Қазақстанда студенттердің курьер болып жұмыс істеуіне шектеу қойылмайды. Ғылым және жоғары білім министрі Саясат Нұрбек студенттердің оқуымен қатар қосымша табыс табуына құқығы бар екенін айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Министрдің айтуынша, соңғы жылдары студенттердің шәкіртақысы айтарлықтай өскенімен, оның көлемі әзірге барлық қажеттілікті өтеуге жеткіліксіз. Сондықтан жастардың қосымша жұмыс істеуіне түсіністікпен қарау қажет.

Саясат Нұрбек студенттерді жұмысқа алатын компанияларды олардың оқуына кедергі келтірмей, сабаққа уақыт бөлуіне мүмкіндік жасауға шақырды. Сондай-ақ министр өзі де АҚШ-та білім алып жүрген кезінде репетитор болып қосымша жұмыс істегенін айтты.

Сонымен қатар жоғары оқу орындарында студенттердің сабаққа қатысуын бақылау күшейтілмек. Министрлік цифрландыру мүмкіндіктерін пайдалана отырып, университеттердегі сабаққа қатысу көрсеткіштерін жүйелі түрде қадағалауды қолға алған.

Осылайша, студенттердің қосымша жұмыс істеуіне тыйым салу көзделмейді. Алайда жоғары оқу орындарында сабаққа қатысу тәртібі мен білім беру сапасына қойылатын талаптар күшейтіледі.

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстанда курьер болып қосымша табыс табатын декреттегі аналардың әлеуметтік төлемі тоқтатылмайтыны туралы жазған едік. 

Астанадағы Atlant тұрғын үй кешенінің маңына бірнеше чемоданнан шашылған ақшаға қатысты жаңа деректер жарияланды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

12 қарашада әлеуметтік желілерде Астананың орталығындағы Atlant тұрғын үй кешенінің маңына шашылған доллар банкноталары түсірілген видео тарады. Кадрларды желі қолданушылары бірқатар адамның ұсталғаны туралы ақпаратпен байланыстырғанымен, бұл нұсқа ресми түрде расталған жоқ.

Журналист Михаил Козачковтың бейресми мәліметінше, чемодандардың бірін сыбайлас жемқорлық ісіне күдікті тұлғалардың бірінің әйелі Антикор қызметкерлері есік қаққан кезде балконнан лақтырған болуы мүмкін. Егер бұл ақпарат расталса, әйел қылмыстық жауапкершіліктен босатылуы ықтимал.

Алайда әзірге ақшаны кімнің лақтырғаны және оның нақты қай іске қатысы бар екені ресми түрде расталған жоқ. Козачковтың Telegram-арнасындағы мәліметке сәйкес, бұл істе шамамен 6 миллион доллар туралы сөз болып отыр. 

Чемоданды лақтырған адамның кім екені маңызды

Қазақстан қылмыстық кодексінің 432-бабында “ауыр немесе аса ауыр қылмысты алдын ала уәде бермей жасыру” үшін жауапкершілік қарастырылған. Мұндай әрекет үшін айыппұлдан бастап бас бостандығынан айыруға дейінгі жаза тағайындалуы мүмкін.

Дегенмен аталған баптың ескертпесінде қылмыс жасаған адамның жұбайы немесе жақын туысы оны алдын ала уәде бермей жасырғаны үшін қылмыстық жауапкершілікке тартылмайтыны көрсетілген.

Сондықтан чемоданды расымен күдіктілердің бірінің әйелі лақтырғаны анықталса, ол осы заңдық ерекшелікке сәйкес жауапкершіліктен босатылуы мүмкін.

Егер тергеу барысында чемоданды күдіктінің әйелі немесе жақын туысы емес, көмекшісі, жүргізушісі, күзетшісі не танысы лақтырғаны анықталса, іс басқаша қаралады.

Мұндай жағдайда адамға қылмыстық кодекстің 432-бабы бойынша жауапкершілік жүктелуі ықтимал. Ауыр немесе аса ауыр қылмысты алдын ала уәде бермей жасырғаны үшін 6 000 АЕК-ке (25 950 000 теңге) дейін айыппұл салу, түзеу жұмыстарына тарту, бас бостандығын шектеу немесе алты жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылған.

Тәркіленген ақшаны қайта кетеді

Ақшаның қылмыстық іс аясында тәркіленген жағдайда қайда сақталатыны және кімге қайтарылуы мүмкін екені туралы заңгер Саида Сүлейменова түсініктеме берді.

Заңгердің айтуынша, Қазақстанда ірі көлемдегі ақшаны қолма-қол сақтауға жалпы тыйым салынбаған. Алайда құқық қорғау органдары ақшаның иесін, оның қайдан алынғанын және қандай жағдайда табылғанын тексеруге құқылы.

Қылмыстық-процестік кодекстің 118-бабына сәйкес, егер ақша қылмыстық құқық бұзушылық нәтижесінде алынған болса немесе істің мән-жайын анықтауға көмектессе, ол заттай дәлелдеме ретінде танылады.

Ақшаны тәркілеу кезінде оның сомасы мен валютасы көрсетіліп, арнайы тізім жасалады. Қажет болған жағдайда банкноттардың түпнұсқалығын анықтау үшін сараптамаға жіберіледі.

Ақша қайда сақталады және кімге қайтарылады?

Үкіметтің №1291 қаулысымен бекітілген қағидаларға сәйкес, тәркіленген шетел валютасы, әдетте, оны алған органның валюталық шотына аударылады. Егер банкноттарда қылмысқа қатысты іздер сақталса, олар сақтау камерасына өткізілуі мүмкін. Мұндай жағдайда ақшаның сериялары мен нөмірлері арнайы тізімге енгізіледі.

Заңгердің түсіндіруінше, ақшаның заттай дәлелдеме ретінде танылуы оның автоматты түрде мемлекет меншігіне өтетінін білдірмейді. Оның кейінгі тағдыры іс бойынша қабылданатын қорытынды шешімде айқындалады.

Егер ақшаның заңды иесі анықталып, оны әрі қарай ұстап тұруға немесе тәркілеуге заңды негіз болмаса, қаражат иесіне қайтарылады. Ал сот заңда көзделген тәркілеу негіздерін анықтаса, ақша мемлекет кірісіне өткізілуі мүмкін.

Сонымен қатар ақшаның иесі анықталмауының өзі оны қылмыстық жолмен алынған табыс деп тануға жеткіліксіз.

Әзірге Atlant тұрғын үй кешенінің маңына шашылған ақшаның нақты иесі, оны балконнан кім лақтырғаны және қаражаттың қандай қылмыстық іске қатысы бар екені жөнінде ресми қорытынды жарияланған жоқ. Бұл сұрақтарға тергеу нәтижесі мен сот шешімі жауап береді.

Еске салсақ, бұған дейін "Самұрық-Қазына" мен "Қазақстан темір жолының" басшылары ұсталғаны туралы жазған едік. 

Ұлттық қауіпсіздік комитетінің мәліметінше, сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл қызметі "Самұрық-Қазына" АҚ басқарма төрағасы Нұрлан Жақыповты, "Қазақстан темір жолы" ҰК" АҚ басқарма төрағасы Елжас Отыншиевті және сыбайлас жемқорлық қылмысын жасады деген күдікке ілінген өзге де адамдарды ұстаған.

Қазір іс бойынша барлық мән-жайды анықтауға бағытталған тергеу амалдары жүргізіліп жатыр.

13 қарашада мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың төрағалығымен Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің көлік-логистика саласын дамыту мәселелері бойынша шұғыл отырысы өтеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Жиын барысында президент “Самұрық-Қазына” ұлттық әл-ауқат қоры мен “Қазақстан темір жолы” ҰК” АҚ басшыларының сыбайлас жемқорлық қылмысына қатысы бар деген күдікпен ұсталуына байланысты мемлекеттің позициясын жеткізеді.

Еске салсақ, бұған дейін "Самұрық-Қазына" мен "Қазақстан темір жолының" басшылары ұсталғаны туралы жазған едік. 

Ұлттық қауіпсіздік комитетінің мәліметінше, сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл қызметі "Самұрық-Қазына" АҚ басқарма төрағасы Нұрлан Жақыповты, "Қазақстан темір жолы" ҰК" АҚ басқарма төрағасы Елжас Отыншиевті және сыбайлас жемқорлық қылмысын жасады деген күдікке ілінген өзге де адамдарды ұстаған.

Қазір іс бойынша барлық мән-жайды анықтауға бағытталған тергеу амалдары жүргізіліп жатыр.

Алматылық тұрғын EMIRMED клиникасындағы дәрігерлердің салғырттығына шағымданды. Оның айтуынша, әкесі тік ішек тұсындағы ауырсынуға байланысты клиникада ота жасатқанымен, кейін жағдайы күрт нашарлаған. Дене қызуы көтеріліп, ауырсынуы күшейген әкесіне дәрігерлер тұмау болуы мүмкін екенін айтқан. Алайда жедел жәрдеммен ауруханаға жеткізілгенде, науқастың сепсиске шалдыққаны анықталып, шұғыл күрделі операция жасауға тура келген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Жанна есімді тұрғын оқиғасын желіде баяндап берді. Айтуынша бұл жағдайдан отбасы қатты қорқып қалған.

Жаннаның айтуынша, үшінші күні әкесінің жағдайы күрт нашарлап, ішінің төменгі жағы қатты ауырған. 

Алматылық EMIRMED клиникасының дәрігерлерін  қауіпке уақытында назар аудармағанына кінәлады. Ол басқа қазақстандықтарды да осындай жағдайдан сақ болуға шақырды. 

Бұрын бұл клиникадан ем алған өзге желі қолданушылары да өз бастарынан өткендерін жаза кетті. Олар клиниканы тек ақша үшін жұмыс істейді деп сынады. 

EMIRMED клиникасының науқастарға қамқорлық көрсету қызметі оқиғаға байланысты пікір білдірді. Айтуларынша қазір жағдайға байланысты тексеру жүргізілген. 

Клиника өкілдері зардап шеккен науқастың жақындарымен ашық сөйлесуге дайын екенін жеткізді.  

Еске салсақ, Ақсуда 63 жастағы ер адам дәрігерлердің салғырттығынан көз жұмғаны туралы хабарлаған едік. Дәрігерлер мұнда кистаны клизмамен емдеген. Туыстары оның дер кезінде ауруханаға жатқызылмағанын және қажетті тексерулерден өтпегенін айтып шағымданды. 

Әнші Мейрамбек Бесбаев 50 жас мерейтойында домбырасының аукционға қойылып, 15 миллион теңгеге сатылуына қатысты пікір білдірді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Мерейтойда әншінің домбырасын жақындары 15 миллион теңгеге сатып алған еді. Осыдан кейін жұрт арасында “домбыраны сатты” деп сыни пікірлер жаза бастады.

Ал әнші аукционның мақсаты ақша жинау болмағанын айтты. Ол достарының бұл қадамға домбыраның қадірін көтеріп, кешті есте қаларлықтай өткізу үшін барғанын түсіндірді

“Қазақтар қосқанды жақсы көреміз ғой. “Бұл әртістер құтырған, әбден тойынған” деп. Жігіттер домбыраның қадірін көтергісі келді. Әйтпесе, сол ақшадан ақша алады дейсіңдер ме немесе домбыраны сатып, ақшасына мейрамхананың шығынын жауып алады дейсіңдер ме? Ондай жоқ. Негізі, шынымен де бере алатын мәрт жігіттер ғой. Тек қызық болсын, есте қалсын деп, домбыраның қадірін көтергісі келді”, – деді әнші.

Өнер иесі кеште екі домбыра болғанын атап өтіп, Айжан есімді келінінің таңдауына ризашылығын білдірді.

“Екі домбыра еді. Келініміз Айжан “Маған айфон керек емес, ұлылардың қолы қойылған домбыра керек” деп, оның қадірін одан сайын көтерді. Аман болыңыздар. Бәріңізге осы жігіттердің жолы жұғысты болсын”, – деді Мейрамбек Бесбаев.

Публикация от Дизайнер Интерьера | Алматы (@marhabat.besbaeva)

Еске салайық, бұған дейін белгілі әнші Мейрамбек Бесбаев 50 жас мерейтойын өнердегі әріптестері мен жақындарының ортасында дүркіретіп атап өткені хабарланған еді. Тойға қазақ эстрадасының танымал жұлдыздары жиналып, ән мен жырдан шашу шашты.

Кеш барысында әнші кезінде белгілі өнер адамдары мен танымал тұлғалардың қолтаңбасын жинаған домбырасын саудаға қойған. Аспапты сатып алуға бірнеше қонақ ниет білдірді. Алдымен ақын Ақберен Елгезек 4 миллион 400 мың теңге ұсынған. Кейін баға біртіндеп өсе түсті. Әнші Тоқтар Серіков домбыраға 10 миллион теңге беруге дайын екенін айтты. Алайда бәссауда мұнымен аяқталған жоқ. Заттыбек Көпбосынұлы 15 миллион теңге ұсынып, домбыраны сатып алды.

Ақтөбеде жазасын өтеп жатқан 10 сотталушыға қатысты қылмыстық іс сотта қаралып жатыр. Білектерін кескен сотталушылар колонияда бүлік жасады деп айыпталады. Олардың арасында адам өлтіру, зорлау, қарақшылық және терроризмді насихаттау қылмыстары үшін жазасын өтеп жатқандар бар. Прокурор оларды тағы бірнеше жыл абақтыда қалдыруды сұрады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ақтөбедегі №8 колонияда отырғандарды сот залына арнайы күзетпен әкеледі. Сотталғандарға “топтасып бағынбау әрекетін ұйымдастырды” және “мекеме қызметкерлеріне күш қолданды” деген айып тағылған.

Тергеу мәліметіне сүйенсек, оқиға 2025 жылдың желтоқсан айында сотталғандарды флюорографиялық тексеруден өткізу кезінде болған. Айыптау нұсқасында әр қатысушыға жеке міндет жүктелгені, медициналық тексеруден бас тартқаны айтылады. Сондай-ақ өздеріне дене жарақатын салып, мекеме қызметкерлеріне күш қолданып, мүлікті бүлдіру арқылы бүлік жасады делінген.

Осы оқиғадан кейін 10 сотталушыға қатысты қылмыстық іс қозғалды. Олардың барлығы дерлік – 20-30 жас аралығындағы жастар.

Ал сотталушылар түрме қызметкерлері өздеріне күш қолданып, ұрып-соққанын айтады. Кейбірі бұған наразылық ретінде өз білектерін кескенін мәлімдеді.

Сотталушы Нұрлан Рахымбек білегін кескен алмасты жерден тапқанын мәлімдеді.

Сотталушы Жанадилов те наразылық білдіру үшін өзіне дене жарақатын салғанын айтты.

Алайда олардың сөзі қаншалықты шындыққа сәйкес келетіні сот барысында анықталуға тиіс.

Сотталушылардың әрқайсысына тағылған айып әртүрлі. Басым бөлігі қылмыстық кодекстің 428-бабының 3-бөлігі бойынша, яғни “қылмыстық-атқару мекемесі әкімшілігінің заңды талаптарына топтасып бағынбады” деген айыппен сотталып жатыр.

Бірқатарына қылмыстық кодекстің 429-бабы бойынша мекеме қызметкерлеріне күш қолданды деген қосымша айыптар тағылған.

Сотталушылар:

• Жасур Жанадилов – 25 жаста. Өзбекстанда туған, ұлты қазақ. 2022 жылы Алматыда қарақшылық жасағаны үшін 5 жылға сотталған. Бостандыққа шығуына жеті ай қалғанын айтты. Жаза өтеу кезінде бірнеше рет тәртіптік жауапқа тартылған.
• Қасымхан Нағыметов – 21 жаста. Ақтөбе облысында туған. 16 жасында адам өлтіргені үшін 7 жыл 6 айға сотталған. Төрт жылдан бері жазасын өтеп жатыр.
• Нұрлан Рахымбек – 24 жаста. Ақтөбе облысының тумасы. Тонау қылмысы үшін үш жылға сотталған.
• Марлен Набиев – 23 жаста. Бұған дейін тонау және бұзақылық баптары бойынша бірнеше рет сотталған. Жаза өтеу кезінде 16 рет тәртіптік жауапқа тартылғаны айтылды.
• Данияр Салықбаев – 33 жаста. Зорлау қылмысы үшін 15 жылға бас бостандығынан айырылған.
• Әлішер Нысаналиев – 20 жаста. Бұған дейін Қылмыстық кодекстің 256-бабының 2-бөлігі бойынша терроризмді насихаттағаны үшін үш жылға сотталған.
• Барысхан Қосай – 28 жаста. Аса ірі мөлшердегі алаяқтық үшін алты жылға сотталған.
• Ақылбек Абажанов – 21 жаста. Адам өлтіру қылмысы үшін 11 жылға сотталған.
• Бекзат Құрманбек – 24 жаста. Ұрлық және қорқытып алу қылмыстары бойынша жазасын өтеп жатыр. Бұған дейін бірнеше рет сотталған.
• Бағдат Расмағамбетов – 21 жаста. Қорқытып алу және алаяқтық қылмыстары бойынша жазасын өтеп жатыр.

Прокурор Айбек Шоқпаров соттан айыпталушыларды 6-13 жылға дейін бас бостандығынан айыруды сұрады.

Сот жарыссөзі жалғасып жатыр.

Қазақстандық тұрғын міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру (МӘМС) жүйесі аясында дәрігерге қаралу және тегін тексеруден өту қиынға соғып жүргенін айтып, шағымданды. Оның сөзінше, учаскелік терапевттің қабылдау уақыты жұмыс кестесімен сәйкес келмейді, ал ультрадыбыстық зерттеуге (УДЗ) үш айдан бері жазыла алмай жүр. Тегін қызметке бос орын табу қиын болғанымен, ақылы тексеруден бірден өтуге болады дейді ол. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Сәния есімді қазақстандық желіде МӘМС-пен қаралуда бірнеше қиындықтар туындайтынын баяндады. Айтуынша, үнемі дәрігерлерге жазылу уақыты ыңғайсыз. 

Тұрғынның айтуынша, Damumed арқылы жазылу да ыңғайлы емес. Ол дәрігерлердің жұмыс кестесі мен бос уақытын көріп, соған қарай жазылғысы келетінін жеткізді. 

Сәнияның айтуынша ол үш айдан бері УДЗ-ға түсе алмай жүр. Себебі бос орындарды одан бұрын басқа біреулер алып қояды екен. 

Желі жұртшылығы да дәл осындай мәселелерге тап болып жүргенін жарыса жазды. Айтуларынша МӘМС-пен дәрігерге жазылуда көптеген қиындықтарға тап болып жүр. 

“Ауру асқынып, нашарлағанда ғана көмекке жүгініп, орын таппайды”

Денсаулық сақтау министрлігінің Медициналық көмекті ұйымдастыру департаментінің бас сарапшысы Тоқжан Базарғалиева елімізде емханалар заңға сәйкес таңғы сағат 08:00-ден кешкі 20:00-ге дейін жұмыс істейтінін мәлімдеді. 

Маман осы тұста қабылдау бөлімінің өзі науқастардың жағдайына қарай олар қызыл, сары және жасыл аймақтарға бөлінетінін жеткізді. 

Маман осы тұста көпшіліктің жоспарлы медициналық көмектің мәнін кейде дұрыс түсінбейтінін алға тартты. Айтуынша, көбінде "Адам ауырмай тұрып, дәрігерге қалай алдын ала жазылады?" деген сұрақ туындаап жатады. 

Тоқжан Базарғалиева ағзада қандай да бір белгі байқалған кезде ауру асқынғанша күтпей, дәрігерге алдын ала жазылып, қаралудың маңызын атап өтті. Айтуынша халық жоспарлы медициналық көмектің мәнін дұрыс түсінбей жүр. Әдетте дәрігерге алдын ала жазылу 3–4 күн бұрын жүзеге асырылады.

"Науқастар учаскелік дәрігерден жолдама алмай-ақ қандай көмекке жүгіне алады?"

Тоқжан Базарғалиеваның айтуынша, ультрадыбыстық зерттеуден (УДЗ) тегін өту үшін де алдымен дәрігердің қабылдауына бару қажет. Себебі маман науқастың шағымдарын тыңдап, денсаулық жағдайын бағалағаннан кейін ғана қандай тексеру керегін анықтайды.

“Яғни адам дәрігерге тек "маған УДЗ-ға жолдама беріңіз" деп бармайды. Ол алдымен денсаулығына қатысты шағымдарын айтып, қай жері ауыратынын және өзін не мазалайтынын түсіндіреді. Дәрігер науқастың жағдайын тексеріп, соған қарай қажетті медициналық қызметтерді белгілейді. Мысалы, УДЗ-ға немесе басқа талдауларға жолдама береді. Мұның бәрі бір қабылдау кезінде жүзеге асады. Қандай жағдайда қандай тексеру қажет екені клиникалық хаттамаларда көрсетілген. Оларды ғалымдар, дәрігерлер және басқа да мамандардан құралған біріккен комиссия әзірлеп, бекітеді. Медициналық көмек осы хаттамалар мен науқастың жағдайына қойылған диагнозға сәйкес көрсетіледі”, – деп түсіндірді ол.

Маманның айтуынша, егер дәрігер УДЗ-ға жолдама берсе, бірақ емханада жақын күндері бос орын болмаса, медициналық ұйым пациентке басқа мекемеден тексеруден өту мүмкіндігін ұйымдастыруы керек.

“Мысалы, емханада УДЗ аппараты болмаса немесе бос орын табылмаса, басқа медициналық ұйыммен қосымша келісімшарт жасасып, науқасқа сол жерден қызмет көрсету ұйымдастырылуы қажет. Бұл жүйе "бірлесіп орындау" деп аталады. Тағы бір маңызды жайт: егер пациент медициналық көмекті 15 күннен артық күтуге мәжбүр болса, Әлеуметтік медициналық сақтандыру қорына жүгінуі керек. Себебі қолданыстағы ережеге сәйкес, медициналық қызметті күту мерзімі 15 күннен аспауы қажет”, – деп түсіндірді ол.

Тоқжан Базарғалиеваның сөзінше, кейбір жағдайда науқастар учаскелік дәрігердің жолдамасынсыз-ақ бейінді мамандарға тікелей жүгіне алады. Атап айтқанда, олар:

• ЛОР дәрігеріне;

• офтальмологке (көз дәрігері);

• травматологке;

• тіс дәрігеріне қарала алады.

Бұдан бөлек, тері аурулары байқалса, дерматологке қаралу үшін де учаскелік дәрігердің жолдамасы қажет емес. Акушер-гинекологке де әйелдер тікелей жүгіне алады. Алайда жүктілік бойынша есепке тұру тәртібі бөлек. Ал басқа гинекологиялық мәселелер бойынша маманға бірден баруға болады. Сонымен қатар жастар денсаулық орталықтарына да алдын ала жолдама алмай-ақ жүгінуге мүмкіндік бар.

“Мұнда бір маңызды жайтты түсіну керек: медициналық көмек шұғыл және жоспарлы болып екіге бөлінеді. Жолдамасыз бейінді маманға тікелей бару мүмкіндігі шұғыл медициналық көмекке қатысты. Мұндай жағдайда пациентке алдын ала жазылудың немесе Damumed арқылы кезек алудың қажеті жоқ. Мысалы, құлағы ауырған адам бірден ЛОР дәрігеріне, көзі ауырса, офтальмологке жүгіне алады. Ал жоспарлы медициналық көмек алу үшін пациент алдын ала жазылып, белгіленген уақытта дәрігердің қабылдауына келуі керек. Мысалы, адамның басы ауырып жүрсе немесе денсаулығына қатысты басқа шағымдары болса, ол дәрігердің қабылдауына жазылып, белгіленген уақытта қаралады”, – деп түсіндірді маман.

Еске салсақ, МӘМС-сіз қандай медициналық тексерулерден тегін өтуге болатыны туралы хабарлаған едік. Келер жылы 1 қаңтардан бастап міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесінде тіркелмеген қазақтар да емханаларда бірқатар бастапқы медициналық тексеруден тегін өте алады. Егер тексеру кезінде әлеуметтік мәні бар ауру анықталса, оны диагностикалау мен емдеу шығынын мемлекет өтейді.

Елдос Колобок лақап атымен танымал блогер Елдос Қадырханов ұлы Әлемнің бір жасқа толуына орай оның жүзін алғаш рет көпшілікке көрсетті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Перзентін жұбайымен бірге он жылға жуық күткен блогер отбасылық видеосын жариялады. Кадрларда Елдос пен жұбайы Таңшолпан ұлдарын туған күнімен құттықтап, жүрекжарды лебіздерін жеткізеді. Тілек айтып тұрған Таңшолпан толқып, көзіне жас алған.

Сол сәтте Елдос жұбайына әзіл араластыра жұбату айтқан.

“Жылама, он жыл жыладың ғой. Жетер енді”, – дейді ол келіншегіне.

Блогер ұлының дүниеге келуі өмірлерін өзгертіп, ата-ана болудың қуанышы мен жауапкершілігін сезіндіргенін айтты.

“Әлем Елдосұлы бір жаста! Туған күніңмен, құлыным, өмірім, қызығым, бұзығым! Сен өмірімізді өзгерттің, сен бізді өзгерттің. Сен бізге әке-ана деген атақ бердің, ол мәртебенің салмағы мен жауапкершілігі қандай екенін сездірдің. Біз сені шексіз жақсы көреміз”, – деп жазды ол.

Ол жұбайы екеуінің ұлдарының елу жасын да бірге тойлауды армандайтынын жеткізді.

