Қазақстанда жылына 2 миллион тонна мұнай өңдейтін жаңа мұнай өңдеу зауытын салу жоспарланып отыр. Энергетика министрі Ерлан Ақкенженов зауыттың құрылысы шамамен екі жылға созылатынын мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Министр Ерлан Ақкенженовтың айтуынша, жобаны жүзеге асыруға шамамен екі жыл қажет.

"Қазір отын жеткізуде іркілістер бар. Қазақстан ресурстық ел ретінде көршілес мемлекеттерді жанармаймен қамтамасыз ете алады", – деді Ерлан Ақкенженов.

Сонымен қатар еліміздегі жұмыс істеп тұрған үш мұнай өңдеу зауытының қуатын жылына 18 миллион тоннадан 27,7 миллион тоннаға дейін арттыру жоспарланып отыр. Министрдің сөзінше, өндірілетін жанармай "Еуро-5" стандартына сай болады.

Бұдан бөлек, қуаты әлдеқайда жоғары тағы бір мұнай өңдеу зауытын салу мүмкіндігі қарастырылып жатыр. Қазір оған лайықты орын таңдалып жатыр. Алайда нақты шешімнің қашан қабылданатыны әзірге белгісіз.

Еске салайық, бұған дейін Ақтаудағы мұнай дауы 2020 жылы басталғанын жазған едік. Terminalex компаниясы серіктесі "БатысНефтеТрэйдтің" мұнайына қатысты шығынға ұшырап, кейін сот шешімімен қарызды өтеу есебіне шамамен 6 мың тонна мұнай алған. Мұнай бұған дейін Жамбыл облысындағы зауытқа жөнелтіліп, өңделіп, сатылып кеткен. Алайда бірнеше жылдан соң Жоғарғы сот бұрынғы келісімдерді жарамсыз деп танып, мұнайды бастапқы иесіне қайтару туралы шешім шығарған. Сөйтіп, бес жыл бұрын өңделіп кеткен шикізатты қайтару мәселесі жаңа дауға ұласып, қылмыстық іс пен мұнай базасындағы тінтуге дейін жетті.

Қазақстанның ұлттық инвестициялық холдингі "Бәйтерек" 2025 жылдың қорытындысы бойынша мемлекетке 208,3 миллиард теңге дивиденд төлеуден босатылуы мүмкін. Соның салдарынан республикалық бюджетке осы сомадағы қаражат түспейді. Бұдан бөлек, Ұлттық ғылыми онкология орталығы да мемлекетке таза табысының бір бөлігін аудармай, 1,64 миллиард теңгені өзінде қалдыруы мүмкін. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Қаржы министрлігінің Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитеті тиісті бірлескен бұйрық жобасын жариялады. Республикалық бюджет комиссиясы екі ұйымды да дивиденд пен таза табыстың бір бөлігін төлеуден босатуды қолдаған.

Жоба мақұлданса, 2026 жылы республикалық бюджетке түспейтін қаражаттың жалпы көлемі шамамен 209,94 миллиард теңгені құрайды. Оның 99 пайыздан астамы “Бәйтерекке” тиесілі.

“Бәйтерек” ақшаны не үшін өзінде қалдырмақ?

Комитеттің түсіндіруінше, холдингке қаражат бұрынғы “ҚазАгро” ұлттық басқарушы холдингінің қарыздары бойынша міндеттемелерін орындау үшін қажет. “Бәйтерек” – “ҚазАгроның” құқықтық мұрагері. Атап айтқанда, холдинг қарыздар бойынша купондық сыйақыны төлеуі және негізгі борышты өтеуі керек. Сондықтан мемлекетке аударылуы тиіс дивидендтерді өзінде қалдыру оған қажетті өтімділікті қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Жоба бойынша “Бәйтерек” 2025 жылдың қорытындысындағы дивидендтерден босатылса, республикалық бюджет 208 295 000 000 теңге кірістен қағылады.

Онкология орталығы да қаражатты өзінде қалдырады

Бұдан бөлек, Ұлттық ғылыми онкология орталығын да 2025 жылғы таза табысының мемлекетке тиесілі бөлігін аударудан босату ұсынылған.

Бұл шешімнің мақсаты – дәрі-дәрмек пен медициналық бұйымдардың азаймайтын қорын қалыптастыру. Орталық өзінде қалатын 1 639 000 000 теңгені осы мақсатқа пайдалана алады.

Осылайша, екі ұйымға қатысты шешім қабылданса, республикалық бюджет шамамен 209,94 миллиард теңге кірістен қағылады. Оның басым бөлігі “Бәйтерек” холдингіне тиесілі. Әзірге бұл – бірлескен бұйрық жобасы. Республикалық бюджет комиссиясы оны қолдағанымен, ұйымдарды дивиденд төлеуден босату туралы түпкілікті шешім әлі қабылдануы керек.

Айта кетейік, бұған дейін “ҚазАгроҚаржы” фермерлерге техника алуға қалай көмектесетіні белгілі болды.

Энергетика министрі Ерлан Ақкенженов Ресейлік "Росатом" мемлекеттік корпорациясы мен қытайлық CNNC бастаған халықаралық консорциумдар жауапты болатын Балқаш көлінің жағалауындағы алғашқы екі атом электр станциясы (АЭС) 2035 жылға қарай салынуы тиіс екенін мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпараттық агенттігі хабарлайды.

Бұған дейін атом электр станцияларын салу мәселесіне Энергетика министрлігі жауапты болған. Алайда кейін атом энергетикасы жаңадан құрылған ҚР Атом энергиясы жөніндегі агенттігінің құзыретіне берілді.

"Бұл сұрақты Атом энергиясы жөніндегі агенттікке қойған дұрыс. Дегенмен Энергетика министрі ретінде түсіндіріп өтейін. Бірінші АЭС – “Балқаш” станциясы. Оны Ресейдің “Росатом” компаниясы бастаған консорциум салады. Ал екінші АЭС – “Мойынқұм” жобасы бойынша Қытайдың Ұлттық ядролық корпорациясымен келіссөздер жүргізіліп жатыр. Қазір станцияның техникалық параметрлері, келісім шарттары мен құрылысты аяқтау мерзімдері талқыланып жатыр. Біз екі жобаны да 2035 жылға дейін аяқтаймыз деп сенеміз", – деді Ерлан Ақкенженов.

Алғашқы АЭС құрылысына жетекшілік ететін халықаралық консорциумның басшысы ретінде Ресейдің "Росатом" компаниясы таңдалды. 2025 жылғы қарашада Алмасадам Сәтқалиев Қазақстандағы алғашқы атом электр станциясының іргетасына бетон құю жұмыстары 2029 жылы басталуы мүмкін екенін айтты.

Бұған дейін алғашқы АЭС құрылысын 2035–2036 жылдары аяқтау жоспарланғаны хабарланған. Бастапқыда станцияны 2035 жылы іске қосу көзделген еді. Ал құрылыстың соңғы бағасы 15 миллиард доллар деп есептелді. Алғашында жоба құны 10 миллиард доллар болады деп жоспарланған.

Еске сала кетейік, Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан халқына Жолдауында "Балқаш" атом электр станциясының құрылысын келесі жылы бастауды, сондай-ақ "Мойынқұм" АЭС құрылысына дайындықты жеделдетуді ұсынды. 

3 қарашада Алматыда “Қазақ аруы – 2026” ұлттық сұлулық байқауының финалы өтті. Көрермендерден 17 164 дауыс жинаған 20 жастағы алматылық Асылым Өтепберген бас жүлдені жеңіп алды. Алайда байқаудан кейін желіде оның ұйымдастырылу деңгейіне қатысты сын көбейді. Көрермендер қатысушыларға күрделілігі әртүрлі сұрақтар қойылғанын, арулардың жеке қабілетін толық көрсетуіне мүмкіндік берілмегенін және дауыс беру жүйесінің әділдігі күмән тудырғанын айтып, ұйымдастырушыларға наразылық білдірді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Республика сарайында өткен биылғы байқау қазақ киносының жауһары “Қыз Жібек” фильміне арналды. Еліміздің әр өңірінен келген 22 ару ұлттық киіммен сахнаға шығып, арнайы дайындалған қойылымға қатысты.

Ұйымдастырушы Баян Алагөзова кештің ерекше өткенін айтып, оның басты мақсаты аңызға айналған Қыз Жібектің бейнесін дәріптеу болғанын жеткізді.

“Бұл ұмытылмас кеш болды. Барлығы аңызға айналған Қыз Жібекке арналды. Мұндай екінші Жібек болған емес, болмайды да. Ең бастысы, оның өзі ерекше қуанды. Біз оған нағыз тосынсый жасап, мереке сыйладық. Мен үшін мәңгілік Қазақ аруы – Жібек! Ол сұлу, тәкаппар, батыл, өз таңдауын өзі жасайтын қыз”, – деп жазды продюсер.

Публикация от Bayan Alaguzova (@bayanmaxatkyzy)

Алайда байқаудан кейін Threads желісінде ұйымдастыру жұмысына қатысты сын көбейді. Көрермендер ұлттық құндылықтарды дәріптейтін жобада қатысушылардың білімі мен өнерін бағалауға жеткілікті көңіл бөлінбегенін алға тартып, жарыса пікір қалдыра бастады.

“Сұрақтардың деңгейі бірдей болған жоқ”

Көрермендер ең алдымен сұрақ-жауап кезеңіне наразылық білдірді. Олардың айтуынша, бір қатысушыға жеңіл әрі жеке көзқарасын білдіруге мүмкіндік беретін сұрақ қойылса, екіншісінен күрделі халықаралық мәселеге жауап беру талап етілген.

Мәселен, Шымкенттен келген Мереке Жарқынбектен Таяу Шығыстағы қақтығыстар кімге тиімді екені сұралған. Ал басқа қатысушыларға бір миллион теңгемен байып кету, есеппен тұрмыс құру немесе жасанды интеллект туралы сауал қойылған.

“Сұрақтардың деңгейі бірдей болған жоқ. “Таяу Шығыстағы шиеленіс кімге тиімді?”, “1 миллион теңгемен байып кетуге бола ма?” деген сұрақтарды салыстыруға келмейді ғой”, – деп жазды желі қолданушыларының бірі.

Ал Перизат есімді оқырман байқау ұлттық тақырыпқа арналғандықтан, сұрақтар да қазақтың тарихы мен мәдениетіне негізделуі керек деп есептейтінін жеткізді.

“Құрметті, “Қазақ аруы” сайысының ұйымдастырушылары! Қазақылықтан алыстамаңыздар. Сіздер “Мисс Қазақстан”, “Әлем аруын” өткізіп жатқан жоқсыздар. Ақыры қазақтың аруын таңдап жатсақ, сұрақтар да соған сәйкес болсын. Салт-дәстүрден, ырым-тыйымнан, еліміздің тарихынан сұрақтар қойылсын”, – деп жазды ол.

Оқырман қатысушылардан “Қыз Жібек” фильмінде көрсетілген салт-дәстүрлерді сұрауға немесе Жібектің орнында қандай шешім қабылдайтынын білуге болар еді деп санайды.

Сондай-ақ ол кейбір арулардың қазақ тіліндегі сұрақтарды түсінбей қиналғанын айтып, қатысушыларды дайындау жұмысына да назар аударуды ұсынды.

“Қыздардың жеке өнерін көрсетуіне мүмкіндік берілмеді”

Көрермендер сынға алған тағы бір мәселе – қатысушылардың өнер көрсету кезеңі.

Байқауда қыздар жеке-жеке өнер көрсетудің орнына ортақ сахналық қойылымға қатысқан. Желі қолданушылары мұндай формат әр арудың қабілетін толық ашуға мүмкіндік бермеді деп жарыса жазды.

“Барлық қыз сұлу, әдемі, көркем. Бірақ әділ өтпеді! Біріне логикалық сұрақ қойса, біріне тарихи сұрақ қойды. Деңгейлері мүлдем бөлек. Барлығы бір қойылым қойды. Арулардың ішінде өнерін толық көрсете алмай қалғандар бар деп ойлаймын. Барлығы бірдей актриса емес. Сондықтан әр ару жеке өз өнерін көрсетсе дұрыс болар еді”, – деп жазды Ділназ есімді қолданушы.

Бұл мәселеге Дана есімді қолданушы да тоқталған. Оның айтуынша, 50 минутқа созылған мюзикл байқаудың негізгі мақсатын екінші орынға ысырып жіберген.

“Қазақ аруы – 2026” ең әлсіз, ұйымдастыру деңгейі төмен байқау болды. 50 минуттық мюзиклде қыздар өз мүмкіндіктерін толық көрсете алмады. Қойылым тым ұзақ, тіпті жалықтырды. Ән, би, көрініс – жыл сайынғы дүние. Халық жаңашылдық күтті”, – деп жазды ол.

Оқырман қатысушылардың таныстыру мәтіндерін де сынға алып, өлең жолдарының ұйқасы мен мазмұнына көңілі толмағанын жеткізді.

“Қыздардың өнерін көрмей тұрып қалай дауыс береді?”

Байқаудағы дауыс беру жүйесі де бірнеше жылдан бері көрермендердің сынына ұшырап келеді. Биыл да жұртшылық қатысушылар өнері мен қабілетін толық көрсетіп үлгермей жатып, дауыс берудің басталғанын орынсыз деп бағалады.

Бұл жағдай әлеуметтік желіде оқырманы көп немесе танымал адамдардың қолдауына ие болған қыздарға артықшылық беруі мүмкін деген күмән туғызған.

“Халық әр арудың өнерін көрмей қалай баға береді? Сонда тек оқырманы көп жан ғана ұтады ма? Онда басынан-ақ Instagram-да жарыстыра салу керек еді! Кінә аруларда емес, ұйымдастырушыларда деп ойлаймын. Асылымды жеңісімен құттықтаймын”, – деп жазды пікір білдіруші.

Тағы бір қолданушы блогерлер мен өнер жұлдыздары қолдаған қатысушыны әлеуметтік желіде бірнеше жүз ғана оқырманы бар арумен салыстыру қиын екенін айтты.

Ол сұрақтарды қатысушыларға алдын ала жеке дайындаудың орнына, жеребе арқылы таңдатуды және дауыс беру нәтижесін көрермендерге ашық көрсетуді ұсынды.

“Жүргізушілер бірін-бірі тыңдамады, марапаттау да әсерсіз өтті”

Сын тек сұрақтар мен дауыс беруге қатысты болған жоқ. Кейбір көрермендер жүргізушілердің сахнадағы әрекетін, қойылымның мазмұнын және жеңімпазды марапаттау рәсімін де ұйымдастырудағы кемшілік деп бағалады.

Дана есімді қолданушы жүргізушілердің бір-бірінің сөзін бөліп, қатысушыларға қосымша қысым тудырғандай әсер қалдырғанын жазды.

Сондай-ақ оның сөзінше, жеңімпазды марапаттау сәті де жоғары деңгейде ұйымдастырылмаған.

“Қазақ аруы атанған қызға лента тақты, тәж кигізді, болды. Шетелге жолдама сертификатын қолына ұстатпады, кем дегенде арнайы әсерлі рәсім болуы керек еді”, – деп жазды ол.

Бұдан бөлек, көрермен бүкіл бағдарлама “Қыз Жібекке” арналса да, фильмнің басты кейіпкерін сомдаған Меруерт Өтекешоваға сөз берілмегеніне таңғалды.

Ал Аман есімді қолданушы сахналық қойылымда қолданылған кейбір әзілдерді орынсыз деп есептеген.

“Әрине, заман талабына сай жаңашылдық керек. Бірақ жаңашылдық деген ұлттық дүниемізді қалай болса солай өзгерту немесе кез келген сөзді қолдану емес”, – деп жазды ол.

“Биылғы байқауда ешкім ерекше есте қалмады”

Ұйымдастырудағы кемшіліктер қатысушылардың өздерін көрсетуіне де әсер еткенін айтқандар бар.

Мәселен келесі желі қолданушысы байқаудан ерекше әсер алмағанын жеткізді.

“Осы жылғы “Қазақ аруы” қатты құлдырады. Ешкім өзін көрсете алмады. Ешкім ерекше есте қалмады. Кімге және не үшін дауыс беру керек еді? Қыздардың қобалжығанын түсінемін, бірақ соншалық емес қой. Тарихқа келгенде көбі қиналды. Биылғы тақырып “Қыз Жібек” болатынын алдын ала білді, сондықтан дайындалуға болатын еді”, – деп жазды ол.

Ал спортшы Қуат Хамитов байқаудың жалпы нәтижесіне наразылық білдіріп, оның атауын өзгертуді ұсынған.

“Мисс Қазақстан” мен “Қазақ аруы” – мағынасыз байқаулар! Елімізде қаншама сұлу қыз бар, ал сіздер бұл атақты кім көрінгенге бересіздер! Басқа елдер мұны көріп, Қазақстандағы ең сұлу қыз осы екен деп ойлауы мүмкін ғой?! Бұл байқауды “Қазақ аруы” емес, “Баян аруы” деп өзгерту керек. “Қазақ” деген сөзді қолданғанда, ол бүкіл ұлтқа қатысты болады. Біздің елде бұл атаққа лайықты, сұлу қыздар жетерлік”, – деп жазды спортшы.

Осылайша, әлеуметтік желіде айтылған сынның басым бөлігі қатысушылардың сырт келбетіне емес, оларды бағалау тәртібіне, сахнада өз қабілетін көрсету мүмкіндігіне және байқау бағдарламасының мазмұнына қатысты болды.

Айта кетейік, “Қазақ аруы – 2026” байқауында бас жүлдені Асылым Өтепберген жеңіп алса, екінші орынды қостанайлық Әйгерім Қайпен, үшінші орынды шымкенттік Сымбат Әбубәкір иеленді.

Еске салайық, бұған дейін танымал тележүргізуші әрі әнші Аша Матай “Қазақ аруы – 2026” байқауындағы әрекеті үшін әлеуметтік желіде қызу талқыға түсті. Желі қолданушылары жүргізушіні қатысушылардың сөзін бөліп, ойын толық жеткізуіне мүмкіндік бермеді деп сынап жатқаны хабарланған еді.

Жыл басында Шымкентте болған жүргізушілер арасында жанжалдың соңы 1 адамның өлімімен аяқталған еді. Енді бүгін осы іске қатысы барларға үкім шықты. Сот шешімі бойынша 6 адам кінәлі деп танылды. Бұл туралы Stan.kz ақпараттық агенттігі хабарлайды.

Судья Әбінұр Қарабаев кінәлілерге кемінде 20 жыл бас бостандығынан айыру жазасын тағайындады. Дәлірек айтқанда:

• Мақсұт Арысбаев – 23 жыл;

•  Рауан Іңкәрбеков – 22 жыл;
•  Дархан Қызбалаев – 22 жыл;
•  Әлихан Ерімбет – 21 жыл;
•  Бекасыл Жұманазар – 20 жыл;
•  Жанділдә Қуандықов – 20 жыл 6 айға сотталды

Сотталушыларға кісі өлтіру, кісі өлтіруге оқталу, адам ұрлау және бұзақылық бойынша айып тағылды. Сот жәбірленушілер мен куәгерлердің айғақтарын, сараптама қорытындыларын, бейнежазбаларды және істің басқа да материалдарын зерттеді.

Үкім жарияланғаннан кейін Әбинұр Қарабаев соттың қандай мән-жайларды дәлелденді деп тапқанын және неліктен осыншама ұзақ мерзім тағайындағанын түсіндірді. 

"Сотталушылардың кінәсі сотта зерттелген дәлелдер негізінде анықталды. Кейбір айыптар алынып тасталды. Алайда адам өлтіру, адам ұрлау, жәбірленуші Қошкенбаевқа ауыр дене жарақатын салу және бұзақылық әрекеттері бойынша сотталушылар кінәлі деп танылды. Жасаған қылмыстарына сәйкес оларға жаза тағайындалды", – деп түсіндірді судья Әбінұр Қарабаев.

Жаза мерзімін белгілеу кезінде сот қылмыстардың сипатын ғана емес, сотталушылардың жеке басына қатысты мәліметтерді де ескерген. Судьяның айтуынша, олардың үшеуі бұған дейін де қылмыстық жауапкершілікке тартылған. Алайда бұл олардың қайтадан қылмыс жасауына кедергі болмаған.

"Арысбаев, Іңкәрбеков және Қызбалаевқа қатаңырақ жаза тағайындалды. Себебі олар бұған дейін де сотталған. Соттылығының өтелгеніне қарамастан, олар тиісті қорытынды жасамаған. Қылмыс күндізгі уақытта, қала ішінде жасалған. Сот осы мән-жайларды ескере отырып, оларға ұзақ мерзімге бас бостандығынан айыру жазасын белгіледі", – деді Әбінұр Қарабаев.

Сондай-ақ сот істі тергеу кезінде анықталған заңбұзушылықтар мен пробация қызметінің жұмысына да назар аударды. Сот талқылауының қорытындысы бойынша екі жеке қаулы шығарылды.

Оқиға қалай болды?

Бұл оқиға 2026 жылғы 20 қаңтарда Шымкент қаласында болған. Жол-көлік оқиғасынан басталған жанжал жаппай төбелеске ұласып, салдарынан 40 жастағы ер адам қаза тапты. Оқиға қаладағы Ерімбетов пен Рысқұлов көшелерінің қиылысында болған. Алдын ала мәлімет бойынша, екі көлік жол үстінде соқтығысқан. Осыдан кейін жүргізушілер мен жолаушылар арасында дау туындаған. Кейін жанжалға үшінші көлікпен келген адамдар да араласқан. Сөзге келіспеушілік көп ұзамай жаппай төбелеске айналған.

Төбелес кезінде суық қару қолданылып, бірнеше адам пышақ жарақатын алған. Олардың бірі – 40 жастағы Шымкент тұрғыны алған жарақатынан көз жұмды. Тағы бір зардап шеккен, 36 жастағы ер адам аса ауыр жағдайда ауруханаға жеткізілген.

Оқиғадан кейін әлеуметтік желілерде жанжалдың видеосы тарады. Кадрлардан бірнеше адамның көліктердің жанында төбелесіп жатқанын көруге болады.

