Қазақстанда инвестициялық саясатты қайта қарап, инвестициялық жобаларды басқарудың бірыңғай жүйесін енгізу жоспарланып отыр. Сонымен қатар орта кәсіпкерлікті дамытуға бағытталған жаңа шаралар қабылданады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Үкімет отырысында Премьер-министрдің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин инвестициялық саясатты жаңарту аясында мемлекеттік органдар мен ұйымдардың жұмысын орталықтандырылған және цифрлық басқару жүйесіне көшіру көзделгенін айтты. 

Сондай-ақ олардың арасындағы міндеттердің қайталануын болдырмай, инвестициялық жобаларды жүзеге асыруға бірыңғай тәсіл енгізу жоспарланып отыр.

Бұдан бөлек, шағын және орта бизнесті дамыту бағытында да жаңа шаралар қолға алынбақ. Атап айтқанда, биыл жылдың соңына дейін Орта кәсіпкерлікті дамыту жоспары бекітіледі.

Сонымен қатар микро және шағын бизнес субъектілерін тексеруге үш жылдық мораторий енгізу мәселесі қаралады. Бұл шара бақылау жүйесін қайта қарап, реттеудің цифрлық моделіне көшуге мүмкіндік беруі тиіс.

Бұған дейін Қазақстанда биыл 356 мыңнан астам жеке кәсіпкер жабылды. Бұл былтырғыдан 59,3%-ға көп. Алайда Серік Жұманғарин кәсіпкерлердің жабылу санына қарап қана салық реформасының нәтижесін бағалау дұрыс емес екенін айтты. 

Мемлекет басшысының Қазақстан халқына арнаған Жолдауын түсіндіруге бағытталған ақпараттық-түсіндіру кездесулері Атырау облысында басталды. Осы мақсатта құрылған топ мүшелері өңірдегі түрлі мекеме мен ұйымдардың ұжымдарымен жүздесіп, Жолдауда белгіленген басым бағыттарды талқылауда. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Бүгін Халел Досмұхамедұлы атындағы Атырау университетінде жоғары оқу орнының профессор-оқытушылар құрамы және студенттерімен кездесу өтуде.

Басқосуға Қазақстан Республикасы Құрылтайының депутаттары Арман Хайруллин мен Мұса Хайруллиев, Қазақстан Халық Кеңесінің мүшесі Назарбек Қосшиев, Халықты әлеуметтік қорғау саласындағы реттеу және бақылау комитетінің Атырау облысы бойынша департаментінің басшы орынбасары Айгерим Бекқалиева, Ұлттық экономика вице-министрі Ерлан Сағынаев және Энергетика вице-министрі Ерлан Ақбаров, Экология және табиғи ресурстар министрлігі Экологиялық реттеу және бақылау комитеті төрағасының орынбасары Әлібек Бекмұхамбетов қатысты.

Кездесу барысында Мемлекет басшысының Жолдауында айқындалған ел дамуының стратегиялық бағыттары, экономиканы жаңғырту, энергетика саласын дамыту, еңбек нарығын жетілдіру, әлеуметтік саясат, экологиялық мәселелер мен адами капиталды нығайту бағытындағы міндеттер сөз болды.

Әсіресе, жоғары оқу орнының оқытушылары мен студенттері үшін білім мен ғылымның ел дамуындағы орны, жастардың бәсекеге қабілеттілігін арттыру, заманауи технологияларды меңгеру және еңбек нарығының жаңа талаптарына бейімделу мәселелері талқыланды. Осы орайда спикерлер Жолдауда белгіленген міндеттердің салалар бойынша жүзеге асу бағыттарына тоқталып, өзекті мәселелерге қатысты түсінік берді.

Жиын ашық пікір алмасу форматында өтіп, қатысушылар өздерін толғандырған сауалдарын қойып, ұсыныстарын білдірді.

Ақпараттық-түсіндіру кездесулерінің негізгі мақсаты – Мемлекет басшысы айқындаған міндеттерді қоғамға кеңінен түсіндіру, түрлі сала өкілдерімен пікір алмасу және ел дамуына қатысты бастамаларды ортақ талқылау.

Қазақстанда ең ұзақ жасаған тұрғындардың бірі Түймегүл Темірбаева 116 жасында өмірден өтті. Оның қазасын Ұлытау облысының әкімдігі мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Түймегүл апа 1910 жылдың 1 қаңтарында Жамбыл облысы Байқадам ауданында дүниеге келген. 22 жасында Аязбай Темірбаевпен шаңырақ көтеріп, кейін жұбайымен бірге Жаңаарқа ауданына қоныс аударған. Ол осы өңірде 90 жылдан астам уақыт өмір сүрді.

Ерлі-зайыпты төрт бала тәрбиелеп өсірген. Түймегүл апа 15 немере, 25 шөбере сүйді. Жұбайы да ұзақ ғұмыр кешіп, 96 жасында өмірден өткен.

Бұған дейін Түймегүл Темірбаева Kazinform сайтына сұхбат беріп, ұзақ өмір сүруінің сырын айтқан. Ақ жаулықты әженің сөзінше, ұзақ өмір сүруіне ең алдымен жақындарының мейірімі мен қамқорлығы, еңбек дағдысы әсер еткен.

“Жолдасым екеуміз ұзақ әрі бақытты ғұмыр кештік. Төрт баланы тәрбиелеп өсірдік. Қазір балаларым, немерелерім мен шөберелерімнің ортасындамын. Олар мені үнемі қуантып, қамқорлық көрсетіп келеді. Ұзақ өмір сүруімнің бір сыры осында шығар”, – деген еді Түймегүл апа.

Ол бала кезінен еңбекке араласып өскен. Ата-анасы жылқы өсіргендіктен, кішкентайынан бие сауып, қымыз дайындаған. Тіпті жылқы бағуға көмектескен. Кейін тұрмысқа шыққан соң да үй шаруасынан қол үзбеген. Құдықтан суды өзі тасып, ауыр жұмыстан қашпаған.

Әсіресе жылқыға жақын болған. Жас кезінде атқа мінгенді ұнатқан Түймегүл апа қартайған шағында да қозғалысын шектемей, белсенді болуға тырысқан. Оның пікірінше, үнемі қимылдап, еңбек ету сергек жүруге көмектескен.

Түймегүл Темірбаеваның қайтыс болуына байланысты Ұлытау облысының әкімдігі марқұмның туған-туыстары мен жақындарына көңіл айтты.

Әкімдік өкілдері оның ғұмыр жолы бір ғасырлық тарихпен тұспа-тұс келгенін айтты. Ал  Түймегүл апаның ұрпағына өнеге болғанын жеткізді. Сонымен қатар ол елдегі маңызды оқиғаларға бейжай қарамай, қоғамдағы жаңалықтарды қадағалап отырғанын еске алды.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда 100 жасаған және одан да жоғары жастағы 423 азамат бар екенін жаздық. Сол кезде жасы ең үлкен қария Ұлытау облысында тұратынын айтқан едік. 

Қазақстанның мәдениет қайраткері, “Құрмет” орденінің иегері, Шымкент қаласының құрметті азаматы, белгілі актер Мұқан Шакиров 81 жасында дүниеден өтті. Қаралы хабарды Жұмат Шанин атындағы Шымкент қалалық академиялық қазақ драма театры жеткізді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Мұқан Шакиров 1945 жылы 14 қаңтарда Отырар ауданының Балатөкөл ауылында дүниеге келген. 1971 жылы Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының театр факультетін тәмамдаған.

Шығармашылық жолын Алматы облыстық театрында бастаған актер кейін Бикен Римова атындағы Талдықорған драма театрында және Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрында еңбек етті.

1981 жылы Жұмат Шанин атындағы қазақ драма театрының құрамына қабылданып, қырық жылдан астам ғұмырын осы өнер ордасына арнады. 2025 жылғы қаңтарда зейнетке шықты.

Суыт хабарға байланысты Райымбек Сейтметов атындағы Түркістан қалалық сазды-драма театрының ұжымы мен директоры Арман Махмұтұлы Алиев көңіл айту жазбасын жариялады.

“Мұқан Шакиров саналы ғұмырын қазақ театр өнерінің дамуына арнап, сахнада өзіндік қолтаңбасын қалдырған айтулы тұлға еді. Өнерге деген адалдығы, кәсіби шеберлігі мен ұзақ жылғы шығармашылық еңбегі әріптестері мен көрермендерінің жадында мәңгі сақталады”, – делінген театрдың әлеуметтік желідегі жазбасында.

Публикация от Түркістан театры | Түркістан (@seitmetov_theatre)

Театр ұжымы марқұмның отбасы мен жақындарына қайғыра көңіл айтып, оның өнегелі өмір жолы мен шығармашылық мұрасы қазақ театр өнерінің асыл қазынасы болып қала беретінін атап өтті.

Қазақстанда 2026 жылдың қаңтар-қыркүйек айларында 277,7 миллиард теңгеге әкімшілік айыппұл салынған. Оның 194,7 миллиард теңгесі өндірілді. Бұл қаражаттың барлығы бірдей жол жөндеуге немесе заңбұзушылықтың салдарын жоюға жұмсалмайды. Ақшаның қайда бағытталатынын экономист Руслан Сұлтанов түсіндірді. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Ең көп айыппұл Алматыда салынды

Бас прокуратураның мәліметінше, 2026 жылдың үшінші тоқсанында ең көп сомадағы айыппұл Алматыда салынған. Қаладағы айыппұл көлемі 15 миллиард теңгеге жетті. Одан кейін Астана – 14,3 миллиард теңге, Түркістан облысы – 10,3 миллиард теңге тұр. Алматы облысында 8,7 миллиард теңге, Ақтөбе облысында 5,9 миллиард теңге, Шымкентте 5,5 миллиард теңге көлемінде айыппұл салынған.

Ең аз көрсеткіш Ұлытау облысында тіркелді. Мұнда айыппұл сомасы 442 миллион теңге болған. Бұл Алматыдағы көрсеткіштен шамамен 34 есе аз. Алайда бұл Алматы тұрғындары басқа өңірлерге қарағанда жиі заң бұзады дегенді білдірмейді. Айыппұл көлеміне халық саны, көлік саны, тексеріс қарқыны және заңбұзушылықтың сипаты әсер етеді.

Экономист Руслан Сұлтановтың айтуынша, бір компанияға салынған ірі айыппұлдың өзі өңірдің жалпы статистикасына айтарлықтай ықпал етуі мүмкін. Сондықтан аймақтарды тек айыппұл сомасына қарап салыстыру дұрыс емес.

Айыппұлдан түскен ақша қайда кетеді?

Айыппұлдан жиналған қаражат жергілікті және республикалық бюджеттерге түседі. Оның қай бюджетке бағытталатыны айыппұлдың түрі мен Бюджет кодексіндегі талаптарға байланысты.

Экономистің мәліметінше, 2026 жылдың тоғыз айында жергілікті бюджеттерге “айыппұлдар, өсімпұлдар, санкциялар және өндіріп алулар” санаты бойынша шамамен 199,5 миллиард теңге түскен. Алайда бұл ақшаның барлығы айыппұл салынған нақты заңбұзушылықты жоюға жұмсалмайды. Мысалы, жүргізуші жылдамдықты асырғаны үшін 43 250 теңге айыппұл төлесе, бұл қаражат міндетті түрде сол жолды жөндеуге бағытталады деген сөз емес. Ақша бюджетке түсіп, кейін жалпы шығындар жоспарына сәйкес жол жөндеу, көшелерді жарықтандыру, абаттандыру, коммуналдық инфрақұрылым және әлеуметтік бағдарламалар сияқты түрлі бағыттарға жұмсалуы мүмкін.

“Айыппұл нақты бір жерге жұмсалады деуге келмейді. Сіз төлеген 43 мың теңге үйіңіздің жанындағы жаяу жүргіншілер өткелін жөндеуге кетті деп айта алмаймыз”, – деп түсіндірді Руслан Сұлтанов.

Айыппұл бюджет толтыру үшін салына ма?

Экономистің пікірінше, бюджетке түскен айыппұл көлемінің көп болуы азаматтардың тәртібі немесе мемлекеттік бақылаудың тиімділігі туралы өздігінен қорытынды жасауға мүмкіндік бермейді.

Айыппұлдың негізгі мақсаты – бюджетке ақша жинау емес, заңбұзушылықтың алдын алу. Ал мемлекет жиналған қаражатты нақты нәтижеге, соның ішінде жол қауіпсіздігін жақсартуға, көшелерді жарықтандыруға және инфрақұрылымды дамытуға бағыттауы керек.

“Мемлекет ақша таппайды. Ол сіздердің өздеріңіз тапқан қаражатты басқарады”, – деді экономист.

Айта кетейік, бұған дейін алматылық өзіне төрт рет қате айыппұл салынғанына шағымданды.

Үкімет әлеуметтік және инфрақұрылымдық жобаларды жүзеге асыруға Ұлттық қордан шамамен 6,5 триллион теңге бөлуді жоспарлап отыр. Қаражат тұрғын үй құрылысына, коммуналдық желілерді жаңғыртуға, ауыз су мен газ жеткізуге және көлік инфрақұрылымын дамытуға бағытталады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин Үкімет отырысында тиісті жоспар жобасын таныстырды. Құжат президенттің “Жаңа тарихи кезеңдегі Қазақстанның өзекті міндеттері” атты Жолдауын жүзеге асыруға арналған. Құжат 12 бағыт бойынша 96 іс-шараны қамтиды.

Жоспар аясында “Халықтық құрылыс” инфрақұрылымдық даму бағдарламасы бекітілмек. Оны жүзеге асыру кезінде отандық құрылыс материалдары мен жабдықтарын пайдалану көзделген.

Серік Жұманғариннің айтуынша, бөлінетін қаражатқа негізгі әлеуметтік және инфрақұрылымдық жобалар жүзеге асырылады. Сонымен қатар жұмыстардың сапасы бақыланады.

Көлік инфрақұрылымы да кеңейеді

2027 жылдың мамырында Зайсан, Қатонқарағай және Кендірліде жаңа әуежайларды пайдалануға беру жоспарланған. Ал Астанада жаңа әуежайдың құрылысы келесі жылдың маусымында басталмақ.

2027 жылдың соңына дейін “Бақты – Аягөз” теміржол желісінің құрылысын аяқтау көзделген.

Автомобиль жолдары да салынып, қолданыстағы бағыттар жаңарады. Оның ішінде “Арал – Каспий” және “Көкшетау – Петропавл” трассалары бар.

Бұдан бөлек, барлық автомобиль өткізу бекеттерін толық жаңарту жоспарланған. Жүк тасымалы электрондық құжат айналымына көшіріліп, интеллектуалды көлік жүйесі енгізіледі.

Айта кетейік, бұған дейін Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан халқына Жолдауында елдегі әлеуметтік, көлік және инженерлік инфрақұрылымды дамыту үшін Ұлттық қордан шамамен 6,5 триллион теңге бөлінетінін мәлімдеген еді. 

Қазақстан мен Қытай Транскаспий халықаралық көлік бағытын дамыту үшін көлемі 200 миллион долларға дейін жететін бірлескен инвестициялық қор құруды талқылап жатыр. Қордың қаражатын кейін көбейту мүмкіндігі де қарастырылған. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Ұсынысты Қазақстан премьер-министрінің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин Қытайдың қаржы министрі Лань Фоаньмен келіссөз кезінде көтерді.

Министрдің айтуынша, қорды іске қосу үшін екі елдің жауапты қаржы институттарын анықтап, оның қалай жұмыс істейтінін бірлесіп пысықтау қажет. Қор Транскаспий халықаралық көлік маршрутын дамытуға бағытталмақ.

Бұдан бөлек, Қазақстан мен Қытай бірлескен жобаларды қаржыландырудың ортақ жүйесін қалыптастыруды көздеп отыр. Қазір екі ел арасында бірнеше қаржыландыру тетігі әзірленіп жатыр. Олардың қатарында Silk Road Finance Corporation қатысатын Kazakh Invest Fund, “Бәйтерек” холдингі мен Silk Road Fund қатысатын бірлескен тікелей инвестициялар қоры бар.

Сондай-ақ жобаларды ұзақ мерзімге несиелеу және сақтандыру бағытында Қазақстанның Даму Банкі, Қытайдың мемлекеттік банктері мен өзге де қаржы ұйымдарын тарту қарастырылған.

Серік Жұманғарин осы тетіктердің барлығын жаңа ұйым құрмай-ақ, бірыңғай қазақ-қытай жобалық қаржыландыру және сақтандыру жүйесіне біріктіруді ұсынды.

Министрдің пікірінше, мұндай тәсіл әрбір басым жобаға жеке қаржыландыру пакетін әзірлеуге мүмкіндік береді. Оның құрамына ұзақ мерзімді несие, сақтандыру, кепілдік, юаньмен қаржыландыру және қажет болған жағдайда жобаға үлестік қатысу кіруі мүмкін.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстан мен Қытай “Қорғастағы” ережелерді өзгертетіні туралы жазған едік.

Қазақстанда баспана бағасы халық табысымен қатар өсуі үшін тұрғын үйді ұзақ мерзімге қаржыландырудың жаңа тетіктері әзірленуі мүмкін. Отбасы банк бұл мәселені құрылыс саласының өкілдерімен бірге талқылауды жоспарлап отыр. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Отбасы банк басқарма төрағасы Ләззат Ибрагимованың айтуынша, қазір клиенттерді ең көп алаңдататын мәселенің бірі – баспана бағасы мен отбасы табысының арасындағы алшақтық.

Осы мәселені шешу үшін банк Қазақстан құрылысшылар қауымдастығымен және Құрылысшылар одағымен кездесіп, 2027–2028 жылдарға арналған ұзақ мерзімді қаржыландыру тетіктерін талқыламақ.

“Клиенттеріміздің ең жиі қоятын сұрағы – қазақстандық отбасы табысының өсуі мен тұрғын үй бағасының өсуі бір-біріне қаншалықты сәйкес келетіні. Біздің міндетіміз – осы екі көрсеткіштің арасындағы тепе-теңдікті сақтау”, – деді Ләззат Ибрагимова.

Бұл мәселе Астанада өткен “Жалпыхалықтық ауқымды құрылыс – 2027: Қазақстан экономикасына жаңа мүмкіндіктер” атты сараптамалық талқылауда көтерілді. Жиында “Халықтық құрылыс” бастамасын жүзеге асырудың экономикалық, инвестициялық және салалық қырлары қаралды.

Еске салайық, 28 қазандағы Қазақстан халқына Жолдауында президент Қасым-Жомарт Тоқаев 2027 жылды Жалпыхалықтық құрылыс жылы деп жариялауды ұсынған еді.

Бүгінде айына 35–45 миллион теңге айналым жасайтын Farabi Kids Lab компаниясының негізін қалаған Ағаділ Ержанов бір кездері жұбайымен бірге бәліш сатып күн көрген. Алғашқы білім беру орталығы жабылғанда, оның мойнында 20 миллион теңгеге жуық міндеттеме қалған. Соған қарамастан, ол кәсіптен қол үзбей, жаңа командамен қайтадан бизнес бастаған. Stan.kz 25 жастағы тараздық кәсіпкердің осы жолын баяндап береді.

Бизнеске қызығушылығы бесінші сыныптан басталған

Ағаділ Ержанов Таразда өскен. Отбасында кәсіппен айналысқан ешкім болмаған: анасы дүкенде жұмыс істеген, әкесі автобус жүргізген. Соған қарамастан, оның бизнеске қызығушылығы бала кезінен басталған.

“Кішкентай кезімнен шетелдік, голливудтық бизнес туралы фильмдерді көп көретінмін. Соларға қарап, кәсіпке қызыға бастадым”, – дейді ол.

Бесінші сыныптан бастап бизнеске әуестенген Ағаділ алғашқы шағын жобаларын колледжде оқып жүргенде қолға алған. Соның бірі – кітапты жалға беру. Кейін Қазақ-түрік колледжін бітіріп, Алматыдағы университетке түскенімен, жарты жылдан соң оқуын тастауға шешім қабылдайды.