“Алғашқы туған күнің құтты болсын! Сенің елу жас тойыңда “Жаным балам” деп Танчо екеуіміз ән айтып тұрайық. Осы күнге жеткізген Аллаға сансыз шүкір. Көз қуанышымыз болып жүре бер. Тіл-көзден аман болсын”, – деді Елдос.

Елдос жазбасының соңында оқырмандарынан Әлемнің кімге ұқсайтынын сұрап, баласына ақ бата берулерін өтінді.

Айта кетейік, былтыр 12 қарашада блогер Елдос Колобок алғаш рет әке атанғаны хабарланған еді. Кейінірек ол ұлымен алғаш кездескен сәтін жариялап, жұртты жылатты.

Еске салайық, Елдос Колобок пен жұбайы Таңшолпан көптен күткен қуанышын бөлісіп, сүйінші сұраған белгілі блогерлер gender party жасағаны хабарланды. Танымал жұпты қазақстандықтар жарыса құттықтады.

Ақмола облысының полиция департаменті Көкшетау қалалық соты әкімшілігінің 27 жастағы басшысы Аян Дүйсековтің өзіне қол жұмсау дерегіне қатысты сотқа дейінгі тергеуді тоқтатты. Бұған қылмыстық құқықбұзушылық құрамының болмауы негіз болған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Ақмола облыстық полиция департаментінің мәліметінше, аталған дерек бойынша сотқа дейінгі тергеу 13 қыркүйекте басталған. Тергеу барысында қажетті процессуалдық әрекеттер жүргізіліп, тиісті материалдар жиналған.

Еске салсақ, биыл қырқүйек айында Көкшетау қалалық соты әкімшілігінің басшысы қызметін атқарған Аян Дүйсековтің туыстары оның қайтыс болғанын мәлімдеп, оқиғаның мән-жайын тексеруді талап еткен еді.

Марқұмның әйелі Жанар Дүйсекованың айтуынша, барлығы күйеуі мен екі судьяның арасындағы келіспеушіліктерден басталған. Аянның өлімінен аз уақыт бұрын оның жұмысында тексерулер басталып, шағымдар түскен. Оны бірнеше рет шақыртып, нәтижесінде ер адамға сөгіс жарияланған.

Ал Ақмола облыстық сот әкімшілігі департаменті Аян Дүйсековке ешқандай қысым көрсетілмегенін мәлімдеді. Сот өкілдерінің айтуынша, оған еңбек тәртібін бұзғаны үшін сөгіс жарияланған. Сондай-ақ оны мемлекеттік қызметтік пәтерден шығару мәселесі көтерілмеген.

Айта кетейік, 30 қазанда Көкшетауда тағы бір сот қызметкерінің мәйіті табылды. Ол Ақмола облыстық сотының ішкі қауіпсіздік бөлімінің бас маманы болған. Әлеуметтік желіде тараған ақпаратқа сүйенсек, мәйіті табылған ер адам әріптесі Аян Дүйсековтің денесін алғашқылардың бірі болып анықтаған.

Бұл дерек бойынша да полиция “өзіне қол жұмсауға дейін жеткізу” бабы бойынша қылмыстық іс қозғады.

Алматыда QJ Awards 2026 салтанатты марапаттау рәсімі өтті. Astana Motors құрамындағы Changan Kazakhstan ресми дистрибьюторы екінші жыл қатарынан Лиганың премиум-серіктесі ретінде қолдау көрсетіп келеді.

Төртінші маусым Freedom QJ League тарихындағы ең ауқымды кезең болды. Чемпионатқа еліміздің түкпір-түкпірінен 66 команда мен 2 000-ға жуық жас футболшы қатысып, 674 матч өткізді. Лига құрылғалы бері оның 350-ден астам түлегі кәсіби футболға қадам басса, кейбірі бүгінде Қазақстан құрамаларының намысын қорғап жүр.

Салтанатты рәсімнің басты оқиғаларының бірі — "Қайрат" ФК-ның 17 жастағы футболшысы Дәулет Орынбасарды марапаттау болды. Ол бірден екі номинацияда, атап айтқанда Changan MVP of the Season ("Маусымның үздік ойыншысы") және "Үздік сұрмерген" атанды. Марапатты Changan Kazakhstan дистрибуция директоры Денис Коломацкий табыстады. Мәртебелі атақтан бөлек Дәулет Changan Kazakhstan компаниясынан Еуропаның жетекші футбол клубтарының бірінде тәжірибеден өту мүмкіндігіне ие болды.

Дәулет  Орынбасар Лиганың үздік сұрмергені атағын екінші маусым қатарынан жеңіп алып отыр. Ол екі маусымда 40 гол соғып, U-18 турнирінің нәтижесі бойынша жаңа рекорд орнатты. Бұдан бөлек, футболшы символикалық құрамға кірді. Ал оның командасы маусым аяқталмай жатып, бірде-бір ойында жеңілмей, қатарынан төртінші рет чемпион атанды.

Changan Kazakhstan екінші жыл қатарынан Freedom QJ League лигасының премиум-серіктесі ретінде қолдау көрсетіп келеді. Салтанатты рәсімге келген қонақтарға Changan Kazakhstan спорттық дизайнымен ерекшеленетін UNI-V лифтбегін, сондай-ақ  кең салон, жайлылық мен заманауи технологияларды үйлестірген отбасылық CS75 Plus кроссоверін таныстырды. Бұдан бөлек, іс-шара аясында бренд номинанттарға Changan CS55 Plus, CS75 Plus және UNI-V көліктерімен трансфер ұйымдастырды.

Changan Kazakhstan мен Freedom QJ League арасындағы ынтымақтастық дәстүрлі спорттық демеушілік аясынан әлдеқайда кең. 2025 жылдан бері бренд жас футболшыларды ынталандырып келеді. Атап айтқанда, Changan MVP of the Match және Changan MVP of the Season жеке марапаттары арқылы талантты спортшылардың кәсіби тұрғыда өсуіне қосымша мүмкіндіктер береді.

Айта кетейік, бүгінде Changan қытай брендтері арасында сату көлемі бойынша бірінші орында тұр. 2022 жылғы қыркүйекте Қазақстан нарығына ресми түрде шыққан бренд осы уақыт ішінде қарқынды даму кезеңінен өтіп, сенімділігі, заманауи технологиялары мен айрықша дизайны арқылы тұтынушылардың көңілінен шықты.

Қазір брендтің Қазақстандағы модельдік қатары 9 автокөліктен тұрады. Changan автокөліктерінің өндірісі Astana Motors Manufacturing Kazakhstan мультибрендті зауытында және Алматыдағы коммерциялық техника шығаратын зауытта жолға қойылған. Сонымен қатар брендтің еліміздің 20 қаласында 36 ресми дилерлік орталығы бар.

Қазақстанда жоғары оқу орындарының ақысы жылына бірнеше миллион теңгеге жетеді. Ғылым және жоғары білім министрі Саясат Нұрбек оқу құнының өсу себептерін түсіндірді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Министрдің айтуынша, Қазақстанда жоғары білім алу басқа елдермен салыстырғанда қолжетімді. Соңғы жеті жылда мемлекет 655 мыңнан астам білім грантын бөліп, оған 1,5 триллион теңгеден астам қаражат жұмсаған.

"Жалпы, басқа мемлекеттермен салыстырғанда Қазақстанда жоғары білім алу салыстырмалы түрде арзан. Іс жүзінде әрбір екінші талапкер мемлекеттік грантқа үміткер бола алады", – деді Саясат Нұрбек.

Министр студенттерге арналған басқа да қолдау шараларын атап өтті. Мәселен, "Келешек" бағдарламасы бойынша 240 мың отбасы білім беру жинақтау шотын ашқан. Сондай-ақ оқу ақысының 50%-ына дейін өтейтін сараланған гранттар, пайызсыз білім беру несиелері және "Ұлттық қор – балаларға" бағдарламасы қарастырылған.

Саясат Нұрбек оқу ақысының жыл сайын қымбаттауына да тоқталды. Оның сөзінше, министрлік мемлекеттік университеттердегі бағаны бақылап, оның инфляция деңгейінен артық өсуіне жол бермейді. Ал жекеменшік жоғары оқу орындарының бағасын тікелей реттеуге құзыреті жоқ.

"Жекеменшік университеттердің оқу ақысын қатаң бақылай алмаймыз. Олардың қауымдастығымен тұрақты байланыстамыз, келіссөз жүргіземіз. Алайда оқу ақысын көтеруге тыйым салатын немесе бағаны тоқтатып қоятын тікелей тетігіміз жоқ", – деді министр.

Сонымен қатар министр Қазақстанда филиалдарын ашып жатқан шетелдік университеттермен де келіссөз жүргізіп жатқанын мәлімдеді. Негізгі талаптардың бірі – олардың Қазақстандағы оқу ақысы шетелдегі басты кампустарына қарағанда төмен болуы тиіс.

Еске салсақ, бұған дейін ғылым және жоғары білім министрі Саясат Нұрбек Алматыдағы бірнеше университетті Қонаев немесе Алатау қаласына көшіру жоспары қарастырылып жатқанын мәлімдеген еді. Оның айтуынша, оқу орындары көшуге дайын болғанымен, қалалардың инженерлік инфрақұрылымы толық әзір емес.

Stan.kz Air Astana тобының 2026 жылғы тоғыз айлық есебін талдады. Компанияның кірісі 17,9% өсіп, 1,293 миллиард долларға жеткен. Бірақ шығын бұдан жылдам көбейіп, топ кезеңді 2,7 миллион доллар таза шығынмен аяқтады.

Бірінші жартыжылдықта Air Astana 21,2 миллион доллар шығынға ұшыраған. Үшінші тоқсанда 18,5 миллион доллар таза пайда тапқанымен, бұл алты айдағы шығынды толық өтей алмады. Сондықтан тоғыз айдың қорытындысы теріс болып қалды. Бұл ретте үшінші тоқсандағы пайда да былтырғыдан 10,3% аз.

Шығынның басты себептері

Жартыжылдық есепте Air Astana тобының операциялық шығындары 22,5% өсіп, 750,5 миллион долларға жеткен. Яғни шығын кірістен жылдамырақ көбейген.

Басты себеп – жанармай. Алты айда оған 181 миллион доллар жұмсалған, былтырғыдан 22,4% көп.

Басқа шығындардың өзгерісі де елеулі:

• әуе кемелеріне техникалық қызмет көрсету — 81,2 миллион доллар, өсім 39,2%;
• жолаушыларға қызмет көрсету — 82,1 миллион доллар, өсім 29,6%;
• қызметкерлер мен экипаж еңбекақысы — 135,7 миллион доллар, өсім 19,9%;
• тозу шығыны — 126,3 миллион доллар, өсім 15,1%.

Бұл сандардың бәрі бірінші жартыжылдыққа қатысты. Ал үшінші тоқсанда шетелден сатып алынған авиаотынның бағасы бір жылда 47% қымбаттаған. Халықаралық әуежайлардағы отын бағасының өсуі компания шығынына осылайша жыл бойы қысым түсірді. 

Қозғалтқыш мәселесі шығынды көбейтті

Шығынның тағы бір себебі — Pratt & Whitney қозғалтқыштарына қатысты техникалық ақаулар. Қозғалтқыш жөндеуге алынғанда, ұшақ уақытша рейске шыға алмайды. Бұл компанияның тасымалдау мүмкіндігін шектейді. Сонымен бірге ұшақты күтіп ұстау мен жалдауға қатысты шығындар жалғаса береді.

Air Astana-ның мәліметінше, 2025 жылы қозғалтқыш ақауынан ұшақтардың тұрып қалуы операциялық табысты 42,3 миллион долларға азайтқан. Компания 2026 жылдың ортасында пайдаланылмай тұрған ұшақтар саны бір жылда шамамен 60% қысқарғанын хабарлады. Демек, техникалық мәселе жеңілдегенімен, оның шығынға әсері бірден жойылмайды. 

Теңге бағамы да қаржылық нәтижеге әсер етеді. Air Astana кірісі мен шығыны әртүрлі валютада қалыптасатындықтан, теңгенің долларға қатысты өзгерісі шығын көлемін және есептегі нәтижені өзгертеді. 2026 жылдың екінші тоқсанында теңге долларға шаққанда 7% нығайған. Бұл жанармай мен қозғалтқыш шығындарымен қатар компания атаған қысым факторларының бірі болды.

Кіріс өсімі шығынды жаппады

Алғашқы тоғыз айда бір орын-километрге шаққандағы кіріс 15,9% артқан. Ал осы өлшемдегі шығын 21,3% көбейген. Үшінші тоқсанда кіріс 16% өсіп, 7,48 центке жетсе, шығын 20% артып, 6,95 цент болған. Кіріс шығыннан әлі жоғары, бірақ екеуінің арасы қысқарған. Бұл компания әр тасымалдан бұрынғыдай көлемде табыс қалдыра алмай отырғанын көрсетеді.

Жолаушы саны үшінші тоқсанда 0,9% өсіп, 3,05 миллион адамға жеткен. Алайда ұшақ орындарының толымдылығы 85%-дан 83,4%-ға төмендеді. Бос орын көбейсе, сатылмай қалған билеттен кіріс түспейді, ал рейстің жанармай, экипаж және әуежай қызметіне кететін негізгі шығындары сақталады.

Air Astana-ның үшінші тоқсанда пайдаға шығуы алғашқы жартыжылдықпен салыстырғанда нәтиженің түзелгенін көрсетеді. Бірақ пайда былтырғыдан аз, операциялық табыстың кірістегі үлесі төмен, ал тоғыз айлық қорытынды шығынмен жабылды. 

Айта кетейік, бұған дейін Air Astana топ-менеджерлері небәрі үш айда 2,8 миллиард теңге сыйақы алған.

Қазақстанда студенттер дипломдық жұмыс жазғанда жасанды интеллектіні пайдалана алады. Алайда оның белгілі бір талаптары бар. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Ғылым және жоғары білім министрі Саясат Нұрбек Орталық коммуникациялар қызметінде өткен брифингте Қазақстан жасанды интеллектіге тыйым салмай, оны білім беру жүйесіне енгізу жолын таңдағанын айтты. Өйткені министрдің сөзінше, қазіргі заманда оның қолданылуын толық шектеу мүмкін емес.

"Студенттік және ғылыми-зерттеу жұмыстарын жазғанда жасанды интеллектіні пайдалануға рұқсат береміз. Бірақ талдау бөлігін, қорытынды мен тұжырымдарды жасанды интеллект арқылы жазуға болмайды. Оны студенттің өзі орындауы керек. Сонымен қатар жасанды интеллект қолданылған жағдайда оның қай бөлікте және қандай мақсатта пайдаланылғанын міндетті түрде көрсету қажет", – деді министр.

Саясат Нұрбектің айтуынша, дипломдық жұмыста жасанды интеллектіні пайдаланудың нақты пайыздық шектеуі жоқ. Министрлік жалпы талаптарды белгілеген, ал әр университет өзінің бағыты мен ерекшелігіне қарай ішкі ережелерін бекітеді. Мұндай тәжірибе былтырдан бері қолданылып келеді.

Одан бөлек министрлік халықаралық ETS (Educational Testing Service) ұйымымен бірлесіп, студенттердің білімін бағалайтын жаңа тест әзірлеп жатыр. Ол тек пәндік білімді ғана емес, логикалық ойлауды, цифрлық сауаттылықты және жасанды интеллектіні дұрыс пайдалану қабілетін де бағалайды. Жаңа тестілеу жүйесін 2027 жылы пилоттық режимде іске қосу жоспарланған. Кейін оның элементтерін жоғары оқу орындары мен ғылыми ұйымдарда қолдану көзделіп отыр.

Сонымен қатар министр өзі де күнделікті жұмысында жасанды интеллектіні жиі пайдаланатынын жасырмады.

"Мен өз жұмысымда жасанды интеллектіні қолданамын. Мысалы, бір күрделі мәселені тез түсінуім керек болса, оған: "Осыны маған он жастағы балаға түсіндіргендей, барынша қарапайым тілмен, нақты дәлелдермен және көрнекі түрде түсіндіріп берші" деп тапсырма беремін. Сонда күрделі мәселенің мәнін тез түсінуге болады", – деді Саясат Нұрбек .

Оның айтуынша, жасанды интеллект адамды алмастыратын құрал емес, керісінше, жаңа білімді тезірек меңгеруге көмектесетін көмекші болуы керек.

Еске салсақ, бұған дейін Павлодарда 12 жастағы оқушы қыз бала кезінде өзіне жасалған жыныстық зорлық-зомбылық туралы ChatGPT-ге айтып, көмек сұраған еді. Жасанды интеллект оған психологқа жүгінуге және 111 байланыс орталығына хабарласуға кеңес берген. Осыдан кейін қылмыс әшкереленіп, қыздың 39 жастағы нағашысы 20 жылға бас бостандығынан айырылды. Сот үкімі әзірге заңды күшіне енген жоқ.

Сыбайлас жемқорлыққа күдікке ілініп, ұсталған "Самұрық-Қазына" ұлттық әл-ауқат қорының басқарма төрағасы Нұрлан Жақыпов соңғы үш жылда декларацияда жүздеген миллион теңге табысын көрсеткен. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қазақстанда мемлекеттік қызметкерлер табыс декларациясында жалақысын емес, салықты өздері төлеуге міндетті өзге кірістерін көрсетеді. Ал жалақыдан салықты жұмыс берушінің бухгалтериясы автоматты түрде ұстайтындықтан, ол бұл бөлімге енгізілмейді.

Нұрлан Жақыповтың соңғы жылдардағы декларациясына қарағанда, оның салық салынатын өзге табысы төмендеген:

• 2022 жыл: 422 миллион 182 мың теңге;
• 2023 жыл: 186 миллион 543 мың 551 теңге;
• 2024 жыл: 197 миллион 259 мың 412 теңге.

2025 жылғы табысы туралы декларация ашық дереккөздерде әзірге жарияланбаған.

2022 жылы Жақыпов Kazakhstan Investment Development Fund Management Company басқарма төрағасы болған. Ал 2023 жылдың сәуірінде "Самұрық-Қазына" қорын басқаруға келді.

Ал қордың баспасөз қызметінің мәліметінше, уәкілетті органдар тергеу амалдарын жүргізіп жатыр.

Сондай-ақ қорда басқарма төрағасының міндетін уақытша атқарушы әзірге тағайындалмағаны айтылды. Қор штаттық режимде жұмысын жалғастырып жатыр.

Қор өкілдері инвесторлар, кредиторлар, халықаралық қаржы институттары және іскерлік серіктестер алдындағы барлық міндеттемелер күшінде екенін және қолданыстағы келісімдерге сәйкес орындалып жатқанын атап өтті.

"Қордың инвестициялық жобалары мен стратегиялық бағдарламалары бекітілген жоспарларға сәйкес жүзеге асырылып жатыр", – делінген таратылған хабарламада.

Айта кетейік, 2024 жылы Нұрлан Жақыпов бұған дейін берген сұхбатында жалақысының нақты мөлшерін айтудан бас тартқан. Ол мұны жеке ақпарат деп түсіндірген.

Журналистің сұрағына жауап ретінде қор басшысы 80 миллиард долларлық активтер портфелін басқаратын адамның жалақысы қанша болуы керегін сұраған.

Еске салайық, бұған дейін 11 қарашада Астанадағы Atlant тұрғын үй кешенінің маңында шашылып жатқан долларға ұқсас банкноттар түсірілген видео әлеуметтік желіде тарады. Кадрларда ақша салынған чемодандар мен сөмкелер де байқалған. Кейін Ұлттық қауіпсіздік комитеті 11 қарашада Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл қызметі "Самұрық-Қазына" басшысы Нұрлан Жақыповты, "Қазақстан темір жолы" басшысы Елжас Отаншиевті және өзге де адамдарды ұстағанын хабарлады. Оларға сыбайлас жемқорлық қылмысын жасады деген күдік келтірілген.

Үлкен Нарындағы жаңарған мәдениет үйі ауыл балалары мен жастарының өнерге қанат қағып, шығармашылық қабілетін шыңдайтын жаңа орталыққа айналмақ. Енді мұнда домбыра тартып, ән айтып, би билеумен қатар, музыка жазуға, бейнемонтаж жасауға, театр өнерін меңгеруге де мүмкіндік бар. "Қазақстан халқына" қоғамдық қорының қолдауымен заманауи жабдықтармен қамтылған мәдениет ошағы ауыл өміріне жаңа серпін беріп, өскелең ұрпақтың шығармашылық әлеуетін дамытуға жол ашпақ.

Мәдениет үйінің салтанатты ашылу рәсіміне жиналған қонақтар алдымен ғимараттың екінші қабатындағы коворкинг орталығы мен шығармашылық кабинеттерді аралап көрді. Ал мерекелік шараның көркін көрермендер залында ұйымдастырылған концерт аша түсті. Жаңартылған залға заманауи дыбыс аппаратурасы орнатылып, сахна жаңа шымылдықпен жабдықталған.

“Бүгін Үлкен Нарын жұрты үшін қуанышты күн. Жаңарған мәдениет үйін аралап, жас жеткіншектердің өнер үйренуіне жасалған жағдайды көріп, қуанып отырмыз. Бұл – "Қазақстан халқына" қоғамдық қорының ауыл мәдениетіне көрсеткен қолдауының бір көрінісі. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаевтың тапсырмасымен қолға алынған осы жобаны жүзеге асыруға үлес қосқан қор ұжымына және игі іске ұйытқы болған барша азаматқа Үлкен Нарын жұрты мен Шығыс Қазақстан халқының атынан алғыс айтамын. Ауылдың көркеюіне өнерге деген құрмет те ықпал етеді. Осы мәдениет үйінде өнер үйренген балалар ертең үлкен додаларда ауданымыздың, облысымыздың, еліміздің намысын абыроймен қорғайды деп сенемін. Жас жеткіншектерімізге ақ жол тілеймін!” – деді ШҚО әкімінің орынбасары Айдар Садырбаев.

Салтанатты шараға өңірге жұмыс сапарымен келген "Қазақстан халқына" қоғамдық қорының басқарма төрағасы Ләззат Шыңғысбаева да қатысты. Ол ауыл мәдениетін дамытуға бағытталған жобаның маңызына тоқталып, биыл еліміздің барлық өңірінде аудандық және ауылдық мәдениет үйлерін жаңғырту жұмыстары жүргізіліп жатқанын айтты.

“Үлкен Нарынға алғаш рет келіп отырмын. Ауылға барған сайын елдің амандығын сұрап, жұрттың тұрмысын білуге тырысамыз. Бүгін жаңарған мәдениет үйін көріп, сіздермен бірге қуанып отырмын. Биыл 17 облыстың әрқайсысында бір аудандық және бір ауылдық мәдениет үйін жаңғыртуды қолға алдық. Жыл соңына дейін барлығы 34 нысанды жаңарту көзделіп отыр. Әр өңірге барып, атқарылған жұмысты өз көзімізбен көріп, тұрғындардың пікірін тыңдап жүрміз. Кей ауылда әжелеріміздің "Жаңа Қазақстан бізге де келді" деген сөзін естідік. Мұндай сөзге қалай қуанбайсың? Меніңше, бұл – үлкен істің бастамасы. Президентіміз айтқандай, заманауи мүмкіндіктер қалада да, ауылда да бірдей қолжетімді болуы керек”, – деді "Қазақстан халқына" қоғамдық қорының басқарма төрағасы Ләззат Шыңғысбаева.

Қордың Шығыс Қазақстандағы жұмысы тек мәдениет саласымен шектелмейді. 2022 жылы құрылғаннан бері қоғамдық қор өңірде жалпы құны шамамен 11 миллиард теңге болатын жобаларды жүзеге асырған. Биылдың өзінде 5 миллиард 388 миллион теңгенің бастамалары қолға алынған. Олардың қатарында ауыл мектептеріндегі білім сапасын арттыруға бағытталған ауқымды жоба да бар.

Облыс әкімдігі және білім басқармасымен бірлесіп жүзеге асырылып жатқан бастама аясында шағын жинақты және толық жинақты мектептерге Білім-инновация лицейлерінің оқыту әдістемесі енгізілуде. Лицей мамандары ауыл мұғалімдеріне әдістемелік қолдау көрсетіп, оқыту тәсілдерін үйретсе, қор білім беру ұйымдарын қажетті құрал-жабдықтармен қамтамасыз етеді.

Жобаға Үлкен Нарын ауданының төрт мектебі қатысып отыр. Оларға жалпы құны 101 миллион теңгенің жабдығы жеткізілген. Оның ішінде физика, химия және биология пәндерінде тәжірибе жасауға арналған құрылғылар бар. Қазір мұғалімдер мен оқушылар жаңа жабдықтарды сабақ барысында тиімді пайдалануды меңгеріп жатыр. Мұндай мүмкіндіктер тіпті ірі қалалардағы мектептердің бәрінде бірдей бола бермейді. Басты мақсат – ауыл балаларына теориялық білімді тәжірибемен ұштастырып, зерттеуге, ізденуге және инженерлік ойлау қабілетін дамытуға жағдай жасау.

Қоғамдық қор денсаулық сақтау саласындағы маңызды жобаларды да жүзеге асырып келеді. Соның бірі – Өскемендегі онкологиялық орталыққа сәулелік ем жүргізуге арналған заманауи жабдық орнату. Бұл медициналық құрылғының құны 2 миллиард 400 миллион теңгені құрайды.

Үлкен Нарын ауданының әкімі Елдос Байрахметов те құттықтау сөзінде жаңарған мәдениет үйінің ауыл өміріндегі орнына тоқталды. Оның айтуынша, бұл орталық балалар мен жастардың шығармашылық қабілетін дамытуға, ұлттық өнерді ұлықтап, мәдени құндылықтарды кейінгі ұрпаққа жеткізуге мүмкіндік береді.