Кей БАҚ өкілдерінің жаузынша, оқиғадан кейін белгісіз біреулер В.Колесниковты Toyota Camry көлігімен күштеп алып кеткен. Кейінірек полицейлер Camry және Lexus көліктерін тауып, зардап шегушіні ВАЗ-2114 көлігіне отырғызып, Ордабасы ауданына қарай алып кеткенін анықтады. Кешкі сағат 7-лер шамасында Темірлановка ауылындағы орталық аудандық аурухананың жанынан В.Колесниковтың денесі дене жарақатымен табылды.

Еске сала кетейік, Қостанайда жеңіл көлік пен жолаушылар автобусы соқтығысып, бір адам қаза тапты. Қостанай облыстық полиция департаменті Volkswagen Passat автокөлігі мен маршруттық автобус қатысқан жол-көлік оқиғасы бойынша сотқа дейінгі тергеу басталғанын хабарлады. Сонымен қатар полиция патрульдік көлік ішінен түсірілген видеоны да жариялады.

Қарағандыдағы Eurasian Foods кәсіпорнының аумағында химиялық қауіпті нысандағы шартты апатты жою жөніндегі тактикалық-арнайы оқу-жаттығулар өтті. Оған кәсіпорын мамандары, кәсіби апаттық-құтқару қызметі және Қарағанды облысының төтенше жағдайлар департаменті қатысты.

Оқу-жаттығу қорытындысы бойынша ТЖД басшылығы зауыт қызметкерлерінің кәсіби даярлық деңгейінің жоғары екенін атап өтті. Қызметкерлердің кәсіби білімі, практикалық және психологиялық дайындығы, сондай-ақ қажетті жабдықтармен қамтылуы жоғары бағаланды. 

"Eurasian Foods" АҚ басқарма төрағасы Олег Винокуров департамент тарапынан берілген жоғары бағаның кәсіпорын үшін маңызы зор екенін айтты. Оның сөзінше, компанияда қауіпсіздік мәселесіне айрықша басымдық беріледі.

Қала мен кәсіпорындардың төтенше жағдайларға дайындығын тексеру барысында аммиактың төгілуіне байланысты шартты апат сценарийі пысықталып, құтқару және апат салдарын жою жұмыстары жүргізілді.

Eurasian Foods тарапынан оқу-жаттығуға 23 қызметкер қатысты. Олар зардап шеккен адамды құтқару, су пердесін орнату және апат салдарын жою әрекеттерін пысықтады. Жаттығу кезінде жеке қорғаныш құралдары мен химиялық бақылау құрылғылары қолданылды.

Оқу-жаттығуға "ПАСС Көмір" ЖШС-нің 15 құтқарушысы мен үш техникасы қатысты. Олар қауіпті аймақтан зардап шеккен адамды алып шығу және су пердесін орнату әрекеттерін пысықтады.

Қарағанды облысының ТЖД оқу-жаттығуға 10 маман мен үш техника бірлігін жұмылдырды. Құтқарушылар апат салдарын жоюмен қатар, химиялық зақымдану аймағын анықтау және бақылау бекетін ұйымдастыру әрекеттерін пысықтады. Мұндай шаралар қызметкерлердің төтенше жағдайға дайындығын арттырып, өндірістің қауіпсіз әрі тұрақты жұмысын қамтамасыз етуге бағытталған. 

"Eurasian Foods" АҚ – Қазақстанның май-тоңмай саласындағы жетекші кәсіпорындарының бірі. Қарағандыдағы зауыт өз тарихын 1971 жылдан бастап жүргізеді. Бүгінде кәсіпорын желісінде заманауи әлемдік сапа стандарттарына сай келетін өнімдердің кең ассортименті ұсынылған. Кәсіпорын Қазақстан мен Орталық Азиядағы ең ірі тамақ өнімдерін өндірушілердің бірі – Eurasian Foods Corporation холдингінің құрамына кіреді. Компания өнімдерін әлемнің 11 еліне, соның ішінде Қытай, Өзбекстан және Ресейге экспорттайды. Холдинг кеңінен танымал "3 желания", "Шедевр", "Золотой стандарт" және басқа да брендтермен жүздеген өнім түрлерін шығарады. Көпжылдық тәжірибе, өндірісті жаңғыртуға салынған ауқымды инвестициялар және қатаң сапа бақылауы компанияға ішкі және сыртқы нарықтарда берік позицияны сақтауға мүмкіндік береді.

Қазақстанда тұрмыстық зорлық-зомбылыққа ұшыраған әйелдер мен балаларға дүкендер мен дәріханалардан уақытша пана беру ұсынылды. Мұндай бастаманы Құрылтай депутаты Лариса Ли көтерді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Депутаттың айтуынша, зорлық-зомбылыққа немесе қудалауға ұшыраған адам үшін алғашқы минуттар өте маңызды. Алайда мұндай жағдайда полицияға баруға немесе жақындарынан көмек сұрауға мүмкіндік болмауы мүмкін.

"Зорлық-зомбылық немесе қудалау кезінде жәбірленушінің қашып құтылуына санаулы минуттары ғана болады. Қатты қорыққан, қолында телефоны мен ақшасы жоқ адам алыстағы полиция бөліміне барып, арыз жазып отырмайды. Егер жақын маңда паналайтын жер болмаса, ол қауіптен құтыла алмауы мүмкін", – деді Лариса Ли.

Осыған байланысты депутат "Үйден 60 секундтық жердегі пана" жобасын ұсынды. Оның аясында тұрғын үйлердің жанындағы дүкендерде, дәріханаларда және пәтер иелері кооперативтерінің кеңселерінде қауіпсіз орындар ашу көзделген. Мұндай орындарға PANA деген арнайы белгі қойылады. Қауіп төнген адам сол белгісі бар жерге кіріп, көмек сұрай алады.

Жобаға сәйкес, қызметкерлер жәбірленушіні қауіп төндірген адамнан қорғап, қажет болса алғашқы көмек көрсетіп, полиция мен басқа да тиісті қызметтерді шақыруы тиіс.

Депутаттың айтуынша, жобаны іске асыру үшін бюджеттен қосымша қаржы қажет емес. Бастаманы алдымен Астана, Көкшетау және Теміртау қалаларында сынақ ретінде енгізу ұсынылып отыр.

Еске салсақ, бұған дейін Павлодарда 12 жастағы оқушының ChatGPT арқылы бала кезінде көрген зорлық-зомбылығы туралы айтып, көмек сұрағанын жазған едік. Жасанды интеллекттің кеңесінен кейін қыз 111 байланыс орталығына хабарласып, басынан өткен жағдайды психологқа жеткізген. Кейін бұл іске қатысты қыздың 39 жастағы нағашысы сотқа тартылып, 20 жылға бас бостандығынан айырылды. Сот үкімі әзірге заңды күшіне енген жоқ.

Қазақстанда жаңа тұрғын үйлерге халықты мектеп, емхана, жол және басқа да қажетті нысандар салынғаннан кейін ғана қоныстандыру ұсынылды. Бұл бастаманы Құрылтай депутаты Юлия Кучинская көтеріп, премьер-министрдің орынбасары Қанат Бозымбаевқа депутаттық сауал жолдады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Депутаттың айтуынша, бүгінде Қазақстан халқының 64%-дан астамы қалаларда тұрады. Оның ішінде Астана, Алматы және Шымкентте қала тұрғындарының 37%-дан астамы шоғырланған. Алайда халық саны артқанымен, мектеп, емхана, жол және басқа да қажетті нысандардың құрылысы оған ілесе алмай отыр.

"Халықтың көптеп көшіп келуі инфрақұрылымның дамуын басып озды. Соның салдарынан жаңа аудандар мектептері мен емханалары жоқ, тұрғын үйлер ғана шоғырланған аумақтарға айналып жатыр. Ал жеке тұрғын үйлер ретсіз салынған аудандарда жол, кәріз жүйесі мен жарықтандыру жетіспейді", – деді Юлия Кучинская.

Осыған байланысты депутат жаңа тұрғын үйлерге халықты қоныстандыруды жол, су, кәріз жүйелері, мектеп пен емхана құрылысының кезең-кезеңімен аяқталуына байланыстыруды ұсынды.

Сонымен қатар мемлекеттік мекемелерді, жоғары оқу орындары мен ауруханаларды қала орталығынан шеткі аудандарға көшіру мәселесін көтерді.

"Тұрғын үйлер салынып жатыр, бірақ олардың жанында жұмыс орындары мен қажетті қызметтер жеткіліксіз. Сондықтан адамдар күн сайын жұмысқа барып-қайту үшін бірнеше сағатын жолға жұмсауға мәжбүр. Бұл олардың өмір сүру сапасына кері әсер етеді", – деді депутат.

Бұдан бөлек, Юлия Кучинская қала мен қала маңындағы елді мекендер арасында қоғамдық көлік қатынасын жақсартып, жүрдек электр пойыздарын іске қосуды ұсынды. Сондай-ақ елдегі 90 қаланың жағдайын зерттеп, олардың даму жоспарын қайта қарау қажет екенін айтты. Әсіресе шағын қалалардағы жұмыс орындарының тапшылығы мен ескірген инфрақұрылымға назар аудару керек екенін де атап өтті.

Еске салсақ, бұған дейін Құрылтай депутаты Мақсұт Насибулов мемлекет қаржысына салынатын тұрғын үйлердің ауласын абаттандыруды міндеттеуді ұсынғанын жазған едік. Депутаттың айтуынша, тұрғындарды баспанамен қамтамасыз ету ғана жеткіліксіз. Үйлердің ауласында балалар мен спорт алаңдары, жарықтандыру, жаяу жүргіншілер жолы және демалыс орындары болуы керек. Ол бұл талаптарды қаладағы ғана емес, ауылдардағы тұрғын үйлерге де енгізуді ұсынды.

Алматыда үш баласының көзінше азаматтық некедегі әйелін аса қатыгездікпен өлтірген бұрынғы полиция қызметкері 15 жылға бас бостандығынан айырылды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі КТК телеарнасына сілтеме жасап хабарлайды.

Алматыда азаматтық некедегі әйелін өлтірген бұрынғы полиция қызметкері Серік Накимов 15 жылға бас бостандығынан айырылды. Шамамен бір жарым жыл бұрын ол әйеліне балаларының көзінше 39 рет пышақ сұққан.

Сот шешімімен айыпталушы орташа қауіпсіздік мекемесінде жазасын өтейді.

Ер адам қылмысты аффект жағдайында жасағанын және есін тек ауруханада жиғанын айтқан. Алайда сот полиция қызметкерлерінің куәліктеріне сүйеніп, оның бұл уәжіне сенбеді.

Қайғылы оқиға өткен жылдың мамыр айында болған. Тергеу нұсқасы бойынша, отбасылық жанжал кезінде бұрынғы полицей азаматтық некедегі әйеліне бірнеше рет пышақтаған. Кейін өзіне қол жұмсамақ болғанымен, аман қалған. Ерлі-зайыптының үш баласы бар.

Сот Серік Накимовты аса қатыгездікпен адам өлтіргені үшін кінәлі деп таныды. Сондай-ақ марқұмның отбасына моральдық шығын ретінде 10 миллион теңге өтемақы төлеуге міндеттеді.

Марқұмның туыстары сот үкіміне көңілі толатынын жеткізді. Алайда олар айыпталушыны өмір бойына бас бостандығынан айыруды сұраған.

Еске салайық, бұған дейін Астанада Жазира есімді әйелді бұрынғы күйеуі Талант 16 рет пышақтаған. Марқұмның құрбысының айтуынша, ерлі-зайыпты 2015 жылы шаңырақ көтеріп, екі қыз тәрбиелеген. Кейін ажырасқанымен, бұрынғы күйеуі әйелді мазалап, бірнеше рет күш көрсеткен. Жазира оның үстінен 2026 жылдың 18 тамызы мен 7 қыркүйегінде полицияға арыз жазған. Тіпті ер адамның өзін пышақпен аңдып жүргенін де хабарлаған. Алайда арада көп уақыт өтпей, 23 қыркүйекте әйел кісі қолынан қаза тапты. Қазір күдікті ұсталып, адам өлтіру дерегі бойынша тергеу жүргізіліп жатыр. Марқұмның артында екі қызы қалды.

Үкімет отырысында қордың басқарма төрағасы Нұрлан Жақыпов Самұрық-Қазынаның табысы жайлы баяндады. Сөзінше, табыс 13%-ға ал таза табыс 19%-ға өскен. Бұл туралы Stan.kz ақпараттық агенттігі хабарлайды.

Сондай-ақ директорлар кеңесінде жалпы құны 43,8 триллион теңге болатын 69 ірі инвестициялық жобаның жүзеге асырылу барысы қаралды. Олардың басым бөлігі мұнай-газ саласына, мұнай-газ химиясына және дәстүрлі энергетикаға тиесілі. Бұдан бөлек, газ тасымалдау және энергетикалық инфрақұрылымды, көлік пен коммуникация салаларын дамытуға бағытталған жобалар бар.

Қазіргі уақытта 44 жоба бойынша құрылыс-монтаж жұмыстары жүргізіліп жатыр. Қалған жобалар бойынша әлі жұмыс істеліп жатыр.

Қордың биыл іске қосқан маңызды жобаларының бірі – Қазақстан мен Әзербайжан арасындағы ұзындығы 380 шақырым болатын талшықты-оптикалық байланыс желісі. Ол қазан айында пайдалануға берілді. Жоба екі ел арасындағы деректер алмасу мүмкіндігін кеңейтіп, цифрлық байланысты нығайтуға бағытталған.

Сонымен қатар қор алғаш рет қытай юанімен 3 миллиард юань көлемінде облигация шығарды. Олар Гонконг қор биржасы мен "Астана" халықаралық биржасына орналастырылды. Бұл қадам қордың халықаралық капитал нарығына шығу мүмкіндігін кеңейтіп, Қазақстан экономикасына қосымша инвестиция тартуға жол ашады.

Көлік саласындағы маңызды жобалардың бірі – Дарбаза – Мақтаарал жаңа теміржол желісі. Қазан айында осы бағыт бойынша Қазақстан көмірін Өзбекстанға жеткізген алғашқы жүк пойызы жолға шықты. Жаңа теміржол желісі жүк тасымалының көлемін арттырып, Орталық Азия елдеріне қазақстандық өнімдерді экспорттауға мүмкіндік береді.

Отандық өндірушілерді қолдау аясында қордың қазақстандық компаниялардан сатып алған тауарлары мен қызметтерінің көлемі де артқан. Тоғыз айда бұл көрсеткіш шамамен 1,4 триллион теңгеге жетті. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 45%-ға көп. Ал офтейк-келісімшарттардың көлемі 73 миллиард теңгені құрады.

Бұдан бөлек, қор әлеуметтік нысандар құрылысын жалғастырып жатыр. 2027–2028 жылдары Астана, Түркістан және Петропавл қалаларында бірқатар ірі медициналық нысанды аяқтау жоспарланған. Сондай-ақ инклюзивті спорт, оңалту, білім беру және мәдениет салаларындағы жобалар жүзеге асырылмақ.

Үкімет отырысының қорытындысы бойынша Премьер-министр қор мен оның еншілес компанияларының басшылығын инвестициялық жобалардың мерзімін бұзғаны үшін сынға алды. Ол жобалардың уақытында жүзеге асырылуын қатаң бақылауға алуды және оларды іске асыру кезінде отандық тауарлар мен қызметтердің үлесін арттыруды тапсырды.

Сонымен қатар Түркістан, Қызылорда, Алматы және Екібастұз қалаларында жаңа энергия өндіру қуаттарын іске қосу, газ өңдеу зауыттарын салу сияқты жобалардың уақытында аяқталып, пайдалануға берілуін ерекше бақылауда ұстауды міндеттеді.

Еске сала кетейік, Қайрат Мақсұтов "Самұрық-Энерго" АҚ басқарма төрағасы қызметінен босатылды. Үкіметтің мәліметінше, тиісті шешімді компанияның басқармасы қабылдаған. Бұл шешім компанияның инвестициялық жобалары баяу жүріп жатқандықтан және жаңа қуат көздерін іске қосу мерзімі нашар бақыланғандықтан қабылданған.

Қазақстанда қылмыстан зардап шеккен азаматтарға өтемақы төлеу үшін құрылған қорда 8,5 миллиард теңге пайдаланылмай жатыр. Осыған байланысты Құрылтай депутаты Снежанна Имашева өтемақы мөлшерін көбейтіп, оны алу тәртібін жеңілдетуді ұсынды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Осы ретте Снежанна Имашева бас прокурор Берік Асыловқа, ішкі істер министрі Ержан Сәденовке және қаржы министрі Мәди Тәкиевке депутаттық сауал жолдады.

Депутаттың айтуынша, 2018 жылдан бері жұмыс істейтін жәбірленушілерге өтемақы төлеу қоры қылмыстан зардап шеккен азаматтардың кейбір санаттарына бір реттік қаржылай көмек көрсету үшін құрылған. Бұл қаражат емделуге, оңалтуға немесе жерлеу шығындарын өтеуге беріледі. Қорға 9 миллиардтан астам теңге жиналған. Алайда осы уақыт ішінде шамамен 5 500 адамға небәрі 855 миллион теңгеден астам өтемақы төленген.

"Біздің ойымызша, өтемақы алуға құқығы бар азаматтардың саны бұдан әлдеқайда көп болуы мүмкін. Сондықтан олардың не себепті көмекке жүгінбейтінін анықтау қажет. Сондай-ақ зардап шеккен азаматтардың мұндай өтемақы туралы қаншалықты хабардар екенін тексеру маңызды", – деді Снежанна Имашева.

Өтемақы мөлшерін көбейту ұсынылды

Қазір қылмыстан зардап шеккен азаматтардың заңда белгіленген санаттарына 30-дан 50 айлық есептік көрсеткішке дейін бір реттік өтемақы төленеді. Депутат бұл соманы көбейту қажет деп есептейді. Сонымен қатар зардап шеккен азаматтардың ақшаны ұзақ күту мәселесін де көтерді. 

"Жәбірленушілерге өтемақы төлеуді жеделдету керек. Ол үшін азаматтарды дер кезінде хабардар етіп, қажетті құжаттарын жинауға және ақшасын алуға мүмкіндік беретін бірыңғай электронды жүйе қажет. Бұл қор қаражатының қалай жұмсалып жатқанын бақылауға да көмектеседі", – деді депутат.

Снежанна Имашева мұндай жүйені Бас прокуратураның Құқықтық статистика және арнайы есепке алу комитеті негізінде құруды ұсынды.

Бұдан бөлек, депутат сотталған адамдардан қор төлеген өтемақыны қайтарып алу жұмысы да тиісті деңгейде жүргізілмей отырғанын айтты. Осыған байланысты ол Үкіметке Жәбірленушілерге өтемақы төлеу қорының жұмысын жан-жақты тексеріп, өтемақы мөлшерін арттыруды, оны тағайындау мен төлеуді толық автоматтандыруды ұсынды.

Депутат құзырлы органдардан көтерілген мәселелер бойынша қабылданған шешімдер туралы заңда белгіленген мерзімде жауап беруді сұрады.

Еске салсақ, бұған дейін Құрылтай депутаты Шахмардан Байманов "Дипломмен ауылға!" бағдарламасы арқылы баспаналы болған 9 мыңнан астам маманның міндетті жұмыс істеу мерзімі аяқталған соң ауылдан көшіп кеткенін айтып, депутаттық сауал жолдаған еді.

Үкіметтегі брифингте премьер-министрдің бірінші орынбасары Нұрлыбек Нәлібаев елдегі Зайсан, Катонқарағай және Кендірлі әуежайлары 2027 жылдың алғашқы жартыжылдығында жолаушыларды қабылдай бастайтынын мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Оның айтуынша, Зайсан мен Кендірлідегі әуежайлардың құрылысын 2026 жылдың соңына дейін аяқтау жоспарланған. Ал Катонқарағайдағы әуежай 2027 жылдың ақпанында дайын болады. Құрылыс аяқталғаннан кейін нысандардың құжаттарын рәсімдеп, тиісті лицензия алу қажет.

Әуежайлардың құрылысы 2024 жылы басталған. Нәлібаевтың мәліметінше, Зайсандағы әуежай құрылысына шамамен 68 миллиард теңге, Кендірлідегі нысанға 69 миллиард теңге, ал Катонқарағайдағы әуежайға 89 миллиард теңге жұмсалады. Құрылыс барысын әкімдіктер күнделікті бақылап отыр.

Нәлібаев биыл маусым айында үш нысанның да құрылысымен танысқан.

 Бұған дейін не белгілі болды?

Бұған дейін үкімет президент Жолдауын іске асыру жөніндегі жоспарды бекіткен еді. Құжатта Зайсан, Катонқарағай және Кендірлі әуежайларын 2027 жылдың мамырында пайдалануға беру жоспарланғаны көрсетілген. Ал Нұрлыбек Нәлібаев нысандардың толық іске қосылу мерзімін 2027 жылдың алғашқы жартыжылдығы деп атады.

Қазан айының басында Кендірлі әуежайының құрылыс жұмыстары 54%-ға, Зайсанда 95,3%-ға, ал Катонқарағайда 79%-ға орындалғаны хабарланған. Ол кезде үш әуежайдың құрылысын 2026 жылдың соңына дейін аяқтау жоспарланған еді.

Еске салайық, бұған дейін Вьетнамның Sun PhuQuoc Airways және Таиландтың Siam Wings Airlines әуе компаниялары Қазақстанға рейс орындау жоспарын жариялаған еді. Алайда ұшудың нақты мерзімі мен бағыттары әзірге белгісіз. Сонымен қатар биыл маусым айынан бастап Арменияның FlyOne Armenia және Өзбекстанның My Freighter (Centrum Air) әуе компаниялары Қазақстанға рейс орындай бастаған.