Оның айтуынша, колледжде төрт тілде білім алғандықтан, университеттен өзіне қажет жаңа білім таба алмаған. Ата-анасы бастапқыда бұл шешіміне қарсы болған. Алайда ұлының жұмыс істеп, ақша таба алатынына көз жеткізген соң, таңдауын қабылдапты.

Алғашқы табысын әлеуметтік желілерді жүргізу, яғни SMM жобаларынан тапқан. Видео түсіріп, дизайн жасап, парақшаларға пост дайындаған. Ол кезде айына 100–150 мың теңге табатын.

20–22 жасында бірнеше жобаны қатар алып жүрген. Серіктесімен бірге тендерлік курстар сатып, онлайн білім беру бағытын дамытқан. Сонымен қатар Wildberries арқылы сауда жасап, биологиялық белсенді қоспалар да сатқан. Сол кезеңде айына 2–3 миллион теңге табыс тапқанын айтады. Бірнеше бағытты қатар дамытуға тырысқанымен, уақыт өте келе білім беру саласына көбірек көңіл бөле бастаған.

Алғашқы орталықтың жабылуы және 20 миллион теңге міндеттеме

2023 жылы Ағаділ офлайн білім беру орталығын ашуға шешім қабылдайды. Жоба әуелде онлайн форматта жұмыс істегендіктен, оны іске қосуға шамамен 1,5 миллион теңге жұмсалған.

Алайда бизнестің дұрыс моделін құруда қателіктер кеткен. Сегіз айдан кейін орталық жабылады.

“Орталықтың жабылуына ең алдымен білімнің жетіспеуі әсер етті. Оның үстіне, бизнес-модельді де дұрыс құрмағанбыз”, – дейді кәсіпкер сол кезеңді еске алып.

Орталықтың жабылуы қаржылық қиындыққа әкелді. Кассалық алшақтық шамамен 20 миллион теңгеге жеткен. Оның 5 миллион теңгесі – Ағаділдің жеке шығыны мен қаржылық минусы, ал қалған 15 миллион теңгесі ата-аналарға қайтарылуы тиіс ақша, қызметкерлердің жалақысы мен жалдау ақысы болған. Орталықты дамыту үшін ол бұған дейін айналысқан жобаларын тоқтатып, серіктестіктердегі үлестерін де сатқан. Сөйтіп, сегіз ай бойы жаңа орталықтан өзі табыс көрмеген.

Қаржылық қиындықпен қатар, күн сайын ата-аналардан ақша қайтаруды талап еткен хабарламалар келіп отырған. Кей күндері мұндай өтініштердің саны 150-ге жуықтаған. Бұл жағдай оның психологиялық күйіне де ауыр тиген.

Қолда бар қаражат азайып, тұрақты табыс көзі болмаған соң, Ағаділ жұбайымен бірге бәліш пен сэндвич пісіріп сатуға кіріседі. Алғашында төрт-бес дүкенмен келісіп, өнімдерін соларға өткізіп жүрген. Бұл кәсіп отбасын күнкөріспен қамтамасыз еткенімен, қарызды толық жабуға көмектеспеген.

“Ол кезде қарызды жаба алмадық, тапқанымыз күнделікті тұрмысымызға ғана жететін. Ең көп дегенде қарыздың 1–2 миллионын ғана өтеген шығармыз”, – дейді ол.

Шамамен бес-алты айдан кейін Ағаділ онлайн білім беру компаниясына маркетолог болып жұмысқа орналасады. Осы кезден бастап бұрынғы міндеттемелерін біртіндеп өтей бастаған. Қарыздан толық құтылуға бір жылдан астам уақыт кеткен.

Соңғы төлемді жасаған сәті оның есінде ерекше сақталыпты. Бір қызметкерге тиесілі 400 мың теңгені қайтарғанда, әлгі адам ақшаны күтпегенін, тіпті ұмытып кеткенін айтқан.

“Соңғы қарызды берген кезде өзімде мақтаныш сезімі болды”, – дейді кәсіпкер.

Маркетологтан коммерциялық директорға дейін

Бәліш сатып жүрген кезеңнен кейін Ағаділ онлайн білім беру компаниясына маркетолог болып жұмысқа орналасады. Ол кезде компания енді ғана дамып келе жатқан. Кәсіпкердің айтуынша, жұмысының екінші айында компанияның айналымы 30 миллион теңгеге, ал одан кейін 50 миллион теңгеге жеткен.

Ағаділ тек жарнама жасаумен шектелмей, команда жинауға, сату бөлімін дамытуға, байланыс орталығы мен кураторлардың жұмысын ұйымдастыруға араласқан. Осылайша, біртіндеп коммерциялық директор қызметіне дейін көтерілген.

Оның пікірінше, мұндай нәтижеге жетуіне маркетинг саласындағы білімімен қатар, адамдармен тіл табыса білуі де көмектескен. Команданы өзі жинап, жұмыс процесіне белсенді араласқан. Кейін бұл компания 120 миллион теңгеге сатылған. Алайда мәмілені Ағаділ жасамаған: компанияны оның негізін қалаушылар өздері сатқан.

Жаңа иелері келгеннен кейін қызметкерлерді қысқарту басталады. Сол кезде Ағаділ командаға бірге жаңа жоба ашуды ұсынады. Оның айтуынша, ұсынысын 25 адам бірден қолдаған. Осылайша, 2025 жылы Farabi Kids Lab компаниясы жұмысын бастайды. Алғашқы кезде кәсіпкерге таныстары көмектесіп, бөлмелер мен ноутбуктерді арзан бағаға жалға берген. Түскен алғашқы табысты команда жалдау ақысын төлеуге жұмсап отырған.

Ағаділдің сөзінше, жаңа бизнесті бастау үшін жеке қаражатын салмаған, сырттан инвестиция да тартпаған. Жобаны қолда бар мүмкіндікпен және команданың күшімен іске қосқан.

Компанияның табысы неден құралады?

Farabi Kids Lab қазір бірнеше бағытта жұмыс істейді. Негізгі табысы – балаларға арналған онлайн және офлайн курстар. Сонымен қатар компания басқа білім беру орталықтарына өз платформасын, телефондарын және басқа өнімдерін ұсынады.

Ағаділ Ержановтың айтуынша, компанияның жылдық айналымы 400–450 миллион теңге шамасында. Ай сайынғы көрсеткіш 35–45 миллион теңге аралығында. Алайда бұл соманың қаншасы таза пайда болып қалатынын кәсіпкер ашып айтпады. Оның сөзінше, компанияның тұрақты шығындары бар, сондықтан айналымды табыспен теңестіруге болмайды.

Қазір бизнесте 80–100 адам жұмыс істейді. Ай сайынғы жалақы қоры 14–15 миллион теңгені құрайды. Компанияға ай сайын 350–400 жаңа оқушы қабылданады. Бір курс үш айға созылады, орташа құны – 150 мың теңге.

Алғашқы қиындықтар жаңа компанияны құрған кезде де болған. Ағаділдің айтуынша, Farabi Kids Lab алғашқы екі-үш айда кассалық алшақтыққа тап болған. Бұл жолы ол бұрынғы қателігін қайталамау үшін қаржылық есепке көбірек көңіл бөлген. Қазір компанияда бухгалтер мен қаржыгер бар, кіріс пен шығыс тұрақты бақыланады.

Платформаны әзірлеуге кеткен шығынды қалай қысқартты?

Компания балаларға арналған цифрлық платформаны алғашында сыртқы мамандарға әзірлеткен. Кәсіпкердің айтуынша, платформа жұмысына ай сайын 1–1,5 миллион теңге жұмсалған. Бұған қоса, CRM мен келісімшарт жасауға арналған сервистерді пайдаланған. Жалпы, мұндай жүйелерге бір жылда шамамен 5 миллион теңге кеткен.

Кейін Ағаділ платформаны өзі жасап көруге шешім қабылдаған. Бағдарламалау бойынша арнайы білімі жоқ кәсіпкер жасанды интеллект құралдарын пайдаланып, код жазуды үйренген. Бұл тәсіл “vibe coding” деп аталады. Оның айтуынша, осы бағытта жұмыс істеп жүргеніне шамамен жарты жыл болған.

“Қазір бұл жүйелерді өзіміз жасап жатырмыз. Айына 200–300 мың теңге жазылымдарға кетеді”, – дейді ол.

Компания платформаны әзірлеумен қатар, ішкі жұмыс процестеріне арналған құралдарды да өз күшімен жасап көріп жатыр. Кәсіпкердің есебінше, бұл бұрынғы шығынның бір бөлігін қысқартуға мүмкіндік берген.

Платформада балаларға арналған оқу тапсырмалары бар. Олар оқу жылдамдығын, мәтінді түсінуді, зейін мен есте сақтау қабілетін жаттықтыруға бағытталған. Ата-аналар жеке кабинеттен баласының нәтижесін көре алады.

Сондай-ақ платформаға жасанды интеллект көмекшісі енгізілген. Ол балаға тапсырманың дайын жауабын бермей, сұрақтар арқылы шешімге өздігінен келуге көмектесуге тиіс. Бұл құралдың оқу нәтижесіне нақты қаншалықты әсер ететіні туралы бөлек дерек әзірге келтірілмеген.

30 құрылғы сатылған

Компанияның тағы бір бағыты – Farabi Phone. Бұл – балаларға арналған арнайы баптаулары бар Android смартфоны. Компанияның түсіндіруінше, құрылғыда әлеуметтік желілер, браузер мен қосымшалар дүкені жоқ. Ал қоңырау шалуға, WhatsApp пайдалануға, SOS батырмасын қолдануға және оқу тапсырмаларын орындауға болады. Ата-аналар баласының орналасқан жерін көріп, экран алдында өткізетін уақытын бақылай алады. Яғни жоба смартфонды балаға беруге қарсы емес, оны пайдалану мүмкіндіктерін шектеуге негізделген.

Ағаділдің айтуынша, осы уақытқа дейін 30 құрылғы сатылған. Оның 25-і дайын телефон ретінде 150–170 мың теңгеден өткізілген. Қалған бес клиент өздерінің Android телефондарына компанияның бағдарламалық жүйесін орнатқан. Бұл қызметтің айлық құны – 4 мың теңге. Алғашқы бес клиенттің екеуі жазылым мерзімі аяқталған соң оны ұзартқан.

Әзірге бұл бағыт компанияның негізгі табыс көзіне айналған жоқ. Дегенмен Ағаділ болашақта жазылым арқылы қолданушылар санын көбейтуді жоспарлап отыр. Оның есебінше, 100 мың адам ай сайын 3,5–4 мың теңгеден төлесе, айлық түсім 350–400 миллион теңгеге жетуі мүмкін. Бұл – қазіргі нәтиже емес, кәсіпкердің жоспарына негізделген есеп. Оның үстіне, аталған сома операциялық шығындар шегерілмегендегі түсімді білдіреді.

2030 жылға дейінгі жоспары қандай?

Ағаділ Ержановтың мақсаты тек білім беру курстарын өткізу немесе смартфон сатумен шектелмейді. Ол 2030 жылға дейін Farabi Lab атты зертхана ашуды көздейді.

Зертханада балалардың ұйқысы, тамақтануы, гаджет қолдануы және жалпы дамуына қатысты зерттеулер жүргізуді жоспарлап отыр. Бұл жұмысқа шетелдік ғалымдарды, дәрігерлер мен психологтарды тартқысы келеді.

Сонымен қатар кәсіпкер Farabi Phone жобасын тұрақты жазылым жүйесіне айналдырып, 100 мың тұрақты қолданушы жинауды мақсат еткен.

Қазір Farabi Kids Lab толығымен Ағаділдің өзіне тиесілі. Дегенмен болашақта компанияға венчурлық инвестиция тарту немесе үлесінің бір бөлігін сату мүмкіндігін де қарастырып отыр. Оның айтуынша, бұл үшін технологиялық бағытты дамытып, жобаға пайдалы серіктестерді тарту маңызды.

Венчурлық инвестиция – бұл жаңадан құрылған, қарқынды дамып келе жатқан технологиялық стартаптар мен инновациялық жобаларға салынатын тәуекелі жоғары қаржы.

Ал жеке табысының басым бөлігін кәсіпкер әзірге қайтадан бизнеске салып жүр. Компанияда жаңа өнімдерді сынау, жобаларды дамыту және күнделікті шығындарды өтеу үшін қаражат қажет. Алдағы уақытта жылжымайтын мүлікке инвестиция салуды жоспарлайды.

Жас кәсіпкерлерге қандай кеңес береді?

Алғашқы бизнесіндегі сәтсіздік Ағаділге қаржылық тәртіптің қаншалықты маңызды екенін түсіндірген. Оның пікірінше, жас кәсіпкерлердің жиі жіберетін қатесі – бизнестің айналымын жеке табыспен шатастыру. Мысалы, кәсіпкердің күніне 500 мың теңге айналымы болуы мүмкін. Бірақ бұл соманың бәрі таза пайда емес. Одан қызметкерлердің жалақысы, жалдау ақысы, салық және басқа да операциялық шығындар төленеді. Сондықтан Ағаділ жаңадан кәсіп бастағандарға өзіне тұрақты жалақы белгілеуге кеңес береді. Алғашқы бір-екі жылда сол белгіленген сомадан артық ақша жұмсамауға тырысқан дұрыс деп санайды.

25 жасында бірнеше жоба бастап, бір бизнесінен айырылған, қарызын өзі өтеп, қайтадан компания құрған Ағаділ өзін әзірге табысты кәсіпкер санамайды. Оның айтуынша, басынан өткен қиындықтар оған көп нәрсе үйретіп, қазіргі командасымен жолықтырған.

Ал 20 жастағы өзіне қандай кеңес берер еді деген сұраққа ол былай жауап берді:

“Мен 20 жастағы өзіме барып кеңес берсем, ол бәрібір мені түсінбейді. Сол үшін тек тоқтамай жұмыс істей бер деп айтар едім. Ешқандай кеңес бермес едім. Себебі бәрі өз уақытымен”.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда кәсіпкерлердің жұмысы қалай өзгеретінін туралы жазған едік.

Жетісу облысының тұрғыны Алакөл ауданындағы жолды асфальт төсеп, жөндеудің орнына жұмысшылардың шұңқырларды кәдімгі құм мен сазбен толтырып жатқанын видеоға түсіріп алған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Әлеуметтік желіде тараған видео бірнеше сағаттың ішінде мыңдаған қаралым жинап үлгерген. Оқиға Алакөл ауданының Архарлы ауылына апаратын 60-70 шақырымдық жолда болған. Видео авторы күрекпен жолдағы терең шұңқырларды балшықпен толтырып жатқан жұмысшылармен әңгімесін телефонға түсірген.

Қоғам белсенділері облыстық прокуратурадан жүргізілген жөндеу жұмыстарының сапасына құқықтық баға беріп, қажет болған жағдайда тиісті шара қабылдауды сұрады.

Желі қолданушылары жергілікті билік өкілдерінің Тоқаевтың тапсырмасын өте нашар орындап жатқанын жарыса жазды.

Публикация от Адыл Бейсенбаев (@taldykorganec_kolesa)

Алакөл ауданы тұрғындары бұл видеоны облыс әкімі Бейбіт Исабаевтың кездесуінен кейін бірден жариялаған. Кездесу барысында өңір басшысы жолдардың сапасы мәселесін де көтерген. Оның айтуынша, облыстық маңызы бар автожолдарды жөндеуге 45 миллиард теңгеден астам қаржы бөлінген. Оның үш миллиард теңгеден астамы Алакөл ауданына бағытталған.

Алакөл ауданының әкімдігі де жағдайға қатысты түсініктеме берді.

Әкімдіктегілер бұл учаскедегі орташа жөндеу жұмыстары ауа райы қолайлы болған жағдайда 2027 жылы жобалық-сметалық құжаттамаға сәйкес орындалады деп сендірді. 

Еске салайық, Қасым-Жомарт Тоқаев Жолдауында келер жылы барлық автомобиль өткізу бекетін жаңғыртуды аяқтап, республикалық және жергілікті жолдардың сапасын жақсартуды тапсырды. 

Тоқаев еліміздің барлық аймағын байланыстыратын жолдарды дамытып, жол сапасын жақсарту маңызды міндет екенін айтты.

Президент сонымен қатар, келер жылы барлық автомобиль өткізу бекетін сапалы реконструкциялауды аяқтауды тапсырды.

Британдық саяхатшы Карл Бушби 28 жылға созылған жаяу сапарын аяқтап, туған қаласы Халлға оралды. Ол осы уақыт ішінде шамамен 50 мың шақырым жол жүріп, ақыры анасының үйіне жетті. Саяхатшыны туған-туыстары мен қала тұрғындары ерекше ықыласпен қарсы алды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі BBC басылымына сілтеме жасап хабарлайды. 

Карл үйінің алдына жақындаған сәтте сағыныш сезімін жасыра алмады.

Бұрын десантшы болған Карл Бушби бұл сапарға 1998 жылдың қарашасында, 29 жасында аттанған. Оның басты мақсаты – Чилидің оңтүстігінен Ұлыбританиядағы туған қаласына дейін жаяу жету болған. Ол жолға шығарда өзіне екі қатаң талап қойыпты: сапары аяқталғанша Ұлыбританияға оралмау және ешқандай көлікке отырмау.

Қазір 57 жастағы саяхатшы туған жері – Халл қаласына оралды. Оны қарсы алу үшін қала орталығына жиналған жұрт соңғы бірнеше шақырымды бірге жүріп өтті.

Қарсы алушылардың арасында қала мэрі Мария Кауард та болды.

Саяхатшы үйіне жақындаған сайын толқып, ойын жеткізуге сөз таппай қалған.

Ал үйіне таяғанда бәрі бәз-баяғыдай екенін байқаған. 

Карлды он жыл бойы көрмеген анасы Анджела да ұлының оралғанына қатты қуанды.

1 қараша күні Карл Хамбер көпірінен өтіп, Шығыс Йоркширге жеткенде оны 36 жастағы ұлы Адам, бұрын-соңды жүзін көрмеген 12 жастағы немересі, әкесі мен бауырлары қарсы алды.

“Саяхатшы” өмірінен кейінгі жаңа кезең

Карл Бушби ұзақ сапардан кейін қалыпты өмірге оралу оңай болмайтынын айтты. Енді оны алдағы күндері мен апталарында жаңа өмір күтіп тұр.

Саяхатшыны бала кезінен алыс сапарларға деген құштарлық жетелеген. Ал 1998 жылы ұзақ жолға шығуына отбасындағы жағдай да түрткі болған. Некесі бұзылған соң әйелі ұлымен бірге Солтүстік Ирландияға көшіп кеткен.

Карл Бушби сапарын Чилидің оңтүстігіндегі Пунта-Аренас қаласынан бастаған. Бастапқыда ол рюкзагын арқалап, Ұлыбританиядағы Халл қаласына дейінгі жолды шамамен 12 жылда жүріп өтемін деп жоспарлаған. Алайда жолдағы кедергілер, күтпеген жағдайлар мен коронавирус пандемиясы сапарды бірнеше рет кейінге шегерді.

Осы жылдар ішінде ол 29 елді басып өтіп, 48 мың шақырымнан астам жол жүрген. Кей мемлекеттердегі виза шектеуіне байланысты бір елде ұзақ уақыт тұрақтай алмаған.

Саяхатшының бағыты үнемі бір бағытта алға жылжудан тұрмаған. Мәселен, өмір сүру құны салыстырмалы түрде арзан болғандықтан, ол Мексикаға бірнеше рет оралып, коронавирус пандемиясын да сонда өткізген. Сонымен қатар демеушілері тұратын АҚШ-қа да ара-тұра барып тұрған.

Дегенмен әр үзілістен кейін Карл сапарын тоқтатқан жерінен қайта жалғастырған. Демек ол алдыңғы жүрген жолын көлікпен басып өтіп, уақыт үнемдеуге тырыспаған. Осылайша 28 жылға созылған жаяу сапары ақыры туған үйінің табалдырығында аяқталды.

АҚШ президентінің арнайы өкілі Стив Уиткофф АҚШ, Украина және Ресей арасындағы үшжақты келіссөздер 10-11 қарашада Біріккен Араб Әмірліктерінің астанасы Әбу-Дабиде өтетінін мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Іnterfax.ru порталына сілтеме жасап хабарлайды. 

