Батыс Қазақстан облысындағы "Aqjaiyq" әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациясының бес басшысына 2025 жылдың қорытындысы бойынша жалпы сомасы 149,4 миллион теңге сыйақы мен жалақы (әрқайсысына орта есеппен 30 миллион теңгеден) төленген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі "Орал апталығы" басылымына сілтеме жасап хабарлайды. 

Басылымның мәліметінше, корпорацияның негізгі басшылығына төленген жалпы сыйақы көлемі бір жылда 38%-ға өскен.

Қомақты қаражат алғандардың қатарында басқарма төрағасы Ержан Досмақов, оның орынбасарлары Қазбек Ұзықанов, Фархад Жолбаев пен Жанна Беккалиева, сондай-ақ бас есепші Айнагүл Жомартова бар.

Корпорация өкілдері аталған сомаға тек сыйақы емес, жалақы мен еңбек демалысына төленетін қаражат та кіретінін түсіндірген.

Алайда ол өзінің нақты жалақы мөлшерін жариялаудан бас тартып, компанияның ішкі ережесіне сілтеме жасаған.

Корпорацияның таза пайдасы айтарлықтай азайған

Басшылыққа қомақты қаражат төленген кезеңде корпорацияның қаржылық көрсеткіштері айтарлықтай нашарлаған. Басылымның дерегінше, 2025 жылы корпорациясының таза пайдасы 235,8 миллион теңгеден 16,1 миллион теңгеге дейін қысқарған.

Осылайша, бес басшыға төленген жалпы сома корпорацияның бір жылдық таза пайдасынан тоғыз еседен астам жоғары болған.

Сонымен қатар компанияның операциялық шығыны 1,08 миллиард теңгеге жеткен. Салыстырмалы түрде айтсақ, бір жыл бұрын бұл көрсеткіш 782,2 миллион теңге болған.

Тұрақтандыру қорынан берілген қаражаттың қайтарылуына қатысты да мәселе бар. Атап айтқанда, несиелер бойынша мерзімі өткен негізгі берешек көлемі үш есеге жуық өсіп, 1,45 миллиард теңгеге жеткен.

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстандағы ұлттық компаниялардың басшыларына 2025 жылы қанша сыйақы төленгені белгілі болған еді. 2025 жылы ұлттық компаниялардың басшыларына төленген сыйақы көлемі бойынша “Қазатомөнеркәсіп” бірінші орынға шықты. Компанияның атқарушы органында отырған басшыларға бір жыл ішінде жалпы 903,3 миллион теңге төленген. 

Қазақстанда елдің ішкі қажеттілігін қамтамасыз ету үшін уранның стратегиялық қорын құру жоспарланып отыр. Осы мақсатта кейбір уран кен орындары уақытша пайдаланудан шығарылып, болашақ ұрпақ үшін сақталады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Атом энергиясы агенттігінің төрағасы Алмасадам Сәтқалиевтің айтуынша, стратегиялық қор қалыптастыру қажеттілігі Қазақстанда атом энергетикасын дамыту жоспарларымен және әлемдік нарықта уранға деген сұраныстың артуымен байланысты.

Атом электр станцияларының пайдалану мерзімі 60 жылдан асатынын ескерген мемлекет ядролық отын қорын алдын ала жасақтауды көздеп отыр.

Сонымен қатар дайын уран өнімдерінің бір бөлігін арнайы сақтауға жіберу жоспарланған. Ал әрбір атом электр станциясында оның алдағы уақытта үздіксіз жұмыс істеуіне қажетті жылу бөлетін жинақтардың қоры жасақталады.

Агенттік төрағасы Қазақстан өз аумағында Атом энергиясы жөніндегі халықаралық агенттіктің (МАГАТЭ) қамқорлығымен жұмыс істейтін Төмен байытылған уранның халықаралық банкінің тәжірибесін пайдалана алатынын атап өтті. Бұл тәжірибе елдің өз отын қорын қалыптастыруына негіз болмақ.

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстандағы үшінші АЭС Қостанай облысында, Тобыл өзенінің жағасында салынуы мүмкін екені туралы жазған едік. Мұны Анталияда өтіп жатқан әлемдік атом апталығы аясында Атом энергиясы агенттігінің төрағасы Алмасадам Сәтқалиев мәлімдеді. 

Қазақстандық блогер Дана Есеева енесін телефон алаяқтарынан қалай сақтап қалғанын айтып, әлеуметтік желіде видео жариялады. Оның сөзінше, алдымен әйелге өзін емхананың медбикесі ретінде таныстырған адам қоңырау шалып, медициналық тексеруге жазылу үшін бейнебайланысқа шығуды сұраған. Келесі күні оған өзін дәрігермін деп таныстырған тағы бір адам хабарласқан. Блогер бұл жағдайды ата-аналарға көрсетуді өтінді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Дана Есееваның айтуынша, ол енесінің телефонмен сөйлесіп отырғанын құлағы шалып қалған. Әңгіме барысында белгісіз адам әйелден бейнеқоңырауға шығуды сұраған.

Блогер кім хабарласып жатқанын сұрағанда, енесі өзін емхананың медбикесі деп таныстырған адам тексерілуге жазатынын айтқан. Дана Есеева бірден күмәнданып, бейнеқоңырауға шықпау керегін ескерткен. Алайда келесі күні енесіне өзін емхана дәрігері ретінде таныстырған тағы бір адам қоңырау шалған.

Әңгіме барысында ол әйелге алдыңғы күні медбике хабарласқанын айтып, келесі аптаға қан тапсыруға жазылуды ұсынған. Тіпті зертхана орналасқан 117-кабинеттің нөмірін де атаған. Одан кейін әңгіме биометриялық сәйкестендіруге ауысқан. Қоңырау шалушы әйелден бейнебайланысқа қосылып, камераны қосуды сұраған. Мұны медициналық картасын ашып, жүйеге жазба енгізу үшін қажет деп түсіндірген.

Алайда әйел күмәнданып, немересіне қоңырау шалатынын айтқан. Блогердің айтуынша, алаяқтар екі күн бойы хабарласып, алдымен сенімге кіруге тырысқан. Ең күмәндісі – олар әйелдің шынымен сол емханаға тіркелгенін білген.

“Екі күн дайындайды. Үш күн бойы өңдейді. Кеше қоңырау шалды, бүгін ақпаратты пайдаланып отыр. Ең күмәндісі – анам шынымен сол емханада есепте тұр”, – деді Дана Есеева.

Ол видеоны жариялап, оқырмандарына ата-аналарына көрсетуді өтінді.

Публикация от Есеева Дана Сабировна (@dana_yesseyeva)

Денсаулық сақтау министрлігі алаяқтардың медициналық ұйым қызметкері болып хабарласып, түрлі сылтаумен азаматтардың SMS-кодтарын, жеке деректерін немесе банк сервистеріне қол жеткізуге қажетті ақпаратты алуға тырысатынын растады.

Министрлік өкілдерінің айтуынша, медициналық ұйым қызметкерлері телефон арқылы пациенттерден SMS-код сұрамайды.

“Растау кодтары цифрлық сервистерге кіру және ондағы әрекеттерді растау үшін пайдаланылады. Оларды үшінші тұлғаларға беруге болмайды”, – деп ескертті ведомство.

Сондай-ақ министрлік белгісіз адамдардың бейнебайланыс арқылы биометриялық тексеруден өту туралы ұсынысына келіспеуге шақырды.

Азаматтарға телефон арқылы хабарласқан бейтаныс адамдардың нұсқауын орындамау, камера алдында жеке құжаттарын немесе телефон экранын көрсетпеу, күмәнді сілтемелерге өтпеу және олардың өтініші бойынша банк қосымшаларын ашпау керегі ескертілді.

Медициналық тексеру немесе қабылдауға жазылу туралы ақпаратты өз емханаңыздың ресми байланыс арналары арқылы нақтылаған жөн.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың төрағалығымен Қауіпсіздік Кеңесінің көлік-транзит саласын дамыту мәселесіне арналған шұғыл отырысы өтті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Жиында халықаралық көлік дәліздерін дамыту перспективасы және еліміздің транзит әлеуетін нығайту шаралары қаралды. Премьер-министрдің орынбасары – Көлік министрі Әсел Жанасова, Қаржы министрі Мәди Такиев және Үкіметтің өзге де мүшелері саланың қазіргі ахуалы, жүзеге асырылып жатқан жобалар мен алдағы даму бағыттары туралы баяндама жасады.

Жиын барысында мемлекет басшысы халыққа арнаған Жолдауында еліміздің транзит әлеуетін нығайтудың негізгі бағыттары айқындалғанына назар аударып, Қазақстан халықаралық көлік құрылымында проактивті позиция ұстануы керек екенін айтты.

Қасым-Жомарт Тоқаев көлік саласындағы ахуалды сынға алып, инфрақұрылымды жаңа жағдайға дер кезінде бейімдеу стратегиялық дамудың шешуші факторы екенін жеткізді.

Атап айтқанда, президент “Қазақстан темір жолы” ҰК” АҚ қызметін қатаң сынап, кірісті арттыру, қызметті оңтайландыру, соның ішінде цифрландыру құралдары арқылы компанияның жұмыс тиімділігін көтеру міндетін қойды.

Кеңес қорытындысы бойынша жауапты мемлекеттік органдар мен ұйымдарға көлік-транзит саласын одан әрі дамыту және Қазақстан аумағы арқылы өтетін халықаралық көлік бағыттарының бәсекеге қабілеттілігін арттыру жөнінде тиісті тапсырмалар берілді.

Тапсырмалардың орындалуын бақылау Қауіпсіздік Кеңесінің аппаратына жүктелді.

Еске салсақ, 12 қарашада ұлттық қауіпсіздік комитеті сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл қызметі "Самұрық-Қазына" басқарма төрағасы Нұрлан Жақыповты, "Қазақстан темір жолы" басшысы Елжас Отаншиевті және басқа да тұлғаларды ұстағанын растады. ҰҚК мәліметінше, олар сыбайлас жемқорлық қылмысын жасады деген күдікке ілінген. 

Тоқаев "Самұрық-Қазына" мен ҚТЖ басшыларының ұсталуына қатысты пікір білдіріп, жағдайды "ауқымды жемқорлықтың белгісі" деп атады.

Ақмола облысының Атбасар аудандық соты Атбасар түрмесінде сотталғандарға қатыгездік көрсетті айыпталған 12 қызметкерге қатысты үкім шығарды. Олардың арасында қоғам белсенді Тимур Данебаевқа күш қолдану дерегі де бар. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды

Құқық қорғаушы Бақытжан Төреғожинаның мәліметінше, сот айыптау бабын өзгертіп, 12 сотталушының барлығын қылмыстық кодекстің 362-бабы 1-бөлігі, "билікті немесе лауазымдық өкілеттіктерді асыра пайдалану" бабы бойынша кінәлі деп таныған.

Сот айыпталушылардың әрқайсысына екі жылға бас бостандығын шектеу жазасын тағайындады. Алайда рақымшылыққа байланысты олардың түпкілікті жазасы өзгерген.

Атап айтқанда, бұрынғы тоғыз қызметкердің жазасы бір жылға дейін қысқартылып, оларға пробациялық бақылау белгіленді. Ал қалған үшеуі тергеу мен сот процесі кезінде қамауда болған уақытын есепке алу нәтижесінде жазасын өтеуден босатылды.

Сонымен қатар сотталғандардың барлығы арнайы әскери атақтарынан айырылып, құқық қорғау органдарында үш жыл бойы жұмыс істеу құқығынан шеттетілді.

Сот жәбірленушілердің азаматтық талаптарын да ішінара қанағаттандырды. Үш адамға моральдық зиян үшін 1,5 миллион теңгеден, ал қалған 17 жәбірленушіге 500 мыңнан 800 мың теңгеге дейін өтемақы төлеу міндеттелді. Өтемақы сотталғандардан ортақ тәртіппен өндірілмек.

Оқиға қалай болған?

2024 жылдың шілдесінде әлеуметтік желіде Атбасар қаласындағы қатаң режимдегі түрмеде түсірілген азаптау видеосын жариялаған болатын. Видеода колония қызметкері тұтқынмен әңгімелесіп, оның дәретхана тазалаудан не үшін бас тартқанын анықтап сұраған. Сотталушы дәретханадан басқа барлық үй-жайды жууға дайынмын деп жауап берген. Содан кейін формадағы офицерлер тұтқынды құлатып, офицерлердің бірі оны ұрып-соғады. Жәбірленушілердің арасында азаматтық белсенді Тимур Данебаев та болған.

2024 жылдың шілдесінен 2025 жылдың ақпанына дейін созылған сот процесінің соңында алқабилер соты 12 күдіктіне де ақтау туралы шешім шығарды. Алайда прокурор сот үкіміне шағым түсіріп, жоғарғы сот процессуалдық заңбұзушылықтарға байланысты үкімнің күшін жойған еді.

Жаңадан жасақталған алқабилер құрамы да айыпталушыларды кінәсіз деп таныды. Сот үкімімен абақтының 12 қызметкері тағы да ақталды. 

2026 жылдың наурыз айында абақты қызметкерлерін ақтау туралы үкімнің тағы күші жойылып, іс қайта қарауға жіберілген еді. 

11 қарашада Алматыда RAF-2026 Қазақстанның жарнама индустриясы форумы өтті. SIGNALS 2026: Decode Tomorrow ("Болашақтың белгілері: маркетинг қалай өзгеріп жатыр?") тақырыбымен ұйымдастырылған шараға брендтер, жарнама және коммуникация агенттіктері, медиа платформалар, зерттеу компаниялары мен креативті индустрия өкілдері қатысты.

Форумға 700-ден астам адам келді. Бағдарлама аясында жеті елден – Қазақстан, Өзбекстан, Ресей, Ұлыбритания, Қырғызстан, Түркия және Әзербайжаннан келген 60 спикер мен сарапшының қатысуымен 36 баяндама мен панельдік пікірталас ұйымдастырылды. Іс-шара Grand, Digital және Creative атты үш тақырыптық залда өтті. Жалпы 30 баяндама және алты панельдік пікірталас болды.

Мемлекет пен жарнама нарығы: жаңа ережелер мен сын-қатерлер

RAF-2026 форумының негізгі тақырыптарының бірі – мемлекеттік органдар мен бизнес өкілдерінің жарнама саласын реттеу мәселелері бойынша диалогы болды. Қатысушылар жаңа Салық кодексін және корпоративтік табыс салығы бойынша шегерімдерге қойылған шектеулерді, фастфуд пен құрамында қанты бар өнімдердің жарнамасын шектеу мүмкіндігін, цифрлық платформаларға қойылатын талаптарды және креативті индустрияны қолдау шараларын талқылады.

Ұлттық экономика вице-министрі Ерлан Сағнаев Үкімет әзірлеген салық өзгерістері туралы айтып берді. Ал Мәдениет және ақпарат бірінші вице-министрі Қанат Ысқақов азық-түлік жарнамасын реттеу тәсілдеріне тоқталды. Оның айтуынша, жаппай тыйым салудың орнына балаларға бағытталған агрессивті жарнама мен балалар контентінде осындай өнімдерді насихаттауға қатысты жекелеген шектеулер енгізу қарастырылып жатыр.

Қатысушылар сала дамуына әсер ететін шешімдерді әзірлеу кезінде мемлекет, бизнес және салалық қауымдастықтар арасындағы тұрақты диалогтың маңызын атап өтті.

Телевизия өзгеріп жатыр, бірақ маңызын жоғалтқан жоқ

Телевизияның болашағы және оның цифрлық платформалармен өзара байланысы жеке пікірталас тақырыбына айналды. Қатысушылардың пікірінше, теледидар әлі де қалың аудиторияны қамтып, бренд қалыптастырудың маңызды құралы болып отыр. Сонымен қатар ол OTT платформаларын, тік форматтағы контентті және интерактивті форматтарды меңгеріп келеді.

Ұлттық медиа қауымдастығының (НМА) басшысы Кемелбек Ойшыбаев телевизиялық аудиторияны өлшеу жүйесінің дамуы туралы айтты. People-meter құрылғылары мен цифрлық модемдерге негізделген біріккен модельді тестілеу теледидар көру көрсеткіштерін дәстүрлі 4,5 мың адамнан тұратын панельдің орнына 104,5 мыңнан астам пайдаланушының деректері арқылы талдауға мүмкіндік береді.

Retail Media: брендпен байланыстан сатып алуға дейін

Retail Media бағытының дамуына арналған пікірталаста маркетплейстердің дербес жарнама алаңдарына айналуы талқыланды. K Research Central Asia деректеріне сәйкес, Қазақстанның ірі қалалары тұрғындарының 71 пайызы электронды сауда платформаларына айына кемінде бір рет кіреді, ал 34 пайызы оларды күн сайын пайдаланады. Соңғы үш жылда елдегі цифрлық жарнама құрылымындағы Retail Media үлесі 1 пайыздан 4 пайызға дейін өскен.

Сыртқы жарнама: саннан гөрі сапа маңызды

Сыртқы жарнаманың жаңа жағдайына арналған пікірталаста нарықты цифрландыру, реттеуді күшейту және жарнама берушілердің өлшенетін нәтижеге деген сұранысы сөз болды. Қатысушылар цифрлық экрандар саны жарнама бюджеттеріне қарағанда жылдам өсіп жатқанын атап өтті. Сондықтан нарықтың одан әрі дамуы жарнама орналастыратын орындардың сапасына, ашық өлшеу жүйесіне және операторлардың жарнаманың тиімділігін дәлелдей алуына байланысты болмақ.

Брендтерге бойкот: әрбір бесінші қазақстандық бойкотқа қатысқан

Беделге төнетін қауіп-қатерлер мен дағдарыс жағдайындағы коммуникациялар "Брендке соққы: интернет сізге қарсы болса, не істеу керек?" атты пікірталаста талқыланды. Оның негізіне Alvin Market және Impact PR компаниялары Қазақстанның 521 тұрғыны арасында жүргізген зерттеу нәтижелері алынды.

Зерттеу деректеріне сәйкес, сауалнамаға қатысқандардың 78 пайызы бойкот мәдениетінің көріністеріне тап болған, ал 21 пайызы брендтерге қарсы бойкотқа жеке өзі қатысқан. Сонымен қатар бойкотқа қатысқандардың 83 пайызы бұған дейін өздері қарсы шыққан компаниялардың клиенттері болған.

ОАЖА мен TÜREK ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойды

Форумның маңызды оқиғаларының бірі – Орталық Азия жарнама ассоциациясы (ОАЖА) мен Түркі әлемінің маркетинг, жарнама және медиа одағы (TÜREK) арасындағы ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойылуы болды.

Келісім түркі әлемі елдері арасындағы кәсіби байланыстарды нығайтуға, тәжірибе алмасуға және бірлескен жобаларды жүзеге асыруға бағытталған. Бұл құжат өңірдегі жарнама және маркетинг нарықтарының өзара байланысын дамытуға жаңа мүмкіндіктер ашады.

RAF форумында Tribune-2026 сыйлығының жеңімпаздары марапатталды

RAF-2026 бизнес, мемлекет және жарнама нарығы өкілдері арасындағы кәсіби диалог алаңына айналды. Талқылаулар барысында индустрияның елеулі өзгерістер кезеңіне қадам басқаны байқалды. Бұл ретте технологиялық өзгерістерге бейімделу, жарнама тиімділігін ашық өлшеу, жауапты реттеу және ынтымақтастық ерекше маңызға ие.

RAF-2026 бас серіктестері: Yandex Ads, Freedom Holding Corp., inDrive, IAS.

Премиум серіктес: Magnetto.pro.

Серіктестер: BI Group, AMDG, Tiburon, PRHub Central Asia, Eurostar 360.

Форум серіктестері: Бірінші арна Еуразия, КТК, 31 арна, NTK Kazakhstan, Almaty TV, "Атамекен" ҰКП, BES.media, NUR.KZ, Success Market, Tribune, Digital Boards, MYD Production, Connect.ai, Exclusive, Капитал, Optimism.kz, Vizi, OG Group, We project, TengriNews, Metrik on, STAN.KZ, Creative City, Media Mart, Indigo, Samal Water, Catharsis Group, Selzy, Avon, E+ Awards, Волонтерлер лигасы және Түркі әлемінің маркетинг, жарнама және медиа одағы.

Ұйымдастырушы: Орталық Азия жарнама ассоциациясы (ОАЖА).

Тараз қалалық көпбейінді ауруханасында ерекше оқиға тіркелді. Бір күнде төрт ана егіз босанып, сегіз сәби өмірге келді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Денсаулық сақтау министрлігі төрт отбасына бір мезетте қос қуаныш сыйлаған бұл жағдай медицина ұжымы үшін де есте қаларлық сәт болғанын атап өтті.

Министрлік мәліметінше, төрт егіз жұптың бір күнде дүниеге келуі – сирек кездесетін ерекше оқиға. 

Еске салсақ, бұған дейін Жетісу облысында қазақстандық әйел төртем дүниеге әкеліп, 7 баланың анасы атанғаны туралы жазған едік. Артынша облыс әкімдігі отбасыға үш бөлмелі пәтер сыйлады. 

