 мың теңгеге жетсе, Батыс Қазақстан облысында аптасына небәрі 2 сағат сабақ беретін мұғалім 33 497 теңге алады. Алайда бұл екі көрсеткіш әртүрлі оқу жүктемесіне қатысты екенін ескерген жөн. Алматы облысындағы 1,2 миллион теңгеден асатын жалақы аптасына 24 сағат сабақ беретін мұғалімге есептелген. Батыс Қазақстан облысындағы ең төменгі көрсеткіш те аз оқу жүктемесіне байланысты. Сондықтан жекелеген ең жоғары және ең төмен сомалар барлық мұғалімнің табысын сипаттамайды.

Ал егер өңірлердің орташа жалақысын салыстырсақ, көрініс басқаша. Ең жоғары орташа көрсеткіш Алматы облысында — 545 061 теңге, ал ең төмені Шығыс Қазақстан облысында — 246 000 теңге. Яғни екі өңірдің орташа жалақысы арасындағы айырмашылық шамамен 299 мың теңге. Басқаша айтқанда, Алматы облысындағы көрсеткіш Шығыс Қазақстан облысындағыдан екі еседен де жоғары.

Бұл деректерден екі нәрсе байқалады: бір өңірдің өзінде мұғалімдердің жалақысы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін. Ал өңірлердің орташа көрсеткіштері де бір-бірінен едәуір алшақ. Дегенмен, салыстыру кезінде жалақының қандай оқу жүктемесі мен еңбек жағдайына сәйкес есептелгенін ескеру маңызды.

Қай пән мұғалімдерінің жалақысы жоғары?

Мұғалімнің табысы өзі сабақ беретін пәнге қарай да ерекшеленеді. Ұлттық статистика бюросының (БНС) деректерінде пән мұғалімдерінің орташа айлық жалақысы әртүрлі диапазонда көрсетілген.

Мәселен, математика пәні мұғалімдерінің орташа жалақысы 312 385–513 900 теңге аралығында. Қазақ тілі мұғалімдерінде бұл көрсеткіш 291 799–452 795 теңге болса, орыс тілі мұғалімдерінде 266 994–458 351 теңгені құрайды. Шет тілдері мұғалімдерінің орташа айлығы 236 612–423 285 теңге аралығында.

Жаратылыстану пәндері бойынша биология мұғалімдерінің жалақысы 229 358–406 023 теңге, ал химия мұғалімдерінің жалақысы 257 350–422 111 теңге аралығында көрсетілген. Тарих пәні мұғалімдерінің орташа айлығы 300 781–440 325 теңгені құрайды. Бастауыш сынып мұғалімдерінің жалақысы 319 751–413 724 теңге аралығында. Ал орта мектептегі басқа пәндер мұғалімдерінің орташа айлығы 406 983 теңге болған.

Статистикада сирек кездесетін мамандықтар да бар. Мысалы, хореографтардың орташа жалақысы 314 314–377 336 теңге болса, мұғалім-логопедтердікі 299 367–318 008 теңге аралығында.

Ал білім беру саласындағы тағы бір қызық дерек — әйел мұғалімдердің орташа жалақысы ерлердікінен жоғары. 2026 жылғы мәлімет бойынша:

• әйелдердің орташа айлығы 329 049 теңге болса,
• ерлердікі 323 568 теңгені құраған.

Айырмашылық — 5 481 теңге.

Бұл сандар пәндер бойынша жалақының бірдей емес екенін көрсетеді. Дегенмен, көрсетілген аралықтарды мұғалімдердің табысы пәнге ғана байланысты деген қорытындымен түсіндіруге болмайды: нақты жалақыға басқа еңбек жағдайлары да әсер етуі мүмкін.

Жинақталған деректер мұғалімдердің жалақысы өңірге, қалаға және жеке еңбек жағдайларына қарай айтарлықтай өзгеретінін көрсетті. Сондықтан мұғалімдердің еңбекақысын бағалағанда тек орташа көрсеткішке емес, нақты оқу жүктемесі мен жалақының қалай есептелгеніне де назар аудару қажет.

Еске салсақ, бұған дейін қазақстандық мұғалімдер мектепке жұмысқа тұруға ақша сұрайтынына наразы болған еді. Олардан 300 мыңнан 2 миллион теңгеге дейін ақша сұраған. 

Мұнай бағасы соңғы бес айдағы ең жоғары деңгейге жетті. Brent маркалы мұнайдың бір баррелі 114 доллардан асып, әлемдік нарықтағы баға күрт өсті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі КТК арнасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Бағаның өсуіне Таяу Шығыстағы жағдайдың ушығуы себеп болды. Йемендегі хуситтер Сауд Арабиясы аумағындағы нысандарға, соның ішінде әуежай мен жедел басқару штабына соққы жасаған. Сонымен қатар әлемдік сауда үшін маңызды Баб-әл-Мандеб бұғазы маңындағы қақтығыстар да жағдайды қиындатып отыр.

Соның салдарынан әлемдік нарықта мұнай жеткізілімі үзіліп қалуы мүмкін деген қауіп күшейді.

Қазақстандық сарапшылар мұнай бағасының өсуі ел экономикасына қалай әсер ететінін бағалады. Олардың пікірінше, бұл жағдайдың екі жағы бар. Бір жағынан, мұнайдан түсетін кіріс артып, бюджетке түсетін қаражат көбейеді. Екінші жағынан, әлемдік инфляция күшейіп, импорттық тауарлар қымбаттауы мүмкін.

Экономист Арман Байғановтың айтуынша, мұнай бағасының ұзақ уақыт бойы жоғары болуы әлемдік экономикаға кері әсер етуі ықтимал.

“Ұзақ мерзімді перспективада мұның жақсы салдары болмайды деп ойлаймын. Өйткені одан бүкіл әлем зардап шегуі мүмкін. Қазақстанға да әсер етуі ықтимал. Себебі әлемде жаһандық инфляция күшейеді. Соның салдарынан Қазақстанға импортталатын тауарлардың бағасы да қымбаттайды”, – деді ол.

Айта кетейік, бұған дейін Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин доллар бағамы мен мұнай бағасына болжам жасаған еді. Ол Қазақстанда мұнай бағасы барреліне 50 долларға дейін арзандаса, доллар бағамы 520 теңгеге жетуі мүмкін екенін мәлімдеген. Бұл жағдайда ел экономикасының орташа жылдық өсімі 3,2 % деңгейінде болжанатынын да айтқан. 

Республика күніне орай Орал қаласында "Хан тоғайы" экологиялық саябағы ашылды. Салтанатты рәсімге облыс әкімінің орынбасары Қалияр Айтмұхамбетов, табиғат жанашырлары, қала тұрғындары мен қонақтары қатысты.

Өңірде Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев бастамашы болған "Таза Қазақстан" жалпыұлттық бағдарламасы аясында табиғи аумақтарды сақтау, экологиялық мәдениетті қалыптастыру және тұрғындардың демалысына қолайлы жағдай жасауға бағытталған іс-шаралар тұрақты түрде ұйымдастырылды. Экологиялық саябақтың ашылуы – осы мақсаттан туған маңызды жобалардың бірі.

Жайық пен Шаған өзендерінің тоғысында орналасқан "Хан тоғайы" – өңір тарихымен тығыз байланысты бай шежірелі мекен. 1812 жылы осы аумақта Бөкей сұлтанды хан көтеру рәсімі өткен. Кейін оның ұлы Жәңгір де осы жерде хан тағына отырған. 

Салтанатты рәсімде облыс әкімінің орынбасары аймақ басшысы Нариман Төреғалиевтің Республика күніне арналған мерекелік құттықтауын жеткізді. Ол жаңа нысанның ашылуы тарихи мекенге құрметтің көрінісі екенін атап өтті. 

Жеке инвестиция есебінен және орман шаруашылығы мекемелерінің қолдауымен жасақталған саябақта демалыс орындары, шаңғы жолдары, балаларға арналған сырғанақтар мен ойын алаңдары, алтыбақан, фотоаймақ және шахмат тақталары орналастырылған. SAYAT этнотуристік орталығы саябақты күтіп ұстау жұмыстарымен айналысады.

Салтанатты шарадан соң саябақ аумағына ағаш егу шарасы ұйымдастырылды. Жас көшеттерді қоса есептегенде мұнда биыл 500-ге жуық емен, терек және қарағай отырғызылған.

Республика күніне орай Алматыда мемлекеттік наградаларды тапсыру рәсімі өтті. Қала әкімі Дархан Сатыбалды Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың атынан мемлекеттік және қоғамдық қызметтегі еңбегі, елдің әлеуметтік-экономикалық және мәдени дамуына қосқан үлесі, халықтар арасындағы достық пен ынтымақтастықты нығайтуға сіңірген еңбегі үшін 89 алматылықты марапаттады. Марапат иелерінің қатарында өнеркәсіп, коммуналдық шаруашылық, медицина, білім беру, мәдениет және спорт салаларының өкілдері бар.

Қала басшысы құттықтау сөзінде 1990 жылғы 25 қазанда Алматыда Қазақ КСР-інің Мемлекеттік егемендігі туралы декларация қабылданған күннің ерекше тарихи маңызына тоқталды. Бұл құжат Қазақстанның дербес мемлекет ретінде қалыптасуының саяси-құқықтық негізін қалап, елдің одан әрі даму жолын айқындады.

Оның айтуынша, Алматының экономикалық көрсеткіштері тұрақты өсіп келеді. Қала экономикасының көлемі 72 млрд долларға жуықтап, жан басына шаққандағы жалпы өңірлік өнім 30 мың доллардан асты.

Дархан Сатыбалды кәсіпорындардың, коммуналдық қызметтердің, көлік жүйесінің, медициналық және білім беру ұйымдарының жұмысын қамтамасыз етіп жүрген азаматтардың еңбегін ерекше атап өтті. Олардың қатарында инженерлер, құрылысшылар, кәсіпкерлер және басқа да мамандық иелері бар.

Салтанатты рәсімде түрлі буын өкілдері мен әр сала мамандары марапатталды. Олардың қатарында өнеркәсіп және коммуналдық кәсіпорындардың қызметкерлері, дәрігерлер, педагогтер, ғалымдар, мәдениет пен өнер қайраткерлері, спортшылар, кәсіпкерлер және қоғам қайраткерлері бар. 

Атап айтқанда, өндірістік және техникалық сала мамандары – "Алматы Қала Жарық" компаниясының техникалық қызмет көрсету маманы Мақұлбек Күзембаев, "Алматыжылужайэнерго" кәсіпорнының слесарі Константин Попов және "АКҚЗ" кәсіпорнының техникалық директоры Туглук Худайбердиев III дәрежелі "Еңбек Даңқы" орденімен марапатталды.

Коммуналдық инфрақұрылым мен қоғамдық көлік саласының өкілдері, соның ішінде "Алматы тазалық" кәсіпорнының арнайы техника жүргізушісі Игорь Ганин мен "Алматыэлектротранс" компаниясының электробус жүргізушісі Жомарт Омаров "Ерен еңбегі үшін" медалімен марапатталды.

Мемлекеттік наградаларға медицина қызметкерлері мен денсаулық сақтау ұйымдарының басшылары да ие болды. № 7 қалалық клиникалық аурухананың дәрігері Виктор Караваев пен № 5 қалалық клиникалық аурухананың директоры Сәуле Төлегенова "Ерен еңбегі үшін" медалімен марапатталды. Ал № 19 қалалық емхананың директоры Кәмшат Айтқазина "Шапағат" медаліне ие болды.

Білім беру саласында №212 мектеп-гимназиясының директоры Бибігүл Әбішева, Махатма Ганди атындағы №92 мамандандырылған лицейдің директоры Күлжан Шажабаева және №110 мектеп-гимназиясының директоры Руфинат Әлдіғазы марапатқа ие болды. Сонымен қатар көлік, инженерлік және құрылыс салаларының мамандары да назардан тыс қалмады.

Мәдениет пен өнер өкілдеріне ерекше көңіл бөлінді. Музыканттарға, театр артистеріне, композиторларға, суретшілерге, кино саласы мен шығармашылық ұжымдардың өкілдеріне ордендер мен медальдар табысталды. Олардың қатарында "Алматы әуендері" мемлекеттік кәсіпорнының солисі Құдайберген Бекіш бар. Сондай-ақ спорт, ғылым, бизнес және қоғамдық ұйымдардың өкілдері де марапатталды.

Ұсынылған тізімге сәйкес, барлығы 89 адам мемлекеттік наградалармен және құрметті атақтармен марапатталды. Олардың қатарында III дәрежелі "Айбын", "Парасат", "Құрмет" және III дәрежелі "Еңбек Даңқы" ордендерінің, "Ерен еңбегі үшін" және "Шапағат" медальдарының иегерлері, сондай-ақ "Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері" құрметті атағына ие болған азаматтар бар.

Іс-шара барысында Алматының экономикалық даму нәтижелері де айтылды. Қаладағы өнеркәсіп өндірісінің көлемі екі жыл қатарынан 1 трлн теңгеден асып отыр. Бүгінде 15 шағын өнеркәсіптік парк жұмыс істейді, ал шағын және орта бизнес саласында 860 мыңға жуық адам еңбек етеді. Негізгі міндеттердің қатарында инженерлік инфрақұрылымды жаңғырту, қоғамдық көлік жүйесін жетілдіру және қоғамдық кеңістіктерді көркейту жұмыстары бар.

Салтанатты рәсім соңында Дархан Сатыбалды қатысушыларға кәсіби шеберлігі, адал еңбегі және ел алдындағы сіңірген еңбегі үшін алғыс білдірді.

Республика сарайында Республика күніне арналған мерекелік концерт те өтті. Салтанатты бағдарлама Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұранын орындаумен басталды. Сахнада Қазақстанның халық артисі Роза Рымбаева, Мейрамбек Бесбаев, Рамазан Стамғазиев, Медеу Арынбаев және басқа да танымал өнерпаздар өнер көрсетті. Концертке Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық халық аспаптар оркестрі, AI Jazz Symphony оркестрі, Б. Байқадамов атындағы Мемлекеттік хор капелласы және би ұжымдары қатысты. Мерекелік бағдарлама аясында "Жаса Қазақстан", "Атамекен", "Мекенім Қазақстан", "Қазақ Елі" және басқа да музыкалық әрі хореографиялық қойылымдар ұсынылды.

Түркістан қаласындағы "Конгресс холл" көпсалалы кешенінде Республика күніне арналған "Қыран елім – Қазақстаным" атты салтанатты іс-шара өтті. Оған зиялы қауым өкілдері мен ардагерлер, еңбек үздіктері, өңірдегі әртүрлі саланың көшбасшылары, жастар және жалпы тұрғындар қатысты.

Мерекелік жиынға Түркістан облысының әкімі Нұралхан Көшеров қатысып, өңір тұрғындарын ұлттық мерекемен құттықтады. 

Ұлттық мерекеде елдің, өңірдің дамуына үлес қосып, еңбегімен дараланған азаматтарға мемлекеттік деңгейдегі марапаттар тапсырылды. Әсіресе, олардың арасында еңбек адамдарына басымдық берілді. Марапат иелеріне кітаптар тапсырылып, руханият саласына да қолдау көрсетілді. 

Салтанатты іс-шара рухты оятатын концерттік бағдарламаға ұласты. Мерекеде отандық және шетелдік өнерпаздар, этноансамбльдер мен шығармашылық ұжымдар өнер көрсетті. Әсіресе шетелдік әншілердің қазақша ән шырқауы көпшілікке жылы әсер етті. 

Айта кетейік, Түркістан өңірі Республика күнін үлкен жетістіктермен қарсы алды. Облыста 21 индустриялық аймақ құрылып, өндірістік инфрақұрылым кеңейіп келеді. Қазір индустриялық аймақтарда 60 кәсіпорын жұмыс істейді, тағы 45 жоба жүзеге асырылу кезеңінде. "TURAN" арнайы экономикалық аймағында 210 инвестициялық жоба жоспарланған, олардың 22-сі биыл іске қосылды. Сонымен қатар облыста 29 шағын өндірістік парк құру жұмыстары жүргізілуде. Инвестиция тарту бағытында да оң нәтижелер бар. 2026 жылдың алғашқы тоғыз айында өңір экономикасына 1,3 трлн теңге инвестиция тартылды. 2019 жылдан бері облыста жалпы құны 1,1 трлн теңгені құрайтын 330 жоба іске асырылып, 23 мыңға жуық жұмыс орны құрылды. Биыл тағы 67 жобаны жүзеге асыру жоспарланған.

Ауыл шаруашылығы – өңір экономикасының негізгі тіректерінің бірі. Соңғы жеті жылда саладағы өнім көлемі екі есеге өсіп, 1,2 трлн теңгеге жетті. Биыл егіс көлемі 920,1 мың гектарды құрады. Су үнемдеу технологиялары 164 мың гектарға енгізіліп, жылына 280 млн текше метр су үнемдеуге мүмкіндік беріп отыр. Мақта шаруашылығын дамыту, ауыл шаруашылығы өнімдерін терең өңдеу және дайын өнім экспортын ұлғайту бағытындағы жобалар да кезең-кезеңімен жүзеге асуда. Әлеуметтік саланы дамытуға да басымдық берілген. Облыс құрылғаннан бері 155 мектеп салынып, 214 жаңа медициналық нысан пайдалануға берілді. Қазір Түркістан қаласында 570 орындық көпбейінді аурухананың құрылысы жүргізілуде. Нысанды 2027 жылы аяқтау жоспарланған. Биыл өңірде 84 мыңнан астам адам жұмыспен қамтылды. 

Тұрғындардың өмір сапасын арттыру мақсатында тұрғын үй құрылысы, инженерлік инфрақұрылым және жолдарды жаңғырту жұмыстары жалғасуда. Пайдалануға тапсырылған тұрғын үй алаңы 7 жылда 5 есеге өсіп, 6,3 млн шаршы метрге жетті. Елді мекендерді ауызсумен және табиғи газбен қамту, электр энергиясы тапшылығын азайту, жолдардың сапасын жақсарту бағытында бірқатар жоба іске асырылуда. Облыстағы жолдардың жақсы және қанағаттанарлық жағдайдағы үлесі 94,8 пайызға жетті.