Стив Уиткофф желідегі парақшасында АҚШ-тың Дональд Трамптың соғысты тоқтату жөніндегі миссиясын ілгерілету мақсатында 10-11 қарашада Әбу-Дабиде Украина мен Ресей арасында жұмыс деңгейіндегі келіссөздерге араағайындық жасайтыны туралы жазды. 

Сонымен қатар оның сөзінше, америкалық келіссөз жүргізушілер осы аптада Брюссельде Франция, Германия, Ұлыбритания, Еуропалық одақ және НАТО өкілдерімен кездеседі. Тараптар Украинаға берілетін қауіпсіздік кепілдіктерін, соғыстан кейінгі Еуропаның қауіпсіздік жүйесін және Украинаны қалпына келтіруге бағытталған экономикалық мүмкіндіктерді талқылайды.

АҚШ президентінің арнайы өкілі Киев, Осло және Санкт-Петербургте жеткен ілгерілеуді одан әрі дамытып, болашақ ұрпақтың қауіпсіздігін қамтамасыз ететін жан-жақты әрі ұзақ мерзімді бейбіт келісімнен үмітті екенін жеткізді.

Еске салсақ бұған дейін Дональд Трамп Владимир Зеленскийдің президенттік қызметінен кететін уақыты келгенін мәлімдеді. Оның айтуынша, Украина басшысы соғысты аяқтау туралы келісімге бірнеше рет келе алатын еді, бірақ бұл мүмкіндікті пайдаланбаған. Сонымен қатар Трамп Киевтен Ресейдің мұнай өңдеу зауыттарына соққы беруді тоқтатуды талап етті. Ол мұндай шабуылдарды жанармай бағасының өсуімен байланыстырды.

11 қазандағы мәлімдемесінде АҚШ президенті Ресей мен Украина энергетикалық нысандарға шабуыл жасамау туралы уағдаласты деп хабарлады. Оның сөзінше, екі тарап та бір-бірінің энергетикалық нысандарына соққы беруді дереу тоқтатуы керек.

Алайда Зеленский бұл келісімнің нақты шарттарынан әзірге хабарсыз екенін айтты. Ол Ресей де шабуылдарын тоқтатқан жағдайда энергетикалық бітімді қолдауға дайын екенін жеткізді. Ал Мәскеу тарапынан толыққанды келісімге келгенін растайтын мәлімдеме әзірге жасалған жоқ.

Алматыда жалға алған пәтеріне Booking платформасында теріс пікір қалдырған әйелге қоқан-лоқы көрсеткен 31 жастағы ер адам әкімшілік жауапкершілікке тартылды. Сот оны 10 тәулікке әкімшілік қамауға алу туралы шешім шығарды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Аталған жайт Павлодардан Алматыға қызының ем-домына байланысты келген әйелдің басынан өткен. Ол Booking сервисі арқылы 22-26 қазан аралығына пәтер жалдаған.

Әйелдің айтуынша, пәтер сайттағы сипаттамаға сәйкес келмеген. Оның үстіне, хабарландыруда көрсетілген мекенжай мен пәтердің нақты орналасқан жері де бірдей болмаған.

Сондықтан әйел жалға алу мерзімі аяқталмай тұрып, бір күн бұрын көшіп кетуге шешім қабылдаған. Ол пайдаланылмаған бір тәуліктің ақшасы – 20 мың теңгені қайтаруды сұраған. Бірақ пәтер иелері, хабарламаларына жауап бермей қойған. Осыдан кейін ол Booking платформасында теріс пікір қалдырған.

Көп ұзамай әйелге пікірін өшіруді талап етіп қоңыраулар мен дауыстық хабарламалар келе бастаған. Оның айтуынша, белгісіз адамдар өзіне қоқан-лоқы көрсетіп, тіпті баласының өлімін тілеген.

Бұл жағдай Threads желісінде жарияланып, көпшіліктің талқысына түсті. Жазба авторы өзіне жіберілген дауыстық хабарламалардың аудиожазбаларын да бөліскен.

Алматы қалалық полиция департаменті оқиғаға қатысы бар 31 жастағы ер адамды ұстаған. Сот оны ұсақ бұзақылық жасағаны үшін кінәлі деп танып, 10 тәулікке әкімшілік қамауға алды. 

Айта кетейік, бұған дейін Алматылық қыз такси жүргізушісін ұрып-соғып, балағат сөздер айтты деп айыптағаны туралы жазған едік. 

Жасанды интеллектінің мүмкіндігі кеңейіп жатқанда адамдар онымен тірілерді құбылтып, марқұмдарды сөйлетіп, суреттерге жан бітіріп жүр. Тіпті дауысына дейін көшіріп, айтпаған сөздерін айтқызып жатыр. Бұл мәселеге Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы араласып, ЖИ арқылы жандандыруға қатысты түсініктеме берді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі 31-арнаның ”Информбюро” бағдарламасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Қазір аста, той қуанышта, әлеуметтік желілерде қайтыс болған адамдардың суретін сөйлетіп, қозғалысқа келтіретін видеолар көбейіп келеді. Бірі мұны жақынын сағынып, еске алудың амалы деп қабылдаса, енді бірі мұндай әрекеттерді құптамайды. 

Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы мұндай әрекеттерге түбегейлі тыйым салмайды.

Сондай-ақ бұл әрекет адамның психологиялық жағдайына зиян келтірмеуі керек дейді. 

Мәселеге қатысты қоғам белсенділерінің де айтары бар. Олардың пікірінше, технологияның мүмкіндігін пайдаланған кезде адамгершілік пен әдептілік шекарасын ұмытпау керек. Ұлы тұлғаларға бейәдеп сөздер айтқызуға, қайғылы жағдайда қаза болғандарды сөйлетіп ақша жинауға тыйым салынуы керек деп есептейді.

Бұған дейін қазақстандықтар қаза тапқан әскери қызметкерлер бейнеленген ЖИ-видеоларға наразылық білдірген еді. Желі қолданушылары ЖИ арқылы Каспий теңізіндегі оқу-жаттығу кезінде қаза тапқан әскери қызметкерлерді "тірілтіп", олардың қаза болған сәттерін қайта жасап, қаралым мен лайк жинауға тырысқандарды сынға алды. 

Қайырымдылыққа жиналған қаржыны жымқырғаны үшін сотталған Перизат Қайрат қазір жазасын өтеп жатқан мекемеде еден жуушы болып жұмыс істеп жүр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі 31-арнаның “Информбюро” бағдарламасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Қылмыстық-атқару жүйесі комитетінің мәліметінше Перизаттың анасы Ғайни Алашбаева әзірге жұмысқа орналастырылмаған.

Құзырлы орган Перизат Қайраттың еңбекақысы мен жұмыс кестесі туралы ақпарат беруден бас тартты. Комитет оның сот үкіміне сәйкес жазасын қылмыстық-атқару жүйесі мекемесінде өтеп жатқанын хабарлады. Қазір ол мекемеде еден жуушы міндетін атқарады екен. 

Ведомство өкілдерінің мәліметінше, сотталғандардың қай мекемеде жазасын өтеп жатқаны туралы ақпарат олардың жақын туыстарына хабарланады.

Еске салсақ, Biz Birgemiz Qazaqstan қорының бұрынғы басшысы Перизат Қайрат 2024 жылдың қарашасында 1,5 млрд теңгеден астам қаражатты жымқырды деген күдікпен қамауға алынған еді. Бұл қаражат су тасқынынан зардап шеккендерге көмек көрсету үшін жиналған. Тергеу нұсқасына сәйкес, ол ақшаның бір бөлігін элиталық жылжымайтын мүлік, автокөлік сатып алуға және туристік сапарларға жұмсаған.

Сонымен қатар тергеу деректеріне сәйкес, Перизат Қайрат қаражатты қолма-қол ақшаға айналдыру үшін достары мен туыстарын тартып, олардың “қызметі” үшін сыйақы төлеп отырған.

Перизат Қайрат өз кінәсін мойындаған жоқ. Ол тағылған айыптарды “прокурорлардың қиялы” деп атап, қордың құрылтайшыларын жауап алуға шақыруды талап еткен.

Сот үкімімен Перизат Қайрат 10 жылға бас бостандығынан айырылды. Оның анасы Ғайни Алашбаева 7 жылға сотталды.

Жамбыл облысында 9-сынып оқушысы жоғары сынып оқушысының соққысынан кейін комаға түсті. 14 жастағы бала екі тәуліктен бері жансақтау бөлімінде жатыр. Дәрігерлер оның миы мен өкпесі ісінгенін айтады. Науқастың жағдайына байланысты әзірге ешқандай болжам жасай алмай отыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі КТК арнасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Жамбыл аудандық орталық ауруханасы бас дәрігерінің орынбасары Нұрмахан Мәуленовтің айтуынша, баланың жағдайы өте ауыр әрі тұрақсыз. Ол дәрі-дәрмектің көмегімен жасанды комаға түсіп, өкпені жасанды желдету аппаратына қосылған.

14 жастағы жасөспірім аудандық ауруханаға 31 қазан күні кешке жеткізілген. Куәгерлердің айтуынша, оны ауруханаға басқа балалар алып келген. Сол кезде оқушының жүрегі тоқтап қалған. Алайда дәрігерлер жүрек соғысын қайта қалпына келтірген.

Мәліметке сәйкес, оқиға Бірлесу-Еңбек ауылындағы клуб маңында болған. 9-сынып оқушысына 11-сыныпта оқитын жасөспірім кеуде тұсынан бірнеше рет соққы жасаған. Ауыл тұрғындары бұл жағдайды мектептегі әлімжеттікпен байланыстырады.

Жамбыл облысы полиция департаменті бастығының орынбасары Әсет Оспановтың мәліметінше, оқиғаға қатысқандар ұсталып, полиция бөліміне жеткізілді.

Айта кетейік, бұған дейін Жамбыл облысында 15 жастағы оқушы өзінен үлкен жасөспірімнің соққысынан кейін көз жұмғаны туралы жазған едік. Марқұм кеудесінен соққы алып, жерге құлаған. Орнынан тұрмаған күйі тіл тартпай кеткен.

Қазақстанда жеке пайдалануға арналған автокөліктерді әкелу ережелері қатаңдатылды. Енді елге әкелінетін көліктердің шығарылғанына бес жылдан аспауы және экологиялық класы "Еуро-5"-тен төмен болмауы керек. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі КТК арнасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Жаңа талаптарды Көлік министрлігі бекітті. Олар желтоқсан айының соңында күшіне енеді.

Айта кетейік, бұл талаптар жеңіл көліктерге ғана емес, мотоциклдерге, мопедтерге, жүк көліктері мен тіркемелерге де қатысты. Ал компаниялар мен жеке кәсіпкерлер үшін бөлек ережелер қарастырылған.

Автосарапшылардың пікірінше, бұл жаңашылдық көлік бағасының күрт өсуіне әкелмейді. Себебі қазірдің өзінде елге әкелінетін автокөліктердің басым бөлігі салыстырмалы түрде жаңа. Дегенмен Қазақстан нарығында бар көліктерге сұраныс артуы мүмкін. Сонымен қатар мұндай өзгерістер отандық автокөлік өндірушілеріне оң әсер етуі тиіс.

Сондай-ақ ол осы кәсіпорындардың өнімін өткізу қажет деп санайды.  

Бұған дейін елде автомектептерге қойылатын талаптар күшейтілетіні туралы жазған едік. Автомектептер үшін екінші санаттағы рұқсат енгізіледі. Олар арнайы реестр арқылы жұмыс істейді.

Орал қаласы әкімінің орынбасарына бәсекелестікті қорғау заңнамасын бұзғаны үшін 648 мың теңге айыппұл салынды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Батыс Қазақстан облысы Орал қаласы прокуратурасының талдауы нәтижесінде жергілікті атқарушы органның бәсекелестікті қорғау заңнамасын бұзғаны анықталған.

Заң бұзушылықтарға жол берген Орал қаласы әкімінің орынбасарына әкімшілік кодекстің 163-бабының 1-бөлігімен 648 мың теңге айыппұл салынған. Айыппұл толық көлемде өндірілді.

Прокуратура бәсекелестікті қорғау туралы заңнаманы бұзу жауапкершілікке әкеп соқтыратынын атап өтті.

Еске салсақ, бұған дейін қазақстандық шенеуніктердің желідегі жазбаларына қатысты ескерту жасалғаны туралы жазған едік.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың атына Түркия президенті Режеп Тайип Ердоғаннан жеделхат келіп түсті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Тоқаевтың баспасөз хатшысы Айбек Смадиярдың мәліметінше, Ердоған жеделхатты әуеде, Қазақстан аумағы ұшып бара жатқан кезде жолдаған. 

Тоқаев жеделхатқа Х әлеуметтік желісіндегі парақшасында жауап берді.

Мемлекет басшысы ТМҰ саммитіне қатысу үшін Анкара қаласына ресми сапармен барған қазақ делегациясын жылы қарсы алған Түркия президентіне алғыс айтты.

Еске салсақ, осыған дейін президент Қасым-Жомарт Тоқаев Түркияға Режеп Тайып Ердоғанның шақыруымен барғанын жазған едік. Ресми сапар барысында Тоқаев пен Ердоған келіссөз жүргізіп, Қазақстан мен Түркия қарым-қатынасының болашағын талқылады. Артынша Тоқаев Түркі мемлекеттері ұйымының 13-ші саммитіне қатысты. 

Ақтөбе қаласының жастар ресурстық орталығының ұйымдастыруымен техникалық және кәсіптік білім беру ұйымдары арасында өткізілген "BEST IN AQTÓBE" рейтингтік жобасының І маусымының қорытынды марапаттау рәсімі өтті. Аталған жоба Ақтөбе қаласының жастар ресурстық орталығының бастамасымен қолға алынып, қаладағы техникалық және кәсіптік білім беру ұйымдары арасынан үздіктерді анықтауға, колледждердегі жастар ісі жөніндегі комитеттердің жұмысын жандандыруға және білім беру ұйымдары арасында салауатты бәсекелестік ортаны қалыптастыруға бағытталған.

Жобаның басты мақсаты – жастардың қоғамдық белсенділігін арттыру, олардың бастамаларына қолдау көрсету, шығармашылық әлеуетін дамыту және колледждер арасындағы өзара ынтымақтастықты нығайту.

Жоба аясында әр айға арнайы бағыттар мен тақырыптар белгіленіп, қатысушы колледждер сол бағыттар бойынша түрлі іс-шаралар мен бастамаларды жүзеге асырды. Атап айтқанда: Қараша – қайырымдылық айы; Желтоқсан – рух пен патриотизм айы; Қаңтар – жаңару мен идеялар айы; Ақпан – достық пен ынтымақ айы; Наурыз – мәдениет пен дәстүр айы; Сәуір – "Эко ай: Таза қала, таза сана"; Мамыр – жетістіктерді қорытындылау және үздіктерді анықтау айы.

Жоба барысында колледждердің атқарған жұмыстары, қоғамдық белсенділігі, іс-шараларды ұйымдастыру деңгейі, тың бастамалары мен жастарды ортақ іске жұмылдыру қабілеті бағаланды. Әр бағыт бойынша арнайы балдық жүйе енгізіліп, қорытынды рейтинг жинақталған ұпайлар негізінде анықталды. Бір маусымның өзінде "BEST IN AQTÓBE" жобасы аясында колледждер 300-ден астам іс-шара ұйымдастырды. Бұл көрсеткіш білім беру ұйымдарының қоғамдық жұмысқа белсенді араласқанын, жастардың бастамашылдығы мен шығармашылық әлеуетінің артқанын айқын көрсетеді. 

Сонымен қатар жоба үздік тәжірибелерді көпшілікке танытуға, колледждер арасындағы тәжірибе алмасуды дамытуға және жастардың қоғамдық өмірге қатысуын кеңейтуге мүмкіндік берді.

Жоба қорытындысы бойынша белсенділік танытып, жастар бастамаларын дамытуға қосқан үлесі мен қоғамдық жұмыстардағы жетістіктері үшін бірқатар білім беру ұйымдары марапатталды. 

Атап айтқанда: Ақтөбе көлік, байланыс және жаңа технологиялар колледжі; Ақтөбе өнеркәсіптік технологиялар және басқару колледжі; Ақтөбе жоғары мультипрофильдік колледжі; "ALT Ақтөбе гуманитарлық-техникалық колледжі".

Сонымен қатар арнайы номинациялар бойынша үздіктер анықталды. "Үздік ұйымшыл команда" номинациясының иегері – Кеңес Одағының Батыры Мәншүк Мәметова атындағы Ақтөбе жоғары медициналық колледжі, "Үздік медиа" номинациясының иегері – ДҮНИЕ колледжі. "BEST IN AQTÓBE" рейтингтік жобасының үздік бестігіне енген білім беру ұйымдары арасында: "Үздік жоба" номинациясы – Есет батыр атындағы олимпиада резервінің облыстық мамандандырылған мектеп-интернат-колледжі; "Үздік белсенді орта" номинациясы – Ақтөбе құрылыс-монтаж колледжі.

Жеке номинациялар бойынша да үздіктер марапатталды. "Үздік студент" номинациясының иегері – Ақтөбе автожол колледжінің студенті Абдрахман Исламбек Темірбекұлы, "Үздік жастар ісі жөніндегі комитет төрағасы" номинациясының иегері – Ақтөбе сервис колледжінің жастар ісі жөніндегі комитет төрағасы Бекмұхамбетова Ботакөз Сағынғанқызы.

Ал техникалық және кәсіптік білім беру ұйымдары арасында өткен "BEST IN AQTÓBE" рейтингтік жобасының І маусымындағы ең жоғары марапат – "Үздік колледж" номинациясы Шығанақ Берсиев атындағы Ақтөбе жоғары аграрлық-техникалық колледжіне табысталды. Осылайша, колледж жоба маусымының жеңімпазы атанды.

"BEST IN AQTÓBE" жобасының алғашқы маусымы жастардың белсенділігін арттыруға, білім беру ұйымдарының қоғамдық жұмыстарын жаңа деңгейге көтеруге және колледждер арасындағы ынтымақтастықты нығайтуға бағытталған маңызды бастама екенін көрсетті.

Алдағы уақытта жоба өз жалғасын тауып, жаңа идеялармен, тың бастамалармен және жарқын жетістіктермен толыға түспек. 

Ресейдің Орынбор облысында 47 жастағы Қазақстан азаматы ұсталды. Ер адам алдымен жол бойындағы дәмханада жанжал шығарып, кейін полиция қызметкерлерін балағаттаған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Жергілікті полиция қызметінің мәліметінше, дәмхана қызметкерлері мас күйдегі келушінің басқа қонақтарға кедергі келтіріп жатқанын айтып, құқық қорғау органдарына шағымданған.

Оқиға орнына полицейлер келгенде, ер адам үстел басында ұйықтап жатқан. Оны оятуға әрекет жасаған кезде ол агрессия танытып, полиция қызметкерлеріне күш қолдануға тырысқан.

Осыдан кейін Қазақстан азаматы ұсталып, оған ұсақ бұзақылық бойынша әкімшілік хаттама толтырылған. Кейін ол медициналық тексеруден өткізу үшін ауруханаға жеткізген. Алайда медициналық мекемеде ер адам полиция қызметкерлерін көпшілік алдында балағаттаған.

Осы оқиғадан соң ер адамның үстінен “билік өкілін қорлау” бабы бойынша қылмыстық іс қозғалды.

Ресейлік басылымдардың мәліметінше, бүл үшін қазақстандыққа бір жылға дейін түзеу жұмыстары тағайындалуы мүмкін.

Еске салсақ, бұған дейін ресейлік рэпер NAVAI Қазақстан шекарасында есірткімен ұсталып, үстінен қылмыстық іс қозғалған еді.  Ресейдің Алматыдағы Бас консулдығы әншінің ұсталу мән-жайын ресми түсіндіруді сұрап, қазақстандық тарапқа нота жолдады. Артынша Navai-ға қатысты қылмыстық іс бірден тоқтатылып, Қазақстаннан шығарылғаны белгілі болды. 