Астанадағы "Атлант" тұрғын үй кешенінің маңында болған оқиға мен "Самұрық-Қазына" басшысы Нұрлан Жақыповтың ұсталуынан кейін бұл жағдайдың себептері қызу талқыланып жатыр. Бір сарапшы мұны Қазақстанда жемқорлықпен күрестің жаңа кезеңі басталғанының белгісі деп санаса, енді бірі мемлекеттік қаржы мен ірі инфрақұрылымдық жобаларды бақылауға қатысты ішкі саяси күрес күшеюі мүмкін екенін айтады. Сарапшылардың пікірінше, бұл оқиға қордың беделіне, инвесторлардың сеніміне және биыл жоспарланған IPO-ға да әсер етуі ықтимал. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

“Талап” қолданбалы зерттеулер орталығының директоры Рахим Ошақбаев бұл жаңалықты үлкен саяси оқиға деп атады. Айтуынша, Қазақстан тарихында "Самұрық-Қазына" ұлттық әл-ауқат қорының басшысы бұрын-соңды күдікті ретінде танылып, ұсталмаған.

Рахим Ошақбаев бұл оқиғаның "Самұрық-Қазына" қор басшылығының беделіне де кері әсер еткенін атап өтті. Себебі халықаралық инвесторлар үшін "Самұрық-Қазына" маңызды серіктестердің бірі.

Сарапшы Рахим Ошақбаевтың пікірінше, "Самұрық-Қазына" қорының беделіне нұқсан келуі инвесторлардың сеніміне әсер етіп, биыл жоспарланған IPO-ның сәтті өтуіне кедергі келтіруі мүмкін. Ал Қытай инвесторларының акция сатып алу арқылы Қазақстан инфрақұрылымына ықпалын күшейтуі мүмкін деген болжам шындыққа жанаспайды.

Ошақбаев қазіргі оқиғалар теміржол саласындағы жемқорлықпен күресті күшейтуге бағытталған үлкен өзгерістердің бір бөлігі болуы мүмкін деп есептейді. Оның сөзінше, бұған бірнеше жағдай дәлел бола алады. 

Ресей Ғылым академиясы Әлемдік экономика және халықаралық қатынастар институтының Орталық Азия секторының меңгерушісі Станислав Притчиннің пікірінше, "Самұрық-Қазына" мен теміржол саласындағы соңғы оқиғаларды мемлекеттік қаржы мен ірі инфрақұрылымдық жобаларды бақылауға қатысты ішкі саяси күреспен байланыстыруға болады.

Сарапшының айтуынша, Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың халыққа Жолдауында инфрақұрылымды дамытуға басымдық берілген. Қазір Қазақстанда жолдар, жылу электр орталықтары, мектептер мен ауруханалар салынып жатыр. Алдағы уақытта бұл жобаларға тағы да қомақты қаражат бөлінбек.

Ауқатты отбасында дүниеге келіп, шетелде білім алған: Нұрлан Жақыпов кім және оның мансап жолы қандай?

Нұрлан Жақыпов ауқатты отбасында дүниеге келген. Әкесі Қаршыға Жақыпов тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында мемлекеттік жүйеде қызмет еткен. Ол Байланыс министрлігіндегі басқармалардың бірін басқарған. Кейін "Қазақтелеком" құрамындағы Радиофикация орталығын басқарды. Қазір осы орталықтың Алматыдағы құрылтайшысы ретінде көрсетілген. Жақыповтың отбасы туралы ақпарат көпшілікке ашық жарияланбаған. Бастапқы материалда оның жұбайы ретінде Әсел Сапаринаның есімі аталады. 

Жақыпов жоғары білімді Мәскеуде алған. Ол Халықаралық қатынастар мемлекеттік институтын (МГИМО) бітірген. Оның Ксения Собчакпен және кейін Ресей үкіметінде министрлік қызметтер атқарған адамдармен бір курста оқығаны туралы ақпарат бар.

МГИМО-ны бітіргеннен кейін Жақыпов Қазақстанның Сыртқы істер министрлігіне емес, жеке секторға жұмысқа орналасқан. Ол сол кезде Еуразиялық өнеркәсіп қауымдастығы деп аталған ENRC компаниясында қаржылық сарапшы болып еңбек жолын бастады. Одан соң Жақыповтың карьерасы мынадай хронологияда өрбиді:

• 2004 жылы Жақыпов Research, Investment and Development LTD жабық холдингінде қызмет еткен. Бұл құрылым Қазақстан мен Африкадағы өнеркәсіптік активтерді біріктірген. Осы кезеңнен кейін ол Мәскеудегі Credit Suisse банкінде бағалы қағаздар бойынша сарапшы болып жұмыс істеді. Жақыповтың сөзінше, бұл қызметте тау-кен өндірісі саласындағы компанияларға, соның ішінде алтын өндірушілерге инвестициялық талдау жасаған. 
• Жақыповтың кәсіби жолындағы маңызды кезеңдердің бірі – ENRC компаниясында жұмыс істеген уақыты. Ол компанияның қаржылық көрсеткіштерін талдап, 2007 жылы ENRC-нің Лондон қор биржасына шығуына дайындық жұмыстарына қатысқан. Сол жылы компания акцияларының бір бөлігін биржаға орналастырып, инвесторлардан 1,5 миллиард фунт стерлинг тартқан.
• 2009 жылы Жақыпов Қазақстанға оралып, жаңадан құрылған "Тау-Кен Самұрық" ұлттық тау-кен компаниясына жұмысқа орналасқан. Бұл ұйым мемлекеттің тау-кен саласындағы активтерін басқару үшін құрылған еді.
• 2010 жылы ол Шалқия және Солтүстік Ақбастай кен орындарына қатысты келіссөздерге қатысқан. Кейін Жақыпов Royal Bank of Scotland (RBS) банкіне ауысып, инвестициялық банкир болып жұмыс істеді. Бұл кезеңде квазимемлекеттік сектор компанияларына қатысты мәмілелермен айналысқан. Оның өзі сұхбатында сол келісімдердің бірі логистикалық "Жолаушылар" компаниясына қатысты болғанын айтқан. Қазір бұл компания Intergrain Construction KZ деп аталады.
• 2013 жылы Жақыпов UBS AG банкінің Астанадағы өкілдігін басқарды. Осы қызметте жүргенде "Қазатомөнеркәсіп" компаниясына қаржылық мәселелер бойынша кеңес берген. Кейін ұлттық компания басшылығы оны бизнесті дамыту жөніндегі басқарушы директор қызметіне шақырған. 2016 жылы Жақыпов "Қазатомөнеркәсіп" ұлттық компаниясында жұмыс істей бастады. Оның негізгі міндеттерінің бірі бизнесті дамыту бағытында жұмыс істеу болды. Жақыповтың айтуынша, компанияда басшылық ауысқаннан кейін негізгі назар уран өндірісіне және компанияны IPO-ға шығаруға аударылған.
• 2017 жылы Жақыпов "Астана" әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациясының басқарма төрағасы болып тағайындалды. Осылайша ол қаржы және ұлттық компаниялар саласындағы қызметтен кейін мемлекеттік басқару жүйесіне ауысты. Жақыповтың EXPO көрмесіне дайындық кезінде бірқатар жобаларға қатысқаны туралы да ақпарат бар. Атап айтқанда, көрме құрылысына қажетті металды жеткізу мәселесі сөз болады. Материалда Жақыповтың 2019 жылы Ротшильдтер әулетінің қаржылық құрылымдарының өкілі болып тағайындалғаны жазылған. Оның өзі бұл шешімді Қазақстанға қатысты инвестициялық жоспарлармен танысқаннан кейін қабылдағанын айтқан.
• 2020 жылы Жақыпов Kazakhstan Investment Development Fund (KIDF) қорын басқарды. Бұл қор Қазақстанға шетелдік инвестиция тартумен және түрлі жобаларды қаржыландырумен айналысады. Материалда қор қаржы бөлген жобалардың қатарында саябақтар, зауыттар, Астана мен Алматыдағы халықаралық қонақүйлер және Түркістандағы "Керуен Сарай" кешені аталады.
• 2023 жылдың сәуірінде Нұрлан Жақыпов "Самұрық-Қазына" ұлттық әл-ауқат қорының басқарма төрағасы болып тағайындалды. Ол бұл қызметке халықаралық қаржы ұйымдарында, ұлттық компанияларда және инвестициялық қорларда жинаған тәжірибесімен келді. Сондықтан оның басшысы елдегі маңызды экономикалық шешімдерге ықпал ететін лауазымдардың бірін иеленеді.

Еске салайық, бұған дейін 11 қарашада Астанадағы Atlant тұрғын үй кешенінің маңында шашылып жатқан долларға ұқсас банкноттар түсірілген видео әлеуметтік желіде тарады. Кадрларда ақша салынған чемодандар мен сөмкелер де байқалған. Кейін Ұлттық қауіпсіздік комитеті 11 қарашада Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл қызметі "Самұрық-Қазына" басшысы Нұрлан Жақыповты, "Қазақстан темір жолы" басшысы Елжас Отаншиевті және өзге де адамдарды ұстағанын хабарлады. Оларға сыбайлас жемқорлық қылмысын жасады деген күдік келтірілген.

Бүгін сот журналист Вадим Борейко мен құрылыс компаниясына қатысты іс бойынша сот шешімін жариялады. Сот шешіміміен журналиске 43 млн теңге төлеу міндеттелді. Бұл туралы Stan.kz ақпараттық агенттігі хабарлайды.

Іскерлік беделді қорғау және жалған ақпарат таратудан келтірілген залалды өндіріп алу туралы талап арызды Алматы қаласының Бостандық аудандық соты қарады. 

Соттың мәліметінше, Вадим Борейко өзінің "Гиперборей" YouTube-арнасында және Instagram парақшасында тұрғын үй кешенін салудың заңсыздығы туралы жазбалар мен бейнероликтер жасаған. Журналист сондай-ақ құрылыс салатын компанияда қажетті рұқсат құжаттары болмағанын хабарлаған еді. Сотта Вадим Борейко таратқан ақпараттардың шындыққа жанаспайтыны анықталды.

“Б.-ға сот шешімі заңды күшіне енген күннен бастап күнтізбелік он күн ішінде өз есебінен аталған интернет-ресурстарда теріске шығару жариялау, сондай-ақ даулы жарияланымдар мен бейнематериалдардың үзінділерін жою міндеті жүктелді. "Т" ЖШС-нің пайдасына Б.-дан 43 млн теңгеден астам залал, сондай-ақ сот шығындары өндірілді”, – деп жазды Бостандық ауданының соты.

Сот шешімі заңды күшіне енген күннен бастап күнтізбелік он күн ішінде өз есебінен аталған интернет-ресурстарда теріске шығару жариялау, сондай-ақ даулы жарияланымдар мен бейнематериалдардың үзінділерін жою міндеті жүктелді.

Еске сала кетейік, Алматыда “Орда” ақпараттық порталының бұрынғы бас редакторы Гүлнар Бажкеноваға қатысты сот үкімі шықты. Сот оны 8 жылға бас бостандығынан айыру туралы үкім шығарды. Алайда жазаны өтеу 2 жылға кейінге қалдырылды. 

Қазақстандағы үшінші АЭС Қостанай облысында, Тобыл өзенінің жағасында салынуы мүмкін. Ақпаратты журналистерге Анталияда өтіп жатқан әлемдік атом апталығы аясында Атом энергиясы агенттігінің төрағасы Алмасадам Сәтқалиев мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпараттық агенттігі хабарлайды.

Алмасадам Сәтқалиевтің сөзінше, АЭС-ты қай жерге салу туралы бірнеше жерді қарастырып жатыр.

“Біз Шығыс Қазақстандағы Курчатов алаңын, Батыс Қазақстандағы Каспий теңізінің жағалауындағы алаңды зерттеп жатырмыз, ол көптеген факторлармен сәйкес келеді. Сондай-ақ KEGOC компаниясының жүйелік операторының ұсынысы бойынша біз Солтүстік Қазақстандағы алаңды қарастырамыз, яғни Тобыл өзені бойындағы аймақты қарастырамыз”, – деді агенттіктің төрағасы.

Оның айтуынша, Тобыл өзеніндегі алаң болашақ атом реакторларын салқындататын судың қажетті деңгейі жетеді. Сәтқалиев бұл жерлердің барлығы даму әлеуеті бар екенін және Қазақстанда атом энергетикасын дамытудың келесі кезеңдерінде зерттелетінін атап өтті. Тобыл өзені Қазақстаннан бастау алып, Қостанай, Рудный, Лисаковск қалаларынан өтіп, Ресейге құяды.

Бұған дейін 33 мың тұрғыны бар Жамбыл облысы, Үлкен селосында атомшылар қалашығы салынатыны белгілі болған еді. Ол Балқаш көлінің жағалауында орналасқан. Атом энергиясы агенттігінің хабарлауынша, елді мекен АЭС құрылысы аясында дамитын болады. Елді мекенге 33 мың адамға арналған атомшылар қалашығын біріктіру жоспарланып жатыр. Ауылда тұрғын үйлер, мектеп, аурухана және кадрларды даярлау, қайта даярлау орталықтары, сондай-ақ қонақ үйлер, қызмет көрсету мен бизнес нысандары салынады.

Еске сала кетейік, президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан халқына Жолдауында "Балқаш" атом электр станциясының құрылысын келесі жылы бастауды, сондай-ақ "Мойынқұм" АЭС құрылысына дайындықты жеделдетуді ұсынды. 

Қуандық Бишімбаевтың бұрынғы әйелі Назым Қаһарман неліктен Салтанатқа оның мінезінің ауыр екенін ескертпегенін айтты. Сөзінше, Салтанатқа барып, бұл туралы айту – әдептілікке жат деп түсінген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Назымның айтуынша, ол Салтанатты мүлде танымайтын. Сондай-ақ бұрынғы күйеуімен ажырасқаннан кейін оның екінші әйеліне барып, ол туралы жаман пікір айту орынсыз әрі қисынсыз деп санаған.

“Салтанатқа барып, оны жамандауды керек емес дүние деп санадым. Мен мұны қисынсыз әрі әдептілікке жат деп ойладым”, – деді Назым Қаһарман.

Үш кеңес

Алайда Назым Салтанаттың қазасын естігеннен кейін оған Қуандықтың мінезі туралы алдын ала ескертпегеніне өкінгенін айтты. Оның сөзінше, Салтанат пен Қуандықтың үйлену тойы белгіленгенін естігенде, ол абысынына барып, Салтанатқа ескерту жасауды өтінген. Алайда бұл сөздің Салтанаттың өзіне жеткен-жетпегені белгісіз.

“Бірінші кеңес – жұмсақ болмау. Бұл қатал болу, өз шекарасын сақтау, өзін қорғау, оның мойныңа отыруына жол бермеу. Өйткені мұндай адам, жалпы мұндай адамдар мейірімділікті әлсіздік ретінде қабылдайды. Сосын мойнына мініп, аяғын салбыратып отырады”, – деді Назым.

Сондай-ақ Назым Қаһарман Бишімбаевтың жары болып жүрген кезінде оның отбасының қандай екенін айтты.

"Екінші кеңесім – Салтанат мүмкіндігінше оның ата-анасынан аулақ жүруі керек еді. Менің ойымша, олар – зұлым адамдар. Баласының өміріне де, отбасылық өміріне де үлкен зиян келтірді", – деді Назым Қаһарман.

Үшінші кеңесінде, ол балалары дүниеге келгеннен кейін Бишімбаевпен қарым-қатынасы қалай өзгергенін еске алды.

"Үшінші кеңесім сіздерге оғаш естілуі мүмкін. Бірақ мен оған бала тумауға кеңес бердім. Өйткені ол өте өзімшіл, өзін ғана ойлайтын, әлі де есейіп үлгермеген адам еді. Менің назарым балаға ауғанына қызғанышпен қарайтын. Үшінші балам дүниеге келгеннен кейін оның маған опасыздық жасап жүргенін біле бастадым", – деді Бишімбаевтың бұрынғы әйелі.

Айта кетейік, 2023 жылдың қарашасында Астанада бұрынғы Ұлттық экономика министрі Қуандық Бишімбаев әйелін өлтірді деген күдікпен ұсталды. Оқиға елордадағы BAU мейрамханасында болған. Тергеу мәліметінше, Бишімбаев жұбайы Салтанат Нүкенованы соққыға жығып, оның өліміне себеп болған. 2024 жылдың 13 мамырында сот оны аса қатыгездікпен адам өлтіргені үшін кінәлі деп танып, 24 жылға бас бостандығынан айырды. Ал оқиғаға қатысы бар деп танылған Бақытжан Байжанов төрт жылға сотталды.

Еске сала кетейік, сотталған экс-министр Қуандық Бишімбаевтың бұрынғы әйелі Назым Қаһарман тағы да бұрынғы күйеуінің туыстарымен соттасуға мәжбүр екенін мәлімдеді. Бұл жолы одан 22 миллион теңге талап етілген.

Қазақстанда алғашқы ислам банк өзінің лицензиясын алды. Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің басшысы Мәдина Әбілқасымова лицензияны қаржыгерлер конгресі алаңында өткен салтанатты рәсім барысында табыс етті. Бұл туралы Stan.kz ақпараттық агенттігі хабарлайды.

Лицензия иесі клиенттерге дәстүрлі банк өнімдерін де, исламдық қаржыландыру қағидаттарына сәйкес келетін қаржы құралдарын да ұсына алатын республикадағы алғашқы әмбебап банк болды. Бұған дейін Мәдина Әбілқасымова банкті ашу процесі екі кезеңнен тұратынын хабарлаған болатын. Наурызда ҚНРДА компанияға "Abu Dhabi Commercial Bank (Kazakhstan) " АҚ ашуға рұқсат берді. Мемлекеттік тіркеу 20 сәуірде жүргізілді.

“Банк лицензияларын беру шетелдік қатысумен жаңа банк құру рәсімін аяқтайды және оған Қазақстан Республикасында банк қызметін жүзеге асыру құқығын береді”, – деп жазды агенттік.

Банк жайлы не белгілі?

Abu Dhabi Commercial Bank (ADCB) - активтері бойынша БАӘ-дегі үшінші ірі банк. 30 қыркүйектегі жағдай бойынша олар 242,3 млрд долларды, меншікті капитал 24,8 млрд долларды, тоғыз айдағы таза пайда 2,8 млрд долларды құрады.

Банк S&P Global Ratings және Fitch Ratings халықаралық рейтингтік агенттіктерінен "тұрақты" болжаммен A+ инвестициялық деңгейіндегі ұзақ мерзімді несиелік рейтингтерге ие. ADCB акцияларының бақылау пакеті (60,77%) Mubadala Investment Company мемлекеттік инвестициялық компаниясы арқылы Абу-Даби үкіметіне тиесілі.

Еске сала кетейік, Қазақстанда жарғылық капиталы 12 миллион доллар болатын Tansar Islamic Bank атты жаңа ислам банкі тіркелді. Оның директорлар кеңесінің құрамына Ұлттық банктің бұрынғы төрағасының орынбасары Есжан Біртанов кірді. Банк шариғат қағидаларына сай қаржылық қызметтер ұсынуды жоспарлап отыр.

13 қарашада Жезқазған қаласында Ұлытау облысының Орталық мешіті салтанатты түрде ашылды. Бір мезетте 3 мың адамға дейін қабылдай алатын діни нысанның құрылысын "Қазақмыс" корпорациясы қаржыландырды.

Ашылу рәсіміне Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының төрағасы, Бас мүфти Наурызбай қажы Тағанұлы, "Қазақмыс" корпорациясы Бақылау кеңесінің төрағасы Нұрмұхамбет Әбдібеков, "Қазақмыс корпорациясы" ЖШС басқарма төрағасы Руслан Өскенәлі, Ұлытау облысының құрметті азаматтары, ақсақалдар мен құрылысқа атсалысқан мердігер ұйым өкілдері қатысты.

Мешіт құрылысы 2025 жылы басталған. Сол жылдың шілде айында Бас мүфтидің қатысуымен алғашқы іргетасы қаланды. Жобаның тапсырыс берушісі – Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы, ал бас мердігері – "Integra Construction" компаниясы. Діни басқарма төралқасының шешімімен нысанға "Ұлытау облысының Орталық мешіті" деген атау берілді.

Жаңа мешіт Жезқазғанның орталық бөлігінде орналасқан. Екі қабатты ғимараттың жалпы аумағы шамамен 3 800 шаршы метр. Ал айналасындағы 4 855 шаршы метр жер абаттандырылып, көгалдандырылған. Мұнда жұртшылық құлшылық жасап қана қоймай, діни-ағартушылық шараларға қатысып, рухани бас қосуға мүмкіндік алады.

"Бүгін – Ұлытау облысының рухани өміріндегі айрықша, тарихи күн. Халқымыздың тарихының алтын бесігі саналатын қасиетті Ұлытау жерінде жаңа мешіттің бой көтеруі – дінге, ізгілік пен рухани құндылықтарға деген құрметтің айқын көрінісі", – деді бас мүфти Наурызбай қажы Тағанұлы.

Орталық мешіттің ашылуы "Қазақмыс" қаржылай қолдау көрсеткен маңызды әлеуметтік жобалардың бірі болды.

"Бүгін біз халқымыздың сан ғасырлық дәстүрін, ұрпақтар сабақтастығын, ізгілік пен адамгершілік құндылықтарын дәріптейтін жаңа рухани орталықтың есігін айқара ашып отырмыз", – деді "Қазақмыс" корпорациясы бақылау кеңесінің төрағасы Нұрмұхамбет Әбдібеков.