Түркістанның тарихи-мәдени әлеуетін тиімді пайдаланып, туризмді дамытуға да айрықша мән берілуде. 2026 жылдың алғашқы жартысында өңірге 217 мың турист келіп, бұл көрсеткіш өткен кезеңмен салыстырғанда 43,4 пайызға артты. Туристік инфрақұрылымды жаңғырту мен жаңа нысандар салу жұмыстары жалғасып жатыр.

Мерекелік кеште ел дамуының басты өлшемі тек экономикалық көрсеткіштермен шектелмейтіні, әрбір азаматтың белсенділігі, жауапкершілігі мен туған жеріне деген жанашырлығы маңызды екені айтылды. Сондай-ақ "Таза Қазақстан" бастамасын қолдау, қоғамдық ортаны таза ұстау, кітап оқу мәдениетін қалыптастыру және ұлттық құндылықтарды дәріптеу баршаға ортақ міндет екені де дәріптелді. 

Республика күні – ел тарихындағы егемендік идеясын айқындап, тәуелсіздікке бастар жолдың негізін қалаған тарихи шешімнің мәнін ұлықтайтын ұлттық мереке. Осы айтулы күнге орай Шығыс Қазақстан облысында өңірдің әлеуметтік-экономикалық дамуына, мәдениеті мен руханиятының өркендеуіне, қоғам игілігі жолындағы еңбекке үлес қосқан азаматтарға мемлекеттік наградалар табысталды. Салтанатты рәсімде түрлі салада табанды еңбек етіп, кәсіби біліктілігімен және қоғамдық белсенділігімен танылған жерлестердің еңбегі еленді.

Мерекелік жиында облыс әкімі Нұрымбет Сақтағанов жиналған қауымды ұлттық мерекемен құттықтап, Республика күнінің ел тарихындағы орнына тоқталды. Аймақ басшысы Қазақстанның мемлекеттік егемендігі туралы декларацияның қабылдануы ел тәуелсіздігінің іргетасын қалаған маңызды тарихи кезең болғанын атап өтті.

Сонымен қатар, облыс әкімі Шығыс Қазақстанның бүгінгі жетістіктері мен даму қарқыны облыс тұрғындарының маңдай тері, кәсіби шеберлігі және туған жерге деген жанашырлығының нәтижесі екенін айтты.

Оның сөзінше, әр салада жауапкершілікпен еңбек етіп жүрген азаматтардың өңір өркендеуіне қосқан үлесі айрықша.

Салтанатты рәсім барысында елдің әлеуметтік-экономикалық және мәдени-рухани дамуына үлес қосқан, халықтар арасындағы достық пен ынтымақтастықты нығайтуға атсалысқан, белсенді қоғамдық қызметімен танылған бірқатар шығысқазақстандық мемлекеттік наградаларға ие болды. Олардың қатарында өндіріс пен медицина саласының мамандары, білім мен мәдениет қызметкерлері, табиғат қорғаушылары, кәсіпкерлер, қоғамдық ұйым өкілдері және еңбек адамдары бар.

Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығына сәйкес, өңірдің бірқатар азаматы түрлі дәрежедегі ордендермен, медальдармен және құрметті атақтармен марапатталды.

Еңбегі еленген азаматтар

Мемлекеттік наградалар қатарында "Парасат" ордені ерекше орын алады. Бұл марапатпен Жолаушы көлігі және автомобиль жолдары басқармасының Шығыс Қазақстан облысындағы авиациялық бөлімшесінің директоры Қалиқан Байғонысов марапатталды.

Ал "Құрмет" орденіне өңірдің түрлі саласында еңбек етіп жүрген алты азамат ие болды. Олардың қатарында Марқакөл мемлекеттік табиғи қорығының инспекторы Николай Краснопеев, Шығыс Қазақстан облысы ақсақалдар кеңесінің төрағасы Манарбек Мұхамеджанов, Ұлан ауданындағы "Қамқор Ұлан" қоғамдық қорының басшысы Амангелді Серғазин, ШҚО бойынша Жер ресурстарын басқару департаментінің басшысы Сейсенғазы Чукаев, Өскемен қаласындағы № 1 емхананың бас дәрігері Айман Мырамытова және Өскемен әуежайы акционерлік қоғамының президенті Серік Оразғалиев бар.

Сонымен қатар, III дәрежелі "Еңбек Даңқы" орденімен Ұлан ауданындағы "Ермек" шаруа қожалығының басшысы Жұмабек Жапишев пен Шығыс Қазақстан облыстық ауруханасының қабылдау бөлімінің меңгерушісі, кардиолог дәрігер Сергей Сергеев марапатталды.

Ауыл шаруашылығы мен медицина саласында еңбек етіп жүрген бұл мамандардың еңбегі елдің әлеуметтік-экономикалық дамуы мен халықтың денсаулығын сақтауға бағытталған күнделікті жұмыстың маңызын көрсетеді.

Сондай-ақ, бұл марапатқа "ТАЗА ӨСКЕМЕН" коммуналдық кәсіпорнының химиялық-бактериологиялық зертханасының меңгерушісі Оксана Овечкина, Шығыс Қазақстан облыстық жеңіл атлетикадан мамандандырылған балалар-жасөспірімдер олимпиадалық резерв мектебінің директоры Болатбек Даумов, сегізінші шақырылған Зайсан аудандық мәслихатының төрағасы қызметін атқарған Еркебұлан Зағыпаров және ШҚО филармониясының солисі Арника Байбусынова ие болды.

Медаль иелерінің қатарында өңірдің өндірістік әлеуетін арттыруға, инфрақұрылымның тұрақты жұмысын қамтамасыз етуге, спорт пен мәдениетті дамытуға, қоғамдық қызметті жандандыруға үлес қосып жүрген мамандар бар.

"Ерен еңбегі үшін" медалімен марапатталғандардың қатарында өндіріс пен жол шаруашылығында табанды еңбек етіп жүрген азаматтар да бар. Атап айтқанда, "ОблШығысЖол" ЖШС ағаш өңдеу цехының ағаш ұстасы Нұржұма Омаров, Өскемен металлургиялық зауытының энергетикалық орталығында еңбек ететін Сергей Смурыгин, Алтай ауданындағы "Бородино" ЖШС директоры Қайрат Букежанов және Өскемен титан-магний комбинатының өндірістік-техникалық басқармасының бастығы Сергей Лошкарев мемлекеттік марапатқа ие болды.

Сондай-ақ, "ORTHO CLINIC" ЖШС басшысы Айгерім Қалымбекова, А. С. Пушкин атындағы Шығыс Қазақстан облыстық кітапханасының кітапханашысы Аскерхан Хуанбай және Өскемен конденсатор зауытының маркетинг және сату жөніндегі директоры, директорлар кеңесінің мүшесі Вячеслав Шахов та марапатталды.

Әрқайсысы өз саласында атқарып жүрген жұмысы арқылы өңірдің тыныс-тіршілігіне үлес қосып келеді. Өндіріс орындарындағы мамандар кәсіпорындардың тұрақты жұмысын қамтамасыз етсе, кітапхана қызметкерлері рухани мұраны сақтап, білім мен мәдениеттің таралуына қызмет етеді. Ал медицина саласының өкілдері халық денсаулығын қорғауға бағытталған жауапты міндетті атқарып жүр.

Қоғам игілігі жолындағы қызметі мен қайырымдылық бастамалары да назардан тыс қалған жоқ. "Шапағат" медалімен Тарбағатай ауданындағы "Алдияр" шаруа қожалығының басшысы Бауыржан Қожахметов және Өскемен қаласы әкімдігінің "Үлбі" халыққа әлеуметтік қызмет көрсететін қалалық аумақтық орталығының әлеуметтік көмек бөлімінің меңгерушісі Гүлбақыт Қахарманова марапатталды.

Ал "Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері" құрметті атағы "Дарын" коммуналдық кәсіпорнының солисі Гуля Қасеноваға берілді. Өнер иесі үшін бұл марапат – шығармашылық жолындағы еңбегінің бағалануы әрі ұлттық өнерді дәріптеу жолындағы жауапкершіліктің арта түсуі.

Мемлекеттік награда иелерінің арасында кәсіби жолын туған өлкенің табиғатын қорғауға арнаған азаматтар да бар. Солардың бірі – Марқакөл мемлекеттік табиғи қорығының инспекторы Николай Краснопеев. Ол 1980 жылдан бері қорықта еңбек етіп келеді. Табиғи байлықты сақтау, қорық аумағын қорғау және экологиялық тепе-теңдікті қамтамасыз ету ісіне 46 жылға жуық уақытын арнаған маманның еңбегі бұл жолы мемлекеттік наградамен атап өтілді.

Табиғатты қорғау саласындағы ұзақ жылғы қызмет – тек кәсіби міндеттерді орындау ғана емес, келер ұрпаққа баға жетпес табиғи мұраны аманаттау жолындағы жауапты еңбек. Марқакөлдің бірегей табиғатын сақтауға үлес қосып келе жатқан инспектор үшін марапаттың мәні де осында.

Ел игілігіне қызмет ету – ортақ міндет

Мемлекеттік наградалар – азаматтардың қоғам алдындағы еңбегін бағалаудың, кәсіби адалдығы мен ел дамуына қосқан үлесін мойындаудың бір көрінісі. Бүгін марапат алған шығысқазақстандықтар өңірдің өндірістік қуатын арттыруға, халықтың денсаулығын сақтауға, табиғи байлығын қорғауға, мәдениеті мен руханиятын дамытуға және қоғамдық өмірін жандандыруға атсалысып жүр.

Олардың еңбек жолы әртүрлі болғанымен, барлығына ортақ қасиет – өз ісіне деген жауапкершілік пен ел игілігіне қызмет етуге деген ұмтылыс. Бірі өндіріс орындарында маңдай терін төксе, енді бірі медицинада, мәдениетте, спортта, табиғатты қорғау саласында немесе қоғамдық қызметте табанды еңбек етіп келеді.

Салтанатты рәсім соңында облыс әкімі Нұрымбет Сақтағанов марапат иелерін тағы да құттықтап, өңір тұрғындарын заң мен тәртіп қағидаттарын берік ұстануға, "Таза Қазақстан" және "Адал азамат" құндылықтарын дәріптеуге, ел бірлігі мен ынтымағын нығайтуға шақырды.

Республика күні – елдің егемендік жолындағы тарихи таңдауын еске алып қана қоймай, тәуелсіз мемлекеттің дамуына үлес қосып жүрген азаматтардың еңбегін ұлықтайтын мереке. Шығыс Қазақстанда өткен марапаттау рәсімі осы құндылықтарды айшықтап, өңірдің өркендеуіне күнделікті еңбегімен үлес қосып жүрген жандарға құрмет көрсетті.

Жетісу облысында Республика күніне орай түрлі салада жемісті еңбек етіп жүрген елуге жуық жетісулық азамат мемлекеттік марапаттарға, сол сияқты "Жетісу облысының Құрметті азаматы" атағына ие болды. Талдықорғандағы Бикен Римова атындағы академиялық драма театры ғимаратында өткен салтанатты жиында наградаларды облыс әкімі Бейбіт Исабаев табыстады, деп хабарлайды Жетісу облысы әкімінің баспасөз қызметі.

Алдымен сахнаға салтанатты түрде Қазақстанның Мемлекеттік Туы кіргізіліп, Әнұран орындалды. Мұнан соң жиналған көпшілікті өңір басшысы еліміздің басты мерекесі – Республика күнімен құттықтады:

Мұнан кейін марапаттау рәсімі атқарылды.

Атап айтқанда, "Құрмет" орденімен Сарқан ауданындағы "Абылкасымов Б" шаруа қожалығының басшысы Балтабек Әбілқасымов, "Рамазан" шаруа қожалығының басшысы Қайрат Бекиев, Талдықорған қалалық емханасының дәрігері Ләйлә Төлеуханова, Жетісу облысының Дәнеш Рақышев атындағы филармониясының жеке дауыстағы әншісі Абылайхан Хармысов, "Алтынемел" Мемлекеттік ұлттық паркінің  бас директоры Қуат Байтұрбаев, ІІІ дәрежелі "Еңбек Даңқы" орденімен Қаратал ауданынан "Нұрсұлтан" шаруа қожалығының жетекшісі Бабай Жанысбаев, "Текелі Су құбыры" кәсіпорнының операторы, Текелі қаласы Марина Коваленко, "Басқуат" серіктестігінің  жұмысшысы Валентин Пажитных ие болды. Сол сияқты еңбегі сіңіген тағы бірқатар азаматтарға "Ерен еңбегі үшін", "Шапағат" медальдары, сондай-ақ "Жетісу облысының Құрметті азаматы" атағы берілді.

Марапатталғандар атынан Д.Рақышев атындағы облыстық филармонияның әншісі А. Хармысов сөз алып, барша жерлестерін Республика күнімен құттықтап, тілегін білдірді.

Мерекелік шара жергілікті өнер ұжымдарының концертімен жалғасты.

Еліміздің басты мерекесіне орай шараға арнайы келген және марапат алған тұрғындар пікір білдірді.

“Ауыл шаруашылығы саласында 44 жыл еңбек өтілім бар. Бірнеше жыл мал шаруашылығында мал дәрігері болдым. Кейін жеке шаруашылық ашып, жылқы өсірумен айналысып отырмын. Жүзден астам жылқым бар, 6 адамды жұмыспен қамтып отырмын. Бүгінгі ІІІ дәрежелі "Еңбек Даңқы" орденімен марапатталуым істеген еңбегімнің жемісі деп ойлаймын. Қазір елімізде үлкен өзгерістер болып жатыр. Ауылдық жерлерде жолдар жөнделіп, газ тартылып, емханалар, мектептер салынып жатыр. Ауыл шаруашылығы саласына субсидиялар бөлінеді. Мұның бәрі халықтың игілігіне беріліп отыр. Сондықтан Мемлекет басшысының саясатын қолдап-қуаттаймыз. Барша жетісулықтарға толайым табыс тілеймін”, – деді "Нұрсұлтан" шаруа қожалығының жетекшісі Бабай Жанысбаев.

“Кербұлақ ауданы Сарыөзек ауылында тұрамын. "Алацем" зауытында бес жылдан бері дәнекерлеуші әрі токарь болып жұмыс істеймін. Бүгін "Ерен еңбегі үшін" медалімен марапатталдым. Бұл бұдан кейін де жауапкершілігімді арттырып, жұмысымды бар ықыласыммен атқаруыма стимул болып отыр. Адал қызмет еткен адам ешқашан еленбей қалмайды. Сондықтан қатарластарымды белсенді еңбек етуге шақырамын”, – деді "Алацем" зауытының жұмысшысы, жас маман Александр Постол.    

Атырау тұрғыны қызы TikTok-та балағат сөздер айтқаны үшін жауапкершілікке тартылды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Атырау облысы полиция департаментінің мәліметінше, 14 қазан күні әлеуметтік желідегі тікелей эфир барысында кәмелетке толмаған қыз балағат сөздер айтқан.

Полиция ата-аналар мен заңды өкілдердің балаларды тәрбиелеуге жауапты екенін еске салады.

Олар балаларының мінез-құлқына, соның ішінде әлеуметтік желілердегі әрекеттеріне ерекше назар аударуы қажет.

Еске салсақ, осыған дейін TikTok-та бейәдеп сөздер айтқан қазақстандық стример жауапқа тартылғанын жазғанбыз. 

Атыраудағы Назарбаев зияткерлік мектебінде (НЗМ) алғашқы әскери дайындық пәнінен сабақ беретін 34 жастағы мұғалім 17 жастағы оқушы қызды кездесуге шақырған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

HALYQSTAN Telegram арнасының мәліметінше, мұғалім кешкі уақытта оқушыдан сабаққа не себепті келмегенін және тамақ ішкен-ішпегенін сұраған. Артынша оған "Сені кездесуге шақырғым келген" деп жазған. Алайда көп ұзамай мұғалім бұл сөзін әзіл ретінде айтқанын түсіндіре бастаған.

Оқушының әпкесі олардың хат алмасуының скриншоттарын жариялады.

Қыздың әпкесінің айтуынша, ересектермен телефон арқылы сөйлескен кезде де мұғалім өз әрекетін ақтауға тырысқан. Туыстарының сөзінше, мектеп әкімшілігімен кездескен кезде де ол хабарламасын әзіл деп түсіндірген.

Оқушының ата-анасы НЗМ басшылығына жүгінген. Қыздың әкесі бұл жағдайға қатысты ресми түрде тексеру жүргізілуін талап етпек.

Жазбаға пікір қалдырған әлеуметтік желі қолданушылары хат алмасу кәмелетке толмаған баланың сеніміне кіріп, кейін онымен жыныстық қатынас орнатуға бағытталған әрекет – грумингтің белгісі болуы мүмкін екенін болжаған.

HALYQSTAN мәліметінше, полиция аталған жағдай бойынша тексеру жүргізіп жатыр.

Ал "Назарбаев Зияткерлік мектептері" дербес білім беру ұйымы әлеуметтік желідегі жарияланымға байланысты мектепте ішкі тексеру жүргізгенін хабарлады.

Еске салсақ, бұған дейін Шымкенттегі мектепте 1-сынып оқушысына жыныстық сипаттағы әрекет жасаған мұғалімге жеңіл жаза тағайындалуы мүмкін екені туралы жазған едік.

Астана – Павлодар тас жолында 21 жастағы студент Талғат Емелдің екі аяғынан айырылуына себеп болған жол апатына қатысты тоқтатылған қылмыстық іс қайта қозғалды. Көлік тізгінінде Арыс қаласының әкімі Қайсар Маңқараевтың ұлы болған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Істің қайта қозғалғаны туралы зардап шеккен жігіттің әпкесі Гүлсім әлеуметтік желідегі парақшасында мәлімдеді.