Салтанатты рәсімде қордың басқарма төрағасы Ләззат Шыңғысбаева мен ауыл ақсақалы Көксеген Кемпірбаев мәдениет үйінің ашылу лентасын қиып, жаңадан жабдықталған үйірме кабинеттерін аралап көрді.

Мәдениет үйі "Қазақстан халқына" қоғамдық қорының қолдауымен "QH Мәдени даму алаңы" жобасы аясында қажетті құрал-жабдықтармен қамтылған. Бұл мақсатқа қор тарапынан 155 миллион теңгеден астам қаражат бөлінген. Оның шамамен 112 миллион теңгесі ғимараттың ішкі бөлігін, тағы 42 миллион теңгесі сыртқы аумағын жабдықтауға бағытталған.

Жалпы, мәдениет үйінде шығармашылықтың сан алуан бағытын қамтитын он арнайы бөлме жасақталған. Вокал, домбыра және халық аспаптары студияларында балалар ән айтып, ұлттық аспаптарда ойнауды үйренеді. Қазақ фольклорлық ансамбліне жеке кабинет қарастырылған. Ал дыбыс жазу студиясында музыкалық шығармаларды жазып, өңдеуге мүмкіндік бар.

Хореография залында ұлттық және заманауи билерді меңгеруге жағдай жасалса, театр студиясында актерлік шеберлік пен көркемсөз оқу өнерін дамытуға болады. Бұдан бөлек, медиастудия фото және бейнетүсірілім жасауға, бейнемонтаж жұмыстарын жүргізуге арналған. Арт-студияда сурет салу мен қолөнерге машықтануға болады. Ал косплей студиясы кейіпкерлердің бейнесін сомдап, сахналық костюмдер әзірлеуге қызығатын балаларға арналған. Кішкентай бүлдіршіндер үшін ойын бөлмесі де жабдықталған.

Жаңарған мәдениет үйінің ашылуы аудан тұрғындары үшін де ерекше қуаныш болды. Өйткені енді ауыл балалары мен жастары шығармашылықпен айналысу үшін аудан орталығынан алысқа бармай-ақ, өздері қызығатын өнерді осында меңгере алады.

“Бүгін ауданымыз үшін қуанышты күн. "Қазақстан халқына" қорының қолдауымен мәдениет үйі жаңарып, мұнда театр үйірмесі мен жастар орталығы ашылып жатыр. Жастарымыз енді бос уақытын осында өткізіп, өздері қызығатын өнермен айналыса алады. Қорға алғысымызды білдіреміз. Халқымыз аман, еліміз тыныш болсын!” – дейді аудан тұрғыны Амангелді Исабеков.

“Енді ауыл жастары өздері қызығатын өнерді үйреніп, ұлттық мәдениетімізді тереңірек тани алады. Ауылымызға осындай қолдау көрсетіліп жатқанына ризамыз. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаевқа алғысымызды білдіреміз. Осы мәдениет үйінде өнер үйренген жастар ертең еліміздің өркендеуіне үлес қоссын!” – деді ауыл тұрғыны Жаңыл Құсайынова.

Мәдениет үйінің жаңарған ғимаратымен қатар, оның аумағы да абаттандырылып, тұрғындардың бас қосып, мәдени іс-шаралар өткізуіне қолайлы орта қалыптастырылған. Мұнда ашық аспан астында концерттер мен мерекелік шаралар ұйымдастыруға арналған тұрақты сахна орнатылды. Аулаға киіз үй тігіліп, алтыбақан қойылған. Аумақты абаттандыру жұмыстарына облыстық және аудандық бюджеттерден 50 миллион теңге жұмсалған.

Мерекелік ашылу салтанатында жаңа сахнада аудандық шығармашылық үйінің бишілері өнер көрсетіп, көрермендерге көтеріңкі көңіл күй сыйлады. Ал киіз үйде жергілікті шеберлердің қолынан шыққан қолөнер бұйымдары көпшілік назарына ұсынылды.

Жаңарған мәдениет үйіндегі мүмкіндіктерді балалар да қуана қабылдаған. Бірінші сыныптан бері би үйірмесіне қатысып жүрген 6-сынып оқушысы Амина Раджанқызы жаңа кабинеттердің ашылуы өзіне ерекше ұнағанын айтады.

“Мен бірінші сыныптан бері би үйірмесіне қатысамын. Үйірмеде қазақтың ұлттық билері мен заманауи билерді үйренеміз. Аудандық, облыстық және республикалық байқауларға қатысып, жүлделі орындарға ие болдық. Қазір мәдениет үйінде жаңа кабинеттер ашылып жатыр. Мұнда би үйренумен қатар домбыра тартуға, сурет салуға, ән айтуға болады. Осындай мүмкіндік берген мәдениет үйінің ұжымына шын жүректен алғыс айтамын”, – дейді 6-сынып оқушысы Амина Раджанқызы.

Оқушылардың сабақтан кейін уақытын тиімді өткізуіне жаңадан ашылған коворкинг орталығы да ықпал етпек. Мұнда балалар достарымен кездесіп, кітап оқып, сабақ дайындап, түрлі ойындар ойнай алады. Сондай-ақ, шығармашылық және спорт үйірмелеріне қатысуға мүмкіндік бар.

“Бүгін коворкинг орталығы ашылды. Енді сабақтан кейін достарымызбен осында келіп, ойын ойнап, демалып, сабақ оқи аламыз. Домбыра, би, театр үйірмелері де ашылды. Спорт үйірмелеріне де қатысуға болады. Ауданымызда осындай орталық ашылғанына қуаныштымыз. Мұнда балалар бос уақытын пайдалы өткізіп, өздері қызығатын іспен айналыса алады”, – дейді 8-сынып оқушысы Қуаныш Әскенбаев.

Айта кетейік, аудандық мәдениет үйінің ғимараты бұған дейін, 2022 жылы жергілікті бюджет есебінен күрделі жөндеуден өткен болатын. Сол кезде жөндеу жұмыстарына 25 миллион теңге жұмсалған. Ал "QH Мәдени даму алаңы" жобасының негізгі мақсаты – ғимаратты шығармашылық сабақтар мен мәдени іс-шараларды өткізуге қажетті заманауи құрал-жабдықтармен қамтамасыз ету.

Шығыс Қазақстан облысында аталған жобаға Үлкен Нарын аудандық мәдениет үйімен қатар, Зайсан ауданына қарасты Сарытерек ауылының мәдениет үйі де енгізілген.

Айта кетейік, "Қазақстан халқына" қоғамдық қоры 2022 жылы Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен құрылған. Қордың негізгі мақсаты – денсаулық сақтау, білім беру, мәдениет, спорт және әлеуметтік қолдау салаларындағы маңызды жобаларды қаржыландыру. Оның қаражаты "Самұрық-Қазына" ұлттық әл-ауқат қорының аударымдары, отандық компаниялар мен кәсіпкерлердің қайырымдылық жарналары, сондай-ақ жеке тұлғалар мен меценаттардың ерікті қайырымдылық көмегі есебінен қалыптасады. Осылайша, қор ірі бизнес пен қоғамның қолдауын біріктіріп, ел тұрғындарының өмір сапасын жақсартуға бағытталған әлеуметтік бастамаларды жүзеге асырады.

Қазір жоғары оқу орындарын Қонаев немесе Алатау қаласына орналастыру мәселесі қарастырылып жатыр. Қай қаланың инфрақұрылымы бірінші дайын болса, университеттерді көшіру жұмысы сол жақта басталуы мүмкін. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Ғылым және жоғары білім министрі Саясат Нұрбек Орталық коммуникациялар қызметінде өткен брифингте редакция тілшісінің сұрағына жауап беріп, Алматыдағы бірнеше университетті Қонаев қаласына көшіру жоспары әлі де күшінде екенін айтты. 

"Ондай жоспар бар. Бірақ біз әлі күтіп отырмыз. Қонаев қаласында қажетті инфрақұрылым толық дайын емес. Кәріз жүйелері, газ, су құбырлары, электр желілері қажет. Жаңа жылу станциясын салу керек. Ал университеттеріміз көшуге дайын. Сәтбаев университеті, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, AlmaU және басқа да оқу орындары бірінші кезеңде көшуге әзір. Бірақ бәрі инфрақұрылымға байланысты", – деді министр.

Саясат Нұрбектің айтуынша, қазір Алатау қаласын дамыту жұмыстары да жүріп жатыр. Қала төрт ауданға бөлінеді. Соның бірі – Golden District. Бұл ауданда арнайы академиялық қалашық құрып, еліміздің ірі университеттері мен ғылыми орталықтарын орналастыру жоспарланған.

Министрлік Алматыдағы университеттерді Қонаевқа көшіру жоспарымен қатар Алатау қаласына орналастыру мүмкіндігін де қарастырып жатыр.

"Қазір екі жоспарды қатар пысықтап жатырмыз. Бірі – Қонаев, екіншісі – Алатау. Қай қаланың инфрақұрылымы тезірек дайын болса, соған қарай шешім қабылдаймыз. Инфрақұрылымсыз бірде-бір университетті көшіруге болмайды. Университеттердің өз күшімен мұндай ауқымды жұмысты атқаруға мүмкіндігі жоқ. Ал дайын инфрақұрылымға көшуді бастауға әзірміз", – деді Саясат Нұрбек.

Сонымен қатар Алатау қаласында Оңтүстік Кореяның KAIST университетінің қатысуымен жаңа зерттеу университетін ашу жоспарланған. Министрдің сөзінше, жаңа оқу орны негізінен магистранттар мен докторанттарды даярлауға және ғылыми зерттеулер жүргізуге бағытталады. Университет кореялық KAIST оқу орнының академиялық және сарапшылық қолдауымен құрылмақ.

"Бұл зерттеу бағытындағы университет болады. Негізінен магистратура мен докторантура деңгейінде мамандар даярлайды. Жоба KAIST университетінің толық қолдауымен, сараптамасымен және қатысуымен жүзеге асырылады", – деді министр.

Саясат Нұрбек сондай-ақ Алатау қаласында білім мен ғылымды дамыту үшін арнайы инвестициялық қор құрылғанын айтты. Оның мәліметінше, бұл бағытқа 100 миллион доллар қарастырылып отыр.

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстанда студенттерге бакалавриатты төрт жыл емес, үш жылда аяқтауға мүмкіндік берілетіні хабарланған еді. Алайда бұл өзгеріс барлық мамандыққа қатысты емес. Қазір 16 мыңнан астам студент ақпараттық технологиялар, бағдарламалау, жасанды интеллект және басқа да бағыттар бойынша үш жылдық жүйемен оқып жатыр. Ал медицина, ветеринария, педагогика және сәулет мамандықтарында оқу мерзімі қысқартылмайды.  

Қазақстанның Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі 2027 жылғы 11 қаңтардан бастап жәрдемақы төлеудің жаңартылған ережелері бойынша пилоттық жобаны іске қосады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Пилоттық жоба әлеуметтік төлемдердің 36 түрінің 12-сін  қамтиды. Дәлірек айтсақ, министрлік жүргізген бағалау қорытындысы бойынша материалдық жағдайы жоғары және ауқатты деп танылған екі санаттағы отбасыларға қатысты болады.  Министрлік қолданыстағы ережелер үкіметтен көмек алатындардың материалдық жағдайын әрдайым толық ескере бермейтінін атап өтті. Соның салдарынан бірдей әлеуметтік көмекті жағдайы жақсы азаматтар да, қиын жағдайда қалған отбасылар да алуы мүмкін.

Пилоттық жоба аясында министрлік жекелеген әлеуметтік төлемдерді тағайындау кезінде отбасылардың қажеттіліктері мен қаржылық мүмкіндіктерін қалай ескеруге болатынын алда әлі де зерттейді.

“Бұл жұмысты үйлестіру үшін министрлік базасында арнайы жобалық кеңсе жұмыс істейді. Оның құрамына Президент Әкімшілігінің, Үкімет Аппаратының, Құрылтайдың өкілдері және сарапшылар қауымдастығының мүшелері кіреді”, – деп жазылған хабарламада.

Пилоттық жоба қорытындысы бойынша ведомство әлеуметтік қолдау жүйесін өзгерту жөнінде ұсыныстар әзірлейді.

“Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі мемлекеттік әлеуметтік саясаттың басты мақсаты – азаматтардың әл-ауқатын арттыру, әлеуметтік осал топтарды қорғау және әлеуметтік қолдаудың әділ, ашық әрі атаулы жүйесін қалыптастыру екенін атап өтеді”, – деп жазды министрлік.

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі отбасылардың материалдық жағдайын бағалаудың дәлдігіне ерекше назар аударылатынын мәлімдеді. Билік жаңа ережелердің ықтимал салдарын зерттеп, азаматтардың тиісті көмектен негізсіз айырылуына жол бермеуді көздеп отыр. Осы мақсатта жоба кезең-кезеңімен енгізіледі.

“Пилоттық жобаны іске асыру барысында азаматтардың құқықтарын қорғауға, отбасылардың материалдық жағдайын объективті бағалауға және мемлекеттік қолдау шараларына қол жеткізуді негізсіз шектеуге жол бермеуге ерекше назар аударылады”, – деп мәлімдеді.

Еске сала кетейік, eGov Mobile қосымшасында жәрдемақы алушылардың әлеуметтік жағдайын бағалайтын жаңа калькулятор іске қосылды. Сервис отбасының табысы, мүлкі, несие міндеттемелері мен өзге де көрсеткіштерін ескеріп, әл-ауқатына алдын ала баға береді. Дегенмен оның қорытындысы жәрдемақыдан айыруға немесе төлемді тоқтатуға әсер етпейді. Калькулятор мемлекеттік дерекқорлардағы мәліметтерді автоматты түрде жинап, азаматтарға отбасының әлеуметтік жағдайын жан-жақты бағалауға мүмкіндік береді.

Әнші Ерлан Көкеев АБК тобының құрылу тарихына қатысты көпшілік біле бермейтін жайттарды бөлісті. Оның айтуынша, үш өнерпаздың бас қосуына студиядағы бір әннің жазылуы себеп болған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Өнер иесі топ құру идеясын Қыдырәлі Болманов ұсынды деген пікірмен келіспейтінін жеткізді.

“Қыдырәлі маған ренжімесін, бірақ ол үнемі “бұл менің идеям еді” деп айтады. Шын мәнінде, бәрі басқаша болған”, – деді әнші.

Ерлан Көкеевтің сөзінше, сол кезде ол музыкалық студияда аранжировка жасаумен айналысқан.

Бір әнді жазу барысында үш дауыспен орындалатын тұсын өзі айтып көргенімен, нәтижесі көңілінен шықпаған.

“Бір партиясын айттым, екіншісін, үшіншісін де жаздым. Тыңдап көрсем, дұрыс естілмейді. Өйткені бір адамның даусымен бірнеше партияны орындағанда электрон әсер пайда болады екен. Сол кезде студияға Қыдырәлі кірді. Оған әннің бір тұсын айтып беруді өтіндім. Айтып беріп, кетіп қалды. Тыңдасам, бұрынғыдан жақсырақ шыққан”, – деп еске алды Көкеев.

Кейін студияға Медеу Арынбаев келген. Оған жоғарғы дауысты орындауды ұсынғаннан кейін әннің үйлесімі табылған.

“Медеуге “мына жоғарғы партиясын айтып бере аласың ба?” дедім. Ол да айтып берді. Міне, сол кезде әннің үні ашылды. Осылайша, қолымда үшеуіміздің дауысымыз жазылған бір фонограмма болды”, – деді ол.

Көп ұзамай Ерлан Көкеевті қала күніне арналған концертке шақырған. Әнші ұйымдастырушылардан Қыдырәлі Болманов және Медеу Арынбаевпен бірге өнер көрсетуге рұқсат сұраған. Ал топтың атауы концерт кезінде аяқасты пайда болыпты.

“Бір кезде Алексей Сергеевич бүкіл стадионға “АБК, сахнаға!” деп хабарлады. Біз өзімізге айтылып жатқанын түсінбей отыра бердік. Ол тағы қайталады. “АБК деген кімдер?” деп отырмыз. Сосын “Арынбаев, Болманов, Көкеев, сахнаға!” деді. Қарасақ, жаман атау емес сияқты. Сахнаға шығып, әнімізді орындадық. Кейін “АБК деген атауды қалдырайық” деп келістік”, – деді әнші.

Көкеевтің айтуынша, үшеуінің үлкені Қыдырәлі Болманов болғандықтан, кейін топтың ұйымдастыру жұмыстарына белсене кіріскен. Қаржы құйып, демеушілер іздеген. Ақылдаса келе, әріптестері оның продюсер болуына келіскен.

Сондай-ақ әнші сол тұста Медеу Арынбаевқа Мәскеуге барып, жеке шығармашылығын дамыту туралы ұсыныс түскенін айтты. Оның өнеріне қаржы салуға дайын кәсіпкерлер де болған. Алайда үшеуі бірге жұмыс істеуді таңдаған.

“Жастық жігеріміз тасып тұрған кез ғой. Бір-бірімізбен бауырлас болуға серттестік. Содан кейін бірге ән жазуды жалғастырдық. Қыдырәлі қаржы сала бастады, демеушілер тапты. Ол мұндай шаруаға өте пысық. Осылайша, АБК құрылды”, – деп түйіндеді Ерлан Көкеев.

Публикация от EVENT АГЕНСТВО | КОНЦЕРТЫ | АСТАНА | КАЗАХСТАН (@kaz_production_kz)

Еске салайық, бұған дейін Сәкен Майғазиев те "МузАРТ" тобының құрылу тарихын айтып бергені хабарланған еді.

Қазақстандағы орман алқаптарын қалпына келтіруге бағытталған ең ірі жоба – Тимур Құлыбаевтың Halyk қайырымдылық қоры жүзеге асырып жатқан Halyk Орманы бастамасы Түркияның Анталья қаласында өтіп жатқан БҰҰ-ның климаттың өзгеруі туралы негіздемелік конвенциясы тараптарының 31-конференциясы (COP31) аясында елдің ұлттық павильонында таныстырылған экологиялық бастамалар қатарына енді.

Айта кетейік, COP31 – жаһандық климаттық сын-қатерлер мен тұрақты даму саласындағы практикалық шешімдерді талқылау үшін мемлекеттер мен үкімет басшыларын, халықаралық ұйымдардың, қаржы институттарының, ғылыми қоғамдастық пен бизнес өкілдерін біріктіретін маңызды халықаралық алаңдардың бірі.

Биыл саммитке 70-тен астам мемлекеттің өкілдері қатысып жатыр. Қазақстанның ұлттық павильоны елдің экологиялық жетістіктерін, ауқымды табиғатты қорғау бастамаларын, инновациялық технологиялары мен инвестициялық жобаларын таныстыру алаңына айналды. Оның аумағы 250 шаршы метр болып, ал бағдарламасы 38 тақырыптық іс-шараны қамтиды.

COP31 аясында Halyk Орманы ұлттық жобасы туралы Halyk қайырымдылық қоры қамқоршылық кеңесінің мүшесі, Halyk Bank басқарма төрайымы Үміт Шаяхметова Қазақстан Республикасының премьер-министрі Олжас Бектеновке баяндады.

Halyk Орманы – Тимур Құлыбаевтың Halyk қайырымдылық қоры Экология және табиғи ресурстар министрлігімен бірлесіп жүзеге асырып жатқан Қазақстанның орман алқаптарын қалпына келтіруге арналған бес жылдық бағдарлама. Жоба аясында 2 мың гектардан астам аумаққа 9 миллион көшет пен жас өскін отырғызу көзделген.

Жобаның географиялық ауқымы экологиялық маңызы жоғары үш аумақты қамтиды: "Семей орманы" мемлекеттік орман табиғи резерваты, Іле-Алатауы ұлттық паркі және Астана қаласының Жасыл белдеуі.

"Halyk Орманы жобасының басты ерекшелігі – ормандарды қалпына келтіруге кешенді көзқарас қалыптастыруында екенін атап өткен жөн. Бағдарлама орманды қалпына келтірудің барлық кезеңін, атап айтқанда сапалы отырғызу материалын өсіру мен аумақтарды дайындаудауды, ағаш отырғызу, жас екпелерді күтіп-баптау және олардың жерсіну деңгейін бақылауды қамтиды", – деп атап өтті Үміт Шаяхметова.

Бұл жұмыстың маңызды бағыттарының бірі – Абай облысындағы орман тәлімбақтарының инфрақұрылымын дамыту. Суару жүйелерін жаңғырту, жабдықтарды жаңарту және өндірістік қуаттарды кеңейту көшеттер мен жас өскіндерді өсіру көлемін арттыруға мүмкіндік береді. Бұл орман алқаптарын қалпына келтіру үшін ұзақ мерзімді негіз қалыптастырады.

2025-2026 жылдары жоба аясында "Семей орманы" аумағында, Іле-Алатауы ұлттық паркінде және Астананың Жасыл белдеуінде 3 миллионнан астам көшет пен жас өскін отырғызылды. Көгалдандыру жұмыстарына 2 мыңнан астам ерікті қатысты.

COP31 аясында Halyk Орманы жобасының таныстырылуы жаһандық климаттық міндеттерді шешудегі ұзақ мерзімді экологиялық бастамалардың маңызын айқындап, мемлекет, қайырымдылық ұйымдары, бизнес пен қоғам арасындағы ынтымақтастықтың әлеуетін көрсетеді.

Тимур Құлыбаевтың Halyk қайырымдылық қоры үшін халықаралық климаттық мәселелер қатарына қатысу – атқарылған жұмыстың нақты нәтижелерін таныстыруға және ауқымды жеке бастамалардың елдің табиғи мұрасын сақтауға қалай үлес қосатынын көрсетуге мүмкіндік.

Halyk Орманы – бұл бір реттік көгалдандыру акциясы емес, ормандарды қалпына келтіруге, экожүйелердің тұрақтылығын нығайтуға және Қазақстанның экологиялық болашағын қамтамасыз етуге бағытталған ұзақ мерзімді инвестиция.

33 мың тұрғыны бар Жамбыл облысы, Үлкен селосында атомшылар қалашығы салынады. Ол Балқаш көлінің жағалауында орналасқан. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Атом энергиясы агенттігінің хабарлауынша, елді мекен АЭС құрылысы аясында дамитын болады. Елді мекенге 33 мың адамға арналған атомшылар қалашығын біріктіру жоспарланып жатыр. Ауылда тұрғын үйлер, мектеп, аурухана және кадрларды даярлау, қайта даярлау орталықтары, сондай-ақ қонақ үйлер, қызмет көрсету мен бизнес нысандары салынады.

“Бұл жеке жұмысшылар кенті болмайды. Бұл – өмір сүруге қажетті барлық ілеспе инфрақұрылымы бар Үлкен ауылының дамуы”, – деді Алмасадам Сәтқалиев.

АЭС құрылыс аяқталғаннан кейін арнайы құрылған нысандар ауылдың қажеттіліктері мен бизнесті дамытуға арналады. Агенттіктің мәліметінше, Үлкенді Балқаш жағалауындағы ең озық елді мекендердің біріне айналдыру жоспарланып отыр. Ауылдың табиғаты мен орналасуы демалыс пен туризмге мүмкіндік береді.

Сондай-ақ болашақ атом электр станцияларының (АЭС) қызметкерлерін даярлау, қайта даярлау және біліктілігін арттыруға арналған оқу-жаттығу орталығын орналастыру жоспарланып отыр. Бір атом электр станциясының құрылысы қызған кезеңде 15 мыңға дейін жұмысшы қажет болса, оларды жұмыспен қамтамасыз ететін шамамен 2 мың маман керек.

“Кадрларды даярлау Қазақстан Республикасының бейінді оқу орындарымен, сондай-ақ Қытай мен Ресейдің мамандандырылған білім беру ұйымдарымен ынтымақтастық аясында жүзеге асырылады”, – деп мәлімдеді агенттік.

Сондай-ақ Атом энергия жөніндегі агенттік мамандарды даярлауға “Болашақ” стипендиясы арқылы білім алу мүмкіндігі қарастырылатынын мәлімдеді. 

“Бағдарлама шеңберінде атом саласындағы жетекші шетелдік ұйымдарда магистратура, докторантура бағдарламалары бойынша білім алуға және тағылымдамадан өтуге арнайы квоталар қарастырылған”, – деп жазды агенттік.

Бұл болашақ АЭС қызметкерлерінің бір бөлігі шетелде білім алып немесе тәжірибе жинақтап, кейін алған білімін Қазақстандағы атом жобаларында қолдана алады дегенді білдіреді. Түркияда өткен кездесу барысында Сәтқалиев "Аккую" атом электр станциясында жұмыс істеп жүрген қазақстандық мамандармен де сөйлескен. Олардың тәжірибесі отандық атом жобаларына қажетті кадрларды даярлау көздерінің бірі ретінде қарастырылып отыр.

Агенттік басшысы мамандардың тұрғын үймен қамтамасыз етілетінін де мәлімдеді. Алайда жаңа хабарламада пәтер немесе үй беру шарттары нақтыланбаған.

Еске сала кетейік, президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан халқына Жолдауында "Балқаш" атом электр станциясының құрылысын келесі жылы бастауды, сондай-ақ "Мойынқұм" АЭС құрылысына дайындықты жеделдетуді ұсынды. 

Әнші Нұрлан Албан бір жыл бұрын әскери борышын өтеуге аттанған ұлының үйіне оралғанын айтып, қуанышын бөлісті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Өнер иесі әлеуметтік желідегі парақшасында ұлын әскерге шығарып салған сәтін еске алып, бір жылдың қалай тез өткенін байқамай қалғанын жеткізді.