Компания өңірлердегі әлеуметтік нысандарды дамытуға және тұрғындарға қолайлы орта қалыптастыруға басымдық беріп келеді. Ұлытау облысының әкімдігімен жасалған ынтымақтастық туралы меморандум аясында корпорация бірқатар инфрақұрылымдық жобаны жүзеге асыруға қатысып жатыр.

Атап айтқанда, Жезқазғанда жаңа мешіттің маңындағы Кеңгір су қоймасының жағалауын жаңарту жұмыстары аяқталуға жақын. Сондай-ақ "Жастар" саябағын абаттандыру, С. Қожамқұлов атындағы театрды күрделі жөндеуден өткізу және "Намыс" балалар мен жасөспірімдер спорт академиясын салу жұмыстары жалғасып жатыр.

Ұлытау университетінің құрылысы да аяқталуға таяу. Оқу орнының жатақхана ғимараты да соңғы кезеңде тұр.

Ал Сәтбаев қаласында Шахтер даңқы алаңын жаңарту және қалалық ауруханаға жаңа травматология бөлімшесі орналасатын қосымша ғимарат салу жобалары қолға алынған.

"Ұлытау облысының дамуы біз үшін айрықша маңызды. Өндірісті жаңғырта отырып, компаниямыздың басты қағидатын – халықтың игілігі үшін еңбек етуді әрдайым басшылыққа аламыз", – деді "Қазақмыс корпорациясы" ЖШС басқарма төрағасы Руслан Өскенәлі. 

2027 жылы өңірде әлеуметтік инфрақұрылымды дамытуға бағытталған тағы бірнеше нысанның құрылысы басталмақ. Олардың қатарында көпфункциялы конгресс-орталық, футбол стадионы және заманауи теннис орталығы бар.

Бұл жобалар қала келбетін жаңартып қана қоймай, тұрғындардың білім алуына, спортпен шұғылдануына және мәдени демалысына жаңа мүмкіндіктер ашуды көздейді. Сондай-ақ өңірдегі өмір сапасын жақсартуға бағытталған.

"Қазақмыс" алдағы уақытта да Ұлытау облысының әлеуметтік және инфрақұрылымдық дамуына ұзақ мерзімді үлес қосатын жобаларды қолдауды жалғастырады.

Алматыда 2027 жылдан бастап LEZ аймақтарында көмір сатуға тыйым салу жоспарланып отыр. Бұл қаланың экологиясына тікелей қатысы бар. Бұл туралы Stan.kz ақпараттық агенттігі хабарлайды.

2026 жылдың соңына қарай қалалық көмір базаларына теміржол арқылы көмір жеткізуді тоқтату жоспарланып отыр. Бұл туралы Экология мәселелері жөніндегі ведомствоаралық комиссия отырысы өтті. Сол отырыста көмір базаларын көшіру жөнінде бұрын тапсырма берілгеніне қарамастан, кейбір нысандарда отынды түсіру және сату жұмыстары әлі де жалғасып жатқаны анықталды.

“Ұсынылған мәліметтерге сәйкес, қазіргі уақытта көмір базаларында шамамен 24 мың тонна көмір бар. Оның 22,8 мың тоннасы немесе 95%-ы кірпіш зауыттарына арналған ұсақ фракциялы көмір. Қолданыстағы алаңдарды жалға алу шарттарын бұзу жұмыстарын 2026 жылы 31 желтоқсанға дейін аяқтау жоспарланған”, – деп жазылған ведмоствода.

"Eco Almaty" ЖШС өкілдерінің мәліметінше, газға көшіру жұмыстары қамтыған 2 395 нысанның 1 879-ы газға қосылған. Қалған 516 нысан әлі де қатты отын пайдаланып отыр. Сөздерінше, оларды газға кезең-кезеңімен жабдықтау қажет. Әңгіме тек көп мөлшерде жылу қажет ететін кәсіпорындар туралы емес. Қатты отынды кейбір моншалар, қоғамдық тамақтану орындары және шағын бизнестің өзге де нысандары пайдаланады. Олар үшін газға көшу қазандықтарды, пештерді немесе басқа да жабдықтарды ауыстыру қажеттігін туындатуы мүмкін.

2027 жылғы қаңтардан бастап не өзгереді?

Алматы мәслихатының бекіткен Атмосфералық ауаны қорғау қағидалары бар. Онда арнайы экологиялық талаптар, соның ішінде шығарындылар деңгейі төмен аймақтарға (LEZ) қатысты нормалар қарастырылған.

Сәуір айында Eco Almaty компаниясының бас директоры Мирас Гайсин жаңа талаптар аясында кәсіпкерлер экологиялық таза отын түрлеріне көшуі қажет екенін түсіндірген болатын.

“Атмосфераға таралатын шығарындылар көлемін азайту мақсатында қағидаларға сәйкес қатты отын түрлерін, яғни көмір мен отынды, сондай-ақ сұйық отынды пайдалануға тыйым салынады. Оның орнына экологиялық таза отын түріне, атап айтқанда газға көшу қажет”, – деген еді ол.

Алматыны экологиялық таза отын түрлеріне көшіру жұмыстары тұрғын үйлер мен кәсіпорындарға ғана қатысты емес. Қаладағы ірі жобалардың бірі – көп жыл бойы көмірмен жұмыс істеген №2 жылу электр орталығын (ЖЭО-2) жаңғырту. Бұған дейін станцияны газға көшіру жұмыстарын 2026 жылдың соңына дейін аяқтау жоспарланғаны хабарланған болатын. Жоба зиянды заттардың ауаға таралуын едәуір азайтып, қалаға түсетін экологиялық жүктемені төмендетуге тиіс. Алматы қаласының 2026–2028 жылдарға арналған табиғатты қорғау іс-шаралары жоспарына сәйкес, ЖЭО-2-ні жаңғырту нәтижесінде жылдық шығарындылар көлемін 37 мың тоннадан 2,7 мың тоннаға дейін қысқарту көзделген.

Сондай-ақ құжатта сондай-ақ ЖЭО-3-ті газға көшіру және жеке секторды одан әрі газдандыру жұмыстары қарастырылған.

Еске сала кетейік, Алматы тұрғыны көршілес аумақтағы мұржадан қою қара түтін шығып жатқанына шағымданды. Алайда оған түтін құрамындағы зиянды заттардың мөлшерін анықтау үшін зертханалық сараптаманы өзі жасатып, нәтижесін ұсыну қажеттігі айтылған. Бұл талап тұрғынның наразылығын тудырды.

Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев "Самұрық-Қазына" мен "Қазақстан темір жолы" басшыларының ұсталуына байланысты Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес мәселесін көтерді. Мемлекет басшысы жемқорлыққа қатысты барлық ақпарат мұқият тексеріліп, ешкімге ерекше жағдай жасалмайтынын айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қауіпсіздік кеңесінің жедел кеңесінде Тоқаев соңғы үш жылдағы жемқорлық құқықбұзушылықтарының статистикасын жариялады.

"2023-2025 жылдар аралығында барлығы 3 168 сыбайлас жемқорлық құқықбұзушылығы анықталды. Оның 2 165-ін мемлекеттік қызметшілер, қалғанын басқа тұлғалар, соның ішінде квазимемлекеттік сектор қызметкерлері жасаған. Келтірілген жалпы сома 248 миллиард теңгеден асады", – деді президент.

Оның айтуынша, биылғы жылдың алғашқы 10 айында жемқорлық сипатындағы 751 құқықбұзушылық тіркелген.

Соның 546-сын мемлекеттік қызметкерлер, ал 205-ін басқа тұлғалар, соның ішінде квазимемлекеттік сектор өкілдері жасаған.

"Көріп отырғанымыздай, жемқорлыққа қатысты жағдай күрделі күйінде қалып отыр. Бірақ біз түйеқұс сияқты басымызды құмға тығып, қоғамнан ештеңені жасырмаймыз. Бұл саладағы жағдайды да, жемқорлықты ауыздықтау үшін қабылданған және қабылданып жатқан шараларды да ашық айтамыз", – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.

Мемлекет басшысының сөзінше, түрлі деңгейдегі басшыларға қатысты жемқорлық туралы барлық ақпаратты ҰҚК-нің Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл қызметі Бас прокуратураның қатысуымен жедел әрі мұқият тексереді.

"Өзіміздікі", "онша өзіміздікі емес" және, әсіресе, "бөтен" деп бөлуге болмайды. Конституциямызда барлық азаматтың заң алдында тең екені бекітілген. Біз осы талапты орындауымыз керек", – деп атап өтті президент.

Еске салайық, 12 қарашада ұлттық қауіпсіздік комитеті сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл қызметі "Самұрық-Қазына" басқарма төрағасы Нұрлан Жақыповты, "Қазақстан темір жолы" басшысы Елжас Отаншиевті және басқа да тұлғаларды ұстағанын растады. ҰҚК мәліметінше, олар сыбайлас жемқорлық қылмысын жасады деген күдікке ілінген. Қазір істің барлық мән-жайын анықтауға бағытталған тергеу амалдары жүргізіліп жатыр. Тергеу барысы туралы өзге ақпарат Қылмыстық-процестік кодекстің 201-бабына сәйкес жарияланбайды.

Америкада қазақстандық студенттерді оқытатын “Болашақ” бойынша шәкіртақы бағасы көтерілуі мүмкін. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қазір “Болашақ” бойынша шетелде білім алып жатқан студенттердің шәкіртақысы айына 2 мың доллар. Ол теңгемен шаққанда шамамен 900 мың теңге. Ал Лондон мен Нью-Йорк сияқты ірі мегаполистерде оқитындар 200 доллардан астам қаражат алады.

Алайда министр Саясат Нұрбектің айтуынша, шетелде мұндай шәкіртақыға күн көру қиындап барады. Себебі әлемнің көптеген елінде инфляция деңгейі өсіп отыр.

“Қазір соңғы 13-15 жылдағы бағаның өсуін ескерсек, әрине жеткіліксіз. Біз барлығын есептеп шығардық және қазір Deloitte және KPMG компанияларымен бірлесіп зерттеу жүргізілді. Біз бұл мәселені республикалық комиссияның қарауына шығарамыз, жыл соңына дейін енгізуге тырысамыз. Шешімнің қандай болатынын әлі білмейміз. Сараланған тәсіл қолданылуы мүмкін. Өйткені тұтыну себетінің құны әр елде әртүрлі өсіп жатыр. Мысалы, Еуропада бір деңгейде болса, АҚШ пен Канадада басқа, ал Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінде мүлде өзгеше. Сондықтан өңірлік коэффициенттерге негізделген сараланған тәсіл қарастырылады”, – деді Ғылым және жоғары білім министрі Саясат Нұрбек.

Еске сала кетейік, 34 жастағы ақтөбелік Азат Қаймолдиев бүгінде Ұлыбританиядағы Бристоль университетінде докторантурада оқиды. Оның жұбайы Асылай да Эксетер университетінде ғылыми зерттеу жүргізіп жүр. Ерлі-зайыпты тоғыз, алты, төрт және бір жасар төрт қыз тәрбиелеп отыр. Шетелде туыстарының көмегінсіз бала тәрбиелеп, оқу мен жұмысты қатар алып жүрген Азат Қаймолдиев Stan.kz тілшісіне отбасылық өмірі, кездескен қиындықтары, бала тәрбиесі және елге оралу жоспары туралы айтып берді.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев "Самұрық-Қазына" мен "Қазақстан темір жолы" басшыларының ұсталуына қатысты мәлімдеме жасады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Президент бұл жағдай мемлекеттік компанияларда ауқымды сыбайлас жемқорлық бар екенін көрсететінін айтып, жауапты тұлғаларға Конституция талаптарын сақтау керек екенін ескертті.

Президент тергеу енді басталғанын айтып, оның барысына қатысты мәліметтерді жариялауға болмайтынын жеткізді.

Тоқаев Конституцияны бұзуға немесе оған құрметсіздік танытуға ешкімнің құқығы жоқ екенін атап өтті.

Мемлекет басшысы "Самұрық-Қазына" қорының ел үшін стратегиялық маңызын да атап өтті.

Оның айтуынша, қор ірі инвестициялық жобаларды жүзеге асырып, шетелдік компаниялармен және халықаралық қаржы институттарымен жұмыс істейді.

Еске салайық, 12 қарашада ұлттық қауіпсіздік комитеті сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл қызметі "Самұрық-Қазына" басқарма төрағасы Нұрлан Жақыповты, "Қазақстан темір жолы" басшысы Елжас Отаншиевті және басқа да тұлғаларды ұстағанын растады. ҰҚК мәліметінше, олар сыбайлас жемқорлық қылмысын жасады деген күдікке ілінген. Қазір істің барлық мән-жайын анықтауға бағытталған тергеу амалдары жүргізіліп жатыр. Тергеу барысы туралы өзге ақпарат Қылмыстық-процестік кодекстің 201-бабына сәйкес жарияланбайды.

Шығыс Қазақстан облысы Зайсан ауданындағы Сарытерек ауылында жаңғыртудан өткен мәдениет үйі салтанатты түрде ашылды. Жаңарған мәдениет ошағының ашылуына облыс әкімі Нұрымбет Сақтағанов пен "Қазақстан халқына" қоғамдық қорының Басқарма төрағасы Ләззат Шыңғысбаева қатысты. 

Ауыл үшін бұл – жай ғана ғимараттың жаңаруы емес, мәдени өмірдің жаңа кезеңіне бастайтын маңызды қадам. Енді Сарытеректің балалары мен жастары өнерін шыңдап, шығармашылық қабілетін дамытып, түрлі бағытта білімін жетілдіруге мүмкіндік алып отыр.

1961 жылы салынған мәдениет үйі ұзақ жылдар бойы ауыл тұрғындарының басын қосып, түрлі мәдени іс-шараларға ұйытқы болып келді. Уақыт талабына сай жаңғыртылған нысан бүгінде заманауи жабдықтармен қамтамасыз етіліп, 180 адамға арналған мәдени-рухани орталыққа айналды.

2024-2025 жылдары облыстық бюджеттен мәдениет үйін күрделі жөндеуге 345 млн теңге бөлінген. Аумақты абаттандыру мен қосымша жөндеу жұмыстарына тағы 11,6 млн теңге бағытталды.

Нысанды жаңғыртуға "Қазақстан халқына" қоғамдық қоры да қолдау көрсетті. Қордың көмегімен жүзеге асқан "QH Мәдени даму алаңы" жобасы аясында мәдениет үйі заманауи құрал-жабдықтармен қамтылып, оған іргелес аумақ жабдықталды. Жобаға жалпы сомасы 185,2 млн теңге бағытталып, ауылдық кітапхана да жаңғыртылды.

Салтанатты ашылу рәсімінде сөз сөйлеген Нұрымбет Сақтағанов ауылдардағы мәдениет ошақтарын дамыту – өңірдің әлеуметтік инфрақұрылымын жаңғыртудың маңызды бағыттарының бірі екенін атап өтті.

"Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев өңірлерді дамытуға, халықтың өмір сүру сапасын арттыруға ерекше мән беріп келеді. Біздің басты мақсатымыз – қала мен ауыл тұрғындарына мәдени игіліктерге қол жеткізуде тең мүмкіндік жасау. Ауыл баласы да туған жерінде өнерін шыңдап, қабілетін дамыта алуы тиіс. Осы орайда ауыл мәдениетін дамытуға қолдау көрсетіп, жобаның жүзеге асуына зор үлес қосқан "Қазақстан халқына" қоғамдық қорына алғысымды білдіремін", – деді аймақ басшысы.

Жаңартылған мәдениет үйінің басты ерекшелігі – мұнда шығармашылықтың сан түрлі бағытын дамытуға арналған арнайы студиялар жасақталған. Атап айтқанда, медиастудияда фото және бейнетүсірілім жасауға, бейнемонтаж бен цифрлық контент әзірлеуге болады. Ал дыбыс жазу студиясы ән жазып, музыкалық шығармаларды кәсіби деңгейде өңдеуге мүмкіндік береді.

Ұлттық өнерді ұлықтауға да ерекше көңіл бөлінген. Фольклорлық студия, домбыра, баян және қобыз үйірмелері жас ұрпақтың дәстүрлі өнерге деген қызығушылығын арттыруға бағытталған. Сонымен қатар театр, вокал және косплей студиялары жұмыс істейді. Хореография залы да жас өнерпаздардың шығармашылық ізденісіне жол ашады.

Косплей студиясының ашылуы жастар үшін тың мүмкіндік болмақ. Мұнда олар түрлі кейіпкерлердің бейнесін жасап, костюмдер әзірлеу арқылы қиялы мен шығармашылық қабілетін дамыта алады. Мәдениет үйі тек үйірмелер өтетін орын ғана емес, ауыл тұрғындары бас қосатын, өнер мен дәстүр тоғысатын ортаға айналмақ.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев мемлекеттік компаниялардағы сыбайлас жемқорлық құқықбұзушылықтарын азайту үшін Үкімет пен бақылаушы органдарға шұғыл шаралар әзірлеуді тапсырды. Президенттің айтуынша, "Самұрық-Қазына" мен "Қазақстан темір жолы" басшыларының ұсталуына байланысты жағдай мемлекеттік компанияларда ауқымды жемқорлық бар екенін көрсететін маңызды белгі. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Тоқаев мемлекеттік компаниялардағы жемқорлық тәуекелдерін олардың "осал тұсы" деп бағалады. Осыған байланысты үкімет пен бақылаушы органдарға 24 қарашаға дейін сыбайлас жемқорлық құқықбұзушылықтарын күрт азайту, квазимемлекеттік сектор компаниялары мен олардың қызметкерлерінің жұмыс сапасын арттыру жөнінде нақты ұсыныстар енгізуді тапсырды.

Тоқаев жоғары лауазым үлкен жауапкершілікті талап ететінін атап өтті. Оның сөзінше, атқаратын қызметіне, сіңірген еңбегіне немесе туыстық байланыстарына қарамастан, ешкім заңнан жоғары тұрмайды.

Президент кейінгі уақытта кейбір келісімдер мен шарттардың қайта қаралғанын айтып, олардың бастапқыда жасалуы қате шешім болғанын жеткізді. 

Тоқаев "Самұрық-Қазына" қоры мен "Қазақстан темір жолының" жұмысы басшылардың ұсталуына қарамастан штаттық режимде жалғасып жатқанын айтты. Оның пікірінше, жемқорлыққа қарсы күрес мемлекеттік компанияларға инвесторлар мен несие берушілердің сенімін арттырып, олардың жұмысын ашық әрі тиімді етуі керек.

Сондай-ақ президент бас прокуратураның жалпы сомасы 1,3 триллион теңгеден асатын заңсыз иемденілген активтерді қайтарғанын еске салды. Бұл қаражат 466 әлеуметтік және инфрақұрылымдық нысанның құрылысына бағытталған. Қазір оның 383-і, соның ішінде медициналық мекемелер, мектептер, спорт кешендері мен сумен жабдықтау желілері салынып біткен.

Алайда мемлекет басшысы салынған нысандардың сапасына да назар аудару қажеттігін айтты. Әсіресе жол құрылысына қатысты олқылықтар жиі кездесетінін атап өтті.

Еске салайық, 12 қарашада ұлттық қауіпсіздік комитеті сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл қызметі "Самұрық-Қазына" басқарма төрағасы Нұрлан Жақыповты, "Қазақстан темір жолы" басшысы Елжас Отаншиевті және басқа да тұлғаларды ұстағанын растады. ҰҚК мәліметінше, олар сыбайлас жемқорлық қылмысын жасады деген күдікке ілінген. Қазір істің барлық мән-жайын анықтауға бағытталған тергеу амалдары жүргізіліп жатыр. Тергеу барысы туралы өзге ақпарат Қылмыстық-процестік кодекстің 201-бабына сәйкес жарияланбайды.

Алматыда америкалық Dunkin мейрамхана желісінің алғашқы нысаны жұмысын бастады. Жобаны Қазақстанда кәсіпкер Еркін Тәтішевтің қатысуымен құрылған SGK Partners компаниясы жүзеге асырады. Бұған дейін оның Kusto Group компаниясы грузиялық Wissol Group-пен серіктесіп, Қазақстанға Wendy’s желісін әкелген еді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Dunkin мейрамханасы Алматыдағы Гоголь мен Қонаев көшелерінің қиылысында, 28 гвардияшылар паркінің жанында орналасқан. Желі Қазақстанда SGK Partners компаниясымен жасалған эксклюзивті келісім негізінде жұмыс істейді. Әзірге серіктестер қанша мейрамхана ашуды жоспарлап отырғанын және жобаны дамытуға қанша инвестиция салатынын жариялаған жоқ. Inspire Brands халықаралық мейрамхана тобының баспасөз хабарламасында SGK Partners қатысушылары ретінде Еркін Тәтішев, Леван мен Самсон Пхакадзе және сингапурлық IRBIS PTE компаниясы аталған.

Леван мен Самсон Пхакадзе – грузиялық кәсіпкерлер, Wissol Group компаниясының иелері. Олардың бизнесі отын саудасы, бөлшек сауда және мейрамхана салаларын қамтиды. Forbes Georgia мәліметінше, ағайындылар Wendy’s, Subway және Dunkin' Donuts франшизаларын біріктіретін V-Geo Restaurants компаниясының да үлесіне ие.

Dunkin мейрамханасында не сатылады?