Гүлсімнің айтуынша, қылмыстық істі тоқтату туралы қаулының күші жойылған. Сондай-ақ өзі жолдаған барлық өтініштер мен шағымдар қанағаттандырылып, іс сотқа дейінгі тергеу кезеңіне қайтарылған.

Алайда Гүлсім мұны түпкілікті жеңіс деп санауға әлі ерте екенін атап өтті. Оның сөзінше, отбасы жол апатының барлық мән-жайын толық тергеуді және кінәлілерді жауапқа тартуды талап етуді жалғастырады.

Отбасы тергеу барысында апаттың барлық мән-жайы анықталып, болған оқиғаға құқықтық баға беріледі деп үміттенеді.

Еске салсақ, бұған дейін Астана-Павлодар тас жолында апат салдарынан 21 жастағы студент екі аяғынан айырылғаны туралы жазған едік. 

Жол-көлік оқиғасы 2026 жылғы 29 мамырда Астана – Павлодар тасжолында болған. Автокөлік металл қоршауға соғылып, қоршау көліктің салонын тесіп өткен. Салдарынан 21 жастағы Талғат ауыр жарақат алып, дәрігерлер оның екі аяғын ампутациялауға мәжбүр болған.

Көлікті Арыс қаласы әкімінің ұлы Қайсар Манқараев басқарған.

Апаттан кейін полиция қылмыстық кодексінің 345-бабы 2-бөлігі бойынша қылмыстық іс қозғаған. Алайда 16 қыркүйекте қылмыстық істің рақымшылық актісінің негізінде тоқтатылғаны белгілі болды. 

Қазақстанда орташа жалақы 486 мың теңгеден асты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, 2026 жылдың екінші тоқсанында Қазақстандағы орташа айлық жалақы 486 388 теңгені құрады. Бір жылда бұл көрсеткіш 8,4%-ға өскенімен, инфляцияны ескергендегі нақты жалақы индексі 1,8%-ға төмендеген. 

Бюро деректеріне сәйкес, 2026 жылдың екінші тоқсанында медианалық жалақы 348 415 теңге болды. Медианалық жалақы – жұмыскерлердің жартысы осы сомадан аз, ал қалған жартысы одан көп жалақы алатынын көрсететін көрсеткіш.

Сонымен қатар 2026 жылдың басынан бергі жалақы мөлшерінің бөлінісі туралы деректер де жарияланды. 

Мәліметке сәйкес, 300 мың теңгеден жоғары жалақы алатын жұмыскерлердің үлесі 58,4 %-ға жеткен. Ал 100 мыңнан 300 мың теңгеге дейін жалақы алатындардың үлесі 39,3%-ды құрады. Айлық табысы 100 мың теңгеден аспайтын жұмыскерлердің үлесі 2,3% болған.

Зерттеуге сәуір айында толық жұмыс істеген жұмыскерлер енгізілген. Жалақы мөлшері салықтар мен зейнетақы жарналары шегерілгенге дейін есептелген. Сондай-ақ оған сыйақылар, үстемеақылар мен қосымша төлемдер де кірген.

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстанда ең жоғары жалақы төленетін мамандықтар туралы жазған едік. 

Алматы тұрғыны Тимирязев пен Байтұрсынов көшелерінің қиылысындағы аялдама маңына жуырда төселген тақтайшалардың қайта ауыстырылып жатқанына наразылық білдірді. Әкімдік жөндеу жұмыстарының себебін түсіндірді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Қала тұрғындары жуырда жөнделген аумақта тақтайшалар қайта төселіп жатқанына назар аударды.

Желі қолданушылары әкімдіктен жазда жөнделген жердің арада бір ай өткен соң қайта қазылып, жабындысының не себепті ауыстырылып жатқанын сұрады.

Қала әкімдігінің мәліметінше, Тимирязев көшесінің Байтұрсынов көшесінен Жандосов көшесіне дейінгі бөлігі "қасбеттен қасбетке дейін" қағидаты бойынша абаттандырылып жатыр.

Жоба аясында көгалдандыру, автоматты суару жүйесін орнату, жарықтандыру тіректері мен шағын сәулет нысандарын орналастыру, велосипед жолын салу және тақтайшалар төсеу қарастырылған.

Айта кетейік, тактильді тақтайшалар – бетінде арнайы бедерлері бар жол жабыны. Ол көру қабілеті бұзылған адамдарға кеңістікте бағдар табуға, қауіпсіз бағытты анықтауға және кедергілерден айналып өтуге көмектеседі.

Еске салсақ, бұған дейін Алматыда үш күн бұрын отырғызылған ағаштарды қайта қазып жатқаны туралы жазған едік.

Мемлекет басшысы NVIDIA компаниясының негізін қалаушы және президенті Дженсен Хуангты қабылдады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ақордада өткен кездесуде Тоқаев NVIDIA басшысы сапарының екіжақты ынтымақтастықты нығайтудағы маңызын атап өтіп, оның отандық жасанды интеллект экожүйесін дамытуға қосқан үлесіне ризашылық білдірді.

Тоқаев цифрландыру мен жасанды интеллектіні дамытуды ұлттық басымдық ретінде атады, сондай-ақ биыл елімізде Цифрландыру және жасанды интеллект жылы жарияланғанын еске салды.

Мемлекет басшысы NVIDIA мен Higgsfield компаниялары арасындағы әріптестікті қуаттайды. Оның айтуынша, халқымыз аталған компанияның отандық технологиялық жобаларға атсалысқанын құп көреді.

NVIDIA жетекшісі президенттің жаңа өнеркәсіптік революцияның бастапқы кезеңінде Қазақстанды жасанды интеллект елі ретінде өркендету жөніндегі стратегиялық мақсатын жоғары бағалады

Бұл бастама жасанды интеллектіні дамытуға және оны кеңінен енгізуге бағытталған.

Бұдан бөлек, компания басшысы Қазақстанды Physical AI әлемдік хабына айналдыруды ұсынды.

Сондай-ақ ол NVIDIA компаниясының елімізбен ықпалдастығы аясында кейінгі жылдары елеулі табысқа қол жеткізілгеніне, технологиялық компаниялармен байланыстар нығая түскеніне назар аударды.

Еске салсақ, бұған дейін Тоқаев Республика күні қарсаңында екі мыңнан астам тұлғаны марапаттағаны туралы жазған едік.

Қазақстанның Денсаулық сақтау министрлігі "Стратус" штамымен байланысты болуы мүмкін деген ресейлік туристердің ауру белгілері туралы ақпаратқа түсініктеме берді. Ведомствоның мәліметінше, елде эпидемиологиялық жағдай тұрақты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Денсаулық сақтау министрлігінің мәліметінше, бұл нұсқа Қазақстанда біраз уақыттан бері анықталған және жаңа вирус емес. Қолда бар деректерге сәйкес, қазір таралып жатқан коронавирус нұсқалары халық денсаулығына қауіп төндірмейді.

Өзіңізді қалай қорғауға болады?

COVID-19 және басқа да респираторлық инфекцияларды жұқтыру қаупін азайту үшін:

• Қолыңызды сабынмен жиі әрі мұқият жуыңыз немесе антисептик қолданыңыз;
• Бөлмені үнемі желдетіп тұрыңыз;
• Ауру көбейген кезеңде адам көп жиналатын орындарға бармауға тырысыңыз;
• Адам көп жиналатын жерлерде, әсіресе тыныс жолдары инфекциясының белгілері байқалса, медициналық маска тағыңыз;
• Ауырған жағдайда айналаңыздағы адамдармен қарым-қатынасты шектеңіз. Әсіресе қарт адамдармен және созылмалы аурулары бар адамдармен байланыста абай болыңыз;
• Уақытылы дәрігерге қаралып, медицина мамандарының ұсынымдарын орындаңыз.

Осылайша, Қазақстан Денсаулық сақтау министрлігі елдегі COVID-19 бойынша эпидемиологиялық жағдай тұрақты деп сендірді. "Стратус" нұсқасы басқа коронавирус нұсқаларымен қатар таралып жатыр.

Науқастарда қандай белгілер болады?

Ауруға шалдыққан адамдардың айтуынша, дерттің белгілері әртүрлі болады. Кейбір туристер таңертең өзін жақсы сезінгенмен, кешке қарай құсып, іші өтіп, қалтырап, денесі сырқырай бастағанын айтады. Сондай-ақ дене қызуы 38 градусқа дейін көтерілген жағдайлар да болған.

Басқа науқастарда сырқат тамақ ауыруынан басталып, бірнеше күннен кейін жөтел пайда болған. Сонымен қатар мұрыннан су ағып, қақырық және иіс сезу қабілетінің ұзақ уақытқа айырылады.

Науқастардың сөзінше, белгілер бірнеше аптаға дейін сақталуы мүмкін. Кейбір отбасылардың мүшелері үш-төрт апта бойы ауырған. Сондай-ақ жекелеген науқастардың ауруханаға түскені хабарланған. Ал көпшілігі өздігінен емделген.

Алайда бұл белгілер науқастардың сөздеріне негізделген және олардың дәл XFG "Стратус" нұсқасын жұқтырғанын дәлелдемейді.

Ресейлік туристер ауру жағдайларын XFG "Стратус" коронавирус нұсқасымен байланыстырып отыр.

Жарияланымда келтірілген вирусолог Виктор Зуевтің болжамынша, инфекцияны Қазақстанға Қытайдан келген туристер әкелуі мүмкін. Ол аурудың ауыр өтуін вирустың өзгеруімен және COVID-19-дың алдыңғы толқындарынан кейін жаңа нұсқаға қарсы антиденелердің болмауымен байланыстырады.

Еске салайық, бұған дейін Қазақстанда A(H1N1) деп аталатын шошқа тұмауының бес жағдайы тіркелгені туралы жазған едік. Қазақстанда тұмауға қарсы вакцинация жалғасып жатыр. Қазірдің өзінде 240 мыңнан астам адам екпе алған. Тегін вакцинация үшін 2,1 миллион доза сатып алынған.

Республика күні қарсаңында бірқатар медицина қызметкері әлеуметтік желіде мерекелік сыйақы берілмейтініне наразылық білдірді. Олар өзге сала қызметкерлері сыйақы алып жатқанда, өз еңбектерінің жеткілікті бағаланбай отырғанын айтады. Ал Ұлттық экономика министрлігі мемлекеттік қызметшілерге сыйақы мерекеге байланысты автоматты түрде тағайындалмайтынын түсіндірді. Бұл туралы Stan.kz ақпараттық агенттігі хабарлайды.

Сыйақы ала алмаған мұғалімдер мен дәрігерлер

Threads әлеуметтік желісінде медицина қызметкерлері Республика күніне орай сыйақы берілмейтініне наразылық білдіріп жатыр. Олар мереке қарсаңында өзге сала қызметкерлеріне сыйақы төленіп жатқанын айтып, медицина мамандарының еңбегі неге ескерусіз қалатынын сұраған.

Талқылауға қосылған қолданушылардың бірі мұғалімдерге де мереке күндері сыйақы берілмейтінін айтып, бұл жағдайға көңілі толмайтынын жеткізді. Енді бірі медицина қызметкерлерінің жалақысы атқаратын жұмысы мен мойнындағы жауапкершілігіне сай келмейтінін атап өтті. Жазба авторлары күн сайын адам өмірі мен денсаулығы үшін еңбек ететін мамандарға алғыс айтумен шектелмей, нақты қаржылай қолдау көрсету қажет деп есептейді.

Денсаулық министрі Ақмарал Әлназароваға арналған жазбаларда қолданушылар медицина қызметкерлерінің күн сайын адам өмірі мен денсаулығына жауапты екенін, соған қарамастан мерекелік сыйақыдан жиі қағылатынын айтқан. Олар өзге сала мамандарына сыйақы төленіп жатқанда, дәрігерлер мен мейірбикелердің еңбегі неге тиісті деңгейде бағаланбайтынын сұрап, бұл мәселеге назар аударуды талап еткен.

Сонымен қатар қолданушылар медицина қызметкерлерінің жалақысы мен әлеуметтік жағдайын жақсарту қажеттігін көтерген. Олардың пікірінше, мамандардың еңбегін алғыс пен құттықтаумен ғана бағалау жеткіліксіз, оған нақты қаржылай қолдау қажет. Кейбір жазба авторлары әріптестерін өз құқықтарын қорғауға, атқаратын жұмысы мен жауапкершілігіне сай жалақы және қолайлы еңбек жағдайын талап етуге шақырған.

Мұғалімдер мен дәрігерлердің жаппай наразылығы қалай пайда болды? Әлеуметтік желіде өзге сала қызметкерлерінің мерекелік сыйақы алғаны туралы жазбалар жариялап, бір-бірін мерекеге орай сыйақы берілуімен құттықтаған. Олардың бірінде теміржолшыларды сыйақы алуымен құттықтаса, енді бірінде банк картасына 340 мың теңгеден астам қаражат түскені көрсетілген.

Сонымен қатар, суретте медицина саласындағы ғылыми орталық қызметкерінің шотына 23 400 теңге аударылғаны көрсетілген. 

Алайда бұл сомалардың қандай негізде есептелгені және нақты қандай төлем екені туралы толық мәлімет берілмеген.

Редакция медицина қызметкерлеріне Республика күніне орай сыйақы төлеу тәртібін түсіндіруді сұрап, Денсаулық сақтау министрлігіне сауал жолдады. Материал жарияланған сәтте министрліктен жауап түскен жоқ.

Сыйақыны кім алады?

Ұлттық экономика министрлігі қызметтік міндеттерін үлгілі орындағаны, күрделі тапсырмаларды шешкені және жұмыс нәтижелерін бағалау қорытындысы бойынша сыйақы тағайындалуы ықтимал. Бұл туралы шешімді әр мемлекеттік органның басшылығы өз бетінше қабылдайды. Сыйақы төлеу үшін бюджетте арнайы қаражат қарастырылмайды. Төлемдер әкімшілік шығыстардың белгіленген шектеулі тізімі бойынша расталған үнемделген қаражат есебінен ғана жүзеге асырылады. Басқа шығындардан үнемделген қаражатты сыйақы төлеуге пайдалануға рұқсат етілмейді. Бұл талаптардың сақталуын мемлекеттік аудит органдары бақылайды.

Сыйақы алған қызметкерлердің нақты саны мен оларға төленген сомалар туралы мәліметтер әр ведомствоның ішкі ақпаратына жатады. Ал сыйақының негізді берілуіне мемлекеттік органдардың басшылары жауапты.

Еске сала кетейік, Қазақстанның бірқатар өңірінде мүгедектігі бар азаматтарға біржолғы әлеуметтік көмек беріледі. Төлем мөлшері 12 975 теңгеден басталып, кейбір санаттар үшін 259 500 теңгеге дейін жетеді. Қаражаттың кімдерге және қашан төленетіні тұрғылықты жеріне байланысты.

Ішкі істер министрлігі Ұлттық қауіпсіздік комитетінің бұрынғы төрағасы Кәрім Мәсімовтің түрмедегі өмірі туралы ақпарат бермеді. Мемлекетке опасыздық жасағаны үшін 18 жылға сотталған бұрынғы шенеуніктің қай мекемеде жазасын өтеп жатқаны да белгісіз болып қалды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Курсив басылымына сілтеме жасап  хабарлайды. 

Мәсімовтің түрмеде жұмыс істейтін-істемейтіні, жалақы алатыны, кітапханадан қандай кітаптар оқитыны және қамаудағы жағдайына шағымы бар-жоғы туралы ақпарат берілмеді. Комитет бұл мәліметтерді сотталған азаматтың жеке деректерін қорғау мақсатында құпия ұстаған.

Қылмыстық-атқару жүйесі комитеті төрағасының орынбасары Сергей Варго бұрынғы премьер-министрдің қай мекемеде және қай өңірде жазасын өтеп жатқанын нақтыламады. Дегенмен оның әлі де қылмыстық-атқару жүйесі мекемесінде отырғанын растады.

Мәсімовтің түрмеде жаңа мамандық меңгерген-меңгермегені, 2025–2026 жылдары дәрігерлердің көмегіне жүгінген-жүгінбегені, тәртіптік жаза алғаны немесе марапатталғаны туралы мәліметтер де жарияланбады. Сонымен қатар оның соңғы бір жарым жылда туыстарымен қанша рет кездескені және сырттан қанша сәлемдеме алғаны туралы ақпарат берілмеді.

“Сотталғандардың жеке істеріндегі мәліметтер құпия саналады және жария етуге жатпайды”, – делінген ведомствоның жауабында.

Ведомство мәліметінше, сотталған адамның жазасын нақты қай жерде өтеп жатқаны туралы ақпарат заңға сәйкес тек жақын туыстарынаберіледі.

Кәрім Мәсімовтің АҚШ-қа қашып кеткені рас па?

2026 жылы тамызда Ұлттық қауіпсіздік комитетінің бұрынғы төрағасы Қазақстаннан тыс жерде жүр деген қауесет тарады. Суретші Қанат Ибрагимов өзге адамдардан естіген әңгімелерге сүйеніп, Мәсімовтің бостандыққа шығып, отбасымен бірге АҚШ-тың Хьюстон қаласында тұрып жатқанын айтқан. 

Алайда бұл ақпаратты растайтын дәлелдер ұсынылмады. Сол кезде Ішкі істер министрлігі қауесетті жоққа шығарып, комтеттің барлық мекемесінде тәулік бойы бейнебақылау жүріп, тұрақты тексерулер өтетінін хабарлаған.

Мәсімовтің Астанадағы зәулім үйіне енді не болады?

Мәсімовке тиесілі Астананың Қараөткел шағынауданындағы зәулім үйді мемлекеттік қызметкерлерге арналған кеңсеге айналдыру жоспарланып отыр. Ғимарат Ақпарат комитеті жанындағы Ақпарат және талдау орталығына берілген.

