Қазақстанда "Ұмай" ипотекалық бағдарламасына өтінім қабылдау тоқтатылды. 3 қарашада басталған екінші кезеңде бөлінген 20 миллиард теңге бір күннің ішінде толық игерілген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Отбасы банк мәліметінше, өтінім қабылдау басталғаннан кейін алғашқы төрт сағатта 524 өтінім түсіп, олардың жалпы сомасы 12,5 миллиард теңгеге жеткен. Сағат 16:00 шамасында бөлінген қаражаттың толық игерілуіне байланысты өтінім қабылдау тоқтатылды.

Жалпы бір күнде қазақстандық әйелдерден 20 миллиард теңгеге 850 өтінім түскен. Оның 352-сі Отбасы банк кеңесшілері арқылы берілген. Қабылданған барлық өтінім алдын ала мақұлданған. Бұл мақұлдау бір ай бойы жарамды. Осы уақыт ішінде қатысушылар баспана таңдап, оны сатып алу үшін несиеге өтінім беруі керек.

Отбасы банк мәліметінше, 390 қатысушы жалпы сомасы 9,5 миллиард теңге болатын несие өтінімін тапсырып үлгерген.

Айта кетейік, "Ұмай" – Отбасы банктің салымшы әйелдеріне арналған ипотекалық бағдарлама. Бағдарламаның көмегімен жаңа салынған және құрылысы жүріп жатқан үйлерден баспана алуға болады. Бұл үшін құрылыс компаниясында Қазақстанның Тұрғын үй компаниясының кепілдігі немесе банктік сақтандыру болуы міндетті.

Сонымен қатар 2016 жылдан кейін салынған тұрғын үйлерді екінші нарықтан да сатып алуға мүмкіндік бар.

Бағдарлама аясында қарыз алушы тұратын баспанасын жөндеуге де несие ала алады.

Бағдарламаға қойылатын талаптар:

• отбасының ең жоғары табысы 1 миллион 250 мың теңгеден аспауы керек;
• сатып алынған немесе жөнделетін баспанада қарыз алушының өзі тұруы міндетті;
• соңғы алты айдағы төлем қабілетін растайтын құжаттар ұсынылуы қажет.

Ипотеканың шарттары қандай?

Бағдарлама бойынша берілетін ипотеканың ең жоғары сомасы – 50 миллион теңге. Ал тұрғын үйді жөндеуге 15 миллион теңгеге дейін несие алуға болады.

Несие жылдық 14,8%-дық мөлшерлемемен беріледі. Жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі (ЖТСМ) – 16,3–16,8%. Бастапқы жарна ірі қалаларда 20%, ал өңірлерде 15%-дан басталады.

Келесі кезең бола ма?

Еске салсақ, "Ұмай" бағдарламасының алғашқы қаржыландыру траншы 2026 жылғы 31 тамызда бөлінген еді. Ол кезде де өтінім қабылдау басталған күні тоқтап, 9 миллиард теңге бір күнде игерілген.

3 қарашадағы мәлімет бойынша, оның 96 пайызы игеріліп, жалпы сомасы 8,6 миллиард теңге болатын 435 несие берілген.

Отбасы банк өкілдерінің хабарлауынша, 3 қарашада өтінім беріп үлгермеген әйелдер қаржыландырудың келесі транштары бөлінгеннен кейін бағдарламаға қайта қатыса алады.

Келесі өтінім қабылдау кезеңінің нақты күні қосымша жарияланады.

Өзбекстан прокуратурасы Ташкент қаласында өткен Dostlik Cup 2026 халықаралық футбол турниріне қатысушылардың жаппай улануына байланысты тергеу бастады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Зардап шеккендердің арасында Қарағанды облысынан жарысқа барған қазақстандық жас спортшылар да бар.

Өзбекстан Бас прокуратурасының мәліметінше, оқиға 1 қарашада Ташкенттегі қонақүйлердің бірінде болған. Таңғы ас кезінде балалар мен оларды ертіп келген туыстары шала піскен жұмыртқа мен шұжық жеген. Осыдан кейін 13 адамның денсаулығы күрт нашарлап, олардан құсу, іш өту, іштің ауыруы және дене қызуының көтерілуі сияқты белгілер байқалған.

Зардап шеккендер жедел жәрдем бригадалары арқылы Республикалық мамандандырылған эпидемиология, микробиология, инфекциялық және паразиттік аурулар ғылыми-практикалық медициналық орталығына жеткізілген.