Қазақстандық әйел Кеңес Одағы кезінде көпбалалы аналарға берілген наградаларды Қазақстанның мемлекеттік наградаларымен тең дәрежеде тануды сұрады. Енді бұл мәселе Конституциялық сотта қаралмақ. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Конституциялық сот Қазақстан азаматының әлеуметтік кодекстің ана болуға байланысты атақтар мен наградаларды ескере отырып, жәрдемақы тағайындауды реттейтін нормаларының Конституцияға сәйкестігін тексеру туралы өтініші бойынша отырыс өткізді. 

Өтініш иесінің пікірінше, Кеңес Одағы кезеңінде бала туып, тәрбиелегені үшін берілген наградалар да Қазақстанның тиісті мемлекеттік наградаларымен бірдей есепке алынуы керек.

Арызданушы марапаттау талаптары жағынан "Күміс алқа" төсбелгісіне ұқсас болғанына қарамастан, Әлеуметтік кодексте "Ана даңқы" орденінің III дәрежесі мен "Ана медалі" I дәрежесі ескерілмегенін алға тартқан. Оның пайымдауынша, мұндай айырмашылық азаматтардың теңдік қағидатына және конституциялық құқықтарына нұқсан келтіреді.

Іс материалдарына сәйкес, өтініш иесі Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1971 жылғы 26 сәуірдегі және 1975 жылғы 30 қазандағы жарлықтарымен наградталған. Ол бес бала туып, тәрбиелегені үшін "Ана медалінің" II дәрежесін, ал алты бала тәрбиелегені үшін I дәрежелі “Ана медалімен” марапатталған.

Осыған байланысты әйел соттан I дәрежелі “Ана медалін” "Күміс алқа" наградасына тең деп тануды, тиісті жәрдемақы тағайындауды және моральдық зиянды өтеуді сұраған. Алайда бірінші және апелляциялық сатыдағы соттар оның талаптарын қанағаттандырудан бас тартқан. Енді мәселе Конституциялық сотта қаралады.

Конституциялық сот отырысына Құрылтай, Бас прокуратура, Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі, Адам құқықтары жөніндегі ұлттық орталық, Әділет министрлігі, Заңнама және құқықтық ақпарат институты, Парламентаризм институтының өкілдері, сондай-ақ сарапшылар қатысқан

Конституциялық соттың түпкілікті шешімі істі қарау аяқталғаннан кейін жарияланады.

Еске салсақ, бұған дейін Түркістандық көпбалалы ана үйіне келіп жәрдемақыдан бас тартуды талап еткендерге шағымданған еді.

Испаниядан Алматыға Қазақстанның әуе қорғанысы күштеріне арналған екінші ауыр әскери-көлік Airbus A400M Atlas ұшағы жеткізілді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Қорғаныс министрлігінің мәліметінше, A400M ұшақтары қорғаныс міндеттерін орындаумен қатар, төтенше жағдайлардың салдарын жою, халықты эвакуациялау және гуманитарлық көмек жеткізу мақсатында да пайдаланылуы мүмкін. 

Министрлік жаңа ұшақты пайдалану үшін қазақстандық экипаждар мен инженерлік-техникалық қызметкерлер дайындалғанын атап өтті. Олар Испанияның Севилья қаласындағы Airbus оқу орталығында теориялық және практикалық даярлықтан өтіп, әуе кемелерін басқару, пайдалану және техникалық қызмет көрсету ерекшеліктерін меңгерген.

Айта кетейік, Airbus A400M әскери-көлік ұшағы Қазақстан, Түркия, Германия, Малайзия, Индонезия, Франция, Ұлыбритания, Испания, Бельгия және Люксембургпен қоса, он елдің қарулы күштерінде қолданылады. Бұл ұшақ ауыр әскери техниканы алыс қашықтыққа тасымалдауға және қысқа әрі арнайы жабын төселмеген ұшу-қону жолақтарына қонуға мүмкіндік береді. 

Еске салсақ, Қазақстанның әуе қорғанысы күштеріне арналған алғашқы Airbus A400M әскери ұшағы 2024 жылы дайын болған еді. Қазақстан 2021 жылы екі ұшаққа тапсырыс берген. Сол кезеңде аталған ұшақтың құны – 145 миллион еуро екені хабарланған.

Қазақстанда екінші деңгейлі 11 ірі банк тексеріледі. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі банктердің қарыз алушылардың борыштық жүктеме коэффициентін (БЖК) дұрыс есептеуін тексеретін жаңа тұрақты қадағалау процесін іске қоспақ.

Жаңа бақылау жүйесі Debt Service Review (DSR) деп аталады. Тексеру аясына 11 ірі банк кіреді. Оның негізгі мақсаты – азаматтардың шамадан тыс несие алуына жол бермеу, борыштық жүктеменің теңгерімді деңгейін сақтау және банктерде жауапты кредиттеу тәжірибесін нығайту.

Агенттік мәліметінше, бөлшек несиелеу көлемінің өсуіне байланысты банктердің несие беру туралы шешім қабылдау кезінде қарыз алушылардың төлем қабілетін дұрыс бағалауы ерекше маңызға ие.

Жаңа тексеру не үшін қажет?

DSR жүйесін тұрақты бақылауға енгізу алдында агенттік пилоттық жоба жүргізген. Оның аясында сегіз банктегі қарыз алушылардың борыштық жүктеме коэффициентін есептеу дұрыстығына талдау жасалған.

Пилоттық жобаның нәтижелері мұндай тексеруді тұрақты қадағалау процесіне енгізу қажет екенін көрсеткен.

Агенттік жаңа жүйенің бірнеше негізгі мақсатын атады:

• қарыз алушылардың табысы мен несиелік міндеттемелерін дұрыс бағалау арқылы халықтың шамадан тыс несие алуына жол бермеу;
• борыштық жүктеменің төмен бағалану жағдайларын дер кезінде анықтап, несиелік тәуекелдерді азайту;
• БЖК есептеудің бірыңғай тәжірибесін қалыптастыру;
• қарыз алушылардың төлем қабілетін бағалау тәсілдерін жетілдіру және банктердің ішкі скорингтік модельдерін уақтылы түзету арқылы кредиттік портфельдердің сапасын арттыру.

Тексеру қорытындысы бойынша қандай шаралар қабылданады?

Тексеру нәтижесінде агенттік анықталған заңбұзушылықтардың сипаты мен маңыздылығын бағалайды. Сондай-ақ банктерге қатысты қадағалау шараларын қолдану және олардың түзету жұмыстарын жүргізу жоспарын бекіту қажеттілігі қарастырылады.

Жиналған нәтижелер борыштық жүктеме коэффициентін есептеуге қойылатын нормативтік талаптарды жетілдіру жөніндегі ұсыныстар әзірлеу кезінде де пайдаланылмақ.

Агенттік мәліметінше, борыштық жүктеме коэффициенті қарыз алушының несиелік міндеттемелері бойынша ай сайынғы төлемдерінің орташа айлық табысына қатынасын көрсетеді. Бұл – халықтың борыштық жүктемесін шектеуге арналған негізгі реттеу құралдарының бірі.

Аталған көрсеткішті дұрыс есептеу банктерге азаматтың қарыздарын өтеумен қатар, жаңа несиені де төлеуге мүмкіндігі бар-жоғын бағалауға көмектеседі.

Ал қарыз алушының борыштық жүктемесін төмен бағалау банктер үшін несиелік тәуекелдерді арттырып, халықтың шамадан тыс несиеге тәуелді болуына әкелуі мүмкін.

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстанда енді атаулы әлеуметтік көмек тағайындау кезінде азаматтардың несиелері мен депозиттері де ескерілетіні туралы жазған едік. 

Жамбыл облысында жасөспірімдер арасындағы жанжалдан кейін тоғызыншы сынып оқушысы ауыр халде жансақтау бөліміне жеткізілген. Полиция аталған дерек бойынша қылмыстық іс қозғады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Оқиға 31 қазан күні кешке Жамбыл ауданына қарасты Бірлесу-Еңбек ауылында болған.

Зардап шеккен жасөспірімнің туыстарының айтуынша, бала өзінен үлкен оқушылар белгіленген кездесуге кешіккені үшін соққыға жығылған болуы мүмкін. Олар ауылда мектеп оқушылары арасында әлімжеттік барын алға тартады. 

Туыстарының сөзінше, жасы үлкен жасөспірімдер кішілерге түрлі тапсырма орындатып, олардан ақша жинайды. Ал айтқандарын орындамаған немесе кездесуге кешіккен балаларды жазалайтын көрінеді. 

Алайда бұл ақпарат әзірге ресми түрде расталған жоқ.

Қазір зардап шеккен оқушы жансақтау бөлімінде жатыр. Ол өкпені жасанды желдету аппаратына қосылған. Дәрігерлердің мәліметінше, баланың жағдайы өте ауыр әрі тұрақсыз. Оған қарқынды ем жүргізіліп жатыр.

Жамбыл облыстық білім басқармасының хабарлауынша, 31 қазан күні кешке Жастар аллеясында кәмелетке толмағандар арасында жанжал болған. Алдын ала мәлімет бойынша, жасөспірімдердің бірі екіншісінің кеуде тұсынан жұдырықпен ұрған.

Облыстық полиция департаменті аталмыш дерек бойынша қылмыстық іс қозғалғанын мәлімдеді. Полицияның мәліметінше, оқиғаға қатысы бар барлық адам ұсталып, полиция бөліміне жеткізілген.

Сонымен қатар жергілікті тұрғындар оқиғаның Жастар аллеясында емес, жасөспірімдер жиі жиналатын ауылдық клубтың маңында болғанын айтады. Бұл мәлімет те әзірге ресми органдар тарапынан нақтыланбаған.

Еске салсақ, бұған дейін Қызылордада 14 жастағы жасөспірім қатарласының қолынан қаза тапқаны туралы жазған едік. 

Осы жылдың көптен күтен премьераларының бірі – "Кек алушылар: Доктор Дум" фильмі Қазақстанда үлкен экранға кешірек жол тартады. Әлем бойынша фильм 18 желтоқсаннан бастап көрсетілсе, бізде тек 2027 жылдың 7 қаңтарында көрерменге жол тартпақ. Айта кетері, шетелдік блокбастердің прокатқа кеш шығуы елде алғаш болып отырған жоқ. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі 98mag.kz басылымына сілтеме жасап хабарлайды. 

Қазақстандықтар үздік премьераларды әлеммен бірге, тіпті кейде 1 күн бұрын тамашалап үйреніп қалған. Бірақ жағдай осы жазда өзгеріп сала берді. Алдымен "Одиссея" халықаралық тұсаукесерден 6 күнге кешігіп көрсетілсе, кейін "Өрмекші адам: Жаңа күн", "Моананың" көрсетілімі 1 айға кешікті.  Көрермен 7 жылдан бері күткен "Кек алушылардың" жалғасы ел аумағына енді үш аптаға кешігіп көрсетілмек. Бұл жағдайға қатысты бірден бірнеше теория талқыланып жатыр. 

Прокаттағы цензура

"Курсив" басылымы жазғандай, Қазақстандағы ірі премьералардың кешуілдеп көрсетілуіне прокат куәлігін беру тәртібінің өзгеруі себеп болуы мүмкін. 16 маусымнан бастап құжаттың қаралуы 7 жұмыс күнінен 30 жұмыс күніне дейін ұзартылды. Бұл кейінге қалдырылған тұсаукесерлер датасымен дәл келеді.

Бірақ Мәдениет министрлігі Bes.Media басылымына берген жауабында өзгерістерге қатысы жоғын айтқан. Мәдениет комитеті дистрибьюторға сілтеме жасап, фильмнің шығу уақытын құқық иеленуші мен дистрибьютор белгілейтінін атап өтті. 

Мәселенің себебі прокаттағы бәсекеде де болуы мүмкін. Кей басылымдардың мәліметінше, прокаттың шегерілуі дистрибьютордың көп табыс табуды мақсат етуімен байланысты. "Дөңнің" (Дюна – ред.) үшінші бөлігінің премьерасына қатысты дау "Кек алушылардың" шығу уақытының ауыстырылуына себеп болуы мүмкін. Мұның жауабын мына екі мәселеден іздеуге болады.  

Біріншіден, "Дөң" (Дюна – ред.) "Кек алушылар" секілді алып блокбастерді қалай сескендіре алды?

"Дөңнің" (Дюна – ред.) алғашқы екі бөлігі жалпы прокатта 1,1 миллиард доллар, "Кек алушылар: Финал" 2,9 миллиард доллар жинап, тарихтағы ең кассалы фильм атанды.

Екіншіден, қазақстандық дистрибьюторлар бұл қақтығысты неге айналып өткісі келді? Әлемде көптен күткен қос блокбастердің қатар шығуына қатысты оң пікір қалыптасқан. Оның үстіне осындай қадам "Барбенгеймердің" жетістігін қайталаудың бірі жолы болып көрінеді. 2023 жылы "Барби" мен "Опенгеймер" прокатта бәсекелес болған еді. 

Заңсыз көшірме нарығымен күрес

Madeniet басылымы фильм уақытын ауыстыру киноны заңсыз көшіріп басумен күресу үшін жасалған дейді. Голливудтық студиялар Ресей нарығынан кеткен соң, онда "параллельді прокат" пайда болған. Кинотеатрлар фильмдердің "пираттық көшірмесін" көрсете бастаған. Ал 2023 жылы "Кинопоиск" контенттің негізгі бөлігі Ресейге Қазақстаннан келетінін мәлімдеген. Тіпті мұндай көшірмелердің құны 60 мыңнан 110 мың рубльге дейін жететінін де көрсеткен.  

"Кек алушылар: Доктор Дум" релизінің Орталық Азияда кейінге қалдырылуы Disney-дің өз өнімін ресейлік параллель прокат пен онлайн-көшірмеден қорғауға жасалған қадам деп топшылауға болады. Дистрибьюторлар әзірге бұл жағдайға қатысты пікір білдіруден бас тартып отыр. 

Фильмдердің көшірмесі мен оны сатуды аймақтардағы кинотеатрлар жүзеге асырады деген де пікір бар. Оның үстіне жылдар бойы ірі премьерларды көрсетіп келген алаңдар аяқ асты жаңа блокбастерлерді көрсетпей қалуы да бұл пікірді нақтылай түскендей. Фильм көрсету саясатындағы өзгеріс көшірме жасауға қатысты күдік туындағандықтан, контентті шектеуі ықтимал.  

Құқық иелері белгілі бір кинотеатрларға санкция енгізбейді. Салдарынан бүтін бір аймақ зардап шегеді. Студиялар цифрлық көшірмесін ұсынудан бастап көрерменге көрсетуге дейінгі контент тарату легін қорғағысы келеді. Қауіпсіздікке қатысты қатер туындағанда талаптарды қатаңдатып, фильм көрсетуге дейінгі шарттарды қайта қарайды. Салдарынан нарықта жұмысын әділ атқарып отырған қатысушылар мен көрерменге де зиян келеді. 

Халықаралық кинопрокаттағы мәселе жеке дистрибьюторлардың шешімімен ғана шектелмейді. Фильмді заңсыз көшіру мен тарату контент қорғау жүйесіне қатысты күдікті күшейтеді. Құқық иелері қосымша шектеу енгізсе, нарыққа да әсер етеді. Нәтижесінде кей нарық қатысушыларының кесірінен миллиондаған фанат пен көрермен сүйікті фильмін уақытылы көре алмайды. 

Жаңаөзендік әйел жергілікті перзентхана дәрігерлерін босану кезінде жауапсыздық танытты деп айыптады. Оның сөзінше, дәрігерлердің салғырттығы мен медициналық көмектің жеткіліксіздігі салдарынан сәбиі ауыр жарақат алып, бір қолы сал болып қалған. Stan.kz тілшісі оқиғаның мән-жайын білу үшін аурухана әкімшілігіне ресми сауал жолдады.

Жаңаөзен тұрғыны Айнагүл Бекберген босану кезінде дәрігерлердің салғырттығы мен медициналық көмектің жеткіліксіздігі салдарынан сәбиінің ауыр жарақат алғанын мәлімдеді.

Жаңаөзен қаласының тұрғыны әлеуметтік желіде жергілікті перзентхана дәрігерлерінің үстінен шағым түсірді.

Әйелдің айтуынша, перзентхана басшылығы жіберілген қателікті мойындаған. Алайда дәрігерді жұмыстан бір айға ғана шеттеткен. Жазба авторы дәрігердің қайта жұмысқа кірісіп, басқа балалардың да денсаулығына зиян келтіруі мүмкін екеніне алаңдайтынын жеткізді.

Айнагүл Бекберген сәбиінің жағдайы мен алты ай бойы басынан өткен қиындықтарды бөлісті. Оның айтуынша, ауыр босану салдарынан баланың жүрегі тоқтап, оң қолы сынған, ал сол қолы қимылсыз қалған.

Нәресте 21 күн реанимацияда жатып, бірнеше рет наркоз алған. Анасы баласының жағдайын жақсарту үшін Астана мен Ақтөбеде ем-дом алып, оңалту курстарынан өтіп жатқанын жеткізді.

Айнагүл Бекбергеннің айтуынша, сәбиі алты айға толған. Осы уақыт ішінде олар қимылсыз қалған қолының қызметін шамамен 20%-ға қалпына келтіре алған.

"Ешкімге ренішім жоқ, ешкімді кінәламаймын. Бірақ сол кездегі менің жан дүниемнен өткен жағдайдың да өз жауабы бар деп сенемін. Мен тек балам үшін күресіп келемін. Қазір бар тілегім – баламның жақсы болып кетуі. Иншалла, бұл қол әлі талай жеңіске жетеді. Біз әлі талай белесті бірге бағындырамыз. Қалғанын Аллаға тапсырамын", – деп жазды Айнагүл Бекберген.

"Бірінші жағдай емес..."

Мәселен, пікір қалдырған әйелдердің бірі М.Қ-ның көмегімен екі рет босанғанын жазған. Оның айтуынша, дәрігердің әрекеті мен сөйлеген сөзі көңілінен шықпаған. Сондай-ақ ол босану кезінде толғатып жатқан әйелге "семіріпсің ғой" деп күлгенін, серіктессіз кірген кезде телефонын тартып алғанын айтып, мұндай әрекеттерді орынсыз деп бағалаған. Бұған қоса, акушердің санитарларды жіберіп, ақша сұратқанын да алға тартқан.

Тағы бір әйел 2024 жылғы 2 шілдеде тұңғышын босанған кезде осы дәрігер кезекшілікте болғанын жазған. Оның сөзінше, толғағы басталып, суы кеткен соң кезекші мамандарды шақырғанымен, біраз уақыт ешкім келмеген. Таңғы сағат 03:00 шамасында ғана оны босану бөліміне апарып, Н есімді акушер қабылдаған. Әйел толғақ кезінде акушердің оны қайта-қайта КТГ түсіруге жатқызғанын, ал өзі жатуға шамасы келмегенін айтады. Оның пікірінше, сол сәтте медициналық қызметкерлер босануға көмектесудің орнына ұрысып, зекіген.

Тағы бір пікір қалдырушы жүктілік кезінде бүйрегі ісініп, жағдайы ауыр болғанын, босану кезінде жылағаны үшін дәрігердің ұрысқанын еске алған. Оның сөзінше, дәрігер оны тыныш босанып жатқан басқа әйелге көрсетіп, "қара, қалай тыныш туып жатыр, жылай берме" деген мазмұнда сөз айтқан. Сондай-ақ ол дәрігердің өзіне ғана емес, келініне де дөрекі сөйлегенін жазған.

"Біреудің желіге жазған пікірі негізінде дәрігерді жұмыстан шығара алмаймын"

Жаңаөзен перзентханасының бас дәрігері Марат Қайырғалиевич Stan.kz тілшісіне берген түсініктемесінде оқиғаға қатысты қазір бірнеше бағытта тексеру жүріп жатқанын айтты. Оның сөзінше, аурухана ішіндегі тексеруден кейін акушер-гинеколог М.Қ-ға сөгіс жарияланып, ол бір ай мерзімге кезекшіліктен шеттетілген.