Мейрамхана мәзіріне пончиктер, кофе, салқын сусындар, лимонадтар мен шай түрлері енгізілген. Сонымен қатар компания Almaty Donut атауымен жергілікті нарыққа арналған өнімді ұсынған. Оның қандай ингредиенттерден жасалғаны туралы нақты ақпарат әзірге жарияланған жоқ.

Еркін Тәтішев Wendy’s желісін Қазақстанға қалай әкелді?

2021 жылы Еркін Тәтішевтің Kusto Group компаниясы мен Wissol Group америкалық The Wendy’s Company-мен Грузия, Қазақстан және Өзбекстанда мейрамханалар желісін дамыту туралы келісім жасады. Бұған дейін екі компания Алматының тарихи орталығында Wendy’s желісінің алғашқы екі мейрамханасын ашқан болатын.Бастапқы жоспар бойынша серіктестер 2030 жылға дейін үш елде 65 мейрамхана ашуды көздеді. Кейін Kusto Group Қазақстан мен Өзбекстанда осы мерзімге дейін 55 мейрамхана ашу жоспарын жариялады.

2023 жылдың желтоқсанында Алматыда Wendy’s желісінің үшінші мейрамханасы ашылды. Ал Dunkin-нің Қазақстан нарығына шығуы кәсіпкердің халықаралық мейрамхана франшизаларын дамыту бағытындағы келесі жобасы болды. Forbes журналының Қазақстандағы ең бай 50 кәсіпкер рейтингінде Еркін Тәтішев 435 миллион доллар байлығымен 24-орында тұр. Ол – Kusto Group компаниясының негізгі акционері әрі директорлар кеңесінің төрағасы. Компания девелопмент, агробизнес, құрылыс және басқа да салаларда Қазақстан, Сингапур, Вьетнам, Израиль, Украина, Италия және Өзбекстанда жұмыс істейді.

Еске сала кетейік, Астаналық тұрғын Dodo Pizza мейрамханасының алдында қамырдың жерден жиналып жатқанын айтып, әлеуметтік желіде жазба жариялады. Кадрларда жүк көлігі мен өнім тасымалдауға арналған пластик контейнерлердің жанында тұрған екі ер адам көрінеді. Қамырдың бірнеше бөлігі тротуар плитасының үстінде жатыр. Ер адамдардың бірі оларды жерден көтеріп, контейнерге салып жатқан. Оқиғаға қатысты Dodo Pizza жауап берді.

Ақтауда көліктегі газ баллоны жарылып, жанып жатқан баллон жол үстімен бірнеше метрге ұшып кеткен. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Lada.kz порталына сілтеме жасап хабарлайды.

Ақтауда көліктегі газ баллоны жарылып, оның біршама қашыққа ұшып кеткен сәті видеоға түсіп қалды. Оқиға 27-шағынауданда болған.

Видеода жанып жатқан газ баллонының жол үстімен ұшып бара жатқаны көрінеді. Сол маңнан өтіп бара жатқан әйел баллонды байқап, дереу шетке қарай бұрылған. Абырой болғанда, баллон жерге құлаған кезде маңайда ешкім болмаған.

Облыстық төтенше жағдайлар департаментінің мәліметінше, жарылыс өрт сөндірушілер жеткенге дейін болған.Ведомство өкілдері газ баллоны жарылған кезде оның едәуір қашықтыққа ұшып кетуі мүмкін екенін растаған.

Еске салайық, бұған дейін Қазақстанда 40-50 жылдан бері пайдаланылып келе жатқан 350 мыңға жуық тұрмыстық газ баллоны қауіпті деп танылды. Үкімет басшысы Олжас Бектенов оларды шұғыл ауыстыру қажеттігін айтып, ескі пештер мен тазаланбаған мұржалар да өрт қаупін арттыратынын ескертті. Өткен жылыту маусымында газ баллондарының жарылуына байланысты жеті оқиға тіркелген. Осыған байланысты жауапты министрліктерге газ баллондарын жаңарту, жарамсыздарын айналымнан шығару және өрттің алдын алу шараларын күшейту тапсырылды.

Қазақстанмен байланысы бар хакерлер тобы Тәжікстанның ұлттық қауіпсіздігіне қатысты 2 мыңнан астам құжатты ұрлау үшін жасанды интеллектіні пайдаланған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі CloudSek киберқауіпсіздік компаниясының есебіне сілтеме жасап хабарлайды.

Қазақстанмен байланысы бар хакерлер тобы жасанды интеллектіні пайдаланып, Тәжікстанның ұлттық қауіпсіздігіне қатысты 2 мыңнан астам құжатты ұрлаған. 

Сингапурде орналасқан CloudSek компаниясының мәліметінше, хакерлер Hermes деп аталатын автономды жасанды интеллект агенттеріне арналған ашық бағдарламалық платформаны пайдаланған. Олар шабуылдарды жоспарлау, бағдарламалық код жазу, жүйеге кіру және ұрланған құжаттарды реттеу жұмыстарын жасанды интеллектіге тапсырған.

Зерттеушілер хакерлердің әрекетін тамыз айының ортасынан бастап байқаған. Бірнеше аптадан кейін олар Тәжікстанның электрондық құжат айналымы жүйесіне кіріп, файлдарды жүктеп алуға арналған арнайы бағдарлама жазған.

CloudSek мәліметінше, шабуылды "Silent Lynx" деп аталатын, Қазақстанмен байланысы бар топ жасаған. Бұған хакерлердің орыс тілінде сөйлесуі, Қазақстанның жұмыс уақытына сәйкес әрекет етуі және Қазақстандағы үй интернеті арқылы серверге қосылуы дәлел ретінде келтірілген.

Reuters агенттігі Қазақстан мен Тәжікстанның мемлекеттік органдарынан түсініктеме сұрағанымен, олар әзірге жауап бермеген. Хакерлер тобының өзімен де байланысу мүмкін болмаған.

Еске салайық, бұған дейін Солтүстік Кореямен байланысы бар TraderTraitor хакерлік тобы да ірі криптовалюта ұрлықтарына қатысы бар деген күдікке ілінген. Атап айтқанда, 2025 жылдың ақпанында Bybit криптобиржасынан шамамен 1,5 миллиард доллар ұрланған. АҚШ Федералдық тергеу бюросы бұл кибершабуылдың артында Солтүстік Корея хакерлері тұрғанын мәлімдеген.

Қазақстанда әлеуметтік төлемнен бас тарту сервисі қосылған еді. Бүгінге дейін сервис арқылы ол төлемнен 729 адам бас тартты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

2027 жылдан бастап мемлекеттік қолдау көрсету тәртібі өзгереді. Кейбір әлеуметтік төлемдер мұқтаждық қағидаты бойынша, яғни отбасының әлеуметтік жағдайын бағалау негізінде тағайындалады. Ал “ерікті түрде әлеуметтік төлемнен бас тарту” сервисі арқылы 729 адам бас тартты.

"729 адам алатын әлеуметтік төлемдерінен ерікті түрде бас тарту туралы шешім қабылдады. Бұл қадам әлеуметтік жауапкершілік пен қоғамдағы ынтымақтастық қағидаттарын көрсетеді. Яғни өзін және отбасын өз бетінше қамтамасыз етуге мүмкіндігі бар азаматтар мемлекеттік қолдаудан саналы түрде бас тартады", – деп хабарлады Еңбек және әлеуметтік қорғау министрлігі.

Министрлік егер әлеуметтік төлемге мұқтаж болып қалған жағдайда тиісті мемлекеттік қолдауды қайта тағайындау туралы өтініш беруге құқылы екенін және ол заң аясында қаралатынын айтты.

Еске сала кетейік, Қазақстанның Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі 2027 жылғы 11 қаңтардан бастап жәрдемақы төлеудің жаңартылған ережелері бойынша пилоттық жобаны іске қосады.Пилоттық жоба әлеуметтік төлемдердің 36 түрінің 12-сін қамтиды. Дәлірек айтсақ, министрлік жүргізген бағалау қорытындысы бойынша материалдық жағдайы жоғары және ауқатты деп танылған екі санаттағы отбасыларға қатысты болады.

Мемлекеттік кірістер комитеті ақша аударымдарына қатысты түсініктеме беріп, туған күнге, үйлену тойына немесе мерекеге орай жақындарынан ақша алған азаматтар салық төлеуге міндетті ме деген сұраққа жауап берді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Мемлекеттік кірістер комитеті мәліметінше, Қазақстан Республикасының Салық кодексінің 405-бабына сәйкес, жеке сипаттағы сыйға тарту түрінде алынған қаражат салық салынатын кіріс болып есептелмейді.

Қазақстанда 10 қарашадан бастап мобильді аударымдарды бақылау шегі 1,02 миллион теңгеден 1,557 миллион теңгеге дейін өсті. Алайда бұл өзгеріс жеке картаға тауар мен қызмет ақысын қабылдауға рұқсат бермейді.

Қаржы сарапшысы Саида Тілеуленованың түсіндіруінше, туыстардан келген ақша, қайтарылған қарыз және ортақ сыйлыққа жиналған қаражат кәсіпкерлік табыс болып саналмайды. Ал тауар мен қызмет үшін алынған төлем сомасына қарамастан кәсіпкерлік табыс ретінде қарастырылады. Сондай-ақ үш ай бойы әр айда 100-ден астам адамнан ақша түсіп, жалпы сома 1,557 миллион теңгеден асқан жағдайда ғана банк мәліметті салық органдарына жолдайды. Бұл ретте шот автоматты түрде бұғатталмайды және бірден айыппұл салынбайды.

Еске салайық, бұған дейін 2026 жылы банк аударымдарын тексеру нәтижесінде 115 мың қазақстандыққа салық органдарынан хабарлама келгені туралы жазған едік. Мобильді аударымдарға байланысты тексеріске іліккен қазақстандықтар декларация тапсыруы қажет. 

10 қараша күні Алматы қаласында AlinEX бренді жүлде қоры 100 миллион теңгені құрайтын "BONUS HOME 2026" науқанын ресми түрде қорытындылады. 

Науқанның басты жүлдесі – "Монолит" құрылыс компаниясынан Алматы қаласындағы пәтер болды.

Науқан барысында қатысушылар өнімнің арнайы науқанға арналған қаптамаларындағы стикерлерді жинау арқылы кепілдендірілген ақшалай сыйлықтарға ие бола алды. Жиналған стикерлер санына қарай 2 мың, 5 мың, 13 мың немесе 27 мың теңге көлемінде ақшалай сыйлық берілді. Осылайша, науқан  қатысушыларға кепілдендірілген ақшалай сыйлық алу мүмкіндігін ұсынып қана қоймай, Алматы қаласынан жеке пәтер ұтып алу мүмкіндігіне де жол ашты.

Науқан Қазақстанның түкпір-түкпіріндегі әрлеу саласының жүздеген кәсіби маманын біріктірді. Ұтыс қорытындысы бойынша басты жүлде — пәтердің иесі Семей қаласының тұрғыны Қанат Ахметов атанды.

Тікелей эфирдің жазбасын брендтің Instagram желісіндегі @alinex.official ресми парақшасынан көре аласыздар.

AlinEX – тек нағыз кәсіпқойларға арналған. Уақытпен тексерілген.

Көпшілікке Елдос Колобок лақап атымен танымал блогер әрі асаба Елдос Қадырханов он жыл күткен тұңғышы Әлемнің бір жасқа толуын дүркіретіп атап өтті. Таразда өткен тойға қазақ эстрадасының жұлдыздары мен танымал блогерлер жиналды. Ал кішкентай Әлемнің тұсауын әнші Қайрат Нұртас кесті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Елдос Қадырханов пен жары Таңшолпан 12 қарашада ұлдарының бір жасқа толуына орай үлкен той ұйымдастырды. Қуанышқа ортақтасуға Қарақат Әбілдина, Қыдырәлі Болманов, Жазира Байырбекова, Жанболат Ербатыров, Ләйлә Сұлтанқызы және өзге де танымал тұлғалар келді.

“Аллаға шүкір, осы күнге жеттік! Әлем баламыздың бір жас және тұсаукесер тойы. Тілеулес болған жандарға мың алғыс! Баршаңызға жұғысты болсын”, –  деп жазды блогер әлеуметтік желідегі парақшасында.

Публикация от Таңшолпан Шотаева (@jonyshka_kolobka)

Тойдың әсерлі сәттерінің бірі өнер иелерінің бүлдіршін мен ата-анасын қонақтар алдына алып шығуы болды. Әнші Қарақат Әбілдина өзінің “Келші, келші, балашым” әнін орындап, көпшілікті ерекше әсерге бөледі. 

Ал Әлемнің тұсауын кесу мәртебесі Қайрат Нұртасқа бұйырды. Әнші баланың тұсауын кескеннен кейін бүлдіршін алғашқы қадамдарын жасады. Ал алдына қойылған түрлі заттардың арасынан футбол добын таңдады. Елдос Қадырханов ұлының тұсауын неліктен Қайрат Нұртасқа кестіргенін де түсіндірді.

“Қайрат Нұртас ағасындай басынан бағы таймайтын легенда болсын деп ниет еттік. Қадамы құтты болсын деп тілек білдіріп қойыңыздар”, – деп жазды ол.

“10 жылда ажырасуға он түрлі себеп болса, қосылуға миллион себеп бар”

Той барысында Елдос Қадырханов жары Таңшолпанға ерекше алғыс білдірді. Ол отбасылық өміріндегі қиындықтарды жасырмай, осы күнге жетуіне жұбайының қолдауы үлкен себеп болғанын айтты.

“Он жылда ажырасуға он түрлі себеп болса, қосылуға миллион себеп бар. Бұл жерде отырғандар мені ақкөңіл, отбасына жақын, романтик адам деп ойлап жатады. Бірақ менің екінші жағым да бар. Қырсықпын, ашуланшақпын, мінезім ауыр. Сіздер менің ол мінезімді анда-санда көрсеңіздер, отбасым, яғни жарым мен анам күнде көреді”, – деді блогер.

Сондай-ақ ол он жыл бойы қандай қиындық болса да жанынан табылған жарына ризашылығын жеткізді.

“Танчо, он жыл бойы әрдайым қолдаушым болдың. Мен қанша рет қолымды сілтеген кезде “Қойыңызшы, бәрі болады” деп демеп отырдың. Келіншегім, рақмет саған! Мінсіз адам жоқ. Әр адамның жақсы жағы да, кемшілігі де болады. Дегенмен мен ризамын. Рақмет, осы күнге бірге жеттік. Ата-анамыздың батасы, ел-жұрттың тілегі, бауырларымыз бен жақындарымыздың қолдауы, сенің демеуіңнің арқасында қазір ұлыммен күліп-ойнап жүрмін. Енді ұлымыздың қызығына тоймай жүре берейік”, – деді ол.

Тойға арнайы келген тележүргізуші Ләйлә Сұлтанқызы да бүлдіршінге ақ тілегін арнады. Оның айтуынша, Елдос бірнеше ай бұрын хабарласып, Әлемнің тұсаукесеріне шақырған.

“Елдос бірнеше ай бұрын “Әлемді жетектейсіз, осы күні бос болыңыз. Таразда күтеміз” деп ескертіп қойған. Дәл қазір үлкен жоба түсіріп жатырмыз. Бәрін тастап, Әлем Елдосұлының тұсаукесеріне асықтым. Менің жүрегімнен ерекше орын алатын бала. Халық болып күткен Әлем ел азаматы болғай! Осындай кеңпейіл, қолы ашық ата-анадан тараған ұрпақ жаман болмас. Артынан бауырлары ере берсін!” – деп жазды тележүргізуші.

Публикация от Ләйлә Сұлтанқызы (@sultankyzy)

Елдос пен Таңшолпан ұлдарының қуанышына ортақтасқан құрметті қонақтарға бағалы сыйлықтар да тарту етті. Атап айтқанда, Әлемнің тұсауын кескен Қайрат Нұртасқа ақшалай сыйлық пен Louis Vuitton сән үйінің бұйымы табысталды. Ал тележүргізуші Ләйлә Сұлтанқызына гауһар тастармен әшекейленген зергерлік бұйымдар жиынтығы сыйға берілді.

Әлеуметтік желі қолданушылары ерлі-зайыптыны көптен күткен қуанышымен құттықтап, Әлемнің қадамына ақ жол тіледі. 

Еске салайық, былтыр 12 қарашада блогер Елдос Колобок алғаш рет әке атанғаны хабарланған еді. Кейінірек ол ұлымен алғаш кездескен сәтін жариялап, жұртты жылатты. Ал күні кеше блогер бір жасқа толған ұлының жүзін алғаш рет көрсетті.

Мексикада өткен Димаш Құдайбергеннің концертінде мыңдаған жанкүйер қазақ тілінде ән шырқады. Мерида қаласында жиналған көрермендер әншінің шығармаларын жатқа айтып, Қазақстанға деген ерекше ықыласын көрсетті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Dimash News-қа сілтеме жасап хабарлайды.

Димаштың әлемдік турнесіндегі әр концертте қазақ тіліндегі әндерге ерекше орын берілген. Әнші халық әндерін заманауи нақышта өңдеп, ұлттық музыканың тереңдігін сақтап, шетелдік тыңдарманға ұсынады. Осы арқылы ол әлем жұртшылығын қазақтың тілімен, мәдениетімен және салт-дәстүрімен таныстырып жүр.

Меридадағы концертте де көрермендер қазақ әндерін ерекше ықыласпен қабылдады. Мәселен, “Ақерке” әні орындалғанда жанкүйерлер алдын ала дайындаған ақ түсті жүрекшелерін әуен ырғағымен тербетті.

Ән аяқталған соң Димаш көрермендерге алғысын айтып, бала күнгі арманы орындалғанын жеткізді.

“Алғысымды қалай жеткізерімді білмей тұрмын. Көп рақмет! Бұл – үлкен арманымның орындалған сәті. Бала кезімде Латын Америкасына келуді армандайтынмын. Арада жылдар өткенде Алла маған сондай мүмкіндік берді. Бүгінгі концерт ең алдымен сіздердің арқаларыңызда өтті. Осындай тыңдармандарым бар бақытты адаммын. Қазақстанға келіңіздер, менің қонағым болыңыздар”, – деді әнші.

Ал 2025 жылғы жазда алғаш орындалған “Тау ішінде” халық әні шетелдік жанкүйерлердің сүйікті шығармаларының біріне айналған. Әлемнің түкпір-түкпіріндегі Dears қауымдастығы бұл әнді жатқа біледі. Меридадағы концертте де көрермендер Димашқа қосылып ән шырқады. Тіпті ән аяқталғаннан кейін де көпшілік әуенді өздері жалғастырып, әншіні сахнадан жібергісі келмеді.

DIMENSIONS әлемдік турнесінде Димаштың қазақ тіліндегі авторлық туындылары да орындалып жүр. Олардың қатарында “Dimensions”, “Өмір”, “Самғау”, “Moonlight” және “Жаңа күн” әндері бар.

Концерттің әсерлі сәттерінің бірі “Жаңа күн” әні кезінде болды. Димаш көрермендерге алғыс білдіріп, Қазақстан мен Мексиканың туларын қатар көтерді. Осы сәтте көпмыңдық зал әншімен бірге “Пай-пай, шіркін, ұмытылмас күн!” деп қазақша шырқады.

Еске салайық, бұған дейін Мексикада Димаш Құдайбергенге арналған мурал пайда болғаны хабарланған еді. Әншінің алып бейнесі Монтеррей қаласының орталығындағы ғимараттардың бірінің қабырғасына салынған. Бұл бастаманы Dimash&DearsRegiasMty жанкүйерлер клубы Мексикадағы Dears por Dimash қауымдастығының қолдауымен жүзеге асырған. Ал суретті Antonio Art Mural есімімен танымал суретші Антонио салған.

29 қазанда Алматы облысының Іле ауданында Кәсіпкерлер күніне арналған іс-шарада "Филип Моррис Қазақстан" компаниясы "Бюджеттің сенімді тірегі" атағына ие болды.

Кейінгі деректер бойынша 2026 жылғы қыркүйек айында Алматы облысының ең ірі он кәсіпорны бюджетке 395,34 миллиард теңге аударған, оның 40%-дан астамы "Филип Моррис Қазақстан" үлесіне тиесілі. Компания салық аударымдарының көлемі бойынша бірінші орынға шықты: 163,04 миллиард теңге.

Компанияның Қазақстандағы тарихы 1993 жылдан басталады. Сол жылы "Филип Моррис Интернэшнл" Қазақстан нарығына шығып, №001 шетелдік инвестор лицензиясын алған. Содан бері өндірісті дамытуға 288 миллиард теңгеден астам инвестиция салынған. Ал мемлекет бюджетіне салықтар мен міндетті төлемдер түрінде 1,6 триллион теңгеден астам қаражат аударылған. Соңғы айларда компанияның еңбегі екінші рет жоғары бағаланды: 2026 жылдың маусымында "Филип Моррис Қазақстан" көпжылдық инвестициялық қызметі, өндірісті дамытуға және елдің экспорттық әлеуетін арттыруға қосқан үлесі үшін Қазақстан президентінің алғыс хатын алған.