Аталған оқиғаға байланысты Шайхантахур ауданының прокуратурасы Өзбекстан қылмыстық кодексінің 276-бабы бойынша қылмыстық іс қозғады. Аталған бап санитариялық заңнама талаптарын немесе індеттерге қарсы күрес қағидаларын бұзуға қатысты жауапкершілікті көздейді.

Қазір Шайхантахур ауданының Ішкі істер басқармасы жанындағы тергеу бөлімі алғашқы тергеу амалдарын жүргізіп жатыр.

Еске салсақ, бұған дейін Ташкентке жарысқа барған 16 бала таңғы астан уланып, ауруханаға түскені туралы жазған едік.  

Әлеуметтік желілерде Ақтөбедегі Неке сарайында 26 жастағы қыздың өлтірілгені туралы ақпарат тарады. Полиция ақпаратты растады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Облыстық полиция департаментінің мәліметінше, күдіктінің жеке басы анықталып ұсталған. Қазір ол уақытша ұстау изоляторына қамалған.

Алдын ала болжам бойынша, күдікті мен марқұм бұрын бірге тұрған. Полицияның мәліметінше, екеуінің арасында ата-ана құқығынан бас тарту мәселесіне байланысты жанжал туындаған.

Куәгерлердің айтуынша, ғимарат маңында жүрген адамдар іштен шыққан айқай-шуды естіген. Оқиға санаулы минут ішінде болған. Полиция келген кезде қыз еденде қансырап жатқан. Дәрігерлер оның өмірін сақтап қала алмады.

Оқиғаның куәгерлері қайғылы жағдайға дейін марқұм мен оның бұрынғы жігіті арасында жанжал болғанын айтады. Олардың болжамынша, бұрынғы сүйіктісі марқұмның басқа адаммен қарым-қатынас орнатқанына наразы болған. Алайда аталған ақпарат әзірге ресми түрде расталған жоқ.

Еске салсақ, бұған дейін Ақтөбеде әйелін өлтірген ер адам 8 жылға сотталғаны туралы жазған едік.

Әсел Жанасова премьер-министрдің орынбасары – көлік министрі болып тағайындалды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Бұл туралы Ақорданың баспасөз қызметі мәлімдеді. 

Әсел Жұбанышқызы Жанасова 1987 жылы Алматы қаласында дүниеге келген.

2010 жылы "Болашақ" халықаралық бағдарламасы бойынша Кембридж университетінде (компьютерлік ғылымдар саласы) білім алған. 2014 жылы Кембридж университетінде магистратураны тәмамдаған. Мәскеу мемлекеттік университетінде "Executive Management" бағдарламасы бойынша оқыған.

2010-2014 жылдары – Лондон қаласындағы халықаралық компанияның ақпараттық технологиялар жөніндегі маманы, Ақпараттық технологиялар басқармасының менеджері, Киберқауіпсіздік департаментінің директоры;

2014-2016 жылдары Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің Цифрлық технологиялар департаменті директорының орынбасары;

2016-2017 жылдары – "Зерде ұлттық басқарушы холдингі" акционерлік қоғамының басқарма төрағасы;

2017-2018 жылдары – "Астана" халықаралық қаржы орталығы басқарушысының кеңесшісі;

2018-2020 жылдары – "Астана" халықаралық қаржы орталығының цифрлық технологиялар жөніндегі басқарушы директоры;

2020-2022 жылдары – Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрінің орынбасары;

2022-2025 жылдары – "Қазпошта" акционерлік қоғамының басқарма төрағасы;

2025 жылғы 8 маусымда Қазақстан Республикасы Президентінің кеңесшісі болып тағайындалды.

2025 жылғы 10 желтоқсанда Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі Басшысының орынбасары болып тағайындалды.

"Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 30 жыл" мерейтойлық медалімен (2021) және "Құрмет" орденімен (2025) марапатталған.

Дүниежүзілік экономикалық форумның (WEF) Young Global Leader 2025 қауымдастығының, Global Women Asia Fellow 2024 халықаралық көшбасшылық бағдарламасының мүшесі.

Еске салсақ, бұған дейін Тоқаев Нұрлан Сауранбаевты Қазақстанның көлік министрі лауазымынан босатқан еді.