Қазақстанда "Дипломмен ауылға!" бағдарламасы арқылы баспаналы болған 9 мыңнан астам маман міндетті жұмыс істеу мерзімі аяқталған соң ауылдан көшіп кеткен. Осыған байланысты Құрылтай депутаты Шахмардан Байманов ауылға барған жастарды тұрақтандыру үшін жаңа бастама ұсынды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

"Ауыл" партиясы фракциясының мүшесі Шахмардан Байманов премьер-министр Олжас Бектеновке жолдаған депутаттық сауалында ауылға маман тартумен шектелмей, олардың сол жерде тұрақтап қалуына жағдай жасау мәселесін көтерді. Депутаттың мәліметінше, "Дипломмен ауылға!" бағдарламасы аясында 55 237 маман баспана алуға жеңілдетілген несие алған. Олардың 95,4%-ы ауылда кемінде үш жыл жұмыс істеу міндетін орындаған. Алайда міндетті мерзімі аяқталғаннан кейін 9 321 маман ауылдан көшіп кеткен. Тағы 2 532 адам келісімшартты мерзімінен бұрын бұзған.

"Ауылдық квота жастарға білім алуға, ал "Дипломмен ауылға!" жобасы мамандарға баспаналы болуға мүмкіндік береді. Бұл – оң нәтиже. Алайда бес жылдан кейін қанша маманның ауылда тұрақтап қалғаны есепке алынбайды. Сондықтан мемлекеттік қолдаудың ұзақ мерзімді нәтижесін бағалау маңызды", – деді Шахмардан Байманов.

Ауылға барған жастарды тұрақтандырудың жаңа жолы ұсынылды

Депутат ауыл жастарын қолдау үшін "Туған жерге – жас маман" атты бастама көтерді. Оның аясында әр аудан алдағы үш жылда қандай мамандар қажет болатынын алдын ала анықтауы керек. Әкімдіктер жұмыс берушілермен бірлесіп, бос жұмыс орындары мен жаңа жобалар туралы мәлімет жинап, оны студенттерге жеткізуге тиіс. Сондай-ақ жоғары оқу орындары, әкімдіктер мен мансап орталықтары түлектердің ауылдан жұмыс табуына және "Дипломмен ауылға!" бағдарламасы арқылы баспана алуына көмектесуі ұсынылды.

Бұдан бөлек, мемлекеттік қолдау алған жастардың бір, үш және бес жылдан кейін қайда жұмыс істеп жүргенін бақылау үшін арнайы цифрлық жүйе енгізу көзделген.

"Біз жаңа бағдарлама немесе қосымша қаржы сұрамаймыз. Мақсатымыз – қолданыстағы мемлекеттік қолдауды өзара байланыстырып, тиімділігін арттыру. Ең бастысы – ауыл жастарының диплом алып қана қоймай, туған жерінде тұрақты жұмыс істеп, өз болашағын құруына жағдай жасау", – деді депутат.

Айта кетейік, 2026 жылы "Дипломмен ауылға!" бағдарламасы бойынша тұрғын үй несиелеріне 25 миллиард теңге қарастырылған.

Сонымен қатар Шахмардан Байманов 2029 жылдың соңына дейін шамамен 6,5 триллион теңге бағыттау жоспарланған "Халықтық құрылыс" бастамасына да тоқталды. Оның айтуынша, жаңадан салынатын нысандарға қажетті мамандарды қазірден бастап даярлау маңызды.

Еске салсақ, Шығыс Қазақстан облысының Марқакөл ауданында жас медицина қызметкері "Дипломмен – ауылға" бағдарламасы арқылы 5 миллион теңге бюджеттік кредит пен 345 мың теңге көтерме жәрдемақы алғанымен, ауылда кемінде үш жыл жұмыс істеу міндетін орындамағаны туралы жазған едік. Прокуратура ауданда осындай заңбұзушылықтардың жалпы сомасы 10,6 миллион теңгеге жеткенін хабарлаған. Тексеруден кейін оның 2,95 миллион теңгесі бюджетке қайтарылған.

Қарағанды әкімінің қазасынан кейін сотқа арызданушы мен оның ағасы оның үйіндегі үлескерлікті ала алмай жүргені анықталды. Ал Қарағанды сотының мәліметінше, оның қазасы 6 жылдан кейін барып тіркелген. Бұл туралы Stan.kz ақпараттық агенттігі хабарлайды.

Сот мәліметінше, әйел мен оның ағасы тұрғын үйді тең үлесте иеленді. Ер адам қайтыс болғаннан кейін оның үйінің жартысы мұрагерлерге өтуі тиіс еді. Әйел нотариусқа жүгінгенде, оған мұрагерлік туралы куәлік беруден бас тартылды. Оған заңда белгіленген алты айлық мерзімнің өткізіп алынуы себеп болған. 

Әйел осы жағдайдан соң сотқа шағым түсірген. Сот істің мән-жайын зерттеп, бір себептерге мерзім өткізіп алынды деген қорытындыға келді. Ағасының өлімі мемлекеттік тіркеуден өткенге дейін әйел мұраны тиісті түрде ресімдей алмады. Сонымен қатар, өлім тіркелгеннен кейін ол келесі алты ай ішінде сот қорғауына жүгінген.

“Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің 1072-3-бабына сәйкес, егер мұраны қабылдау мерзімі дәлелді себептермен өткізіліп алса және мұндай себептер жойылғаннан кейін алты ай ішінде сотқа жүгінсе, сот мұраны қабылдау мерзімін қалпына келтіріп, мұрагерді мұраны қабылдаған деп тануға құқылы”, – деп жазды Қарағанды соты.

Салдарынан сот талапты қанағаттандырып, әйелге мұраны қабылдау мерзімін қалпына келтірді және оны тұрғын үйдің жартысы түріндегі мұраны қабылдады деп таныды.

Еске сала кетейік, адам қайтыс болғаннан кейін оның Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорындағы жинақтары жоғалып кетпейді. Отбасы мүшелері жерлеу рәсімін ұйымдастыруға арналған біржолғы төлем ала алады, ал қалған қаражат мұрагерлеріне беріледі.

Танымал тележүргізуші әрі әнші Аша Матай “Қазақ аруы – 2026” байқауындағы әрекеті үшін әлеуметтік желіде қызу талқыға түсті. Желі қолданушылары жүргізушіні қатысушылардың сөзін бөліп, ойын толық жеткізуіне мүмкіндік бермеді деп сынап жатыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

3 қарашада Алматыда өткен “Қазақ аруы – 2026” ұлттық сұлулық байқауының сұрақ-жауап кезеңі көптің назарын аударды. Бұл кезеңде аруларға берілген сұрақтарға жауап беріп, өз ойларын жеткізу үшін бір минут уақыт қарастырылған. Алайда көрермендердің бір бөлігі жүргізуші Аша Матайдың қатысушылармен қарым-қатынасына көңілі толмағанын жазды.

Әсіресе Threads желісінде  қолданушылар тележүргізушінің қыздардың сөзін бөліп, қосымша сұрақтар қойғаны сынға алды. Пікір білдірушілердің айтуынша, сахнада онсыз да қобалжып тұрған аруларға мұндай әрекет ойын жинақтап, еркін жауап беруіне кедергі келтірген.

“Асылым, жаным” деп, басқа қыздарға дөрекі сөйлеп, сұрақтарын қайталамай қойып, әр сөзіне араласып, дұрыс жауап беріп тұрған қыздарға қосымша сұрақ қойып, уақытын алды. Мүлде дұрыс емес. Жүргізуші таңдаудан қате кетіпті”, – деп жазды желі қолданушыларының бірі.

Тағы бір қолданушы көпшілік алдында жүрген адамның әдеп пен сыйластықты сақтауы маңызды екенін атап өтті.

“Қыздар бұл байқауға өздерін, өнері мен қабілеттерін көрсету үшін келді. Олар біреудің сөйлеу мәнерінен ыңғайсыз жағдайға түспеуі керек. Танымалдық пен тәжірибе қарапайым құрметті ұмытуға себеп болмауға тиіс”, – деп пікір білдірді ол.

Ал кейбір көрермендер жүргізушінің қыздарға қолдау көрсетудің орнына, тапсырманы қиындатып жібергенін алға тартты.

“Аша Матай неге ақылды болып көрінуге тырысып тұр? Онсыз да қобалжып тұрған қызға керісінше қолдау көрсету керек емес пе?” – деп жазды желідегілер.

Таяу Шығыс туралы сұрақ та талқыға түсті

Байқау барысында Аша Матай қатысушылардың біріне Таяу Шығыстағы тоқтаусыз жалғасып жатқан қақтығыс туралы сұрақ қойған. Желіде тараған видеода бойжеткен сауалдың мәнін толық түсінбегенін айтып, тосылып қалған.

Бұл жағдай да әлеуметтік желіде түрлі пікір туғызды. Бірқатар қолданушы сұлулық байқауында күрделі халықаралық саяси мәселелерді қозғау қаншалықты орынды екенін талқыласа, енді бірі қатысушыға қойылған сұрақтың күтпеген жерден берілгеніне назар аударды.

Желіде “Жауабы қағазда дайын тұрса, мен де білер едім”, “Аша, сен қатысушы емессің ғой” деген сарындағы пікірлер де тарады.

Айта кетейік, биылғы “Қазақ аруы – 2026” байқауында бас жүлдені Алматыдан қатысқан 20 жастағы Асылым Өтепберген жеңіп алды. Ол көрермендердің 17 164 дауысын жинаған. Жеңімпазға дизайнер Аида Кауменованың авторлық шапаны мен шетелге саяхат жолдамасы табысталды.

Байқауды продюсер Баян Алагөзоваға тиесілі BM Production орталығы ұйымдастырды.

Еске салайық, бұған дейін әншілер Тамара Асар мен Аша Матай депутаттыққа ұсынылғаны хабарланған еді. Оның депутаттыққа баруы әлеуметтік желіде біраз уақыт қызу талқыланды. Бір тарап өнер адамдарының саясатқа келуін сынаса, енді бірі кез келген азаматтың қоғамдық-саяси өмірге араласуға құқығы барын алға тартты.

Кейінірек танымал тележүргізуші, “Қазақстан Халық партиясының” атынан кандидат ретінде тіркелген Аша Матай өзін ашық пікірталасқа шақырған белгілі заңгер Мейірман Шекеевтың ұсынысынан бас тартты.

Қазақстанда ветеринар мамандардың орташа жалақысы қазіргі 220 мың теңгеден 500 мың теңгеге дейін өсуі мүмкін. Бұл туралы Құрылтай депутаты Серік Егізбаев ветеринария мәселелеріне қатысты заң жобасын талқылауға арналған арнайы брифингте айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.  

Депутаттың айтуынша, ауылдық жерлерде ветеринар мамандар жетіспейді. Сондықтан жаңа заң жобасында олардың еңбек жағдайын жақсартуға және қосымша әлеуметтік қолдау көрсетуге басымдық берілген.

"Қазір ветеринар мамандардың орташа жалақысы 220 мың теңгені құрайды. Заң қабылданған жағдайда оны 500 мың теңгеге дейін көтеруді болжап отырмыз. Оның ішінде қосымша төлемақылар да бар. Бұл мамандарға едәуір көмек болады деп ойлаймыз", – деді Серік Егізбаев.

Сонымен қатар ғылыми дәрежесі бар ветеринарларға қосымша ақы төлеу көзделген. Мәселен, ғылым кандидаттарына ай сайын 17 айлық есептік көрсеткіш, яғни шамамен 73 мың теңге, ал ғылым докторларына 34 АЕК немесе 143 мың теңге көлемінде үстемеақы берілмек.

Бұдан бөлек, ветеринарларды арнайы жұмыс киімімен қамтамасыз ету жоспарланып отыр. Депутаттың сөзінше, жазғы жұмыс киімінің бағасы 70–80 мың теңге болса, қысқы киім шамамен 200 мың теңге тұрады. Қазір мамандар бұл киімдерді өз ақшасына сатып алады. Енді арнайы киімге бюджеттен 1,8 миллиард теңге бөлу қарастырылып отыр. Серік Егізбаев бұл өзгерістер жастардың ветеринария саласына қызығушылығын арттырады деп есептейді.

Еске салсақ, Құрылтай депутаттары ветеринария мәселелеріне қатысты заң жобасын бірінші оқылымда мақұлдады. Құжатта ветеринарлардың әлеуметтік жағдайын жақсартумен қатар, ет өнімдерінің қауіпсіздігін бақылауды күшейту және малға арналған дәрілердің сапасын қадағалау көзделген.

Алматы облысында бұралқы жануарларға арналған Dog House "Твардовский дом" панасының иесі Владимир Тепляковты өлтірді деген күдікпен ер адам ұсталды. Ол қазір қамауға алынған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Алматы облыстық полиция департаментінің мәліметінше, жедел-іздестіру шаралары барысында күдіктінің жеке басы анықталып, ұсталған.

Полиция күдіктінің аты-жөні мен оны ұстауға қатысты өзге де мәліметтерді тергеу құпиясына байланысты жарияламады.

Сондай-ақ қылмыстық істің тергелу барысы департамент басшылығының ерекше бақылауында екені айтылды.

Панажай иесінің өлімі туралы не белгілі?

Владимир Тепляковтың қаза болғаны туралы ақпарат алғашында әлеуметтік желілерде тараған. Оның таныстары көңіл айтып, кейін ер адамның өлтірілгені туралы жазбалар жариялана бастаған. Кейбір мәліметтерде оның денесінен оқ жарақаттары табылғаны айтылды.

7 қазанда полиция кісі өлтіру дерегін растап, сотқа дейінгі тергеу басталғанын хабарлаған.

Ер адам қайтыс болғаннан кейін оның панажайында 90-ға жуық ит қараусыз қалған. Әлеуметтік желілерде жануарлардың далада, қажетті күтімсіз қалғаны туралы ақпарат тарады. Осыдан кейін еріктілер мен жануарларды қорғаушылар иттерге жаңа иесін іздеуге кіріскен.

27 қазанда Алматыдағы "Дос" панасы Владимир Тепляковтың қарауында болған 41 итті өз қамқорлығына алғаны белгілі болды. Бұл туралы еріктілер Instagram парақшасында хабарлады. Ал қалған жануарларды әлеуметтік желідегі мәліметтерге сәйкес, тұрғындар үйлеріне алып кеткен.

Қазақстан бюджет шығындарын жабу үшін Азия даму банкінен 227,4 миллиард теңге қарыз алмақ. Құрылтай депутаттары осыған қатысты заңды екі оқылымда қабылдады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қазақстан мен Азия даму банкі арасындағы келісімге 2026 жылғы 11 қыркүйекте қол қойылған еді. Келісімге сәйкес, Қазақстан 3,4 миллиард қытай юані немесе 227,4 миллиард теңге көлемінде қарыз алады.

Қарыз 15 жылға беріледі. Оның алғашқы үш жылында жеңілдік кезеңі қарастырылған. Жылдық пайыздық мөлшерлемесі – 1,69%-ды құрап отыр. Ал алынған, бірақ әлі пайдаланылмаған ақша үшін жылына 0,15% комиссия төленеді.

Алынған қаражат әлеуметтік салаға, жол және көлік инфрақұрылымын дамытуға, өнеркәсіпке, білім беруге және бюджеттегі басқа да маңызды шығындарды қаржыландыруға жұмсалмақ.

Құрылтай депутаттары Қазақстан мен Азия даму банкі арасындағы қарыз туралы келісімді ратификациялау жөніндегі заңды екі оқылымда қабылдады.

Қазақстан келесі жылы тағы қанша қарыз алмақ?

Құрылтай отырысында Қаржы министрі Мәди Тәкиев Қазақстанның сырттан қарыз алу жоспарына да тоқталды. Оның айтуынша, 2027 жылы бюджет тапшылығы 4,5 триллион теңге болады деп болжанып отыр. Соның 1,5 триллион теңгесін халықаралық қаржы ұйымдарынан алынатын қарыз есебінен жабу жоспарланған.

"Біз бұған дейін үш халықаралық қаржы ұйымынан қарыз алдық. Олар – Дүниежүзілік банк, Азия даму банкі және Азия инфрақұрылымдық инвестициялар банкі. Сонымен қатар Қытай нарығында облигациялар шығардық. Енді биылғы жылдың соңына дейін нарықтағы жағдайға қарап, қосымша қаржы тарту мәселесін қарастырамыз", – деді Мәди Тәкиев.

Министрдің сөзінше, биыл тағы 500 миллион доллар көлемінде қаржы тарту мүмкіндігі қарастырылып жатыр. Егер нарықтағы жағдай қолайлы болса, қаражатты еуромен тарту жоспарланған.

Еске салсақ, бұған дейін Құрылтай Қазақстан мен Азия инфрақұрылымдық инвестициялар банкі арасындағы әріптестік туралы келісімді ратификациялаған еді. Келісім аясында жол, теміржол, энергетика, тұрғын үй және басқа да инфрақұрылымдық жобаларға қаржы тарту көзделген. Қазақстан мен банк 2025–2029 жылдарға жалпы құны 6 миллиард долларға дейін жететін жобаларды бірлесіп жоспарлаған.

Қазақстанда арнайы белгіленген орындардан тыс жерде мал сойып, оның етін мейрамханалар мен дәмханаларға өткізуге тыйым салынбақ. Сондай-ақ базарлардағы еттің қауіпсіздігін бақылау күшейтіліп, малға адамдарды емдеуге арналған антибиотиктерді қолдануға шектеу қойылады. Құрылтай депутаттары ветеринария мәселелеріне қатысты заң жобасын бірінші оқылымда мақұлдады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Заң жобасын таныстырған депутат Серік Егізбаевтың айтуынша, өзгерістер мал ауруларының алдын алуға, азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуге және ветеринар мамандардың жағдайын жақсартуға бағытталып отыр.

Мейрамханалар мен дәмханаларға ет жеткізу тәртібі өзгереді

Заң жобасына сәйкес, мейрамханалар мен дәмханаларға ет өткізу үшін малды арнайы белгіленген орындарда ғана союға рұқсат етілмек. Сондай-ақ сою алдында ветеринариялық тексеруден өтпеген малдың етін және арнайы сараптамадан өтпеген өнімдерді қоғамдық тамақтану орындарында пайдалануға шектеу қойылады.  

Жаңа талаптарға сәйкес, ветеринариялық құжаты жоқ ет пен басқа да мал өнімдерін тексеру үшін етті уақытша алып қоюға мүмкіндік беріледі. Кейін мұндай өнімдерге арнайы зертханалық сараптама жүргізіледі. Сонымен қатар ет, сүт және басқа да мал өнімдері сатылатын базарлар мен сауда орындарында ветеринариялық бақылау тұрақты жүргізіліп тұрмақ.

Мал иелері малды сойғаны немесе сатқандығы туралы тиісті мекемелерге белгіленген мерзімде хабарлауға міндеттеледі. Егер малдың сырғасы жоғалса немесе бүлінсе, бұл туралы да мәлімет беруі қажет.

Малға адам антибиотиктерін беруге тыйым салынады

Заң жобасында ет, сүт және басқа да азық-түлік өнімдерін алу үшін өсірілетін малға адамдарды емдеуге арналған антибиотиктер мен өсуін тездететін препараттарды қолдануға тыйым салынады. Сондай-ақ малдан аса қауіпті жұқпалы ауруға күдік туындаса, нақты диагноз қойылғанға дейін оны оқшаулауға, союға, сақтауға және тасымалдауға уақытша шектеу енгізілмек.

Мал шаруашылықтарында ветеринар болуы міндеттеледі

Жаңа талаптар бойынша ұйымдасқан шаруашылықтарда ветеринар дәрігер міндетті түрде жұмыс істеуі немесе шаруашылық сырттан тиісті маманды тартуы керек. Мал қорымдары, сою орындары, ет пен басқа да өнімдер сақталатын қоймаларды тексеру тәртібі де өзгермек. Оларды бақылау Кәсіпкерлік кодексіндегі жалпы тәртіппен емес, ветеринария саласына арналған арнайы заң талаптарымен жүргізіледі.

Ветеринарларға қосымша төлем беріледі

Серік Егізбаевтың айтуынша, ауылдық жерлерде ветеринар мамандар жетіспейді. Осыған байланысты заң жобасында олардың әлеуметтік жағдайын жақсарту қарастырылған. Атап айтқанда, ветеринарларға жыл сайынғы ақылы еңбек демалысы кезінде сауықтыру үшін кемінде екі лауазымдық айлықақы мөлшерінде жәрдемақы төлеу ұсынылған.

Ғылыми дәрежесі бар мамандарға да қосымша ақы қарастырылған. Ғылым кандидаттарына 17 АЕК, ал ғылым докторларына 34 АЕК мөлшерінде үстемеақы төленетін болады. Сонымен қатар ветеринарларды арнайы киіммен қамтамасыз ету және олардың кәсіби құқықтарын қорғайтын ветеринариялық палата құру жоспарланып отыр.

Сонымен қатар енді қауіпті ауруға шалдыққан мал мемлекет шешімімен жойылса, оның құны иесіне өтеледі. Бұл жұмысқа Республикалық эпизоотияға қарсы жасақ жауапты болмақ.

Серік Егізбаевтың айтуынша, жаңа өзгерістерді жүзеге асыру үшін жыл сайын бюджеттен шамамен 27 миллиард теңге бөлу жоспарланған. Құрылтай депутаттары заң жобасын бірінші оқылымда мақұлдады.

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстанда жеңілдетілген несиені тек чип орнатылған малға беру жоспарланып отырғаны хабарланған еді. Ауыл шаруашылығы вице-министрі Аманғалий Бердалиннің айтуынша, енді мемлекеттік қолдау алу үшін шаруалар малын өз қаражатына тіркеп, чип орнатуға тиіс болады. Бұл қадам мал басын нақты есепке алып, бөлінген қаржының мақсатты жұмсалуын бақылау үшін қажет.

Алматы тұрғындары қараша айынан бастап жылу ақысын жаңа форматтағы түбіртек бойынша төлейді. Енді құжатта пәтердің әр шаршы метрі үшін есептелген сома ғана емес, тұтынылған жылу көлемі мен бір гигакалорияның тарифі де көрсетіледі. Бұл өзгеріс тұрғындарға төлемнің қалай есептелгенін түсінуге мүмкіндік береді. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

“Алматы жылу желілері” компаниясының мәліметінше, жаңа формат 2026 жылдың қарашасынан бастап енгізіледі.

Бұған дейін жылу ақысы қалай көрсетілді?