“Сүйінші! Естеріңізде болса, тура бір жыл бұрын ұлымды Отан алдындағы әскери борышын өтеуге аттандырған едім. Мінекей, уақыт деген зымырап, қас пен көздің арасында өтіп жатыр. Бүгін, міне, Аллаға шүкір, аман-есен шаңыраққа оралды. Өте қуаныштымын”, – деп жазды әнші.

Нұрлан Албан әскерде жүрген өзге сарбаздардың да отбасына амандықпен оралуын тіледі.

“Әскерде жүрген әр сарбаздың аман-сау отбасына оралуын шын ниетіммен тілеймін!” – деп жазды өнер иесі.

Публикация от Нурлан Тажикенов - Нұрлан Албан (@nurlanalban)

Еске салайық, бұған дейін марқұм анасын еске алған әнші Нұрлан Албан өкініші барын айтқаны хабарланған еді.

“Миллион” жайдарман командасы арқылы танылған әзілкеш Мансар Орынханның жұбайы Нұрайым Халила күйеуінің алты күннен бері үйге келмегенін, өзін барлық жерден бұғаттап тастағанын мәлімдеді. Ал өнер иесі отбасын сақтап қалу үшін қолынан келгеннің бәрін жасап жүргенін жеткізді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Нұрайым Халила Instagram парақшасындағы stories бөлімінде отбасындағы жағдай туралы жазды. Оның айтуынша, күйеуінің хабарсыз кетуі алғаш рет болып отырған жоқ.

“Бәлкім, қазір эмоциямен жазып отырған шығармын… Үйге қонбайды, хабарсыз кетеді, барлық жерден бұғаттайды. Алты күн өтті, Алматыда жүргенін білемін. Бірақ мен өз өмірімді сүремін. Оның жоқтығынан өмір тоқтамайды. Бұл бірінші рет емес! Кеше тойға бардым, сол кезде ғана байланысқа шықты”, – деп жазды ол.

Сондай-ақ әзілкештің жұбайы үш баласымен баспанасыз қалғысы келмейтінін жеткізіп, тұрып жатқан үйінен кетпейтінін айтқан.

“Қазір өзіне айтарым біреу: егер таңдауың көше болса, үйді бізге қалдыр. Бізді таңдамағаның үшін үш баламен тентіретпе. Мен бұл үйден кетпеймін, қусаң да”, – деді Нұрайым Халила.

Жұбайының жазбасынан кейін Мансар Орынхан Threads парақшасында пікір білдірді. Ол ешбір шаңырақтың шайқалмауын тілеп, ең үлкен байлығы отбасы екенін жазды.

“Ешқандай отбасы ажыраспасын, балалар жетім қалмасын! Алладан тек соны тілеймін. Менің ең үлкен байлығым – менің отбасым. Оны дәлелдемесем де, бәрі белгілі. Менің отбасыма менен артық ешкімнің жаны ашымайды және жақсы көрмейді”, – деп жазды әзілкеш.

Өнер иесі кейбір адамдарды жұбайын өзіне қарсы айдап салып жүр деп айыптады.

“Әйелімді маған қарсы айдап салып жатқан кейбір адамдар, қандай жиіркенішті едіңдер! Мен отбасымды сақтап қалу үшін барлығын жасаймын. Жасап та жүрмін!” – деді Мансар Орынхан.

Сонымен қатар өнер иесі өзін ақша мен атақ өзгертті деген пікірлерге жауап берді. Оның айтуынша, күндіз-түні еңбектенуінің басты мақсаты – отбасының жағдайын жасау. Әзілкеш жұбайымен арадағы түсініспеушілік шешілгенін де жеткізді.

“Бізде барлығы дұрыс. Қазір барлығы шешілді. Әйел адам ашуланады, ренжиді. Кейбір адамдар Мансарды ақша өзгертті деп жазған. Бірақ менің күндіз-түні еңбек етуімнің себебі де – отбасым. Әзіл саласында жүрсем де, ақымақ адам емеспін. Жастар арасында барлығы болады”, – деп жазды ол.

Еске салайық, бұған дейін жайдарманшы Мансар Орынхан саясатқа бет бұрғаны хабарланған еді. Өнер иесі Түркістан облысы Арыс қалалық мәслихатының депутаттығына үміткер ретінде сайлауға түсетінін мәлімдеді. Ол мәдениет пен өнерді қолдау, спортты дамыту және жастардың әлеуетін арттыру мәселелеріне ерекше көңіл бөлмек.

Павлодар облысы, Ақсу қаласының маңайында алкогольдік сусынға тойып алған екі әйел төбелесіп, арты өліммен аяқталды. Сотта белгілі болғандай, біреуі екіншісінің анасын балағаттаған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Сот мәліметінше, оқиға 17 сәуір күні болған. Екі әйел адам Ақсу қаласының маңайындағы жылу құбырына барып, ащы суға сылқия тойып алған. Сол уақытта біреуі екіншісінің қайтыс болған анасын балағаттаған. Салдарынан төбелес болып, адам қаза болған.

“Жанжал салдарынан П.-да Д.-ны өлтіру ниеті пайда болған. Өзінің қылмыстық ойын жүзеге асыру мақсатында П. Д.-ның бетіне жұдырықпен соққы жасаған. Соққыдан жәбірленуші жерге құлаған. Бұдан кейін ол әйелдің денесіне бірнеше рет аяғымен соққы жасаған. Алған жарақаттарының салдарынан Д. жедел қан жоғалтудан оқиға орнында қайтыс болған”, – деп мәлімдеді Павлодар соты.

Жансыз жатқан денені көргеннен кейін айыпталушы үйіне барып, дизель отынын алып келген. Қылмысын жасыру үшін мәйіттің үстіндегі киімдерді шешіп, денені өртеп жіберген. 

Соттың мәліметінше, айыпталушының қылмысы дәлелденіп, Қылмыстық Кодекстің 99-бабы, 1-бабы бойынша кінәлі деп танып, судья оған қылмыстық-атқару жүйесінің орташа қауіпсіз мекемесінде жазасын өтеу бойынша жаза тағайындалды. Айыпталушы 10 жыл бас бостандығынан айырылды. 

“Жәбірленушінің талап қоюы 5,5 миллион теңгеден астам сомаға қанағаттандырылды”, – деп мәлімдеді Павлодар соты.

Үкім әлі де заңды күшіне енген жоқ.

Еске сала кетейік, Қостанайда 86 жастағы зейнеткерді пышақтап өлтірді деген күдікпен 17 жастағы жасөспірім ұсталды.Қайғылы оқиға тұрғын үйлердің бірінің ауласында болғаны хабарланған еді. 86 жастағы қария орындықта отырған кезде оған пышақпен шабуыл жасалған. 

Түркістан облысында "Заң мен тәртіп" қағидаты аясында "Есірткісіз болашақ" атты нашақорлыққа қарсы форум өтті. Ауқымды іс-шара облыс көлемінде ұйымдастырылған онкүндік профилактикалық жұмыстарының қорытындысына арналды.

Форумға Түркістан облысының әкімі Нұралхан Көшеров, Полиция департаментінің бастығы Арыстанғани Заппаров, Ұлттық қауіпсіздік комитеті Түркістан облысы бойынша департаментінің басшысы Болат Қалмұрзаев, ҚР ІІМ Есірткі қылмысына қарсы іс-қимыл комитетінің төрағасы Абай Жүсіпов, ҚР Құрылтайының депутаты Гүлісхан Нахбаева, Қазақстан Халық Кеңесінің мүшесі, "Qazaqstan Team" республикалық қоғамдық жастар бірлестігінің жетекшісі Олжас Сүлеймен, "Жайдарман" жобасының жетекшісі, "Құрмет" орденінің иегері Есен Елеукен, сондай-ақ прокуратура, сот, полиция және өзге де құзырлы органдардың өкілдері мен жастар қатысты.

Форум қонақтарын полициядағы робот ит арнайы қарсы алды. Дронның көмегімен аумақты бақылау және құқық бұзушылықтарды анықтау мүмкіндіктері көрсетілді. Сонымен қатар қызметтік иттердің көмегімен жасырылған есірткі заттарын табу, арнайы жасақ қызметкерлерінің күдіктіні ұстау кезіндегі тактикалық әдіс-тәсілдері көпшілік назарына ұсынылды. Бұдан кейін қонақтар "Жас сақшы" сыныбы оқушыларының сурет, қолөнер көрмелерімен танысып, полицияның техникалық жабдықтарын, тақырыптық бейнематериалдарын тамашалады.

Форумның ресми бөлімінде облыс әкімі Нұралхан Көшеров есірткіге қарсы күресте мемлекеттік органдар мен қоғам бірігуі керектігін атап өтті. 

Облыс құрылғаннан бері 214 денсаулық сақтау нысаны пайдалануға берілді.

Ал Түркістан облысы Полиция департаментінің бастығы Арыстанғани Заппаров өз сөзінде Мемлекет басшысы айқындаған "Заң мен тәртіп" қағидатының маңыздылығына тоқталып, есірткі қылмысына қарсы күресте полицияның жүйелі жұмысы мен қоғамның бірлескен әрекеті шешуші рөл атқаратынын атап өтті. Сондай-ақ есірткі саудасымен айналысатындарға заң аясында қатаң шара қолданылатынын, ал жастарға дұрыс бағыт-бағдар беріп, қауіпсіз орта қалыптастыру ортақ міндет екенін жеткізді. Ол ұстаздар мен ата-аналарды жасөспірімдердің тәрбиесіне бейжай қарамауға шақырып, жастарды оңай табысқа қызықпай, білім мен адал еңбекке ұмтылуға үндеді. 

Форумның спикерлер алаңында қатысушылар жастардың құқықтық мәдениетін қалыптастыру, саналы таңдау жасау, азаматтық белсенділігін арттыру, бос уақытын тиімді ұйымдастыру және есірткіге қарсы көзқарасты нығайту мәселелерін талқылады. Спикерлер қатарында Гүлісхан Нахбаева, Олжас Сүлеймен, Абай Жүсіпов және Есен Елеукен болды.

Жиын барысында Қазақстан Республикасы Ұлттық ұланының ерлер хоры патриоттық әндер орындады. Форумның қорытынды бөлімінде әнші, "Дарын" мемлекеттік жастар сыйлығының лауреаты Ибрагим Ескендір мен "Алтын домбыра" жас домбырашылар ансамблі өнер көрсетті.

Айта кетейік, онкүндік аясында Түркістан облысының аудан-қалаларында полиция қызметкерлерінің қатысуымен жастармен кездесулер, профилактикалық акциялар мен түсіндіру шаралары ұйымдастырылды.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың есірткімен күресті күшейту жөніндегі тапсырмалары мен Ішкі істер министрі Ержан Сәденовтің талаптарын басшылыққа алған Түркістан облысының полицейлері 2026 жылдың 10 айында 332 құқық бұзушылықты анықтап, заңсыз айналымнан 1 тоннаға жуық есірткі тәркіледі. Сонымен қатар 1360 интернет-ресурс бұғатталып, 2 320 банк картасының айналымына шектеу қойылды, есірткіні жарнамалайтын 515 граффити жазбасы жойылды. Алдын алу бағытында 1300-ге жуық профилактикалық іс-шара өткізіліп, оған 144 мыңнан астам адам қамтылған.

Қазақстанның табиғи жауһарларының бірі – Шарын шатқалы халықаралық рейтингте жоғары бағаға ие болды. Ол әлемнің 46 елінен таңдалған 100 каньонның арасында 17-орынға жайғасып, Қазақстан атынан үздіктер қатарына енген жалғыз нысан болды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

2026 жылғы рейтингке 46 елден 100 каньон мен шатқал енген. Шарын ұлттық паркі олардың арасында 17-орынға тұрақтады. Ол Мексикадағы Basaseachic Canyon Falls шатқалынан кейін, Франциядағы Gorges de Daluis шатқалының алдында орналасқан.

Ал Қазақстандағы табиғи нысандар арасында Шарын шатқалы бірінші орын алды. The Worldworthy 100 рейтингі нысандарды бағалау кезінде туристердің түрлі платформалардағы пікірлері мен бағаларын, халықаралық туристік гидтер мен бұқаралық ақпарат құралдарындағы жарияланымдарды, сондай-ақ ашық және ресми деректерді ескерген.

2026 жылғы рейтингті әзірлеу кезінде жоба авторлары 34,8 миллион пікірді талдаған. Ал Шарын ұлттық паркіне қатысты баға 5 мыңнан астам туристің пікірі мен бағасына негізделген.

Ұйымдастырушылардың айтуынша, нысандар рейтингке өздігінен өтінім бере алмайды және жоғары орын алу үшін ақша төлей алмайды. Рейтинг нысандардың туристер арасындағы танымалдығы мен халықаралық деңгейде мойындалуын көрсетеді. Рейтинг қорытындысы бойынша Worldworthy редакциясы Шарын мемлекеттік ұлттық табиғи паркіне арнайы сертификат жолдаған.

11 қарашада Қазақстанның Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитеті шатқалдың әлемдік үздік 20 нысанның қатарына енгенін хабарлады.

Шарын шатқалы ерекше геологиялық құрылымдарымен, алып жартастарымен және табиғи көріністерімен танымал. Оның ең әйгілі бөліктерінің бірі – биік әрі ерекше пішінді жартастар орналасқан "Қамалдар аңғары". Бұл табиғи нысан Алматы облысындағы танымал туристік бағыттардың бірі саналады.

Еске салайық, бұған дейін Алматы облысының Кеген ауданындағы Шарын шатқалының Қара каньонына 1,5 миллиард теңгеге аспалы шыны көпір салынатыны хабарланған еді. Жобаны "ASK Capital" ЖШС жүзеге асырады. Құрылыс жұмыстары 2025-2026 жылдарға жоспарланған. Жоба аясында құрылыс кезінде 120 уақытша жұмыс орны ашылып, нысан пайдалануға берілген соң 58 адам тұрақты жұмыспен қамтылады деген болжам бар. Көпір толық іске қосылғанда жылына 400-600 мың турист қабылдай алады.

Су ресурстары және ирригация вице-министрі Жандос Сәлімов Орталық коммуникациялар қызметінде өткен брифингте көлік жуу орындарының ауыз суды қалай пайдаланатынына бақылау күшейтілетінін мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Оның айтуынша, енді ауыз суды көлік жуу сияқты техникалық мақсаттарға пайдаланатын кәсіпорындар мен жеке кәсіпкерлер суды қайта айналдырып, бірнеше рет пайдалануға мүмкіндік беретін арнайы жүйелер орнатуы тиіс.

"Осыған байланысты министрлік бассейндік су инспекцияларымен және сумен жабдықтау ұйымдарымен бірлесіп, су заңнамасының талаптарын түсіндіру жұмыстарын жүргізіп жатыр. Сонымен қатар еліміздегі барлық көлік жуу орындары туралы мәліметтер нақтыланып, суды қайта пайдалану технологияларын енгізу жұмыстары кеңейтілуде", – деді Жандос Сәлімов.

Вице-министрдің сөзінше, алда мұндай кәсіпорындарға бақылауды күшейту және олардың жауапкершілігін арттыру үшін заңнамаға қосымша өзгерістер енгізу жоспарланып отыр.

Еске салайық, 28 қазанда Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан халқына Жолдауында елдегі су тапшылығы мәселесін көтеріп, көлік жуу орындарында ауыз суды пайдалануды тоқтатуды тапсырған еді.

Қазақстанда автокөліктерді жалған адамдардың атына несиеге рәсімдеп, кейін шетелге шығарып сатқан қылмыстық топтың жолы кесілді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Ішкі істер министрлігі автокөліктерді заңсыз рәсімдеп, шетелге шығарып қайта сатқан қылмыстық топтың әрекетін әшкереледі. Алдын ала мәлімет бойынша, күдіктілер осы айла-шарғы арқылы Қазақстаннан 56 автокөлікті шетелге шығарған.

Polisia.kz мәліметінше, күдіктілер екінші деңгейлі банктер мен микроқаржы ұйымдары арқылы автокөліктерді жалған адамдардың атына кепілге рәсімдеген. Кейін көліктерді Қазақстаннан тыс жерлерге шығарып, қайта сатқан.

Қылмыстық топтың әрекетіне тосқауыл қою үшін ІІМ еліміздің 10 өңірінде бір мезгілде жедел іс-шаралар жүргізген. Осылайша, 48 адам полицияға жеткізілді.

Олардың ішінде қылмыстық топты ұйымдастырды деген күдікке ілінген алты адам уақытша ұстау изоляторына қамалды. Қазір оқиғаның барлық мән-жайы анықталып, шетелге шығарылған көліктерді іздестіру жұмыстары жүргізіліп жатыр. Тергеу барысы ІІМ бақылауында.

Еске салайық, бұған дейін Маңғыстау облысының тұрғыны екі жыл бойы несиесін уақытылы төлеп, көлігін толық өз атына рәсімдегенімен, ақыры темір тұлпарынан айырылып қалды. Несиесін жапқаннан кейін жеті ай өткенде полиция оның Kia Optima көлігін Ресейде іздеуде тұрғанын айтып, айып тұрағына қойған. Көлік иесі мұндай жағдайға не себеп болғанын түсінбей, енді көлігін қалай қайтаратынын сұрады. Ал заңгер көлігі тәркіленген азамат қандай қадам жасауы керегін түсіндірді.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына арнаған "Жаңа тарихи кезеңдегі Қазақстанның өзекті міндеттері" атты Жолдауын түсіндіру мақсатында республикалық жұмыс тобы Түркістан облысына келді. Республикалық топ құрамында ҚР Құрылтайының депутаты Дихан Қамзабекұлы, Қазақстан Халық Кеңесінің мүшесі Абдулла Исматуллаев, ҚР Ауыл шаруашылығы вице-министрі Назгүл Хатепова және ҚР Су ресурстары және ирригация вице-министрі Талғат Момышев бар. Жұмыс сапары аясында республикалық жұмыс тобы Түркістан қаласындағы бірқатар әлеуметтік және қоғамдық нысандарға барып, азаматтық қоғам өкілдерімен, ғылыми қауымдастықпен, студенттермен, қала тұрғындарымен және денсаулық сақтау саласының қызметкерлерімен кездесу өткізді.

Алғашқы кездесу "Достық үйінде" азаматтық қоғам институттарының өкілдерімен өтті. Жиынға Түркістан облысы әкімінің орынбасары Ертай Алтаев, облыстық қоғамдық даму басқармасының басшысы Жанар Бектаева және облыстық ардагерлер кеңесінің төрағасы Жеңісбек Мәуленқұлов қатысып, облыс аумағында Жолдау аясында атқарылып жатқан жұмыстар туралы баяндады. Басқосуда Жолдауда белгіленген стратегиялық міндеттер, қоғамдық келісім мен жалпыұлттық бірлікті нығайту, жастардың қоғамдық өмірдегі белсенділігін арттыру, ұлттық құндылықтарды дәріптеу мәселелері талқыланды. Кездесуге өңірдегі қоғамдық ұйымдар мен азаматтық қоғам институттарының өкілдері қатысты. Басқосу барысында сөз алған ҚР Құрылтайының депутаты, ғалым Дихан Қамзабекұлы Жолдаудың басым бағыттарына тоқталды.

Одан кейін жұмыс тобы Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ-ға барып, оқу ордасының ғылыми қоғамдастығы мен оқытушы-профессорлар құрамымен кездесу өтті. Жиында білім мен ғылымды дамыту, ғылыми әлеуетті арттыру, қоғамдық келісім, аграрлық секторды жаңғырту және су ресурстарын тиімді пайдалану бағыттары сөз болды. Одан кейін жұмысшы топ өкілдері шаһардағы "Ұлы Дала елі" орталығында Халықаралық туризм және меймандостық университетінің студенттерімен кездесті. Кездесу барысында мемлекет басшысының Жолдауындағы басымдықтар түсіндіріліп, жастардың ел дамуына қосар үлесі, азаматтық жауапкершілік, ұлттық бірлік, ауыл шаруашылығы мен су ресурстарын тиімді басқару мәселелері талқыланады. Студенттер жиын барысында өздерін толғандырған сауалдарын қойып, ұсыныс-пікірлерін білдірді.

АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек сапасын бақылау басқармасы (FDA) "Оземпик" пен "Мунджаро" препараттарын өндірушілерге дәрі-дәрмек нұсқаулығына көру қабілетін жоғалту қаупі туралы ескерту енгізуді міндеттеді. Бұл жанама әсер сирек кездескенімен, зерттеу нәтижелері оның маңызын көрсеткен. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Сарапшылар бұл деректер препараттарды қабылдаудан бас тартуға негіз болмайтынын айтады. FDA нұсқаулыққа сирек кездесетін көз ауруы – алдыңғы ишемиялық оптикалық нейропатияның (NAION) даму қаупі туралы ақпарат қосуды талап етті.

2024 жылы америкалық ғалымдар аталған препараттарды қабылдау мен осы аурудың даму қаупі арасындағы байланысты зерттеген ғылыми жұмыс жариялады. Олар 2017–2023 жылдар аралығында бір академиялық орталықтың нейроофтальмология бөлімшесінде емделген науқастардың деректерін талдады. Зерттеуге анамнезінде NAION болмаған 16 мың адам қатысты. Ғалымдар препараттарды қабылдаған және қабылдамаған науқастардың деректерін салыстырды.

Зерттеу нәтижесінде екінші типтегі қант диабеті бар науқастарда NAION даму қаупі 4,28 есе, ал артық салмағы немесе семіздігі бар адамдарда 7,64 есе жоғары болғаны анықталды.

Алайда FDA бұл зерттеуді түпкілікті қорытынды жасауға жеткіліксіз деп бағалап, мәселені өз алдына қосымша зерттеді. Нәтижесінде реттеуші орган препараттарды қабылдау мен сирек кездесетін көз ауруының даму қаупі арасындағы ықтимал байланысты дәрі-дәрмек нұсқаулығында ескерту үшін жеткілікті негіз бар деп таныды.

2025 жылдың маусымында Еуропалық дәрі-дәрмек агенттігінің фармакологиялық қадағалау саласындағы бағалау комитеті адамға NAION-ды препаратты дәрілердің өте сирек кездесетін кереғар реакция береді деп, тиісті ақпаратты препараттардың нұсқаулығына енгізуді сұрады.

Еске сала кетейік, Қазақстанда арықтауға арналған "Мунжаро" препараты сатылымға ұсынылып, жекеменшік клиникалар оны егу қызметіне клиент шақырып жатыр. Алайда Фармация комитетінің төрағасы Бауыржан Әлішерұлы аталған дәрінің әзірге сараптама кезеңінде тұрғанын мәлімдеді.

Қарағанды облысында бес жасөспірім мас күйдегі қызды дәрменсіз жағдайын пайдаланып, топ болып зорлағаны үшін сотталды. Олардың әрқайсысы рақымшылыққа байланысты 5 жыл 7 ай 15 күнге бас бостандығынан айырылды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қарағанды облысында бес кәмелетке толмаған жасөспірім қызды топ болып зорлағаны үшін сотталды. Сот олардың әрқайсысына рақымшылық заңын ескере отырып, 5 жыл 7 ай 15 күнге бас бостандығынан айыру жазасын тағайындады. Сондай-ақ жәбірленушіге моральдық зиян ретінде 10 миллион теңге төлеуге міндеттеді.

Оқиға 2025 жылғы 14 ақпанда болған. Сол күні кәмелетке толмаған екі қыз күзетшілерге жасын басқаша айтып, "Инфинити" караоке-клубына кірген. Олар онда үш сағаттан астам уақыт алкоголь ішкен.

Қатты мас болған қыздар үйіне қайтуға қорқып, таныстарының ұсынысымен оның бес жасөспірім танысының пәтеріне барған. Сол жерде сотталушылардың бірі жәбірленушіге химиялық заттың буын иіскеткен. Кейін бес жасөспірім оның дәрменсіз күйін пайдаланып, зорлаған.

Сот бес жасөспірімді кінәлі деп танып, бастапқыда әрқайсысына 7 жыл 6 ай түрме жазасын тағайындады. Алайда 2025 жылғы рақымшылық туралы заңға сәйкес жаза мерзімі қысқартылып, 5 жыл 7 ай 15 күн болып белгіленді.

Бұған қоса, олар екі жыл бойы педагогикалық қызметпен айналысу құқығынан айырылды. Жәбірленушінің 100 миллион теңге көлеміндегі моральдық өтемақы туралы талабы ішінара қанағаттандырылып, сотталушылардан ортақ тәртіппен 10 миллион теңге өндірілетін болды. Сот үкімі әзірге заңды күшіне енген жоқ.

Еске салайық, бұған дейін Қызылорда облысында жаттықтырушы жасөспірім қызды зорлады деген күдікке ілінгені хабарланған еді. Осы іске байланысты жәбірленушінің анасы мен ағасы да тергеуге тартылғаны белгілі болды. Оларға күдіктілерді күштеп алып кетіп, ұрып-соқты деген айып тағылған. Кейін прокуратура істің мән-жайына қатысты жаңа ақпарат жариялады.

Ресей арқылы Еуропаға көмір жеткізу көлемі күрт азайған. Сауда сарапшысы Ернар Серіктің бағалауынша, жыл соңына дейін экспортқа шығарылмай қалуы мүмкін 3,5 миллион тонна көмірдің жалпы құны 400–470 миллион долларға жетеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Сарапшының мәліметінше, Ресей арқылы Балтық порттарына жеткізілген қазақстандық көмір көлемі тамыздағы 1 миллион тоннадан қазанда 30 мың тоннаға дейін азайған. Ал Ресей теміржолы қазан және қараша айларында осы бағыт арқылы көмір тасымалдауға берілген өтінімдердің ешқайсысын мақұлдамаған.