Ресейлік блогер Роман Зубенко Германияда өткен концертінде көрермендермен орыс тілінде амандаспағаны үшін Димаш Құдайбергенді сынға алды. Оның айтуынша, әнші кеш барысында орыс тілінде небәрі бір ән орындаған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Блогер Германияның Дюссельдорф қаласында өткен Димаштың концертіне отбасымен бірге барған. Ол әншінің дауыс мүмкіндігіне, сахнадағы өнеріне және концерттің жоғары деңгейде ұйымдастырылғанына тәнті болғанын жасырмады. Алайда әндердің қай тілде орындалғаны көңілінен шықпаған.

Роман Зубенконың сөзінше, концертке келген көрермендердің басым бөлігі орыс тілінде сөйлейтіндер болған. Сондықтан ол Димашты орысша әндерді көбірек орындайды деп күткен.

“Ол мұндағы көрермендердің орыс тілді екенін білді ғой. Қазақша амандасты ма, жоқ па, білмеймін. Меніңше, концертін тек ағылшын тілінде бастады. Қазақша амандасқанына сенімді емеспін, бірақ орысша ешкіммен амандаспағаны анық. Амандасуына болар еді ғой”, – деді блогер.

Роман Зубенко мұны көрерменге деген құрметтің жеткіліксіздігі деп бағалаған. Тіпті концертте орыс тілінде бір ғана ән орындалатынын алдын ала білген кейбір тыңдарман билет сатып алудан бас тартуы мүмкін екенін айтты.

Алайда блогердің бұл пікірі әлеуметтік желі қолданушыларының наразылығын тудырды. Көпшілік Димаштың әлемдік деңгейдегі әнші екенін, оның бір концертте бірнеше тілде ән шырқайтынын алға тартып, өнер иесін қорғап шықты.

“Димаштың әлемдік жұлдыз екенін өзіңіз де мойындадыңыз. Әлемге танымал көптеген әнші тек ана тілінде ән айтады. Мысалы, жақында Дженнифер Лопес Қазақстанға келді. Бірақ бірде-бір әнін орысша да, қазақша да орындаған жоқ. Ешкім ренжіген жоқ қой. Ал Димаш бір концертінде алтыдан астам тілде ән шырқайды. Бұл оның барша тыңдарманына деген құрметі емес пе?” – деп жазды желі қолданушыларының бірі.

Тағы бір тыңдарман Димаштың концерттік бағдарламасы әлемдік тур аясында арнайы дайындалғанын еске салды.

“Бұл көрерменнің тапсырысы бойынша ән айтатын концерт емес. Әнші әлемдік турына арнап тың бағдарлама әзірледі. Оған қаншама еңбек сіңірілді, жаңа авторлық әндер жазылды. Өнер бір орында тұрмайды, үнемі дамып отырады”, – деді ол.

Дегенмен Роман Зубенко концерттен алған әсері жақсы болғанын да атап өтті. Ол Димашты ерекше дауыс иесі деп бағалап, мұндай деңгейдегі концерт үшін билет құны үш есе қымбат болса да, ақшасын аямауға болатынын жеткізді.

Айта кетейік, Димаш Құдайберген қазір DIMENSIONS атты әлемдік турнесін жалғастырып жатыр. Dimash News мәліметінше, бұл жоба арқылы көрерменге оның әншілік қырымен қатар композиторлық, продюсерлік қабілеті мен шығармашылық жолын кеңінен таныстыру көзделген.

Нұрлан Сауранбаев Қазақстанның көлік министрі лауазымынан босатылды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Бұл туралы Ақорданың баспасөз қызметі мәлімдеді. 

Айта кетейік, Нұрлан Сауранбаев Көлік министрі қызметінен босатылғанға дейін саладағы бірқатар мәселеге байланысты Үкімет пен мемлекет басшысы тарапынан сынға ұшыраған еді. Атап айтқанда, шекара бекеттерін жаңғырту, теміржол вокзалдарын дамыту, жолдардың сапасы мен инфрақұрылымдық жобалардың жүзеге асырылу барысы бірнеше рет сыналған.

Сәуір айында премьер-министр Олжас Бектенов Нұрлан Сауранбаев қатысқан кеңесте көлік министрлігінің жұмысына көңілі толмайтынын білдірді. Ол шекарадағы өткізу пункттерін жаңғырту, теміржол вокзалдарын дамыту және инфрақұрылымдық жобаларды іске асыру қарқынын сынға алды.

19 қыркүйекте президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстандағы жолдардың сапасын сынға алып, шешімін таппаған мәселелер үшін жауапкершілік жүктелетінін ескертті.