Бұған дейін түбіртекте жылу төлемі пәтердің бір шаршы метріне шаққандағы теңгемен көрсетілетін. Ал бекітілген тариф бір гигакалория жылудың құны бойынша есептеледі. Сондықтан кейбір тұрғындар тариф өзгермесе де, жылу төлемінің неге ай сайын әртүрлі болатынына түсінбей жүрген. Мұның себебі – әр көпқабатты үйдің жылу тұтыну көлемі бірдей емес. Әр ғимараттың қанша жылу пайдаланғанын ортақ үй есептегіші тіркейді.

Енді түбіртекте не көрсетіледі?

Қарашадан бастап “Жылыту” деген жолда үш негізгі көрсеткіш болады:

• Жылу көлемі – есептік кезеңде тұтынылған гигакалория саны;
• Тариф – бір гигакалорияның құны;
• Есептелген сома – тұрғын төлеуге тиіс жалпы қаражат.

Осылайша, алматылықтар өз үйіне есептелген жылу көлемін, бір Гкал бағасын және төлемнің жалпы сомасын жеке-жеке көре алады. Компанияның түсіндіруінше, жаңа формат төлемнің неден құралатынын ашық көрсетіп, жылу шығынын түсінуді жеңілдетуге бағытталған.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда жарық, су мен жылу тарифтері жыл соңында өсуі мүмкін екені айтылған.

Қазақстан қорғаныс министрлігінің басшылық құрамына әскери салада тәжірибесі жоқ екі азамат келді. Бұрынғы мәжіліс депутаты Татьяна Савельева мен "Ұлттық ақпараттық технологиялар" АҚ-ның экс-басшысы Дәулет Бекманов министрдің орынбасарлары болып тағайындалды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Informburo.kz порталына сілтеме жасап хабарлайды.

24 қыркүйекте президент Дәулет Бекмановты қорғаныс министрінің орынбасары етіп тағайындады. Ол бұған дейін әскери салада жұмыс істемеген. 2025 жылдың шілдесінен бастап "Ұлттық ақпараттық технологиялар" АҚ-ны басқарған. Сондай-ақ "Қазпошта" АҚ-да басқарушы директор және цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігінің мемлекеттік қызметтер комитетінің төрағасы болған.

Ал 7 қазанда Татьяна Савельева қорғаныс министрінің орынбасары қызметіне кірісті. Ол 2023 жылдан бастап мәжіліс депутаты болған, оған дейін қаржы вице-министрі қызметін атқарған. Биыл жазда I шақырылымдағы Құрылтай депутаты болған.

Әскери қызмет атқармайды

Қорғаныс министрлігінің түсіндіруінше, Татьяна Савельева мен Дәулет Бекманов ведомствоның азаматтық персоналы құрамында жұмыс істейді.

Савельева экономика және қаржы мәселелеріне, ал Бекманов цифрландыру бағытына жетекшілік етеді.

Айта кетейік, қазанда Каспий теңізіндегі қайғылы оқиғадан кейін Қорғаныс министрлігінде тексерудің алғашқы кезеңі өткен. Құқық қорғау органдары ведомствоның ұйымдары мен бөлімшелеріндегі мемлекеттік мүлікті жымқыру, лауазымдық өкілеттіктерді теріс пайдалану және басқа да заңбұзушылықтарға қатысты 13 қылмыстық іс қозғаған.

Сонымен қатар әскери тәртіп пен профилактикалық жұмыстарда кемшіліктер анықталған. Әскери қызметшілерге қатысты жарғылық тәртіпті бұзу және күш қолдану деректері де тіркелген.

27 қыркүйекте президент Қасым-Жомарт Тоқаев қорғаныс министрі қызметінен Дәурен Қосановты босатып, оның орнына Айдос Мырзахметовті тағайындаған.

Еске салайық, бұған дейін мемлекет басшысының өкімімен Евгений Кочетов жаңа лауазымға тағайындалды. Евгений Кочетов еңбек жолында мемлекеттік қызмет пен медиа саласында бірқатар лауазымды қызмет атқарған. Ол Қазақ гуманитарлық-заң университеті мен М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетін тәмамдаған. 2016-2017 жылдары Президент жанындағы Орталық коммуникациялар қызметінің директоры болды. 2017-2018 жылдары "Қазконтент" АҚ басқарма төрағасы қызметін атқарды. Ал 2023 жылы Ақпарат және қоғамдық даму вице-министрі болып тағайындалып, кейін Мәдениет және ақпарат вице-министрі қызметіне ауысты. Енді ол президент әкімшілігінің коммуникациялар бөлімін басқарады.

Қазақстанда ерлер сағатына орта есеппен 2 859 теңге табыс тапса, әйелдердің орташа сағаттық жалақысы 2 180 теңге болған. Айырмашылық – 679 теңге немесе 23,7%. Егер бес күндік жұмыс аптасымен есептесек, бір айда әйелдердің табысы ерлердікінен шамамен 120 мың теңгеге аз болады. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Мұндай деректерді Ұлттық статистика бюросы жалақының кәсіптер бойынша бөлінуіне арналған зерттеуінде келтірді. Есептеу 2026 жылғы сәуірдегі жалақы көрсеткіштеріне негізделген. Сәуірде 22 жұмыс күні немесе 176 жұмыс сағаты болған. Осы уақыт аралығында ерлер мен әйелдердің орташа табыс айырмасы шамамен 119,5 мың теңгені құрайды. Бұл медбикенің орташа айлық жалақысының жартысына жуық. Зерттеу бойынша медбикелер айына орта есеппен 265 мың теңге алады.

Жалақы айырмасы қай жаста ұлғаяды?

Ерлер мен әйелдердің табыс айырмасы еңбек жолының басында салыстырмалы түрде аз.

• 16–24 жастағы ерлер сағатына орта есеппен 1 902 теңге алса, әйелдер 1 594 теңге табады. Айырмашылық – 16%.
• Ал 25–34 жас аралығында бұл көрсеткіш 23%-ға, 35–44 жаста 28%-ға дейін өседі. Ерлердің сағаттық жалақысы 35–44 жас аралығында ең жоғары деңгейге – 3 228 теңгеге жетеді. Әйелдердің табысы да артқанымен, өсу қарқыны баяулайды.
• 45–54 жастағы топта айырмашылық 27% шамасында сақталады. Ал 55–64 жаста 17,5%-ға дейін төмендеп, 65 жастан асқан қызметкерлер арасында 5%-дан аз болады.

Алайда соңғы жас топтарында алшақтықтың қысқаруы әйелдердің табысы күрт өскенін білдірмейді. Зерттеуде ерлердің орташа жалақысы 45 жастан кейін төмендей бастайтыны көрсетілген.

25–35 жас аралығында әйелдер мен ерлер табысының айырмасы айтарлықтай ұлғаяды. Бұл кезең көп жағдайда отбасын құру, бала туу және декреттік демалыспен тұспа-тұс келеді. Дегенмен Ұлттық статистика бюросы жалақы айырмасының нақты себептерін көрсетпеген.

Ең үлкен айырмашылық қай салада?

Ерлер мен әйелдердің табысындағы алшақтық жалақысы жоғары салаларда айқынырақ байқалады. Мысалы, қаржы және сақтандыру саласында ерлер сағатына орта есеппен 6 800 теңге алса, әйелдердің көрсеткіші 5 145 теңге болған. Ал осы саладағы 45–54 жастағы ерлердің сағаттық табысы 9 320 теңгеге жетеді. Бұл зерттеудегі барлық сала мен жас топтарының арасындағы ең жоғары көрсеткіш. Осы жастағы әйелдер сағатына 7 445 теңге алады.

Қонақүй және мейрамхана бизнесінде де жас ұлғайған сайын айырмашылық артады. 35 жасқа дейін әйелдердің табысы ерлердікінен сәл жоғары болғанымен, 45–54 жас аралығында олар ерлерден 47%-ға аз жалақы алады.

Ал білім беру саласында әйелдердің орташа сағаттық жалақысы ерлердікінен сәл жоғары. Дегенмен бұл саладағы орташа көрсеткіш – сағатына 1 875 теңге. Ауыл шаруашылығында ерлер мен әйелдердің табыс айырмасы 1%-дан аз.

Басшылық қызметтерде де айырмашылық бар

Жалақы айырмасы кәсіби деңгей мен лауазымдарға қарай да байқалады. Басшылар мен мемлекеттік қызметшілер арасында ерлер сағатына орта есеппен 4 973 теңге, әйелдер 3 751 теңге алады. Кәсіби мамандар арасында айырмашылық 27%, ал біліктілігі жоқ жұмысшылар арасында 15% болған.

Жекелеген лауазымдарды салыстырғанда да алшақтық бар. Мысалы, ер адам ұйым басшысы ретінде айына орта есеппен 1,21 миллион теңге алса, әйел басшының жалақысы 975 мың теңгені құрайды. Мамандандырылған бөлімшелер басшылары арасында бұл көрсеткіш тиісінше 806 мың және 582 мың теңге.

Дегенмен барлық мамандықта ерлердің табысы жоғары емес. Мәселен, әйел заң кеңесшілері ер әріптестерінен 17%-ға көп жалақы алады.

Айта кетейік, бұған дейін еңбек министрлігі сынақ мерзімінде қызметкердің жалақысын азайтуға бола ма деген сұраққа жауап берді. 

"Mogging" сөзі әзіл ретінде біреуден немесе бір нәрседен артық болу, оны көлеңкеде қалдыру немесе басым түсу мағынасында қолданылады. Бұл сөз Collins ағылшын сөздігінің нұсқасы бойынша 2026 жылдың сөзі атанды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Z және Alpha буындары арасында кеңінен таралған "mogging" сөзі интернетте ғана емес, күнделікті қарым-қатынаста да жиі қолданыла бастаған. 2026 жылы бұл сөздің қолданылу жиілігі 210%-ға артқан. Collins компаниясының басқарушы директоры Алекс Бикрофттың айтуынша, сөздік мамандары сөздердің қаншалықты жиі қолданылатынын зерттеп, тілдегі соңғы өзгерістер мен жаңа үрдістерді анықтау үшін олардың қолданыс ерекшеліктерін талдайды.

Оның сөзінше, "mogging" сөзінің жыл сөзі ретінде таңдалуы әр буынның тілдің дамуына өзіндік үлес қосатынын көрсетеді. Z және Alpha буындарының өкілдері бұл сөзді өздері қабылдап, оны әзілге негізделген сленгке айналдырғанын айтты. Осылайша, жастар тілді өз стиліне бейімдеп, өзгелерден ерекшеленудің жолын тапқан.

"Mogging" сөзін "mugging" немесе "mugging off" тіркестерімен шатастырмаған жөн. Ол біреуден басым түсу, оны өзінен төмен көрсету немесе өзгеден артық болу деген мағынаны білдіреді. Көбіне адамның сыртқы келбетіне қатысты қолданылады.

Айта кетейік, Қазақстанда қазақ тілінің жаңа орфографиялық сөздігін әзірлеу жұмыстары басталды. Мұны вице-президент Ерлан Қарин “қыркүйек” пен “қыргүйек” сөздерінің жазылуына қатысты пікірталасқа байланысты түсініктеме бере отырып айтты.

Әлемдегі ең бай он адамның жалпы байлығы бір айда 273 миллиард долларға азайып, 2,8 триллион долларға дейін төмендеді. Бұған технологиялық компаниялар акцияларының арзандауы және жасанды интеллектіні дамытуға кететін шығындарға қатысты алаңдаушылық себеп болған. Ең көп шығынға ұшыраған – Tesla мен SpaceX негізін қалаушы Илон Маск. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Forbes дерегінше, 1 қарашадағы жағдай бойынша әлемдегі ең бай он адамның сегізінің байлығы азайған. Тек Microsoft-тың бұрынғы басшысы Стив Балмер мен инвестор Уоррен Баффеттің капиталы өскен.

Илон Маск бір айда 68 миллиард доллар жоғалтты

Байлығы ең көп азайған миллиардер – Илон Маск. Оның капиталы бір айда 68 миллиард долларға қысқарып, 869 миллиард долларға дейін түскен. Бұған SpaceX компаниясының акциялары 11%-ға арзандауы себеп болған. Бұл компания Маск байлығының шамамен 80%-ын құрайды. Tesla акциялары керісінше 13%-ға қымбаттағанымен, SpaceX-тегі шығынның орнын толтыра алмаған.

Екінші орында Google негізін қалаушылардың бірі Ларри Пейдж тұр. Оның байлығы 53 миллиард долларға азайып, 233 миллиард долларға түскен. Ал Сергей Брин 49 миллиард доллар жоғалтып, капиталы 214 миллиард доллар болған. Бұл Alphabet компаниясы акцияларының бір айда 18%-дан астам арзандауымен байланысты.

Dell Technologies негізін қалаушы Майкл Делл мен Meta басшысы Марк Цукербергтің байлығы да 40 миллиард доллардан қысқарған. Қазір Деллдің капиталы 229 миллиард доллар, ал Цукербергтікі 211 миллиард доллар деп бағаланып отыр.

Nvidia негізін қалаушы Дженсен Хуанг 22 миллиард доллар жоғалтып, байлығы 178 миллиард долларға дейін азайған. Oracle негізін қалаушы Ларри Эллисонның капиталы 8 миллиард долларға қысқарып, 172 миллиард доллар болған.

Amazon негізін қалаушы Джефф Безостың да байлығы 8 миллиард долларға азайған. Соған қарамастан, 361 миллиард доллар капиталымен ол әлемдегі ең бай адамдар рейтингінде екінші орында тұр.

Тек екі миллиардердің байлығы өсті

Бір ай ішінде алғашқы ондықтағы екі адамның ғана капиталы артқан. Microsoft-тың бұрынғы бас директоры Стив Балмердің байлығы 1 миллиард долларға өсіп, 162 миллиард долларға жеткен. Бұған Microsoft акцияларының 2%-ға қымбаттауы әсер еткен.

Ал инвестор Уоррен Баффеттің капиталы 13 миллиард долларға артып, 154 миллиард доллар болған. Бұл Berkshire Hathaway компаниясының акциялары 9%-ға өсуімен байланысты.

Әлемдегі ең бай 10 адам кім?

Технологиялық компаниялардың қаржылық нәтижелері инвесторлардың көңілінен шықпауы және жасанды интеллектіні дамытуға жұмсалатын шығындардың өсуіне қатысты алаңдаушылық акция нарығына әсер еткен. Соның салдарынан технологиялық компаниялар басым Nasdaq индексі бір айда шамамен 5%-ға төмендеген.

Дегенмен миллиардерлердің байлығы азайды деген сөз олардың аталған соманы қолма-қол жоғалтқанын білдірмейді. Forbes есебіндегі капиталдың едәуір бөлігі компаниялар акцияларының құнына байланысты. Акция арзандаса, олардың жалпы байлығы да қағаз жүзінде төмендейді.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстандағы құны 2 миллиард долларға бағаланған вольфрам жобасында Дональд Трамптың ұлдарының да үлесі бар екенін жазған едік.

Астанадағы жекеменшік балабақшалардың бірінде тәрбиеленуші баланы басқа бала темір орындықпен бірнеше рет ұрған. Оқиғадан кейін баланың анасы полицияға шағым түсірген. Қазір аталған жағдай бойынша сотқа дейінгі тергеу басталды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Halyqstan.kz арнасына сілтеме жасап хабарлайды.

Оқиға 15 қазанда "София 3" жекеменшік балабақшасында болған. Баланың анасының айтуынша, салмағы шамамен 2-3 келі болатын темір орындықпен ұлын бірнеше рет ұрған. Сол сәтте балалардың жанында тәрбиеші де, басқа ересектер де болмаған. Әйел баласын алып кетуге келгенде, балабақша қызметкерлері балалар орындыққа таласып, жиһаз сырғып кетіп, ұлы абайсызда соғылғанын айтқан.

Алайда анасы бейнебақылау камераларындағы жазбаларды көргеннен кейін баласын бұл балабақшаға қайта апармауға шешім қабылдаған.

"Біз балабақшаға ең қымбат жанды – баламызды сеніп тапсырамыз. Сондықтан олардың қауіпсіздігіне кепілдік беріледі деп күтуге құқылымыз", – деді ол.

Сондай-ақ әйел қазан айы үшін төлеген 80 мың теңгені қайтаруды талап еткен. Оның сөзінше, оқиғадан кейін баласы балабақшаға бармағанымен, ақшасы әлі күнге дейін қайтарылмаған.

Бұдан бөлек, анасы оқиға түсірілген бейнежазбалардың сақталуына алаңдайды. Себебі балабақшада камера жазбалары бір ай ғана сақталады. Әйелдің айтуынша, оқиға болғанына үш аптаға жуық уақыт өткен, сондықтан бейнежазба кез келген уақытта автоматты түрде өшірілуі мүмкін.

Нұра аудандық полиция басқармасы аталған дерек бойынша балалардың өмірі мен денсаулығының қауіпсіздігін қамтамасыз ету міндеттерін тиісінше орындамау фактісімен сотқа дейінгі тергеу басталғанын хабарлаған.

"Қазір оқиғаның барлық мән-жайын анықтауға бағытталған қажетті тергеу әрекеттері жүргізіліп жатыр", – деп мәлімдеді полиция.

Тергеудің өзге мәліметтері әзірге жарияланған жоқ.

Еске салайық, бұған дейін Ақтөбе облысы Шалқар ауданының Бегімбет ауылындағы "Айгөлек" бөбекжай-бақшасында тәрбиешінің көмекшісі ұйықтап жатқан 1,5 жасар баланың бетін тырнағаны бейнебақылау камерасына түсіп қалған еді. Баланың анасы қызметкер мұны басқа тәрбиешімен арадағы кикілжіңге байланысты әдейі жасағанын айтқан. Оқиғадан кейін қызметкер жұмыстан уақытша шеттетіліп, полиция қылмыстық іс қозғаған.

Актер Олжас Тоғымбетті көрермендер көбіне жағымсыз кейіпкерлердің рөлінен таниды. Алайда экрандағы бейнесінен бөлек, оның шынайы болмысын көпшілік біле бермейді. Оған өзінен бірнеше жас үлкен әйелдер асырауға ұсыныс жасағаны рас па? Неге Олжас модельдіктен кетті. Ол жақта біз білмейтін қандай құпия бар? Өзі туралы тараған сан түрлі қауесетке ол Stan.kz-пен пен сұхбат жобасында ашық айтты. 

Неліктен сіз көбіне жағымсыз кейіпкерлердің рөлін сомдайсыз?

– Келбетімнің суықтығына байланысты шығар. Көбіне режиссерлердің таңдауы солай түседі. Менің кейіпкерлерім антагонист болғанымен, әрқайсысы бір-біріне ұқсамайды. Бір кездері көптеген фильмдерден бас тартып, өнерден сәл алыстаған кезім де болды. Себебі ұсынылатын образдарым бір-бірін қайталай бастады. Бұл да жақсы емес. Көрерменнің санасында үнемі жағымсыз кейіпкер ретінде қалып қоюың мүмкін.

"Шымыр" фильмінің премьерасында жанымда отырған менеджер қыз кейіпкерімнен қорқып, тіпті менен қашқақтап, жиіркене қарады. Бір жағынан, образымды көрерменге сенімді жеткізе алғаныма қуанамын. Екінші жағынан, мұндай реакцияны көру де біртүрлі сезім екен.

– Демек, бұл сіздің өз жұмысыңызды жоғары деңгейде атқарғаныңыздың белгісі деуге болады ғой?

– Актерлер өз жұмысына үнемі сын көзбен қарайды. Мұны сенімсіздік деп айтпас едім. Кейде өзіңді экраннан көргің де келмейді. Өйткені қателіктеріңді байқай бастайсың. Бірақ сол арқылы сабақ алып, дамисың.

– Соңғы уақытта сізді өнер саласынан гөрі кәсіпкерлікке бет бұрғандай көрдік. Бұл рас па?

– Иә, кәсіпкерлікке бет бұрдым. Осы жазда бірқатар продюсер және режиссермен келіспей қалған жағдайлар болды. Онда тұрған ештеңе жоқ, бұл –  өмір. Сондықтан өзім үшін бір шешім қабылдадым. Шамамен бір жыл бизнес саласында жұмыс істеп, содан кейін өзім қалаған сапалы жобаларды түсіремін деп жоспарлап отырмын.

– Threads әлеуметтік желісінде "Өнер саласында ақша жоқ, актерлердің бәрі басқа жұмыс іздеуі керек" деген пікір жазылыпты. Бұған көзқарасыңыз қандай?

– Бала кезімнен актер болуды армандадым. Бірақ ата-анам рұқсат бермеді. Себебі ол кезде өнер саласы қазіргідей дамымаған еді. Қаржылық жағдайы да өте төмен болатын. Актер ағаларымыздың қоғамдағы мәртебесі жоғары болмады. Ішімдікке қатысты мәселелер де бар еді. Ата-анам  үйленіп, отбасы құрғанда “Оларды қалай асырайсың?” деп алаңдады. Сөйтіп, араб филологиясы мамандығына оқуға түстім. Кейін сол салада жұмыс істеп, одан соң қаржы саласына ауыстым. Өнерге 27 жасымда келдім.

Сол кезде Жүргенов академиясында оқыған бір жігіт маған: "Сендер сияқты көшеден келгендер біздің нанымызды тартып алып жатырсыңдар", – деген еді. Сол сөзден кейін екі есе көп жұмыс істей бастадым. Өзімді дәлелдеу үшін барымды салдым. Мен сияқты актердің бар екенін көпшілікке таныту үшін көп еңбектендім. Ұйқы көрмей, тынымсыз жұмыс істедім. Ал актерлік мамандықты арнайы бітіргендердің білімі мен дайындығы бар. Бірақ кейбірінің бойында өздерін танытуға деген ұмтылыс немесе белсенділік жетіспейтіндей көрінеді. Олар өздері туралы айтуды, өзін жарнамалауды ұната бермейді.

– Модель болып жүрген кезіңізде өзіңізден бірнеше жас үлкен әйел сізді асырауға ұсыныс жасағаны рас па?

– Бұл осыдан он жыл бұрын болған оқиға. Ол кезде модель болып жұмыс істейтінмін. Бір күні жұмыстан кейін маған бір адам келіп: "Мына нөмірге хабарлассаң, барлық жағдайыңды жасап береді", – деді. Бастапқыда не айтқысы келгенін түсінбедім. Кейін өзімнен үлкен бір әйелдің маған көңілі ауып, осындай ұсыныс жасағанын білдім.