Ұзақмерзімді серіктестік қолданыстағы өндірісті сақтаумен ғана шектелмейді, жаңа инвестицияларды да қамтиды. Соңғы жылдардағы маңызды жобалардың бірі – Іле ауданындағы "Филип Моррис Қазақстан" фабрикасын жаңғырту. 2025 жылы мұнда түтінсіз өнім өндіретін жаңа желілер іске қосылды. Жобаға салынатын инвестицияның жалпы көлемі шамамен 90 миллион доллар. Сонымен қатар жоба аясында қазақстандық мамандарға, әсіресе техникалық және инженерлік бағыттағы кадрларға арналған 200-ге жуық жаңа жұмыс орны ашылды. Осылайша, Қазақстандағы фабрика компанияның әлем бойынша түтінсіз өнім шығаратын сегіз өндірістік алаңының біріне айналды.

Заманауи өндіріске салынатын инвестиция адам капиталын дамытумен тығыз байланысты. Компания қызметкерлердің кәсіби білімін жетілдіруге, басқарушылық дағдыларын дамытуға және халықаралық тәжірибе алмасуға басымдық береді. Жаңа өндіріс желілерінде жұмыс істейтін мамандарды оқыту жұмыстары желілер іске қосылғанға дейін басталады. Инженерлік-техникалық персоналды даярлау бірнеше айға созылуы мүмкін.

Іс жүзінде бұл бағыт оқыту және кәсіби даму бағдарламалары арқылы жүзеге асырылады. Қызметкерлер халықаралық сарапшылардың қатысуымен тағылымдамадан және тренингтерден өтіп, озық тәжірибені меңгереді, біліктілігін арттырады. Бұл жұмыстың сапасын компанияның тоғыз жыл қатарынан алып келе жатқан Top Employer мәртебесі де растайды.

Кадр саясатының тағы бір маңызды бағыты – ерлер мен әйелдердің кәсіби дамуына тең мүмкіндік жасау. "Филип Моррис Қазақстан" елімізде халықаралық EQUAL-SALARY сертификаттауынан өткен алғашқы компания болды. Сертификат еңбекақы төлеуде халықаралық теңдік стандарттарының сақталатынын растайды. Биыл көктемде компания аталған сертификатты қайта иеленді. Ол 2028 жылдың ортасына дейін жарамды болады. Тең мүмкіндік қағидаты компания басшылығының құрамынан да көрініс тапқан. Компанияның мәліметінше, бүгінде Қазақстандағы "Филип Моррис Қазақстан" басқарушы командасының шамамен жартысы әйелдер.

"Филип Моррис Қазақстан" компаниясы қызметкерлеріне жынысына, атқаратын қызметіне немесе жұмыс істейтін бөліміне қарамастан, бірдей мүмкіндік беріп, барлығына әділ еңбек жағдайын жасауға басымдық береді. EQUAL-SALARY сертификатын алу үшін компания еңбекақы төлеу жүйесін жан-жақты тексеруден өткізеді. Бағалау барысында жалақы мөлшері сараланып, кадрлық басқару жүйесі тексеріледі, сондай-ақ қызметкерлер арасында сауалнама жүргізіледі. Сертификаттың қайта берілуі компанияда осы талаптардың сақталып отырғанын көрсетеді", – деді "Филип Моррис Қазақстан" компаниясының персоналды басқару жөніндегі директоры Мадина Анаятова.

Өндірісті дамыту, экспорттық мүмкіндіктерді кеңейту және адам капиталына инвестиция салу – "Филип Моррис Қазақстанның" елдегі ұзақмерзімді әрі тұрақты стратегиясының негізгі бағыттары. Қазақстанда отыз жылдан астам уақыт жұмыс істеген компания алдағы өсімге негіз қалап, осы бағыттағы жұмысын жалғастыруды көздеп отыр.

28 жастағы Тараз тұрғыны трейдингке инвестиция салу арқылы мол пайда табуға болатынына сеніп, банктен несие рәсімдеп, ақшаны өзін инвестормын деп таныстырған адамға аударған. Бұл туралы Stan.kz ақпараттық агенттігі хабарлайды.

Алаяққа сеніп қалған Тараз тұрғыны банк несиесін рәсімдеп , өзін инвестор ретінде таныстырған тұлғаға 1,9 млн теңге аударған . Алайда күткен пайдасын ала алмады. Оның орнына салынған қаражатты қайтаруда қиындықтар туындады.

Әйелге 24 жастағы Алматы қаласының тұрғыны инвестиция туралы ұсыныс жасаған. Алайда жәбірленуші уәде етілген пайданы ала алмаған. Керісінше, салған ақшасын қайтару кезінде қиындықтарға тап болған. Оған инвестициядан 50% пайда табатыны айтылған. Осылайша, келтірілген материалдық шығын көлемі 1,9 миллион теңгені құрады.

Аталған факті бойынша сотқа дейінгі тергеу амалдары басталып кеткен. Ал күдікті Ақтөбе қаласында ұсталған. Ол алаяқтық деректері бойынша 29 істі тергеу кезінде ұсталған. Департамент қазіргі уақытта оның басқа да қылмысқа қатысы бар немесе жоғын тексеріп жатыр.

Еске сала кетейік, жасанды интеллектіні пайдаланған алаяқтар енді азаматтардың фотосы арқылы жалған бейне жасап, банктердің биометриялық тексеруінен өтіп жүр. Соның салдарынан адамдардың атынан рұқсатсыз есепшот ашылып, ірі көлемде несие рәсімделіп жатыр.

13 қарашада Ақтөбе қаласында тұрғын үйдің бірінші қабатында орналасқан кафеде газ-ауа қоспасы жарылды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Төтенше жағдайлар министрлігінің мәліметінше, оқиға сағат 10:28-де Тәуелсіздік даңғылы, 14/1 мекенжайында болған. Жарылыс бес қабатты тұрғын үйдің бірінші қабатындағы кафеде тіркелген.

Жарылыс салдарынан кафенің жапсарлас салынған құрылымы опырылып, кейін өрт шыққан. Сонымен қатар тұрғын үйдің терезелері зақымданған.

Оқиға орнына Ақтөбе облысы Төтенше жағдайлар департаментінің күштері мен құралдары жедел жеткен. Өрт сағат 10:53-те толық сөндірілді.

Оқиға салдарынан екі адам зардап шегіп, жедел жәрдем бригадасымен ауруханаға жеткізілді. Қаза тапқандар жоқ.

Төтенше жағдайды жою жұмыстарына ТЖД-ның 45 қызметкері мен 10 техникасы жұмылдырылды. Қазір оқиға орнында департамент бастығы жұмыс істеп жатыр.

Публикация от ТИПИЧНЫЙ АКТОБЕ | КАЗАХСТАН😎 (@aktobe_typical)

Жарылыстың себептері мен мән-жайы анықталып жатыр.

Еске салайық, 2023 жылғы 11 желтоқсанда Қостанайдағы көлік жөндеу шеберханасында газ баллоны жарылып, салдарынан үш адам қаза тауып, тағы бір адам ауыр жарақат алған еді. Жарылыс жақын маңдағы ғимараттар мен тұрғындардың мүлкіне де зиян келтіріп, 26 адамға 240 миллион теңгеден астам шығын келген. Осы оқиғаға қатысты қылмыстық іс бойынша сот үкімі шықты.

Астанада сегіз шабадан ақша немесе көшеден ірі көлемде қаражат тауып алған жағдайда азаматтар не істеуі керек? Мұндай олжаны бірден өз қажетіне жаратуға бола ма? Заңгер Нұрсұлтан Орынбеков Stan.kz тілшісіне табылған ақшаға қатысты азаматтардың қандай әрекет жасауы керегін және қандай жағдайда сыйақы талап ете алатынын түсіндірді.

Бұған дейін "Самұрық-Қазына" АҚ басқарма төрағасы Нұрлан Жақыпов пен "Қазақстан темір жолы" ҰК" АҚ басшысы Елжас Отыншиевтің ұсталғаны туралы ақпарат тарады. Кейін Астанадағы тұрғын үй кешенінің маңына доллар толы бірнеше шабаданның Отыншиевтің үйінен лақтырылғаны айтылды. Оқиға әлеуметтік желіде қызу талқыланып, қазақстандықтар түрлі болжам айтып, жағдайды әзілге айналдырды. Бірі ақша іздеп оқиға орнына барғанын әзілдесе, енді бірі ерте тұрмағанына өкінді. Желі қолданушылары ақшаны ойша бөліп, ипотека жабудан бастап, бір донер алуға дейін жоспар құрып үлгерген. Астанадағы тұрғын үй кешенінің маңынан табылған долларларға қатысты оқиғадан кейін көпшілікті мұндай жағдайда ақшаны тауып алған адам не істеуі керек екені қызықтырды. Заңгер Нұрсұлтан Орынбеков жоғалған ақшаға қатысты заң талаптарын түсіндіріп, олжаны заңды түрде рәсімдеу тәртібін айтып берді.

Заңгер Нұрсұлтан Орынбековтың айтуынша, көшеден ақша немесе бағалы зат тауып алған адам оны автоматты түрде өз меншігіне айналдыра алмайды. Мұндай жағдайда алдымен заттың иесін анықтауға әрекет жасап, ол белгісіз болса, полицияға немесе жергілікті атқарушы органға хабарлау қажет.

"Ең әуелі, Азаматтық кодекстің 245-бабында “Олжаға” қатысты талаптар көрсетілген. Көшеден ақша тауып алған адам оны бірден өз меншігіне ала алмайды. Ақшаның көлемі, қандай валютада екені немесе оның құнды зат болуы бұл тәртіпті өзгертпейді. Заңның бірінші тармағына сәйкес, жоғалған затты немесе ақшаны тауып алған адам бұл туралы меншік иесіне хабарлап, оны қайтаруға міндетті. Егер ақшаның иесін анықтау мүмкін болмаса, тауып алған адам олжа туралы ішкі істер органдарына немесе жергілікті әкімдікке хабарлауы керек", – дейді заңгер.

Заңгер табылған ақшаны ешкімге хабарламай алып кету заңды бұзу екенін айтады. Дегенмен мұндай жағдайдың бәрін бірдей ұрлық деп бағалауға болмайды. Ол үшін адамның әрекетінде бөтеннің мүлкін жасырын иемдену ниеті мен қылмыс құрамының белгілері болуы керек.

Сегіз шабадан ақша тауып алсаңыз, не істеу керек?

Маманның сөзінше, әсіресе ірі көлемдегі шетел валютасын немесе көп мөлшердегі қолма-қол ақшаны тауып алған жағдайда оның шығу тегін анықтау маңызды. Өйткені қаражат қандай да бір қылмыстық іске қатысы бар заттай дәлелдеме болуы мүмкін.

Алты айдан кейін ақшаны өзіңізге алуға бола ма?

Азаматтық кодекстнің 245-бабына сәйкес, табылған зат туралы полицияға немесе әкімдікке ресми хабарланғаннан кейін алты ай ішінде оның иесі анықталмаса, затты тауып алған адам оны өз меншігіне алуға құқылы.

Алайда заңгер Нұрсұлтан Орынбеков бұл мерзім ақшаны тауып алған күннен емес, ол туралы тиісті органға ресми мәлімдеген күннен бастап есептелетінін ескертті.

"Егер алты ай ішінде ақшаның иесі табылмаса, яғни полиция немесе әкімдік меншік иесін анықтап, ешкім бұл заттың өзіне тиесілі екенін растайтын құжаттарды ұсынбаса, ақшаны тауып алған адам оны өз меншігіне ала алады. Алайда мұнда бір маңызды жайт бар: алты айлық мерзім ақшаны тапқан күннен емес, олжа туралы ішкі істер органдарына немесе әкімдікке ресми түрде хабарлап, тіркеген күннен бастап есептеледі. Мысалы, Астана тұрғыны 2026 жылғы 12 қарашада ақша тауып алып, сол күні полицияға ресми түрде хабарлады делік. Егер 2027 жылғы 12 мамырға дейін ақшаның иесі анықталмаса, оны тауып алған адам өз меншігіне рәсімдей алады. Ал егер ол ақшаны өзіне алудан бас тартса, ол коммуналдық меншікке, яғни мемлекеттің меншігіне өтеді", – дейді заңгер.

Публикация от Nursultan Orynbek| Qozhaiyn (@nursultan.orynbekk)

Егер алты ай өтпей тұрып ақшаның заңды иесі табылып, өз мүлкін екенін дәлелдесе, оны тауып берген адам табылған заттың құнының 30%-ы мөлшерінде сыйақы талап етуге құқылы. Заңгердің айтуынша, меншік иесі сыйақыны өз еркімен бермеген жағдайда, оны сот арқылы өндіріп алуға болады.

“Табылған ақшаның 30%-ына қатысты норма Азаматтық кодекстің 245-бабының 6-тармағында көрсетілген. Оған сәйкес, ақшаны тауып алған адам оның құнының 30%-ы мөлшерінде сыйақы талап етуге құқылы. Алайда сыйақы мөлшеріне қатысты дау туындаса немесе табылған ақшаның құнын анықтау қиын болса, мәселені сот арқылы шешуге болады. Яғни, азамат ақшаны тауып алғаны туралы полицияға немесе әкімдікке ресми түрде хабарлап, олжа тіркелгеннен кейін, ақшаның иесі анықталса, тауып алушы одан сыйақы талап ете алады. Заңда мұндай құқық көзделген. Егер меншік иесі сыйақыны төлеуден бас тартса, азамат сотқа жүгініп, өз құқығын қорғауға құқылы. Нақты тәртібі мен талаптары бойынша дау туындаған жағдайда сотқа жүгінуге болады", – дейді заңгер Нұрсұлтан Орынбеков.

Заңгер табылған ақшаның бәріне бірдей Азаматтық кодекстің "олжа" туралы нормаларын қолдануға болмайтынын атап өтті.

Осылайша, заңгер Нұрсұлтан Орынбеков азаматтарға көшеден ақша немесе бағалы зат тауып алған жағдайда оны жасырмай, бірден полицияға не әкімдікке хабарлауға кеңес береді. Оның айтуынша, бұл бір жағынан заңды талаптарды орындауға мүмкіндік берсе, екінші жағынан, ақшаның шығу тегіне байланысты туындауы мүмкін құқықтық мәселелерден сақтайды.

BCC Insurance халықаралық S&P Global Ratings агенттігінің бағалауынша, рейтингін BB+ деңгейіне дейін көтеріп, болжамын тұрақты деңгейде сақтады.

Халықаралық S&P Global Ratings рейтингтік агенттігі BCC Insurance компаниясының рейтингін BB+ деңгейіне дейін көтеріп, болжамды Stable (тұрақты) деп белгіледі.

Компания өкілдерінің айтуынша, рейтингтің көтерілуіне капиталды нығайту, бизнес-процестердің тиімділігін арттыру және қызмет бағыттарын жүйелі түрде әртараптандыру бойынша атқарылған жұмыстар негіз болған.

Компанияның мәліметінше, рейтингтің BB+ деңгейіне көтерілуі клиенттер мен серіктестер үшін де маңызды көрсеткіш.

Қазақстанда 55–64 жастағы азаматтар арасындағы жұмыссыздық деңгейі 8,6%-ға жетті. Бұл елдегі орташа көрсеткіштен екі есе жоғары. 2026 жылдың үшінші тоқсанында осы жастағы 96,7 мың адам жұмыс іздеген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Ұлттық статистика бюросының дерегінше, Қазақстанда жалпы 445,6 мың адам жұмыссыз болған. Елдегі жұмыссыздық деңгейі 4,5%-ды құрап, бір жылда небәрі 0,1%-дық тармаққа төмендеген.

Жұмыссыздық деңгейі жас топтарына қарай әртүрлі.

• 16–24 жастағыларда – 3,2 %;
• 29–34 жастағыларда – 2,6 %;
• 55–64 жастағыларда – 8,6 %. Бұл — барлық жас санаттары арасындағы ең жоғары деңгей.

Зейнеталды жастағы жұмыссыздар елдегі жұмыс іздеп жүргендердің 21,7%-ын құрайды. Ал жұмыспен қамтылған азаматтар арасында олардың үлесі 10,9%. Яғни бұл жастағы адамдардың жұмыссыздар қатарындағы үлесі еңбек етіп жүргендер арасындағы үлесінен екі есе көп.

Әйелдерге жұмыс табу қиынырақ. 55–64 жастағы әйелдер арасындағы жұмыссыздық 9,3% болса, ерлерде — 8%. Ауылдағы осы жастағы әйелдер арасында көрсеткіш 10,1%-ға жеткен.

Көп жағдайда зейнеталды жастағы адамдар жұмысты ұзақ іздемейді: олардың шамамен 53% үш айға жетпей жұмыс табуға тырысады. Дегенмен жарты жыл немесе одан да ұзақ уақыт жұмыс іздейтіндердің үлесі 27%. Бұл елдегі жұмыссыздардың орташа көрсеткішіне жуық.

Жұмысы бар 55–64 жастағы азаматтардың арасында өзін-өзі жұмыспен қамтығандар да көп. Олардың үлесі — 27,1%, ал ел бойынша орташа көрсеткіш 22,9%. Зейнеталды жастағылар көбіне әкімшілік және қосалқы қызмет көрсету, ауыл шаруашылығы, сумен жабдықтау және энергетика салаларында еңбек етеді.

Айта кетейік, 60 жастағы семейлік экс-мұғалім автобус жуып, TikTok жұлдызына айналды.

Аустралияда орманда адасып, алты күн бойы хабарсыз кеткен 17 жастағы Уильям есімді жасөспірім құтқарылды. Ол осы уақыт ішінде тамақсыз, телефонсыз жүрген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі AP News-қа сілтеме жасап хабарлайды.

Жасөспірімді Мельбурн маңындағы орманды алқаптан полиция тікұшағы байқаған. Ол бұлақ жанындағы жалпақ тастың үстінде сүлгілерді жамылып ұйықтап жатқан. Үстінде тек шорты мен аяқкиімі болған. Күнге күйіп, бірнеше күн жөнді тамақтанбаса да, дәрігерлер оның жағдайын бірқалыпты деп бағалады.

Уильям досымен бірге демалысты шатырда өткізу үшін Валгалла қалашығының маңына барған. Оларды сол жерге анасы жеткізіп салған. Бір кезде жасөспірім қалған құрал-жабдықтарды алып келуге кетіп, қайтып оралмаған. Телефоны, тамағы мен суы шатырда қалған.

Уильямға аутизм диагнозы қойылған. Ол бейтаныс жерде жол табуға қиналған. Жасөспірімді іздеу жұмыстары сол күні басталып, оған жүзден астам полицей, құтқарушы және ерікті қатысқан.

Кейінірек Уильям бірнеше күн бойы орманның тік беткейлерін кезіп жүргені белгілі болды. Ал кейінгі екі тәулікті шатыр тіккен жерден шамамен екі шақырым қашықтағы бұлақтың жанында өткізген.

Тікұшақтың даусынан оянған жасөспірім құтқарушыларға бас бармағын көтеріп белгі берген. Оны арнайы көтергіш құрылғымен тікұшаққа алып шыққан.

"Оның тірі табылғанына шексіз қуаныштымын", – деді жасөспірімнің анасы журналистерге.

Артынша ол ұлына енді өмір бойы үйден шығуға тыйым салатынын айтып әзілдеді.

Nvidia компаниясының бұрынғы бас директоры Дженсен Хуангтың некеден тыс қарым-қатынаста болған әйелдер саны үшеуге жетуі мүмкін. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Reuters порталына сілтеме жасап хабарлайды. 

АҚШ-тың Nvidia компаниясының бұрынғы бас директоры Дженсен Хуангтың тағы бір қызметкермен жақын қарым-қатынаста болғаны белгілі болды. 

Бұған дейін компания басшысының екі әйелмен некеден тыс қарым-қатынасы туралы ақпарат тараған еді. Олардың бірі – Қытай тыңшысы болуы мүмкін деген күдікке ілінген Элис Хуанг, екіншісі – Nvidia компаниясының денсаулық сақтау жөніндегі вице-президенті Кимберли Пауэлл.

Reuters агенттігі екінші қызметкердің есімін жарияламады. Журналистер әйелмен байланысуға тырысқанымен, нәтиже болмаған. Nvidia компаниясы да бұл жағдайға қатысты пікір білдіруден бас тартты.

Дженсен Хуанг 8 қарашада жасаған мәлімдемесінде некеден тыс қарым-қатынасы болғанын мойындаған. Алайда ол Элис Хуангтың есімін атамаған.

63 жастағы кәсіпкердің қызметінен кетуіне қатысты қысым оның Элис Хуангпен қарым-қатынасы туралы ақпарат тарағаннан кейін күшейген.

Қазір Nvidia директорлар кеңесі қаржы директоры Колетт Крессті уақытша бас директор етіп тағайындады. Компания жаңа басшыны іздестіріп жатыр. Бұл қызметке ішкі және сыртқы үміткерлер қарастырылуда.

Бұған дейін Nvidia директорлар кеңесі Хуангтың шетелдік барлау операциясының нысанасына айналған-айналмағанын анықтау үшін тәуелсіз тергеу бастаған. Компания акциялары бейсенбіде 5,5%-ға арзандады. Ал қазан айының басындағы ең жоғары көрсеткішінен бері акция құны 30%-дан астам төмендеген.

Еске салайық, бұған дейін Nvidia компаниясының басшысы Дженсен Хуанг Қытай барлау қызметімен байланысы болуы мүмкін Элис Хуанг есімді кәсіпкер әйелмен көңілдес болғаны туралы ақпарат тарағаны хабарланған еді. The New York Times басылымының мәліметінше, АҚШ арнайы қызметтері әйелді бір жылдан астам уақыт бақылап, оның Қытай билігіне ақпарат жеткізген болуы мүмкін деген күдікке келген. Кейін Дженсен Хуанг әйеліне опасыздық жасағанын мойындап, отбасынан кешірім сұрады. Осы жағдайдан кейін Nvidia директорлар кеңесі тәуелсіз тергеу бастады. Алайда компания әзірге құпия деректердің сыртқа тарағанын растайтын дәлел жоқ екенін мәлімдеді.