Бұған дейін үй екі рет саудаға шығарылған. Десе де оны сатып алушы табылмаған. Нысанның бастапқы бағасы 1,8 миллиард теңге болған. Кейін бұл сома шамамен 1,6 миллиард теңгеге дейін төмендетілген.

Сатып алушы табылмаған соң, 2025 жылы қыркүйекте ғимарат республикалық меншікке беріліп, Оқу-ағарту министрлігіне қарасты Арнайы және инклюзивті білім беруді дамыту орталығына бекітілген.

Кәрім Мәсімов 2023 жылы 24 сәуірде Қаңтар оқиғасына қатысты қылмыстық іс бойынша 18 жылға бас бостандығынан айырылды. Сот оны мемлекетке опасыздық жасау, билікті күшпен басып алуға әрекеттену және лауазымдық өкілеттін асыра пайдалану баптары бойынша кінәлі деп таныды. Оның мүлкі тәркіленіп, мемлекеттік қызметте лауазым атқаруына өмір бойына тыйым салынды.

Қазақстанда 23 қазанда Ұлттық банк базалық мөлшерлемені 16,25%-дан 15,75%-ға дейін төмендетті. Осы күні Қазақстан қор биржасында доллар бағамы бірден 3 теңгеге өсті. Ал еліміздің ірі қалаларындағы айырбастау орындарында доллар 455 теңгеге дейін сатылып жатыр. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Өткен бейсенбіде Қазақстан қор биржасындағы (KASE) доллардың орташа сараланған бағамы 454,14 теңгеге дейін көтерілген еді. Алайда кейінгі күндері біртіндеп төмендеп, кеше 447,94 теңгеге жетті.

Бүгінгі сауда қорытындысы бойынша доллардың орташа сараланған бағамы 451,05 теңге болды. Осылайша, бір күнде америкалық валюта 3,11 теңгеге қымбаттады.

 23 қазан сағат 15:30-дағы Kurs.kz деректеріне сәйкес, еліміздің ірі қалаларындағы айырбастау орындарында долларды сатып алу және сату бағамы мынадай болды:

• Астана: сатып алу – 448 теңге, сату – 455 теңге;
• Алматы: сатып алу – 448–452 теңге, сату – 452,3–455 теңге;
• Шымкент: сатып алу – 451–451,5 теңге, сату – 452,3–453 теңге.

Еуро бағамы да өсті. Сағат 15:30-дағы мәлімет бойынша, оның орташа сараланған бағамы 506 теңге болды.

Қолма-қол еуроның айырбастау орындарындағы бағамы төмендегідей:

• Астана: сатып алу – 500–503 теңге, сату – 513 теңге;
• Алматы: сатып алу – 498,5–506 теңге, сату – 507–510 теңге;
• Шымкент: сатып алу – 503–505 теңге, сату – 506,5–510 теңге.

Айта кетейік, 2026 жылғы 23 қазанда Қазақстан Ұлттық банкі базалық мөлшерлемені 16,25%-дан 15,75%-ға дейін төмендетті.

Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменов қазақстандықтардың зейнетақы жинағын түгелдей жоғары пайыздық мөлшерлемесі бар депозиттерге салу неге мүмкін емес екенін түсіндірді. Оның айтуынша, елдің қаржы нарығы мұндай көлемдегі ақшаны игере алмайды. Сондықтан зейнетақы активтері түрлі қаржы құралдарына, эмитенттерге және валюталарға бөлініп инвестицияланады. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Журналист Ұлттық банк төрағасынан теңге бағамының зейнетақы жинақтарының кіріс деңгейіне әсері туралы сұрады. Оның сөзінше, жыл басынан бері теңгенің нығаюына байланысты Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорының инвестициялық кіріс деңгейі 9,91%-ға дейін төмендеген. Осыған байланысты журналист долларлық активтердің үлесін азайту жоспары бар-жоғын сұрады.

Тимур Сүлейменов зейнетақы активтері жұмыс берушілердің жарналары мен инвестициялық кіріс есебінен үнемі өсіп отыратынын айтты. Қазір зейнетақы портфелінің көлемі шамамен 27 триллион теңгеге жеткен. Жинақ көлемі артқан сайын қаражатты инвестициялаудың жаңа бағыттарын іздеу қажеттілігі де туындайды.

Ұлттық банк төрағасы зейнетақы жинағын жылдық 18% мөлшерлемемен депозитке салуды ұсынатын сарапшылардың пікіріне қатысты ойын білдірді.

“Кейбір сарапшылар дұрыс түсінбеген сияқты. Олар ақшаны жылдық 18% мөлшерлемемен депозитке салу оңай дейді. 27 триллион теңгені депозитке орналастыруды елестетіп көріңіздерші. Мұндай қаражатты қабылдай алатын банктер жоқ. Экономикаға да сонша ақша қажет емес, оны игере алмайды”, – деді Сүлейменов.

Оның сөзінше, зейнетақы жинағын түгелдей Қазақстан ішіндегі қаржы құралдарына – банк депозиттеріне, акциялар мен облигацияларға орналастыру мүмкін емес. Себебі отандық бағалы қағаздар нарығы әзірге мұндай көлемдегі инвестицияны қабылдауға жеткілікті деңгейде дамымаған. Сондықтан Ұлттық банк қаражаттың бір бөлігін шетелдік активтерге салады.

Сүлейменов валюталар бойынша әртараптандыру зейнетақы жинағын бағамдық тәуекелдерден қорғауға көмектесетінін де атап өтті. Активтердің бір бөлігі шетел валютасында табыс әкелуі керек. Бұл теңге бағамының өзгеруіне тәуелділікті азайтуға мүмкіндік береді.

Сонымен қатар теңгенің нығаюы шетелдік активтердің теңгемен есептегендегі құнын төмендетуі мүмкін. Ал ұлттық валюта әлсіреген жағдайда олардың теңгедегі құны артады. Алайда бұл активтердің өзінің құны төмендеді дегенді білдірмейді.

“Валютамен бірге активтердің теңгеге шаққандағы құны да өзгеріп отырады. Бірақ бұл бір нәрсе жоғалды немесе активтердің құны азайды деген сөз емес. Бұл – бағамға қарай жасалатын есеп қана. Есепте көрсетілген сома өзгеруі мүмкін, бірақ активтің өз құны сақталады”, – деп түсіндірді Ұлттық банк төрағасы.

Қазақстандықтардың зейнетақы активтерін Ұлттық банк басқарады. Ал 7 қыркүйектен бастап азаматтар жинақтарының 100%-ына дейінгі бөлігін жеке инвестициялық басқарушыларға аудару мүмкіндігіне ие болды. Жеке басқарушылардың инвестициялық кіріс деңгейі дәстүрлі түрде жоғарырақ болып келеді.

Айта кетейік, бұған дейін Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменов зейнетақы активтерінің кірістілігіне теңге бағамының әсері және жинақтарды басқарудағы қиындықтар туралы түсініктеме берген еді.

Душанбеде жұқпалы емес аурулардың алдын алуға арналған халықаралық ғылыми сессия өтті. Тәжікстан, Қазақстан, Өзбекстан, Қырғызстан, Беларусь және Франция сарапшылары созылмалы аурулардың қауіп факторларын талқылап, олармен күрес тек денсаулық сақтау жүйесімен шектелмеуі керек деген қорытындыға келді.

“XXI ғасырдағы жаһандық денсаулық: жұқпалы емес аурулардың қауіп факторларын басқару және алдын алудың заманауи ғылыми негізделген стратегиялары” атты іс-шараны Тәжікстан Ұлттық ғылым академиясы Тәжікстан Республикасы Жоғарғы жиналысы Өкілдер палатасының және “Денсаулық сақтау құқығы” қоғамдық ұйымының қолдауымен ұйымдастырды.

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметінше, 2021 жылы әлемде жұқпалы емес аурулардан шамамен 43 миллион адам қайтыс болған. Олардың 18 миллионға жуығы 70 жасқа толмаған. Жұқпалы емес аурулардың негізгі түрлеріне жүрек-қан тамырлары аурулары, онкологиялық дерттер, қант диабеті және тыныс алу мүшелерінің созылмалы аурулары жатады.

Сессияға қатысушылар созылмалы аурулардың таралуына тек медициналық себептер ғана емес, басқа да факторлар әсер ететінін атап өтті. Негізгі қауіп факторларының қатарында темекі шегу, ішімдік ішу, дұрыс тамақтанбау, дене белсенділігінің жеткіліксіздігі, созылмалы күйзеліс және қоршаған ортаның қолайсыз жағдайлары бар.

Медицина профессоры, француз онкологы Давид Хаят патологиялық үдерістер аурудың белгілері пайда болып, диагноз қойылғанға дейін көп уақыт бұрын басталуы мүмкін екенін айтты. Оның сөзінше, атеросклероз 20–30 жаста-ақ дами бастайды, ал екінші типтегі қант диабеті ауру анықталғанға дейін 15–20 жыл бұрын қалыптасуы мүмкін. Кейбір онкологиялық ауруларда жасушалардағы қатерлі өзгерістер басталған сәттен бастап диагноз қойылғанға дейін 15–25 жыл өтуі ықтимал.

Маманның пікірінше, осы уақыт аралығы адам күрделі ем қабылдауға мәжбүр болмай тұрып, қауіп факторларына әсер етуге мүмкіндік береді. Хаят мысал ретінде темекі шегуді келтірді. Ол темекіден толық бас тарту ең тиімді шешім болып қала беретінін атап өтті. Алайда іс жүзінде көптеген адам ауыр диагноз қойылғаннан кейін де темекі шегуді жалғастырады. Мәселен, зерттеулердің бірінде өкпе қатерлі ісігіне шалдыққан науқастардың 64%-ы қауіптерді түсініп, ем қабылдау қажеттігін білсе де, өмірінің соңына дейін темекі шегуді жалғастырғаны анықталған. Сондықтан маманның пікірінше, зияны төмен балама өнімдер арқылы зиянды азайту да қауіп деңгейін төмендетудің бір жолы ретінде қарастырылуы мүмкін.

Сонымен қатар сарапшылар темекіні қыздыру жүйелері мен электронды темекілерді қоса алғанда, заманауи баламалар туралы айта отырып, ықтимал зиянның азаюы қауіп-қатердің мүлдем жоқтығын білдірмейтінін және темекіден толық түрде бас тартуды алмастыра алмайтынын атап өтті.

Беларусь сарапшысы Дмитрий Рузанов халыққа зиянды әдеттер туралы ақпарат берудің өзі жеткіліксіз екенін айтты. Адамдардың мінез-құлқына психологиялық және әлеуметтік факторлар, экономикалық жағдай, мәдени орта мен маркетинг әсер етеді. Сондықтан маманның пікірінше, аурулардың алдын алу кезінде медициналық ұсынымдармен қатар, адамның өмір салтын өзгертуіне кедергі келтіретін нақты себептер де ескерілуі керек.

Сарапшы зиянды азайту стратегиясына да жеке тоқталды. Ол темекі шегумен күрестегі халықаралық тәжірибенің оң мысалы ретінде Жапонияны атады. Оның мәліметінше, бұл елде халықтың шамамен 11%-ы темекіні қыздыру жүйелерін пайдаланады, ал темекі шегетіндердің үлесі 12%-ға дейін төмендеген.

Қазақстандық стоматолог, медицина ғылымдарының кандидаты Мейрам Раганин темекі шегетіндер мен қыздырылатын темекі өнімдерін пайдаланатын адамдардың қатысуымен жүргізілген екі клиникалық зерттеудің нәтижесін таныстырды. Оның айтуынша, зерттеулер балама өнімдердің аурулардың даму қаупін қалай төмендететінін көрсеткен. Маман бұл тәсілдерді одан әрі зерттеу қажет екенін атап өтті.

Қазақстан Құрылтайының депутаты, Әлеуметтік-мәдени даму комитетінің мүшесі Жұлдыз Данаева Қазақстанда жұқпалы емес аурулардан болатын мезгілсіз өлім-жітім деңгейі 25%-ға төмендегенін хабарлады. Осы нәтижесінің арқасында Қазақстан Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының тиісті жаһандық мақсатына қол жеткізген Орталық Азиядағы алғашқы ел атанды. Сонымен қатар жұқпалы емес аурулар әлі де өлім-жітімнің негізгі себептерінің бірі болып отыр. Мұндай аурулар ел экономикасына да айтарлықтай зиян келтіреді. ДДСҰ бағалауынша, Қазақстанның жұқпалы емес ауруларға байланысты тікелей және жанама шығындары 2,3 триллион теңгені немесе жалпы ішкі өнімнің шамамен 4,5%-ын құраған. Бұл сомаға емделуге жұмсалатын шығындар, халықтың еңбекке қабілеттілігінің төмендеуі және экономикалық белсенділіктің азаюы кіреді.

Халықаралық сессия қорытындысы бойынша қарар қабылданды. Құжатта жұқпалы емес аурулардың алдын алу, оларды ерте анықтау, уақтылы емдеу және оңалту бағытында ұзақ мерзімді мемлекеттік саясат жүргізу қажеттігі атап өтілген.  

Ақмола облысында мал ұрлады деген күдікпен Степногорск қаласының екі тұрғыны — әкесі мен баласы ұсталды. Шығын көлемі – 25,4 миллион теңге. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Ерейментау ауданында еркін жайылымда жүрген 77 жылқының жоғалғаны туралы арыз полицияға мамыр айында түскен. Бірнеше ай бойы жедел уәкілдер бұрын сотталған адамдарды тексеріп, ет базарлары мен мал сатылуы мүмкін орындарды бақылаған.

Іздестіру шараларының нәтижесінде күдіктілердің ізіне түскен. Тергеу нұсқасы бойынша, көктемде әкесі мен баласы жылқы табынын Ерейментау ауданынан Степногорск қаласына айдап әкелген. Кейін малды қала сыртындағы қораларға қамап, біртіндеп сата бастаған.

Полиция тергеу барысында аман қалған 40-тан астам жылқыны тауып, заңды иесіне қайтарды.

Қазір екі күдікті де қамауға алынды. Тергеу амалдары жалғасып жатыр.

Бұған дейін Батыс Қазақстанда ветеринарлар ұрланған малды заңдастыруға көмектесті деп айыпталған еді. Тергеу барысында ұйымдасқан қылмыстық топ құрамында ветеринариялық дәрігерлер болғаны анықталды. Олар ұрланған малды деректер базасы арқылы заңдастыру жолымен өткізу схемасын ұйымдастырған.

Публикация от @aqmola_pd

Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорының инвестициялық кірісі қыркүйек айынан кейін 1,1 триллион теңгеден 800 миллиард теңгеге дейін азайды. Ұлттық банк мұны теңгенің долларға шаққандағы нығаюымен байланыстырды. Реттеуші сонымен қатар салымшыларға зейнетақы активтерін жеке басқарушы компанияларға беру мүмкіндігін қарастыруды ұсынды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Ұлттық банк төрағасының орынбасары Әлия Молдабекованың айтуынша, инвестициялық кірістің азаюына зейнетақы активтерінің бір бөлігі шетел валютасында сақталуы әсер еткен. Теңге нығайған кезде шетел валютасындағы активтердің ұлттық валютаға шаққандағы құны төмендейді.

Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменов мұны мысалмен түсіндірді. Егер 10 мың доллардың бағамы 500 теңге болса, оның құны 5 миллион теңгеге тең. Ал доллар бағамы 460 теңгеге дейін төмендесе, сол ақша 4,6 миллион теңге болады. Бұл ретте доллармен есептегендегі сома өзгермейді, тек теңгеге шаққандағы құны азаяды.

Оның сөзінше, мұндай қайта бағалау валюталық активтері бар кез келген инвесторда болады. Сондықтан зейнетақы жинағының тиімділігін бағалағанда бір жылдағы нәтижемен шектелмей, ұзақ мерзімді кіріс деңгейін ескеру қажет. Негізгі мақсат – инвестициялық кірістің инфляциядан жоғары болуы.

Ұлттық банк басшысы жеке басқарушылардың табысы жоғары болғанын мойындады

Брифинг барысында журналистер БЖЗҚ-ның инвестициялық нәтижелері мен салымшыларға жеке басқарушы компанияларды қарастыру туралы ұсыныстардың жиі айтылуы зейнетақы қаражатын басқару тиімділігіне күмән келтірмей ме деп сұрады.

Тимур Сүлейменов мұндай пікірмен келіспейтінін айтты. Дегенмен кейбір жеке басқарушы компаниялардың кіріс деңгейі жоғары болғанын да жоққа шығармады.

“Кіріс деңгейі жоғары болуы мүмкін бе еді? Иә, мүмкін еді, өйткені кейбір жеке басқарушылар жоғары кіріс деңгейін көрсетті”, – деді Ұлттық банк төрағасы.

Оның айтуынша, көлемі шамамен 27 триллион теңге болатын зейнетақы активтерін басқару 15–20 миллиард теңгелік портфельді басқаруға қарағанда күрделірек. Себебі ірі портфельді басқарғанда нарықтық, елдік және валюталық тәуекелдерді шектеу маңызды.

Сүлейменов зейнетақы активтері біріктірілген сәттен бергі жинақталған инвестициялық кіріс жинақталған инфляциядан жоғары екенін де атап өтті. Алайда бұл көрсеткіш тек биылғы жылдың нәтижесін емес, ұзақ кезеңді қамтиды.

Салымшыларға жеке басқарушы компанияларды зерттеу ұсынылды

Ұлттық банк басшысы салымшыларға жеке басқарушы инвестициялық портфель компанияларының нәтижелерін, инвестициялық декларацияларын және қаражатты орналастыру тәсілдерін зерттеуге кеңес берді.

Оның пікірінше, активтер көлемінің шағын болуы жеке басқарушыларға инвестициялық шешімдерді жылдамырақ қабылдауға мүмкіндік береді. Дегенмен қаражатты кімге сеніп тапсыру керегін әр салымшы өзі шешуі керек.