Салыстыру үшін, 2025 жылы Ресей арқылы 11,7 миллион тонна қазақстандық көмір тасымалданған. 2026 жылдың алғашқы жартысында транзит көлемі тағы 20%-ға өскен. Ернар Серіктің пікірінше, Ресейдегі көмір өндірушілердің өнімін Балтық порттары арқылы тасымалдауға бағыттауы шектеуге себеп болуы мүмкін.

Басқа бағыттарда да тасымал қиындаған. Тамань порты арқылы көмір жөнелту тамыз айынан бері тоқтап тұр. Ал Усть-Луга портында қараша айында көмір тасымалдау мүмкіндігі қысқарған. Көмірді тасымалдау құны 2,5 есе өсіп, тоннасына 19,8 долларға жеткен. Каспий арқылы немесе шығысқа қарай бағыттайтын балама жолдар бар, алайда олардың өткізу мүмкіндігі шектеулі әрі логистикасы қымбат.

Айта кетейік, бұған дейін Электр энергетикасы қауымдастығы газ бен көмір қымбаттаса, электр станцияларының тарифін де қайта қарауға мүмкіндік беру керек деп мәлімдеген. Қауымдастық төрағасы Талғат Темірхановтың айтуынша, 2026 жылы кей өңірлерде газ бағасы 65%-ға дейін өскен, ал станциялардың газ жеткізушілер алдындағы берешегі тамызда 71,9 миллиард теңгеге жеткен.

2027 жылғы 1 қаңтардан бастап мемлекет бала бір жарым жасқа толғанға дейін күтіміне байланысты әлеуметтік төлем алатын ата-аналардың зейнетақы жарнасына қосымша ақша аудармайды. Бірақ әлеуметтік төлемнің өзі тоқтамайды: одан ұсталатын міндетті зейнетақы жарнасы жеке шотқа түсе береді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қазір әлеуметтік төлемнің 10%-ы міндетті зейнетақы жарнасы ретінде ұсталады. Бұған қоса, жарна есептелетін бұрынғы табыс пен төлемнен ұсталған жарнаның арасындағы айырманы мемлекет бюджеттен толықтырады. 2027 жылдан бастап осы қосымша төлем тоқтайды. Өзгеріс 2026 жылғы 11 маусымда қабылданған заңда қарастырылған, ал Әлеуметтік кодекстегі бюджет субсидиясына қатысты баптар 2027 жылғы 1 қаңтардан күшін жояды. 

Мысалы, жарна есептелетін орташа табыс 500 мың теңге болса, бала күтіміне берілетін әлеуметтік төлем оның 40%-ына — 200 мың теңгеге тең. Қазір осы төлемнен 20 мың теңге жарна ұсталып, мемлекет тағы 30 мың теңге қосады. Сөйтіп, зейнетақы шотына айына 50 мың теңге түседі. 2027 жылдан бастап бюджеттен берілетін 30 мың теңге тоқтап, шотқа тек төлемнен ұсталған 20 мың теңге аударылады.

Өзгеріс бала күтіміне байланысты әлеуметтік төлем алушыларға қатысты. Жүктілік пен босануға байланысты төлемнің өзі бұл өзгеріске кірмейді. Бала күтімі кезеңі зейнетақы жүйесіне қатысу өтіліне есептеле береді.

Айта кетейік, бұған дейін біз 2027 жылдан бастап әлеуметтік төлемдердің тәртібі өзгеретіні туралы жазған едік.

Осы айдың 10 қарашасынан бастап дәрі-дәрмектерді таңбалау тәртібі өзгерді. Ал 14 қарашадан бастап киім-кешек пен басқа да жеңіл өнеркәсіп өнімдерін таңбалаудың жаңа ережелері күшіне енеді. Жаңа талаптар кәсіпкерлерге қандай міндет жүктейді? Дүкен иелері қосымша құрылғы сатып алуға тиіс пе? Ал ережені бұзғандарға қандай жаза қарастырылған? Бұл сұрақтарға Stan.kz тілшісіне салық заңгері Азамат Көпобаев жауап берді.

Тауарды таңбалау дегеніміз – әр өнімге арнайы цифрлық код беру. Бұл код арқылы тауардың қайда өндірілгенін, елге кім әкелгенін және қай жерде сатылғанын бақылауға болады. Мысалы, сатып алушы дүкеннен киім алғанда, сатушы оның заттаңбасындағы кодты сканерлейді. Осылайша, өнімнің сатылғаны арнайы жүйеге тіркеледі.

Қандай тауарларға жаңа талап қойылады?

Денсаулық сақтау министрінің 2026 жылғы 28 қазандағы №151 бұйрығына сәйкес, дәрі-дәрмектерді таңбалау және олардың қозғалысын қадағалау ережелері жаңартылды. Құжат 10 қарашадан бастап қолданысқа енгізілді.

Ал Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі 2026 жылғы 10 қыркүйектегі №450 бұйрығымен жеңіл өнеркәсіп тауарларын таңбалау тәртібі бекітілді. Бұл ережелер 14 қарашадан бастап күшіне енеді. Ал киім-кешекті міндетті түрде таңбалау 1 желтоқсаннан бастап кезең-кезеңімен енгізілмек.

Алғашқы кезеңде былғарыдан және жасанды теріден жасалған бұйымдар, кейбір киім түрлері, шаңғы костюмдері мен төсек-орын жабдықтары таңбаланады. Кейін талап басқа да киімдерге қолданылады.

Салық заңгері Азамат Көпобаевтың айтуынша, жаңа тәртіптің негізгі мақсаты – тауардың қайдан келгенін және қай жерде сатылғанын бақылау.

"Заң тұрғысынан алғанда, мемлекет тауарлардың қозғалысын цифрлық жүйе арқылы бақылауды біртіндеп кеңейтіп жатыр. Міндетті таңбалауға жататын әр тауардың өзіне тән Data Matrix коды болуы керек. Сол код арқылы өнімнің зауыттан немесе кеденнен шыққан сәтінен бастап дүкенде сатылғанға дейінгі қозғалысын бақылауға болады. Жаңа ережелер дәрі-дәрмек пен жеңіл өнеркәсіптің жекелеген тауарларына қатысты есеп жүргізу және сату тәртібін нақтылайды", – деді заңгер.

Ережені бұзғандарға қандай айыппұл салынады?

Кәсіпкерлерді алаңдататын мәселелердің бірі – жаңа талаптарды орындамаған жағдайда қолданылатын жаза екені рас. Салық заңгерінің түсіндіруінше, міндетті таңбалауға жататын тауар сатылған кезде оның коды кассалық чекте дұрыс көрсетілуі керек. Өйткені Қазақстанның Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 284-бабында кассалық чектің міндетті деректемелеріне қатысты талаптарды бұзғаны үшін жауапкершілік қарастырылған.

Мұндай құқықбұзушылық алғаш рет анықталса, кәсіпкерге ескерту беріледі. Ал әкімшілік жаза қолданылғаннан кейін бір жыл ішінде осы талап қайта бұзылса, айыппұл салынуы мүмкін. Алайда айыппұл мөлшері кәсіпкерлік субъектісінің санатына байланысты, яғни:

Шағын бизнеске – 20 АЕК (86 500 теңге); Орта бизнеске – 30 АЕК (129 750 теңге); Ірі бизнеске – 40 АЕК (173 000 теңге).

 Енді дүкен иелері не істеуі керек?

Жаңа талаптарға сәйкес, міндетті таңбалауға жататын тауарларды сататын кәсіпкерлер кассалық жүйесін осы кодтарды оқуға бейімдеуі қажет. Мысалы, сатып алушы дүкеннен күртеше алса, сатушы оның бағасын кассаға енгізіп қана қоймай, тауардағы арнайы кодты да сканерлеуі керек. Кейін сатылым туралы ақпарат тиісті цифрлық жүйелерге жіберіледі. Осы ретте Азамат Көпобаев кәсіпкерлерге кассалық бағдарламаларын алдын ала тексеруге кеңес береді.

"Ең алдымен кассалық бағдарламаны жаңарту қажет. Егер кәсіпкер 1С немесе басқа есеп жүргізу жүйесін пайдаланса, оның таңбалау кодтарын қабылдай алатынына көз жеткізуі керек. Тауар сатылған кезде Data Matrix коды сканерленіп, ақпарат фискалдық деректер операторы арқылы тиісті жүйеге беріледі. Сондай-ақ жеткізушіден тауар қабылдағанда электрондық құжаттардың дұрыс рәсімделгенін тексеру маңызды", – деді ол.

Кәсіпкерлер міндетті түрде жаңа сканер сатып ала ма?

Жаңа жүйеге көшу кәсіпкерлер үшін қосымша шығын болуы мүмкін. Өйткені дүкендегі қарапайым штрихкодты оқитын құрылғылардың бәрі бірдей Data Matrix кодын тани бермейді. Алайда салық заңгері шағын дүкендерге міндетті түрде қымбат құрылғы сатып алудың қажеті жоқ екенін айтады.

"Data Matrix кодын оқу үшін екі өлшемді кодтарды танитын сканер қажет. Бірақ қазір кейбір онлайн-кассалар смартфон немесе планшет камерасы арқылы кодты сканерлеуге мүмкіндік береді. Сондықтан шағын дүкен иелері алдымен қолданыстағы кассасының мүмкіндігін тексергені дұрыс. Бұл қосымша шығынды азайтуға көмектеседі", – деп түсіндірді Азамат Көпобаев.

Бұрын сатып алынған киімдерді не істейді?

Жаңа талаптар күшіне енгенге дейін дүкенге әкелінген тауарлардың тағдыры да кәсіпкерлер үшін маңызды екені рас. Мәселен, дүкен иесі бірнеше ай бұрын көтерме бағамен киім сатып алып, оның бір бөлігін әлі сатпаған болуы мүмкін. Заңгердің түсіндіруінше, мұндай жағдайда қалған тауардың бәрін бірден таңбалау міндетті емес.

Жеңіл өнеркәсіп тауарларына арнайы өтпелі кезең қарастырылған да атап өткен жөн. Міндетті таңбалау басталғанға дейін өндірілген немесе елге әкелінген тиісті тауар қалдықтарын 2028 жылғы 1 қаңтарға дейін таңбасыз сатуға рұқсат етіледі. Осы мерзімнен кейін сатылатын қалдықтар таңбалануы тиіс. Ал кәсіпкерлер арасындағы тауар қозғалысы туралы ақпаратты міндетті түрде цифрлық жүйеге жіберу тәртібі 2027 жылғы 1 қазаннан бастап енгізіледі. Заңгердің айтуынша, сондықтан кәсіпкерлер тауар қалдықтарының есебін алдын ала жүргізгені жөн.

"Әр тауар санатына жеке өтпелі мерзім белгіленеді. Сондықтан кәсіпкерлер бұрын сатып алынған өнімдерді түгендеп, олардың қашан әкелінгенін растайтын құжаттарды сақтауы керек. Егер тауарды таңбалау қажет болса, оны заңда белгіленген мерзімге дейін орындаған дұрыс. Әйтпесе кейін өнімді сатуда қиындық тууы мүмкін", – деді ол.

Кассалық жүйе істен шықса, кім жауап береді?

Кәсіпкерлер кейде таңбалау коды оқылмай қалатын немесе интернет байланысы үзіліп, кассалық бағдарлама жұмыс істемейтін жағдайларға тап болуы мүмкін. Салық заңгерінің айтуынша, мұндай кезде техникалық ақауды дәлелдейтін құжаттардың болғаны маңызды.

"Егер код бүлініп, сканер оны оқымаса, кәсіпкер мәселені шешпей тауарды сата салмауы керек. Мұндай жағдайда жеткізушіге хабарласып немесе тиісті тәртіппен кодты қалпына келтіру қажет. Ал жүйенің өзінде техникалық ақау болса, оны растайтын дәлелдерді сақтау керек. Мысалы, қате туралы экран суреттері, техникалық қолдау қызметіне жолданған өтініштер мен оператордың жауаптары кейін кәсіпкердің кінәсі жоқ екенін дәлелдеуге көмектеседі", – деді Азамат Көпобаев.

Салық органдары әр сатылған тауарды бақылай ала ма?

Азамат Көпобаевтың айтуынша, цифрлық таңбалау жүйесі салық органдарына кәсіпкерлердің тауар айналымы туралы қосымша мәлімет алуға мүмкіндік береді. Мысалы, дүкен құжат бойынша 100 тауар сатып алып, оның 20-сын ғана сатқанын көрсетсе, қалған 80 тауардың қайда екені туралы сұрақ туындауы мүмкін. Егер қоймадағы нақты қалдық пен есептегі мәлімет сәйкес келмесе, салық органдары бұл айырмашылықтың себебін анықтауға назар аударады.

"Таңбалау жүйесіндегі ақпаратты кассалық чектермен және салық есептілігімен салыстыруға болады. Егер кәсіпкер тауар сатып алғанымен, оның сатылғаны туралы мәлімет болмаса немесе қоймадағы қалдық сәйкес келмесе, бұл есепке алынбаған табысқа қатысты сұрақ туындатуы мүмкін. Мұндай алшақтықтар салықтық бақылау кезінде ескеріледі", – деді заңгер.

Айыппұлмен келіспеген кәсіпкер не істей алады?

Егер кәсіпкерге таңбалау немесе кассалық есеп жүргізу талаптарын бұзғаны үшін әкімшілік жаза қолданылса, ол қабылданған шешімге шағымдана алады. Азамат Көпобаевтың айтуынша, ең маңыздысы – құқықбұзушылықтың кәсіпкердің кінәсінен болмағанын растайтын дәлелдерді жинау.

Ол үшін жеткізушілермен жасалған келісімшарттар, электрондық шот-фактуралар, тауарға қатысты жүкқұжаттар, қоймадағы қалдықтарды түгендеу актілері және техникалық ақаулар туралы мәліметтер қажет болуы мүмкін.

"Егер кәсіпкер жүйедегі ақауға немесе оператордың қателігіне байланысты талапты орындай алмағанын дәлелдесе, айыппұл салу туралы қаулыға шағым түсіре алады. Ол үшін кассалық бағдарламаның техникалық журналдарын, фискалдық деректер операторынан алынған анықтамаларды және тауардың заңды түрде сатып алынғанын растайтын құжаттарды ұсынуы қажет. Шағым заңда белгіленген тәртіппен жоғары тұрған уәкілетті органға немесе сотқа беріледі", – деді салық заңгері.

Сондықтан маман кәсіпкерлерге жаңа талаптар толық енгізілгенге дейін кассалық бағдарламаларын тексеріп, тауар қалдықтарын есепке алып, қажетті құжаттарды реттеп отыруға кеңес береді.

Еске салсақ, бұған дейін 20 қазаннан бастап Қазақстандағы дүкендер отандық өнімдерге көбірек орын бөлуге тиіс екенін жазған едік. Сауда және интеграция министрі Арман Шакқалиевтің айтуынша, бұл шара қазақстандық өндірушілердің тауарларын сауда желілерінде кеңінен сатуға мүмкіндік береді.

Қазақстанда мұғалімді "әдепсіз әрекет жасады" деген негізбен жұмыстан шығаруға қатысты мәселе қаралды. Конституциялық сот мұндай әрекеттердің нақты тізімін жасау мүмкін емес екенін мәлімдеді. Соттың түсіндіруінше, әр жағдай жеке қаралып, мұғалімнің әрекетіне нақты мән-жайларды ескере отырып баға берілуі керек. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Конституциялық сот Еңбек кодексінің 52-бабы 1-тармағының 14) тармақшасының Конституцияға сәйкестігін тексеру туралы өтінішті қарады. Бұл норма тәрбие жұмысымен айналысатын қызметкерді қызметіне сай келмейтін әдепсіз әрекет жасағаны үшін жұмыстан шығаруға мүмкіндік береді.

Өтініш беруші мектептің педагогикалық әдеп жөніндегі кеңесінің шешімі негізінде жұмыстан босатылған. Жұмыстан шығарумен келіспеген ол алдымен келісу комиссиясына, кейін сотқа жүгінген. Алайда іс бойынша қабылданған сот актілері өзгеріссіз қалдырылған.

Өтініш берушінің пікірінше, аморальдық теріс қылықтың нақты құқықтық белгілері мен объективті өлшемдерінің болмауы бұл норманы қолдану кезінде кеңінен түсіндіруге жол береді. Мұның өзі оның еңбек ету және сот арқылы қорғану құқықтарын бұзады.

Конституциялық сот заңнамада адамгершілік саласына қатысты нормативтік талаптар, соның ішінде педагогикалық әдептің арнайы нормалары мен оларды бұзғаны үшін жауапкершілік көзделгенін атап өтті.

Соттың түсіндіруінше, "аморальдық теріс қылық" ұғымының мазмұны нақты өлшемдермен шектелмейді, өйткені оның мәні әр жағдайға қарай бағаланады. Сондықтан мұндай әрекеттердің толық әрі нақты тізімін жасау мүмкін емес. Оларға баға бергенде әрбір істің мән-жайы, сондай-ақ әлеуметтік, мәдени және кәсіби ерекшеліктер ескерілуге тиіс.

Конституциялық сот бұл ұғымды әр жағдайдың ерекшелігін ескере отырып қолдануға болатынын және оның құқықтық мәні жеткілікті дәрежеде айқын екенін атап өтті.

Сондай-ақ сот өтініш берушінің өз құқықтарын қорғау үшін заңда қарастырылған тетіктерді пайдаланып, келісу комиссиясы мен сотқа жүгінгенін атап өтті.

Еске салайық, 2024 жылы Қызылорда облысындағы №250 мектептің екі ағылшын тілі мұғалімі Түркиядағы түнгі клубқа барғаннан кейін дау ортасында қалған еді. Мектеп басшылығы олардың педагогикалық әдепті бұзғанын айтып, жұмыстан шығарған. Ал мұғалімдер өздеріне әділетсіздік жасалғанын мәлімдеген. Бұрынғы оқу-ағарту министрі Асхат Аймағамбетов те ұстаздарды жұмыстан тыс уақыттағы әрекеті үшін жазалауға болмайтынын айтқан еді.

Астанадағы "Атлант" тұрғын үй кешенінің жоғарғы қабатынан ақшаға толы шабадан лақтырылған. Шашылған купюраларды кімнің лақтырғаны әзірге белгісіз. Алайда артынша әлеуметтік желілерде ҚТЖ басшысы Елжас Отыншиев пен "Самұрық-Қазына" қорының басшысы Нұрлан Жақыповтың ұсталғаны туралы ақпарат тарады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Koza4kov Telegram арнасы "Атлант" тұрғын үй кешенінің маңында болған оғаш оқиға туралы жазды.  Мұнда белгісіз адамдардың терезеден америкалық долларға ұқсайтын купюралар салынған шабадандарды лақтырып жібергені айтылған. Кейін шашылып жатқан ақшаның жанына арнайы киімдегі адамдар келген.

Оқиғадан соң желіде дәл осы жерден шенеуніктердің ұсталғаны туралы ақпарат тарады. 100BAKSOFF парақшасының мәліметінше, "Самұрық-Қазына" қорының басқарма төрағасы Нұрлан Жақыпов пен "Қазақстан темір жолы" компаниясының басқарма төрағасы Елжас Отыншиевтің ұсталғаны туралы ақпарат келіп түскен.

Stan.kz редакциясы болған оқиғаға байланысты Ұлттық қауіпсіздік комитетінен пікір сұрады.

Нұрлан Жақыпов – 2023 жылдың сәуірінен бері "Самұрық-Қазына" ұлттық әл-ауқат қорының басқарма төрағасы қызметін атқарып келген қазақстандық қаржыгер. Ол бұған дейін халықаралық қаржы ұйымдарында және еліміздің ірі ұлттық компанияларында басшылық қызметтерде жұмыс істеген.

2026 жылғы ақпанда Жақыпов "Air Astana" компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы болып қайта сайланды. Сондай-ақ ол "ҚазМұнайГаз" және KEGOC компанияларының директорлар кеңестерін басқарды. 2026 жылғы 9 қыркүйекте Ақордада Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевпен кездесіп, қордың жұмысы мен инвестициялық жобалары туралы есеп берді.

Елжас Отыншиев – 2026 жылғы шілдеден бері "Қазақстан темір жолы" ұлттық компаниясының басқарма төрағасы қызметін атқарған қазақстандық менеджер. Ол бұған дейін "Самұрық-Қазына" қорында және инвестициялық компанияларда басшылық қызметтерде жұмыс істеген. 2026 жылғы 20 шілдеде "Самұрық-Қазына" АҚ басқармасының шешімімен Елжас Отыншиев "Қазақстан темір жолы" ҰК" АҚ басқарма төрағасы болып тағайындалды. Ол бұл қызметке Талғат Алдыбергеновтің орнына келді. Отыншиев 2024 жылғы ақпаннан бастап ҚТЖ директорлар кеңесінің мүшесі болған.

Еске салсақ, бұған дейін бұрынғы вице-министр Ақмади Сарбасовқа сот үкімі шыққан еді. Ол пара алғаны үшін төрт жылға бас бостандығынан айырылды. 

Қазақ тарихындағы ең даулы тұлғалардың бірі – Әбілқайыр хан. Бірі оны қазақ халқын Ресей империясының бодандығына бастаған сатқын деп бағаласа, енді бірі елдің амандығын ойлап, қиын кезеңде саяси шешім қабылдаған көреген стратег деп санайды. Бүгін  Әбілқайыр хан өз халқын сатып кетті ме, әлде қазақ елінің дербестігін сақтап қалу үшін әрекет етті ме? Бұл сұраққа жауап беру үшін XVIII ғасырдағы қазақ даласының саяси жағдайына көз жүгіртіп, тарихшылармен сұхбаттастық.

Әбілқайыр хан 1693 жылы Түркістан қаласында дүниеге келген. Оны Әбілқайыр Мұқамбет Ғази баһадур хан деп атаған. Ол – Әз Жәнібектің бесінші ұрпағы. Ал Шыңғыс ханнан бастап тарататын болса, хан әулетінің он сегізінші ұрпағы болады.

Қазақ хандығы өз ішінде үш жүзге бөлінген еді. Ол кезде әр жүзді басқарған кіші хандар үш жүздің ұлы ханына сөз жүзінде бағынғанымен, іс жүзінде дербес саясат жүргізе бастады. Әр жүздің құрамындағы ұлыстарды билеген сұлтандар да дербестікке ұмтылды. 1715 жылы Тәуке хан қайтыс болғаннан кейін Қазақ хандығының саяси бытыраңқылығы күшейе түсті. Тәукеден кейін хан тағына Қайып отырды.

Әбілқайыр сұлтан жоңғар басқыншыларына қарсы қазақ халқының азаттық соғысын ұйымдастыруға және жүргізуге белсене араласты. 1710 жылы жазда ол Қарақұмдағы бүкіл ел жиналысында қазақ әскерлерінің қолбасшысы болып сайланды. Оның басшылығымен қазақтар Ташкент, Түркістан мен Сайрам шаһарларын қорғап шықты.

XVIII ғасырдың бірінші жартысы қазақ халқы үшін аса ауыр кезең болды. Жоңғар шапқыншылығы елдің тыныштығын бұзды. 1723 жылғы "Ақтабан шұбырынды" халықтың басына түскен үлкен қасіретке айналды. Қазақ жүздерінің арасында да саяси бірлік әлсіз еді. Осындай алмағайып заманда Кіші жүздің ханы Әбілқайыр елді сыртқы қауіптен қорғаудың жолын іздеді. Оның алдында бірнеше қауіп тұрды: Жоңғар мемлекетінің әскери шабуылы, Еділ қалмақтары мен башқұрттардың шекаралық қақтығыстары, Жайық қазақтарының қысымы, Қазақ хандары мен сұлтандары арасындағы билік үшін күрес. Әбілқайыр Ресей империясымен жақындасуды осы қауіптерден шығудың бір жолы деп есептеді.

1731 жылғы 10 қазанда Әбілқайыр хан Ресей империясының қол астына өту жөнінде ант берді. Бұл шешім қазақ тарихындағы үлкен бетбұрыс болды. Алайда сол кезде бүкіл қазақ халқы, яғни үш жүз түгелдей Ресейге қосылған жоқ. Антты негізінен Кіші жүздің Әбілқайырды қолдаған бірқатар билері мен старшындары қабылдады. Бұл шешімге қарсы болғандар да болды.

Әбілқайырдың мақсаты Ресейге бағынумен ғана шектелмеген. Кейбір тарихшылардың пікірінше, ханның жеке саяси мүддесі де болған. Атап айтқанда, ол өз билігін нығайтуды және хандық билікті ұрпақтарына мұра етіп қалдыруды көздеген.

"Әбілқайыр ханды сатқын деп атауға болмайды. Ол қиын кезеңде өмір сүрді. Ресейдің әскери-саяси қолдауына сүйене отырып, жоңғар қаупін азайтуды, шекаралық шабуылдарды тоқтатуды, сондай-ақ үш жүздің басын біріктіріп, өз билігін нығайтуды көздеді. Әбілқайыр хан ғана емес, басқа да қазақ сұлтандары билікке таласты", – дейді тарихшы.

Кіші жүздің ханы Әбілқайыр Ресеймен тату қарым-қатынас орнатуды, оның қарамағына өткен башқұрттар мен Еділ қалмақтарының қазақ қоныстарына жасаған шапқыншылығын тоқтатуды, Ресейдің көмегімен жоңғар қалмақтарының қол астында қалған қазақ жерлері мен қалаларын қайтаруды көздеді. Сондай-ақ Ресей империясының әкімшілігіне сүйене отырып, қазақ арасындағы беделін арттыруды, үш жүздің басын біріктіріп, елді өзі басқаруды және хандық билікті балаларына сайлау арқылы емес, мұрагерлік жолмен қалдыруды мақсат етті.