Қазақстанда 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап жалақыдан жеке табыс салығы ұсталмайтын соманы көбейту жоспарланып отыр. Базалық салық шегерімі айына 129 750 теңгеден 140 790 теңгеге дейін өсуі мүмкін. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Өзгеріс 2027–2029 жылдарға арналған республикалық бюджет жобасында көзделген. Құжатқа сәйкес, айлық есептік көрсеткіш 4 325 теңгеден 4 693 теңгеге дейін көтерілуі мүмкін. Салық кодексіндегі тәртіп бойынша базалық шегерім 30 АЕК-ке тең. Бұл сома қызметкердің салық салынатын табысын есептегенде шегеріледі.

Шегерім 11 040 теңгеге артса, жеке табыс салығының мөлшерлемесі 10% болған жағдайда қызметкер айына 1 104 теңгені үнемдей алады. Бір жылда бұл 13 248 теңге болады. Яғни, жалақының жалпы мөлшері өзгермесе де, қолға тиетін ақша сәл көбеюі мүмкін.

Мысалы, айлығы 500 мың теңге қызметкердің міндетті зейнетақы жарнасы 50 мың, медициналық сақтандыру жарнасы 10 мың теңге болса, 2026 жылы жеке табыс салығы 31 025 теңгені құрайды. Ал 2027 жылы жаңа шегерім күшіне енсе, салық 29 921 теңгеге дейін азаюы мүмкін. Айырмасы — айына 1 104 теңге.

Айлық есептік көрсеткіштің өсуі кейбір әлеуметтік салық шегерімдерінің мөлшеріне де әсер етеді. Мәселен, I және II топтағы мүгедектігі бар адамдарға арналған 5 000 АЕК мөлшеріндегі жылдық шегерім 21 млн 625 мың теңгеден 23 млн 465 мың теңгеге дейін өсуі ықтимал. III топтағы мүгедектігі бар адамдарға, мүгедектігі бар балаларға және заңда көрсетілген өзге де санаттарға арналған шегерім де ұлғаяды.

Базалық шегерім бір жұмыс беруші арқылы және қызметкердің өтініші негізінде қолданылады. Ал әлеуметтік шегерім алу үшін оны пайдалануға құқығы барын растайтын құжаттар қажет. 2027 жылға арналған нақты мөлшерлер республикалық бюджет туралы заң қабылданып, оған қол қойылғаннан кейін белгілі болады.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда талқыға түсіп жатқан сән-салтанат салығы кәсіпкерлерге әсер етуі мүмкін екені айтылған еді.

Қазақстанда қатерлі ісікке қарсы отандық дәріні әзірлеуге 5 миллиард теңге бөлінген. Жоғары аудиторлық палата қаражаттың жұмсалуын тексеріп, өндірістің дайын екенін растайтын жеткілікті дәлел таппаған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Аудиторлардың мәліметінше, жобаға бөлінген қаржының төлену тәртібі келісімшарт талаптарына сай болмаған. Алғашқы транштан кейін ғылыми ұйымдарға жұмыс құнының тағы 40%-ы аударылған. Бұл төлем мониторинг нәтижесіне тәуелді болмағандықтан, орындаушылар қорытынды бағалау аяқталмай тұрып жобаның жалпы құнының 90%-ына дейін алған.

Тексеру барысында ғылыми есептерге қатысты да кемшіліктер анықталды. 2025 жылы ұлттық ғылыми кеңестер бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру бойынша 18 аралық және қорытынды есепті қабылдамаған. Қабылданбаған есептерге бөлінген қаржының жалпы сомасы — 8,9 миллиард теңге.

Аудиторлар кейбір зерттеу нәтижелерінің расталуына күмән келтірді. Мәселен, дайын патенттің орнына патент алуға берілген өтінім, ал жарияланған ғылыми мақаланың орнына журналдың материалды басуға қабылдағаны туралы хабарлама ұсынылған жағдайлар болған. Жоба аяқталып, патент алынған күннің өзінде, әзірлеменің өндірісте қолданыс табатынына кепілдік болмаған.

Жоғары аудиторлық палата қазіргі бақылау жүйесі ғылыми зерттеулердің өндіріс пен экономикаға нақты пайдасын бағалауға жеткіліксіз екенін атап өтті.

Айта кетейік, бұған дейін желіде лазерлік эпиляцияның рак жасушаларын оятатыны талқыға түсті. Онколог маман түсініктеме берді.

Аты аңызға айналған Mercedes-Benz көлігін шығаратын компания өндіріс кеңесімен шығысты қысқарту туралы дауға байланысты жабылу алдында тұр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Кадрлар жөніндегі директор Бритта Зегердің мәлімдеуінше, компания кеңеспен келіссөздер барысында қызметкерлер тарапынан жасалған жеңілдіктер туралы шешімге мұқтаж.

“Қазір мұндай шешімді қарастырып жатқан жоқпыз. Сондықтан біз енді Германияда тағы қандай кәсіпорындардың бар екенін нақты және егжей-тегжейлі зерделеуге мәжбүрміз. Біз қайтсек те зауытты жаппай, аман алып қалуымыз керек”, – деді ол Reuters агенттігіне берген сұхбатында.

Германияда Mercedes-Benz компаниясы жалпы 12 өндірісті басқарады. Жеңіл автокөліктер сегментіндегі пайданың төмендеуіне байланысты компания басшылығы қызметкерлерден жалақыны өсірмей-ақ, жұмыс уақытын ұзартуды талап етіп отыр. Атап айтқанда, апталық жұмыс уақытын 35 сағаттан 40 сағатқа дейін арттыру мәселесі талқыланып жатыр. Өндірістік кеңес пен IG Metall кәсіподағы үшін бұл жағдайға жол беруге болмайды. Себебі аптасына 35 сағат жұмыс істеу – компанияның басты жетістіктерінің бірі. Зегердің айтуынша, қысқартылған жұмыс аптасы келісілген кездегі жағдай қазір мүлде өзгерген.

Оның пікірінше, жұмыс уақытын ұзарту қызметкерлердің жалақысын өзгертпей-ақ, жұмыстың өнімді болуына септігін тигізеді. Бұдан бөлек, компания басшылығы арнайы төлемдерді, ерікті сыйақыларды, соның ішінде пайданы бөлу жүйесі бойынша берілетін төлемдерді, сондай-ақ ұжымдық шартта қарастырылған еңбек демалысына арналған және Рождество мерекесіне орай төленетін сыйақыларды қысқартуды көздеп отыр.

Зегердің мәлімдеуінше, концерн басшылығы да қаржылық жеңілдіктерге бармақ. Оның айтуынша, басшылар жалақыны қайта қараудың соңғы екі кезеңінің қорытындысы бойынша жалақы өсімін алмаған.

Еске сала кетейік, Jaguar Land Rover алдағы екі жылда 4 мың жұмыс орнын қысқартуды жоспарлап отыр. Британдық автоконцерннің сатылымы негізгі нарықтарда төмендеп, компания Қытай өндірушілерінің күшейген бәсекесіне тап болды. Бұған қоса, JLR өткен жылғы кибершабуылдың салдарын, АҚШ-тың импорттық тарифтері мен Ұлыбританиядағы қымбат энергия бағасының қысымын сезініп отыр.

13 қарашада Қазақстанның ірі қалаларындағы айырбастау пункттерінде доллар мен еуро бағамы төмендеді. Алматы, Астана және Шымкент қалаларында шетел валюталары қаншадан сатылып, қаншадан сатып алынып жатыр? Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Мәселен, Алматының өзінде доллар 443,39–445,46 теңге, еуро 491,72–497,06 теңге, рубль 5,13–5,24 теңге болған.

Ал Астанада:

• Доллар: 442–449 теңге;
• Еуро: 491–501 теңге;
• Рубль: 5,10–5,30 теңге.

Шымкентте:

• Доллар: 443,04–445,98 теңге;
• Еуро: 491,64–496,50 теңге;
• Рубль: 5,15–5,22 теңге.

Көрсетілген бағамдар валютаны сатып алу және сату тәртібімен берілген. Күн ішінде өзгеруі мүмкін.

Банктердегі доллардың сатып алу бағамы 445,50–447,60 теңге аралығында. Ең төменгі бағам Kaspi Bank-те – 445,50 теңге, ал ең жоғарысы Bereke Bank-те – 447,60 теңге.

Ал долларды сату бағамы:

• Kaspi Bank – 442,50 теңге;
• Bank RBK – 439,90 теңге;
• МиГ – 442,70 теңге;
• Банк ЦентрКредит – 442 теңге;
• Еуразиялық банк – 440,50 теңге;
• Нұрбанк – 440,50 теңге;
• Alatau City Bank – 439,80 теңге;
• Halyk Bank – 439,80 теңге;
• Фридом Банк – 440 теңге;
• Bereke Bank – 440,60 теңге.

KASE биржасының 11 қарашадағы соңғы дерегіне сәйкес, доллар 2,40 теңгеге арзандап, 444,82 теңгені құрады. 30 қазаннан бері сегіз сауда күнінде америкалық валюта 8,95 теңгеге төмендеген.

Еске салайық, бұған дейін Қазақстан қаржыгерлері доллар бағамына қатысты бір жылдық болжамын қайта қарады. Қарашадағы сауалнамаға қатысқан сарапшылар бір жылдан кейін доллар 499,4 теңге болады деп күтеді. Бұған дейінгі болжам — 502,6 теңге.  

Ал желтоқсанның басында доллар шамамен 462,4 теңгеге дейін қымбаттауы мүмкін. Бұл алдыңғы болжамнан жоғары: қазанда сарапшылар 456,5 теңге болады деп күткен. Қазан айында теңге долларға шаққанда 3%-ға әлсіреп, Ұлттық банктің валюта сатуы азайған еді. Теңгенің әлсіреуі тауар бағасына қатысты күтулерге де әсер етуі мүмкін. Ұзақ мерзімде теңгені қолдайтын бірнеше фактор бар. Сарапшылар экспорттан түсетін валютаның көбеюін, Ұлттық банк пен экспорттаушылардың валюта ұсынуын және 2027 жылы Ұлттық қордан бюджетке аударылатын қаражаттың 2,8 трлн теңгеден 4,4 трлн теңгеге дейін артуын атап өтті.

Астанада ҚР Ұлттық академиялық кітапханасында қаржы сарапшысы Лаура Байжарасованың "Байлық формуласы" атты кітабының тұсауы кесілді. Туындының жарық көруіне ЦентрКредит Банкі қолдау білдірді.  

Ұлттық валюта күні қарсаңында еліміздің әр өңіріндегі банк бөлімшелерінде аталмыш кітап клиенттерге тарту етілді. Банк бұл сыйлық әр отбасының баламен ақша тақырыбында ашық әңгіме бастауына сеп болады деген сенімде. 

"Байлық формуласы" жас оқырмандарға ақшаны дұрыс жұмсап, қаржы мақсатын қоюды және дұрыс шешім қабылдауды үйретеді. Кітапта күнделікті өмірден алынған мысалдар арқылы шығынды жоспарлау, үлкен сатып алуларға қаражат жинау және қажетті нәрсе мен көздің жауын алған өткінші әуестікті ажырату жолдары қарапайым түсіндірілген.

"Қазір балалар ақшаға біз ойлағаннан да ерте араласады. Мәселен, мобильді қосымшалар арқылы сауда жасайды, сыйлық алады, алғашқы жинағын құрай бастайды. Сондықтан оларға ақшаның қалай жұмыс істейтінін, оны қалай дұрыс жұмсап, жинақтау керегін жалықтыратын құрғақ ережелерге сүйенбей, қарапайым әрі түсінікті тілмен жеткізгім келді. Бұл бастамама қолдау көрсеткен ЦентрКредит Банкі ұжымына шын жүректен алғыс айтамын. Соның арқасында кітабымыз еліміздің түкпір-түкпіріндегі мыңдаған жас оқырманға жол тартты", – дейді кітап авторы Лаура Байжарасова.

ЦентрКредит Банкі қаржы сауаттылығын арттыратын жобаларға әрқашан қолдау білдіріп, бұл бағыттағы пайдалы материалдарды өз ресурстарында тұрақты жариялап келеді. Ал "Байлық формуласы" кітабы осы игі істің жас оқырмандарға арналған жалғасы болмақ.

Ұшақ рейсі кешігіп, діттеген жеріңізге жете алмай немесе кеш жетсеңіз әуе компаниясынан өтемақы өндіріп алудың жолдары бар. Қазақстан заңнамасында рейс кешіккен жағдайда әуе компаниясы жолаушыларға қандай қызметтер көрсетуге тиіс екені және қандай жағдайда өтемақы талап етуге болатыны белгіленген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Жолаушы қандай жағдайда өтемақы ала алады немесе өтемақыдан қағылады

Әр рейс кешіккен жағдайда өтемақы төлене бермейтінін ескерген жөн. Егер рейс форс-мажор жағдайларына байланысты, яғни қолайсыз ауа райы, әуежайдағы жөндеу жұмыстары, әуе кеңістігінің жабылуы немесе қауіпсіздікке төнген қатер салдарынан кешіксе, әуе компаниясы жауапкершілік алмайды. Мұндай жағдайда, өкінішке қарай, өтемақы қарастырылмаған.

Ал рейстің кешігуіне әуе компаниясының өзі кінәлі болса, мысалы, экипаждың жетіспеуі, рейске билет санының орын санынан артық сатылуы (овербукинг), техникалық ақау немесе жүкті тиеу кезіндегі қателіктер себеп болса, жауапкершілік әуе компаниясына жүктеледі. Мұндай жағдайда жолаушы өтемақы талап етуге толық құқылы.

Әуе компаниясы кінәлі болған жағдайда жолаушының құқығы қандай?

Егер рейс әуе компаниясының кінәсінен кешіксе, төмендегі құқықтарыңызды есте сақтаңыз:

• 2 сағаттан астам кешіксе: әуе компаниясының өкілдерінен сусын талап ете аласыз. Сонымен қатар екі рет телефон соғуға немесе электронды пошта арқылы хат жіберуге мүмкіндік берілуге тиіс.

• 4 сағаттан астам кешіксе: жолаушыларды ыстық тамақпен қамтамасыз етуі керек.

• Түнде 6 сағаттан, күндіз 8 сағаттан астам кешіксе: әуе компаниясы қонақүйге орналастырып, әуежайдан қонақүйге және кері қарай трансфер ұйымдастыруға міндетті.

Жолаушылар үшін тағы бір маңызды құқық – рейс 5 сағаттан астам кешіккен жағдайда ұшудан бас тартып, билет құнын толық қайтаруды талап етуге болады. Тіпті билет "қайтарылмайтын" санатқа жатса да, бұл құқық сақталады.

Бұл айыппұл рейстің әуежайдан кеш ұшуына ғана емес, жолаушыны билетте көрсетілген межелі пунктке жеткізу мерзімінің өтуіне байланысты есептеледі. Заң бойынша, тасымалдаушы кешігу еңсерілмейтін күштің салдарынан болғанын дәлелдей алмаса, жолаушыға кешіккен әр сағат үшін тариф құнының 3%-ы мөлшерінде айыппұл төлеуге міндетті. Оның жалпы сомасы билет құнынан аспауы керек. Сонымен қатар жолаушы кешігу салдарынан шеккен шығынын өтеуді де талап ете алады

Өтемақыны қалай алуға болады

1-қадам. Дәлелдерді жинаңыз

Алдымен әуе компаниясының өкіліне барып, отырғызу талонына рейстің кешіккені туралы белгі қоюды сұраңыз. Сонымен қатар ұшу таблосын суретке түсіріп, SMS хабарламалар мен хат алмасулардың скриншоттарын жасаңыз. Тамаққа, таксиге және қонақүйге жұмсаған шығындарыңызды растайтын барлық түбіртекті сақтап қойыңыз.

2-қадам. Сотқа дейінгі талап-арыз жолдаңыз

Әуе компаниясына ресми өтініш жолдау үшін алты ай уақытыңыз бар. Оны компанияның сайты, электронды поштасы немесе кеңсесі арқылы жіберуге болады. Өтініште "Әуе кеңістігін пайдалану және авиация қызметі туралы" заңның 86-бабына сілтеме жасаңыз. Жауапты 10 күн ішінде күтіңіз.

Air Astana

Осы сілтеме арқылы өтініш жолдауға болады. "Өтініш түрі" бөлімінен "Рейстің кешігуіне немесе тоқтатылуына байланысты өтемақы" тармағын таңдап, сауалнаманы толтырыңыз. Барлық дәлелдерді: скриншоттарды, түбіртектерді және ұзақ күткеніңізді растайтын фотосуреттерді тіркеңіз. Компания өтінішке 7-14 күн ішінде жауап беруі керек.

FlyArystan

FlyArystan рейс кешіккен немесе тоқтатылған жағдайда жолаушыларды билет сатып алу кезінде көрсетілген телефон нөмірі мен электронды пошта арқылы хабардар етеді. Егер билет агенттік арқылы рәсімделсе және брондау жүйесінде тек агенттіктің нөмірі көрсетілсе, ақпарат сол нөмірге жіберіледі. Мұндай жағдайда жолаушыға хабарлауға агенттік жауапты.

Әуе компаниясы жолаушы байланыс деректерін көрсетпесе, қате мәлімет берсе немесе байланыс желісінен тыс жерде болса, хабарлама жеткізілмегені үшін жауап бермейді.

Тасымалдаушының кінәсінен рейс кешіккен жағдайда жолаушыларға мынадай қызметтер ұсынылады:

• 2 сағаттан астам кешіксе – салқын сусындар, бес минуттан аспайтын екі телефон қоңырауы немесе электронды пошта арқылы екі хабарлама жіберу мүмкіндігі;
• 4 сағаттан астам кешіксе – ыстық тамақ;
• Күндіз 8 сағаттан, түнде 6 сағаттан астам кешіксе – қонақүй және оған барып-қайту трансфері;
• 5 сағаттан астам кешіксе – бос орын болған жағдайда, ең жақын рейске бір рет тегін қайта брондау немесе қайта брондау мүмкін болмаса, билет құнын толық қайтару.

Жеті жасқа дейінгі баласы бар жолаушылар өтініш білдірсе, әуежайда бос орын болған жағдайда ана мен бала бөлмесін пайдалана алады.

Егер жолаушы әуе компаниясының өкілдеріне жүгіне алмаса, FlyArystan қонақүй мен тамаққа кеткен шығындарды растайтын құжаттар ұсынылған жағдайда өтейді.

Бұл әуе компаниясында да өтініш беру тәртібі ұқсас. Сілтемеге өтіп, "Өтініш" бөлімін, одан кейін "Рейстің кешігуіне байланысты өтемақы" тармағын таңдаңыз. Сауалнаманы толтырып, дәлел ретінде фотосуреттерді, скриншоттар мен түбіртектерді тіркеп, жіберіңіз.

Qazaq Air (VietJet Qazaqstan)

Егер рейсіңіз кешіксе немесе ұшу уақыты өзгерсе, info@vietjetqazaqstan.kz электронды поштасына хат жолдаңыз. Хатта рейс туралы барлық мәліметті көрсетіп, тиісті дәлелдерді тіркеңіз. Қосымша сұрақтар бойынша +7 727 356 14 14 нөміріне хабарласуға болады.

SCAT

Рейс кешіккен жағдайда жолаушы айыппұл түрінде өтемақы алуға құқылы. Оның мөлшері рейс кешіккен әр сағат үшін тариф құнының (кешігу орын алған ұшу бөлігі тарифінің) 3%-ына тең. Бұл талап еңсерілмейтін күш жағдайларына байланысты рейс кешіккен кезде қолданылмайды.

Айыппұлдың жалпы сомасы сатып алынған тариф құнынан (кешігу орын алған ұшу бөлігі тарифінің құнынан) аспауға тиіс.

Рейс кешіккені үшін айыппұл алу мақсатында әуе компаниясына жазбаша өтініш жолдау қажет. Өтінішке қажетті құжаттарды тіркеп, оны әуе компаниясының интернет-ресурсы немесе билет сату пункттері арқылы жіберуге болады.

Сондай-ақ тасымалдаушының кінәсінен немесе әуе кемесінің кешігіп келуі салдарынан рейс кешіккен немесе тоқтатылған жағдайда, жолаушы "Қазақстан Республикасының әуе кеңістігін пайдалану және авиация қызметі туралы" заңына сәйкес, төмендегі қызметтерді пайдалануға құқылы.

• Жеті жасқа дейінгі баламен бірге болсаңыз, ұшу әуежайындағы (бар болған жағдайда) ана мен бала бөлмесін пайдалануға;

• Рейс 2 сағаттан астам кешіксе, әрқайсысы бес минуттан аспайтын екі телефон қоңырауын, оның ішінде халықаралық байланыс арқылы шалуға немесе электронды пошта арқылы екі хабарлама жіберуге;

• Рейс 2 сағаттан астам кешіксе, салқын сусындар алуға;

• Рейс 4 сағаттан астам кешіксе, ыстық тамақпен қамтамасыз етілуге. Одан әрі:

  • күндізгі уақытта әр 6 сағат сайын;

  • түнгі уақытта әр 8 сағат сайын ыстық тамақ алуға;

• Рейс күндіз 8 сағаттан, түнде 6 сағаттан астам кешіксе, әуе компаниясы ұсынатын қонақүйге орналастырылуға;

• Қонақүй тегін берілген жағдайда, әуежайдан қонақүйге және кері қарай әуе компаниясы ұсынатын көлікпен жеткізілуге.