“Ешкімді ұстап қалмауымыз керек, бұл әрқайсымыздың жеке таңдауымыз болуы тиіс”, – деді Тимур Сүлейменов.

Инвестициялық кірістің төмендеуі нені білдіреді?

БЖЗҚ-ның инвестициялық кірісі жыл басынан бері өсім байқалып отыр. Алайда теңге нығайған кезеңде шетел валютасындағы активтерді қайта бағалау салдарынан кіріс көлемі азаюы мүмкін.

Салымшылар үшін маңыздысы – зейнетақы жинағының ұзақ мерзімді кіріс деңгейі инфляцияны басып оза ма, жоқ па деген мәселе. Өйткені инфляциядан төмен кіріс деңгейі жинақтың сатып алу қабілетін төмендетуі мүмкін.

Зейнетақы жинағын басқарудың тағы бір нұсқасы – сақтандыру компаниясымен зейнетақы аннуитетін рәсімдеу. Бұл жағдайда салымшы жинағының бір бөлігін немесе тиісті талаптарға сай сомасын сақтандыру ұйымына аударып, оның орнына өмір бойы төленетін зейнетақы төлемдерін ала алады.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда ерікті зейнетақы жарналары есебінен қалыптасқан жинақтарды 50 жастан бастап алуға болатыны туралы жазған едік.

Отбасы банкінің (“Бәйтерек” холдингінің еншілес ұйымы) жаңа білім беру жобасының бейнероликтері қазақстандықтар үшін қолжетімді болды. Оларды банктің YouTube-арнасынан табуға болады: www.youtube.com/@otbasybank/videos. Оқыту бейнероликтерінде мамандар қарапайым және түсінікті тілде білім алуға және өз баспанасын сатып алуға тиімді жинақтауға көмектесетін қаржылық құралдар туралы айтып береді.

Материалдарды кез келген жерде: үйде, таксиде немесе жеке автокөлікте, серуендеуде өзіңізге ыңғайлы уақытта және қолайлы қарқынмен көруге және тыңдауға болады. “Ипотека академиясының” міндеті — қазақстандықтардың қаржылық сауаттылығын арттыру, олардың салмақты қаржылық шешімдер қабылдауына көмектесу. Ресми дереккөзден алынған сенімді ақпарат Отбасы банкінің өнімдерін жақсырақ түсінуге, өз іс-әрекеттеріңізді дербес жоспарлауға және сыртқы делдалдардың көмегінсіз әрекет етуге мүмкіндік береді.

Мысалы, “Ипотека академиясының” соңғы шығарылымында салымшы Отбасы банкіндегі депозитте қаражат жинап жатқан кезде, “Maqsat” және “Sandyq” ерте брондау бағдарламалары арқылы өзіне ұнаған пәтердің бағасын қалай “мұздатып” қоюға болатыны туралы айтылды.

“Maqsat” механизмі клиентке құрылыс кезеңінде пәтерді тіркелген құны бойынша брондау мүмкіндігін береді. Клиент банкте қарыз бойынша мақұлдау алып, пәтерді таңдайды және брондайды. Содан кейін депозит ашып, белгіленген мерзімде (14 айға дейін) оған қарыз сомасының 20%-дан 50%-ға дейінгі мөлшерінде алғашқы жарнаны жинақтайды. Қажетті сома жиналған кезде пәтерді сатып алуға болады.

“Sandyq” механизмі көбінесе дайын тұрғын үйді сатуға бағытталған. Оның көмегімен клиент аралық қарыз алу үшін қойылатын талаптарды әлі орындамаған болса да, пәтер сатып ала алады. Мысалы, егер оның Отбасы банкіндегі депозитінде қарыз сомасының 50%-ы жинақталып үлгерсе, бірақ бағалау көрсеткіші (БК) әлі ең төменгі 5 мәніне жетпесе. Бұл жағдайда салымшы бәрібір өзіне ұнаған пәтерді тіркелген бағамен брондай алады. Аралық қарыз бойынша барлық шарттар орындалғанға дейін пәтер оны күтіп тұрады.

Яғни, “Maqsat” пен “Sandyq” механизмдерінің негізгі артықшылығы — клиент алдымен пәтерді таңдайды, құнын бекітеді, тұрғын үйді брондайды, содан кейін барып банктің стандартты шарттарын орындайды: қаражат жинақтайды және бағалау көрсеткішінің ең төменгі мәніне қол жеткізеді.

Құрылыс салушылар үшін “Sandyq” және “Maqsat” механизмдері тұрғын үйдің сатылуын тездетуге, сатылмаған пәтерлер көлемін азайтуға және көбірек әлеуетті сатып алушыларды тартуға мүмкіндік береді. Осы механизмдер аясында Отбасы банкімен жұмыс істеу үшін тиісті келісімшарт жасасу қажет.

Екі механизм де тәжірибеде қолданылып жатыр. Сондықтан пәтер таңдамас бұрын, клиенттерге құрылыс салушыдан оның “Sandyq” немесе “Maqsat” аясында Отбасы банкімен жұмыс істейтінін нақтылап алу ұсынылады.

Сонымен қатар “Ипотека академиясының” жаңа шығарылымдарынан “Ұлттық қор — балаларға” бағдарламасы бойынша есептелген қаражатты қайда жұмсауға болатынын білуге болады, “AQYL” депозиті арқылы білім алуға ақша жинаудың неліктен тиімдірек екені түсіндіріледі, “Ұмай” бағдарламасының артықшылықтары неде екені және "Наурыз" бағдарламасына қатысу кезінде Отбасы банкіндегі депозиттегі жинақтардың неліктен соншалықты маңызды екені айтылады.

Биыл Отбасы банкі барлығы 10 ақпараттық бейнеролик шығарады. Барлық материалдар банктің YouTube-арнасында орналастырылады және кез келген адамға мүлдем тегін қолжетімді.

“Ипотека академиясы” жобасы 2023 жылы басталған болатын және осы уақыт ішінде қазақстандықтар үшін сұранысқа ие ақпарат көзіне айналды. Қазақ және орыс тілдерінде барлығы 70 бейнеролик жарық көрді. Бұл материалдарды шамамен 1,5 миллион адам көріп, зерттеп үлгерді.

Банк қаржылық құралдарды қарапайым тілмен түсіндіре отырып, адамдарға өз мүмкіндіктерін дұрыс есептеуге, қарыз алу шарттарын алдын ала бағалауға және дербес түрде салмақты шешімдер қабылдауға көмектеседі. Мұндай білім қазақстандықтарға отбасылық бюджетті сенімдірек жоспарлауға және тұрғын үй мәселесін делдалдарсыз шешуге мүмкіндік береді.

Ең маңыздысы, “Ипотека академиясының” жаңа шығарылымдары енді сурдоаудармамен сүйемелденеді. Бұл пайдалы ақпараттың кеңірек аудиторияға, соның ішінде есту қабілеті бұзылған қазақстандықтарға да қолжетімді болуына жасалған маңызды қадам. Сурдоаударма көрермендерге бейнероликтердің мазмұнын толық қабылдауға, тұрғын үй бағдарламаларының шарттарын түсінуге, қаржылық терминдерді ұғынуға және үшінші тұлғалардан қосымша түсініктеме сұрамай-ақ ақпарат алуға көмектеседі.

АҚШ президенті Дональд Трамп 2020 жылғы сайлау нәтижелерін заңды деп мойындамайтынын айтып, АҚШ президенттігіне қайта үміткер болуы мүмкін екенін мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі CNN телеарнасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Телеарнаның хабарлауынша, Дональд Трамп Айова тұрғындарымен кездесуде АҚШ президенті лауазымына үшінші рет сайлауға түсе алатынын айтты. Алайда ол заңда бұған тыйым салынғанын да мойындады.

Ол 2020 жылғы сайлауда жаппай заң бұзушылықтар болды деп санайтынын меңзеді.

Трамп бұған дейін де президенттікке үшінші рет үміткер болу мүмкіндігін бірнеше рет айтқан. Дегенмен кей кездері мұндай жоспарынан үзілді-кесілді бас тартқан.

АҚШ президенті өзі сөзінде Конституцияның 22-түзетуін меңзеді. Онда бір адамның екі мерзімнен артық президент болып сайлануына шектеу қойылған.

Алайда бірнеше минуттан кейін Трамп тіпті төртінші рет те сайлауға түсуге құқығы бар екенін мәлімдеді. Ол 2020 жылғы сайлауда нәтиженің бұрмаланып, жеңісін өзінен тартып алғанын тағы да алға тартты. Оның сөзінше, сол жылғы сайлауда олар өте жақсы нәтиже көрсеткен.

Бұған дейін 2025 жылы Трамп Дональд Трамп үшінші рет президенттікке ұмтылмайтынын айтқан еді. Десе де, бұған дейін АҚШ президенті мұндай жоспары барын тұспалдап жеткізген еді.

АҚШ президенті билікте “керемет төрт жылын” өткізіп, оны “республикашыл” азаматқа тапсырғысы келетінін атап өтті.

2027 жылдан бастап зейнетақы жинағына қатысты мемлекеттік кепілдік тәртібі өзгереді. Осыған байланысты қазақстандықтар ақшасын сақтандыру компаниясына аударып, ерте зейнетке шыға ала ма? Stan.kz тілшісі зейнетақы аннуитетінің мүмкіндіктері мен тәуекелдерін сарапшымен бірге талдады.

Зейнетақы аннуитетін қай жастан рәсімдеуге болады?

Зейнетақы аннуитеті белгілі талаптарға сай азаматтарға мемлекеттік зейнетақы жасына жетпей сақтандыру компаниясынан төлем алуға мүмкіндік береді. Ол үшін адамның зейнетақы жинағы аннуитет шартын жасауға жеткілікті болуы керек.

2026 жылы қолданыстағы талаптар бойынша:

• шұғыл аннуитет ерлерге 55 жастан, әйелдерге 53 жастан қолжетімді;
• міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары кемінде 60 ай төленген кейбір қызметкерлер төлемді 50 жастан ала алады;
• кейінге қалдырылған аннуитетті жеткілікті жинағы бар азаматтар 45 жастан, ал тиісті кәсіптік жарна талаптарына сай қызметкерлер 40 жастан рәсімдей алады. Бірақ бұл жағдайда төлем бірден басталмайды.

Зейнетақы аннуитеті дегеніміз – азамат пен өмірді сақтандыру компаниясы арасында жасалатын шарт. Адам зейнетақы жинағының белгілі бір бөлігін сақтандыру компаниясына аударады. Оның орнына компания келісімшартта көрсетілген тәртіппен өмір бойы төлем жасауға міндеттенеді.

“Зейнетақы аннуитеті – бұрынғы мемлекеттік кепілдікке балама емес. Бұл басқа міндетті шешетін сақтандыру өнімі: өмір бойы тұрақты табыс алу”, – дейді қаржы сарапшысы, QazExpertClub сарапшысы әрі EconomiQ Telegram-арнасының авторы Венера Жаналина.

Аннуитеттің басты артықшылығы – адамның жинағы таусылып қалса да, сақтандыру компаниясы шартқа сәйкес өмір бойы төлем жасай береді. Алайда аннуитетке аударылған ақша бұдан былай адамның БЖЗҚ-дағы жеке шотында сақталмайды. Сондықтан оны қажет кезде депозиттегідей шешіп алу мүмкін емес.

Аннуитет рәсімдеу мемлекеттік зейнетақыны мерзімінен бұрын тағайындау деген сөз емес. Бұл – сақтандыру компаниясынан шарт бойынша төлем алудың бөлек тетігі. Мемлекеттік зейнетақы алу құқығы заңнамада белгіленген талаптармен айқындалады.

10 миллион теңгеден 5 миллион теңге алуға бола ма?

Әлеуметтік желіде зейнетақы жинағын сақтандыру компаниясына аударып, шотында 10 миллион теңгесі бар адам оның 5 миллион теңгесін қолына ала алатыны туралы жазба тарады. Жазба авторы 2027 жылдан бастап Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорындағы ақшаға ешкім жауап бермейтінін айтып, азаматтарды жинақтарын сақтандыруға шақырған. Алайда аннуитет рәсімдегенде бірден төленетін қаражаттың мөлшері сақтандыру компаниясына және келісімшарт талаптарына байланысты. Сондықтан жинақтың жартысын қолма-қол алуға болады деген сөз емес.

Қазақстанның сақтандыру нарығында аннуитет рәсімдеген кезде біржолғы сақтандыру дивидендтерін ұсынатын бағдарламалар бар. Сарапшының мәліметінше, 2026 жылғы қыркүйектегі нарықтық бағдар бойынша мұндай төлем сақтандыру сыйлықақысының шамамен 10%-ын құраған. Мысалы, аннуитетке 20 миллион теңге аударылса, 10% мөлшеріндегі дивиденд 2 миллион теңге болар еді. Бірақ бұл – түсіндіру үшін келтірілген есеп, әр клиентке міндетті түрде төленетін сома емес.

Жекелеген компаниялардың ұсыныстары да әртүрлі. Мысалы, Halyk Life 2026 жылғы наурызда келісімшарты кемінде екі жыл қолданыста болған клиенттерге 11% мөлшерінде дивиденд төлеу бағдарламасын жариялаған.

“Аннуитет рәсімдегенде біржолғы төлем алу мүлде мүмкін емес деу дұрыс болмайды. Бірақ 10 миллион теңге жинағы бар адамға оның 5 миллионын қолма-қол береді деген уәдені нақты ұсынысты зерттемей тұрып расталған ақпарат деп қабылдауға болмайды”, – дейді сарапшы.

Сондықтан азаматтар біржолғы бонусқа ғана назар аудармай, ай сайынғы төлем мөлшерін, оның жыл сайын қалай өсетінін және шартты өзгерту талаптарын да салыстыруы керек.

Аннуитетке аударылған ақшаны кейін қайтаруға бола ма?

Зейнетақы жинағын сақтандыру компаниясына аударғаннан кейін азамат оны кез келген уақытта толық көлемде кері қайтарып ала алмайды. Дегенмен белгілі бір шарттар орындалса, қаражаттың бір бөлігін БЖЗҚ-ға қайтаруға болады.

Әлеуметтік кодекстің 226-бабына сәйкес, аннуитет шарты жасалғаннан кейін кемінде екі жыл өткен соң азамат сақтандыру компаниясына келісімшарт талаптарын өзгерту туралы өтініш бере алады. Мұндай жағдайда сақтандыру төлемдерінің мөлшері азайтылып, қаражаттың бір бөлігі БЖЗҚ-ға қайтарылуы мүмкін. Бірақ шарт өзгергеннен кейін де сақтандыру компаниясы өмір бойы төлем жасау міндеттемесін сақтауы керек. Төлем мөлшері шартты өзгерту күніндегі ең төменгі күнкөріс деңгейінің 70%-ынан кем болмауға тиіс.

“Аннуитетке аударылған бастапқы капиталдың барлығын қайтаруға болады деп түсінбеу керек. БЖЗҚ-ға тек сатып алу сомасының ең төменгі өмір бойғы төлемдерді қамтамасыз етуге қажет бөлігінен асатын сомасы ғана қайтарылуы мүмкін”, – деп түсіндірді сарапшы.

Демек, ақшаның бір бөлігін қайтару мүмкіндігі барлық клиентке бірдей қолжетімді емес. Бұл сол кездегі есеп пен келісімшарт талаптарына байланысты.

Адам қайтыс болған жағдайда жинақ кімге қалады?

БЖЗҚ мен аннуитеттің маңызды айырмашылықтарының бірі – мұрагерлік тәртібі.

Егер азаматтың БЖЗҚ-дағы жеке шотында қаражат қалса, ол заңнамаға сәйкес мұраға қалдырылады.

Ал аннуитетке аударылған ақша сақтандыру компаниясына берілетіндіктен, оны жеке шоттағы жинақ сияқты мұраға қалдыруға болмайды. Дегенмен шартта кепілдендірілген төлем кезеңі қарастырылса, аннуитет иесі қайтыс болған жағдайда сол кезеңнің қалған төлемдері шартта көрсетілген тұлғаларға берілуі мүмкін. Кепілдендірілген кезеңнің ұзақтығы шарттың құны мен ай сайынғы төлем мөлшеріне әсер етеді. Сондықтан аннуитет рәсімдегенде өзіңіз алатын төлемді ғана емес, қайтыс болған жағдайда отбасыңызға қандай төлем қарастырылатынын да анықтаған жөн.

2027 жылдан бастап зейнетақы жинағына қатысты не өзгереді?

2027 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда міндетті зейнетақы жарналарының сақталуына берілетін мемлекеттік кепілдік тетігі өзгереді. Бұл өзгеріс 2026 жылғы 11 маусымдағы №306-VIII заңда қарастырылған.

2026 жылдың соңына дейін мемлекет міндетті зейнетақы жарналары мен міндетті кәсіптік зейнетақы жарналарының сақталуына жинақталған инфляцияны ескере отырып кепілдік береді. Егер азамат зейнетақы төлемдерін алуға құқылы болған кезде оның жинағы инфляция деңгейіне түзетілген жарналар сомасынан аз болса, айырмасы республикалық бюджеттен өтеледі.

Ал 2027 жылдан бастап мемлекет нақты аударылған міндетті зейнетақы жарналарының сомасына кепілдік беруді жалғастырады. Бірақ бұрынғыдай инфляцияны ескере отырып есептелген айырманы өтеу тәртібі тоқтайды.

“Номинал соманың сақталуы мен ақшаның сатып алу қабілетінің сақталуын ажырата білу қажет”, – дейді сарапшы.

Яғни, зейнетақы шотындағы ақша жоғалып кетеді деген сөз емес. Мәселе – сол қаражаттың уақыт өте келе қанша тауар мен қызмет сатып алуға жететінінде.