Ол дәрігерді жұмыстан шығару туралы шешімді аурухана басшылығы өз бетінше қабылдай алмайтынын атап өтті. Бас дәрігердің сөзінше, мұндай шараға негіз болатын өрескел заңбұзушылықтар мен тиісті тексеру қорытындылары болуы керек.

Бас дәрігер әлеуметтік желіде аталған дәрігерге қатысты өзге әйелдердің де шағымдары жарияланғанын білетінін жеткізді. Осыған байланысты перзентхана қызметкерлерімен жиналыс өткізіп жатқанын айтты. Сондай-ақ әйелдердің пікірлері мен шағымдарына заң аясында жауап беру үшін заңгерлерді тарту мәселесі қарастырылып жатқанын мәлімдеді.

Оның айтуынша, аурухана басшылығы осы мәселемен де айналысады. Дегенмен мекеменің негізгі міндеті – науқастарға медициналық көмек көрсету деп тоқталды бас дәрігер.

Марат Қайырғалиевич ауруханада жыл сайын шамамен 18 мың науқас емделіп, 3600-ге жуық сәби дүниеге келетінін айтты.

Сондай-ақ өткен жылмен салыстырғанда нәресте шетінеу көрсеткіші 30%-а азайғанын жеткізді. 

Алматыдағы Dostyk Plaza сауда-ойын-сауық орталығына жарылғыш зат қойылғаны туралы хабар түскеннен кейін келушілер эвакуацияланды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

2 қараша күні әлеуметтік желілерде сауда орталығынан адамдардың эвакуацияланып жатқаны түсірілген видеолар тарады. Threads желісінің қолданушылары Dostyk Plaza-ға келушілерді кіргізбей жатқанын жазды.

Желіде тараған ақпаратқа сәйкес, оқиға орнына полиция қызметкерлері мен кинологтар барған. 

Сауда орталығының әкімшілігі де жағдайға қатысты мәлімдеме жасады.

Алматы қалалық полиция департаментінің мәліметінше, 2 қарашада полицияға Dostyk Plaza сауда-ойын-сауық орталығына жарылғыш зат қойылғаны туралы хабар түскен. 

Еске салсақ, бұған дейін ҚазҰУ-да студенттер мен оқытушылар күдік тудырған сөмкеге байланысты эвакуацияланғаны туралы жазған едік. 

Қазақстанда ата-аналар мектептердің отбасы туралы тым көп мәлімет сұрайтынына шағымданып жатыр. Олардың түрлі әлеуметтік желі платформаларында жазғандарындай, мектептер ата-анасының қайда жұмыс істейтінін, қанша табыс табатынын, қандай оқу орнын бітіргенін, тіпті баланың бауырлары туралы да ақпарат жинайтын көрінеді. Кейбір ата-ана мұндай сауалнамаларды толтырудан бас тартқанын айтады. Мектептерге бұл мәліметтер не үшін қажет және оларды бермеуге бола ма? Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

"Мектеп пе, әлде прокуратура ма?": Ата-аналар не дейді?

Threads әлеуметтік желісінде қазақстандықтар мектептерде таратылатын сауалнамаларға қатысты наразылығын білдірді. Олардың айтуынша, кейбір мектептер баланың өзіне ғана емес, бүкіл отбасына қатысты ақпарат сұрайтын көрінеді.

Мәселен, threads__kz парақшасында автор мектеп тарапы ата-аналардан отбасы мүшелерінің аты-жөні, телефон нөмірі, мекенжайы, жұмыс орны мен қызметі туралы сауал жолдап, ақпарат беруін сұраған.

"Осы айда мектебіміз барлық отбасы мүшесі туралы мәлімет беруді талап етті. Аты-жөнімізді, телефон нөмірімізді, қайда тұратынымызды, ата-аналардың жұмыс орны мен қызметін, балалардың бауырлары қайда оқитынын көрсетуіміз керек екен. Тіпті қай университетті бітіргенімізді де сұрады. Мұның бәрі не үшін қажет? Статистика үшін бе? Бұл мәліметтер мемлекеттік базаларда онсыз да бар ғой. Неге жеке ақпаратымызды әртүрлі мекеме қызметкерлерінің қолынан өткізуіміз керек?" – деп жазды желі қолданушысы.

Жазба авторы мұншалықты көп ақпарат жинау жеке деректердің бөтен адамдардың қолына түсу қаупін арттырады деп алаңдайтынын да жасырмады.

Ал zarecnyi_nails_kris есімді қолданушы мектептің отбасының жеке өміріне қатысты сұрақтар қойғанын айтып, өзіне мұндай сауалдардың ыңғайсыздық тудырғанын жеткізген.

"Біздің сауалнамада "Балаңызбен қаншалықты жиі уақыт өткізесіз?", "Өз үйіңіз бар ма, әлде жалдап тұрасыз ба?", "Отбасыңыз толық па?" деген сұрақтар болды. Жалақыны сұрамады. Бірақ басқа сұрақтардың өзі ұнамады, сондықтан толтырмадым. Кейін балама психологиялық тест өткізуге рұқсат сұрағанда, директорға барып, бәрінен бас тартатыным туралы екі дана өтініш жазғым келді. Алайда сынып жетекшісі барудың қажеті жоқ деп тоқтатты", – дейді ата-ана.

Тағы бір ата-ана мектептің Balazhan платформасына арналған сауалнамасында отбасы мүшелерінің білімі мен жұмысы ғана емес, тұрмыстық жағдайы да сұралғанын жазған.

"Түсінбеймін, бізде мектеп пе, әлде прокуратура ма? Оларға осыншама жеке ақпарат не үшін қажет? Balazhan платформасында жұбайымның және менің білімімді, баланың әкесі мен анасы қайда жұмыс істейтінін, қандай мамандық иесі екенін сұрайды. Одан бөлек, ата-анасының ажырасқан-ажыраспағанын, бөлек тұратынын, біреуінің шетелде жұмыс істейтінін көрсету керек екен. Тіпті пәтерде, жеке үйде немесе жатақханада тұратынымызды да сұрайды", – деп жазды 1001crystal есімді қолданушы.

Осы жазбаның астына пікір қалдырған тағы бір тұрғын мектептің жалақы мөлшерін де сұрағанын айтқан.

Жазба авторларының басты алаңдайтын мәселесі – жиналған мәліметтердің қайда кететіні және оларды кімдер көре алатыны болып отырған көрінеді. Кейбірі мұндай ақпараттың бөтен адамдардың қолына түсуінен қауіптенетінін де жасырмады.

Мектепке ата-аналардың жеке мәліметтері не үшін қажет?

Оқу-ағарту министрлігінің түсіндіруінше, мектептер оқушылар мен олардың отбасылары туралы мәліметтерді арнайы құжаттарға енгізеді. Бұл тәртіп 2020 жылғы 6 сәуірде қабылданған №130 бұйрықпен реттелген екен. Құжатта мұғалімдер мен мектеп қызметкерлері жүргізуге тиіс құжаттардың тізімі толық көрсетілген. Соның бірі – мектептің әлеуметтік паспорты. Яғни, бұл мектепте оқитын балалардың отбасылық және тұрмыстық жағдайы туралы мәлімет жинақталған құжат.

Ол арқылы мектеп қай баланың әлеуметтік көмекке мұқтаж екенін, қайсысына ерекше көңіл бөлу керегін анықтай алады. Мәселен, көпбалалы немесе аз қамтылған отбасылар, ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балалар туралы мәліметтер жиналады. Сондай-ақ құжаттарда ата-аналардың білімі, жұмыс орны, мекенжайы мен телефон нөмірі көрсетіледі. 

Алайда министрлік ата-аналардың нақты қай жоғары оқу орнын бітіргені, қандай қызмет атқаратыны және балалардың аға-әпкелері қайда оқитыны туралы мәліметтер мектепке не үшін қажет екенін түсіндірген жоқ.

Balazhan платформасына қандай мәліметтер енгізіледі?

Ата-аналардың наразылығына себеп болған тағы бір мәселелердің бірі – Balazhan платформасы. Министрлік түсіндіруінше, бұл жүйе мектеп психологтары мен әлеуметтік педагогтердің жұмысын жеңілдету үшін енгізілген. Яғни бұрын мектептер оқушылар мен олардың отбасылары туралы ақпаратты қағазға жазып, әртүрлі құжатта сақтаған. Енді осы мәліметтер бір электронды жүйеге жиналып жатыр. Алайда ведомство жаңа платформа енгізілгенімен, ата-аналардан бұрынғыдан көп ақпарат сұралмауы керек деп отыр.

Жүйеге баланың отбасылық жағдайы, ата-анасы және әлеуметтік жағдайы туралы мәліметтер енгізілетін көрінеді. Ведомство бұл ақпараттың кімдерге қолжетімді болатынын да түсіндірді.

"Жеке деректерге тек өз қызметтік міндеттері шегінде мектептің уәкілетті қызметкерлері қол жеткізе алады. Олар платформаға электрондық цифрлық қолтаңба арқылы кіріп, ақпараттың құпия сақталуын қамтамасыз етуге міндетті", – деп мәлімдеді ведомство.

Ата-аналар жеке мәліметтерін беруден бас тарта ала ма?

Ата-аналарды алаңдатқан басты сұрақ – мектеп талап еткен ақпараттың бәрін ұсыну міндетті ме деген сауал болып отыр. Мысалы, ата-ана өзінің жалақысы, бітірген университеті немесе отбасы мүшелері туралы мәлімет бергісі келмесе, не болады?

Бұл мәселеге қатысты Оқу-ағарту министрлігінің Балалардың құқықтарын қорғау комитеті былай деп түсініктеме берді:

"Ата-аналардың тиісті ақпаратты ұсынуы – баланы оқыту, тәрбиелеу және қолдау барысында отбасы мен білім беру ұйымының өзара әрекеттесуінің бір бөлігі", – деп жауап берді комитет.

Алайда ведомство ата-аналар нақты қандай мәліметтерді беруге міндетті екенін, қай ақпаратты ұсынудан бас тарта алатынын және мұндай жағдайда балаға қандай да бір шектеу қойыла ма деген редакция сұрағына да нақты жауап бермеді.

Баланы психологиялық тексеруден бас тартуға бола ма?

Әлеуметтік желіде кей ата-ана балаларынан психологиялық тест алуға да қарсы екенін жазған. Олар тексеру нәтижелері қайда сақталатынын және кейін қандай мақсатта қолданылатынын білгісі келгендерін айтады Оқу-ағарту министрлігінің түсіндіруінше, ата-аналар баласына психологиялық-педагогикалық көмек көрсетуден белгіленген тәртіппен бас тарта алады. Ол үшін мектеп әкімшілігіне жүгініп, өтініш білдіру керек екен.

Еске салсақ, бұған дейін қазақстандық мұғалімдер балалар мен ата-аналардың жеке мәліметтерін жинауға арналған Balazhan платформасына наразылық білдірген еді. Олардың айтуынша, мектеп басшылығы ұстаздарды жүйеге ақпарат енгізуге мәжбүрлеген. Бұл мұғалімдердің жұмыс жүктемесін едәуір арттырған.

Қазақстанда автомобиль жолдарын салу және жөндеу кезінде анықталған заңбұзушылықтар бойынша 33 сотқа дейінгі тергеп-тексеру басталды. Мәліметке сәйкес, мемлекетке келтірілген залал шамамен 8 миллиард теңге болды. Негізсіз тендерлердің күшін жою арқылы 36 миллиард теңге бюджет қаражаты үнемделген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Премьер-министр Олжас Бектенов автомобиль жолдары саласын реформалау мәселелері жөнінде кеңес өткізді. 

Бас прокурордың бірінші орынбасары Жандос Өміралиевтің айтуынша, тексерулер барысында жолдарды жоспарлау, салу және пайдалану кезеңдерінде жүйелі заңбұзушылықтар анықталған. Қазір осы фактілер бойынша 33 сотқа дейінгі тергеп-тексеру жүріп жатыр. Келтірілген залалдың мөлшері – шамамен 8 миллиард теңге.

Сонымен қатар негізсіз шарттар мен мемлекеттік сатып алу жоспарларының күшін жою нәтижесінде 36 миллиард теңге көлеміндегі шығын үнемделген. Атап айтқанда, бұрын жөнделген жолдарды, тіпті мердігерлердің кепілдік міндеттемесі әлі аяқталмаған учаскелерді қайта жөндеуге тендер жариялау деректері анықталған.

Осыған байланысты жол құрылысына арналған нормативтерді жаңарту, битум сапасын жақсарту және жаңа технологияларды енгізу ұсынылды. Атап айтқанда, Superpave технологиясы мен полимерлі-модификацияланған асфальтбетонды қолдану, жол жабынын бұзбай тексеру әдістерін енгізу және зертханалық бақылауды күшейту мәселелері талқыланды.

Бұдан бөлек, ауыр жүк көліктерінің жолға түсіретін салмағын бақылау күшейтілмек. Автоматтандырылған өлшеу станцияларын айналып өту және салмақ-габарит талаптарын бұзу деректерін автоматты түрде тіркеу тетіктерін заңнамалық тұрғыда бекіту ұсынылды. Цифрлық бақылау құралдарын бірыңғай E-Kolik жүйесіне біріктіру де жалғасып жатыр.

Жиын соңында Олжас Бектенов автожол саласын реформалау жөніндегі жұмыс тобына қараша айының соңына дейін ұсыныстардың кешенді пакетін әзірлеуді тапсырды. Құжатта жолдардың мерзімінен бұрын бұзылу себептерін жою және мердігерлердің жұмыс сапасына жауапкершілігін арттыру шаралары қамтылуы тиіс.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстан үкіметі жеңілдетілген декларация негізіндегі арнаулы салық режиміне қатысты ел бойынша 2-3%-дық бірыңғай мөлшерлеме енгізу туралы депутаттың ұсынысын қолдамағаны туралы жазған едік. 

Threads әлеуметтік желісінде 17 жастағы Аружан есімді астаналық қыз қазақстандықтардан көмек сұрап жазды. ЖОО-да онымен бірге оқыған топтастары арасында жанжал туындап, олар бойжеткеннің телефон нөмірін, жеке ақпарат және суретін Telegram-арналарға таратып жіберген. Бұл туралы Stan.kz ақпараттық агенттігі хабарлайды. 

Қыздың айтуынша, оқиға 19 қазанда оқу орнында басталған. Ол оқытушыға тапсырманың қай уақытта жіберілгенін дәлелдеу үшін скриншот көрсеткен. Бұған дейін оқытушы студенттердің бірінің өзіне қатысты балағат сөздер қолданғанына назар аударған.

“Осыдан кейін маған қысым жасала бастады. Екі қыз менің телефонымды күштеп тартып алуға тырысып, жеке хат-хабарларымды көрсетуді талап етті. Мен бас тарттым, өйткені жеке өміріме және хат-хабарлардың қорғалуына құқығым бар деп санаймын. Олар менің соңымнан еріп, даусын көтеріп, шағым айтып, психологиялық қысым көрсетуді жалғастырды. Мен кетуге, жанжалдан аулақ болуға, жеке шекараларымды қорғауға тырыстым”, – деді.

Қыз жанжалдан қашып, оқу ғимаратынан кетуге тырысқанын айтты. Алайда сыртқа шыққан кезде бұрынғы құрбыларының бірі оны кеуде тұсынан бірнеше рет қатты итерген. Осыдан кейін денсаулығы нашарлап, медициналық көмекке жүгінуге мәжбүр болған. Қыздың мәлімдеуінше, медициналық тексеру кезінде плевра қуысында сұйықтық жиналғаны анықталған. Оқиғадан кейін ол анасына болған жағдайды айтып берген. Оқу орны әкімшілігінің қатысуымен түсіндіру жұмыстары жүргізілген. Алайда қыздың сөзінше, оның ұстанымы толық тыңдалмай, керісінше, бірнеше студент тарапынан агрессия көрсетті, өтірік айтты және жанжалды өзі бастаған деген айыптауларға тап болған. Кейін қыз құқық қорғаушы мен психологтың көмегіне жүгініп, арыз жазғанын жеткізді.

Жеке деректер Telegram-ға жарияланған

Қыздың айтуынша, жағдай 28 қазаннан кейін одан әрі ушыға түскен. Сол күннен бастап оған бұрын-соңды танымаған адамдар хабарласа бастаған. Олар оның аты-жөнін, телефон нөмірін, өзі туралы кейбір мәліметтерді, тіпті анасына қатысты ақпаратты да білген.

“28 қазанда маған мүлдем бейтаныс нөмірлер жаза бастады. Мен ешқашан кездестірмеген адамдар менің атымды, телефон нөмірімді, мен туралы кейбір мәліметтерді, тіпті анам туралы ақпаратты білетін. Кейіннен менің суреттерім қорлау, балағат сөздермен және менің абыройыма кереғар хабарламалармен бірге Telegram-арналарда жарияланғанын білдім”, – деді бойжеткен.

Ол бұл жағдайды жай ғана студенттер арасындағы келіспеушілік деп қарастыруға болмайтынын айтады. Себебі қазір мәселе өзінің жеке өміріне, психологиялық жағдайына және қауіпсіздігіне тікелей әсер етіп отыр.

"Неліктен мұндай жағдайға тап болғанымды түсінбеймін"

Қыздың сөзінше, ол бұрынғы курстастарымен жақсы қарым-қатынаста болған, оларға көмектесіп, қолдау көрсетуге тырысқан. 13 жыл бойы актерлік өнермен айналысып, түрлі байқауларға қатысқан. Журналистика саласында білім алуға талпынып, қоғамдық жұмыстарға да араласқан.

“Мен Қазақстанда көптеген жасөспірімдер буллингке, қорлауға, ұжымдық қысым мен қудалауға тап болатынын білемін. Қыздар сексуалдандыруға, фотосуреттерді таратуға, жалған айыптауларға және оларды қоғам алдында масқаралауға тырысады. Көпшілігі үндемейді. Үндемейді, өйткені қорқады.Үндемейді, өйткені оларға сенбейді. Олар жеке мәселелерін көпшілікке шығарғысы келмегендіктен үндемейді. Салдарынан қорқып, үндемейді. Бірақ біз бұл мәселені шындап қабылдай бастағанша, тағы қанша жасөспірім осындай жағдайдан өтуі керек?”, – деп сөзін қорытындылады бойжеткен қыз.

Оның айтуынша, бұрынғы тобынан кету туралы шешімді өзі қабылдаған және мұны ешқандай жария айыптаусыз, тыныш жолмен жасаған. Алайда кейін студенттер арасындағы қарым-қатынас нашарлап, өзіне қатысты сырттай әңгімелер, мазақтау және ұжымдық қысым басталған. Қыз өзінің басынан өткен жағдайға әділ баға беріліп, жеке деректерін таратқандар анықталғанын қалайды. Сондай-ақ өзінің және отбасының қауіпсіздігі қамтамасыз етілуін сұрайды.

Жеке деректерді тарату заңмен жазалануы мүмкін

“Human Rights Lawyers” бюросының басшысы Ләззат Рақишеваның айтуынша, 17 жастағы қыздың жеке деректерін, фотосуреттері мен телефон нөмірін келісімінсіз Telegram-арналарда жариялау жеке өмірге қолсұғылмаушылықты бұзу және дербес деректерді заңсыз жинау немесе тарату белгілеріне жатуы мүмкін.

Сарапшы жарияланымның мазмұны мен мақсатына қарай өзге де құқық бұзушылық белгілері анықталуы мүмкін екенін атап өтті. Мәселен, егер адамның фотосуреттері мен жеке мәліметтері оны көпшілік алдында кемсіту, мазақ ету немесе қудалауды ұйымдастыру мақсатында жарияланса, бұл кибербуллинг белгілерін қамтуы мүмкін.

"Егер жарияланымда адамның ар-намысы мен қадір-қасиетіне нұқсан келтіретін көрінеу жалған ақпарат болса, бұл жала жабу ретінде бағалануы мүмкін. Ал әдепсіз түрде кемсіту сипатындағы сөздер қолданылса, қорлау белгілері болуы ықтимал", – деп түсіндірді Ләззат Рақишева.