Қатты намыстандым. Мұндай ұсынысты қабылдау түгілі, естудің өзі маған ауыр тиді. Кейін ол әйелмен кездесіп, жағдайды ашық түсіндіріп, мәселені ер азаматқа тән түрде шештім. Кейін модельдік жұмысымнан кетіп қалдым. Сол кезде түсінгенім, ол жердегі жігіттерге осындай ұсыныс жиі тасталады екен. Бас тартқан алғашқылардың бірі мен болып тұрмын. 

– Осы оқиғадан кейін сіз туралы түрлі әңгімелер тарады ма?

– Әрине. Біраз уақыт өткен соң інім екеуміз бірге жұмыс істеп, арманымыздағы қымбат көлікті сатып алдық. Сол кезде кейбір көре алмайтын адамдар мен туралы түрлі әңгіме таратып жіберді. Яғни, бұрынғы жағдайды естігендер мені әлдебір әйелдер қымбат сыйлықтармен қамтамасыз етеді деген өсек шығарған.

– Отбасыңыз туралы көп айта бермейсіз.

– Екі қызым бар. Жұбайыммен ажырасқанмын. Қазір екі қызымның болашағы үшін еңбек етіп жүрмін. Оларға жақсы әке болуға тырысамын.

– Түріңіз суық, жағымсыз кейіпкерлерді сомдайсыз, өзіңіз туралы айтыңызшы?

– Мен өмірде өте жұмсақпын, жануарларды жақсы көремін. Жылқы, ит асырағанды ұнатамын. Өте қарапайыммын. 

Сұхбаттың толық нұсқасын Stan.kz YouTube арнасынан көріңіз.

Ішкі істер министрлігі қазан айындағы есірткі тарату фактілерін анықтау бойынша Ақмола және Қарағанды облыстарынан анықтады. Ұсталған адамдардың саны 20-дан асады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

ІІМ-нің мәліметінше, қылмыскерлер Ақмола облысында Көкшетау, Щучинск және Бурабай курорттық аймағында ұсталған. Оларды жалпы саны 11 адам.

“Олардың қатарында фармацевтикалық компаниялардың иелері мен қызметкерлері, курьерлер және өзге де тұлғалар бар. Тінту іс-шаралары барысында "Тропикамед" препаратының 50 мыңнан астам құтысы және осыған ұқсас басқа да препараттардың шамамен 4 мың бірлігі тәркіленді. Сонымен қатар атыс қаруы, оқ-дәрілер, бірнеше автокөлік және ірі көлемдегі ақша қаражаты, оның ішінде шетел валютасы анықталып, тәркіленді”, – деп жазды министрлік.

Ал Қарағанды облысында Қарағанды және Теміртау қалаларында 10 адам істі болып отыр. Олардың облыс бойынша есірткі таратқаны анықталған.

“Тінту барысында психоактивті заттар, травматикалық және суық қару анықталып, тәркіленді. Қазір сотқа дейінгі тергеп-тексеру жүргізіліп жатыр”, – деп мәлімдеді Ішкі істер министрлігі.

Еске сала кетейік, Алматыда полицейлер печеньенің ішіне жасырылған, өсімдік тектес 150 грамға жуық есірткі затын тәркіледі. Есірткі заттарын заңсыз айналымға шығарды деген күдікпен қала тұрғыны ұсталды.

Қаржы мониторингі агенттігі Pinco және Pin-Up интернет-казиноларына қатысы бар екі адамды іздестіріп жатыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қаржы мониторингі агенттігі қазақстандық қолданушыларға бағытталған Pinco және Pin-Up интернет-казиноларының заңсыз қызметін ұйымдастырды деген күдікке ілінген екі шетел азаматына іздеу жариялады. Олар Ресей азаматы Дмитрий Пунин мен Украина азаматы Марина Ильина. Екеуіне де қамауда ұстау түріндегі бұлтартпау шарасы белгіленген.

Агенттік мәліметінше, күдіктілер заңсыз ойын бизнесін жүргізу үшін бақылауындағы компаниялардан, төлем ұйымдары мен банк құралдарынан тұратын халықаралық инфрақұрылым құрған.

Қазақстандағы схеманың бір бөлігі ретінде PIN-UP.KZ брендімен букмекерлік қызмет көрсетуге лицензия алған "Бонами" ЖШС пайдаланылған. Алайда тергеу нұсқасына сәйкес, заңды букмекерлік бизнес интернет-казино қызметін жасыру үшін қолданылған.

Қаржы ағындарын қамтамасыз ету мақсатында төлем ұйымдары, ресми түрде ғана басшы саналатын тұлғалар мен банк терминалдары желісі пайдаланылған. Бұл жүйені іске қосуға қаржы секторы өкілдері де көмектескен деген күдік бар.

Осылайша, түрлі банктер мен қаржы ұйымдарында 24 төлем терминалынан тұратын желі құрылған. Оның 14-і ақша қабылдау үшін пайдаланылған.

Агенттік дерегінше, заңсыз қаржы операцияларының жалпы көлемі 106 миллиард теңгеден асқан.

Фото: Бас прокуратура

Pin-Up букмекерлік кеңсесі Кипрде тұратын Ресей азаматы Дмитрий Пунин мен оның жұбайы Марина Ильинаға тиесілі.

Қаржылық мониторинг агенттігі іздеуде жүрген Дмитрий Пунин мен Марина Ильинаның қайда екені туралы қандай да бір ақпарат білетін азаматтардан +7 7172 70 84 78 нөмірі арқылы кезекші бөлімге хабарласуды сұрайды.

Еске салайық, бұған дейін Астанада заңсыз онлайн-казинолардан түскен ақшаны заңды букмекерлік кеңселердің төлемдері ретінде көрсетіп, аударып отырған топ әшкереленді. Тергеу мәліметінше, бұл схема арқылы 188 миллиард теңгеден астам қаржы өткен. Күдіктілердің арасында банк саласының өкілдері де бар. 

Журналист Михаил Козочковтың мәліметінше, Қазақстан футбол федерациясы бұрынғы бас аудиторы Қамбар Омаровқа 50 миллион теңгеге жуық өтемақы төлеуге міндеттелген. Бұған Омаровпен жасалған қосымша келісім негіз болған. Құжатқа федерацияның бұрынғы бас хатшысы Давид Лория қол қойған. Сот даулы істі қарап, бұрынғы қызметкердің талабын ішінара қанағаттандырған.

Астана соттарында Қазақстан футбол федерациясының бұрынғы бас аудиторы Камбар Омаров пен оның экс-жұмыс берушісі арасындағы дауға нүкте қойылды. Омаров соттан еңбек шарты бойынша өзіне тиесілі өтемақыны өндіріп беруді талап еткен.

Ол 2025 жылдың қаңтарынан бастап ҚФФ-да жұмыс істеген. Ай сайынғы жалақысы шамамен 2,5 миллион теңге болған. 2026 жылдың сәуірінде оған штат қысқаруына байланысты еңбек шартының бұзылатыны ескертіліп, мамыр айында жұмыстан босатылған. Омаров жұмыстан шығаруға қарсылық білдірмегенімен, келісімшартта көрсетілген өтемақыны талап еткен.

Бір жыл жұмыс істегеннен кейін Омаровпен жасалған қосымша келісім бойынша еңбек шартының мерзімі 2028 жылдың қаңтарына дейін ұзартылған. Сондай-ақ жұмыс берушінің бастамасымен еңбек шарты мерзімінен бұрын бұзылған жағдайда қызметкерге жұмыс істемеген кезеңнің барлық жалақысы төленуі тиіс екені көрсетілген.

Осыған сүйенген бұрынғы аудитор өзіне қалған 20 айдың жалақысы, яғни шамамен 50 миллион теңге төленуі керек деп есептеген. Бұған қоса, сол кезең үшін тағы 20 миллион теңгеге жуық сыйақы талап еткен.

Алайда футбол федерациясы талап арызды мойындамады. ҚФФ өкілдерінің айтуынша, қосымша келісім федерацияда тіркелмеген және басшылықпен келісілмеген. Олардың сөзінше, құжат федерацияның өзінде жоқ, тек Қамбар Омаровтың қолында ғана болған. Сондай-ақ келісім enbek.kz ақпараттық жүйесінде тіркелмегені айтылды.

Дегенмен сотта маңызды куәгер ретінде ҚФФ-ның бұрынғы бас хатшысы Давид Лория жауап берген. Ол қосымша келісімнің заңды түрде жасалғанын растаған. Бір қызығы, құжатқа федерация атынан қол қойған да – Давид Лорияның өзі.

Осылайша, сот талап арызды ішінара қанағаттандырып, федерациядан Омаровқа жұмыс істемеген кезеңі үшін тиесілі жалақыны өндіріп беру туралы шешім шығарды. Ал сыйақы төлеу туралы талабын қанағаттандырмады. Соттың пікірінше, сыйақы – ынталандыру сипатындағы қосымша төлем. Сот шешімі бірнеше күн бұрын заңды күшіне енген. Бұған дейін футбол федерациясы Омаровпен жасалған қосымша келісімді жарамсыз деп тануды талап етіп, жеке талап арыз түсірген. Алайда сот бұл талапты да қанағаттандырмады.

Қазақстан футболы қиын кезеңді бастан өткеріп жатқанымен, федерация қызметкерлерінің жалақысы мен өтемақысы әлі де қомақты екені осы даудан байқалады.

Еске салайық, бұған дейін осы матчтағы жанкүйерлердің әрекеті Қазақстан мен Өзбекстанда қызу талқыланған еді. Әлеуметтік желіде "Ақтөбенің" кәмелетке толмаған бір топ жанкүйер қызы "NO SHYMSIDE, NO TEXAS FANS!" деген жазуы және Өзбекстан туына ұқсас бейнесі бар плакат ұстап тұрған видео тараған. Матчтан кейін кейбір жанкүйерлердің "Өзбектер!" деп айқайлағаны да хабарланған.

Осы оқиғаға байланысты полиция қыздардың кім екенін анықтап, ата-аналарының қатысуымен профилактикалық әңгіме жүргізген. Ал ата-аналары бала тәрбиесіне қатысты міндеттерін тиісінше орындамағаны үшін әкімшілік жауапкершілікке тартылған.

Кейін "Ақтөбе" футбол клубы айыппұл салынған алты қыздың шығынын өтейтінін мәлімдеді. Клуб өкілдері кемсітушіліктің кез келген түріне қарсы екенін, алайда қыздарды қолдаусыз қалдырмайтынын жеткізген.

Бір кездері ауруханада фельдшер болып жұмыс істеген Сергей Яровой кейін бірнеше адамның өмірін қиған қатыгез қылмыскерге айналды. Ол түрмеден мерзімінен бұрын босап шыққан соң Өскемен мен қала маңында әйелдерге шабуыл жасаған. Олардың арасында небәрі 8 және 16 жастағы екі қыз да болған. Құрбандарын адам аяғы сирек жүретін жерлерден аңдыған Яровойдың қылмыстары екі жылға жуық уақыт бойы жалғасты. Полиция оны қалай қолға түсірді, тергеу кезінде қандай сұмдық жайттар белгілі болды? Бұл туралы Stan.kz материалында.

 Әскерге барып, фельдшер мамандығын алған: Екі баланың әкесі қалай қылмыскерге айналды?

Сергей Яровой 1963 жылы дүниеге келген. Оның туған жері туралы деректерде екі түрлі ақпарат кездеседі. Бірінде Алматы облысындағы Қаскелең қаласы, екіншісінде Қарағанды облысындағы Балқаш қаласы көрсетілген. Бала кезі мен өскен ортасы туралы мәлімет аз. Белгілісі, ол сегізінші сыныпты аяқтаған соң Алматыға көшіп, медициналық училищеге оқуға түскен.

Алайда оқуын бірден аяқтай алмады. 1981 жылы Кеңес әскері қатарына шақырылып, азаматтық борышын өтегеннен кейін Алматыға оралып, оқуын жалғастырды. Кейін медициналық техникумды фельдшер мамандығы бойынша бітіріп, қаладағы ауруханалардың біріне жұмысқа орналасқан. Сол кезде оны әріптестері мен басшылары жақсы маман ретінде таныған. Яғни, айналасындағылар үшін ол медициналық білімі бар, ауруханада жұмыс істейтін қарапайым қызметкер болған.

1980 жылдардың ортасында Яровой Елена есімді әйелге үйленіп, көп ұзамай екі балалы болады. Алайда отбасылық өмірі ұзаққа созылмады. Әйелінің деректеріне сай, екінші баласы дүниеге келгеннен кейін оның мінез-құлқы мен психологиялық жағдайы өзгере бастаған. Ол эротикалық суреттер мен бейнематериалдарды жинап, оларға әуестенген.

Әйелінің айтуынша, 1989 жылы Яровой одан жыныстық қатынаста өзі қалаған оғаш әрекеттерді талап ете бастаған. Елена бұған келіспей, балаларын алып, онымен ажырасып кеткен. Осы оқиғадан кейін Яровойдың отбасылық өмірі аяқталды.

Алғашқы қылмыс: Бірінші әйелді зорлап, екіншісін өлтірген

Елена балаларын алып, Яровойдан кеткеннен кейін оның өмірі де күрт өзгерді. Ол ауруханадағы жұмысынан шығып, бұрынғы қалыпты тіршілігінен алыстай бастады. Ашық деректерде осы кезеңде Яровойдың ішімдікке салынып, тұрақты жұмысы мен баспанасы жоқ, қоғамнан оқшауланған өмір салтын ұстанғаны айтылады.

Алайда оның өміріндегі бұл өзгерістер көп ұзамай одан да ауыр оқиғаларға ұласты. Сергей Яровой алғаш рет 1990 жылы қылмыс жасады. Ол кезде 27 жаста болған және Алматы облысындағы Боралдай ауылында тұрған. Сол жылы ауыл аумағында әйелге шабуыл жасап, оны зорлаған. Қылмысы әшкереленіп, сот алдында жауап берген Яровой үш жылға бас бостандығынан айырылды.

1993 жылы жазасын өтеп шыққан соң Боралдайға қайта оралды. Алайда түрмеде өткізген уақыты оны қылмыстан тоқтата алмады. Бостандыққа шыққанына көп уақыт өтпей, 1994 жылы тағы бір әйелге шабуыл жасап, оны зорлап, кейін өлтірді. Бұл жолы қылмысы үшін 15 жылға сотталды.

Жазасын өтеу үшін Яровойды Өскемен қаласындағы №30 түзету колониясына жіберді. Осылайша, оның қылмыстық тарихындағы алғашқы екі іс те зорлық-зомбылықпен байланысты болды. Ал екінші қылмысы адам өлімімен аяқталған.

Өскемендегі қылмыстардың басталуы: Альфия есімді әйел қалай жоғалды

Сергей Яровой 2004 жылы түрмеден мерзімінен бұрын босап шықты. Ол Өскеменде қалды. Кейін анасы да Алматы облысынан көшіп келіп, онымен бірге тұра бастаған. Яровой қала ішінде бірнеше рет қоныс аударған: бірде Опытное поле кентіндегі жер үйде, бірде Защита ауданындағы шағын пәтерде тұрған. Облыс прокуратурасының өкілі оның тұрақты жұмысы болмағанын, анда-санда табыс тауып күн көргенін айтқан.

Бірақ бостандыққа шыққаннан кейін арада көп уақыт өтпей, Яровой қайтадан адам өлтірді. Тергеу материалдары мен сол кездегі журналистік зерттеулерге сүйенсек, оның Шығыс Қазақстандағы алғашқы белгілі құрбаны – Альфия есімді әйел. Оқиға 2006 жылдың тамызында Өскемен теміржол вокзалы маңында, Шмелев Лог кентіне апаратын жолда болған.

Сол күні Альфия үйіне қарай асығып келе жатқан. Жол бойы адам аяғы сирек жүретін, айналада оған көмектесетін ешкім болмаған. Әйел артынан біреудің келе жатқанын кеш естіп, жалт қараған сәтте Яровой оған тап берген. Ол жәбірленушіні теміржол маңындағы бұталардың арасына сүйреп апарған. Кейін тергеу кезінде Яровойдың айтуынша, сол жерде қолына темір шыбық түскен. Ол әйелді алдымен сол затпен есінен тандырған, кейін бірнеше рет ұрып өлтірген. Мәйітін жақын маңдағы шұңқырға тастап, үстін бұтақтармен және топырақпен жапқан.

Бұл оқиға кейін тергеушілер үшін Яровойдың Өскемендегі қылмыстарының басталу нүктесіне айналды. Шығыс Қазақстан прокуратурасының өкілі Мұрат Омарғазин 2010 жылы журналистерге берген сұхбатында осы шабуылды облыс аумағында тіркелген алғашқы эпизод деп есептейтіндерін айтқан. Оның сөзінше, бұдан кейінгі қылмыстар да ұқсас тәсілмен жасалған. 

Яровой құрбандарын көбіне адам аз жүретін жерлерден іздеген. Тергеу деректерінде оның жалғыз келе жатқан әйелдерді аңдып, артынан шабуыл жасайтыны, темір затпен немесе басқа да ауыр затпен ұрып, кейін зорлық көрсететіні жазылған. Қылмыстардың бірінде темір шыбық қолданса, басқа оқиғаларда тас пайдаланған. Ол жәбірленушілердің денесін қылмыс болған жерден алыс емес аумақтарға көміп немесе жасырып отырған.

 "Марғауларды көрсетемін" деп алдаған: 8 жасар Ираның денесі тек екі жылдан кейін табылды

2007 жылдың жазында Өскеменге жақын орналасқан Опытное поле кентінде сегіз жастағы Ирина Шерстобаева жоғалып кетті. Қыз үйінің ауласында жүрген. Бір кезде оған бейтаныс ер адам жақындап, марғауларды көрсететінін айтып, соңынан ерткен. Кішкентай Ирина оның сөзіне сеніп, бірге кетеді. Бірақ сол күні үйіне қайтып оралмады. Кейін белгілі болғандай, қызды алдап алып кеткен адам – бұрын зорлау мен адам өлтіргені үшін сотталған Сергей Яровой еді.

Яровой қызды өзімен бірге алып кеткен соң, оған зорлық көрсетпек болған. Тергеу материалдарына сүйенген жергілікті басылымдардың жазуынша, ол Иринаны үйіне немесе қараусыз қалған саяжайдағы құрылыстардың біріне апарған. Оқиғаның нақты орны жөнінде жарияланымдарда айырмашылық бар. Алайда барлығында да қыздың қылмыскердің қолына түскені, қарсылық көрсетіп, айқайлағаны айтылады. Яровой оны босатудың орнына тұншықтырып өлтірген. Ол оның денесін жасырып, қылмысын ешкім білмейтіндей әрекеттер жасаған. Иринаның денесі тек екі жылдан кейін қылмыскер ұсталғаннан кейін ғана табылды. 

Қыздың жоғалғаны туралы хабар Опытное поле тұрғындарын дүрліктірді. Оны іздеуге туыстары ғана емес, кент тұрғындары да қатысты. Бірақ қанша іздегенімен, Иринаның ізі табылмады. Сегіз жастағы Ирина Шерстобаеваны өлтіргеннен кейін Сергей Яровой араға бірнеше күн салып, тағы бір қызға шабуыл жасады. Бұл жолы оның құрбаны 16 жастағы мектеп оқушысы Екатерина Злыдарева болды. Тергеу нұсқасы бойынша, Яровой қызды өлтіріп, денесін жасырып кеткен. Екатеринаның да денесі екі жылдан кейін табылды. Яровой қылмысты мойындағаннан кейін тергеу кезінде құрбандарының мәйіті көмілген жерлерді көрсетті.

Қыздардан кейінгі шабуыл: Қылмыскердің қолынан қашып шыққан Наталья

Ирина мен Екатерина жоғалғаннан кейін полицияға тағы бір үрейлі ақпарат түсті. Опытное поле кентінен Прохладное елді мекеніне дейінгі аумақта үш әйелге шабуыл жасалған. Қылмыскер оларды зорлағанымен, үшеуі де тірі қалған. Әйелдердің полицияға берген жауаптары негізінде күдіктінің фотороботы жасалды. Тергеушілер осы шабуылдар мен екі қыздың жоғалуын бір адамның әрекеті болуы мүмкін деп қарастыра бастады.

Тірі қалғандардың бірі – Наталья Ушакова. Кейін ол тергеу барысында Яровойды бірден танығанын айтқан. Әйел қылмыскер шабуылдаған кезде одан өзін өлтірмеуін өтініп, жалынуға мәжбүр болған. Яровой болса, оған үйленетінін айтып, түрлі уәде берген. Бірақ артынша мінезі күрт өзгеріп, әйелдерге деген өшпенділігін ашық білдірген.

Наталья сол сәтті кейін журналистерге былай деп баяндап берді:

Натальяның бұл көрсетілімі тергеу үшін маңызды болды. Өйткені ол Яровойды көргенін ғана емес, оның даусын да есте сақтаған. Кейін беттестіру кезінде күдіктіні еш күмәнсіз таныған. Ол полицияға алғаш болып арызданған әйелдердің бірі болған.

Мұнымен қылмыс тоқтамады: Тағы үш құрбан

Арада бірнеше ай өткен соң Яровой тағы бір әйелге шабуыл жасады. Оқиға Өскемендегі "Защита" теміржол станциясының маңында болған. Кешкі уақытта әйел үйіне асығып, пойызға үлгеруге тырысып бара жатқан. Яровой оны байқап, соңынан ерген. Адам аяғы сирек жүретін жерде әйелді қуып жетіп, жерге құлатқан. 

Бірақ жәбірленуші бірден беріле қоймады. Ол бар күшімен қарсылық көрсетіп, екеуі теміржол үйіндісінен төмен қарай домалап кеткен. Төменге түскен соң Яровой әйелдің аузын қолымен басып, үстіне мінген. Кейін оны таспен ұрып есінен тандырған. Одан соң зорлық көрсетіп, өлтірген. Әйелдің денесін сол маңға жасырған.

Яровойдың қылмыстары 2008 жылы да жалғасты. Сол жылдың жазында Опытное поле кентінің маңында аз уақыт аралығында екі әйелді өлтірген. Құрбандарының бірі – 16 жастағы жасөспірім қыз, екіншісі – 30 жастағы әйел. Бұл қыз Екатерина Злыдарева емес, одан кейінгі кезеңде қаза тапқан басқа құрбан.