Алайда Ресейдің саясаты Кіші жүз ханы Әбілқайырдың билігін күшейтуге бағытталған жоқ. Патшалық Ресейдің астарлы саясатын кеш түсінген Әбілқайыр оған бірнеше рет қарсы шықты. Тіпті өз ұлы Қожахметті аманаттан қайтарып алды. Кіші жүзде дербес саясат жүргізуге тырысты. Алайда көздеген мақсатына жете алмағандықтан, Ресейге тағы да бодандық антын беруге мәжбүр болды.

Дегенмен Әбілқайырды тек Ресейге ант берген билеуші ретінде қарастыруға болмайды. Ол – әскери қолбасшы, дипломат әрі күрделі саяси жағдайда шешім қабылдай білген тұлға. Тарихшы Ғабиден Жакей Әбілқайырдың стратегиялық қабілетін үш қырынан қарастыруға болатынын айтады.

“Біріншіден, әскери стратегия. Әбілқайыр хан жоңғар шапқыншылығына қарсы күресте қазақ жасақтарын басқарған. Әскери тәжірибесі мен қолбасшылық қабілетінің арқасында ел қорғанысына үлес қосқан. Екіншіден, дипломатиялық стратегия. Ресеймен қарым-қатынас орнату арқылы сыртқы қауіптерді азайтуды көздеген. Ол тек әскери күшке сүйенбей, дипломатиялық тәсілдерді де пайдаланған. Үшіншіден, саяси стратегия. Үш жүздің басын біріктіріп, орталықтанған билік жүйесін құруға ұмтылған. Алайда бұл мақсатына толық жете алмады. Қазақ қоғамындағы ішкі алауыздық оның саясатына кедергі келтірді. Әбілқайыр ханға тағылатын басты айыптың бірі – Ресей империясына бодандық туралы ант беруі. Оның бұл қадамы ұзақ мерзімді тарихи салдарға әкелді", – дейді тарихшы.

Әбілқайыр Ресейге ант бергенімен, өмірінің соңына дейін Ресей билігінің барлық талабын бұлжытпай орындаған жоқ. Ол өз билігін сақтауға тырысты және патша әкімшілігімен қарым-қатынаста дербес саясат жүргізуге ұмтылды. Тарихшының айтуынша, оның Ресей билігімен қарым-қатынасы күрделі болғаны және патша өкіметіне қарсылық әрекеттерін өмірінің соңына дейін тоқтатпағаны айтылады.

Әбілқайыр ханның өлімі

Әбілқайыр хан жоңғар шапқыншылығы әлсіреген сайын Ресейден бойын аулақ салуға тырысты. 1740 жылы Хиуаны басып алып, сол жерде аз уақыт хан атанды. Бірақ Иранның Нәдір шаһынан ығысып, тастап шығуға мәжбүр болды.

Әбілқайыр үш жүздің қадірлі билерімен, белгілі батырларымен, саяси қайраткерлерімен тығыз қарым-қатынас жасады. Өзінен жас, беделі өсіп келе жатқан Абылаймен әр кезде түсінісе білді. Абылайдың бір әйелі Қарашаш – Әбілқайырдың қызы.

Кіші жүз ханы ретінде оның саясатында қайшылықтар да бар. Қазақ даласын отарлаудың тірегі болған Ор бекінісін салуды өзі ұсынды. 1737-38 жылғы башқұрт халқының отаршылдық езгіге қарсы көтерілісін басуға қатысуы туысқан екі елдің қарым-қатынасын шиеленістірді. Әбілқайырдың дербестігі мен қазақ даласына жайылып кеткен атағы кейбір сұлтандарға ұнамады. 

Солардың бірі – Барақ сұлтан. Ол жоңғар шапқыншылығы кезінде зор беделге ие болған тұлға. Әбілқайырдың Ресейдің қолдауы арқылы күшейіп кетуінен сескеніп, оған қарсы шығады. Ал 1748 жылы Әбілқайырдың 50 шақты адаммен Орынбордан қайтып келе жатқанын естиді де, мүмкіндікті пайдаланып қалуды ойлап, тұзақ құрады. Осы шайқаста қарсыластарының күші басым екенін көріп тұрған ханның күзетшілері оған қашуды ұсынады. Бірақ Әбілқайыр хан бұдан бас тартып, осы шайқаста қаза табады.

“Әбілқайыр хан Барақ сұлтанның қолынан қаза тапты. Ол кезде ханның басын хан алатын дәстүр болған. Барақтың қасындағы жауынгерлер Әбілқайырдың қол-аяғын кесіп, әбден әлсіреткен. Сөйтіп, Әбілқайыр өзін өлген жеріне жерлеуді бұйырған. Ол Торғай қаласынан 80 шақырым жерде жерленген. Қазір бұл жер Хан моласы деп аталады. 1750 жылдың көктемінде кейбір деректерге қарағанда, Әбілқайырдың кегін қайтарушылар Қарнақ қаласында Барақ сұлтанды, оның екі ұлы мен қызметшісін у беріп өлтірген", – дейді тарихшы.

Әбілқайыр хан – өз дәуірінің саяси жағдайын түсінген, елін сақтап қалуға тырысқан, бірақ ұзақмерзімді саяси тәуекелді толық есептей алмаған күрделі тарихи тұлға. Ол сатқындықтан гөрі саяси есепке сүйенген стратег болды. Бірақ оның стратегиясы қазақ халқы үшін қайшылықты тарихи нәтижеге алып келді. Бір сәттік қауіптен құтылу үшін жасалған саяси таңдау кейде келешек ұрпақтың тағдырына әсер ететінін Әбілқайыр ханның тарихынан көруге болады.

Толығырақ Stan.kz YouTube арнасынан көріңіздер!

Оралда тұрғынға 43 250 теңге көлемінде заңсыз айыппұл салынғаны анықталды. Сотта инспектордың өз ЭЦҚ кілтін басқа адамға бергені белгілі болды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Енді Батыс Қазақстан облыстық полиция департаментінің басшылығы қызметтік тексеру жүргізіп, айыппұлды кім рәсімдегенін анықтауы тиіс. Орал қаласының әкімшілік құқық бұзушылықтар жөніндегі мамандандырылған соты заңсыз салынған 43 250 теңге айыппұлға қатысты жергілікті тұрғынның шағымын қанағаттандырды.

Сот айыппұлдың күшін жойып қана қоймай, қызметтік өрескел заңбұзушылықтарға байланысты облыстық полиция департаментінің басшылығына жеке қаулы шығарды.

Сот отырысы барысында әйелдің өзіне қатысты хаттама толтырылғанынан мүлде хабарсыз болғаны анықталды. Оған істің қаралатын уақыты мен орны туралы тиісті түрде хабар берілмеген. Сонымен қатар полиция қажетті материалдарды сотқа ұсынбаған.

Алайда істегі ең қызық жайт полиция қызметкерінің мойындауынан кейін белгілі болды. Электронды құжатта аты-жөні көрсетілген инспектор айыппұл салу туралы қаулыны өзі шығармаған. Ол өзінің электронды цифрлық қолтаңбасының (ЭЦҚ) құпия кілтін басқа адамға берген. Ал әлгі адам инспектордың атынан айыппұлдарды рәсімдеген.

Бұдан бөлек, полицейлер соттың сұрауларына жауап бермей, тұрғынның кінәсін дәлелдейтін құжаттарды да, оны бөлімшеге шақыруға әрекет жасалғанын растайтын мәліметтерді де ұсына алмаған.

Осылайша, сот заңсыз айыппұлдың күшін жойып, БҚО полиция департаментінің бастығына қызметтік тексеріс жүргізуді міндеттеді. Енді полиция басшылығы электронды құжаттарды кімнің қолдан жасағанын, ЭЦҚ кілттерінің бөгде адамдардың қолына қалай түскенін және ведомстводағы бақылаудың не себепті әлсірегенін анықтауы керек.

Еске салайық, бұған дейін 2025 жылғы 13 наурыздан бастап Қазақстанда бөтен адамның ЭЦҚ кілтін пайдаланғаны үшін әкімшілік жауапкершілік енгізілді. Әкімшілік құқықбұзушылық туралы кодекстің 640-бабына сәйкес, жеке тұлғаларға 50 АЕК, шағын бизнеске 100 АЕК, ал орта кәсіпкерлік субъектілеріне 150 АЕК айыппұл қарастырылған. Жаңа талап бухгалтерлер мен кәсіпкерлердің жұмысына да әсер етеді.

Еңбек министрлігі Қазақстанда әлеуметтік төлемдердің жекелеген түрлерін тағайындау тәртібі өзгеретінін мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Министрліктің мәліметінше, әлеуметтік осал санаттағы азаматтарға берілетін мемлекеттік қолдау және зейнеткерлер мен егде жастағы азаматтарға берілетін жәрдемақы сақталады. 

“Кейбір төлемдерді тағайындау кезінде, “Атаулы әлеуметтік көмек (АӘК)” қағидаты күшейтіледі. Яғни төлем тағайындалғанда, отбасының нақты жағдайы ескеріледі”, – деп мәлімдеді министрлік.

Сөз соңында Еңбек министрлігі әлеуметтік төлем кезінде негізгі ұстаным өзгеріссіз қалатынын айтты. Сөздерінше, бұл қолдау нақты азаматтарға бағытталуы тиіс.

Атаулы әлеуметтік көмек қалай тағайындалады?

Өтініш беруші атаулы әлеуметтік көмек (АӘК) тағайындау үшін портал арқылы өтініш береді. Енгізілген түзетулерге сәйкес, енді көмекті бөлек өтініш бермей-ақ, проактивті форматта тағайындау мүмкіндігі қарастырылған. Мұндай тәртіппен көмек тағайындау мәселесін қарауға негіз ретінде отбасының материалдық жағдайын учаскелік комиссияның тексеруіне келісім беруі саналады. АӘК тағайындауға өтініш берілген күн ретінде осы келісім алынған күн есептеледі. Төтенше жағдайлар кезінде қолданыстағы алушыларға уәкілетті мемлекеттік органның автоматтандырылған цифрлық жүйесі арқылы тағайындалған көмек өтініш бермей-ақ келесі тоқсанға автоматты түрде ұзартылады. Өтінішті қарау кезінде ұсынылған мәліметтерден қате не сәйкессіздік табылса, құжаттар цифрлық кезекке қойылып, мемлекеттік қызмет көрсету уақытша тоқтатылады. Өтініш берушіге кемшіліктерді түзету үшін бес жұмыс күні беріледі. Егер ол осы мерзімде қателерді түзетсе, өтініш пен құжаттардың қабылданған күні ретінде алғашқы өтініш берген күн есептеледі.

Қажетті мәліметтерді алған соң мансап орталығы үш жұмыс күні ішінде атаулы әлеуметтік көмектің түрін айқындап, өтініш берілген тоқсанның алдындағы тоқсанда отбасының барлық табысын есептейді.

АӘК мөлшері отбасының жан басына шаққандағы орташа табысы мен өңірде белгіленген кедейлік шегінің арасындағы айырмашылық негізінде әр отбасы мүшесіне есептеледі. Сонымен қатар көмек тағайындалған кезеңде бір жастан алты жасқа дейінгі балаларға әр бала үшін ай сайын қосымша 1,5 АЕК мөлшерінде төлем қарастырылған. Бұдан бөлек, жергілікті атқарушы органдар өңірдің ерекшеліктерін ескере отырып, үй жануарларын, құстарды және жер учаскесін табыс әкелмейтін мүлік ретінде есептеу-есептемеу мәселесін өздері анықтай алады.

АӘК алушыларға қандай міндеттер жүктеледі?

Шартты ақшалай көмек тағайындалған кезде мансап орталығы отбасы құрамындағы жұмыспен қамтылмаған еңбекке қабілетті адамдардың санын анықтайды. Оларды жұмыс іздеуші ретінде тіркеп, қажетті материалдарды халықты жұмыспен қамту мәселелері жөніндегі комиссияның қарауына жолдайды. Учаскелік комиссияның қорытындысы алынғаннан кейін үш жұмыс күні ішінде мансап орталығы жұмыспен қамтуға жәрдемдесу және әлеуметтік бейімдеу шараларын қамтитын жеке жоспар әзірлейді. Сондай-ақ көмек алушымен әлеуметтік келісімшарт жасасады.

Шартты ақшалай көмек тағайындалған мерзімнің бәріне әлеуметтік келісімшарт жасалады. Келісімшартта тараптардың азаматты жұмыспен қамтуға және қоғамға бейімдеуге бағытталған шараларды орындау жөніндегі міндеттері, сондай-ақ бұл міндеттер орындалмаған жағдайда қолданылатын шаралар белгіленеді.

Шартты ақшалай көмек ай сайынғы төлем түрінде:

• еңбекке қабілетті, бірақ табысы төмен жалғызбасты және жалғыз тұратын азаматтарға;

• құрамында еңбекке қабілетті мүшесі бар табысы төмен отбасыларға беріледі.

Бұл санатқа жұмыспен қамтуға жәрдемдесу немесе әлеуметтік бейімдеу шараларына қатысқан жағдайда өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған арнаулы салық режимін қолданатын жеке тұлғалар да кіреді. Мұндай көмек өтініш берілген айдан бастап ағымдағы тоқсанға тағайындалып, ай сайын төленеді.

Қандай жағдайда АӘК төлеу тоқтатылуы мүмкін?

Өзгерістерге сәйкес, атаулы әлеуметтік көмекті төлеуді тоқтатуға негіз болатын жағдайлар тізімі де толықтырылған. Олардың қатарында:

• өтініш берушінің қайтыс болуы;

• өтініш берушінің тұрақты тұру үшін республикалық немесе облыстық маңызы бар басқа қалаға, басқа ауданға немесе Қазақстаннан тыс жерге көшуі;

• әлеуметтік келісімшарт талаптары мен жеке жоспардағы іс-шараларды, соның ішінде жұмыспен қамтуға жәрдемдесу және жұмысқа орналасу шараларына қатысу міндеттерін толық орындамауына байланысты келісімшарттың бұзылуы;

• АӘК-ні заңсыз тағайындауға және төлеуге әкеп соққан жалған мәліметтер немесе жалған құжаттар ұсынуы бар.

Еске сала кетейік, Қазақтан халқына жолдау кезінде президент әлеуметтік төлемдер жүйесіне наразылық танытты. Айтуынша, мемлекеттік ресурстар орынсыз шашылды: көмекті тұрмысы жақсы отбасылар да алды. Ал осы уақытта халыққа қолжетімді мектептер мен ауруханалардың тапшылығы жылдам өсе түсті.

Бай адамның дәулеті қымбат үйі мен компаниядағы үлесінен тұруы мүмкін, бірақ ол мүлікті сатқанша қолында салық төлеуге жететін ақша болмауы ықтимал. Қазақстанда ауқатты азаматтарға салық салу мәселесі талқыланып жатқанда, сарапшылар осындай жағдайларды да ескеру керегін айтады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметке бай азаматтарға жоғары салық мөлшерлемесін енгізу мәселесін халықаралық тәжірибеге сүйеніп қарастыруды тапсырды. Әзірге салықтың кімдерге салынатыны, мөлшерлемесі мен нақты тәртібі белгіленген жоқ.

Қаржыгер әрі Qazaq Expert Club сарапшысы Венера Жаналина байлық салығын енгізу кезінде мүліктің құны мен одан түсетін нақты табысты шатастырмау керегін айтады. Мысалы, кәсіпкердің биржада сатылмайтын компаниядағы үлесі 1 миллиард теңгеге бағалануы мүмкін. Бірақ бұл оның қолында 1 миллиард теңге бар деген сөз емес: компания табысын өндірісті дамытуға немесе қарызын өтеуге жұмсауы ықтимал.

Егер осындай үлеске шартты түрде жылына 1% салық салынса, кәсіпкер 10 миллион теңге төлеуге тиіс болады. Бұл – түсіндіру үшін алынған мысал, Қазақстанда ұсынылған нақты салық мөлшерлемесі емес. Жаналинаның айтуынша, “биржада саудаланбайтын бизнестің үлесін бағалау қиын”. Бағалау тәсіліне қарай компанияның құны да өзгеруі мүмкін.

Байлық салығын қолданатын елдердің тәртібі әртүрлі. Норвегияда жеке адамның мүлкі мен қаржы активтерінің жиынтық құнына жыл сайын салық салынады. Франция болса, 2018 жылы жалпы байлық салығын тоқтатып, салықты жылжымайтын мүлікке ғана қолдана бастады.

Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының дерегіне сәйкес, 1990 жылы таза байлыққа жыл сайын салық салған 12 ел болса, 2017 жылы олардың саны төртеу болған. Салықтан бас тарту себептерінің қатарында мүлікті бағалаудың қиындығы, оны әкімшілендіру шығындары және салықты айналып өту мүмкіндігі бар. Ал 2016 жылы мұндай салықтан түскен кіріс Испанияда ЖІӨ-нің 0,18%-ын, Норвегияда 0,43%-ын, Швейцарияда 1,03%-ына тең болған. 

Халықаралық валюта қорының зерттеуінде байлықтың жалпы құнына салық салғаннан гөрі, одан түскен нақты табысқа, соның ішінде актив бағасының өсуінен түскен пайдаға салық салу экономикаға азырақ кедергі келтіруі мүмкін екені жазылған. 

Қазақстанда жеке “байлық салығы” жоқ. Алайда бір адамның атына тіркелген жылжымайтын мүліктің салықтық құны 450 миллион теңгеден асса, мүлік салығы арнайы тәртіппен есептеледі. Мемлекеттік кірістер комитеті бұл жеке байлық салығы емес екенін түсіндірген. 

Жаналинаның пікірінше, жаңа салық тетігін әзірлегенде бюджетке түсетін кіріспен қатар кәсіпкерлердің инвестициясына әсерін және салық төлеуге қажет қаражаттың қолжетімділігін де есепке алу керек.

Айта кетейік, бұған дейін қазақстандықтар құдалыққа миллиондап ақша жұмсап, киіт кигізуге қарсы шыққан.

Қазақстанда бір күнде қолма-қолсыз шетел валютасын ірі көлемде сатып алған клиенттерге қосымша тексеріс жүргізіледі. Жеке тұлғалардың бір күндегі сатып алуы 3 миллион доллардан, ал заңды тұлғалардың операциясы 10 миллион доллардан асса, қаржы ұйымдары ақшаның қайдан келгенін және мәміленің мақсатын тексереді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Жаңа талап бағалы қағаздар нарығының кәсіби қатысушылары мен Орталық депозитарийдің ішкі бақылау ережелеріне енгізілген. Бір клиенттің бір операциялық күн ішінде жасаған валюталық сатып алуларының жалпы сомасы есепке алынады. Тексеру кезінде ұйымдар қаражаттың шығу тегін, компанияның қаржылық есебін, меншік иелері мен контрагенттер туралы мәліметтерді, сондай-ақ мәміленің заңды мақсаты мен экономикалық негізін қарайды.

Клиент бір күнде белгіленген шекке жетсе, сол күнгі келесі валюта сатып алу өтінімдерін кемінде бір жұмыс күні бұрын беруі керек. Бағалы қағаз сатып алуға байланысты өтінімдерге және тексеруден өткен кейбір резидент емес клиенттердің операцияларына бұл талап қолданылмайды.

Қаулы резидент еместер мен ұйымдардың электронды резиденттеріне шот ашқанда да қосымша талаптар белгілейді. Қаржы ұйымдары олардың жеке басын куәландыратын құжаттарды тексеріп, биометриялық сәйкестендіруден өткізуі керек.

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі қаулыны 2026 жылғы 30 қазанда қабылдаған. Құжат 11 қарашада ресми жарияланды және жарияланған күннен кейін 10 күнтізбелік күн өткен соң күшіне енеді.

Айта кетейік, бұған дейін сарапшылар бір жылдан кейін доллар 500 теңгеден төмен болады деп болжады.

Қазақстанда жезөкшелікпен айналысатын әйелдердің қызметін жарнамалап, одан түскен табыстан комиссия алып отырған трансұлттық қылмыстық топтың мүшесі Грузиядан елге жеткізілді. Өзбекстан азаматы 10 жылға дейін бас бостандығынан айырылуы мүмкін. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қазақстанда жезөкшелікпен айналысатын әйелдердің қызметін жарнамалап, одан түскен қаражаттан комиссия алып отырған трансұлттық ұйымдасқан қылмыстық топтың мүшесі Грузиядан экстрадицияланды. Өзбекстан азаматы Қазақстанға қылмыстық жауаптылыққа тарту үшін жеткізілді.

Бас прокуратураның мәліметінше, күдікті ұйымдасқан қылмыстық топтың өзге мүшелерімен бірге жезөкшелікпен айналысатын және сексуалдық сипаттағы қызмет көрсететін адамдардың сауалнамаларын Kyzdar.net интернет-ресурсында жариялауға арналған шоттарды толықтыру өтінімдерін қабылдаған.

Олар бұл әрекеттерді сексуалдық қызметтерді жарнамалау және ілгерілету мақсатында жүзеге асырған. Сонымен қатар топ мүшелері түскен қаражаттан комиссиялық сыйақысын ұстап қалып, қалған ақшаны сайт әкімшілеріне аударып отырған.

Осылайша, қылмыстық топ жеңгетайлыққа бағытталған заңсыз айла-шарғының тұрақты жұмыс істеуін қамтамасыз еткен.

Қазір топтың бірнеше мүшесі әртүрлі мерзімге бас бостандығынан айырылған. Ал күдікті бастаған жекелеген қатысушылар қылмыстық қудалау органдарынан жасырынып, халықаралық іздеуге жарияланған.

Биыл шілдеде күдікті Грузия аумағында ұсталып, Бас прокуратураның сұрауы бойынша Қазақстанға экстрадицияланды. Қазір ол тергеу изоляторына қамалған.

Оған тағылған қылмыстар бойынша мүлкі тәркіленіп, 10 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылған.

Еске салайық, бұған дейін бұрынғы ішкі істер вице-министрі, қазіргі сенатор Марат Қожаев Kyzdar.net сайтын бұғаттауға интернет-ресурстың IP мекенжайын өзгерту арқылы шектеулерді айналып өту мүмкіндігі кедергі келтіретінін айтқан. Оның сөзінше, сайтты бұғаттаудың түрлі жолы бар.

Мұнай-газ саласының сарапшысы Олжас Байділдинов Қазақстанның кей өңірлерінде экономикалық дағдарыс басталған болуы мүмкін деп есептейді. Ол ел көлемінде дағдарыс бірдей сезілмейтінін айтты. Бірақ қай аймақтар туралы сөз болып жатқанын нақтыламады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

“Мен дағдарыс осы кезеңде басталуы мүмкін деп болжағанмын. Мұнайдың қымбат болуы дағдарыстың басталуын кейінге шегерді. Елде дағдарыс бірдей сезілмеуі мүмкін: ірі қалалар мен өңірлердің жағдайы әркелкі”, — деді Байділдинов.

Соңғы статистикада да өңірлердегі көрсеткіштер бірдей емес. 2026 жылдың қаңтар–қыркүйегінде өнеркәсіп өндірісі Ақмола, Атырау, Батыс Қазақстан және Шығыс Қазақстан облыстарында азайған. Ал ел бойынша мұнай өндіру өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 8,3%-ға төмендеп, 69,4 миллион тонна болды.

Халық та ірі қалаларға көбірек қоныс аударып жатыр. Алғашқы тоғыз айда Астана халқы 68 мыңға жуық адамға артса, 17 облыстың 12-сінде тұрғындар саны кеміген. 

Экономикалық тәуекелдердің бірі — мұнай бағасы. Халықаралық валюта қоры 2027 жылы әлемдік мұнайдың орташа бағасы барреліне 86 долларға дейін төмендеуі мүмкін деп болжайды. 2026 жылға арналған болжамы — 96 доллар. Ал Қазақстанның 2027 жылғы бюджет жобасында Brent мұнайының бағасы барреліне 70 доллар деп алынған. Елдің Ұлттық қорына мұнай саласынан 3,78 триллион теңге түседі деп жоспарланып отыр; бұл 2026 жылғы болжамнан 342 миллиард теңгеге аз. 

Байділдинов шағын және орта бизнесті тексеруге мораторий енгізу жөніндегі тапсырма мен Ұлттық қордан 6,5 триллион теңге бөлу жоспарланған “Халықтық құрылыс” бағдарламасын да елдегі экономикалық ахуалмен байланыстырды. Мораторий мен бағдарлама 2029 жылдың соңына дейінгі инфрақұрылымдық жобаларға қатысты.

Айта кетейік, бұған дейін депутаттар мен сарапшылар президент Жолдауының маңызын түсіндірді.

Алматыда өсімдік шикізатынан макарон өнімдерін өндіру жобасына бөлінген мемлекеттік қаражат жымқырылған. Тергеу мәліметінше, "Bal halal" ЖШС директоры ғылыми жобаларға берілген 1,15 миллиард теңгенің бір бөлігін жалған келісімшарттар арқылы шығарып, мемлекетке 945 миллион теңге шығын келтірген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

2023-2024 жылдары "Bal halal" ЖШС "Ғылым қоры" АҚ-дан жалпы сомасы 1,15 миллиард теңге болатын төрт жобаға қаржыландыру алған. Жобалар өсімдік шикізатынан инновациялық макарон өнімдерін және микронутриенттермен байытылған ұн өндіруді көздеген.