Сарапшының ресми статистика негізінде келтірген есебіне сәйкес, 2016 жылғы қыркүйектен 2026 жылғы қыркүйекке дейін Қазақстандағы жинақталған инфляция шамамен 145% болған. 2016 жылы 10 миллион теңге болған ақшаның сол кездегі сатып алу қабілетін бүгін сақтау үшін шамамен 24,5 миллион теңге қажет болар еді.

Сонымен бірге зейнетақы жинақтары инвестицияланады. 2016–2025 жылдары Ұлттық банк басқаратын зейнетақы активтерінің жинақталған инвестициялық табыстылығы шамамен 152,5%-ға жеткен. Осы кезеңдегі инфляция 142,1% болған. Демек, он жылдық кезең қорытындысы бойынша инвестициялық табыстылық инфляциядан жоғары болғанымен, нақты сатып алу қабілетінің өсімі шамамен 4,3% ғана болған.

“2027 жылдан бастап мемлекеттік кепілдіктің инфляциялық құрамдасын алып тастау жинақтардың міндетті түрде құнсызданатынын білдірмейді. Бірақ инвестициялық табыстылық инфляциядан төмен болса, мемлекет бұрынғы тетік бойынша айырманы өтемейді”, – деп түсіндірді сарапшы.

БЖЗҚ-ның мәліметінше, мемлекеттік кепілдік тәртібінің өзгеруі қордың бақылаусыз қалатынын білдірмейді. Зейнетақы активтерін басқару мемлекеттік реттеу мен бақылау аясында қала береді, ал қор азаматтардың жеке шоттарын жүргізіп, жинақтары туралы ақпарат беруді жалғастырады.

Аннуитеттің қандай тәуекелдері бар?

Аннуитет таңдағанда үш негізгі тәуекелге назар аудару қажет.

• Біріншісі – инфляция. 2026 жылы аннуитет бойынша төлемдерді жыл сайын индекстеудің нормативтік мөлшері кемінде 8% болып белгіленген. Алайда инфляция одан жоғары болса, төлем өскенімен, оның нақты сатып алу қабілеті төмендеуі мүмкін.

“Мысалы, инфляция жылына 12% болып, төлемдер 8%-ға өссе, төлемнің номинал сомасы артқанымен, оның нақты сатып алу қабілеті төмендейді”, – дейді сарапшы.

• Екіншісі – өтімділік тәуекелі. Азамат қаражатының едәуір бөлігін сақтандыру компаниясына аударғаннан кейін оны күтпеген шығындарға бірден пайдалана алмайды.
• Үшіншісі – сақтандыру компаниясының қаржылық тұрақтылығы. Сондықтан оның төлем қабілетін, қаржылық жағдайын және шарт талаптарын салыстыру қажет.

Қазақстанда сақтандыру төлемдеріне кепілдік беру қоры бар. Егер сақтандыру компаниясы лицензиясынан айырылса, қор кепілдік берілетін аннуитет шарттары бойынша төлемдердің үздіксіз әрі уақтылы жүргізілуін қамтамасыз ету тетігін іске қосады. Бірақ бұл механизм инфляциядан қорғамайды: бірі сақтандырушының міндеттемелеріне, екіншісі ақшаның сатып алу қабілетіне қатысты.

БЖЗҚ-да қалса, ақша қалай төленеді?

Егер азамат жинағын сақтандыру компаниясына аудармай, БЖЗҚ-да қалдырса, қаражаты жеке зейнетақы шотында есепке алынып, инвестициялануын жалғастырады. Зейнетақы төлемдерін алуға құқылы болған кезде төлемдер белгіленген тәртіппен жүргізіледі және жеке шоттағы қаражат таусылғанға дейін жалғасады.

Бұл тәсілдің артықшылығы – жинақтың жеке есепте сақталуы, инвестициялық стратегияны таңдау мүмкіндігі және шотта қалған қаражатты заңнамаға сәйкес мұраға қалдыру. Бірақ инвестициялық табыстылық тұрақты болмайды, ал төлем мөлшері жинақ көлемімен шектеледі.

Сарапшы келтірген деректер бойынша, 2025 жылы Ұлттық банк басқаратын зейнетақы активтерінің инвестициялық табыстылығы 7,43% болған, ал инфляция 12,3%-ға жеткен. Ал 2024 жылы инвестициялық табыстылық 17,84%, инфляция 8,6% болған. Бұл бір жылдағы нәтиже ұзақ мерзімді жағдайды толық көрсетпейтінін аңғартады. 2026 жылғы қыркүйектен бастап азаматтардың міндетті және міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары есебінен қалыптасқан жинақтарын жеке инвестициялық портфельді басқарушыларға толық көлемде сенімгерлік басқаруға беру мүмкіндігі кеңейтілді. Салымшы басқарушыны және оның инвестициялық стратегиясын өзі таңдай алады. Дегенмен бұл тәсіл де инвестициялық шығыннан немесе инфляциядан толық қорғайды деген кепілдік емес.

БЖЗҚ-дан төленетін ай сайынғы зейнетақы төлемдері жыл сайын 5%-ға өсіріледі. Аннуитет төлемдері үшін қазіргі талап бойынша индекстеу мөлшері кемінде 8%. Бірақ екі жағдайда да инфляция жоғары болса, төлемдердің сатып алу қабілеті төмендеуі мүмкін.

Еске салсақ, Ұлттық банк 2026 жылғы 23 қазанда базалық мөлшерлемені 16,25%-дан 15,75%-ға дейін төмендетті. Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменовтің айтуынша, бұған жылдық инфляцияның қатарынан 12 ай бойы баяулауы себеп болған. 2026 жылғы қыркүйекте инфляция 9,3%-ды құрады. Алайда базалық мөлшерлеменің төмендеуі БЖЗҚ-дағы зейнетақы жинағының табысы да азаяды дегенді білдірмейді. Жинақтың қанша табыс әкелетіні ақшаның қайда және қандай шарттармен инвестицияланғанына байланысты.

Қай нұсқа тиімді?

Зейнетақы жинағын сақтандыру компаниясына аудару туралы шешімді тек 2027 жылдан бастап мемлекеттік кепілдік тәртібі өзгеретініне қарап қабылдамаған жөн. Жас және орта жастағы азаматтар үшін тұрақты жарна аудару, инвестициялық стратегияны таңдау және жинақтың нақты табыстылығын бақылау маңызды. Ал зейнетке жақындаған, жеткілікті жинағы бар адамдар БЖЗҚ-да қалу мен аннуитет рәсімдеу нұсқаларын салыстыра алады.

“Жинағы едәуір көп азаматтар үшін аралас тәсіл тиімді болуы мүмкін: зейнетақы қаражатының бір бөлігін өмір бойғы аннуитетке бағыттап, қалғанын БЖЗҚ-да сақтау”, – дейді сарапшы.

Мұндай жағдайда аннуитет өмір бойғы тұрақты табысты қамтамасыз етуге көмектеседі, ал БЖЗҚ-да қалған қаражат инвестициялануын жалғастырып, мұраға қалдыру мүмкіндігін сақтайды.

Аннуитет рәсімдемес бұрын бірнеше сақтандыру компаниясының ұсынысын салыстырып, төлемдердің бастапқы мөлшерін, жыл сайынғы өсімін, кепілдендірілген кезеңін, шартты өзгерту тәртібін және компанияның қаржылық жағдайын тексерген жөн. Болашақ төлемдерді 70, 80 және 90 жасқа дейін есептеп салыстыру да шешім қабылдауға көмектеседі.

Осылайша, 2027 жылдан бастап мемлекеттік кепілдіктің инфляцияны ескеретін тетігі өзгергенімен, БЖЗҚ-дағы ақша жоғалады деген тұжырым дұрыс емес. Ал аннуитет өмір бойы төлем алуға мүмкіндік бергенімен, жинаққа қол жеткізу мен мұрагерлікке қатысты шектеулері бар. Сондықтан азаматтар асығыс шешім қабылдамай, өз жағдайына сай нұсқаны таңдауы керек.

Айта кетейік, бұған дейін қазақстандықтар зейнетақы жинағын біріктіріп, зейнетке ерте шыға ала ма деген сұраққа жауап берген едік.

Қазақстан Ұлттық банкінің төрағасы Тимур Сүлейменов теңгенің нығаюы қолдан жасалып жатқан жоқ екенін мәлімдеді. Оның айтуынша, бұған экспорттық кірістің артуы, шетелдік инвесторлардың мемлекеттік бағалы қағаздарға қаржы салуы және компаниялардың шетел валютасымен қарыз алуы әсер еткен. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Сүлейменовтің сөзінше, мұнай бағасының өсуі экспорттаушылардың валюталық кірісін арттырған. Былтыр мұнайдың бір баррелі шамамен 60–65 доллар тұрса, қазір 100 доллардан асқан. Сонымен қатар мыс пен өзге металдардың бағасы 11–15%-ға өскен. Нәтижесінде Қазақстан экспорты 27%-ға артып, ішкі нарыққа түсетін доллар көлемі көбейген.

Теңгенің нығаюына әсер еткен тағы бір фактор – шетелдік инвесторлардың Қазақстанның мемлекеттік бағалы қағаздарына салған қаржысы. Ұлттық банк басшысының бағалауынша, мұндай инвестиция көлемі шамамен 5–6 миллиард долларға жеткен.

Бұған қоса, банктер мен квазимемлекеттік сектордың шетел валютасымен алған қарыздары да нарықтағы доллар ұсынысын арттырады. Компаниялар шетелден доллармен қарыз алып, оны ел ішіндегі жобаларды қаржыландыру үшін теңгеге айырбастайды.

“Бағам өте жақсы, нарықтық. Біз оны реттемейміз және араласпаймыз”, – деді Тимур Сүлейменов.

Ұлттық банк бұған дейін зейнетақы активтерін басқару аясында Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры үшін валюта сатып алғанын хабарлаған. Мұндай операциялар зейнетақы портфеліндегі шетел валютасының үлесін сақтау мақсатында жүргізіледі. Сонымен қатар Ұлттық қордан биржалық нарықта валюта сату операциялары да жүзеге асырылады. Бұл операциялар теңгенің бағамына ықпал етуі мүмкін болғанымен, Ұлттық банк валюта бағамын белгілі бір деңгейде ұстап тұруды мақсат етпейтінін мәлімдеген.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда ерікті зейнетақы жарналары есебінен қалыптасқан жинақтарды 50 жастан бастап алуға болатыны туралы жазған едік.

Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстанның тұңғыш президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың есімі ешқашан ұмытылмайтынын мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Президент тарихи үрдістерге әділетті көзбен қарап, әділ баға беру керегін жеткізді.

Бәріміз біртұтас қоғам болып Әділетті Қазақстанды құру ісін қолға алдық деді мемлекет басшысы.

Еске салайық, экс-президент Нұрсұлтан Назарбаев Құрылтайы сайлауында дауыс берген еді. Тұңғыш президенттің баспасөз қызметінің дерегіне сәйкес, жақында бел омыртқасына жасалған отадан кейінгі денсаулық жағдайына байланысты Назарбаев үйден дауыс берген. 

Қазақстанда теңгенің нығаюы импорттық тауарлардың құнын төмендетуге ықпал еткенімен, дүкендердегі азық-түлік бағасы дәл сондай деңгейде арзандамады. Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменов мұны бағаның өсуінен кейін бұрынғы деңгейіне сирек қайтатын ерекшелігімен түсіндірді. Оның айтуынша, ұлттық валютаның нығаюы тауарлардың қымбаттауын тежеуге көмектесіп отыр. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Ұлттық банк төрағасы базалық мөлшерлемені 0,5% тармаққа төмендету туралы шешім ұзақ талқылау мен инфляциялық жағдайды бағалау нәтижесінде қабылданғанын айтты. Оның сөзінше, комитет отырысында үш нұсқа қарастырылған: базалық мөлшерлемені өзгеріссіз қалдыру, 0,25% тармаққа немесе 0,5% тармаққа төмендету. Ал мөлшерлемені бірден 1% тармаққа азайту мәселесі талқыланбаған.

“Соңғы 12 айда инфляцияның төмендеуі, инфляциялық күтулердің азаюы және ішкі экономикадағы тұрақты жағдай базалық мөлшерлемені батылырақ төмендетуге мүмкіндік берді”, – деді Тимур Сүлейменов.

Оның айтуынша, мөлшерлемені 0,25% тармаққа ғана төмендету экономикалық үдерістерге жеткілікті ықпал етпеуі мүмкін еді. Сондықтан комитет ақша-кредит саясатын біршама жұмсарту туралы шешім қабылдаған.

Ұлттық банк төрағасы теңге бағамының инфляцияға әсеріне де тоқталды. Қазақстан импортқа тәуелді болғандықтан, ұлттық валютаның нығаюы елге шетелден әкелінетін тауарлардың құнына ықпал етеді. Азық-түлік нарығындағы импорттың үлесі шамамен 28%, ал аралық және инвестициялық тауарлар арасында бұл көрсеткіш 50%-дан асып, шамамен 58%-ға жетеді. 

Сүлейменовтің мәліметінше, теңге Ресей рубліне қатысты шамамен 18%-ға, ал АҚШ долларына қатысты 12%-ға нығайған. Бұл шетелден әкелінетін тауарлардың теңгемен есептелген құнын төмендетуге мүмкіндік береді. Өйткені Қазақстанның сауда серіктестерімен есеп айырысу кезінде рубль мен доллар да қолданылады.

Алайда валюта бағамының өзгеруі бөлшек саудадағы бағаға бірден әрі толық көлемде әсер етпейді. Ұлттық банк басшысы мұны экономикадағы “храповик әсерімен” түсіндірді. Яғни тауарлар қымбаттағаннан кейін олардың бағасы бұрынғы деңгейіне сирек түседі.

“Кем дегенде, теңгенің нығаюы бағаның одан әрі өсуін тежеуге мүмкіндік берді”, – деді ол.

Ұлттық банк төрағасының айтуынша, азық-түлік сегментіндегі импорттық тауарлардың бағасы 3,2%-ға төмендеген. Оның бағалауынша, теңгенің нығаюы Қазақстан экономикасындағы инфляцияны баяулатуға ықпал етіп отыр.

Базалық мөлшерлеме – Ұлттық банктің ақша-кредит саясатын жүргізудегі негізгі құралдарының бірі. Ол қаржы нарығындағы қысқа мерзімді қаражаттың құнына бағдар беріп, экономикадағы несие мен депозит мөлшерлемелеріне ықпал етеді.

Айта кетейік, 2026 жылғы 23 қазанда Қазақстан Ұлттық банкі базалық мөлшерлемені 16,25%-дан 15,75%-ға дейін төмендетті.

Республика күні қарсаңында президент Қасым-Жомарт Тоқаев бірқатар қазақстандыққа мемлекеттік наградалар мен құрметті атақтар берді. Олардың қатарында металлургтер, ауыл шаруашылығы қызметкерлері, ұстаздар, дәрігерлер, өнер қайраткерлері және ел дамуына үлес қосып жүрген өзге де азаматтар бар. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Салтанатты жиында мемлекет басшысы адал еңбегімен елге пайдасын тигізіп жүрген азаматтарды атап өтті. Оған қоса олардың қоғам мен мемлекет дамуына қосқан үлесін ерекше бағалады.

Тоқаев 40 жылдан астам уақыт металлургия саласында еңбек етіп келе жатқан Әбдірашит Доспановқа “Қазақстанның Еңбек Ері” атағын беретінін мәлімдеді.

“Қазір ортамызда отырған азаматтардың бойында осы құнды қасиеттердің бар екені анық. Солардың бірі “Еңбек Даңқы” наградасының толық кавалері – Әбдірашит Қойшыбекұлы Доспанов. Ол әке ізін басып, 40 жылдан астам уақыт металлургия саласында абыройлы жұмыс істеп келе жатыр. Кәсіби шеберлігі мен еңбекке адалдығының арқасында зор табысқа жетіп, елімізді өркендетуге мол үлес қосып жүр. Бүгінде жас мамандарға бағыт-бағдар беріп, оларға өмірлік кәсібінің қыр-сырын үйретіп жатыр”, – деді президент. 

Салтанатты жиында белгілі сазгер, ұстаз Алтынбек Қоразбаевқа жоғары мемлекеттік награда – “Отан” ордені табысталды. Президент оның әндері бірнеше буынның жүрегінен орын алып, қазақ музыкасының алтын қорына енгенін атап өтті.

Даңқты альпинист Қазбек Уәлиев әлемдік альпинизмге қосқан үлесі үшін ІІ дәрежелі “Барыс” орденімен марапатталды.

Ал опера әншісі Талғат Мұсабаевқа “Қазақстанның халық әртісі” атағы берілді. Мұражай ісін дамытуға және тарихи-мәдени мұраны сақтауға үлес қосып жүрген өлкетанушы Бауыржан Жәнібеков “Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері” атағына ие болды. Өнертанушы ғалым Эльмира Сұлтанғалиева “Құрмет” орденімен марапатталды.

Сонымен қатар ерекше білім беру қажеттігі бар балаларды оқытуда жаңашыл әдістерді қолданып жүрген педагог Наталья Сафиулинаға “Қазақстанның еңбек сіңірген ұстазы” атағы берілді.

“Таза Қазақстанға” үлес қосып жүрген азаматтар марапатталды

Президент елді көркейту, көшелерді таза ұстау және қоршаған ортаға қамқорлық жасау баршаға ортақ міндет екенін айтты. Оның сөзінше, бұл жұмысқа мемлекеттік органдармен қатар, білім беру ұйымдары және қоғамның әрбір мүшесі атсалысуы керек.