Осылайша, Яровойдың қылмыстары бір ғана елдімекенмен шектелмеген. Ол Өскемен мен қала маңындағы иесіз аумақтарды, теміржол жолдарын, адам аз жүретін жерлерді пайдаланған. Кейбір құрбандары оның қолынан қаза тапса, Наталья Ушакова сияқты әйелдер айламен аман қалған. Ал полицияға түскен алғашқы арыздар мен кейінгі куәліктер осы қылмыстардың бір адамның әрекеті екенін анықтауға көмектесті.

 Жеті адамның өліміне қатысы бар: "Қанды фельдшер" қалай ұсталды?

Сергей Яровойдың қылмыстарының беті 2009 жылдың жазында ашыла бастады. Ол кезде полиция Өскемен мен оған жақын елді мекендерде жоғалып кеткен әйелдер мен қыздардың істерін тергеп жатқан. Ал Яровой болса, Алматыға кетіп қалған еді.

Оны Алматыда тағы бір қызға шабуыл жасағаннан кейін ұстады. Яровой қызға күш көрсетпек болғанымен, ол қарсылық танытып, қашып құтылған. Полиция күдіктіні көп ұзамай қолға түсірді.

Яровойды Өскеменге жеткізген соң, ол кәмелетке толмаған екі қызды ғана емес, бірнеше әйелді де өлтіргенін мойындады. Ең қорқыныштысы – ол құрбандарының денесін қай жерге жасырғанын еш қиындықсыз көрсеткен. Тергеушілер оған бұрынғы қылмыс орындарын аралатты. Яровой бос жатқан аумақтарға апарып, мәйіттер көмілген жерді нұсқаған. Шығыс Қазақстан облысы полициясының тергеу басқармасын басқарған Алексей Разуменконың айтуынша, ол жерді жарты метрге дейінгі дәлдікпен көрсеткен. Соның арқасында полиция алты адамның сүйегін тапты. 

Алайда тергеу барысында Яровой бастапқыда берген жауаптарынан бас тарта бастады. Ол өзін кінәсіз деп, полицейлердің қысымымен мойындағанын айтты. Тіпті, қылмыстарды өзі емес, медициналық бетперде мен қара бас киім киген белгісіз біреу жасаған, ал өзі сол оқиғалардың кездейсоқ куәгері болған деп мәлімдеді. Тергеу кезінде бірнеше рет психикалық күйзеліске түскен Яровойдың жағдайын мамандар тексерді. Сараптама нәтижесінде оның өз әрекетіне жауап бере алатын, яғни есі дұрыс адам екені анықталды. 

Іс 2011 жылдың қаңтарында сотқа жетті. Айыптау тарапы Яровойға 13 қылмыс эпизоды бойынша айып тақты. Сот отырыстары жабық өтті. Ал іс бойынша қырыққа жуық куәгерден жауап алу жоспарланды. Яровой алқабилер сотын өзі сұрағанымен, сотта кінәсін мойындамады.

2011 жылдың 4 сәуірінде сот үкім шығарды. Яровой алты адамды өлтіргені, оның ішінде екі кәмелетке толмаған қыздың өліміне қатысы бар екені үшін кінәлі деп танылып, өмір бойына бас бостандығынан айырылды. Ол жазасын ерекше режимдегі колонияда өтеуге тиіс болды. 

Сергей Яровой өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасын Қостанай облысындағы Жітіқара қаласында орналасқан "Қара бүркіт" (Чёрный беркут) колониясында өтеп жатқаны туралы дерек бар. Бұл мекеме өмір бойына сотталғандарға арналған.

Еске салсақ, 11 әйелді тонап, зорлап, өлтірген таксистер қалай ұсталғаны туралы хабарлаған едік. Қылмыскерлер алтын бұйымдарын, ақша мен қымбат заттарын алғаннан бөлек, әйелдерді зорлап, соңында өлтіріп отырған. 

Атырауда екі әйел желіде тікелей эфирде отырып, орынсыз сөйлегені үшін полиицяға жеткізілді. Оларға қатысты үш әкімшілік құқықбұзушылық туралы іс қозғалды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Әлеуметтік желіде екі әйелдің тікелей эфир кезіндегі видеосы тарады. Олар эфир барысында арандатушылық сипаттағы мәлімдемелер жасайды. Бұл жазбалар желі қолданушыларының наразылығын тудырды.

Полиция қызметкерлері екі әйелді де басқармаға жеткізген.

“38 және 39 жастағы екі әйелдің жеке басы анықталып, бөлімшеге жеткізілді. Оларға қатысты үш әкімшілік құқықбұзушылық туралы іс қозғалды. Атап айтқанда, ұсақ бұзақылық, құқыққа қайшы контент тарату және адамның жеке басын тануға кедергі келтіретін киім кию деректері бойынша материал рәсімделді”, – деп хабарлады полиция.

Құқықбұзушылыққа қатысты материалдар сотқа жолданды.

Бұдан бөлек, әйелдермен теолог профилактикалық әңгіме жүргізді. Кездесу барысында оларға заң талаптары мен қоғамдық тәртіп ережелері түсіндірілді. Сонымен қатар мұндай құқықбұзушылықтарға жол беруге болмайтыны ескертілді.

Атырау облысының полиция департаменті тікелей эфир кезінде жасалған әрекеттер үшін де заң аясында жауапкершілік қарастырылғанын ескертті. 

Айта кетейік, былтыр 30 желтоқсанда Қасым-Жомарт Тоқаев қоғамдық орындарда адамның бет-жүзін тануға кедергі келтіретін киім киюге тыйым салатын заңға қол қойған еді. Заңға сәйкес, қоғамдық орындарда бетті тұтас жауып тұратын балаклава, никаб, бетперде және өзге де киімдерді киюге болмайды. 

Қандай киімдерді киюге рұқсат?

Бетті толық жаппайтын діни киімдерге шектеу қойылмайды. Атап айтқанда, хиджаб, шейла, химар және әл-амира киюге болады.

Қандай жағдайда бетті жабуға болады?

Заңда бірқатар ерекшелік қарастырылған. Мысалы:

• суық ауа райында шарфпен немесе орамалмен бетті жабуға;
• медициналық көрсетілім бойынша маска тағуға;
• жұмыс кезінде респиратор, противогаз сияқты қорғаныш құралдарын пайдалануға;
• спорттық және мәдени іс-шараларда (әртістер мен аниматорлар үшін) бетті жабуға рұқсат етіледі.

Тыйымды бұзғандарға қандай жаза қарастырылған?

Ережені алғаш рет бұзған адамға ескерту беріледі. Ал бір жыл ішінде құқықбұзушылық қайталанса, 10 АЕК (43 250 теңге) мөлшерінде айыппұл салынады.

АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек сапасын бақылау басқармасы ВИЧ-тің алдын алуға арналған ленакапавир препаратының генерикалық нұсқасын мақұлдады. Енді 120 елдің тұрғындары үшін препарат қолжетімді әрі арзан болмақ. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Рostimees порталына сілтеме жасап хабарлайды.

Жаңа мүмкіндік ВИЧ жұқтыру қаупі жоғары адамдарға арналған PrEP профилактикалық препаратының арзанырақ нұсқасын шығаруға мүмкіндік береді. Ол үш айда бір рет инъекция арқылы енгізіледі.

Зерттеу нәтижелері ленакапавирдің тиімділігін көрсеткен. Препаратты қабылдаған ВИЧ жұқтыру қаупі жоғары адамдар арасында жаңа инфекция жұқтыру жағдайлары нөлге жуықтаған.

Айта кетейік, әлемде ВИЧ-тің алдын алу үшін жылына екі рет қана енгізілетін препарат та бар. Оның қолжетімділігін кеңейту миллиондаған адамның профилактикалық ем алуына мүмкіндік беретін маңызды қадам саналады.

Еске салайық, бұған дейін Алматыда бар директоры қызметкерін зорлап, “ВИЧ” жұқтырғаны үшін 5 жылға сотталған еді. 

Қазақстандық балуандар Нұрсұлтан Садық пен Сабина Төрей допингке қарсы ережелерді бұзғаны үшін екі жылға спорттық жарысқа қатысу құқығынан айырылды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ұлттық антидопинг орталығының ресми тізімінде екі балуанның да есімі бар. 

Орталық мәліметінше, Нұрсұлтан Садықтың допинг-сынамасынан кломифен анықталған. Осыған байланысты ол 2026 жылы 22 қаңтардан 2028 жылы 21 қаңтарға дейін жарыстарға қатыса алмайды.

Ал Сабина Төрейдің сынамасынан сибутрамин атты тыйым салынған зат табылған. Ол 2026 жылы 4 тамыздан 2028 жылы 3 тамызға дейін спорт жарыстарынан шеттетілді.

Нұрсұлтан Садықтың спорттағы жетістіктері

Нұрсұлтан Садық 65 келіге дейінгі салмақ дәрежесінде өнер көрсеткен. Ол 2024 жылы Таразда өткен Қазақстан кубогында жеңіске жетті. Сонымен қатар республикалық жарыстардың бірнеше дүркін жүлдегері атанған.

Сабина Төрейдің спорттағы жетістіктері

Сабина Төрей жастар арасында қыздар күресінен өнер көрсеткен. Ол 2025 жылы ересектер арасындағы Қазақстан кубогында қола медаль иеленді.

2026 жылы Таразда өткен 23 жасқа дейінгі спортшылар арасындағы Қазақстан чемпионатында күміс жүлдеге қол жеткізді. Бұдан бөлек, Түркияда өткен CHAMPIONS халықаралық жастар турнирінде де жүлдегер атанды.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстандық жеңіл атлет Аяна Болатбекқызының Азия ойындары кезінде тапсырған допинг сынамасынан тыйым салынған зат анықталғаны туралы жазған едік. Сынама 2026 жылы 27 қыркүйекте Жапонияның Нагоя қаласында жарыс кезіндегі допингке қарсы бақылау аясында алынған. Тексеру Азия Олимпиада кеңесінің (OCA) басшылығымен жүргізілген. Спортшының сынамасынан дростанолон анықталған. Бұл — тыйым салынған синтетикалық анаболикалық стероид. Осыған байланысты Аяна Болатбекқызы жарыстардан уақытша шеттетілді.

Қазақстанда келер жылдан бастап бала күтімі, жүктілік және босануға берілетін әлеуметтік төлемдер артуы мүмкін. Оған ең төменгі жалақыны 85 мың теңгеден 110 мың теңгеге дейін көтеру жоспары себеп. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Мұны Ұлттық экономика бірінші вице-министрі Азамат Әмрин мәлімдеді. Оның есебінше, ең төменгі жалақының өсуі Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан төленетін жәрдемақылардың есептеу шегіне де әсер етеді.

Бала күтіміне берілетін ай сайынғы төлем қанша болады?

Қазір жұмыс істейтін ата-аналарға бала бір жарым жасқа толғанға дейін төленетін әлеуметтік төлемнің ең жоғары мөлшері айына 238 мың теңге.

Егер 2027 жылы 1 қаңтардан бастап ең төменгі жалақы 110 мың теңгеге көтерілсе, бұл көрсеткіш 308 мың теңгеге дейін өсуі мүмкін. Демек қазіргі шекті мөлшермен салыстырғанда 70 мың теңгеге артады.

Алайда бұл барлық ата-ана ай сайын 308 мың теңге алады дегенді білдірмейді. Төлемнің нақты сомасы соңғы 24 айдағы орташа табысқа және әлеуметтік аударымдарға байланысты есептеледі. Ал 308 мың теңге – белгіленген ең жоғары шек.

Біржолғы төлем 3 миллион теңгеден асуы мүмкін

Жүктілік пен босануға байланысты берілетін біржолғы әлеуметтік төлемнің де жоғарғы шегі артуы ықтимал. Қазір стандартты 126 күндік декреттік демалыс үшін төленетін біржолғы әлеуметтік төлемнің ең жоғары есептік мөлшері шамамен 2,5 миллион теңгемен шектеледі.

Ал ең төменгі жалақы 110 мың теңгеге дейін көтерілсе, бұл сома 3 миллион теңгеден асуы мүмкін. 

Біржолғы төлемнің көлемі әйелдің соңғы 12 айдағы орташа табысы мен декреттік демалысының ұзақтығына қарай есептеледі. Сондықтан көрсетілген сома да барлық әйелге бірдей берілмейді.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда декреттік төлемдер енді жаңа тәртіппен тағайындалатыны туралы жазған едік. Жаңа тәртіп бойынша табысын қолма-қол алатын азаматтар оны кассалық чектер немесе арнайы мобильді қосымшадағы мәліметтер арқылы растауы керек. Сонымен қатар әлеуметтік салықтың төленгені мен міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жарналарының аударылғаны да ескеріледі. Ал табыс көлемі өзгерсе, оның дұрыс екені салық декларациясындағы деректермен салыстыру арқылы тексеріледі.

Қазақстанда бензин мен дизель отыны осы айдың өзінде қымбаттауы мүмкін. Алайда сарапшылар жанармай құю бекеттеріндегі баға біртіндеп әрі әркелкі өседі деп болжап отыр. Бағаның күрт көтерілуіне жанармай қоры мен нарықтағы бәсекелестік тосқауыл болуы мүмкін. Ал инфляция мен дизель отынының қысқы маркасына көшу, керісінше, бағаның өсуіне әсер етуі ықтимал. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі 31-арнаның “Информбюро” бағдарламасына  сілтеме жасап хабарлайды.

Қазан айында жанармай нарығында салыстырмалы түрде тұрақтылық байқалғанымен, қарашада Қазақстанда баға қайта өзгермек. Өткен айда бензин бағасы негізінен арзандап, дизель отынының құны тұрақты болды. Алайда сарапшылардың болжамынша, қараша айында ірі жеткізушілер АИ-92 маркалы бензин мен дизель отынының көтерме бағасын тоннасына 10 мың теңгеге дейін қымбаттатуы ықтимал. Дегенмен олар жанармай бағасы күрт өседі деп санамайды.

Соған қарамастан, қазақстандықтар жанармай бағасының өскенін байқайды. Бензин мен дизель отыны нарығындағы жағдай әртүрлі. Бензин бағасы көбіне қор көлемі мен жеткізушілер арасындағы бәсекелестікке байланысты болса, дизель отынының құнына маусымдық фактор да әсер етеді. Күн суытқан сайын төмен температураға төзімді қысқы дизель отынына сұраныс артады.

Мамандардың пікірінше, мұнай өңдеу зауыттары үздіксіз жұмыс істеп, жанармай уақытылы жеткізілсе, бағаның айтарлықтай қымбаттауына жол бермеуге болады. Алайда жанармай құнына ішкі факторлар ғана емес, сыртқы жағдайлар да әсер етеді.

Қазір жанармай бағасы өңірлер мен жанармай құю бекеттеріне қарай айтарлықтай ерекшеленеді. Мысалы, Астана мен Алматыда АИ-92 маркалы бензиннің бір литрі шамамен 253 теңгеден сатылса, Шымкентте 238 теңгеден басталады. Ал АИ-95 маркалы бензиннің бағасы 60-70 теңгеге қымбат.

Дизель отынының бағасы бұдан да жоғары. Сонымен қатар соңғы бір жылда АИ-92 маркалы бензин 12%-ға, ал АИ-95 маркалы бензин 15%-ға қымбаттаған. Сарапшылар жанармай бағасы алдағы уақытта да өсуі мүмкін екенін жоққа шығармайды. Алайда бағаның өсу қарқыны нарықтағы жағдай мен отын жеткізу көлеміне байланысты болады.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда бензин мен дизель отынына салынатын қосымша акциздің үлесін 95%-дан 50%-ға дейін төмендету ұсынылғаны туралы жазған едік.

Алматыда өткен "Қазақ аруы – 2026" ұлттық сұлулық байқауының жеңімпазы анықталды. Биыл бас жүлде 20 жастағы алматылық Асылым Өтепбергенге бұйырды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Көрермендердің дауыс беру қорытындысы бойынша Асылым Өтепберген 17 164 дауыс жинап, қарсыластарынан оқ бойы озып шықты.

Ал екінші орынды 10 480 дауыс жинаған Қостанай қаласының өкілі Әйгерім Қайпен иеленді. Үздік үштікті 4 499 дауыс алған шымкенттік Сымбат Әбубәкір түйіндеді.

Асылым Өтепберген кім?

Байқау жеңімпазы Алматы қаласында дүниеге келген. Қазір әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде білім алып жүр. Сонымен қатар әлеуметтік желіде белсенді болып, блог жүргізеді. Оның Instagram парақшасына 30 мыңнан астам адам жазылған.

Жеңімпазға бас жүлде ретінде дизайнер Аида Кауменованың сән үйінде арнайы тігілген шапан жабылды. Сондай-ақ шетелге саяхаттауға жолдама табысталды.

Айта кетейік, биыл ұлттық байқауда еліміздің әр өңірінен келген 22 ару бақ сынады. Ақтық кезең күні кеше, 3 қарашада Алматыдағы Республика сарайында өтті. Байқауды продюсер Баян Алагөзоваға тиесілі BM Production продюсерлік орталығы ұйымдастырды.

Еске салайық, былтыр "Қазақ аруы – 2025" байқауында Талдықорған тумасы Дария Қуатжан жеңімпаз атанған еді.

Қазақстанда жұмысқа орналасу кезінде жұмыс беруші қызметкерге сынақ мерзімін белгілей алады. Оның мақсаты – маманның кәсіби біліктілігін және атқаратын қызметіне сәйкестігін бағалау. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі сынақ мерзімі кезіндегі қызметкердің құқықтарын түсіндіріп берді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Министрлік мәліметінше, Қазақстанның еңбек кодексіне сәйкес, сынақ мерзімі туралы талап еңбек шартында міндетті түрде көрсетілуі керек. Егер келісімшартта мұндай талап болмаса, қызметкер жұмысқа сынақ мерзімінсіз қабылданған болып есептеледі.

Сынақ мерзімі қанша уақытқа созылады?

Жалпы ереже бойынша, сынақ мерзімі үш айдан аспауы тиіс. Алайда кейбір лауазымдар үшін бұл мерзім алты айға дейін ұзартылуы мүмкін. Олардың қатарында ұйым басшылары мен орынбасарлары, бас бухгалтерлер мен олардың орынбасарлары, сондай-ақ филиалдар мен өкілдіктердің басшылары бар.

Сынақ мерзімінде қызметкердің қандай құқықтары бар?

Еңбек шарты жасалған алғашқы күннен бастап қызметкерге заңнамада көзделген барлық негізгі еңбек құқықтары мен кепілдіктері қолданылады.

Атап айтқанда, сынақ мерзіміндегі қызметкер:

• жалақысын уақытылы әрі толық көлемде алуға;
• жұмыс уақыты мен демалыс режимінің сақталуын талап етуге;
• қауіпсіз еңбек жағдайымен қамтамасыз етілуге;
• заңнамада көзделген әлеуметтік кепілдіктерді пайдалануға;
• еңбек құқықтары мен заңды мүдделерін қорғауға құқылы.

Сынақ мерзіміндегі қызметкердің жалақысын азайтуға бола ма?

Сынақ мерзімінің белгіленуі жалақыны төмендетуге өздігінен негіз бола алмайды. Еңбекақы мөлшері еңбек шартында көрсетіліп, заңнама талаптарына сәйкес болуы керек.

Мысалы, қызметкер үш айлық сынақ мерзімімен жұмысқа қабылданса, жұмыс беруші оның жалақысын тек сынақтан өтіп жатқаны үшін өз бетінше азайта алмайды. Еңбекақы мөлшерінің өзгеруі заңды негіздер мен еңбек шартында көзделген талаптарға сай жүзеге асырылуы тиіс.

Сынақ мерзімінен өтпеген қызметкерді жұмыстан шығаруға бола ма?

Егер сынақ нәтижесінде жұмыс беруші қызметкердің тапсырылған жұмысқа сәйкес келмейтіні туралы қорытындыға келсе, еңбек шарты заңнамада белгіленген тәртіппен бұзылуы мүмкін.

Дегенмен жұмыс беруші қызметкерге еңбек шартын бұзу туралы хабарлап, сынақ нәтижесінің неліктен теріс деп танылғанын нақты көрсетуге міндетті. Яғни қызметкерді ешқандай түсініктемесіз және белгіленген рәсімді сақтамай жұмыстан шығаруға болмайды.

Еңбек шартын мұқият оқып шығу маңызды

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі сынақ мерзімі ресми еңбек қатынастарының бір бөлігі екенін және осы кезеңде қызметкердің еңбек кепілдіктері күшін жоймайтынын ескертті.

Сондықтан жұмысқа орналасатын азаматтарға еңбек шартына қол қоймас бұрын оның талаптарын мұқият оқып шығу ұсынылады. Әсіресе сынақ мерзімінің ұзақтығына, жалақы мөлшеріне және еңбек жағдайларына назар аударған жөн.

Министрлік өз құқықтарын білу қызметкерлерге еңбек заңнамасының бұзылуын дер кезінде анықтап, заңды мүдделерін қорғауға мүмкіндік беретінін атап өтті.

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстан шетелге жұмыс істеуге баратын азаматтарды есепке алып, бақылап отыратыны туралы жазған едік. 

Павлодарда 12 жастағы оқушы қыз ChatGPT-ге бала кезінде өзіне жасалған жыныстық зорлық-зомбылық туралы айтып, көмек сұраған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Tengrinews.kz басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Жасанды интеллект оқушы қызға психологқа жүгінуге кеңес беріп, жедел қызметтердің байланыс нөмірлерін ұсынған. Осыдан кейін оқиғаның мән-жайы анықталып, қыздың 39 жастағы нағашысы сотқа тартылды. 

Сот үкімі 3 қарашада Павлодар облысының кәмелетке толмағандардың істері жөніндегі мамандандырылған ауданаралық қылмыстық сотында емес, мамандандырылған ауданаралық қылмыстық істер жөніндегі сотында жарияланды.