Сонымен қатар сарапшы дербес деректерді белгілі бір талаптарды орындату үшін жариялау жағдайларына да назар аударды. Мысалы, адамды ақша аударуға немесе интимдік сипаттағы фотосуреттер жіберуге мәжбүрлеу мақсатында оның жеке мәліметтерін таратумен қорқытса, мұндай әрекетте бопсалау белгілері болуы мүмкін. Ләззат Рақишева қыздың кәмелетке толмағанын да ескеру қажет екенін айтты. Оның пікірінше, мұндай жағдайда баланың құқықтары мен қауіпсіздігін қорғауға ерекше назар аударылуы тиіс.

Оқу орны әкімшілігі буллингке көз жұма қараса, жауапқа тартылуы мүмкін

Ләззат Рақишеваның айтуынша, оқу орны әкімшілігінің мұндай жағдайдағы міндеттері оқиғаның қай жерде болғанына, оған кімдердің қатысқанына және басшылықтың бұл туралы хабардар болған-болмағанына байланысты. Егер қысым оқу үдерісімен байланысты болса, мысалы, оны сыныптастары немесе курстастары ұйымдастырса, студенттер арасындағы чаттарда жалғасса немесе педагогтерге белгілі болса, оқу орнының әкімшілігі жағдайға араласып, тиісті шаралар қабылдауы керек. 

Сарапшының түсіндіруінше, ең алдымен, білім беру ұйымы қауіпсіз орта қалыптастырып, жәбірленушіні одан әрі қысымнан қорғауға міндетті. Кәмелетке толмаған қыздың өзі немесе ата-анасы ауызша не жазбаша шағым түсірсе, өтінішті тіркеп, жағдайды қарастыруы қажет. Сондай-ақ оқу орнының психологын тартып, балаға психологиялық көмек көрсетуді ұйымдастыруы керек.

"Егер жарияланымда қылмыстық құқық бұзушылық белгілері байқалса, мысалы, жала жабу, бопсалау немесе жеке өмірге қолсұғылмаушылық фактілері болса, әкімшілік полицияға немесе осы оқу орнына бекітілген кәмелетке толмағандар істері жөніндегі инспекторға хабарлауы қажет", – деп түсіндірді Ләззат Рақишева.

Оның айтуынша, егер жеке деректерді таратқан адам осы оқу орнының студенті болса, әкімшілік оның кім екенін анықтап, ата-анасын шақырып, оқу орнының ішкі тәртібі мен заңнамаға сәйкес шаралар қабылдауы керек. Сарапшы оқу орны басшылығы болған жағдайдан хабардар бола тұра, оны елемей, қажетті шараларды қабылдамаса, жауапкершілік мәселесі туындауы мүмкін екенін атап өтті.

Мұндай жағдайда не істеу керек?

Ләззат Рақишеваның пікірінше, мұндай жағдайда жәбірленуші ең алдымен құқық бұзушылыққа қатысты дәлелдерді сақтап қоюы керек. Себебі жанжалға қатысы бар адамдар Telegram-дағы жазбаларды немесе хабарламаларды кейін өшіріп тастауы мүмкін.

Сарапшының айтуынша, жәбірленуші жарияланымдардың скриншоттарын түсіріп, экранды бейнежазбаға жазуы қажет. Онда арнаның атауы, пайдаланушы аты, жарияланымның сілтемесі, жазбаның мәтіні, фотосуреттері мен телефон нөмірінің жарияланғаны анық көрінуі маңызды. Сондай-ақ жазбаны орналастырған адамның профилі туралы мәліметтерді сақтаған жөн. Бұдан бөлек, бейтаныс адамдардан келген хабарламалар мен қоңыраулардың тарихын, қорқыту сипатындағы жазбаларды және басқа да дәлелдерді өшірмей сақтау керек.

Құқыққорғаушы қыздың жасы 17-де болғандықтан, құқықтарын қорғау кезінде анасы немесе басқа заңды өкілімен бірге әрекет еткенін дұрыс санайды. Жиналған материалдарды полицияға арызбен бірге ұсынып, жеке деректерді заңсыз тарату, қорқыту және өзге де ықтимал құқық бұзушылықтарды тексеруді талап етуге болады.

Қыз қайда жүгіне алады?

Ләззат Рақишеваның айтуынша, 17 жастағы қыз ең алдымен балалардың құқықтарын қорғау мәселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығының 111 нөміріне хабарласа алады. Орталық тәулік бойы және құпия түрде жұмыс істейді. Сондай-ақ ол өзі оқитын оқу орнына бекітілген кәмелетке толмағандар істері жөніндегі полиция инспекторына немесе тұрғылықты жері бойынша полиция басқармасына арыздана алады.

Сарапшының түсіндіруінше, қыз бастапқы кеңес алу үшін полицияға өз бетінше жүгіне алады. Ал қылмыстық іс жүргізу кезінде оның кәмелетке толмаған тұлға ретіндегі мәртебесі ескеріліп, заңды өкілінің қатысуы қамтамасыз етілуі керек.

Мұндай істерді полиция органдары, атап айтқанда, Киберқылмысқа қарсы күрес басқармасы қарайды. Цифрлық іздер неғұрлым толық әрі нақты жиналса, істің нәтижелі әрі жедел қаралуына соғұрлым көмегі тиеді.

Қандай материалдарды жинау қажет?

• Смартфоннан немесе компьютерден түсірілген егжей-тегжейлі скриншоттар;
• Экранның бейнежазбасы;
• Бірегей цифрлық идентификаторлар;
• Жарияланымдар мен Telegram арналарының мәтіндік форматтағы сілтемелері;
• Оқиғаға куә болған адамдардың байланыс деректері.

Жиналған барлық файлдарды бір USB-флеш-жинақтағышқа (флешкаға) сақтауға немесе басып шығаруға болады.

Сөз соңында Ляззат Рақишева “Human Rights Lawyers” жәберленушіге психологиялық тұрғыдан қолдау көрсетіп жатқанын және заңгерлік көмек көрсетіп жатқанын айтты.

Департамент жауабы

Бойжеткеннің жазған жазбасына пікірлер алаңына Полиция департаменті де пікірін білдірген. Өз жауабында іс "Сарайшық" аудандық полиция басқармасының ақпаратты есепке алу кітабына тіркелген.

“Оқиғаның барлық мән-жайын анықтау бойынша тексеру жүргізіліп жатыр. Тексеру қорытындысы бойынша тиісті құқықтық баға беріледі”, – деп жауап берді “Сарайшық” аудандық полиция департаменті.

Осы оқиға аясында бойжеткеннің оқитын университетінен де редакция жауап алуға тарысты. Алайда өз жазбасында ол Астанадағы қай университетте оқитынын жазбаған және материал шыққанша, ол журналистің жазған хатына жауап бермеді.

Еске сала кетейік, Еуразия Ұлттық университеті магистранттарының жеке деректері Google-кестеге жинақталған. Білім алушылардың айтуынша, сілтеме бірнеше адамның қолына түскен. Ал университет ақпараттың ашық әрі бәріне қолжетімді болғанын растамады.

Алматы тауларында екі тәулік бойы аязда қалып қойған 16 жастағы жасөспірімнің жағдайы қазір жақсы. Ол ауруханада дәрігерлердің бақылауында жатыр. Анасының айтуынша, жасөспірім тауға достарымен бірге шыққанымен, олар кері қайтқан соң, Сәтбаев шыңын жалғыз бағындыруды ұйғарған. Баласының жоғалып кеткенін білген отбасы бірнеше сағат бойы таудан көз алмай, оның аман оралуын күткен. Stan.kz тілшісі жасөспірімнің анасы тілдесіп, оқиғаның мән-жайын сұрады.

“Достары кері қайтқан, ал өзі шыңға қарай жалғыз кеткен”

Жасөспірім Сәтбаев шыңына жалғыз көтерілген. Ал оны іздеу жұмыстарына ағасы да қатысып, інісіне жетуге тырысқан. Алайда мұз басқан тік беткейден әрі өте алмаған.

Ағасы әлеуметтік желідегі жазбасында іздеу кезінде 3600 метр биікте, −15°C аязда 13 сағаттан астам уақыт болғанын айтқан. Ал інісі −20°C суықта шамамен 4200 метр биікте қалған.

Анасының сөзінше, ұлы тауға жиі шығып жүрген. Әдетте айына екі рет тауға көтерілетін көрінеді. Сәтбаев шыңын да бұған дейін бірнеше рет бағындыруға тырысқанымен, мақсатына жете алмаған.

Анасының айтуынша, жасөспірім шыңға жеткен соң, төмен қарай түсетін басқа туристерді күтіп, солармен бірге қайтуды жоспарлаған. Алайда биікте жүргенде адасып, төмен түсе алмай қалған.

Жақындарының сөзінше, ұлы сол күні түске таман ата-анасына видео жіберіп, Сәтбаев шыңына жеткенін хабарлаған. Тіпті бағындырған шыңын әкесіне арнағанын айтқан. Ол ата-анасына шың басында бір-екі сағат демалып алып, кейін төмен түсетінін жеткізіп, кешкі сағат сегіздер шамасында оны таудың етегінен күтіп алуды сұраған.

Ата-анасы айтылған уақытта Үлкен Алматы көліне барып, баласының түсуін күткен. Алайда сағат тілі түн ортасына жақындаса да, жасөспірімнен хабар болмаған. 

Жасөспірімнің қай жерде жүргені туралы соңғы ақпарат сол күні сағат 12:31-де түскен. Ол кезде туристер арасында "Сковородка" деп аталатын аумақта болған. Осыдан кейін онымен байланыс үзілген.

Отбасы бірден төтенше жағдайлар қызметіне және полицияға хабар берген. Анасының айтуынша, құтқарушылар таңғы сағат 04:00 шамасында келіп, іздеу жұмыстарын бастаған.

"Біз де тауға көтерілдік"

Баласын іздеуге отбасының өзі де аттанған. Анасы, әкесі және үлкен ұлы таңғы сағат төртте тауға көтерілген.

Жақындарының айтуынша, іздеу кезінде отбасы үшін ең қиыны – баласының аман-сау екеніне сенімді бола алмау болған. Әсіресе таудағы аяз, биіктік пен жабайы аңдардан қауіптенген.

"Тікұшақтың келгенін көріп, қасына қонады деп күткен"

Анасы баласының іздеу жұмыстары кезінде тікұшақтың бірнеше рет ұшып келгенін көргенін, бірақ оның жанына қонбағанын айтып бергенін жеткізді.

Жасөспірім бірнеше сағат бойы тамақсыз қалып, қатты суықтан әлсіреген. Оны құтқарушылар дронның көмегімен тауып, медициналық мекемеге жеткізген. Қазір жасөспірім ауруханада жатыр. Аяқ-қолы І дәрежелі үсік алып, қазір жағдайы тұрақталған. Анасының айтуынша, дәрігерлер оны жеті күн бақылауда ұстайтынын айтқан. Қазір баласының жағдайы бірқалыпты, тамақ іше бастаған.

"Балам жоқ болса, енді не үшін өмір сүремін деп ойладым"

Анасы баласының жоғалып кеткенін естіген сәтте қандай күйде болғанын сөзбен жеткізу қиын екенін айтады. Түн ортасында баласы әлі оралмаған соң, отбасы түрлі жаман ойға берілген.

Анасының айтуынша, жасөспірімнің тауға деген қызығушылығы бала кезінен басталған. Ол бұған дейін де талай шыңға көтеріліп, тауға ата-анасымен бірге барған. Сәтбаев шыңы оның бағындырған ең биік нүктесі болған.

Жасөспірімнің анасы ұлын іздеуге атсалысқан еріктілерге де, төтенше жағдайлар қызметінің мамандарына да алғысын білдірді. Оның айтуынша, іздеу жұмыстарына қатысқан азаматтар баласын аман алып қалу үшін бар күшін салған. Анасы, әсіресе, құтқарушылардың жедел әрекеті мен жанқиярлық еңбегін жоғары бағалап, қиын сәтте қолдау көрсеткен барша жанға ризашылығын жеткізді.

Қазір жасөспірім болған оқиғадан кейін қатты күйзелген. Анасы әзірге баласын тауға жіберу туралы ойламайтынын, ұлының өзі де енді тауға аттап басқысы келмейтінін айтты. Анасының сөзінше, ұлы мектепте жақсы оқиды, қазір 10-сыныпта білім алып жүр. Болашақта IT маманы болуды жоспарлап, осы бағытта дайындалып жатыр.

Ал төтенше жағдайлар министрлігінің мәліметінше, жасөспірім Сәтбаев шыңының солтүстік беткейінен табылған. Іздеу жұмыстарына 114 адам қатысып, операцияға "Қазавиақұтқару" әуе кемесі де тартылған. Дәрігерлер оған алдын ала тау ауруы мен жеңіл дәрежедегі гипотермия диагнозын қойған.

ТЖМ өкілдері тауға шығар алдында маршрутты мұқият жоспарлап, ауа райын, қар жағдайын және күннің бату уақытын ескеруге шақырды.

Алматыда бильярд ойнауға барған тұрғын мекемедегі қызмет көрсету жүйесіне наразылық білдірді. Оның айтуынша, маңдайша, планшет пен кассалық чектердің бәрі қытай тілінде болған. Келуші қазақ тілінің мүлде болмағанына наразылық білдірді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Тұрғын достарымен бильярдқа барғанда тіл мәселесі намысына тигенін желіде жазды. 

Желі қолданушлары бұл мекеменің басшылығы қытайлық екен деп болжап, қазақ тілін де неге қолданбағанын сынады. 

Stan.kz тілшісі оқиғаға байланысты Q-Ball биллиярд залынан пікір сұрады. Мекеменің әкімшілігі бұл жақта басшылықтан бастап бәрі қазақ екенін және қызметкерлер келушілермен қазақша сөйлесетінін алға тартты. 

Мекеме басшылығы бұған дейін де қазақ тілін енгізу мәселесін қарап көргенін жеткізді. Айтуларынша, қытайдан алынған жабдықтарды басқа тілге түзеу мүмкін болмаған. 

Еске салсақ, бұған дейін қазақстандықтар брендтердің "қара тізімін" жасаған еді. Олар атағандардың арасында Choco, Sulpak, Burger King және Sen Sulu брендтері және бірнеше жұлдыздар бар.

Алматының Медеу ауданындағы №56 Қ. Сәтбаев атындағы гимназия мен №17 мектеп-интернат күрделі жөндеуден кейін қайта ашылды. Жаңа зертханалар, жаңартылған оқу кабинеттері мен спорт алаңдары оқушылардың игілігіне берілді. Бүгін гимназияның 1 400 оқушысы мен мектеп-интернаттың 166 тәрбиеленушісі жаңартылған ғимараттарда оқуын жалғастырды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

№56 гимназияда ғылым мен технологияны меңгеруге мүмкіндік жасалды. Мұнда робототехника кабинеті мен заманауи зертханасы бар STEM кабинеті ашылды. Физика және химия зертханасы жаңартылып, оқу кабинеттері жаңа жиһазбен және компьютерлік техникамен жабдықталды.

Сабақтан тыс уақытта пайдаланылатын орындар да жаңарды. Мәжіліс залы кеңірек бөлмеге көшіріліп, жаңа жабдықтармен қамтамасыз етілді. Кітапхана жаңғыртылды. Спорт залы кеңейтіліп, душ бөлмесі бар киім ауыстыратын орындар жабдықталды. Гимназия аумағындағы футбол және баскетбол алаңдары, жүгіру жолы да жаңартылды.

№17 мектеп-интернатта оқу және жатын бөлмелерінің бәрі жөндеуден өтті. Балалар мұнда аптасына бес күн болғандықтан, оқу кабинеттерін жабдықтаумен қатар, олардың тұрмыс жағдайына да ерекше көңіл бөлінді. Жатын бөлмелерге жаңа кереуеттер мен жиһаздар қойылды. 120 орындық асхана жаңа техникамен жабдықталды. Тәрбиеленушілер күніне бес рет ыстық тамақпен қамтамасыз етіледі.

Тарих, биология және ағылшын тілі кабинеттері заманауи құрал-жабдықтармен толықты. Мектеп-интернатқа интерактивті тақталар орнатылып, спорт залы мен спорт алаңы жаңартылды.

Ғимараттардың қауіпсіздігіне де айрықша назар аударылды. №17 мектеп-интернатта сейсмикалық күшейту жұмыстары жүргізілді. Ал №56 гимназияда инженерлік желілер, бейнебақылау және өрт дабылы жүйелері жаңартылды.

Жаңартылған ғимараттарға оралған оқушылар екінші тоқсанды жайлы әрі қауіпсіз ортада бастады. Енді олардың сапалы білім алып, шығармашылықпен айналысуына және спортпен шұғылдануына барлық жағдай жасалған.

Танымал продюсер Мөлдір Мұқанова 11 миллион теңгеге сатып алған алқасын көрсетіп, ел назарын аударды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Продюсер әшекейдің бағасын жасырмай, оны жақында ғана сатып алғанын жеткізді. Айтуынша, бұл – оның алғашқы гауһартасты алқасы.

“Өз-өзіме сыйлық жасадым. Бұл – менің алғашқы бриллиантым. Өзімнің алқам. Жақында ғана алдым. Жап-жаңа. Бүгін екінші рет тағып тұрмын”, – деді продюсер.

Алайда 11 миллион теңгелік әшекейімен мақтанған Мөлдір Мұқанова өзінің банктерге де берешегі бар екенін айтып қалды. Оның сөзінше, қазір 8 миллион теңге несиесі бар.

“Мұнша қарызымның барын жасырмаймын. Онда тұрған не бар? Еш уайымдамаңыздар, әр қазақтың басында кредит бар”, – деп күлді ол.

Публикация от • Жетысай • Шымкент • Туркестан обл. (@gulaiymassanova)

Желі қолданушыларының бірі продюсерге қолдау білдірсе, енді бірі қарызы бола тұра қымбат әшекей сатып алғанына таңғалды.

“Жарқырай беріңіз!”, “Өзіңізге сыйлық жасағаныңыз қандай жақсы!”, “Тұрсынбектің неге алды-артына қарамай қашқаны түсінікті болды”, – деп жазды олар.

Еске салайық, бұған дейін белгілі әзілкеш Тұрсынбек Қабатовтың бұрынғы жары Мөлдір Мұқанова балаларына арнап дүбірлі той жасағаны хабарланған еді.

29 қараша күні өтетін мәслихат депутаттарының кезектен тыс сайлауын өткізуге 35,8 миллиард теңге бөлінді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Орталық сайлау комиссиясының отырысында комиссия мүшесі Михаил Бортниктің айтуынша, бөлінген қаражаттың шамамен 70%-ы, яғни 25,1 миллиард теңге сайлау комиссиялары мүшелерінің еңбекақысын төлеуге жұмсалады.

Сайлау 3 113 бірмандатты округте өтеді. Бортниктің сөзінше, мемлекет кандидаттарға сайлауалды үгіт-насихат жұмыстарын жүргізуге қолдау көрсетеді.

Барлық деңгейдегі мәслихат депутаттарының кезектен тыс сайлауы 2026 жылғы 29 қарашаға белгіленген. Қазақстандықтар 228 мәслихаттағы 3 447 депутатты сайлауы керек.

Орталық сайлау комиссиясының мәліметінше, сайлауға 10 971 кандидат тіркелген. Оның 1 219-ы партиялық тізім бойынша, ал 9 752-сі бірмандатты округтер бойынша ұсынылған.

Сайлауалды үгіт-насихат жұмыстары 1 қарашада басталды. Дауыс беру қорытындысы 3 желтоқсаннан кешіктірілмей жариялануы керек.

Еске салсақ, 12 қазанда мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев қазіргі мәслихаттардың өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтату туралы жарлыққа қол қойған еді. Барлық деңгейдегі мәслихат депутаттарының кезектен тыс сайлауы 2026 жылғы 29 қарашаға белгіленді. 