Бөлінген қаражат жабдық сатып алуға, өндірістік орындарды дайындауға, шикізат пен қосалқы бөлшектер алуға, монтаждау және жөндеу жұмыстарын жүргізуге, сондай-ақ дайын өнім шығаруды ұйымдастыруға арналған.

Алайда тергеу эксперименттері барысында сатып алынған жабдықтардың жобаларда көзделген өнімді өндіруге жарамсыз екені анықталған. Қаражатты шығару үшін күдіктінің үлестес тұлғаларына тіркелген "SMART 15" ЖШС пайдаланылған. Жабдықтар мен өзге де қызметтерге ақы төлеу деген желеумен аталған компанияның шоттарына 736,4 миллион теңге аударылған.

Сондай-ақ бұл айла-шарғыға "Фабрика рекламы Шымкент", "Jana tan" ЖШС және "Sisters Brand KZ" жеке кәсіпкерлігі де қатысқан. Жобалардың жүзеге асырылуын бақылау жұмыстары формалды түрде жүргізілген. Мониторинг актілері өндіріс орындарына бармай, орындалған жұмыстарды тексермей жасалған. Құжаттарды "Bal halal" ЖШС қызметкерлері дайындап, мониторинг топтарының мүшелері қол қойған. Осылайша мемлекеттік қаражаттың мақсатты жұмсалуын бақылау жүргізілгендей көрініс қалыптастырылған.

Тергеу мәліметінше, күдікті ақшаны қолма-қол ақшаға айналдырғаннан кейін оны заңдастыру мақсатында "Bal halal" ЖШС-нің банк шоттарына 88,5 миллион теңгені қолма-қол енгізген. Ол бұл қаражатты жобаларды бірлесіп қаржыландыруға арналған өз ақшасы ретінде көрсеткен.

Осылайша, мемлекетке келтірілген жалпы шығын 945 миллион теңге болған. Күдікті қамауға алынды. Сот санкциясымен оның жалпы құны 830 миллион теңге болатын мүлкіне тыйым салынған. Олардың қатарында бес жер учаскесі, төрт автокөлік, елордадағы пәтер, коммерциялық нысан және зергерлік бұйымдар бар. Қылмыстық-процестік кодексінің 201-бабына сәйкес, өзге ақпарат жария етуге жатпайды.

Еске салайық, бұған дейін Алматыда эколог-блогер, "Байтақ" жасылдар партиясының бұрынғы хатшысы Ерлан Қыдырбаев ұсталғаны хабарланған еді. Ол науқастарға арналған арнайы тағам өнімдерін өндіру мақсатында бөлінген бюджет қаражатын жымқырды деген күдікке ілінді. Тергеу мәліметінше, мемлекетке келген шығын көлемі шамамен 150 миллион теңге.

Әбу-Дабиде дағыстандық файтер Усман Нурмагомедов достарымен бірге грузиялық файтер Мераб Двалишвилимен жанжалдасып, оны соққыға жыққан. Кейін грузиялық файтер бет-әлпетінің қан-жоса болғанын көрсетті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Жеңіл салмақта UFC чемпионы болған файтер өзінің Instagram парақшасында төбелестен кейін түсірілген бейнероликті жариялады. Двалишвили бұл әрекеттің дұрыс емес екенін айтып, оны еркек емес, ез деп атады.

Публикация от Merab Dvalishvili (@merab.dvalishvili)

Мераб өз үндеуінде Әбу-Дабиге досымен бірге келгенін айтты. Оның айтуынша, Усман Нұрмагомедов пен оның бірнеше жолдасы олардың артына жасырынып келіп, шабуыл жасаған. 

"Егер жекпе-жек туралы сөйлескің келсе, мәселені еркекше шешейік. Досым екеуіміз ғана жүрген кезде келіп, бізге шабуыл жасадыңдар. Бұл не сұмдық, бауырым? Біз қан төгеміз, жекпе-жекке шығамыз, төбелесеміз. Ал сендер еркек емессіңдер, езсіңдер", – деді Мераб Двалишвили.

Сондай-ақ, ол кәсіби файтерлердің спорт алаңынан тыс жерде неге мұндай әрекеттерге баратынын түсінбейтінін атап өтті. Ал бұған жауап ретінде Усман Нұрмағанбетов тарапынан жаупа жоқ.

Мераб Двалишвили 2024 жылдың қыркүйегінде Шон О'Мэллиді жеңіп, UFC-дің ең жеңіл салмақтағы чемпиондық белбеуін жеңіп алды. Алайда 2025 жылғы 7 желтоқсанда Лас-Вегаста өткен UFC 323 турнирінде грузин файтері төрешілердің бірауыздан шығарған шешімімен Петр Янға есе жіберіп, чемпиондық титулынан айырылды.

Усман Нурмагомедов – жеңіліп көрмеген ресейлік ММА файтері, жеңіл салмақтағы қазіргі PFL чемпионы әрі бұрынғы UFC чемпионы Хабиб Нурмагомедовтың немере ағасы. 2026 жылғы қарашадағы жағдай бойынша оның кәсіби рекорды – 22 жеңіс, бірде-бір жеңіліс жоқ.

Еске сала кетейік, UFC промоушенінің басшысы Дана Уайт ұйымның Қазақстанда турнир өткізу бойынша жұмысын жалғастырып жатқанын мәлімдеді.

Қытайдың BYD компаниясы шығарған Yangwang U9 Xtreme электромобилі сағатына 503,17 шақырым жылдамдыққа жетті. Осылайша, ол әлемдегі ең жылдам сериялық автокөлік әрі ең жылдам электромобиль атанды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі ixbt.com порталына сілтеме жасап хабарлайды.

CarNewsChina басылымының хабарлауынша, бұл нәтиже Yangwang U9 Xtreme моделіне бірден екі санат бойынша әлемдік рекорд орнатуға мүмкіндік берді. Ол ең жылдам сериялық автокөлік және ең жылдам электромобиль атанды. Абу-Дабидегі сынақ жұмыстары екі күнге созылған.

Айта кетейік, өткен жылы Германияның Папенбург қаласындағы сынақ полигонында бұл гиперкар сағатына 496,22 шақырым жылдамдыққа жеткен болатын. Сол кезде ол тарихтағы ең жылдам сериялық автокөлік деп танылған еді. Бұған дейін бұл рекорд сағатына 490 шақырым жылдамдық көрсеткен Bugatti Chiron Super Sport 300 Plus моделіне тиесілі болған. Ол әлі күнге дейін іштен жанатын қозғалтқышы бар ең жылдам көлік саналады.

BYD өкілдерінің мәліметінше, жаңа рекордқа қол жеткізу үшін артқы спойлердің шабуыл бұрышы оңтайландырылып, Giti Tire компаниясының жартылай жарысқа арналған шиналарындағы қысым реттелген. Сонымен қатар көліктің басқару жүйесінің бағдарламалық жасақтамасы жетілдірілген.

Yangwang U9 моделінің стандартты нұсқасының қуаты 960 кВт болса, Xtreme нұсқасында бұл көрсеткіш айтарлықтай артқан. Төрт электр қозғалтқышының әрқайсысы 555 кВт қуат өндіреді. Осылайша, көліктің жалпы қуаты 2220 кВт-қа жетеді.

Сондай-ақ гиперкарға BYD компаниясының Blade Battery литий-темір-фосфатты аккумуляторы орнатылған. Оның жұмыс кернеуі 1200 вольт. Ал стандартты нұсқада бұл көрсеткіш 800 вольт болған.

Қытайда Yangwang U9 Xtreme моделін сатып алуға болады. Бағасы – 20 миллион юань немесе шамамен 3 миллион доллар. Алғашқы көлікке алтын ұнтағы қосылған арнайы бояу жағылатыны хабарланды.

Еске салайық, бұған дейін Қазақстанда электромобильдер саны артып келе жатқанымен, оларды қуаттау станциялары, жөндеу орталықтары мен қажетті инфрақұрылым жеткіліксіз. Мәжіліс депутаттары электр желілеріне түсетін жүктеме, жол қауіпсіздігі және автопилот режиміндегі апаттар үшін кім жауап беретіні мәселесін көтерген.

Jana Post компаниясының алғашқы кезеңінен бастап сенім артқандардың бірі – халықаралық инвестициялық тәжірибесі бар Хавьер дель Сер Перес. Қазақстанда 1995 жылдан бері түрлі саладағы жобаларға қатысқан инвестор логистика нарығының келешегін байқап, компанияның дамуына үлес қоса бастады. Ол Stan.kz-ке берген сұхбатында Jana Post-тың өсуіне қандай фактор әсер еткенін, Қазақстанның транзиттік мүмкіндіктерін және бизнесті дамытудағы басты ұстанымдарын айтып берді.

Хавьер дель Сер Перес – Jana Post компаниясының инвесторы әрі акционері. Инвестордың пікірінше, бүгінде шикізат өндірумен қатар, оны өңдеу және қосылған құн қалыптастыру, сондай-ақ логистика, білім беру мен денсаулық сақтау сияқты қызмет көрсету салаларын дамытуға мүмкіндік мол. Оның өзі де соңғы 30 жылда Қазақстанда әртүрлі бағыттағы жобаларға қатысып, соңғы кезеңде ел экономикасының қалай өзгергенін бақылаған.

Өндірістен логистикаға 

Хавьердің Қазақстандағы тәжірибесі бір ғана саламен шектелмейді. Ол цемент өндірісі, қонақүй бизнесі, тау-кен өнеркәсібі және теміржол салаларындағы жобаларға қатысқан. Әр бағыттың өзіндік ерекшелігі болғанымен, инвестордың айтуынша, олардың барлығына ортақ бір қағида бар: бизнес нақты қажеттілікті шешуі керек. 

Мәселен, Батыс Қазақстанда мұнай-газ саласы дами бастаған кезде халықаралық стандарттарға сай қонақүйлер мен қызметтік тұрғын үйлер қажет болды. Осы сұранысқа жауап ретінде мұнай компанияларына арналған инфрақұрылымдық нысандар салынды. Ал тау-кен өнеркәсібінде қауіпсіз бұрғылау және жарылыс жұмыстарын жүргізу технологияларына сұраныс артқан. 

Хавьер дель Сер Перестің айтуынша, табысты жобаның негізінде нарықтағы осындай қажеттілікті дер кезінде байқау және оны өзгелерден тиімдірек шешу қабілеті жатыр. Бұл үшін технологияны жетілдіру, қызмет көрсету сапасын арттыру, шығынды азайту немесе бұрын болмаған қызметті ұсыну маңызды. Инвестордың Jana Post компаниясына назар аударуына да осы ұстаным әсер еткен. Алайда бұл жолы инвестор дәстүрлі өндірістен өзгеше, жылдам өзгеретін логистика нарығындағы мүмкіндікті жіберіп алмауға тырысыпты. 

Қоймадағы кездесуден басталған сенім

Хавьер дель Сер Перес Алмас Рысбековпен (Jana Post компаниясының құрылтайшыларының бірі - ред.) шамамен 2010-2011 жылдары танысқан. Ол кезде Алмас банк саласында жұмыс істейтін. Инвестордың айтуынша, Алмас кәсібилігімен, еңбекқорлығымен және жауапкершілігімен ерекшеленген.

Хавьер Алмасты 16–17 жылдан бері біледі. 2010–2011 жылдары Алмас HSBC-де жұмыс істеп жүргенде, кәсіпкерлікке енді қадам басып, бизнеске қатысты ойларын Хавьермен бөліскен. Хавьер оған пікірін ашық айтса да, Алмас өз дегенін байқап көруден қайтпайтын. Осы жылдары талай жобаны бастап, тәжірибе жинағанын, кәсіпкерлікте қалай өскенін көріп келе жатқанын қосып өтті. Хавьер Алмастың қайта бастаудан жасқанбайтынын, әрі өз шешімдеріне сын көзбен қарай алатынын бағалайды.

Jana Post командасына деген сенімі де нақты тәжірибеден кейін қалыптасқан. Хавьердің есінде компанияның қоймасына алғаш барған кезі ерекше сақталған. Желтоқсан айы еді. Қойма қараңғы әрі суық, ал тауарларды реттеп жүрген қызметкерлер саны аз болатын. Инвестор нысанның орналасқан жері жақсы болғанымен, жұмысты ұйымдастыруда шешімді қажет ететін мәселелер барын байқаған. Дәл осы кездесу барысында инвестор кәсібін енді бастаған Алмасқа қойманың жұмысын жақсартуға қатысты бірнеше ұсынысын айтқан.

Төрт айдан соң қоймаға қайта келгенде Хавьер барлық кеңес-ескертулерін ескеріп, қойма жұмысының толығымен өзгергенін байқаған. 

Ол кезде Хавьер Jana Post-тың акционері болмаған. Дегенмен осы кездесулерде алған тәжірибе оның командаға деген сенімін күшейтті. Инвестордың пікірінше, бизнесте идеяның жақсы болуы жеткіліксіз: оны жүзеге асыратын, қателігін түзететін және өзгеріске жылдам жауап беретін команда қажет.

Қазақстанның транзиттік әлеуеті толық пайдаланылып жүр ме?

Қазақстан Қытай, Ресей және Орталық Азия елдерінің арасында орналасқан. Хавьер дель Сер Перестің пікірінше, бұл географиялық артықшылық елге халықаралық сауда мен логистика саласында ойып орын алуға мүмкіндік береді. Әйткенмен соңғы жылдары жол және теміржол инфрақұрылымы дамығанымен, тауарды шекарадан өткізу мен кедендік рәсімдерді жеделдету мәселесі әлі де өзекті.

Инвестордың айтуынша, халықаралық жүк тасымалында уақыт шешуші рөл атқарады. Тауардың жолда ұзақ тұруы бизнестің шығынын арттырып, жеткізу мерзімін жоспарлауды қиындатады. Сондықтан Қазақстанның міндеті тек транзиттік бағыт болумен шектелмеуі керек. Елде тауарды қабылдап, сұрыптап, қайта орап, басқа нарықтарға жөнелтуге мүмкіндік беретін логистикалық орталықтар да дамуы қажет.

Оның пайымынша, мұндай нәтижеге жету үшін инфрақұрылымды ғана дамыту жеткіліксіз. Кедендік рәсімдер ашық әрі жылдам жүргізіліп, заңнама түсінікті болуы керек. Шекарадағы талаптар мен ережелер жиі өзгерсе, компанияларға жеткізу мерзімі мен шығындарын алдын ала есептеу қиындайды. 

Хавьер логистика нарығының дамуы мемлекеттік реттеуге де байланысты екенін атап өтеді. Тауардың елге кіруінен бастап, оны рәсімдеу мен әрі қарай жөнелтуге дейінгі үдерістер неғұрлым жеңіл болса, Қазақстанның халықаралық саудадағы бәсекеге қабілеттілігі де артады. Инвестор үшін осы өзгерістер логистика саласындағы компанияларға жаңа мүмкіндік ашады.

Jana Post бәсекелестерінен несімен ерекшеленеді?

Хавьер дель Сер Перестің айтуынша, Jana Post-тың басты артықшылықтарының бірі – технологиялық жүйесі және өзгерістерге жылдам бейімделуі. Компания бағдарламалық қамтамасыз етуін үнемі жетілдіріп, клиенттерге тауар қозғалысы туралы ақпаратты қолжетімді етуге тырысады. 

Инвестор логистикада қызметтің бағасы ғана емес, жеткізу жылдамдығы мен тапсырыстың орындалу барысын бақылау мүмкіндігі де маңызды екенін түсіндірді. Клиент тауардың қайда келе жатқанын біліп, оны уақытында алатынына сенімді болуы керек. Сондықтан компания үшін сервистің қолайлы болуы мен ақпараттың ашықтығы негізгі басымдықтардың бірі саналады.

Инвестордың пайымдауынша, технологиялық шешімдерді бәсекелестер де қайталай алады. Сондықтан бір артықшылыққа сүйеніп қалмай, қызметті тұрақты жетілдіру маңызды. Jana Post жаңа талаптарға бейімделіп, бағдарламалық жүйесін жаңартып отыру арқылы нарықтағы орнын нығайтуға ұмтылады.

Хавьердің компаниядағы қазіргі рөлі күнделікті операцияларды басқарудан гөрі инвестициялық шешімдер мен тәуекелдерді бағалаумен байланысты болып отыр. Ол жаңа жобаларға қанша қаражат пен уақыт бөлу керегін анықтауға көмектеседі. Инвестордың ұстанымы бойынша, командаға жаңа идеяларды сынап көруге мүмкіндік беру керек, бірақ әр жобаның нәтижесін бағалайтын нақты мерзім де белгіленуі қажет.

Инвестор жылдам өсуді мақсат еткен бизнес үшін пайдаланушылар саны мен жеткізілетін тауар көлемінің артуы маңызды екенін еске салды. Алайда өсім шығынды бақылаумен қатар жүруі керек. Қазақстанда қарыз қаражаты қымбат болғандықтан, ұзақ уақыт бойы пайдасыз жұмыс істеу компанияға қосымша қаржылай салмақ түсіреді. Сондықтан Jana Post үшін міндет – нарықтағы үлесін арттырумен бірге шығындарын тиімді басқарып, қызмет сапасын сақтау.

Jana Post алдағы үш жылда қалай дамиды?

Хавьер дель Сер Перес Jana Post-тың болашағын Қазақстан нарығымен ғана шектемейді. Оның мақсаты – компанияны аймақтағы ірі ойыншылардың біріне айналдырып, халықаралық нарықтағы ауқымын кеңейту. Инвестор алдағы үш жылда компанияның бес елде жұмыс істеуін, пайдаланушылар санын 20 миллионнан асыруды көздеп отыр. Бұл межеге жету үшін компанияның өсу қарқынымен қатар, қаржылық тұрақтылығын да сақтау қажет. Хавьердің пікірінше, бизнестің ұзақ мерзімді дамуы тек инвестиция көлеміне емес, оның қаншалықты тиімді жұмсалғанына да байланысты.

Инвестор Jana Post-тың Қазақстанда қалыптасып, жергілікті компания ретінде өскенін қалайды. Оның пайымынша, мұндай мақсатқа жету үшін бизнеске тұрақты ережелер, түсінікті заңнама және нарық қатысушыларына тең мүмкіндік қажет.

Оның пікірінше, егер жергілікті нарықта ұзақ мерзімді тұрақтылықты қамтамасыз ету қиын болса, стратегиялық шетелдік серіктес тарту нұсқасын да қарастыруға болады. Алайда мұндай шешімнің негізгі мақсаты компанияға жай ғана қаржы әкелу емес, оның тұрақты дамуына жағдай жасау болуы керек.

Жас кәсіпкерлерге қандай кеңес береді?

Ол алдымен жергілікті нарықта нәтижеге жетіп, содан кейін ғана басқа елдердің нарығына көз салуға кеңес береді. Алғашқы клиенттер, нақты сұраныс және өлшеуге болатын көрсеткіштер бизнестің әлеуетін бағалауға көмектеседі.

Инвестордың айтуынша, жаңа жобаны бастамас бұрын оның бизнес-жоспарын жасап, кірісі мен шығынын есептеу қажет. Әр идеяға жеке мақсат қойып, оған қанша қаражат пен уақыт жұмсалатынын алдын ала анықтаған жөн. Сондай-ақ компания жұмысына белгілі бір уақыт өткен соң сыртқы баға беріп отыру маңызды. Бұл кәсіпкерге өзіне тым сеніп кетпей, жобаның нақты нәтижесін көруге мүмкіндік береді.

Хавьер жаңа идеяларды тәжірибеден өткізуге құштар. Алайда кез келген бастаманың нәтижесін бағалайтын өлшем мен мерзім болуы керек. Егер жоба күткен нәтижеге жетпесе, оны жалғастырудың қаншалықты тиімді екенін қайта қарастырған дұрыс. Жаңа шешімдер ұсынып, қателіктен сабақ алуға мүмкіндік берілген ортада компанияның өсуіне жол ашылады.

Үшінші талпыныстан басталған жоба

Jana Post компаниясының тең құрылтайшысы Алмас Рысбеков электрондық коммерция саласында бизнес дамыту идеясын 2012 жылы қарастыра бастаған. Сол кезде ол McKinsey компаниясының талдамалық материалдарын зерттеп, электрондық коммерция мен Қытайдың сыртқы саудасы өседі деп болжаған. Қазақстанның Қытаймен көршілес орналасуы елге осы өсімнен пайда көруге мүмкіндік береді деп есептеген.

2015 жылы команда B2B тасымалдаумен айналыса бастады. Бір жылдан кейін Golden Bridge Partners құрамында электрондық коммерция департаменті құрылып, Қытай маркетплейстерімен жұмыс жүргізілді. Ресейдің Мәскеу қаласында қоймалар ашылды. Бұл нарық командаға алғашқы тәжірибе бергенімен, сол кезде электрондық коммерция негізгі табыс көзі болған жоқ.

“Шын мәнінде, бұл — электрондық коммерция саласында бизнес дамытуға жасаған үшінші талпынысымыз”, – дейді Алмас Рысбеков.

Jana Post компаниясын құру туралы шешім пандемиядан кейін қабылданды. Онлайн саудаға үйренген адамдардың қатары көбейіп, жеткізу қызметіне деген сұраныс өсті. Команда жүк тасымалымен айналысатын басқа стартаппен күш біріктіріп, жаңа компания құрды. Бастапқыда айына 20 мың тапсырыс болады деп жоспарланған. Алайда төрт-бес айдың ішінде тапсырыс саны миллионға жетті.

“Алғашында бұл жай ғана эксперимент болатын. Оның осындай ауқымға жететінін өзіміз де елестеткен жоқпыз”, – дейді компанияның құрылтайшысы.

Сенімге негізделген серіктестік

Алмас Рысбековтің айтуынша, Хавьер дель Сер Пересті стратегиялық инвестор ретінде арнайы іздемеген. Алғашқы компанияларын құрып жүрген кезінен бастап Хавьер ол үшін білім мен тәжірибе алатын негізгі адамдардың бірі болған. Сондықтан оның Jana Post-қа қосылуы заңды қадамға айналды дейді. 

Алмастың сөзінше, олардың бизнес пен жеке қарым-қатынасты ажырата білуі және ақшаға, адалдыққа, отбасына әрі елге деген ортақ көзқарастары өзара сенімнің негізін қалаған.

Клиент қажеттілігінен халықаралық нарыққа дейін

Jana Post-тың шетелдік нарықтарға шығуына тұтынушылардың қажеттілігін түсінуі әсер еткен. Команда қазақстандықтардың Қытай маркетплейстерінен тауарды не үшін сатып алатынын зерттеп, оларға қолжетімді бағамен ұсынылатын кең таңдау қажет екенін байқаған. Кейін қажеттіліктері мен сатып алу әдеттері ұқсас көршілес нарықтарды қарастыра бастаған.

Өзбекстан мен Қырғызстандағы алғашқы сынақтар қызметке сұраныс барын көрсеткен. Әр елдің заңнамасы, кедендік рәсімдері мен шекарадан өту тәртібі әртүрлі болғанымен, компания технологияларын жергілікті жағдайларға бейімдей алатынына көз жеткізген.

Jana Post моделі шетелдік маркетплейстерді жергілікті тұтынушыларға қолжетімді етіп, тауар сатып алу мен жеткізуді қарапайым әрі түсінікті етуге негізделген. Компания жақында Моңғолия нарығына шығып, жаңа бағыттарды зерттеуді жалғастырып жатыр. Алдағы мақсат – 20 елде жұмыс істеу.

Толық логистикалық қызмет және ортақ ережелер

Бүгінде Jana Post цифрлық сервистерді, курьерлік жеткізуді, B2B тасымалдауды, кедендік декларациялауды, халықаралық әуе және автомобиль тасымалдарын ұсынады. Алмас Рысбековтің пікірінше, саланы әрі қарай дамыту үшін нарық қатысушыларына ортақ ережелер мен инфрақұрылымға тең қолжетімділік қажет.

“Сонда компаниялар технологиялары мен қызмет сапасы арқылы бәсекелесе алады. Мемлекет салық түсімдерін алады, бизнеске өсу мүмкіндіктері ашылады, ал тұтынушылар үшін жеткізу шарттары түсінікті болады”, – дейді ол.

Алмастың мақсаты – Jana Post-тың Қазақстанды шетелде лайықты танытуы. Компания 20-дан астам елдің нарығына шығып, қызметтерін әр нарықтың қажеттілігіне қарай дамытуды көздейді.

Испанияда жалдау ақысының өсуі мен қолжетімді баспананың тапшылығы тұрғындардың наразылығын тудырды. 11 қарашада елдің бірнеше қаласында ондаған мың адам шеруге шықты. Мадридте 120 мың адам қатысқан акциядан кейін Барселонада тәртіпсіздік болып, полиция кемінде 52 адамды ұстады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі dw.com порталына сілтеме жасап хабарлайды.

Испанияда жалпыұлттық ереуіл 11 қараша, сәрсенбі күні жаппай наразылық акцияларымен аяқталды. Тұрғындар өмір сүру құнының өсуіне және қолжетімді баспананың жетіспеуіне қарсылық білдірді. Мадрид билігінің мәліметінше, қаладағы шеруге 120 мың адам қатысқан. Ал наразылықты ұйымдастырған жалға алушылар бірлестіктері қатысушылар санын 600 мың деп бағалады. Барселонада полицияның есебінше, көшеге 55 мың адам шыққан.

Агенттіктің хабарлауынша, бұл Испанияда соңғы 14 жылда алғаш рет өткен бір күндік жалпыұлттық ереуіл. Акция елдегі парламент сайлауына екі жарым апта қалғанда ұйымдастырылды. 11 қараша кешінде Испанияның басым бөлігінде наразылық акциялары бейбіт өткен. Алайда Барселонада шеру аяқталғаннан кейін тәртіпсіздік басталған.