Сот мәліметінше, қылмыс 2020 жылдың 20 наурызында болған. Ол кезде ер адамның жиен қызы алты жаста болған. Оқиға сотталушының әпкесінің, яғни жәбірленуші қыздың анасының пәтерінде болған. Оқиғадан кейін ер адам Алматы облысына көшіп кеткен. Ал кішкентай қыз қорқыныш пен үрейдің салдарынан басынан өткен жағдайды жылдар бойы ешкімге айтпаған.

Ауыр естеліктер 2025 жылдың қарашасында, нағашысы қызға қайта-қайта қоңырау шалып, хабарлама жаза бастаған кезде қайта есіне түскен.

Ер адам қыздың анасы арқылы оның телефон нөмірін алған. Анасы туысының қызына гитара сыйламақ болғанын ғана білген. Алайда қыз оған жауап бермей, байланысқа шығудан қорыққан.

Қыздың анасының айтуынша, қызы басынан өткен жағдайды ChatGPT-ке жазып, өзіне қол жұмсау туралы ойлары бар екенін және бұлай өмір сүргісі келмейтінін айтқан. Чат-бот оған психологқа жүгінуге кеңес беріп, жедел көмек қызметтерінің нөмірлерін ұсынған.

Осыдан кейін оқушы алдымен 111 байланыс орталығына хабарласқан. Ондағы мамандар оны психологпен байланыстырған. Қыз психологқа өзіне нағашысы жасаған әрекеттерді айтып берген. Кейін психолог анасына хабарласып, жағдайды жеткізген.

Оқиға бойынша сотта қыздың 111 байланыс орталығына қоңырауын қабылдаған маман мен оның құрбысы да куәлік берген. Анасы қызының басынан осындай жағдай өткеніне алғашында сенбегенін айтқан.

Судья Нұрлан Айтбаевтың мәлімдеуінше, сотталушы сот отырысында кінәсін мойындамаған. Алайда сотқа дейінгі тергеу кезінде қорғау құқығы бар куәгер ретінде жауап бергенде, ол жасаған әрекетін толық мойындаған болып шықты.

Бастапқыда айыптау актісіне 2019 жылғы 17 желтоқсан мен 2020 жылғы 18 қаңтарда болған тағы екі эпизод енгізілген. Алайда олар сотқа дейінгі тергеп-тексерудің бірыңғай тізімінде тіркелмегендіктен, сот бұл эпизодтарды айыптау көлемінен алып тастаған.

Сот ер адамның бұрын сотталмағанын және тұрғылықты жерінен берілген оң мінездемесін жеңілдететін мән-жай ретінде ескерген. Ал ауырлататын мән-жайлар анықталмаған.

Нәтижесінде сотталушы Қылмыстық кодекстің 121-бабы 4-бөлігі “жас балаға қатысты жасалған сексуалдық сипаттағы зорлық-зомбылық әрекеттері” бойынша кінәлі деп танылып, 20 жылға бас бостандығынан айырылды. Ол жазасын орташа қауіпсіздік мекемесінде өтейді.

Сот үкімі әзірге заңды күшіне енген жоқ.

Еске салсақ, бұған дейін ChatGPT-ге ұлын өлтіргісі келетінін жазған ер адам қамауға алынғаны туралы жазған едік. 

Азия зерттеулері және аударма орталығының (Египет) президенті әрі негізін қалаушысы, сондай-ақ Австрияның Вена қаласындағы Таяу Шығысты зерттеу жөніндегі Вена халықаралық институтының штаттан тыс аға ғылыми қызметкері, доктор Ахмед Мұстафа Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың Жолдауы мен соңғы конституциялық реформаларына талдамалық шолу ұсынды. 

Сарапшының пікірінше, 1991 жылы тәуелсіздік алған Қазақстан Тәуелсіздігінің 35 жылдығы елдің даму жолын қайта саралауға мүмкіндік беретін маңызды тарихи белес. Үш жарым онжылдық ішінде Қазақстан өз егемендігін нығайтып, Орталық Азиядағы жетекші мемлекеттердің біріне және Азия мен Еуропаны байланыстыратын стратегиялық көпірге айналды.

Сапаршы президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2026 жылғы 28 қазанда халыққа арнаған "Жаңа тарихи кезеңдегі Қазақстанның өзекті басымдықтары" атты Жолдауында ұлттық тәуелсіздік пен мемлекеттік егемендікті ел болашағының басты негізі ретінде айқындалғанына тоқталды.

Ол тәуелсіздікті сақтау тек мемлекеттік шекараларды қорғау мен саяси шешімдер қабылдаудағы дербестікті қамтамасыз етумен шектелмейтінін атап өтті. Бұл міндет күшті экономика құруды, инфрақұрылымды жаңғыртуды, технологиялық әлеуетті арттыруды және қоғамдық бірлікті нығайтуды талап етеді.

Біріншіден: Тәуелсіздік пен егемендікке жаңаша көзқарас

Сарапшы Тоқаев Қазақстанның тәуелсіздігін түпкілікті нығайтуға қажетті барлық міндеттер әлі толық орындалмағанын атап көрсеткеніне баса назар аударады. Алдағы кезеңнің негізгі мақсаты — егемендікті жай ғана сақтаудан ұлттық қуаттың экономикалық, ғылыми және технологиялық негіздерін қалыптастыруға көшу.

Маңызды бастамалардың бірі — 2029 жылдың соңына дейін инфрақұрылым мен әлеуметтік нысандарды жаңғыртуға шамамен 6,5 триллион теңге (14,27 миллиард АҚШ доллары) жұмылдыруды көздейтін "Халық үшін құрылыс" бағдарламасы.

Екіншіден: Конституциялық трансформация және мемлекеттік институттарды қайта құру

Сарапшының пікірінше, 2026 жылғы 15 наурызда өткен референдумда мақұлданып, 1 шілдеде күшіне енген жаңа Конституция елдің институционалдық трансформациясындағы маңызды кезең болмақ.

Оның негізгі жаңалықтарының қатарында қос палаталы Парламенттің орнына 145 депутаттан тұратын бір палаталы заң шығарушы орган – Құрылтайды құру; Вице-президент лауазымын енгізу; сондай-ақ қоғамдық қатысуды кеңейту және заң шығару бастамасы құқығын беру мақсатында Халық кеңесін ("Халық Кеңесі") құру көзделген.

Сонымен бірге бұл реформалардың нақты маңыздылығы мемлекеттік басқарудың тиімділігі, парламенттік бақылау, сот тәуелсіздігі және азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау арасындағы институционалдық тепе-теңдікті қаншалықты қамтамасыз ете алатынына байланысты болады. Бұл бағыттар тұрақты бақылау мен объективті бағалауды қажет етеді.

Үшіншіден: Болашақтың стратегиялық перспективалары

Қазақстанның басты стратегиялық міндеті — саяси тәуелсіздікті экономикалық және технологиялық дербестікке айналдыру, сондай-ақ теңгерімді сыртқы саясатты сақтай отырып, Орта дәліз бен Еуразиялық сауда бағыттарындағы позициясын нығайту.

Сарапшы өз ойын қорытындылай келе, Тәуелсіздігінің 35 жылдығына қадам басқан Қазақстан мемлекеттік институттарын, экономикасын және халықаралық рөлін жаңғыртуға бағытталған ауқымды міндеттер алдында тұрғанын атап өтті.

Сарапшының пікірінше, бұл жобаның табысты жүзеге асуы экономикалық дамуды әлеуметтік әділеттілікпен, мемлекеттің күш-қуатын заң үстемдігімен, ал халықаралық амбицияларды қоғамның ұлттық даму үдерісіне нақты қатысуымен ұштастыра білуіне байланысты болмақ.

Алматыда полицейлер печеньенің ішіне жасырылған, өсімдік тектес 150 граммға жуық есірткі затын тәркіледі. Есірткі заттарын заңсыз айналымға шығарды деген күдікпен қала тұрғыны ұсталды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Алматы қалалық полиция департаментінің мәліметінше, күдікті есірткі қылмысына қарсы іс-қимыл басқармасының қызметкерлері жүргізген жедел шаралар барысында қолға түскен.

Сонымен қатар күдіктіден электронды таразылар, ZIP-пакеттер, оқшаулағыш таспа мен пластилин тәркіленді. Аталған заттар іс материалдарына заттай дәлел ретінде тіркелді.

Аталған дерек бойынша қылмыстық іс қозғалды. Қазір тергеу амалдары жүргізіліп, полицейлер күдіктінің есірткі саудасына және басқа да деректерге қатысы бар-жоғын анықтап жатыр.

Еске салсақ, бұған дейін ресейлік рэпер NAVAI Қазақстан шекарасында есірткімен ұсталып, үстінен қылмыстық іс қозғалған еді. Артынша NAVAI-ға қатысты қылмыстық іс бірден тоқтатылып, Қазақстаннан шығарылғаны белгілі болды. 

Публикация от Алматы қаласының ПД | ДП г.Алматы (@almaty.police)

Қазақстанда "Ұмай" ипотекалық бағдарламасына өтінім қабылдау тоқтатылды. 3 қарашада басталған екінші кезеңде бөлінген 20 миллиард теңге бір күннің ішінде толық игерілген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Отбасы банк мәліметінше, өтінім қабылдау басталғаннан кейін алғашқы төрт сағатта 524 өтінім түсіп, олардың жалпы сомасы 12,5 миллиард теңгеге жеткен. Сағат 16:00 шамасында бөлінген қаражаттың толық игерілуіне байланысты өтінім қабылдау тоқтатылды.

Жалпы бір күнде қазақстандық әйелдерден 20 миллиард теңгеге 850 өтінім түскен. Оның 352-сі Отбасы банк кеңесшілері арқылы берілген. Қабылданған барлық өтінім алдын ала мақұлданған. Бұл мақұлдау бір ай бойы жарамды. Осы уақыт ішінде қатысушылар баспана таңдап, оны сатып алу үшін несиеге өтінім беруі керек.

Отбасы банк мәліметінше, 390 қатысушы жалпы сомасы 9,5 миллиард теңге болатын несие өтінімін тапсырып үлгерген.

Айта кетейік, "Ұмай" – Отбасы банктің салымшы әйелдеріне арналған ипотекалық бағдарлама. Бағдарламаның көмегімен жаңа салынған және құрылысы жүріп жатқан үйлерден баспана алуға болады. Бұл үшін құрылыс компаниясында Қазақстанның Тұрғын үй компаниясының кепілдігі немесе банктік сақтандыру болуы міндетті.

Сонымен қатар 2016 жылдан кейін салынған тұрғын үйлерді екінші нарықтан да сатып алуға мүмкіндік бар.

Бағдарлама аясында қарыз алушы тұратын баспанасын жөндеуге де несие ала алады.

Бағдарламаға қойылатын талаптар:

• отбасының ең жоғары табысы 1 миллион 250 мың теңгеден аспауы керек;
• сатып алынған немесе жөнделетін баспанада қарыз алушының өзі тұруы міндетті;
• соңғы алты айдағы төлем қабілетін растайтын құжаттар ұсынылуы қажет.

Ипотеканың шарттары қандай?

Бағдарлама бойынша берілетін ипотеканың ең жоғары сомасы – 50 миллион теңге. Ал тұрғын үйді жөндеуге 15 миллион теңгеге дейін несие алуға болады.

Несие жылдық 14,8%-дық мөлшерлемемен беріледі. Жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі (ЖТСМ) – 16,3–16,8%. Бастапқы жарна ірі қалаларда 20%, ал өңірлерде 15%-дан басталады.

Келесі кезең бола ма?

Еске салсақ, "Ұмай" бағдарламасының алғашқы қаржыландыру траншы 2026 жылғы 31 тамызда бөлінген еді. Ол кезде де өтінім қабылдау басталған күні тоқтап, 9 миллиард теңге бір күнде игерілген.

3 қарашадағы мәлімет бойынша, оның 96 %-ы игеріліп, жалпы сомасы 8,6 миллиард теңге болатын 435 несие берілген.

Отбасы банк өкілдерінің хабарлауынша, 3 қарашада өтінім беріп үлгермеген әйелдер қаржыландырудың келесі транштары бөлінгеннен кейін бағдарламаға қайта қатыса алады.

Келесі өтінім қабылдау кезеңінің нақты күні қосымша жарияланады.

Өзбекстан прокуратурасы Ташкент қаласында өткен Dostlik Cup 2026 халықаралық футбол турниріне қатысушылардың жаппай улануына байланысты тергеу бастады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Зардап шеккендердің арасында Қарағанды облысынан жарысқа барған қазақстандық жас спортшылар да бар.

Өзбекстан Бас прокуратурасының мәліметінше, оқиға 1 қарашада Ташкенттегі қонақүйлердің бірінде болған. Таңғы ас кезінде балалар мен оларды ертіп келген туыстары шала піскен жұмыртқа мен шұжық жеген. Осыдан кейін 13 адамның денсаулығы күрт нашарлап, олардан құсу, іш өту, іштің ауыруы және дене қызуының көтерілуі сияқты белгілер байқалған.

Зардап шеккендер жедел жәрдем бригадалары арқылы Республикалық мамандандырылған эпидемиология, микробиология, инфекциялық және паразиттік аурулар ғылыми-практикалық медициналық орталығына жеткізілген.

Аталған оқиғаға байланысты Шайхантахур ауданының прокуратурасы Өзбекстан қылмыстық кодексінің 276-бабы бойынша қылмыстық іс қозғады. Аталған бап санитариялық заңнама талаптарын немесе індеттерге қарсы күрес қағидаларын бұзуға қатысты жауапкершілікті көздейді.

Қазір Шайхантахур ауданының Ішкі істер басқармасы жанындағы тергеу бөлімі алғашқы тергеу амалдарын жүргізіп жатыр.

Еске салсақ, бұған дейін Ташкентке жарысқа барған 16 бала таңғы астан уланып, ауруханаға түскені туралы жазған едік.  

Әлеуметтік желілерде Ақтөбедегі Неке сарайында 26 жастағы қыздың өлтірілгені туралы ақпарат тарады. Полиция ақпаратты растады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Облыстық полиция департаментінің мәліметінше, күдіктінің жеке басы анықталып ұсталған. Қазір ол уақытша ұстау изоляторына қамалған.

Алдын ала болжам бойынша, күдікті мен марқұм бұрын бірге тұрған. Полицияның мәліметінше, екеуінің арасында ата-ана құқығынан бас тарту мәселесіне байланысты жанжал туындаған.

Куәгерлердің айтуынша, ғимарат маңында жүрген адамдар іштен шыққан айқай-шуды естіген. Оқиға санаулы минут ішінде болған. Полиция келген кезде қыз еденде қансырап жатқан. Дәрігерлер оның өмірін сақтап қала алмады.

Оқиғаның куәгерлері қайғылы жағдайға дейін марқұм мен оның бұрынғы жігіті арасында жанжал болғанын айтады. Олардың болжамынша, бұрынғы сүйіктісі марқұмның басқа адаммен қарым-қатынас орнатқанына наразы болған. Алайда аталған ақпарат әзірге ресми түрде расталған жоқ.

Еске салсақ, бұған дейін Ақтөбеде әйелін өлтірген ер адам 8 жылға сотталғаны туралы жазған едік.

Ақорданың баспасөз қызметінің мәліметінше, Әсел Жанасова премьер-министрдің орынбасары – көлік министрі болып тағайындалды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Әсел Жұбанышқызы Жанасова 1987 жылы Алматы қаласында дүниеге келген.

2010 жылы "Болашақ" халықаралық бағдарламасы бойынша Кембридж университетінде (компьютерлік ғылымдар саласы) білім алған. 2014 жылы Кембридж университетінде магистратураны тәмамдаған. Мәскеу мемлекеттік университетінде "Executive Management" бағдарламасы бойынша оқыған.

2010-2014 жылдары – Лондон қаласындағы халықаралық компанияның ақпараттық технологиялар жөніндегі маманы, Ақпараттық технологиялар басқармасының менеджері, Киберқауіпсіздік департаментінің директоры;

2014-2016 жылдары Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің Цифрлық технологиялар департаменті директорының орынбасары;

2016-2017 жылдары – "Зерде ұлттық басқарушы холдингі" акционерлік қоғамының басқарма төрағасы;

2017-2018 жылдары – "Астана" халықаралық қаржы орталығы басқарушысының кеңесшісі;

2018-2020 жылдары – "Астана" халықаралық қаржы орталығының цифрлық технологиялар жөніндегі басқарушы директоры;

2020-2022 жылдары – Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрінің орынбасары;

2022-2025 жылдары – "Қазпошта" акционерлік қоғамының басқарма төрағасы;

2025 жылғы 8 маусымда Қазақстан Республикасы Президентінің кеңесшісі болып тағайындалды.

2025 жылғы 10 желтоқсанда Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі Басшысының орынбасары болып тағайындалды.

"Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 30 жыл" мерейтойлық медалімен (2021) және "Құрмет" орденімен (2025) марапатталған.

Дүниежүзілік экономикалық форумның (WEF) Young Global Leader 2025 қауымдастығының, Global Women Asia Fellow 2024 халықаралық көшбасшылық бағдарламасының мүшесі.

Еске салсақ, бұған дейін Тоқаев Нұрлан Сауранбаевты Қазақстанның көлік министрі лауазымынан босатқан еді.

Ресейлік блогер Роман Зубенко Германияда өткен концертінде көрермендермен орыс тілінде амандаспағаны үшін Димаш Құдайбергенді сынға алды. Оның айтуынша, әнші кеш барысында орыс тілінде небәрі бір ән орындаған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Блогер Германияның Дюссельдорф қаласында өткен Димаштың концертіне отбасымен бірге барған. Ол әншінің дауыс мүмкіндігіне, сахнадағы өнеріне және концерттің жоғары деңгейде ұйымдастырылғанына тәнті болғанын жасырмады. Алайда әндердің қай тілде орындалғаны көңілінен шықпаған.

Роман Зубенконың сөзінше, концертке келген көрермендердің басым бөлігі орыс тілінде сөйлейтіндер болған. Сондықтан ол Димашты орысша әндерді көбірек орындайды деп күткен.

“Ол мұндағы көрермендердің орыс тілді екенін білді ғой. Қазақша амандасты ма, жоқ па, білмеймін. Меніңше, концертін тек ағылшын тілінде бастады. Қазақша амандасқанына сенімді емеспін, бірақ орысша ешкіммен амандаспағаны анық. Амандасуына болар еді ғой”, – деді блогер.

Роман Зубенко мұны көрерменге деген құрметтің жеткіліксіздігі деп бағалаған. Тіпті концертте орыс тілінде бір ғана ән орындалатынын алдын ала білген кейбір тыңдарман билет сатып алудан бас тартуы мүмкін екенін айтты.

Алайда блогердің бұл пікірі әлеуметтік желі қолданушыларының наразылығын тудырды. Көпшілік Димаштың әлемдік деңгейдегі әнші екенін, оның бір концертте бірнеше тілде ән шырқайтынын алға тартып, өнер иесін қорғап шықты.

“Димаштың әлемдік жұлдыз екенін өзіңіз де мойындадыңыз. Әлемге танымал көптеген әнші тек ана тілінде ән айтады. Мысалы, жақында Дженнифер Лопес Қазақстанға келді. Бірақ бірде-бір әнін орысша да, қазақша да орындаған жоқ. Ешкім ренжіген жоқ қой. Ал Димаш бір концертінде алтыдан астам тілде ән шырқайды. Бұл оның барша тыңдарманына деген құрметі емес пе?” – деп жазды желі қолданушыларының бірі.

Тағы бір тыңдарман Димаштың концерттік бағдарламасы әлемдік тур аясында арнайы дайындалғанын еске салды.

“Бұл көрерменнің тапсырысы бойынша ән айтатын концерт емес. Әнші әлемдік турына арнап тың бағдарлама әзірледі. Оған қаншама еңбек сіңірілді, жаңа авторлық әндер жазылды. Өнер бір орында тұрмайды, үнемі дамып отырады”, – деді ол.

Дегенмен Роман Зубенко концерттен алған әсері жақсы болғанын да атап өтті. Ол Димашты ерекше дауыс иесі деп бағалап, мұндай деңгейдегі концерт үшін билет құны үш есе қымбат болса да, ақшасын аямауға болатынын жеткізді.

Айта кетейік, Димаш Құдайберген қазір DIMENSIONS атты әлемдік турнесін жалғастырып жатыр. Dimash News мәліметінше, бұл жоба арқылы көрерменге оның әншілік қырымен қатар композиторлық, продюсерлік қабілеті мен шығармашылық жолын кеңінен таныстыру көзделген.

Нұрлан Сауранбаев Қазақстанның көлік министрі лауазымынан босатылды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Бұл туралы Ақорданың баспасөз қызметі мәлімдеді. 

Айта кетейік, Нұрлан Сауранбаев Көлік министрі қызметінен босатылғанға дейін саладағы бірқатар мәселеге байланысты Үкімет пен мемлекет басшысы тарапынан сынға ұшыраған еді. Атап айтқанда, шекара бекеттерін жаңғырту, теміржол вокзалдарын дамыту, жолдардың сапасы мен инфрақұрылымдық жобалардың жүзеге асырылу барысы бірнеше рет сыналған.

Сәуір айында премьер-министр Олжас Бектенов Нұрлан Сауранбаев қатысқан кеңесте көлік министрлігінің жұмысына көңілі толмайтынын білдірді. Ол шекарадағы өткізу пункттерін жаңғырту, теміржол вокзалдарын дамыту және инфрақұрылымдық жобаларды іске асыру қарқынын сынға алды.

19 қыркүйекте президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстандағы жолдардың сапасын сынға алып, шешімін таппаған мәселелер үшін жауапкершілік жүктелетінін ескертті.

Арада үш күн өткен соң, 22 қыркүйекте Олжас Бектенов "ҚазАвтоЖол" компаниясының жұмысын сынға алып, оның басшылығына қатысты кадрлық шешімдер қабылдануы мүмкін екенін айтты.

28 қазанда Қасым-Жомарт Тоқаев өз Жолдауында жолдардың жағдайына қатысты мәселелерге қайта оралып, шенеуніктердің жылдар бойы жауапкершілікті бір-біріне ысырып келгенін сынға алды. 

Ал 3 қарашада Нұрлан Сауранбаев Көлік министрі қызметінен босатылды. 