Облыстық балалар ауруханасында өзіне шабуылдан жасалғаннан кейін дәрігер Исмаил Қанат өз нұсқасын баяндады. Оның айтуынша, ол баланы жұмыс ауысымының соңында қарап, қажетті тексерулерді тағайындаған. Дәрігер медицинада әр шешімнің медициналық көрсетілімдер мен бекітілген хаттамаларға сай қабылданатынын еске салды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Блогер Азамат Сәрсенбаев дәрігердің өзімен тілдесіп, жағдайдың қалай болғанын сұрап-білді. Облыстық балалар ауруханасында жұмыс істейтін 20 жылдан астам тәжірибесі бар хирург Исмаил Қанат өзіне қатысты айыптауларды жоққа шығарды. Оның айтуынша, ол баланы алғаш рет 19-ы күні сағат 16:51-де, жұмыс ауысымының аяқталуына аз уақыт қалғанда қабылдаған. Дәрігер қажетті тексерулерді тағайындап, науқасты келесі ауысымдағы кезекші мамандарға тапсырған.

Хирург науқастың жағдайын түсіндіріп, отадан кейін басқа да, соның ішінде хирургиялық емес аурулар болуы мүмкін екенін айтпақ болған. Алайда дәл осы кезде баланың әкесі оған шабуыл жасағанын мәлімдеді. Дәрігер онымен жанжалдаспағанын және әңгіме барысында дау туындамағанын атап өтті.

Исмаил Қанат медицина қызметкерлері әр науқасты бірден отаға жібере алмайтынын түсіндірді. Оның сөзінше, алдымен баланың жағдайы толық тексеріліп, хирургиялық араласуға нақты көрсетілім бар-жоғы анықталуы керек.

Ол дәрігерлердің де жеке мәселелері бар екенін, әрдайым науқастарға күлімдеп, психолог бола алмайтынын айтты. Дегенмен өз міндеттерін Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі бекіткен хаттамалар мен заң талаптарына сай атқаруға тырысатынын жеткізді.

Еске салайық, Ақтауда облыстық балалар ауруханасының қабылдау бөлімінде баласын тексерткен ер адам дәрігерге шабуыл жасап, оны мойнынан қылқындыра ұстаған. Баланы ауруханаға жатқызуға медициналық көрсетілім болмаған. Алайда баланың әкесі аяқпен үстелді теуіп, кенеттен дәрігерге тап берген. Оны бірнеше адам әрең дегенде медицина қызметкерінен ажыратқан.

Публикация от Азамат Сарсенбаев (@azamat_sarsenbayev)

Қазақстанда түсірілген “Алан туралы аңыз” мультфильмі прокатқа шыққалы бір апта өтсе де, көрермен жинай алмай жатыр. Анимация түсіріліміне мемлекеттен 200 миллион теңге бөлінген. Егер туынды шығынын ақтамаса, отандық анимацияның болашағына кері әсер етуі мүмкін. Мультфильм авторлары көрермен қызығушылығының төмендігіне алаңдаулы. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Толықметражды мультфильм үшөлшемді анимация және заманауи цифрлық технологиялар көмегімен жасалған. Картинаны түсіруге мемлекет 200 миллион теңге бөлген. Жобаны жасаушылар туындының техникалық деңгейі шетелдегі танымал анимациялық фильмдермен бәсекелесе алатынын айтады. Алайда мультфильм прокатқа шыққанына бір апта өтсе де, көрерменнің қызығушылығы әзірге төмен.

“Сақ” киностудиясының директоры Нұриддин Паттеевтің айтуынша, мәселе тек осы мультфильмге қатысты емес. Бұған дейін де отандық толықметражды анимациялық туындылар кинотеатрларға көрермен жинай алмай келген.

Авторлар Аланның оқиғасы арқылы балаларға Отанды сүю, достық, адалдық пен табандылықтың маңызын жеткізуге тырысады. Оған қоса ұлттық мәдениеттің кейбір қырларымен таныстыруды көздейді. 

Ал көрермендер мультфильмге қызығушылықтың төмен болуын әртүрлі себеппен байланыстырады. Бірі отандық анимацияда көркемдік әр алуандылық пен оқиға динамикасы жетіспейді деп санайды. Енді бірі экшн көріністері мен заманауи монтаждың аздығын айтады. Сауалнамаға қатысқандардың бір бөлігі кинотеатрға жалпы сирек баратынын, мультфильмдерді үйде немесе телефоннан көргенді жөн санайтынын жеткізген.

“Сақ” киностудиясы осы жылдар ішінде жүзден астам анимациялық жоба шығарған. Олардың қатарында “Қалқанқұлақ”, “Томпақ”, “Қой мен ешкі”, “Қазақ хандығы” және “Толағай” бар.

Студия өкілдерінің пікірінше, отандық анимацияның алдында тұрған міндеттердің бірі – қазақ балалары өзін жақын сезінетін, көпшілікке танымал төл кейіпкерлерді қалыптастыру.

Қазір “Алан туралы аңыз” кинотеатрларда көрсетіліп жатыр. Көрермен қызығушылығы төмен күйде қалса, фильм сеанстарының саны қысқаруы мүмкін.

Айта кетейік, бұған дейін Барлық жағынан нашар деп танылған қытайлық мультфильм Голливуд фильмдерімен қатарласып келе жатқанын жазған едік. Әуесқой мультфильм Niu Lai-ды Қытайда анасы мен баласы түсірген. Туынды сиырлар мекендейтін қиял-ғажайып әлемін баяндайды. 

31 қазанда Алматыда Қазақстан автокөлік өндірушілерінің қауымдастығы (ҚАО) жыл сайын ұйымдастыратын AutoConf’2 екінші салалық конференциясы өтті. Іс-шара көлік сатып алып, қайта сатумен айналысатын 800-ден астам кәсіби маманның, автодилерлер мен автокөлік саудасына арналған онлайн-платформа өкілдерінің басын қосты. Конференцияда қазақстандықтарға тексерілген көліктерді қауіпсіз сатып алуға және жүрілген автокөліктерді тиімдірек сатуға көмектесетін құралдарды дамыту мәселесі негізгі тақырыптардың бірі болды.

Конференция барысында Mycar.kz автокөліктерді тексеруге арналған жаңартылған құралдары мен сауда-саттыққа қатысудың жаңа ережелерін таныстырды. Сондай-ақ сатып алушыларға көліктің тарихын алдын ала білуге, оның заңдық тұрғыдан еш кедергісі жоқ екеніне көз жеткізуге және сатып алу кезінде туындайтын тәуекелдерді азайтуға мүмкіндік беретін сервистерге ерекше назар аударылды.

Көлікті сатып алмас бұрын тексеру

Осындай құралдардың бірі – ҚАО бастамасымен әзірленген Autocheck.kz сервисі. Ол 31 дереккөзден алынған ақпарат негізінде көлікті бірнеше минут ішінде 70-тен астам көрсеткіш бойынша тексеруге мүмкіндік береді.

Сатып алушылар көліктің жүріп өткен қашықтығы, жол-көлік оқиғаларына қатысы, бұрынғы иелері, техникалық қызмет көрсету тарихы және оған қойылған ықтимал шектеулер туралы ақпаратпен алдын ала таныса алады. Мұндай тексеру көлікке қатысты тәуекелдерді анықтауға, ондағы мәліметтердің дұрыстығына көз жеткізуге және сатып алу туралы неғұрлым негізді шешім қабылдауға көмектеседі.

Autocheck.kz есептері Mycar.kz платформасындағы аукциондық лоттардың деректеріне де тікелей енгізілген. Осылайша, саудаға қатысушылар өтінім бермес бұрын-ақ көліктің тарихымен таныса алады. Бұл мәмілелердің ашықтығын арттырып, сатып алушыларға өзіндік тарихы тексерілген көліктерді таңдауға көмектеседі. 

Ашық сауда мен кепілдендірілген мәмілелер

Mycar.kz көліктерді тексерумен қатар, аукционға қатысушыларды қорғау тетіктерін де дамытып келеді. Платформада кепілдендірілген лоттар ұсынылған. Бұл – дилерлік орталық көлік иесінен алдын ала сатып алған автокөліктер. Яғни, аукцион жеңімпазы көлікті сауда қорытындысы бойынша белгіленген соңғы бағамен сатып ала алатынына сенімді бола алады.

Сонымен қатар компания бағаны қолдан көтеруге және аукционға жосықсыз сатып алушылардың қатысуына жол бермеу үшін сауда ережелерінің сақталуын бақылауды күшейтіп жатыр.

Аукцион жеңімпазы болғаннан кейін көлікті сатып алудан бас тартқаны, келісілген бағаны қайта қарауға тырысқаны және басқа да ережелерді бұзғаны үшін қатысушыларға ескерту жасалып, олардың платформаға кіру мүмкіндігі уақытша шектеледі. Ереже бірнеше рет бұзылған жағдайда, шектеу мерзімі ұзартылады. Ал платформаны айналып өтіп, одан тыс жерде сауда жасағандарға платформаға кіруге мерзімсіз тыйым салынады. Бұл шаралар сатушылар мен сауданы соңына дейін жеткізуге дайын, ережені сақтайтын сатып алушылардың мүддесін қорғауға бағытталған.

Mycar.kz аукционы: Сатушыларға арналған жаңа мүмкіндік 

2025 жылдың жазында іске қосылған Mycar.kz онлайн-аукционының танымалдығы артып келеді. Қосымшада күн сайын 200-ге жуық жаңа лот жарияланады. Оларды еліміздің түкпір-түкпірінен келген 3 500 белсенді кәсіби сатып алушылар қарайды. Орта есеппен көлік аукционға жарияланғаннан кейін 40 минут ішінде сатылады. Ал мәмілелердің басым бөлігі сол күні жасалады.

AutoConf’2 конференциясына қатысушыларға платформаның мүмкіндіктері алты көліктің қатысуымен өткен тікелей аукцион барысында көрсетілді.

Енді қазақстандықтар көлігін Mycar.kz хабарландырулар бөлімінде сатуға ұсынып қана қоймай, оны белсенді сатып алушылар өзара бәсекеге түсетін аукционға да шығара алады.

Бұл тәсіл сатып алушыны тезірек табуға және көлікті әр сатып алушыға жеке-жеке көрсетіп, уақыт жоғалтпауға мүмкіндік береді. Қыркүйек айының өзінде жеке тұлғалар аукцион арқылы 452 көлік сатқан. Олардың шамамен 70%-ы көлігін сатқан соң, басқасын сатып алған.

Көлік иелері үшін комиссия арқылы сату қызметі де қолжетімді. Бұл жағдайда иесі автокөлігін дилерлік орталыққа тапсырып, өзі қалаған бағасын белгілейді. Көлік сатылғаннан кейін ақшасын алады.

Көліктердің тарихын тексеру, аукцион, хабарландырулар сервисі, кепілдендірілген лоттар және комиссия арқылы сату қызметтерін бір платформаға біріктірген Mycar.kz автокөлік нарығына қатысушыларға арналған бірыңғай цифрлық экожүйе қалыптастырып отыр.

Компания өкілдерінің айтуынша, бұл құралдарды дамытудың басты мақсаты – жүрілген көліктерді сатып алу қауіпсіздігін арттырып, оларды сату үдерісін барынша ашық әрі тиімді ету.

Қазақстандық актер Ерболат Әлқожа түсірілім алаңында жарақат алып, бір құлағының есту қабілетінен айырылғанын мәлімдеді. Қазір өнер иесі Қырғызстанда ем қабылдап жатыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Актер денсаулығына алаңдап, хабарласып жатқан жанкүйерлеріне әлеуметтік желідегі парақшасы арқылы үн қатты. Ол жарақатты кино түсірілімі кезінде алғанын айтып, қазір жағдайы туралы бөлісті.

“Мен үшін уайымдап, жылы лебіздерін білдіріп жатқан барлық оқырманыма алғысым шексіз. Рақмет сіздерге! Бұл – түсірілімде болған жарақат. Мына құлағым мүлде естімей қалды. Қырғызстанның мықты дәрігерлері емдеп жатыр. Қырғыз бауырларымызға көп алғыс”, – деді актер.

Өнер иесінің жағдайын естіген қазақстандықтар алаңдаушылық білдіріп, тезірек сауығып кетуіне тілектестік танытқан. Тіпті кейбірі ем-домына қаржылай көмек көрсетуге ниет білдірген.

Алайда Ерболат Әлқожа көпшіліктің көмегінен бас тартып, жанашырлық танытқандарының өзі үлкен қолдау болғанын жеткізді.

“Мен үшін уайымдағандарыңыздың өзі ем болды. Өзімді жақсы сезініп қалдым. Өзіңнің біреуге керек екеніңді сезінгеннің өзі – бақыт”, – деді өнер иесі.

Публикация от Ерболат Алкожа (@erbolatalkozha)

Айта кетейік, бұған дейін Кенжебек Жанәбіловтің денсаулығы сыр бергені  хабарланған еді. Өнер иесі сол күні Шымкентте өтетін ән кешіне баруы керек болғанын, алайда жүрек қан тамырларының бітелуіне байланысты ауруханаға жеткізілгенін жазды.

Алдағы үш күнде Қазақстанның кей өңірлерінде жаңбыр мен қар жауып, күн суытады. Сонымен қатар көктайғақ болып, тұман түсуі мүмкін. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

“Қазгидромет” 3, 4 және 5 қарашаға арналған ауа райы болжамын жариялады.

Синоптиктердің мәліметінше, антициклонның әсерінен ел аумағының басым бөлігінде жауын-шашын болмайды.

Ал 4-5 қарашада солтүстік-батыс циклонының жақындауына байланысты Қазақстанның батысында жаңбыр жауады. Кей жерлерде жаңбыр қатты жаууы мүмкін. 3 қарашада атмосфералық фронттардың әсерінен шығыста, негізінен қар түрінде, жауын-шашын түсіп, кей уақытта ол күшейеді. Сонымен қатар көктайғақ болады.

Республика бойынша жел күшейіп, түнде және таңертең тұман түсуі ықтимал.

Синоптиктердің болжамынша, батыс өңірлерде күндізгі ауа температурасы +13...+21°C-тан +6...+19°C-қа дейін төмендейді. Ал оңтүстік-шығыста +13...+18°C-тан +10...+15°C-қа дейін салқындайды.

Елдің қалған бөлігінде ауа температурасы айтарлықтай өзгермейді.

Айта кетейік, бұған дейін Синоптиктер еліміз бойынша қараша айына арналған ауа райы болжамын жариялағаны туралы жазған едік. 

Премьер-министр Олжас Бектенов депутаттық сауалға берген жауабында әскери оқу-жаттығуларды ұйымдастыру кезінде анықталған кемшіліктер мен әскери қызметшілердің қауіпсіздігін күшейту шаралары туралы айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Олжас Бектеновтің айтуынша, Маңғыстау облысында болған қайғылы оқиғалар әскери оқу-жаттығуларды жоспарлау мен өткізу кезінде жүйелі мәселелер барын көрсетті.

Қорғаныс министрлігінде жүргізілген кешенді тексеру нәтижесінде оқу-жаттығулардың барысын бақылауды ұйымдастыру, ықтимал тәуекелдерді бағалау және жағдай өзгерген кезде жедел әрекет етуге дайындық мәселелерінде кемшіліктер анықталды, – деді Бектенов.

• Қауіпті факторларға жеткілікті мән берілмейді;
• Қауіпсіздік талаптарының сақталуын бақылау әлсіз;
• Оқу-жаттығудың ең қауіпті кезеңдерін уақытында тоқтату туралы шешім кеш қабылданды деп тізбектеді премьер-министр.

Қазір Қазақстан Қарулы күштерінде әуеден бақылау жүргізетін ұшқышсыз аппараттар қолданылады. Ал кейбір күштік құрылымдарда әскери қызметшілердің қай жерде жүргенін және денсаулық жағдайын бақылауға арналған жеке құрылғылар бар.

Сонымен қатар күштік құрылымдар "Қазгидромет" мекемесімен байланыста жұмыс істеп, ауа райының өзгеруі мен дауылды ескертулер туралы ақпаратты тұрақты түрде алып отырады.

Премьер-министрдің айтуынша, президенттің тапсырмасымен Әскери реформа жоспарының жобасы әзірленген. Құжатта әскери басқару жүйесін жетілдіру, оқу-жаттығуларды жоспарлау тәртібін біріздендіру және әскери қызметшілердің қауіпсіздігін қатаң сақтау қарастырылған.

Еске салсақ, 24 қыркүйекте Маңғыстау облысында Әскери-теңіз күштерінің оқу-жаттығуы кезінде ауа райы күрт нашарлап, жел күшейген. Ресми мәлімет бойынша, оқу-жауынгерлік тапсырманы орындау кезінде 17 әскери қызметкер теңізге кеткен. Үшеуі құтқарылып, 14 әскери қызметкер қаза тапты.  

Ішкі істер министрінің орынбасары Санжар Әділов оқиғаға байланысты Қылмыстық кодекстің 453-бабының 2-бөлігі – "Ауыр зардаптарға әкеп соққан қызметке салғырт қарау" және 465-бабы – "Кеме жүргізу қағидаларын бұзу" бойынша қылмыстық іс қозғалғанын мәлімдеді. 

Вице-премьер Қанат Бозымбаев мемлекет қаза тапқан әскери қызметкерлердің отбасылары алдындағы міндеттемелерін толық орындайтынын мәлімдеді. Заң бойынша тиесілі төлемдер кешіктірілмей аударылады. Сондай-ақ әр отбасыға қолдау көрсету үшін мамандар бекітіледі.

Бұдан бөлек, билік өкілдері қосымша көмек жинау аяқталғанын хабарлады. Қажетті қаражат арнайы қорға жиналған. Қаражатты бөлу үшін Қазақстан халқы Кеңесінің мүшесі Бекмұрат Жүсіповтің төрағалығымен арнайы комиссия құрылды. Қаза тапқан және зардап шеккен әскери қызметкерлердің отбасыларына қолдау көрсету үшін бірнеше миллиард теңге көлемінде қаржы жиналған.

Белгілі тележүргізуші Динара Сәтжанның ұлы мен келіні өз алдына бөлек шаңырақ көтерді. Кәсіпкер жас жұбайларға пәтер алып, баспанасын жөндеуден өткізіп берген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Тележүргізушінің айтуынша, ұлы мен келіні үйлену тойынан кейін екі ай бойы өзімен бірге тұрған. Осы уақыт ішінде келіні Айнұр жаңа отбасының тыныс-тіршілігіне үйреніп, қазақы салт-дәстүр мен қонақ күту әдебін бойына сіңірген.

Енді жас отбасы өз үйлеріне көшіп, алғашқы қонақтарын қабылдаған. Динара Сәтжан бұл сәттің өзі үшін ерекше әсерлі болғанын жасырмады.

“Үйлену тойынан кейін балаларымыз екі ай бойы бізбен бірге тұрды. Осы уақыт ішінде Айнура біздің күнделікті тұрмыс-тіршілігімізді көріп, үйіміздің жылуын сезініп, қонақ күту дәстүрімізбен танысып, көп нәрсені үйреніп үлгерді. Ал бүгін алғаш рет өз қонақтарын өзі қарсы алып, өз шаңырағының иесі ретінде қадам жасады”, – деп жазды ол.

Жаңа үйге қоныстанған жас жұбайларға екі жақтың үлкендері де қолдау көрсеткен. Тележүргізушінің сөзінше, отбасындағы Ақмарал есімді жақыны үй шаруасына көмектессе, келінінің анасы Тамара құдағи қызының жасауын әкелген.

Динара Сәтжан қазақтың қыз ұзатып, жасау беру дәстүрінің терең мәніне тоқталып, жас отбасының өміріндегі жаңа кезеңге ақ тілегін арнады.

“Енді балалардың өз жолы басталды. Өз шаңырағы, өз жаңалықтары, өз қуаныштары мен өз тәжірибелері болады. Ал өмір дегеніміз ағып жатқан өзен секілді. Өз арнасымен аға береді. Жағалары өзгереді, жаңа бұрылыстар пайда болады, бір кезең аяқталып, екіншісі басталады. Әр кезеңнің өз сұлулығы, өз сыйы бар”, – деді тележүргізуші.

Сондай-ақ ол балаларының ержетіп, өз алдына отау құрғанын көру өміріндегі ең бақытты кезеңдердің бірі екенін жеткізді.