RTVE телеарнасының мәліметінше, беттерін жасырған оңшыл экстремистер тобы бірнеше дүкеннің витриналарын сындырып, қоқыс контейнерлерін өртеген. Олар полиция қызметкерлеріне бөтелке, тас және петарда лақтырған. Полиция шабуыл жасағандарға қарсы резеңке таяқ қолданған.

Жалпыұлттық ереуіл Испанияның қоғамдық және экономикалық өмірін ішінара тоқтатқан. Елдің солшыл үкіметі наразылық білдірушілерді қолдаса, оңшыл оппозиция шерулерді идеологиялық сипаттағы акция деп атаған. Испанияның CCOO кәсіподақтар бірлестігі жалпыұлттық ереуілді "толық табыс" деп бағалап, оның ұйымдастырушылар күткен нәтижеден асып түскенін мәлімдеді.

"Электр энергиясын тұтыну жұмыс күнінен гөрі жексенбіге тән деңгейге дейін төмендеді. Испаниядағы өнеркәсіп пен экономиканың стратегиялық салалары тоқтады", – деп жазды кәсіподақ X әлеуметтік желісінде.

Ал жұмыс берушілердің CEOE бірлестігі ереуілге қатысу деңгейі өте төмен болғанын, қызметкерлердің 10%-ынан азы жұмысқа шықпағанын мәлімдеді.

DPA мәліметінше, ереуіл Volkswagen концернінің Памплонадағы зауыты мен оның еншілес компаниясы Seat-тің Марторельдегі өндірісіне, сондай-ақ көтерме сауда базарлары мен Альхесирас портына әсер еткен. RTVE хабарлауынша, ел бойынша өткен наразылық акциялары кезінде полиция кемінде 52 адамды ұстаған. Испаниядағы жаппай наразылыққа Мадридте 87 жастағы зейнеткер Марикармен Абаскальдың пәтерінен шығарылуы себеп болған.

Әйел Испания астанасындағы пәтерде 70 жыл тұрған. Ол ұзақ уақыт бойы ай сайын 500 еуро жалдау ақысын төлеген. Алайда 2018 жылы пәтер жаңа компанияның меншігіне өткеннен кейін жалдау ақысы көтерілген. Жаңа баға зейнеткердің ай сайынғы зейнетақысынан да асып кеткен. 23 қыркүйекте Марикармен Абаскаль пәтерінен шығарылған. Арада бірнеше күн өткен соң ол ауруханада қайтыс болған. 5 қазанда Испанияның социалистік премьер-министрі Педро Санчес парламентті таратып, 2026 жылғы 29 қарашада мерзімінен бұрын сайлау өтетінін жариялаған.

Ол мұндай шешімге парламенттің үкімет ұсынған тұрғын үй нарығын реформалау жобасын қабылдамауынан кейін барғанын айтқан. DPA агенттігінің жазуынша, соңғы жылдары Испанияда қолжетімді баспана тапшылығы күрделене түскен. Жалға алу ақысы мен тұрғын үй бағасы азаматтардың нақты табысынан жылдам өскен. Соның салдарынан көптеген тұрғын 30 жастан асса да, жеке пәтер жалдауға мүмкіндігі болмай, ата-анасымен бірге тұруға мәжбүр.

Агенттік тұрғын үй бағасының өсуіне елге келетін мигранттар санының артуы мен қолжетімді баспана құрылысының жеткіліксіздігі де әсер етіп отырғанын атап өткен. Испанияның Орталық банкінің бағалауынша, қазір елде шамамен 750 мың тұрғын үй жетіспейді. Болжам бойынша, 2028 жылға қарай баспана тапшылығы бір миллионнан асады.

Еске салайық, бұған дейін Францияда қымбатшылық, жанармай бағасының өсуі, әлеуметтік шығындардың қысқаруы мен саяси дағдарысқа наразы жүздеген мың адам көшеге шықты. Бастапқыда мектептердегі мұғалім тапшылығына байланысты басталған шерулер біртіндеп жалпыұлттық қозғалысқа ұласты. Наразылық кезінде тәртіпсіздіктер болып, мыңдаған адам ұсталды. Stan.kz Франциядағы халық наразылығының неден басталғанын және билік оған қалай жауап бергенін анықтады.

Алматыдағы неке сарайы мен жанындағы субұрқақ 10 жылға сенімгерлік басқаруға арналған саудаға шығарылды. Бұл нысанды сату емес: жеңімпаз ғимаратты сатып ала алмайды және оны неке қию сарайы ретінде сақтауға міндетті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Жаңа басқарушы ғимаратты жөндеп, бір жыл ішінде Есентай өзені арқылы өтетін көпір салуы керек. Сондай-ақ қасбеті мен сәулеттік келбетін сақтап, инженерлік жүйелерін жаңартуға және аумағын абаттандыруға тиіс. Нысанның жалпы ауданы — шамамен 2,2 мың шаршы метр. Техникалық құжатта ғимараттың іргетасы, қабырғалары, шатыры мен жертөлесі жарамды деп көрсетілген.

Басқарушыға қойылатын инвестиция көлемі – кемінде 2 миллиард теңге.

Жеңімпаз ай сайын әлеуметтік осал топтағы кемінде бес жұпқа залды жалға алу ақысын алмай неке қию рәсімін өткізуі керек. Сондай-ақ жылына кемінде төрт тегін мәдени-әлеуметтік шара ұйымдастырып, Неке сарайы музейіне жұрттың еркін кіруін қамтамасыз етеді. Бұған қоса, басқарушы тапқан табысының жартысынан көбін нысанды күтіп ұстауға жұмсауы тиіс.

Еске салайық, неке сарайы 1971 жылы сәулетші Малбағар Меңдіқұловтың жобасымен салынған. Ғимарат 2016 жылы 20 жылға жеке компанияның сенімгерлік басқаруына беріліп, ол 500 миллион теңге инвестициялауға міндеттенген. Міндеттемелер орындалмаған соң, келісім 2023 жылы сот арқылы бұзылған. 2025 жылы нысан он жылға басқа компанияның басқаруына берілгенімен, жөндеу аяқталып, ғимарат іске қосылмаған. Сол себепті Неке сарайы қайтадан саудаға шығарылды.

Сауда 12 қарашада сағат 10:00-де басталады, өтінімдер сол күні 09:55-ке дейін қабылданады. Қатысу үшін 1 950 472 теңге кепілдік жарна төлеу қажет.

Айта кетейік, бұған дейін Алматыдағы неке сарайы қаланың басқаруына қайтарылатыны белгілі болды.

“Қазгидромет” мамандарының болжамына сәйкес бүгін Қазақстанның 17 аймағында дауыл болады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Синоптиктер жаңбыр мен қар аралас жауатын өңірлер мен қатты жел болатын өңірлерді екіге бөлді.

Жауын шашын мен қар аралас болатын аймақтар:

• Жетісу облысы;
• Түркістан облысы;
• Жамбыл облысы;
• Ақтөбе облысы;
• Маңғыстау облысы;
• Шығыс Қазақстан облысы;
• Абай облысы;
• Қарағанды облысы;
• Ұлытау облысы.

Қатты жел болатын аймақтар:

• Жетісу облысының Алакөл көлдері ауданында екпіні 23–28, түнде кей уақыттарда 30 м/с және одан да жоғары;
• Батыс Қазақстан облысында 15–20 м/с;
• Атырау облысында 15–18 м/с;
• Маңғыстау, Түркістан, Жамбыл, Шығыс Қазақстан және Абай облыстарында 15–20 м/с.

Еске сала кетейік, "Қазгидромет" қараша айына арналған еліміз бойынша ауа райы болжамын жариялады. Келер айда елдің басым бөлігінде күн әдеттегіден жылы болғанымен, айдың екінші жартысында елдің солтүстігі, шығысы мен орталығында түнгі аяз -18 градусқа дейін жетпек. 

2026 жылғы қазанда Ұлттық статистика бюросы бақылайтын қалаларда жаңа тұрғын үйдің шаршы метрі орта есеппен 629 мың теңгеден асты. Бір жылда жаңа үй бағасы 10,4%-ға, ал жалдау ақысы 14,6%-ға өсті. Stan.kz тілшісі пәтерді қазір несиеге алу мен басқа үйді жалдап тұрып ақша жинауды салыстырып, қай жол тиімді екенін тәуелсіз қаржы сарапшысы Андрей Чеботаревтен сұрады.

Баспана алуды жоспарлаған адам бірден екі түрлі жолды қарастырады: үйді қазір несиеге алуды немесе басқа үйді жалдап тұрып, бастапқы жарна жинауды. Бірінші жағдайда сіз үйге ертерек қол жеткізгеніңізбен, несие пайызы мен қосымша шығындарды төлеу қажет болады. Ал екінші жағдайда қарыз азаяды, бірақ күтіп жүргеніңізде жалдау ақысы мен пәтер бағасы өзгеруі мүмкін.

Осы екі жағдайды талдау үшін алдымен қазір нарықта үйдің бағасы қандай екеніне шолу жасайық.

Қазақстанда баспана қанша тұрады?

Ұлттық статистика бюросының мәліметі бойынша, 2026 жылғы қазанда жаңа тұрғын үйдің шаршы метрі 20 қала бойынша орта есеппен 629 463 теңге, бұрын пайдаланылған пәтерлер 639 009 теңге болды. Үй жалдау ақысы айына орта есеппен 5 451 теңге/м²-ге жетті.

Бір жылда жаңа тұрғын үй 10,4%-ға, бұрын пайдаланылған пәтерлер 7,1%-ға, ал жалдау ақысы 14,6%-ға қымбаттады. 

Нақты пәтердің бағасына орналасқан ауданы, үйдің салынған жылы мен жағдайы әсер етеді. Орташа бағамен есептегенде, 50 шаршы метрлік жаңа пәтер ел бойынша шамамен 31,5 миллион теңге тұрады.

Орташа баға пәтердің бастапқы құнын көрсетеді. Енді осы соманы несиеге алған жағдайда ай сайын қанша төлеу керегін есептейік.

Тұрғын үй несиесімен алса, үйге қанша төлеу керек?

2026 жылғы қарашадағы шолуларда банктердің нарықтық шартпен беретін тұрғын үй несиесінің жылдық мөлшерлемесі негізінен 19,5–24% аралығында көрсетілген. Төмен мөлшерлемелі бағдарламалардың өз талаптары мен баспанаға қатысты шектеулері бар.

Бағасы 31,5 миллион теңге пәтерге 20% бастапқы жарна — 6,3 миллион теңге. Қалған 25,2 миллион теңгені 15 жылға алады. Қарыз ай сайын бірдей сомамен өтеледі деп есептегенде, жылдық 20% мөлшерлемемен төлем шамамен 442 мың теңге болады. 15 жылда несие бойынша төленетін сома 79,7 миллион теңгедей. Оның 25,2 миллион теңгесі — негізгі қарыз, шамамен 54,5 миллион теңгесі — пайыз. Бастапқы жарнаны қосқанда, пәтерге жұмсалатын жалпы қаражат 86 миллион теңгеге жуықтайды.

Жылдық 7% мөлшерлемемен дәл сол соманы 15 жылға алсақ, айлық төлем шамамен 227 мың теңге болар еді. Бұл — тек салыстыруға арналған есеп, барлық адамға қолжетімді ұсыныс емес. Мысалы, “7-20-25” бағдарламасында пәтер бағасына шек қойылған, сондықтан орташа бағасы 31,5 млн теңге болатын пәтер бағдарламаға сәйкес келмеуі мүмкін.

Несие ұсыныстарын салыстырғанда жарнамадағы пайызбен шектелмей, жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесін де сұраған жөн. Бұл көрсеткіш несиеге байланысты шығындарды кеңірек қамтиды. Комиссияны, сақтандыру ақысын және мерзімінен бұрын өтеу шарттарын да тексеру керек. Жоғарыдағы есепке мұндай қосымша шығындар кірмеген.

Айлық төлемнің өзін білу жеткіліксіз. Оның отбасы бюджетіне қаншалықты салмақ түсіретінін жалдау ақысымен және табыспен салыстырған жөн.

Несие төлемі мен жалдау ақысын салыстыру

Орташа бағамен есептегенде, 50 шаршы метрлік пәтерді жалдау айына шамамен 273 мың теңге тұрады. Астанада осындай пәтердің жалдау ақысы шамамен 318 мың теңге, Алматыда 314 мың теңге.

31,5 миллион теңгелік пәтерге алынған несиенің айлық төлемі жалдау ақысынан шамамен 169 мың теңгеге артық. Бірақ екі төлемнің мәні бірдей емес: жалдау ақысы үйді пайдаланғаны үшін төленеді, ал несие төлемінің бір бөлігі негізгі қарызды азайтады.

Тәуелсіз қаржы сарапшысы Андрей Чеботаревтің пікірінше, тұрғын үй несиесінің төлемі жалдау ақысымен шамалас болса және баспана шұғыл қажет болса, сатып алу нұсқасын қарастыруға болады.

“Тұрғын үй несиесі өздігінен жақсы да, жаман да емес. Оның тиімділігі шарттарыңызға және қаржылық мүмкіндігіңізге байланысты”, –  дейді сарапшы.

Егер жалдау ақысы 15 жыл бойы өзгермейді деп шартты түрде есептесек, осы мерзімде жалға шамамен 49,1 млн теңге жұмсалады. Бірақ жалдау құны өзгеруі мүмкін. Ал үй иесі жөндеу мен баспананы күтіп ұстау шығындарын өзі көтереді.

Жалдау мен несие төлемінің айырмасы белгілі болды. Енді несие алуға дайындықты бағалау үшін бастапқы жарнадан кейін қандай қаржы қоры қалатынын қарастырайық.

Сатып алуға қаржылық дайындықты қалай бағалау керек?

Бастапқы жарнаны жинау ғана тұрғын үй несиесіне дайын екеніңізді білдірмейді. Сатып алғаннан кейін де күтпеген жағдайға арналған ақша қалуы керек. Чеботарев барлық міндетті шығынды, соның ішінде болашақ несие төлемін есептеп, кемінде үш-алты айға жететін қаржы қорын сақтауды ұсынады.

“Қаржылық дайындық тек бастапқы жарнамен өлшенбейді. Үй алғаннан кейін де үш-алты айлық шығыныңызды жабатын ақша қалуы керек”, — дейді ол.

Мысалы, 31,5 млн теңгелік пәтерге 6,3 млн теңге бастапқы жарна төлегеннен кейін жинағыңыз түгел таусылса, ауырып қалу немесе табыстан айырылу кезінде несие төлеу қиындауы мүмкін. Сарапшы табыстың тұрақтылығын да ескеруге кеңес береді: ұзақ жылдарға қарыз алмас бұрын табыс көзіңіздің сақталатынына көз жеткізген жөн.

Қаржы қоры болғанымен, ай сайынғы төлем табысқа сай келмеуі мүмкін. Сондықтан сарапшы ұсынған төлем мен табыс арақатынасын да есепке алайық.

Несие төлемі табыстың қанша бөлігін алғаны дұрыс?

Чеботарев тұрғын үй несиесінің айлық төлемін отбасының қолға алатын таза табысының 30%-ынан асырмауды, ал 40%-ын жоғарғы шек деп қарастыруды ұсынды.

Мысалы, ай сайынғы төлемі 442 мың теңге болатын несие таза табыстың 30%-ына тең болуы үшін отбасының айлық табысы шамамен 1,47 миллион теңге, ал 40%-ына тең болуы үшін 1,1 миллион теңгедей болуы керек. Өзге несиелер мен тұрақты шығындар болса, көтере алатын төлем мөлшері азаяды.

Қазақстанда барлық несие бойынша ай сайынғы төлем табыстың 50%-ынан аспауға тиіс. Бұл - несие беру кезіндегі заңнамалық жоғарғы шек, отбасыға қолайлы төлем деңгейі емес. Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің түсіндірмесі

Егер төлем отбасының мүмкіндігінен асып кетсе немесе бастапқы жарнаны көбейту қажет болса, келесі сұрақ - ақша жинауға қанша уақыт кетеді?

Ақша жинап пәтер сатып алса, қанша уақыт керек?

31,5 миллион теңгелік пәтердің толық құнын 5 жылда жинау үшін ай сайын шамамен 525 мың теңгеден бөлу қажет. Бұл есепте пәтер бағасы өзгермейді және жинақтан табыс түспейді деп алынған.

Осы уақытта 50 шаршы метрлік пәтерді жалдап тұрсаңыз, қазіргі орташа ақы өзгермеген жағдайда бес жылда жалға 16,4 миллион теңге кетеді. Демек, ай сайын 525 мың теңгені жинаққа, 273 мың теңгені жалдауға бөліп, баспанаға шамамен 798 мың теңге жұмсау керек. Бұл есепке коммуналдық төлем мен жөндеу кірмейді.

Пәтердің толық құнын емес, тек бастапқы жарнаны жинауға да болады. 31,5 миллион теңгелік үйдің 20% жарнасы — 6,3 миллион теңге. Оны 3 жылда жинау үшін, жинақтың табысын есептемегенде, айына шамамен 175 мың теңге салу қажет.

Алайда ақша жинап жүрген уақытта пәтер бағасы өзгеруі мүмкін. Егер баға 3 жыл бойы жыл сайын 5%-ға өссе, 31,5 миллион теңгелік үйдің құны шамамен 36,4 миллион теңгеге, ал бастапқы жарна 7,3 миллион теңгеге жетеді. Егер 2026 жылғы қазанда тіркелген 10,4% өсім 3 жыл қайталанса, пәтердің шартты бағасы 42,3 миллион теңге, жарнасы 8,5 миллион теңге болар еді.

10,4% — жаңа тұрғын үй бағасының соңғы бір жылдағы өсімі. Бұл қарқын алдағы жылдары қайталанады деген кепіл жоқ. Жалдау ақысы да өзгеруі мүмкін: 2026 жылғы қазанда ол бір жылда 14,6%-ға өскен. 

Баға мен жалдау ақысы өзгеруі мүмкін болғандықтан, жинақтау мерзімін қысқартатын жолдарды да қарастырған жөн. Соның бірі - тұрғын үй жинақ жүйесі.

Тұрғын үй жинақ жүйесі

Тұрғын үй жинақ жүйесі арқылы негізгі қарыз алу үшін пәтер құнының кемінде 50%-ын жинап, жинақ шотын кемінде үш жыл ұстау және банк талаптарын орындау қажет. Қалған соманы банк қарызға береді. Ресми мәліметке сәйкес, жылдық мөлшерлеме 3,5–5%, ал несиеге қатысты барлық шығынды қамтитын жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі 3,6%-дан басталады. Жинаққа банк сыйақысы мен мемлекеттік сыйлықақы есептеледі.

31,5 миллион теңгелік пәтер үшін алдымен шамамен 15,75 миллион теңге жинау керек. Қалған соманы 15 жылға 3,5–5% мөлшерлемемен алғандағы ай сайынғы төлем шамамен 113–125 мың теңге болады.

Бұл жол бірнеше жыл жинауға мүмкіндігі бар және кейінгі айлық төлемін азайтқысы келетін адамға қолайлы болуы мүмкін. Жарты сомасы дайын, бірақ үш жыл күткісі келмейтіндер аралық тұрғын үй қарызының шарттарын да қарастыра алады. Оның мөлшерлемесі 5–8,5% аралығында. Төлем тәртібі өзгеше болғандықтан, нақты соманы қаржы ұйымымен жеке есептеген жөн.

Жарты соманы жинап, үш жыл күткісі келмейтіндерге арналған тағы бір жол — “7-20-25” бағдарламасы. Оның төмен мөлшерлемесінің орнына пәтер бағасы мен қатысушыға қатысты талаптар бар.

“7-20-25” бағдарламасы кімге қолайлы?

“7-20-25” бағдарламасында жылдық мөлшерлеме 7%, бастапқы жарна кемінде 20%, ал қарыз мерзімі 25 жылға дейін. Бағдарлама пайдалануға берілген жаңа үйді алуға арналған. Қарыз алушы мен жұбайының соңғы 18 айда Қазақстанда меншігінде тұрғын үй болмауы, табысын растауы және өтелмеген тұрғын үй несиесі болмауы керек.

Пәтер бағасының жоғарғы шегі Астана, Алматы, Ақтау, Атырау, Шымкент және қала маңында 30 миллион теңге, Қарағандыда 25 миллион теңге, басқа өңірлерде 20 миллион теңге. Сондықтан орташа бағасы 31,5 миллион теңге болатын пәтер бағдарлама талабына сыймауы мүмкін.

Мысалы, Астана немесе Алматыда бағасы 30 миллион теңгелік үй үшін бастапқы жарна 6 миллион теңге болады. Қалған 24 миллион теңгені 25 жылға 7%-бен алғанда, ай сайынғы төлем шамамен 169,6 мың теңге.

Бағдарламаға өтінім бермес бұрын, қаржының бар-жоғын және өтінім қабылдау тәртібін қатысушы банктен тексеру керек.

Өтінімдер кезекпен қаралып, қаржының бөлінуіне тәуелді болады. Қаражат бар-жоғын және өтінім қабылдау тәртібін қатысушы қаржы ұйымынан нақтылау қажет. 2026 жылғы үшінші тоқсанда бағдарлама бойынша 3 696 несие берілген.

Қай жолды таңдаса да, сатып алушы пәтердің бағасымен ғана шектелмейтін шығындарға дайын болуы керек.

Пәтер алған кезде қандай қосымша шығындар болады?

Пәтер бағасынан бөлек құжат рәсімдеу, бағалау, сақтандыру, делдал қызметі, көшу, жөндеу, жиһаз бен техникаға ақша қажет болуы мүмкін. Үйге көшкеннен кейін коммуналдық төлем мен оны күтіп ұстау шығыны да қосылады.

“Пәтердің бағасы –  шығынның басы ғана”, –  дейді Чеботарев.

Сарапшы сатып алу шығындарына пәтер бағасының шамамен 5%-ын қосымша қор ретінде жоспарлауды ұсынады. Қара әрлеудегі үйге жөндеу қажет болса, шығын әлдеқайда жоғары болуы мүмкін. Чеботарев жөндеу сметасын бөлек есептеп, кей жағдайда ол пәтер бағасының жартысына дейін жетуі ықтимал екенін ескертеді. Нақты сома үйдің жағдайы мен жөндеу көлеміне байланысты.

Сарапшы жиі кездесетін қателерге:

• банк мақұлдаған ең жоғары соманы алу;
• бастапқы жарна үшін барлық жинақты жұмсау;
• айлық төлемге ғана қарап, жалпы шығынды есептемеуді жатқызады.

Бірнеше ұсынысты салыстыру да маңызды.

Осы шығындарды есептегеннен кейін, толық сомасы бар адамға тағы бір таңдау қалады: пәтерді түгел ақшасына алу ма, әлде төмен мөлшерлемелі қарызды пайдалану ма?

Қолма-қол сатып алу ма, әлде төмен пайызбен қарыз алу ма?

Егер пәтердің толық құны қолда болса, барлық ақшаны бірден жұмсамай тұрып, екі нұсқаны салыстыруға болады: баспананы толық төлеу немесе төмен мөлшерлемелі қарыз алып, ақшаның бір бөлігін жинақта қалдыру.

Чеботаревтің айтуынша, несие пайызы мен жинақтан түсетін қолға қалатын табысты салыстыру керек. Егер жинақтың табысы қарыздың толық құнынан жоғары болса, төмен пайызды қарыз алып, ақшаны жинақта ұстау тиімді болуы мүмкін. Ал мөлшерлемесі жоғары несие қолдағы ақшамен сатып алуға қарағанда көбірек шығын әкелуі ықтимал. Қандай нұсқаны таңдаса да, күтпеген жағдайға арналған қаржы қорын түгел жұмсамаған жөн.

“Арзан қарыз алып, қолдағы ақшаны табыс әкелетін жерде ұстау кейде тиімді. Ал қымбат несие көбіне артық шығынға түсіреді”, - дейді сарапшы.

Бұл нұсқалардың қайсысы қолайлы екені әр отбасының жағдайына байланысты. Сарапшының кеңесін жинақтап, қай кезде қарыз алу, қай кезде күте тұрған орынды екенін қарастырайық.

Қай жағдайда несие алған, қай кезде ақша жинаған жөн?

Баспана шұғыл қажет болса, табыс тұрақты түссе, бастапқы жарнадан кейін де қаржы қоры қалса және ай сайынғы төлем отбасы бюджетіне сай болса, тұрғын үй несиесін қарастыруға болады. Ал бастапқы жарна аз, төлем таза табыстың 40%-ынан асып кетсе, қаржы қоры болмаса немесе табыс тұрақсыз болса, сарапшы алдымен ақша жинауды ұсынады.

Чеботарев пәтерді тек “баға ертең өседі” деген сөзге сүйеніп алуға қарсы. Несие төлемі кей адамды табысын арттыруға ынталандыруы мүмкін, бірақ қарызды болашақта көбірек табыс табамын деген үмітпен ғана алу қауіпті. Төлемді қазіргі табыспен көтере алатыныңызды алдын ала есептеген жөн.

Баға, төлем, жинақ және қосымша шығындарды салыстырған соң, шешімді отбасының нақты табысы мен баспанаға деген қажеттілігіне сай қабылдауға болады.

Айта кетейік, бұған дейін біз Қазақстанда 24 миллион шаршы метр үй салынатыны туралы және оның нарықтағы баспана бағасына әсері туралы жазған едік.