Сауранбаевтың қызметтен босатылуының ресми себебі жарияланған жоқ. Сондай-ақ бұл кадрлық өзгерістің президент пен премьер-министрдің бұған дейінгі сынымен тікелей байланысты екені де әзірге белгісіз.

Еске салсақ, Нұрлан Сауранбаев Көлік министрі лауазымына 2025 жылдың 30 маусымында тағайындалған еді. Кейіннен 2026 жылдың қыркүйегінде жаңадан жасақталған Үкіметте Нұрлан Сауранбаев Көлік министрі қызметін сақтап қалды.

Алматыда автобус парктеріне 15 миллиард теңгеден асатын субсидия қарызы жиналғаны айтылды. Тасымалдаушылар автобустар санын қысқартатынын ескертсе, қала билігі берешекті өтеу мәселесі бюджетті нақтылау кезінде қаралатынын мәлімдеді. Ал жолаушылар лық толы автобустарға сыймай, жолақы төлемегендер үшін кінәлі болып отыр ма? Stan.kz осы мәселені зерттеп, тасымалдаушылардың уәжін, тұрғындардың пікірін және әкімдіктің жауабын білді.

"15 миллиард теңге берешегі бар"

k_s_m9999 аккаунтының авторы Алматыдағы көлік басқармасының автобустардың 61%-дық толымдылығы туралы мәлімдемесін сынға алып, жолаушыларды жолақы төлемегені үшін кінәлауға наразылық білдірді.

Оның айтуынша, әкімдіктің автобус парктеріне субсидия бойынша берешегі 15 миллиард теңгеден асқан. Автор бұл қаражаттың уақытылы аударылмауы тасымалдаушылардың жанармай мен қосалқы бөлшектер сатып алуына кедергі келтіріп отырғанын жазды. Сондай-ақ тасымалдаушылар 2 қарашадан бастап автобустар санын қысқартуға мәжбүр болатынын ескерткенін атап өтті.

Жазба авторы Алматы бюджеті 1,5 триллион теңге екенін алға тартып, 15 миллиард теңге берешекті өтеуге мүмкіндік бар деп санайды. Оның пікірінше, әкімдік тұрғындардың қоғамдық көліктегі күнделікті мәселесін шешудің орнына, жауапкершілікті жолаушыларға артып отыр.

Сондай-ақ ол автобус парктеріне бөлінген субсидиялардың қайда жұмсалғанын анықтау үшін сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметті тексеру жүргізуге шақырды.

"Шенеуніктерге бюджет субсидияларының қайда кеткенін түсіндіріп, мәселені мойындағаннан гөрі, автобустардың толып жүргені бізге тек солай көрінеді деп, жолаушыларды жолақы төлемеді деп кінәлау оңай", – деп түйіндеді Threads қолданушысы.

Қоғамдық көлік иелері қандай уәж айтты?

Осыған байланысты оқырман Алматыдағы қоғамдық көлік мәселесіне қатысты жазба жариялап, автобус тасымалдаушыларының қала әкіміне жолдаған ресми хатын бөлісті.

Алматы қаласының жолаушылар тасымалы кәсіпорындары қауымдастығы қала әкімі Дархан Сатыбалдыға ресми хат жолдап, автобус парктеріне субсидия төлеудің кешіктірілуіне байланысты мәселе көтерген. "№2 автобус паркі", "АвтоАлма-Транс" және "Тулпар ЦДС" ЖШС атынан жолданған хатта әкімдіктен тасымалдаушылар алдындағы берешекті толық өтеу және алдағы уақытта субсидияларды уақытылы аудару сұралған.

Тасымалдаушылар субсидияның кешіктірілуі салдарынан жанармай, қосалқы бөлшектер мен басқа да қажетті материалдарды жеткізушілер алдында қарыз көбейгенін мәлімдеген. Олардың сөзінше, бұл жағдай автобустардың жоспарланған көлемде желіге шығуына кедергі келтіруі мүмкін.

Хатта тасымалдаушылар қаржылық жағдайға байланысты автобустар санын қысқартуға мәжбүр болуы мүмкін екенін де ескерткен. Егер әкімдік 31 қазанға дейін берешекті өтемесе, 2 қарашадан бастап қалаішілік және қала маңындағы бағыттарға шығатын автобустар санын жоспарланған көлемнің 30%-ына дейін қысқартатынын хабарлаған.

"2026 жылғы 2 қарашадан бастап автобус тасымалдаушылары қалаішілік және қала маңындағы бағыттарға шығатын автобустар санын белгіленген жоспарлы көлемнің 30 %-ына дейін қысқартуға мәжбүр болады", – деп қоғамдық көлік өкілдері өз уәждерін жеткізді.

Алматыда тасымалдаушыларға субсидия қашан төленетіні белгілі болды

Алматыда қоғамдық көлік тасымалдаушыларына субсидияның қалған бөлігі әлі төленген жоқ. Бұған дейін кондукторларды қайта енгізу мәселесі талқыланып, тасымалдаушылардың қаржылық жағдайы да қоғам назарын аударған еді.

Осыған байланысты редакция қалалық Жол қозғалысын ұйымдастыру және жолаушылар көлігі басқармасынан түсініктеме сұрады. Басқарманың мәліметінше, тасымалдаушыларға субсидияның қалған сомасын төлеуден бас тарту туралы шешім жоқ. Алайда қаражатты төлеу мәселесі қалалық бюджетті кезекті нақтылау кезінде қаралмақ.

Басқарма өкілдерінің айтуынша, 2026 жылдың басынан бері бюджет қаражатын тиімді пайдалану мақсатында қоғамдық көлікті субсидиялау көлемі кезең-кезеңімен оңтайландырылып келеді. Атап айтқанда, жолаушылар ағынына қарай кейбір автобус бағыттарының қозғалыс кестесіне өзгерістер енгізілген.

Сонымен қатар жыл бойы тасымалдаушылармен есеп айырысу бұрынғы және түзетілген қаржыландыру көлемдерін ескере отырып жүргізілген. Қазір басқарма маршруттық желіге, автобустардың толымдылығына және жолаушылар ағынына талдау жасап жатыр. Бұдан бөлек, жолақы төлемін арттыру және жолаушылар есебін нақтылау үшін бірыңғай бақылау-сызықтық қызметті енгізу жұмыстары қолға алынған. Ведомство тасымалдаушыларға автобустарды бекітілген жоспарға сәйкес бағыттарға толық шығаруды қамтамасыз ету қажеттігі туралы ескерту жіберілгенін де атап өтті.

"Автобусқа сыймаймыз"

Желі қолданушылары қоғамдық көлік мәселесіне наразылықтарын білдіруде. Олардың бірі автобустардың лық толы жүруін тек жолаушылардың төлем жасамауымен байланыстыру дұрыс емес деп санайды.

Ал тағы басқасы бұрынғы кондукторлардың жұмысын еске алып, олардың автобус іші лық толы болса да, жолаушыларға билет беріп үлгеретінін айтты.

"Бұрынғы кондукторлар автобус қатты толып тұрса да, барлығына билет беретін. Қазір автобустар мен троллейбустар бұрынғыға қарағанда әлдеқайда жүйелі қатынайды деуге болады. 2013 жылды еске түсіріңіздерші: кешкі сағат сегізде автобусқа міну мүмкін болмайтын. Жүргізушілер жоспарларын орындаған соң, бағыттан шығып кететін, қозғалыс кестесі де сақталмайтын", – деп жазды ол.

"Кондукторларды қайтару мәселені шешпейді"

Ал кейбір қолданушылар кондукторларды қайтару қоғамдық көлік мәселесін шешпейтінін, керісінше, қосымша шығынға әкелетінін айтып, жүйені түбегейлі өзгертуді ұсынды.

Тағы бір оқырман Алматыда қоғамдық көліктерге кондукторларды қайта енгізу бастамасын сынға алды. Оның пікірінше, мәселені шешудің орнына жүйені кері қадамға сүйрейтін шешім. Автор қоғамдық көліктегі негізгі мәселе жолаушылардың жолақысын төлемеуінде емес, көлік жүйесінің дұрыс ұйымдастырылмауында екенін айтады.

Қолданушының сөзінше, кондукторлардың жалақысын төлеуге бюджеттен қаржы бөлу тиімсіз. Өйткені әрбір жолаушыны жеке бақылау мүмкін емес. Оның орнына Еуропаның бірқатар еліндегідей айлық және жылдық жол жүру абонементтерін кеңінен енгізу қажет. Яғни ұзақ мерзімді абонементтің құны тиімді, ал бір реттік жолақы бағасы салыстырмалы түрде қымбат болуы керек. Сонда жолаушылар әр сапар сайын билет сатып алғаннан гөрі, шектеусіз жол жүруге мүмкіндік беретін абонемент алғанды жөн көреді.

Автордың пікірінше, мұндай жүйе қала бюджетіне де тиімді. Себебі жолаушылар абонементті алдын ала сатып алып, қоғамдық көлік кәсіпорындары ұзақ мерзімге тұрақты кіріске ие болады. Сонымен қатар ол автобустар арасында 60-90 минут ішінде тегін ауысып міну мүмкіндігін енгізуді ұсынады. Оның айтуынша, жолаушылар бір бағыттағы сапары үшін бірнеше рет ақы төлеуге мәжбүр болмауы керек.

Ал жолақысын төлемейтін жолаушылармен күресу үшін кондукторлардың орнына арнайы бақылаушылар жұмыс істеуі қажет. Олар қоғамдық көліктерде тұрақты әрі күтпеген уақытта тексеріс жүргізіп, жолақысын төлемегендерге қатаң айыппұл салуы тиіс.

Автордың пайымдауынша, барлық жолаушыны тексерудің қажеті жоқ, жолаушылар ағынының 5%-ын кездейсоқ тексерудің өзі жеткілікті болуы мүмкін.

Қазақстандықтар енді зейнетақы жинақтарын бірнеше инвестициялық портфельге бөліп, әртүрлі жеке басқарушы компанияға бере алады. Сонымен қатар жинақтың 100%-ына дейін жеке басқаруға тапсыруға мүмкіндік бар. Жаңа тәртіп салымшыларға ақшасын қалай инвестициялауды өздері таңдауға жол ашады. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі 30 қазанда зейнетақы активтерін басқару ережелеріне өзгеріс енгізді. Енді инвестициялық портфельді басқарушылар зейнетақы активтері бойынша үш түрге дейін инвестициялық портфель қалыптастыра алады. Бұл салымшыларға өздерінің қаржылық мақсаты мен тәуекелге дайындығына қарай инвестициялау бағытын таңдауға мүмкіндік береді. Сондай-ақ жинақтың бір бөлігін бір басқарушыға, қалғанын басқа компанияға беруге немесе бір компанияның бірнеше портфеліне бөлуге мүмкіндік бар.

Зейнетақы ақшасын қалай бөлуге болады?

Бұған дейін әрбір жеке басқарушы ұсынатын инвестициялық стратегияны таңдауға мүмкіндік болса, енді бір басқарушының өзінде бірнеше портфель болуы мүмкін. Олар инвестициялау тәсілі мен тәуекел деңгейіне қарай ерекшеленеді. Мысалы, салымшы жинағының бір бөлігін тәуекелі төмен портфельге, қалғанын табыстылығы жоғары болуы мүмкін, бірақ тәуекелі де көбірек портфельге орналастыра алады. Сондай-ақ жинағын бірнеше басқарушы компанияға бөліп беруге құқылы.

Жаңа ережеге сәйкес, жеке басқаруға зейнетақы жинағының 100%-ына дейін беруге болады. Бұған дейін 7 қыркүйектен бастап заңнамаға енгізілген өзгерістер осы мүмкіндікті қарастырған еді.

Жинақ жоғалып кетпей ме?

Жеке басқарушыға берілгенімен, зейнетақы ақшасы салымшының БЖЗҚ-дағы жеке шотында қалады. Оның сақталуы мен есебін банк-кастодиан жүргізеді. Ол қаражаттың белгіленген талаптарға сай орналастырылуын да қадағалайды. Бұған қоса, инвестициялық портфельді басқарушының міндеттемесі сақталады: егер нақты инвестициялық кіріс белгіленген ең төменгі кірістілік деңгейінен төмен болса, айырмасын басқарушы өз қаражаты есебінен өтеуге тиіс. Дегенмен бұл инвестициядан түсетін табысқа толық кепілдік берілетінін білдірмейді. Салымшы өзі таңдаған инвестициялық стратегияның тәуекелін ескеруі керек. Сондықтан басқарушы компанияны таңдамас бұрын оның инвестициялық саясатын, бұрынғы кірістілігін және тәуекел деңгейін салыстырған жөн.

Жеке басқарушылар қанша зейнетақы ақшасын игеріп отыр?

Қазір Қазақстанда зейнетақы активтерін алты инвестициялық портфельді басқарушы компания басқарады. 2026 жылғы 1 қазандағы жағдай бойынша олардың басқаруындағы қаражат көлемі 205,8 миллиард теңгеге жеткен.

Жыл басынан бері бұл сома 117,3 миллиард теңгеге немесе 132,7 пайызға өскен.

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі жаңа өзгерістер жеке басқарушылар арасындағы бәсекені күшейтіп, зейнетақы активтерін басқару икемділігін арттырады деп күтеді. Нәтижесінде ұзақ мерзімді инвестициялық кірістілікті көтеруге мүмкіндік туады.

Айта кетейік, бұған дейін адам қайтыс болғаннан кейін оның зейнетақы жинағын кім алатыны туралы жазған едік.

Ақтөбеде колледж жатақханасында болған қайғылы оқиғаға қатысты қылмыстық іс сотта қаралып жатыр. Айыптау материалдарына сәйкес, 21 жастағы төртінші курс студенті 16 жастағы Нұрбақыт Бақытты түнде дүкенге бару үшін жатақхананың төртінші қабатындағы терезеден түсуге мәжбүрлеген. Жасөспірім төменге түсіп бара жатқанда құлап, ауыр жарақат алған. Дәрігерлер оның өмірі үшін 42 күн бойы күрескенімен, ол ауруханада көз жұмды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Тime.kz порталына сілтеме жасап хабарлайды. 

Оқиға 29 сәуірде Ақтөбе көлік, байланыс және жаңа технологиялар колледжінің жатақханасында болған. Сол түні бір бөлмеде 16 жастағы үш студент смартфонмен ойын ойнап отырған. Осы кезде бөлмеге төртінші курс студенті Мәди Сүгербай кіріп, жасөспірімдердің бірін темекі іздеуге жұмсаған. Алайда ол ештеңе таппай оралған.

Кейін Сүгербай тамақ жегісі келетінін айтып, сол жасөспірімді дүкенге жібермек болған. Бірақ жатақханада ұйықтау уақыты жарияланып, есіктер құлыпталғандықтан, ол дүкенге шығудан бас тартқан.

Айыптау дерегінше, сонда Сүгербай 16 жастағы Нұрбақытты төртінші қабаттағы терезеден түсіп, дүкенге баруға мәжбүрлеген. Оған екі мың теңге мен азық-түлік салатын қара сөмке берген. Жасөспірімді төмен түсіру үшін студенттер бес төсек жапқышты бір-біріне байлаған.

Бастапқыда Нұрбақыт терезеден түсуге қорыққан. Онымен бірге болған студенттердің бірі оған бас тартуға болатынын айтып, қайтадан бөлмеге кіруіне көмектескен. Алайда айыптау нұсқасы бойынша, сол кезде бөлмеге қайта келген Сүгербай жасөспірімді асықтырған. Осыдан кейін Нұрбақыт төменге түсетін болған.

Жасөспірім үшінші және төртінші қабаттың арасында төмен түсіп бара жатқанда төсек жапқыштан ұстана алмай, жерге құлаған. Бөлмедегі студенттер төсек жапқышты ұстап қалған.

Балалар тәрбиешіні шақырып, полицияға хабар берген. Жедел жәрдем келгенше жанында болған құрдастары Нұрбақытқа алғашқы көмек көрсетуге тырысқан. Ал айыптау материалдарында Сүгербайдың зардап шеккен жасөспірімге қатысты "жата берсін, шіріп" деген сөз айтқаны және басқа студенттерден полицияға Нұрбақыт өзі түсті деп өтірік айтуды сұрағаны көрсетілген.

Жасөспірім ауруханаға жеткізіліп, дәрігерлер оның өмірі үшін күрескен. Алайда ауыр жарақат алғаннан кейін 42-күні көз жұмған.

Қазір Мәди Сүгербайға Қылмыстық кодекстің екі бабы бойынша айып тағылған. Ол Қылмыстық кодекстің 119-бабы (Зардап шеккен адамды қауіпті жағдайда қалдырды) және 104-бап (Абайсызда адам өліміне себеп болды) деп айыпталып отыр. Алайда сотталушы тағылған айыптарды мойындамады.

Жатақханадағы әлімжеттік деректері де айтылды

Сот отырысында колледж жатақханасындағы студенттер арасындағы әлімжеттік жағдайлары да белгілі болған. Куәлік берген жасөспірімдердің айтуынша, жоғары курс студенттері жаңадан келгендерді қорқытып, ұрып-соққан. Бірін аяқкиім сөресінен алынған темір түтікпен ұрса, енді бірін суық қарумен, жұдырықпен және шапалақпен соққан.

Алайда жасөспірімдер бұл туралы ешкімге шағымданбаған. Олардың сөзінше, шағымданған жағдайда "шыдамсыз" немесе "сөз тасушы" атанудан қорыққан.

Сотта Мәди Сүгербайдың бұған дейін де басқа студенттерді ұрғаны үшін жатақханадан шығарылғаны айтылды. Кейін ол қайта оралып, сол жерде тұра бастаған.

Оқиғадан кейін колледж жатақханасында студенттерді бөлек орналастыру туралы шешім қабылданған. Қазір бірінші курс студенттері екінші қабатта, ал жоғары курс студенттері үшінші қабатта тұрады. Кіру есіктері де бөлінген.

Марқұмның анасы колледж басшылығын да жауапқа тартуды талап етті

Нұрбақыттың анасы Құлайым Қолова болған жағдайға жатақхана мен колледж басшылығы да жауап беруі керек деп есептейді. Оның айтуынша, оқу орнында студенттердің қауіпсіздігі толық қамтамасыз етілмеген.

Оның сөзінше, колледж директоры отбасымен кездесіп, көңіл айтпаған. Анасына директордың денсаулығына байланысты келе алмағанын айтқан. Ал басқа педагогтер отбасыға көмектесіп, Нұрбақытты соңғы сапарға шығарып салуға қатысқан.

Еске салайық, Алматы облысында 17 жастағы 11-сынып оқушысы Ясмина Ізімжан көз жұмған еді. Қыздың туыстарының айтуынша, бұған дейін ол 19 жастағы жігітпен қарым-қатынасына байланысты мектеп мұғалімі тарапынан психологиялық қысымға ұшыраған. Марқұмның туыстары мұғалім тарапынан қыздың ұлтына қатысты ауыр сөздер айтылғанын мәлімдеп отыр. Бұдан бөлек, Ясминаға ата-анасын мектепке шақырту, әлеуметтік желідегі жарияланымдары үшін сотқа жүгіну сияқты ескертулер жасалған. Туыстарының сөзінше, қыз ақырында жігітпен араласуын тоқтататыны туралы жазбаша қолхат беруге мәжбүр болған.

2026 жылы елде ең көп таралған айлық жалақы 187 006 теңге. Алайда бұл көрсеткіш өңірлер мен экономиканың әр саласында әртүрлі. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Бұл – елдегі жұмысшылардың арасында ең көп таралған айлық табыс. Ұлттық статистика бюросының дерегінше, бір жылда модальды жалақы 61,13%-ға өскен.

Модальды жалақы дегеніміз – қызметкерлердің ең көп бөлігі алатын жалақы мөлшері. Бұл көрсеткіш орташа жалақыдан өзгеше. Орташа жалақы барлық қызметкердің табысын қосып, олардың санына бөлу арқылы есептеледі. Ал модальды жалақы – жұмысшылар арасында ең жиі кездесетін нақты сома.

Айта кетейік, бұл көрсеткішті есептегенде шағын кәсіпорындар қызметкерлерінің жалақысы ескерілмеген.

Қай өңірде жалақы жоғары?

Өңірлер арасындағы көрсеткіштерді салыстырғанда, ең жоғары модальды жалақы Шығыс Қазақстан облысында тіркелген. Мұнда ең жиі кездесетін айлық табыс 310 367 теңгені құрады.

Екінші орында – Атырау облысы. Өңірдегі модальды жалақы 308 837 теңге болған. Ал үздік үштікке 297 604 теңгемен Алматы қаласы енді.

Астанада бұл көрсеткіш 248 825 теңге болса, Шымкентте 197 253 теңге.

Ең төмен модальды жалақы Қарағанды облысында тіркелді. Мұнда ең жиі кездесетін айлық табыс небәрі 106 696 теңге болған.

Қай салада ең көп жалақы алады?

Экономика салалары бойынша ең жоғары модальды жалақы қаржы және сақтандыру қызметінде тіркелген. Бұл салада ең жиі кездесетін айлық табыс 497 794 теңге.

Одан кейін тау-кен өнеркәсібі және карьерлерді қазу саласы тұр. Мұнда модальды жалақы 397 069 теңге болған. Ал көлік және қойма қызметінде бұл көрсеткіш 396 496 теңгеге жеткен.

Ең төмен модальды жалақы білім беру саласында тіркелді. Бұл сала қызметкерлерінің арасында ең жиі кездесетін айлық табыс 114 006 теңге болған.

Орташа жалақы қанша?

Салыстыру үшін айта кетейік, 2026 жылдың екінші тоқсанында Қазақстандағы орташа айлық жалақы 486 388 теңге болды. Бұл модальды жалақыдан екі еседен астам жоғары.

Бұған дейін қазақстандықтардың әр бесіншісі айына 200–300 мың теңге аралығында табыс табатыны белгілі болған.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда жұмыс істейтін зейнеткерлерге ең жоғары жалақы қайда төленетіні белгілі болған еді. 65 жастан асқан азаматтар мемлекеттік мекемелерге қарағанда жеке компанияларда көбірек жалақы алады. Ал ең жоғары табыс шетелдік кәсіпорындарда тіркелген. Мұндай ұйымдарда жұмыс істейтін зейнеткерлердің орташа айлығы 477 мың теңгеден асады.