“Ал мен болсам, өз жасымның қадірін бұрынғыдан да терең сезініп, өмірдің осы кезеңінен ләззат алып жүрмін. Бұл – балаларың ержетіп, өз алдына шаңырақ көтерген, жаныңда сүйікті жарың, ата-анаң бар, ал жүрегіңде тыныштық пен шүкіршілік орнаған ерекше шақ”, – деп жазды Динара Сәтжан.

Публикация от Динара Сатжан (@dinarasatzhan)

Еске салайық, бұған дейін қазақстандық киноның жабық көрсетіліміне шақырылған кәсіпкер Жұмабек Жанықұл жұбайын “Динара Сәтжан” деп хабарлаған жүргізушіге көптің көзінше ескерту жасап, құлағынан шертіп қалғаны туралы жазған едік. 

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Теміртауда трамвай қатынасын қайта жандандыру қаланың дамуы үшін маңызды екенін айтты. Мемлекет басшысы “Qarmet” АҚ басшылығымен әңгімелесу кезінде қаладағы оң өзгерістерге тоқталып, әлі де атқарылатын жұмыс көп екенін жеткізді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Президенттің айтуынша, трамвай Теміртау үшін жай ғана көлік емес, қаланың тарихы мен бүгінін байланыстыратын маңызды нысан.

Оған қоса Тоқаев Теміртау тұрғындары табиғи газбен қамтамасыз етілгенін де жеткізді.  

Айта кетейік, бұған дейін 2026 жылы 28 қазанда Қазақстан президенті Тоқаев Түркияға ресми сапармен барып, Анкарада Режеп Тайип Ердоғанмен кездесті. Келіссөз барысында екі ел арасындағы стратегиялық серіктестікті нығайту, сауда-экономикалық, инвестициялық және мәдени-гуманитарлық ынтымақтастықты дамыту мәселелері талқыланды. Сондай-ақ мемлекеттер басшылары өңірлік және халықаралық күн тәртібіндегі өзекті мәселелер жөнінде пікір алмасты.

Белгілі актриса Дариға Бадықованың бұрынғы күйеуі, актер Дархан Мұсаев жеке өміріндегі сүйінші жаңалығын бөлісті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Актер әлеуметтік желідегі парақшасында сүйіктісімен некесін қию рәсімінен видео жариялады. Алайда Дархан Мұсаев жаңа жарының кім екенін әзірге құпия ұстауды жөн көрген. Кадрларда оның есімі де, жүзі де көрсетілмеген.

“Жалғыздық Аллаға ғана жарасқан. Бүгін біз некеге отырдық. Құттықтап қойсаңыздар болады. Сүйінші, неке куәлігін алдық”, – деді актер.

Сонымен қатар өнер иесі кейінгі уақытта өмірінде болған өзгерістерге тоқталып, көптен бері армандаған мақсаттарының біртіндеп жүзеге асып жатқанын жеткізді.

Оның айтуынша, өзі қатысқан кино жобасының түсірілімі мен монтаж жұмыстары аяқталған. Қазір фильмді еліміздің кинотеатрларында көрсетуге дайындық жүріп жатыр.

“Шүкір, уақыт өте келе тілектердің біртіндеп орындалып жатқанын көріп жүрміз. Кино түсірдік, монтаж жұмыстары толық аяқталды. Енді фильмімізді еліміздің барлық кинотеатрында үлкен экранға шығару жұмыстарын жүргізіп жатырмыз”, – деп жазды актер.

Дархан Мұсаев отбасылық өмірге қайта қадам басқанын айтып, ендігі арманы әке атану екенін де жасырмады.

“Аллаға шүкір, шаңырақ көтердім. Ендігі арманымыз – нәрестелі болып, сәбидің тәтті күлкісін есту. Сол күнге де амандықпен жетсек, тіпті керемет болар еді. Кейде бір жыл бұрынғы армандарыңа бүгінгі күніңнен қарап, Аллаға шүкір айтасың. Әлі де орындалмаған талай тілек бар. Бәрі де өз уақытымен, қайырлысымен болсын!” – деді ол.

Публикация от Дархан Мұсаев | Продюсер | Актер | Әнші (@musaev_darhan)

Еске салайық, бұған дейін Дариға Бадықова мен Олжас Абайдың қарым-қатынасы бұған дейін де көпшіліктің қызу талқысына түскен еді. Былтыр күзде актрисаның бұрынғы күйеуі Дархан Мұсаев журналист Нұрсейіт Жылқышыбайға сұхбат беріп, ажырасу себептері туралы айтып, қоғамды дүр сілкіндірді.

Сондай-ақ Дархан Мұсаев жұбайымен арасы суыған сәтті еске алып, Дариға мен Олжас Абаевтың арасында іскерліктен бөлек сезімнің барын әу бастан сезгенін айтты.

Кейінірек Олжас Абай қызу талқыға түскен Дариға Бадықованың отбасына қатысты даулы оқиғадан кейін жазба жариялады. Актриса да экс-күйеуінің мәлімдемесіне жауап беріп, бір тараптың сөзіне ғана сүйеніп, қорытынды жасайтындарды сынға алды.

Ал биыл 9 қазанда актер Олжас Абай әріптесі Дариға Бадықоваға сырға салды. 12 қазанда жұлдызды жұп Алматы төрінде дүркіретіп той жасады. 

31 қазан күні  "Іле-Балқаш" мемлекеттік табиғи резерватының аумағында Амур есімді аталық жолбарыс табиғи ортаға жіберілді. Ол Қазақстанда жолбарыстарды қайта жерсіндіру бағдарламасы аясында жабайы табиғатқа шығарылған екінші жолбарыс атанды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Қазақстанның жабайы табиғатында 70 жылдан астам уақыт бойы жолбарыстар кездеспеген еді. Енді табиғи экожүйелерді қалпына келтіру бағытында жүргізілген көпжылдық жұмыстың нәтижесінде бұл жыртқыштар өздерінің тарихи мекеніне біртіндеп қайта оралып жатыр. 

Іс-шараға Қазақстан Республикасының Экология және табиғи ресурстар министрі Әлібек Қуантыров, Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитетінің төрағасы Данияр Тұрғамбаев, "Амур жолбарысы" орталығының бас директоры Сергей Арамилев, сондай-ақ "Іле-Балқаш" мемлекеттік табиғи резерватының қызметкерлері, мамандар мен адам және жолбарыс арасындағы қақтығыстардың алдын алу тобының мүшелері қатысты.

Министр бұл шараның мақсаты – жыртқыштарды тарихи мекеніне қайтарумен ғана емес, олардың табиғи ортада өздігінен тіршілік етіп, көбейе алатын тұрақты популяциясын қалыптастыру екенін атап өтті.

Қазақстанға жеткізілгеннен кейін Амур "Іле-Балқаш" резерватының арнайы жабдықталған бейімдеу қоршауында болды. Осы уақыт аралығында мамандар оның жағдайын тұрақты бақылауда ұстады.

Табиғатқа жіберілер алдында жолбарыс кешенді ветеринариялық тексерулер мен мінез-құлық сынақтарынан өтті. Мамандар оның денсаулығын, аңшылық дағдыларын, өздігінен қорек табу қабілетін, сондай-ақ адамға қатысты мінез-құлқын бағалады.

Сынақ нәтижелері Амурдың табиғи ортада өздігінен тіршілік етуге дайын екенін растады. Алдағы уақытта оның қозғалысы мен жаңа ортаға бейімделуін бақылау үшін жолбарысқа спутниктік бақылау қарғыбауы тағылды.

Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитетінің төрағасы Данияр Тұрғамбаевтың айтуынша, жолбарыс табиғатқа жіберілген соң да мамандардың жұмысы тоқтамайды. Олардың қозғалысы, жаңа ортаға бейімделуі тұрақты бақылауда болмақ.

Ересек жолбарыстармен бірге Қазақстанға жеткізілген екі жолбарыс күшігі әзірге мамандардың бақылауында өсіп жатыр. Олар қажетті жасқа жетіп, тиісті ветеринариялық тексерулер мен мінез-құлық сынақтарынан өткеннен кейін әрқайсысын табиғатқа жіберу мүмкіндігі жеке қаралады.

Қазақстанда жолбарыстарды қайта жерсіндіру жұмыстары қалай жүріп жатыр?

Оңтүстік Балқаш өңірі мен Іле өзенінің аңғары кезінде Тұран жолбарысының табиғи мекені болған. Алайда ХХ ғасырдың ортасында тоғайлы ормандардың азаюы, қоректік жануарлар санының кемуі және браконьерлік салдарынан бұл жыртқыш Қазақстан аумағынан жойылып кетті.

Жолбарыстарды қайта жерсіндіру мақсатында 2018 жылы "Іле-Балқаш" мемлекеттік табиғи резерваты құрылды. Содан бері мұнда тоғайлы ормандарды қалпына келтіру, жабайы жануарлардың санын арттыру және жыртқыштардың тіршілігіне қажетті жағдай жасау жұмыстары жүргізіліп келеді.

Атап айтқанда, резерватқа Бұқар бұғылары мен құландар қоныс аударылды. 2026 жылғы қыркүйекте "Алтын-Емел" ұлттық паркінен тағы 30 құлан жеткізілді. Бұл жануарлар болашақта жолбарыстардың қоректік қорының бір бөлігін құрауы тиіс.

Қазақстанға төрт Амур жолбарысы жеткізілді

2026 жылғы мамырда Ресейдің Хабаровск өлкесінен Қазақстанға төрт Амур жолбарысы әкелінді. Олардың екеуі – ересек, екеуі – күшік. Қазір жануарлар "Іле-Балқаш" резерватының арнайы жабдықталған бейімдеу қоршауларында ұсталып отыр.

Жоба Қазақстан мен Ресейдің ынтымақтастығы аясында халықаралық табиғат қорғау ұйымдары мен ғылыми қауымдастықтың қатысуымен жүзеге асырылуда.

Бағдарламаға Freedom Holding Corp. және Freedom "Шапағат" корпоративтік қоры да қолдау көрсеткен. Қаражат қазақстандық мамандарды оқытуға, бейімдеу қоршауларын жабдықтауға және жолбарыстарды тасымалдауға бағытталған.

Сонымен қатар Ресейдің Табиғи ресурстар және экология министрлігі, "Амур жолбарысы" орталығы және Дүниежүзілік табиғат қоры (WWF) жобаға атсалысқан.

2024 жылы Қазақстанның Экология және табиғи ресурстар министрлігі мен WWF International ынтымақтастықты жалғастыру туралы меморандумға қол қойған.

Жергілікті тұрғындардың қауіпсіздігі қалай қамтамасыз етіледі?

Жолбарыстарды табиғатқа қайтару барысында жергілікті тұрғындардың қауіпсіздігіне де басымдық беріліп отыр. Осы мақсатта адам мен жыртқыш арасындағы ықтимал қақтығыстардың алдын алатын арнайы топ құрылған.

Мамандар жануарлардың қозғалысын бақылап, тұрғындармен байланыс орнатады және күтпеген жағдайларға жедел әрекет етеді.

"Іле-Балқаш" мемлекеттік табиғи резерватының директоры Қанат Қожабековтің айтуынша, жолбарыстарды табиғатқа қайтару оларды еркіндікке жіберумен ғана шектелмейді. Бұл жануарлардың бейімделуін бақылауды, олардың мекендеу ортасын қорғауды және жергілікті тұрғындармен тұрақты жұмыс жүргізуді талап етеді.

Еске салайық, бұған дейін Қазақстанда 70 жылдан аса уақыттан кейін алғаш рет жолбарыс тарихи мекеніне қайта оралғаны туралы жазған едік. “Іле-Балқаш” мемлекеттік табиғи резерватында Амур жолбарысының Үміт атты аналығы табиғи ортаға жіберілді. Табиғи ортаға жіберілген Үміт есімді аналық жолбарыс резерват аумағын біртіндеп игеріп келеді. Ол өздігінен аң аулайды, ал оның қозғалысы спутниктік қарғыбау арқылы бақыланады. Мамандардың мәліметінше, Үміттің жабайы табиғатқа бейімделуі сәтті өтуде.

Белгілі әнші, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Меруерт Түсіпбаева 55 жас мерейтойына орай мемлекеттік орденге ұсынылғанын, алайда кейін марапатталатындар тізімінен алынып тасталғанын мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Өнер иесі әлеуметтік желідегі парақшасында жазба жариялап, кейінгі уақытта өнер адамдарына беріліп жатқан мемлекеттік марапаттарға қатысты өзіне көп сұрақ қойылғанын жеткізді. Ол атақ пен орденнің кімге берілетінін шешетін адамдарға қатысты ойын жасырмады.

“Жақында жаңбырдай жауған атақтар туралы маған көп сұрақ келді. “Қазаншының еркі бар” – менің жауабым. 23 жастағы қыз “Ерен еңбегі үшін” медалін алса...”, – деп жазды әнші.

Меруерт Түсіпбаева өзінің 2014 жылы “Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері” атағын алғанын еске салды. Оның сөзінше, сол кезеңде “Халық әртісі” атағы берілмегендіктен, “Еңбек сіңірген қайраткер” мәртебесінің салмағы жоғары болған. 

Өнер иесі биыл 55 жасқа толуына байланысты мемлекеттік орденге ұсынылғанын, бірақ белгісіз себеппен тізімнен шығарылғанын айтты.

“Жақында 55 жас мерейтойыма орденге ұсынылып едім. “Лайықсыз” деп мені бір мықты сызып тастапты. Ештеңе етпейді, иә? Сіз қалай ойлайсыз? Мені қолдасаңыз, бөлісіңіз. Бүгін мен осы видеомен мені сызып тастаған адамға жауап бердім!” – деді әнші.

Дегенмен Меруерт Түсіпбаева өзін марапат тізімінен нақты кім алып тастағанын ашып айтпады.

Публикация от Меруерт Түсіпбаева (@meruert_tusupbaeva)

Өнер иесінің жазбасы әлеуметтік желіде талқыланып, оқырмандар арасында түрлі пікір тудырды. Бірі әншіге қолдау білдірсе, енді бірі кейінгі жылдары мемлекеттік марапаттардың қадірі мен оларды тағайындау тәртібіне қатысты өз ойын ортаға салған.

“Марапаттардың құны кетті-ау! Қазір қадірі де, мағынасы да қалмағандай. Біреулер қайраткер атағын алып жатыр. Ал Лида апамыз бұл атаққа енді ғана ие болды. Нүкетай Мышбаева болса, атақ алмадым деп ренжіген емес”, – деп жазды желі қолданушыларының бірі.

Еске салайық, бұған дейін Республика күні қарсаңында бір топ азамат мемлекеттік наградалармен марапатталғаны хабарланған еді.

Қазақстанда жеке тұлғалардың кәсіпкерлік табысын анықтауға арналған шекті сома 360 айлық есептік көрсеткішке (АЕК) дейін ұлғайды. Қазіргі мөлшермен есептегенде, бұл – 1 миллион 557 мың теңге. Ал мобильді аударымдарды тексеруге негіз болатын өзге талаптар өзгеріссіз қалды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Қазақстанда салық органдары кәсіпкерлік қызметтің белгілері байқалатын азаматтардың мобильді аударымдарын тексереді. 2026 жылдан бастап банктер мұндай операциялар туралы мәліметтерді мемлекеттік органдарға әр тоқсан сайын жіберіп келеді.

Енді Қаржы министрлігі азаматтардың жеке шоттарына түсетін аударымдардан кәсіпкерлік табысты анықтау шегін көтерді. Тиісті бұйрыққа сәйкес, бұрын бұл көрсеткіш ең көбі 12 ең төменгі жалақыны, яғни айына 1 миллион 20 мың теңге болса, енді үш айдағы аударымдардың жалпы сомасы 360 АЕК-тен (2026 жылы – 1 миллион 557 мың теңге) асуы керек.

Салық органдары азаматтың мобильді аударымдарына назар аударып, оған хабарлама жіберуі үшін екі талап қатар орындалуы қажет:

• үш ай қатарынан ай сайын 100 немесе одан да көп түрлі адамнан ақша түсуі;
• осы үш айдағы аударымдардың жалпы сомасы 360 АЕК-тен асуы.

Демек, аударымдардың жалпы сомасы белгіленген шектен асса болды тексере бермейді. Тексеруге алу үшін екі талап та қатар орындалуы керек.

Жаңа ереже 11 қарашадан бастап күшіне енеді.

Айта кетейік, туыстар бір-біріне ақша жіберсе, мұндай аударымдар кәсіпкерлік табыс ретінде есептелмейді. Сондықтан салық органдары оларды мобильді аударымдарды тексеру кезінде ескермейді.

Еске салсақ, қаржы министрлігі 2026 жылдың бірінші тоқсанындағы мобильді аударымдар деректерін талдағаннан кейін азаматтарға хабарламалар жібере бастаған еді. 

Мобильді ақша аударымдарына қатысты ескерту алған қазақстандықтарға есеп беру үшін 30 күн берілетінін жазғанбыз. 

Белгілі актер, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Бекжан Тұрыстың отбасында қуанышты жаңалық. Өнер иесінің ұлы Мағжан Тұрыс сүйіктісі Еңлікпен шаңырақ көтерді. Ұлттық дәстүр мен театр өнері ұштасқан салтанатты тойдың видеолары әлеуметтік желіде қызу талқыланып жатыр, деп хабарлайды Stan.kz ақпарат агенттігі.

Желіде тараған кадрлардан тойдың әдеттегіден өзгеше ұйымдастырылғанын байқауға болады. Әсіресе жас жұбайларды қарсы алу рәсімі көптің назарын аударған. Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театрының әртістері қыздар мен жігіттер болып бөлініп, "Жар-жар" жырын сахналық қойылымға ұқсас үлгіде орындаған.

Салтанатты кешке қазақ өнерінің танымал өкілдері де жиналған. Қонақтар қатарында Меруерт Өтекешова, Мақпал Жүнісова, Асылбек Боранбаев, Дулыға Ақмолда, Рамазан Стамғазиев пен Ерлан Біләл сынды өнер майталмандары болған.

Тойда қазақтың ұлттық салт-дәстүрлеріне де айрықша мән берілген. Қонақтар арасында қол күрес пен “қыз қуу” сайыстары ұйымдастырылып, түрлі сыйлықтар үлестірілген. Тіпті меймандарға кәде ретінде қазы да тарту етілген.

Публикация от Мейрамхана | Restaurant | Банкетный зал (@millenium_almaty)

Желі қолданушылары әсіресе театр әртістерінің орындауындағы “Жар-жарға” тәнті болып, пікірлерін жарыса жазды.

“Мұндай тойды бұрын көрмеппін. Нағыз қазақы той!”, “Қыздар мен жігіттердің кезектесіп жар-жар айтуы қандай жарасымды!”, “Театр сахнасындағы қойылымды тамашалағандай болдық”, “Бекжан ағамыз ұлттық өнердің қадірін тағы бір көрсетті”, – деп жазды желі қолданушылары.

Айта кетейік, Бекжан Тұрыс – Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театрының актері. Ол көпшілікке “Ұят болмасын” бағдарламасындағы Ақылбай ата бейнесі арқылы да кеңінен танылған.

Ұлттық қауіпсіздік комитеті Атырау қаласында сотқа дейінгі тергеп-тексеру шеңберінде бір мезгілде 10 адамды ұстады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ұлттық қауіпсіздік комитетінің мәліметінше, ұсталғандар экстремистік топ құру, оған басшылық ету және оның қызметіне қатысу, сондай-ақ терроризмді насихаттау және діни алауыздықты қоздырды деген күдікке ілінді. 

Сондай-ақ күдіктілер құрған балалар мен жасөспірімдерге арналған 3 жасырын оқу орталығының қызметі тоқтатылды.

Белгілі болғандай топтың бірқатар мүшесі бұған дейін террористік және жалпы қылмыстық құқық бұзушылықтар жасағаны үшін сотталған.

Еске салайық, бұған дейін Алматы тұрғындары дін туралы ақпаратты қайдан алатыны туралы материал дайындаған едік. Дінтанушы Әл-Фараби Болатжанның айтуынша, діни сауаттың төмен болуы мен тексерілмеген дереккөздерге сүйену адамды радикалды көзқарастарға итермелеуі ықтимал.