“Осы саладағы игі істер мен президент ретінде ұсынған “Таза Қазақстан” тұжырымдамасымен тығыз байланысты. Бұл бүкіл елімізге өте қажетті жұмыс деп айтсақ, қате болмайды. Өйткені көшелеріміз таза болмаса, әрбір жерде ағаш пен гүлдер көп егілмесе, азаматтарымыз табиғатқа қамқор болмаса, еліміз де жасампаз болмайды. Бұл – анық нәрсе. Бұл – Үкімет, Құрылтай, құқық қорғау мекемелері болсын, жергілікті билік өкілдері мен басқа да мемлекеттік және мемлекеттік емес ұйымдардың, жоғары оқу орындарының, мектептердің ортақ парызы. Басқа сөзбен айтқанда, бұл – жалпыұлттық қозғалыс”, – деді президент. 

Осы бағыттағы еңбегі үшін елорданы абаттандыруға үлес қосқан “Астана-Көгалдандыру құрылысы” мекемесінің қызметкері Дидар Телжанұлы “Құрмет” орденімен марапатталды. Ал “Астана орманы” ұйымында еңбек етіп жүрген Аманжол Үйсінбаев “Ерен еңбегі үшін” медаліне ие болды.

Солтүстік Қазақстан облысының Шал ақын ауданынан келген механизатор Сергей Пустыльников ІІІ дәрежелі “Еңбек Даңқы” орденімен марапатталды. Ол 30 жылдан бері ауыл шаруашылығы саласында еңбек етіп, жинаған тәжірибесін жас мамандарға үйретіп келеді.

Сонымен қатар аға мейірбике Анар Әбдіқұлова мен ұстаз Сәлима Жұмамұратоваға “Шапағат” медалі табысталды.

Мемлекет басшысы қоғамдық келісімді нығайтуға үлес қосып жүрген азаматтарға да құрмет көрсетілетінін айтты. Осы орайда бір топ азаматқа "Ел бірлігі" ордені берілді.

Тоқаевтың мәліметінше, елдің дамуына үлес қосып, адал еңбегімен көпке үлгі болған екі мыңнан астам азамат мемлекеттік наградалармен марапатталады.

Мемлекет басшысы марапат иелерін құттықтап, олардың еңбегіне табыс тіледі.

Айта кетейік, 23 қазанда Республика күні қарсаңында бір топ азамат мемлекеттік наградалармен марапатталды. Марапат иелерінің қатарында еңбек адамдары, ғалымдар, дәрігерлер, ұстаздар, өнер қайраткерлері, кәсіпкерлер мен әскери қызметкерлер бар. 

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев тиісті жарлыққа қол қойды. Құжатқа сәйкес, азаматтар елдің дамуына қосқан елеулі үлесі, белсенді қоғамдық қызметі, халықтар арасындағы достық пен ынтымақтастықты нығайтуға сіңірген еңбегі үшін марапатталды.

Қазақстан Ұлттық банкінің басқаруындағы зейнетақы активтерінің табыс деңгейі жекеменшік инвестициялық компаниялардың көрсеткіштерінен төмен. Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменов мұны басқарудағы қаражат көлемінің үлкендігімен түсіндірді. Оның айтуынша, реттеуші шамамен 27 триллион теңгені басқарады, ал жекеменшік компаниялардың портфелі бұдан әлдеқайда аз. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Ұлттық банкте өткен брифингте журналистер Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорының инвестициялық нәтижелері төмен болғандықтан, азаматтардың жинақтарын жекеменшік басқарушы компанияларға аударуға шақырулар көбейгенін айтып, бұл Ұлттық банк пен қор мамандарының кәсібилігіне күмән келтіре ме деп сұрады.

Тимур Сүлейменов мұндай пікірмен келіспеді. Оның сөзінше, зейнетақы активтері инвестициялық табыс әкеліп жатыр, бірақ нәтиже бұдан да жоғары болуы мүмкін еді.

“Менің есімде қалғаны, біз шығынға ұшыраған жоқпыз. БЖЗҚ-дағы табыс шамамен 3,2% болды. Одан жоғары болуы мүмкін бе еді? Әрине, мүмкін. Өйткені кейбір жекеменшік басқарушы компаниялар жоғары табыс деңгейін көрсетті”, – деді Ұлттық банк төрағасы.

Оның түсіндіруінше, 27 триллион теңгеге жуық активті басқару 15-20 миллиард теңге көлеміндегі портфельді басқарудан әлдеқайда күрделі. Ірі портфель бойынша инвестициялық шешімдерді жылдам қабылдау қиын. Оның үстіне қысқа мерзімде жоғары табыс әкелетін инвестициялар кейін шығынға ұшыратуы мүмкін.

Сондықтан Ұлттық банк зейнетақы активтерін басқарғанда тәуекелдерді шектеуге басымдық береді. Бұл ретте нарықтағы, елдегі және валюта бағамындағы өзгерістерден туындайтын қауіптер ескеріледі.

“Портфельді байыппен, консервативті түрде бөлу арқылы нарықтық, елдік және валюталық тәуекелдерден қорғау – зейнетақы активтерін басқарушының негізгі міндеті”, – деп түсіндірді Сүлейменов.

Ол Ұлттық банк пен БЖЗҚ өз міндетін орындап отырғанын айтты. Сүлейменовтің сөзінше, зейнетақы активтері бір басқаруға шоғырландырылғаннан бергі жинақталған табыс деңгейі осы кезеңдегі инфляциядан жоғары. Дегенмен ол инвестициялық нәтижелердің бұдан да жақсы болғанын қалайтынын және тәуекелдер азайған сайын табыстылық артады деп күтетінін жеткізді.

Ұлттық банктің зейнетақы активтерінен түскен нақты табысы қандай?

2026 жылғы 1 қазандағы жағдай бойынша Ұлттық банктің басқаруында 26,6 триллион теңге зейнетақы активі болған. Бұл қазақстандықтардың барлық зейнетақы жинағының 99%-дан астамын құрайды. Қыркүйек айында активтер көлемі 317,5 миллиард теңгеге немесе 1,2%-ға азайған.

Жыл басынан бері Ұлттық банк салымшыларға 766,32 миллиард теңге инвестициялық табыс есептеген. 2026 жылдың алғашқы тоғыз айындағы номиналды табыс деңгейі 2,91% болды.

Алайда осы кезеңде инфляция 7%-ға жеткен. Соның салдарынан зейнетақы жинақтарының нақты табыстылығы минус 3,83% болған. Яғни инвестициялық табыс түскенімен, жинақтың сатып алу қабілеті төмендеген.

Салыстыру үшін, 2026 жылдың тоғыз айында зейнетақы активтерін басқарушы компаниялар арасында ең жоғары табыстылықты "Сентрас Секьюритиз" көрсетті. Компанияның номиналды табыс деңгейі 11,87%, ал инфляцияны есептегендегі нақты көрсеткіші 4,54% болды. БЖЗҚ салымшыларының шоттарына компания 1,147 миллиард теңге инвестициялық табыс есептеген.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда ерікті зейнетақы жарналары есебінен қалыптасқан жинақтарды 50 жастан бастап алуға болатыны туралы жазған едік.

Қазақстан Ұлттық банкі базалық мөлшерлемені 15,75%-ға дейін төмендетті. Бұл шешім банктердің жаңа несиелер мен депозиттер бойынша пайыздық мөлшерлемелерін қайта қарауына әсер етуі мүмкін. Алайда несие бірден арзандап, депозит табысы бірден төмендемейді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Ұлттық банктегі брифингте журналистер соңғы төрт айда базалық мөлшерлеме төмендегеніне қарамастан, банктер неге несие пайыздарын жоғары деңгейде ұстап отырғанын сұрады. Сондай-ақ реттеушінің бұл жағдайға ықпал ету мүмкіндігіне қатысты сауал қойылды.

Тимур Сүлейменовтің түсіндіруінше, ақша-кредит саясаты мен базалық мөлшерлеменің экономикаға әсері белгілі бір уақыт өткеннен кейін байқалады. Базалық мөлшерлеменің төмендеуі коммерциялық банктердің клиенттермен жасалған несие шарттарын бірден өзгертуіне негіз болмайды. Өйткені әр несие бойынша пайыздық мөлшерлеме келісімшартта бекітілген.

“Келісімшарттардың мерзімі жетіп, олар жаңартылған сайын мөлшерлемелер де қайта қаралады. Клиенттер бұрын несиені 17% мөлшерлемемен алғанын, ал қазір мөлшерлеме төмендегенін айтып, 15-16%-бен несие алғысы келуі мүмкін. Бірақ келісімшарт күшінде болғанша, онда көрсетілген пайыз қолданылады. Бұл мөлшерлеме көтерілген кезде де, төмендеген кезде де солай жұмыс істейді. Мұндай өзгерістердің әсері шамамен 9-12 айға созылады, ал кейбір несие түрлерінде одан да ұзақ болуы мүмкін”, – деді Ұлттық банк төрағасы.

Оның айтуынша, Қазақстан экономикасындағы несиелер бойынша мөлшерлемелер жыл басынан бері 1%-дық тармаққа төмендеген. Ұлттық банк алдағы уақытта да олардың біртіндеп төмендеуін күтеді.

Базалық мөлшерлеменің төмендеуі банктердің депозит бойынша пайыздарды қайта қарауына да әсер етуі мүмкін. Атап айтқанда, қаржы ұйымдары жаңа салымдарға ұсынатын мөлшерлемелерін төмендетуі ықтимал. Алайда бұл өзгеріс барлық депозитке бірдей әсер етпейді: нақты шарттар банктің саясатына және депозит түріне байланысты.

Сүлейменов әр клиенттің несие шарты әртүрлі болатынын атап өтті. Мөлшерлемеге қарыз алушының несие тарихы, кепілінің болуы және қаржылық жағдайы әсер етеді. Сондықтан базалық мөлшерлеме несие пайызын белгілеудегі негізгі бағдар болғанымен, коммерциялық банктердің мөлшерлемелері оған дәлме-дәл тең болмайды.

Айта кетейік, 2026 жылғы 23 қазанда Қазақстан Ұлттық банкі базалық мөлшерлемені 16,25%-дан 15,75%-ға дейін төмендетті.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Республика күніне арналған салтанатты жиында сөз сөйледі. Президент соңғы жеті жылда әлеуметтік саланы дамытуға 88 триллион теңге қаржы бөлінгенін атап өтті және оны халықтың әл-ауқатын жақсарту үшін салынған инвестиция деп қабылдау керегін айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Тоқаетың айтуынша, қазір барлық аймақта, әсіресе, ауылдық жерлер мен шалғай елді мекендерде медициналық қызметтің сапасы артып келе жатыр.

Сондай-ақ ол еліміздің әрбір мектебінде барлық бастауыш сынып оқушылары және әлеуметтік жағынан осал топтағы балалар, яғни, бір миллион жеті жүз мыңнан астам оқушы ақысыз ыстық тамақпен қамтамасыз етілгенін айтты.

Президенттің сөзінше, елімізде неше түрлі әлеуметтік жеңілдіктер бар, алайда олардың кейбірі жымқыру негізінде беріліп жатыр. Сондықтан Үкімет бұл мәселені жан-жақты зерттеп, осы жұмыспен айналысып жатқанын жеткізді.

Жеті жылда он мыңдаған шақырым автокөлік жолы мен теміржолдар салынып, жөнделді. Тоқаев Еуропа мен Азияның арасын жалғап тұрған көлік, энергетика және цифрлық тораптар Қазақстан арқылы өтіп жатқанын атап өтті. 

Айтуынша, Қазақстан дүние жүзінде болып жатқан түбегейлі цифрлық өзгерістерге белсене қатысуда.

Тоқаевтың айтуынша, мұның бәрі – цифрлық, басқаша айтқанда, халқымыздың игілігіне қызмет ететін өркендеген мемлекет құруға бағытталған қадам.

Депутаттар мен мелекеттік қызметкерлерге үндеу

Президент тәуелсіздік жылдарында Қазақстанның түрлі салада үлкен жетістіктерге жеткенін атап өтті.

Тоқаев мемлекеттің басым міндеттері мен даму жоспарларын келесі аптада Қазақстан халқына Жолдауында егжей-тегжейлі таныстырады.

Еске сала кетейік, Қазақстанда 2027 жылдан бастап әлеуметтік көмекті тағайындау тәртібін өзгерту жоспарланып отыр. Енді жәрдемақының бір бөлігін беру кезінде отбасының табысы, баспанасы, көлігі және басқа да мүлкі ескеріледі.

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаев отбасының әл-ауқатын бағалайтын калькулятордың таныстыруына қатысты. Ол жүйенің қалай жұмыс істейтінін өз отбасының мысалында көрсетіп, нәтижесінде калькулятор оны В санатына жатқызды. 

Республика күні қарсаңында президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың қатысуымен мемлекеттік наградаларды тапсыру рәсімі өтті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Салтанатты жиында мемлекет басшысы бұл мерекенің халқымыз үшін айрықша маңызға ие екенін айтты. 

Президенттің айтуынша, биыл Қазақстан ұлттық мерекені тәуелсіздіктің 35 жылдығы қарсаңында атап өтіп отыр.

Мемлекет басшысы Қазақстанда ұлттық қаржы жүйесі қалыптасып, мемлекеттік шекараларымыз түпкілікті бекітілгенін де айтты. 

“Қасиетті Сарыарқаның төрінде, ескі қаланың орнында жаңа астанамыз – бүкіл әлем сүйсіне қарайтын Астананың іргетасы қаланды. Бірлігімізді нығайтып, әлемге бейбітшілік пен келісімнің мекені екенімізді таныттық”, – деді президент.

25 қазан – Республика күні

Республика күні – Қазақстанның ұлттық мерекесі. 1990 жылы 25 қазанда Қазақ КСР-інің мемлекеттік егемендігі туралы декларация қабылданды. Бұл құжат еліміздің тәуелсіздікке қарай жасаған маңызды қадамдарының бірі болды. Ал 1991 жылы 16 желтоқсанда Қазақстан тәуелсіздігін жариялады.

Республика күні 1995 жылдан бастап аталып өтіп, кейін ұлттық мерекелер қатарынан алып тасталды. 2022 жылы оған ұлттық мереке мәртебесі қайта берілді. Бүгінде бұл күн Қазақстанның мемлекеттілігі мен егемендігінің маңызын айқындайтын мереке ретінде атап өтіледі.

Айта кетейік, 23 қазанда Республика күні қарсаңында бір топ азамат мемлекеттік наградалармен марапатталды. Марапат иелерінің қатарында еңбек адамдары, ғалымдар, дәрігерлер, ұстаздар, өнер қайраткерлері, кәсіпкерлер мен әскери қызметкерлер бар. 

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев тиісті жарлыққа қол қойды. Құжатқа сәйкес, азаматтар елдің дамуына қосқан елеулі үлесі, белсенді қоғамдық қызметі, халықтар арасындағы достық пен ынтымақтастықты нығайтуға сіңірген еңбегі үшін марапатталды.

Қазақстанда 26 қазанда Халыққа қызмет көрсету орталықтары мен мамандандырылған ХҚКО-лар жұмыс істемейді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Демалыс Республика күніне байланысты жарияланды. Халыққа қызмет көрсету орталықтары келушілерді 27 қазан, сейсенбі күні қайта қабылдайды.

Мерекеге дейін құжат рәсімдеуді немесе дайын құжаттарды алуды жоспарлаған азаматтар 24 қазан, сенбі күні кезекші бөлімшелерге жүгіне алады. Олар қысқартылған кесте бойынша жұмыс істейді.

• Кезекші ХҚКО-ларда келушілер сағат 09:00-ден 13:00-ге дейін қабылдайды.
• Ал мамандандырылған ХҚКО-ларда өтініштер сағат 09:00-ден 12:00-ге дейін қабылданып, дайын құжаттарды 13:00-ге дейін алуға болады.

27 қазаннан бастап барлық бөлімше әдеттегі жұмыс кестесіне көшеді.

Бұған дейін қазақстандықтар бірнеше күн бойы жылжымайтын мүлікке қатысты бірқатар қызметті пайдалана алмайтыны туралы жазған едік. 

Түркістан қаласында Республика күні мен қала күні қарсаңында Әкімшілік-іскерлік орталығы аумағында орналасқан 7 қабатты 14 тұрғын үй пайдалануға берілді. Бұл игі іс Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаевтың тапсырмасы аясында жүзеге асырылды.

Түркістан облысының әкімі Нұралхан Көшеров тұрғындардың қуанышын бөлісуге арнайы келіп, баспана иелеріне пәтер кілттерін табыстады. Облыс әкімі тұрғындарды қоныстоймен құттықтап, отбасыларына амандық, бақ-береке тіледі. 

Салтанатты рәсімнен кейін облыс әкімі мен баспана иелері жаңа тұрғын үйлерді аралап, пәтерлердің жай-күйімен танысты. Заманауи үлгіде салынған тұрғын үй кешендерінде тұрғындардың қолайлы өмір сүруі үшін барлық жағдай жасалған.

Жаңа тұрғын үй кешені жалпы 3,5 гектар аумақта орналасқан. Құрылыс жұмыстарын "Dep Group" ЖШС, "FS Development Group" ЖШС, "Bes stroy" ЖШС және "ЕвроРемонт Сервис" ЖШС жүргізді. Тұрғын үй кешенінде жалпы 588 пәтер бар. Олардың 194-і жалдамалы баспана болса, 394 пәтер жеңілдетілген ипотекалық несие арқылы беріледі. Пәтерлердің жалпы ауданы 36 720,6 шаршы метрді құрайды. 

Мереке қарсаңында жаңа пәтерлердің кілтін алған отбасылар үшін бұл күн ерекше қуанышқа толы болды. Түркістандықтар қуанышымен бөлісіп, ҚР Президентіне, облыс басшылығына алғыстарын білдірді.

Бұл жұмыстар баспанаға мұқтаж азаматтарды қолдауға және халықтың тұрғын үйге қолжетімділігін арттыруға бағытталған.