Рейс 5 сағаттан астам кешіккен немесе тоқтатылған жағдайда, тасымалдаушының кінәсінен не әуе кемесінің кешігіп келуіне байланысты жолаушы өз таңдауы бойынша:

• Жоғарыда көрсетілген қызметтерді пайдалана отырып, межелі жерге ең жақын рейспен жеткізілуді;

• Билет құнын толық қайтаруды талап ете алады.

3-қадам. Мемлекеттік органдарға жүгініңіз

Егер әуе компаниясы өтінішіңізге жауап бермесе немесе өтемақы төлеуден бас тартса, eOtinish.kz порталы арқылы шағым түсіріңіз. Ол үшін Азаматтық авиация комитетіне өтініш жолдап, бұған дейін жинаған барлық дәлелді қоса тіркеу қажет.

Қазақстанның Азаматтық авиация әкімшілігі жолаушыларға алдымен авиакомпанияға жазбаша өтініш жолдауды ұсынады. Әкімшіліктің түсіндіруінше, мемлекеттік органға шағымданбас бұрын тасымалдаушының жазбаша жауабын 30 күнтізбелік күн күту қажет. Ал сотқа жүгіну тәртібі заңда бөлек көрсетілген: тасымалдаушы талапты толық немесе ішінара орындаудан бас тартса, не өтініш жіберілгеннен кейін 15 жұмыс күні ішінде жауап бермесе, жолаушы сотқа талап арыз бере алады.

Халықаралық рейстерге қатысты не білу керек?

Бұл жағдайда жолаушыларға арналған талаптар кейде одан да тиімді. Рейс үш сағатқа кешіккеннен кейін әуе компаниясы жолаушыларды тамақпен және сусынмен қамтамасыз етіп, сол межелі жерге жеткізетін басқа рейске қайта брондау мүмкіндігін ұсынуға міндетті.

Ең бастысы, өтемақы мөлшері билет бағасына байланысты бола бермейді. 

Мұндай төлемдер негізінен Еуропалық Одақтың EC 261/2004 регламентімен реттеледі. Егер рейсіңіз Еуропалық Одақ елдерінен ұшса немесе сол елдерге бағытталса, ұшу қашықтығына қарай белгіленген мөлшерде өтемақы талап ете аласыз:

• 250 еуро (шамамен 125 мың теңге) – 1 500 шақырымға дейінгі рейстер үшін;

• 400 еуро (шамамен 200 мың теңге) – 1 500-ден 3 500 шақырымға дейінгі рейстер үшін;

• 600 еуро (шамамен 300 мың теңге) – 3 500 шақырымнан асатын рейстер үшін.

Еуропада рейстер кешіккенде не істеу керек?

Еуропада әуе жолаушыларының құқығы Еуропалық Одақтың №261/2004 регламентімен реттеледі. Бұл ереже ЕО елдерінен ұшатын және ЕО-ға бағыт алатын белгілі бір рейстерге, сондай-ақ Исландия, Норвегия, Швейцария және ЕО-ның кейбір аумақтарына қатысты қолданылады.

Еуропада рейстің кешігуіне байланысты жолаушыларға көрсетілетін қызметтер ұшу қашықтығына қарай белгіленеді. Мәселен, 1 500 шақырымға дейінгі рейстер 2 сағаттан астам кешіксе, жолаушылар тамақ пен сусын алуға құқылы. Ал 1 500-3 000 шақырым аралығындағы рейстер үшін бұл мерзім –3 сағат.

Егер рейс 5 сағаттан астам кешіксе, жолаушы ұшудан бас тартып, билет құнын толық қайтаруды талап ете алады.

Ал жолаушы сапарын жалғастырып, межелі жерге жетсе, рейстің кешігу жағдайына қарай 125 еуродан (шамамен 63 мың теңге) 600 еуроға (шамамен 300 мың теңге) дейін өтемақы алуға құқылы.

Еуропада өтемақы талап ету кезінде ЕО-ның №261/2004 регламентінің 4-9-баптарына және Монреаль конвенциясына сүйенуге болады.

АҚШ, Азия және Африка елдері болса, өтемақы қалай қайтырылады?

Бұл аймақтарда әуе жолаушыларына қатысты бірыңғай талаптар жоқ. Көп нәрсе тасымалдаушымен жасалған келісімшартқа байланысты. Сондықтан билет сатып алмас бұрын әуе компаниясының шарттарын мұқият оқып, басқа жолаушылардың пікірлерімен танысқан жөн. Бұл рейстердің жиі кешігуі сияқты мәселелерді алдын ала білуге көмектеседі.

АҚШ-та рейстердің кешігуіне қатысты талаптар шектеулі. Егер жолаушылар ұшақтың ішінде отырса және рейс екі сағаттан астам кешіксе, оларға тамақ пен су берілуге тиіс. Дегенмен әуе компанияларының көбі жолаушыларға өз бастамасымен қосымша көмек көрсетеді.

Азия мен Африкада жолаушылардың құқықтары әр елдің заңнамасына байланысты реттеледі. Көп жағдайда заңда тек жалпы талаптар көрсетіліп, нақты қызметтерді ұсыну тәртібін әуе компаниясының өзі белгілейді. Сондықтан билет сатып аларда тасымалдаушыны мұқият таңдаған дұрыс.

Рейс кешіксе өтемақы мөлшері қалай есептеледі?

Қазақстанда жолаушы межелі жерге кешігіп жеткен жағдайда әуе компаниясынан айыппұл талап етуге құқылы. "Қазақстан Республикасының әуе кеңістігін пайдалану және авиация қызметі туралы" заңның 86-бабына сәйкес, айыппұл мөлшері кешіккен әр сағат үшін билет тарифі құнының 3%-на тең. Алайда төлемнің жалпы сомасы тариф құнынан аспауға тиіс.

Мысалы, билет тарифі 50 мың теңге болса, ал ұшақ межелі жерге 6 сағат кешігіп жетсе, есептелген айыппұл мөлшері 9 мың теңге болады. 

Дегенмен бұл өтемақы міндетті түрде төленеді деген сөз емес. Егер әуе компаниясы рейстің кешігуіне еңсерілмейтін күш жағдайлары себеп болғанын дәлелдесе, жауапкершіліктен босатылуы мүмкін. Ал халықаралық рейстер кезінде тиісті халықаралық келісімдердің талаптарын да ескеру қажет.

Айыппұл талап ету үшін жолаушы әуе компаниясына өтініш жазып, оған ұшуды және рейстің кешіккенін растайтын құжаттарды қоса тіркеуі керек.

Еске салайық, заңгер Абылай Байтенов жолаушыларды 45 минут бойы салқындатқышы істемеген ұшақта отырғызғаны үшін FlyArystan әуе компаниясын сотқа беріп, жеңіп шыққан еді. Сот оның талабын ішінара қанағаттандырды. 28 қазанда Алматының Түрксіб аудандық соты әуе компаниясынан Байтеновтің пайдасына жалпы 704 322 теңге өндіру туралы шешім шығарды. Оның 200 мың теңгесі келтірілген моральдық зиянның өтемақысы, 500 мың теңгесі сотта өкіл жалдауға кеткен шығын, 2 183 теңгесі мемлекеттік баж, ал 2 139 теңгесі рейстің кешіккені үшін айыппұл ретінде белгіленген.

Егінді уақытында егіп, өнімді шығынсыз жинау үшін фермерге заманауи техника қажет. Алайда трактор мен комбайн қымбат техника, ал шаруашылықтың басқа да шығындары аз емес. Осындай жағдайда “Бәйтерек” холдингінің құрамындағы “ҚазАгроҚаржы” фермерлерге техниканы лизинг арқылы алып, ақысын бірнеше жылға бөліп төлеуге мүмкіндік береді. Stan.kz тілшісі елдің әр аймағында шаруашылық секторының қалай дамып жатқанын анықтап көрді. 

Ескі техникадан заманауи технологияға дейін

Ауыл шаруашылығында уақыт – алтыннан да қымбат. Әсіресе егін жинау науқаны кезінде комбайнның бір күн тұрып қалуының өзі шаруаға шығын әкелуі мүмкін. Мұны Батыс Қазақстан облысындағы “Ислам Сұлтан” шаруа қожалығының басшысы Әлия Аймурзина жақсы біледі. Оның айтуынша, шаруашылық алғаш құрылған кезде егін жинау жұмыстары “Нива”, СК-5 комбайндары мен “Беларусь”, “Алтаец” тракторлары арқылы жүргізілген. Ескі техниканың жиі бұзылуы, қосалқы бөлшектердің табылмауы жұмысты қиындатады дейді.

Бірақ қазір жағдай өзгерген. Шаруашылық заманауи техникаға көшіп, егіс жұмыстарында GPS арқылы басқарылатын тракторларды пайдаланады. Мұндай машиналар алқаптың бағытын компьютерде сақтап, белгіленген сызықтан ауытқымай қозғала алады. Операторға негізінен алқаптың шетінде ғана рульді бұру қажет.

Әлия Аймурзинаның айтуынша, “ҚарАгроҚаржы” арқылы лизингке алынған жаңа техниканың артықшылығы тек жылдамдықта емес. Ол механизаторлардың жұмысын жеңілдетіп, техниканың жағдайын тұрақты бақылауға мүмкіндік береді.

“Бұрын техника бұзылса, қосалқы бөлшек іздеп, қалаға баруға тура келетін. Кейде бөлшегін таппай, жұмыс тоқтап қалатын. Ал қазір трактордың іші түгел компьютер. Алқаптың мәліметтерін енгізсеңіз, жүйе барлық баптауды есте сақтайды. GPS арқылы өзі жүріп, белгіленген бағыттан ауытқымайды”, – дейді Әлия Аймурзина.

Бүгінде шаруашылық егіншілікпен ғана шектелмейді. Мұнда асыл тұқымды мал өсіріліп, жем-шөптің басым бөлігі өз алқаптарында дайындалады. Арпа, жаздық бидай, мақсары, құмай және мал азығына арналған көпжылдық шөптер егіледі. Осылайша, егіншілік пен мал шаруашылығы бір-бірін толықтырып отыр.

Техниканың 85%-ын жаңартқан павлодарлық шаруа

Павлодар облысындағы “АМИД” шаруа қожалығы да өндірісін біртіндеп кеңейтіп келеді. Шаруашылықтың негізін Дмитрий Белявскийдің әкесі 2005 жылы қалаған. Кейін баласы отбасылық кәсіпті жалғастырып, ауыл шаруашылығы саласына тереңірек араласа бастады. 

Фермердің айтуынша, Павлодар облысында егіншілікпен айналысу оңай емес. Биыл кейбір алқаптарда 90 күнге дейін жауын-шашын болмаған. Мұндай жағдайда өнім алу үшін ауа райына бейімделіп қана қоймай, агротехнологияны дұрыс қолданып, техниканы уақытылы дайындау маңызды.

Шаруашылықта негізінен бидай мен күнбағыс өсіріледі. Бұдан бөлек, ауыспалы егіс жүйесінде қарақұмық пен арпа да бар. Жиналған өнімді өткізу жағынан әзірге қиындық жоқ: жергілікті өңдеу кәсіпорындары да, шетелдік сатып алушылар да ұсыныс білдіреді екен. Алайда өнімді уақытында жинап, сапасын жоғалтпай сақтау үшін техниканың жағдайы шешуші рөл атқарады. Осы бағытта шаруашылық соңғы жылдары машина-трактор паркін жаңартуға басымдық берген.

“Бүгінде шаруашылығымыздағы техниканың шамамен 85%-ы жаңартылды. Бұл жаман көрсеткіш емес деп ойлаймын. Біз “ҚазАгроҚаржымен” он жылдан бері жұмыс істеп келеміз. Олардың бағдарламалары арқылы комбайндар сатып алдық. Жаңа техника егіс пен орақ науқанын уақытында аяқтап, өнімділікті арттыруға мүмкіндік береді”, – дейді Дмитрий Белявский.

Фермер жаңа техниканың арқасында шаруашылық өндірістік жұмыстарды белгіленген мерзімде орындауға мүмкіндік алған. Бұл, әсіресе, жауын-шашын аз түсетін өңірде маңызды рөл атқарған екен.

Сортаң жерді жүгері алқабына айналдырған алматылық шаруа

Алматы облысындағы шаруашылықтардың бірі егіншілікті дамытудың басқа жолын таңдаған. Мұнда фермерлер мал азығын өздері дайындау үшін жүгері өсіруге басымдық беріп отыр. Алайда бұл жұмыстың артында едәуір инвестиция мен инженерлік шешімдер жатыр.

Шаруашылық иесі Бағдат Әжінұровтың айтуынша, жүгері алқабына су жеткізу үшін 15 шақырым жерден канал тартқан. Енді шаруашылық егіс көлемін 1 000 гектарға дейін ұлғайтуды жоспарлап отыр.

“Қазір гектарынан ең аз дегенде 15 тонна жүгері аламыз. Болашақта осындай алқаптарды 1 000 гектарға дейін жеткізу жоспарымыз бар. Ол үшін кемінде 20 шақырым жерден өзен қазып әкелуіміз керек. Одан кейін жерді тегістейміз. Мұның барлығына үлкен қаражат қажет”, – дейді Бағдат Әжінұров.

Жүгері шаруашылыққа тек егін ретінде емес, мал азығы ретінде де қажет. Фермерлер дәнін жинап алғаннан кейін қалған сабақтарын мал азығына пайдаланады. Осылайша, малды қыстан аман алып шығуға және бордақылауға қажетті жем-шөпті өздері дайындайды. Шаруашылық иесінің айтуынша, қазіргі қолданып жүрген техникасының барлығы дерлік “ҚазАгроҚаржы” арқылы алынған. Бағдат Әжінұров кейбір қаржыландыру тетіктері арқылы техника құнының бір бөлігін өтеуі, бастапқы жарнаны төлеу мерзімінің икемді болуы фермерлерге қолайлы екенін айтты.

Тиімді лизинг шаруаларға не береді?

Үш өңірдегі шаруашылықтардың тәжірибесі ауыл шаруашылығын дамыту үшін техниканың қолжетімділігі қаншалықты маңызды екенін көрсетеді. Бірі ескі комбайндарды заманауи техникамен алмастырса, енді бірі егістік көлемін ұлғайтып, мал азығы базасын қалыптастырып отыр.

Осы бағытта “ҚазАгроҚаржы” фермерлерге жеңілдетілген лизинг ұсынады. Компания басқарма төрағасының орынбасары Еркебұлан Жұмжаевтың айтуынша, бағдарламаның негізгі шарттарының бірі – жылдық 5% мөлшерлеме және 7 жылға дейінгі қаржыландыру мерзімі.

“Лизингтің негізгі шарты – жылдық 5%-дық мөлшерлеме және 7 жылға дейінгі қаржыландыру мерзімі. Бастапқы жарна 10%-дан басталады. Егер фермерде оны бірден төлеуге мүмкіндік болмаса, аванстық төлемді 12 айға дейін бөліп төлеуге болады”, – дейді Еркебұлан Жұмжаев.

Мұндай тетіктер фермерлерге техниканы бірден толық құнын төлемей сатып алуға және айналымдағы қаражатын шаруашылықтың өзге қажеттіліктеріне бағыттауға мүмкіндік береді. Ал шаруалардың тәжірибесі көрсеткендей, жаңарған техника өндіріс көлемін сақтауға, жаңа алқаптарды игеруге және агробизнесті одан әрі дамытуға жол ашады.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Халықаралық "Қазақ тілі" қоғамының X құрылтайында қазақ тілінің дамуы жөнінде сөйлеп, дінге қатысты мәселелерге де тоқталды. Осыған байланысты Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы мәлімдеме жасады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

ҚМДБ мәліметінше, Құран аяттары, намазда оқылатын дұғалар мен зікірлердің араб тілінде айтылуының өзіндік мәні бар. Сонымен қатар құлшылық барысында қазақ тілінің де орны ескерілуі қажет.

“Ал күнделікті қарым-қатынаста ойымызды қазақ тілінде жатық әрі түсінікті жеткізіп, тілімізде қалыптасқан сөздер мен ұғымдарды орнымен қолдану – ана тілімізге деген құрметтің көрінісі. Мәселен, "ифтар" мен "сухур" ұғымдарының тілімізде бұрыннан қалыптасқан "ауызашар", "сәресі" деген атаулары бар”, – деп мәлімдеді ҚМДБ.

Сондай-ақ ҚМДБ діни жолда жүрген адамдардардың бір-бірін басқа тілде атауына қатысты да айтты.

“Сол сияқты кейбір азаматтардың өзара "ахи", "ухти", "абла", "аби", "брат" және "сестра" деп тілдесуі жиі кездеседі. Біздің пікірімізше, мұндайда өз тіліміздегі "бауырым", "ағам", "інім", "әпкем", "апам", "қарындасым" деген сөздерді қолданған абзал. Бұл сөздер жақындық пен құрметті білдіріп қана қоймай, халқымыздың үлкенге ізет, кішіге қамқорлық танытатын сыйластық дәстүрін де сақтайды”, – деп жазды ҚМДБ.

Еске сала кетейік, Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы (ҚМДБ) дін өкілі Исматулла Мақсұм төңірегіндегі дауға қатысты мәлімдеме жасады. Сөздерінше, оның жақтастарының діни басқармаға қатысы жоқ.

"Заң мен тәртіп" қағидатын іске асыру аясында Сәрсен Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан университетінде "Студенттер құқықбұзушылыққа қарсы" атты профилактикалық акция өтті.

Іс-шара жастардың құқықтық сауаттылығын арттыруға, құқықтық мәдениетін қалыптастыруға және студенттер арасында құқықбұзушылықтың алдын алуға бағытталды.

Кездесу барысында заң талаптарын сақтау, құқыққа қайшы әрекеттердің салдары, қоғамдық тәртіп негіздері және белгіленген нормаларды бұзғаны үшін азаматтардың жауапкершілігі мәселелері талқыланды. Әсіресе студенттердің заңға саналы көзқарасын қалыптастыруға және күнделікті өмірде заң талаптарын сақтаудың маңызын түсіндіруге ерекше назар аударылды.

Мұндай іс-шаралардың өзектілігі студенттік кезеңнің тұлғаның қалыптасуында, азаматтық ұстанымы мен әлеуметтік құндылықтарының дамуында маңызды рөл атқаратындығымен байланысты. Дәл осы кезеңде жастар өз бетінше шешім қабылдау тәжірибесін жинақтап, қоғаммен белсенді қарым-қатынас орнатып, әлеуметтік жауапкершілік қағидаттарын меңгереді.

Бұл бағыттағы жұмыста жоғары оқу орындары мен құқық қорғау органдары арасындағы өзара ынтымақтастықтың маңызы зор. Полиция өкілдерімен кездесулер студенттерге өзекті ақпаратты тікелей мамандардан алуға, заңнаманы қолданудың практикалық қырларымен танысуға және құқықтық тәртіп мәселелерін талқылауға мүмкіндік береді. Ашық диалог форматындағы мұндай кездесулер жастардың құқықтық мәселелерге қызығушылығын арттырып, құқық қорғау органдарына деген сенімін нығайтуға ықпал етеді.

Құқықбұзушылықтың алдын алу жұмыстары жүйелі сипатта болуы тиіс. Ол тек құқыққа қайшы әрекеттердің заңдық салдарын түсіндірумен шектелмей, құқықтық ойлау мәдениетін, қарым-қатынас әдебін, жанжалдарды сындарлы жолмен шешу дағдыларын және өзге адамдардың құқықтарын құрметтеу қағидаттарын қалыптастыруды да қамтуы қажет.

"Студенттер құқықбұзушылыққа қарсы" акциясын өткізу жастар арасында заңдылық пен құқықтық тәртіп қағидаттарын нығайтуға ықпал етеді. Мұндай бастамалар заң талаптарын сақтау тек құқықтық міндет қана емес, сонымен қатар қоғамның қауіпсіздігі мен тұрақты дамуына әсер ететін саналы азаматтық таңдау екенін түсінуге мүмкіндік береді.

Microsoft компаниясының Microsoft 365, Outlook, Teams және басқа да қосымшалары бес сағаттан астам уақыт жұмыс істемей қалды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі dw.com порталына сілтеме жасап хабарлайды.

Астана уақытымен 13 қараша күні таңғы сағат 04:00-дегі мәлімет бойынша, компания серверлердің жұмысын қалпына келтіруді жалғастырған. Корпорация кейбір серверлердің қайта іске қосылғанын хабарлады. Пайдаланушылар сервистерге біртіндеп қайта қосылып жатыр.

Downdetector деректеріне сәйкес, Outlook жұмысына қатысты шағымдар саны АҚШ-тың шығыс уақытымен сағат 13:00 шамасында шегіне жеткен. Бұл Астана уақытымен 12 қараша күні сағат 23:00-ге сәйкес келеді. Сол кезде 138 058 пайдаланушы ақау туралы хабарлаған. Кешке қарай шағымдар саны шамамен 34 490-ға дейін азайған.

Бұған дейін Microsoft бірнеше сервердің күтпеген жерден жүктемені көтере алмай қалғанын түсіндірді. Компания ақауға интернет-трафиктің артуы себеп болмағанын атап өтті.

Астана уақытымен 13 қараша күні сағат 03:47-де Microsoft 365 жұмысына қатысты шағымдар саны 13 мыңға жуықтаған. Ал Teams қызметіне қосылуда қиындық көрген 763 пайдаланушы шағым түсірген.

Microsoft өкілдерінің мәліметінше, қайта іске қосылған серверлер тұрақты жұмыс істеп тұр. Компания жүктемені азайту үшін пайдаланушыларды басқа серверлерге бағыттаған. Қалған серверлер іске қосылған сайын сервистердің жұмысы да біртіндеп қалпына келеді.

Ақау басқа компанияларға да әсер етті

Microsoft сервистеріндегі іркіліс өзге технологиялық компаниялардың жұмысына да әсер еткен. OpenAI Microsoft сервистеріне қосылу кезінде туындаған қиындықтарды тексеріп жатқанын хабарлады. Ақау салдарынан пайдаланушылар жаңа қосылымдар жасай алмай, кейбір құралдарды пайдалануда қиындықтарға тап болуы мүмкін еді.

Ал Anthropic компаниясы техникалық инфрақұрылым жеткізушілерінің бірінде ақау анықталғанын мәлімдеді. Соның салдарынан Microsoft 365 қызметіне қосылуда қиындықтар туындаған.

Айта кетейік, өткен айда Microsoft бұлтты Azure платформасында да ақау болғанын хабарлаған еді. Ол кезде іркіліс компанияның кеңсе бағдарламаларына және бірнеше елдегі кәсіпорындардың жұмысына әсер еткен.

Еске салайық, бұған дейін Microsoft компаниясы қызметкерлер санын қысқартудың жаңа тәсілін таңдаған еді. Технологиялық алпауыт 60 мыңға жуық маманына өтемақы ұсынып, жұмыстан өз еркімен кетуге мүмкіндік бермек. Бұл бастама компанияның шығындарын азайтып, мәжбүрлі қысқартудан бас тартуына жол ашуы мүмкін. Өтемақы мөлшері Microsoft компаниясында бұрыннан қолданылып келе жатқан талаптарға сәйкес белгіленеді. Бұған дейін АҚШ-тағы осындай бағдарламаларға қатысқан қызметкерлерге кемінде 60 күндік негізгі жалақы төленген. Ал кейбір қызметкерлердің өтемақысы еңбек өтілі мен атқарған қызметіне қарай 39 апталық жалақы мөлшеріне дейін жеткен.

“Қазақстан темір жолы” ұлттық компаниялар тобы 2026 жылдың алғашқы алты айында 191 миллиард теңге таза пайда көрсетті. Алайда қарызы 715 миллиард теңгеге көбейіп, 3,9 триллион теңгеге жетті. Пайда өсіміне валюта бағамының өзгеруі негізгі әсер етті. Stan.kz компанияның ашық есебіндегі пайда, қарыз және басшылық төлемдерін талдады.

ҚТЖ пайдасының өсуіне не әсер етті?

ҚТЖ-ның 2026 жылғы толық есебі әлі жарияланған жоқ. Бұл материал 30 маусымда аяқталған алты айдың шоғырландырылған есебіне негізделеді. Яғни көрсеткіштер ҚТЖ мен еншілес компаниялары бойынша бірге есептелген. Есеп толық аудиттен өтпеген, оны “Ernst & Young” шолу тексеруінен өткізген.

Қаңтар–маусымда ҚТЖ тобының түсімі 1,47 триллион теңге болып, былтырғы кезеңнен 15%-ға өсті. Салыққа дейінгі пайда 123 миллиард теңгеден 299,4 миллиард теңгеге, ал таза пайда 86,1 миллиардтан 191 миллиард теңгеге жетті.

Бұл өсімнің басым бөлігі валюта бағамынан түскен пайдаға байланысты. Былтыр бағам өзгерісі ҚТЖ-ға 77 миллиард теңге шығын әкелсе, биыл 99,7 миллиард теңге пайда түсірген. Бағам әсерін алып тастағанда, салыққа дейінгі пайда екі кезеңде де шамамен 200 миллиард теңге болған.

Таза пайданың өсімі салыққа дейінгі пайда өсімінен аз: табыс салығы 36,9 миллиард теңгеден 108,4 миллиард теңгеге дейін өскен. ҚТЖ-ның күнделікті қызметінен түскен таза ақша ағыны 257,7 миллиард теңгені құрады.

Жүк тасымалы 195,3 миллиард теңге пайда көрсетті. Жолаушылар тасымалының есептегі шығыны 17,9 миллиардтан 4,1 миллиард теңгеге дейін азайғанымен, валюта әсерін есептемегендегі салыққа дейінгі шығыны 6,2 миллиардтан 14,7 миллиард теңгеге өскен. Бұл бағытқа жарты жылда 25,8 миллиард теңге мемлекеттік субсидия бөлінді.

ҚТЖ-ның 2026 жылғы алғашқы жартыжылдықтағы нәтижесін бағалау үшін оны 2025 жылдың осы кезеңіндегі көрсеткіштермен салыстырдық. 2025 жылғы қаңтар–маусымда компания 86,1 миллиард теңге таза пайда тапқан, ал қарызы 30 маусымда 2,95 триллион теңге болған.

Дереккөз: ҚТЖ-ның 2025 және 2026 жылдардың бірінші жартыжылдығына арналған шоғырландырылған есептері

Таза пайда 86,1 миллиард теңгеден 191 миллиард теңгеге өсті. Алайда салық салғанға дейінгі пайданың өсімі негізінен валюта бағамының өзгеруіне байланысты: 2025 жылдың бірінші жартысында бағам айырмасынан 77 миллиард теңге шығын тіркелсе, 2026 жылы 99,7 миллиард теңге кіріс көрсетілген. Бағам әсерін алып тастағанда, салық салғанға дейінгі пайда екі кезеңде де шамамен 200 миллиард теңге болды. 

ҚТЖ қарызы 715 миллиард теңгеге өсті

ҚТЖ тобының займдары мен облигациялары 2025 жылдың соңындағы 3,186 триллион теңгеден 2026 жылғы маусым соңында 3,901 триллион теңгеге жетті. Өсім — 715 миллиард теңге немесе 22,4%. Есеп бойынша, жарты жылда компания 1,088 триллион теңге қарыз алып, 495,2 миллиард теңге негізгі қарызын өтеген. Бұған жеткізушілерге банк арқылы төленген сома мен есептелген пайыздар қосылған.

Қарыздың өсуіне облигациялар да әсер етті. Сәуірде ҚТЖ халықаралық нарықта жалпы номиналы 1 миллиард доллар болатын еурооблигациялар шығарды (461,6 миллиард теңге); компанияға нақты 457,2 миллиард теңге түсті. Ақпан айында акционерге 2,22 миллиард юань көлемінде облигация шығарылды (159,4 миллиард теңге). Қаражат теміржол желілерін салу мен жаңғыртуға, вокзалдарды жөндеуге және басқа жобаларға арналған.

Маусым соңында акционерден алынған займдар 1,214 триллион теңге болды. Оның 285,7 миллиард теңгесін келесі 12 айда өтеу керек. Ал барлық займдар бойынша алдағы 12 айда төленуге тиіс сома 562 миллиард теңге.

Есепте қысқа мерзімді міндеттемелер айналым активтерінен 923,2 миллиард теңгеге артық екені көрсетілген. Сондай-ақ ҚТЖ қарыз бен меншікті капитал арақатынасына қатысты бір кредит талабын уақытша орындамаған: көрсеткіш 1,18 болған, ал келісімдегі шек — 1,15. HSBC бұл талапты 30 қарашаға дейін қолданбауға келіскен. Компания есебінде алдағы уақытта пайдалануға болатын кредит желілерінің 387,6 миллиард теңгелік бос қалдығы және акционердің қолдау көрсету ниеті де аталады.

Пайдамен қатар компанияның қарызы мен оны өтеу мүмкіндігін де салыстыру маңызды. Төмендегі көрсеткіштер екі есептің де 30 маусымдағы жағдайын көрсетеді.

Дереккөз: ҚТЖ-ның 2025 және 2026 жылдардың бірінші жартыжылдығына арналған шоғырландырылған есептері

2026 жылғы маусым соңында ҚТЖ-ның қарызы 2025 жылғы осы кезеңмен салыстырғанда 947 миллиард теңгеге өсіп, 3,9 триллион теңгеге жетті. Есеп бойынша, өсімге жаңа қарыздар мен облигациялар әсер еткен: компания алты айда 1,088 триллион теңге қарыз тартып, 495 миллиард теңге негізгі борышын өтеген. Ал 30 маусымда қысқа мерзімді міндеттемелер ағымдағы активтерден 923 миллиард теңгеге асып, ҚТЖ кредиттік шарттағы бір талапты орындамаған. Банк уақытша жеңілдік бергенімен, компанияның операциялық ақша ағыны 257,7 миллиард теңге, пайдаланылмаған кредит желілері 387,6 миллиард теңге болған.

ҚТЖ қарызын азайту үшін IPO өткізуі мүмкін

ҚТЖ IPO арқылы қосымша қаражат тартып, оның бір бөлігін компанияның қажетіне, соның ішінде қарыз жүктемесін азайтуға жұмсауды жоспарлап отыр. Алайда орналастыру мерзіміне қатысты бұған дейін әртүрлі уақыт айтылған: 2026 жылғы мамырда көлік министрі IPO 2027 жылдың бірінші тоқсанына ауысқанын хабарласа, қыркүйекте “Самұрық-Қазына” басшысы Нұрлан Жақыпов оны 2026 жылдың соңына дейін өткізу жоспары сақталғанын айтқан.

ҚТЖ басшыларының ұсталуынан кейін IPO жұмысы тоқтағаны немесе мерзімі кейінге шегерілгені туралы ресми шешім жарияланған жоқ. Демек, қаржылық есептегі қарыз өсімі мен IPO жоспары өзара байланысты болғанымен, ұсталу оқиғасы орналастыру мерзімін өзгертті деп әзірге тұжырым жасауға негіз жоқ. Қаржыгер Расул Рысмамбетов IPO мерзімі кейінге шегерілуі мүмкін деген пікір білдірген. Алайда бұл тек сарапшы болжамы, компанияның ресми шешімі емес. 

Басшыларға қанша сыйақы есептелді? Дивиденд төленді ме?

ҚТЖ басқармасы мен директорлар кеңесінің 18 мүшесіне алғашқы алты айда 564 миллион теңге жиынтық сыйақы есептелген. Былтыр осы кезеңде бұл сома 669 миллион теңге болған. Жиынтық төлемге жалақы, кеңес мүшелерінің төлемдері, салықтар мен өзге төлемдер кіреді. Есепте нақты бонус пен жалақының жеке мөлшері ашылмаған.

ҚТЖ-ның жалғыз акционері — “Самұрық-Қазына” қоры. Жартыжылдық есепте қорға төленген дивиденд көрсетілмеген. Есепте еншілес компаниялардың өзге акционерлеріне тиесілі дивидендтер бөлек берілген. ҚТЖ-ның 2026 жылғы толық жылдық пайдасын бөлу туралы шешім әлі жарияланған жоқ.

ҚТЖ тобы жарты жылда таза пайда көрсетті, бірақ өсімнің негізгі себебі валюта бағамы болды. Қарызы 22,4%-ға көбейді, ал есепте қысқа мерзімді міндеттемелер мен кредит талабы бойынша тәуекелдер көрсетілген. Басшылыққа есептелген 564 миллион теңгенің қаншасы бонус болғаны ашық айтылмаған. 

Еске салсақ, 11 қарашада “Самұрық-Қазына” қорының басқарма төрағасы Нұрлан Жақыпов пен ҚТЖ басқарма төрағасы Елжас Отыншиев және басқа адамдар сыбайлас жемқорлық қылмысын жасады деген күдікпен ұсталды. Жақыпов қорды 2023 жылдан бері басқарады, ал Отыншиев ҚТЖ төрағасы болып 2026 жылғы шілдеде тағайындалған. Қазіргі таңда іс бойынша тергеу жүріп жатыр.

Әскери ант қабылдау кезінде жағдайы нашарлаған сарбаз түсірілген видео әлеуметтік желілерде қайта таралып жатыр. Қорғаныс министрлігінің мәліметінше, оқиға 2024 жылы Аягөз гарнизонында болған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Видеода салтанатты рәсім кезінде сарбаздың басы айналып, өзін жайсыз сезінгені байқалады. Бұған дейін ведомство өкілдері сарбаз қатты қобалжығандықтан жағдайы нашарлап кетті деп түсіндірген еді.

"Сарбаздың денсаулығына қауіп төнген жоқ. Оған медициналық көмек уақытылы әрі толық көлемде көрсетілді", – деп хабарлады Қорғаныс министрлігі.

Jaq.Ortcom дезинформацияға қарсы орталығының мәліметінше, әскери қызметші кейін мерзімді әскери қызметін аяқтап, запасқа шығарылған.

Ведомство бұл видео қазіргі жағдайды көрсетпейтінін атап өтті. Ал орталықтың ескертуінше, архивтегі кадрларды түсірілген күні мен мән-жайын көрсетпей жариялау аудиторияны жаңылыстыруы мүмкін.

Бұған дейін Тоқаев қорғаныс министрінің бірінші орынбасары Айтқұрман Омарбеков пен қорғаныс министрінің орынбасары Татьяна Савельеваны қабылдаған еді. Кездесу қорытындысы бойынша мемлекет басшысы Қарулы күштердің сақадай сай болуына және әскери әзірлік сапасына қатысты, сонымен қатар әскердің ең басты қажеттіліктерін қаржылық тұрғыдан өтеу және бюджет қаражатын ұтымды пайдалану мәселелері бойынша бірқатар міндет жүктеді.

Атырауда азаматтық некедегі әйелін 28 жерінен пышақтап өлтірді деп айыпталған ер адамның ісі бойынша сот отырысы жалғасып жатыр. Сотталушы жасаған әрекетіне өкінетінін айтты. Десе де қылмысқа әйелінің өзі себеп болғанын алға тартты. Ал марқұмның туыстары сотталушыны өмір бойына бас бостандығынан айыруды талап етіп отыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі КТК арнасына сілтеме жасап хабарлайды.

Қанды оқиға биыл 22 шілдеде болған. Ер адам азаматтық некедегі жұбайына бірнеше рет пышақ сұғып, оқиға орнынан кетіп қалған. Қайғылы жағдайға ерлі-зайыптының небәрі үш жастағы қызы куә болған. Ең сорақысы, әкесі кішкентай баланы қанға боялған анасының жанында қалдырып кеткен. Сәби бір тәуліктен астам уақыт бойы марқұмның денесімен бірге жалғыз қалған.

Сот отырысында сарапшы марқұмның денесіндегі жарақаттардың сипаты мен қылмыстың мән-жайын баяндады. Оның айтуынша, пышақ әйелдің кеңірдегіне дейін жеткен. Денесінде көптеген жарақат болған. Марқұмның көзі ашық күйде қалған. Сараптама нәтижелері оның алған жарақаттары өте ауыр болғанын көрсетті.

Судья сотталушыдан мұндай қатыгездікке не себеп болғанын сұрады. Алайда ер адам жауапкершілікті мойнына алудың орнына, әйелін кінәлады. Оның сөзінше, оқиға болған түні ұйықтап жатқанда жұбайы өзіне пышақпен ұмтылған. Отбасындағы жанжалдарға ақша, алимент пен несие мәселелері себеп болғанын айтты.

Сотталушы әйеліне қарсы күш қолданғанын оның әрекетімен түсіндіруге тырысты. Бұл ұстанымды ер адамның анасы да қолдаған. Дегенмен судьяны да, сотқа қатысушыларды да мазалаған басты сұраққа ол жауап бере алмады. Демек үш жасар қызын неге қаза тапқан анасының қасында қалдырып кеткенін түсіндірмеді.

Сотталушы судьяның, қорғаушылар мен мемлекеттік айыптаушының сауалдарына мардымды жауап бермеді. Ал марқұмның анасы күйеу баласының сотта қызына жала жауып отырғанына наразылығын білдірді. Оның айтуынша, сотталушы өз кінәсін мойындамай, жауапкершіліктен жалтаруға тырысып отыр.

Марқұмның туыстары сотталушыға барынша қатаң жаза тағайындауды сұрап отыр. Олар Ерсінбек Жұмағалиевтің өмір бойына бас бостандығынан айырылуын талап етеді.

Айта кетейік, марқұм Алмагүл Шымырова 37 жаста болған. Ол төрт баланың анасы. Әйел мен сотталушы Ерсінбек Жұмағалиев азаматтық некеде алты жыл бірге тұрған.

Айта кетейік, бұған дейін Атырау облысында 42 жастағы әйел өз пәтерінде айуандықпен өлтірілгені туралы жазған едік. Негізгі күдікті – оның азаматтық некедегі жұбайы. Ең сорақысы, бұл қылмыстың куәсі олардың үш жастағы қызы болған.

Жасанды интеллектіні пайдаланған алаяқтар енді азаматтардың фотосы арқылы жалған бейне жасап, банктердің биометриялық тексеруінен өтіп жүр. Соның салдарынан адамдардың атынан рұқсатсыз есепшот ашылып, ірі көлемде несие рәсімделіп жатыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі 31-арнаның “Информбюро” бағдарламасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Алматы тұрғыны Зухра Валиева да осындай айла-шарғының құрбанына айналған. Оның атына төрт виртуалды есепшот ашылып, жалпы сомасы 35 миллион теңге болатын несие рәсімделген.

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің мәліметінше, соңғы уақытта банктердің мобильді қосымшаларына қойылатын қауіпсіздік талаптары күшейтілген. Енді клиент жаңа құрылғыдан жүйеге кіргенде, құпия сөзін өзгерткенде немесе қосымшаны алғаш рет тіркегенде биометриялық сәйкестендіруден бөлек, екі факторлы тексеруден өтуі қажет.

Сонымен қатар қаржы ұйымдары күмәнді операцияларды анықтап, оларды уақытша тоқтатуға мүмкіндік беретін антифрод-жүйелерді пайдалануға міндетті.

Мамандар азаматтарға банк шоттарынан өздері жасамаған операцияларды байқаса, дереу қаржы ұйымына хабарласып, шоттарын бұғаттауды және құқық қорғау органдарына арыздануды ұсынады.

Ал 35 миллион теңге қарызға қалған Зухра Валиева полиция мен прокуратураға шағым түсірген. Қазір әйел өзінің атына рәсімделген несиелердің күшін жоюға және кінәлілерді анықтауға тырысып жатыр. Алайда істің немен аяқталатыны әзірге белгісіз.

Айта кетейік, бұған дейін Алаяқтар қазақстандық әйелдің атынан банк картасын ашып, аударымдар жасағаны туралы жазған едік. 

Шымкентте бірнеше күн бұрын жауған нөсер жаңбырдан кейін қаланың кейбір аумағын су басты. Түркістан көшесінде жаңбыр салдарынан жақында жөнделген тротуардың сапасы сын көтермей, опырылып, жаяу жүргінші шұңқырға түсіп кетті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі “Жетінші арнаға” сілтеме жасап хабарлайды. 

Жергілікті тұрғындардың айтуынша, жаяу жүргіншілер жолы жақында ғана жаңартылған. Алайда арада көп уақыт өтпей, жабындының бір бөлігі кенеттен опырылып, өтіп бара жатқан қыз шұңқырға түскен. Оқиға бейнебақылау камерасына түсіп қалған.

Қазір бүлінген аумақ қайта қалпына келтірілген. Дегенмен тұрғындар жөндеу жұмыстарының сапасына күмән келтіріп, жаңа тротуармен жүруге қорқатынын айтады.

Белгілі болғандай, тротуарды жөндеумен "Қуат жылу орталық" коммуналдық кәсіпорны айналысқан. Кәсіпорын өкілдерінің мәліметінше, нөсер жаңбыр салдарынан жылу желісі өтетін аумақтағы тротуар плитасы шөгіп кеткен. Сондай-ақ жылу құбырының тозғаны айтылды. Қазір бүлінген жер толық қалпына келтірілген.

Шұңқырға түсіп кеткен қыздың өзі де сол сәтті қорқынышпен еске алады. Оның айтуынша, жанынан өтіп бара жатқан адамдар бірден көмекке келмегенде, жағдай әлдеқайда ауыр болар еді дейді.

Ол өзінің орнында кішкентай бала немесе қарт болғанда жағдай одан да қиын бола ма еді деп алаңдайды. Осылайша, жұмыстың өте сапасыз жасалғанан атап өтті. 

Бұған дейін Алматыда 11 жастағы қыз ойын-сауық орталығындағы жасанды жартастан құлап, мертігіп қалған еді. Оқиға 28 қазанда болған. Куәгерлердің айтуынша, қыз жасанды жартасқа өрмелеп, ең биік жеріне жеткен кезде төменге құлаған. Ол жерге бірден қатты еденнің үстіне түскен. Зардап шеккен бала Алматыдағы №1 қалалық балалар ауруханасына жеткізілді. Қазір ол нейрохирургия бөлімінде ем қабылдап жатыр. Дәрігерлер қыздың омыртқасы мен жұлыны зақымданғанын анықтаған.