Айта кетейік, биыл облыс бойынша 3 мыңнан астам пәтердің құрылысы жүргізіліп, 2 434 пәтер ел игілігіне берілді. Оның ішінде Түркістан қаласында 2 мыңнан астам пәтерді құрайтын 43 көпқабатты тұрғын үй пайдалануға тапсырылды. Нақтырақ айтқанда, 706 пәтер арендалық болса, 1 382 пәтер жеңілдетілген ипотекалық несие арқылы беріледі. Қазіргі таңда қала бойынша тұрғын үй кезегіне 23 мыңнан астам азамат тіркелген.

Қазақстанда салық берешегі 45 айлық есептік көрсеткіштен, яғни 2026 жылы 194 625 теңгеден асатын компаниялар 1 қарашадан бастап басшысын және заңды мекенжайын өзгерте алмайды. Шектеу қарыз төрт ай бойы өтелмеген жағдайда қолданылады. Бұл туралы Stan.kz Мемлекеттік кірістер комитетіне сілтеме жасап хабарлайды.

Тиісті норма заңға 2026 жылғы 1 шілдеде енгізілгенімен, ол 1 қарашадан бастап күшіне енеді. Шектеу салық берешегіне ғана емес, кедендік төлемдер, баждар, пайыздар мен өсімпұлдар бойынша қарыздарға да қатысты.

Мемлекеттік кірістер комитеті Аудит департаментінің берешекпен жұмыс басқармасының басшысы Қайсар Арынның айтуынша, төрт айлық мерзім 1 шілдеден бастап есептеледі. Сондықтан алғашқы электронды хабарламалар 1 қарашадан бастап орындалмай қалуы мүмкін.

“Бұл норма салық төлеушілердің жағдайын нашарлататындықтан, 1 қарашадан бастап қолданылады. Берешегі бар азаматтар осыны ескергені жөн”, – деді Қайсар Арын комитеттің Instagram желісіндегі тікелей эфирінде.

Комитет өкілінің түсіндіруінше, кейбір компаниялар салық берешегін төлемеу үшін қарызын үйсіз немесе әрекетке қабілетсіз адамдардың атына рәсімдеп, басқа өңірге көшіп кететін жағдайлар кездеседі. Жаңа шектеу осындай әрекеттердің жолын кесу үшін енгізіліп отыр. Шектеу тек компания басшысын немесе заңды мекенжайын ауыстырумен шектелмейді. Хабарлама тәртібімен тіркелетін өзге де өзгерістерге қатысты электронды өтініштер орындалмай қалуы мүмкін. Олардың қатарында қызмет түрін, түпкі бенефициарлық меншік иесін және байланыс деректерін өзгерту, жарғылық капиталды ұлғайту, үлесті сенімгерлік басқаруға беру, сондай-ақ құрылтай құжаттарына өзгерістер енгізу бар. Бұл талап акционерлік қоғамдардан басқа жеке кәсіпкерлік субъектілерінің орналасқан жерін өзгертуіне де қатысты. Сонымен қатар компания басшысы немесе құрылтайшысы басқа заңды тұлғада да басшылық етсе, сол компанияның әлеуметтік төлемдер бойынша берешегі болған жағдайда да шектеу қолданылуы мүмкін.

Салық берешегіне байланысты қандай шаралар қолданылады?

2026 жылғы 1 қаңтардан бастап салық берешегін өндіріп алу шаралары оның мөлшеріне қарай қолданылады. Егер қарыз 20 АЕК-тен, яғни 86 500 теңгеден аспаса, салық төлеушіге хабарлама жіберіліп, өсімпұл есептеледі. Берешек 20 АЕК-тен асқан жағдайда банк шоттары мен кассадағы шығыс операциялары тоқтатылып, шоттардағы қаражат есебінен өндіріп алу шаралары қолданылуы мүмкін. Ал қарыз 45 АЕК-тен асса, мүлікке билік етуге шектеу қойылып, берешекті дебиторлар есебінен өндіріп алу шаралары қарастырылады. Бұдан бөлек, 2026 жылғы 1 шілдеден бастап салық берешегі 27 мың АЕК-тен, яғни 116 миллион 775 мың теңгеден асатын және үш айдан астам уақыт өтелмеген жағдайда компаниялардың бірінші басшыларына, жеке кәсіпкерлерге және жеке практикамен айналысатын адамдарға Қазақстаннан шығуға уақытша шектеу қойылуы мүмкін. Бұл үшін берешекті өндіріп алу шаралары алдын ала қолданылып, соттың санкциясы алынуы қажет.

Салықтық тексерулерге де өзгеріс енгізілуі мүмкін

Мемлекеттік кірістер комитеті салықтық тексерулерді тағайындау тәртібін де жетілдіруді жоспарлап отыр. Комитет төрағасының орынбасары Жәнібек Нұржановтың айтуынша, автоматтандырылған жүйеден тыс анықталған салық және өзге де заңнама бұзушылықтарын тексеруге негіз ретінде енгізу ұсынылған.

Қазір салық төлеушілерді тексеруге іріктеу тәуекелдерді басқару жүйесі арқылы жүргізіледі. Алайда тәуекелдің анықталуы заңбұзушылықтың болғанын әрдайым толық растай бермейді. Сондықтан комитет тәуекелдер негізінде іріктелген салық төлеушілердің бір бөлігін таңдап тексеруді ұсынады. Бұл ретте тексерулерді тағайындау тәртібіне өзгеріс енгізу салық органдарының өкілеттігін кеңейту емес, тәуекелдерді бағалау жүйесін жетілдіру ретінде түсіндіріліп отыр.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап атаулы әлеуметтік көмек тағайындау тәртібі өзгеріп, отбасының несиелері, банк шоттарындағы шығындары мен депозиттері де ескерілетіні туралы жазған едік.

Ұлттық банк базалық мөлшерлемені 15,75%-ға дейін төмендетті. Жылдық инфляцияның баяулауына байланысты маусымнан бері базалық мөлшерлеме қатарынан төртінші рет төмендеді. Алайда бұл жолғы көлем нарық қатысушылары күткеннен де жоғары болды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Инфляция баяулады

Ұлттық банк мәліметінше, Қазақстанда жылдық инфляция 12 ай қатарынан төмендеп, 2026 жылы қыркүйекте 9,3% болды. Банктің бағаның шектен тыс өсуіне жол бермеу шаралары және теңгенің тұрақты болуы инфляцияның баяулауына көмектесті.

Азық-түлік бағасының өсу қарқыны да баяулаған. Қыркүйекте азық-түлік инфляциясы 8,5% төмендеді. Оған жеміс-жидек пен көкөністің арзандауы және ет бағасының бұрынғыдай жылдам қымбаттамауы әсер етті.

Азық-түлікке жатпайтын тауарлар бағасының өсуі де баяулап, инфляция 11% болды. Бұл ретте жанар-жағармай бағасының өсу қарқыны төмендеген. Ал қызмет көрсету саласындағы инфляция 8,9% деңгейінде сақталды.

Қыркүйекте айлық инфляция 0,6% болды. Бұл тамыздағы көрсеткішпен бірдей. Алайда маусымдық өзгерістерді есепке алмағанда, баға әлі де жоғары. 

Халықтың алдағы бір жылдағы инфляцияға қатысты болжамы да сәл төмендеген. Қыркүйекте бұл көрсеткіш 11,8% болды. Ал кәсіби сарапшылар 2026 жылдың соңында инфляция 9,5% болады деп күтеді. Бұған дейін олар 10% деп болжаған. 2027 жылға арналған болжам да 8,5%-дан 8,3%-ға дейін төмендеді.

Әлемдік жағдай бағаның өсуіне әсер етуі мүмкін

Ұлттық банк дерегінше, сыртқы жағдай инфляцияны үдетуі мүмкін. Таяу Шығыстағы ахуал энергия көздерінің әлемдік бағасын жоғары деңгейде ұстап отыр.

Оған қоса, БҰҰ Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымының (ФАО) дерегінше, қыркүйекте әлемдік азық-түлік бағасының индексі бір айда 1,5%-ға, ал бір жылда 5,8%-ға өскен.

Әлемде азық-түлік бағасы ауа райының қолайсыздығы мен тасымалдау қиындығына байланысты қымбаттап жатыр. Сонымен қатар АҚШ, Еуропа және Ресей орталық банктері инфляцияны тежеу үшін пайыздық мөлшерлемені көтеріп немесе оны төмендетуді тоқтатқан.

Қазақстан экономикасы өсіп келеді

2026 жылдың қаңтар-қыркүйек айларында Қазақстанның жалпы ішкі өнімі 4,2% өсті. Экономиканың өсуіне негізінен құрылыс, өңдеу өнеркәсібі және көлік салалары үлес қосқан. Осы кезеңде негізгі капиталға салынған инвестиция 7%, ал бюджет қаражатын есептемегенде, шикізаттық емес секторға бағытталған инвестиция 25% артқан.

Тұтынушылық несиелердің өсуі баяулағандықтан, халықтың шығыны да өткен жылмен салыстырғанда аз қарқынмен өсіп отыр. Алайда мемлекеттік шығындар мен инвестицияның жоғары болуы ішкі сұранысты күшейтіп, тауарлар мен қызметтер бағасына қысым түсіруі мүмкін.

Ұлттық банк бағаның қайта өсуіне мемлекеттік шығындардың көп болуы, жанар-жағармай мен коммуналдық тарифтердің өзгеруі және әлемдік нарықтағы қымбатшылық әсер етуі мүмкін екенін ескертті.

Инфляция баяулағандықтан, базалық мөлшерлеме төмендетілді. Алайда баға қайта өсуі мүмкін болғандықтан Ұлттық банк мөлшерлемені 2026 жылдың соңына дейін өзгертпеуі мүмкін. Реттеуші инфляцияны 2028 жылға қарай 5%-ға дейін түсіруді көздейді.

Базалық мөлшерлемеге қатысты келесі шешім 2026 жылы 4 желтоқсанда жарияланады.

Айта кетейік, бұған дейін 4 қыркүйек күні Қазақстан Ұлттық банкі базалық мөлшерлемеге қатысты шешімін жариялаған еді. Ол кезде базалық мөлшерлеме 16,25%-ға дейін төмендеген. Ал оған дейін 16,75% болған.

Қазақстанда университетте бакалавриаттың үш жылдық оқу форматын дамыту мәселесі қарастырылып жатыр. Үкімет 2027 жылы жоғары оқу орындарындағы осы тәжірибеге талдау жүргізіп, түлектердің жұмысқа орналасуы, табысы және жұмыс берушілердің мамандарға көңілі толу деңгейін бағалауды жоспарлап отыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Қандай мамандықтар бойынша үш жыл оқуға болады?

Қазақстан заңнамасына сәйкес, жоғары оқу орындары білім беру бағдарламаларын өздері әзірлей алады. Олар мемлекеттік білім беру стандарттарын, кәсіптік біліктілік талаптарын және жұмыс берушілердің сұранысын ескеруі керек.

Үкіметтің депутаттарға берген жауабында түсіндіргендей, үш және төрт жылдық бакалавриат бағдарламаларының негізгі айырмашылығы оқу ұзақтығында. Студенттер белгіленген академиялық кредиттерді меңгеріп, қажетті оқу нәтижелеріне қол жеткізуге тиіс.

Көптеген бакалавриат бағдарламасы бойынша оқу көлемі – 240 кредит. Кейбір бағыттарда кемінде 300 кредит талап етіледі.

Үш жылдық оқу форматын енгізу кезінде мамандықтың ерекшелігі ескеріледі. Әсіресе, медицина, ветеринария, өнер, педагогика, жаратылыстану, инженерлік-техникалық және гуманитарлық бағыттар бойынша оқу бағдарламаларын жеке қарау қажет. Өйткені бұл салаларда теориялық біліммен қатар ұзақ мерзімді практикалық даярлық та маңызды.

Қазірдің өзінде 16 мыңнан астам студент осы форматта оқиды

Үкіметтің мәліметінше, қазір бірқатар жоғары оқу орнында триместрлік жүйе қолданылады. Бұл форматта компьютерлік ғылымдар, киберқауіпсіздік, үлкен деректерді талдау, бағдарламалық инженерия, жасанды интеллект, цифрлық құқықтану, бизнес-талдау және маркетинг сияқты бағыттар бойынша 16 мыңнан астам студент білім алып жатыр.

Мұндай жүйе қолданылатын оқу орындарының қатарында:

• Astana IT University;
• Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ;
• Алматы Менеджмент Университеті;
• Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ бар.

Алайда оқу мерзімін қысқарту университет шығындарын немесе білім алу ақысын автоматты түрде азайтпайды.

Ғылым және жоғары білім министрлігі 2027 жылы жоғары оқу орындарындағы үш жылдық оқыту тәжірибесіне талдау жүргізуді жоспарлап отыр. Бұл жұмысқа Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі, "Атамекен" ұлттық кәсіпкерлер палатасы және салалық бизнес өкілдері қатысады.

Талдау нәтижесі бойынша мамандар даярлау жүйесін жетілдіруге қатысты қосымша шаралар қабылдануы мүмкін.

Сонымен қатар білім беру бағдарламаларының тиімділігін бағалау үшін бірнеше көрсеткіш қарастырылады. Атап айтқанда:

• Түлектердің өз мамандығы бойынша жұмысқа орналасуы;
• Жұмыс берушілердің мамандарды даярлау сапасына қанағаттануы;
• Түлектердің табысы;
• Кәсіптік сертификаттау нәтижелері;
• Мамандарды даярлауға жұмсалатын нақты шығындар бар.

Үкіметтің мәліметінше, бұл бағыттағы жұмыс жалғасып жатыр және тұрақты бақылауда болады.

Еске салайық, бұған дейін Қазақстанда білікті кадрлардың жетіспеуіне байланысты Құрылтай депутаты Махамбет Хасенов "үш жылдық бакалавр" жүйесін жиі қолдануды ұсынып, елге тезірек қажет мамандықтардың тізімін атаған еді. 

Ұлттық мереке – Қазақстан Республикасы күні және Түркістан қаласының күніне орай, сондай-ақ Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың қоғамда кітап оқу мәдениетін дамыту жөніндегі бастамасы негізінде Түркістан қаласында ауқымды рухани-патриоттық акция өтті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Бүгін "Түркістан Арена" стадионы ұлттық рух пен поэзияның нағыз ордасына айналды. Қазақ поэзиясының мұзбалағы, ақиық ақын Мұқағали Мақатаевтың 95 жылдық мерейтойына арналған "Бір қала – бір кітап – бір рух" атты мерекелік челлендж аясында қала мектептерінің 500 озат оқушысы бір мезетте ақын өлеңдерін оқып, ерекше тарихи рекорд орнатты.

Жас ұрпақтың бір ауыздан жыр төгуі – ұлттық құндылықтар мен ана тіліміздің құдіретін, сондай-ақ өскелең ұрпақтың әдебиетке деген зор құрметін айқын көрсетті.

Аталмыш шара, Мемлекет басшысының Жарлығы мен ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің кітап оқуды дәріптеуге бағытталған үндеуі аясында жүзеге асырылып отыр. Жобаның негізгі мақсаты – жастар арасында кітап оқуды танымал ету, кітапқа құмар, көкірегі ояу, зерделі де жасампаз ұлт қалыптастыру.

Түркістан жастары бұл тарихи қадамдары арқылы тек рекорд орнатып қана қоймай, Түркі әлемінің рухани астанасынан бүкіл Қазақстан халқына зор рухани серпіліс пен мерекелік көңіл-күй сыйлады.  

Публикация от МЕДИА| ЖОБАЛАР| ШАРА ҰЙЫМДАСТЫРУ (@dara_medya_kz)

Қазақстанда қоқысты белгіленбеген жерге тастағандарға 86 500 теңгеге дейін айыппұл салынады. Ал мұндай әрекетті бір жыл ішінде қайталағандар бұдан да қатаң жазаға тап болуы мүмкін. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Қазақстанда ортақ пайдаланатын орындарды ластағаны үшін әкімшілік жауапкершілік қарастырылған. Ал осы әрекет бір жыл ішінде қайталанса, жаза да қатаңдайды.

Экология және табиғи ресурстар министрлігінің мәліметінше, қаланың тазалығы әр тұрғынның жауапкершілігінен басталады. Алайда кіреберіс алдына тасталған қоқыс, көшеде жатқан бөтелке немесе қоқыс жәшігінің жанына қалдырылған пакет әлі де өзекті мәселе болып отыр. Мұндай әрекеттер қаланың көркін бұзып қана қоймай, айыппұл салуға да негіз болады.

Айыппұл көлемі қанша?

Алғаш рет құқық бұзған адамға 10 айлық есептік көрсеткіш (АЕК), яғни 43 250 теңге айыппұл салынады. Сонымен қатар оған 40 сағатқа дейін қоғамдық жұмысқа тарту жазасы қолданылуы мүмкін.

Егер осындай құқық бұзушылық бір жыл ішінде қайталанса, жаза күшейеді. Бұл жағдайда айыппұл мөлшері 20 АЕК-ке, яғни 86 500 теңгеге дейін жетеді. Бұдан бөлек, құқық бұзушы 80 сағатқа дейін қоғамдық жұмысқа тартылуы мүмкін.

Қаланы таза ұстау әр тұрғыннан басталады

Айыппұлға ұрынбас үшін қарапайым ережелерді сақтау жеткілікті:

• Тұрмыстық қалдықтарды арнайы контейнерлерге тастау;
• саябақтар мен аулаларда қоқыс қалдырмау;
• ортақ пайдаланылатын орындарды ластамау.

Қоғамдық орындардың тазалығына әр тұрғын жауапты. Кейде қоқыс пакетін жәшікке дейін апарып тастаудың өзі ауланың таза болуына септігін тигізіп, артық шығыннан сақтайды.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда енді үйдің маңындағы басқа қоқыс үшін де жауапкершілік күшейетіні туралы жазған едік. Жаңа ережеге сәйкес, меншік иелері ауласынан тыс бес метрлік аумақтың тазалығына жауап береді. Ал айыппұл көлемі 432 мың теңгеге дейін жетуі мүмкін.