Арада үш күн өткен соң, 22 қыркүйекте Олжас Бектенов "ҚазАвтоЖол" компаниясының жұмысын сынға алып, оның басшылығына қатысты кадрлық шешімдер қабылдануы мүмкін екенін айтты.

28 қазанда Қасым-Жомарт Тоқаев өз Жолдауында жолдардың жағдайына қатысты мәселелерге қайта оралып, шенеуніктердің жылдар бойы жауапкершілікті бір-біріне ысырып келгенін сынға алды. 

Ал 3 қарашада Нұрлан Сауранбаев Көлік министрі қызметінен босатылды. 

Сауранбаевтың қызметтен босатылуының ресми себебі жарияланған жоқ. Сондай-ақ бұл кадрлық өзгерістің президент пен премьер-министрдің бұған дейінгі сынымен тікелей байланысты екені де әзірге белгісіз.

Еске салсақ, Нұрлан Сауранбаев Көлік министрі лауазымына 2025 жылдың 30 маусымында тағайындалған еді. Кейіннен 2026 жылдың қыркүйегінде жаңадан жасақталған Үкіметте Нұрлан Сауранбаев Көлік министрі қызметін сақтап қалды.

Алматыда автобус парктеріне 15 миллиард теңгеден асатын субсидия қарызы жиналғаны айтылды. Тасымалдаушылар автобустар санын қысқартатынын ескертсе, қала билігі берешекті өтеу мәселесі бюджетті нақтылау кезінде қаралатынын мәлімдеді. Ал жолаушылар лық толы автобустарға сыймай, жолақы төлемегендер үшін кінәлі болып отыр ма? Stan.kz осы мәселені зерттеп, тасымалдаушылардың уәжін, тұрғындардың пікірін және әкімдіктің жауабын білді.

"15 миллиард теңге берешегі бар"

k_s_m9999 аккаунтының авторы Алматыдағы көлік басқармасының автобустардың 61%-дық толымдылығы туралы мәлімдемесін сынға алып, жолаушыларды жолақы төлемегені үшін кінәлауға наразылық білдірді.

Оның айтуынша, әкімдіктің автобус парктеріне субсидия бойынша берешегі 15 миллиард теңгеден асқан. Автор бұл қаражаттың уақытылы аударылмауы тасымалдаушылардың жанармай мен қосалқы бөлшектер сатып алуына кедергі келтіріп отырғанын жазды. Сондай-ақ тасымалдаушылар 2 қарашадан бастап автобустар санын қысқартуға мәжбүр болатынын ескерткенін атап өтті.

Жазба авторы Алматы бюджеті 1,5 триллион теңге екенін алға тартып, 15 миллиард теңге берешекті өтеуге мүмкіндік бар деп санайды. Оның пікірінше, әкімдік тұрғындардың қоғамдық көліктегі күнделікті мәселесін шешудің орнына, жауапкершілікті жолаушыларға артып отыр.

Сондай-ақ ол автобус парктеріне бөлінген субсидиялардың қайда жұмсалғанын анықтау үшін сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметті тексеру жүргізуге шақырды.

"Шенеуніктерге бюджет субсидияларының қайда кеткенін түсіндіріп, мәселені мойындағаннан гөрі, автобустардың толып жүргені бізге тек солай көрінеді деп, жолаушыларды жолақы төлемеді деп кінәлау оңай", – деп түйіндеді Threads қолданушысы.

Қоғамдық көлік иелері қандай уәж айтты?

Осыған байланысты оқырман Алматыдағы қоғамдық көлік мәселесіне қатысты жазба жариялап, автобус тасымалдаушыларының қала әкіміне жолдаған ресми хатын бөлісті.

Алматы қаласының жолаушылар тасымалы кәсіпорындары қауымдастығы қала әкімі Дархан Сатыбалдыға ресми хат жолдап, автобус парктеріне субсидия төлеудің кешіктірілуіне байланысты мәселе көтерген. "№2 автобус паркі", "АвтоАлма-Транс" және "Тулпар ЦДС" ЖШС атынан жолданған хатта әкімдіктен тасымалдаушылар алдындағы берешекті толық өтеу және алдағы уақытта субсидияларды уақытылы аудару сұралған.

Тасымалдаушылар субсидияның кешіктірілуі салдарынан жанармай, қосалқы бөлшектер мен басқа да қажетті материалдарды жеткізушілер алдында қарыз көбейгенін мәлімдеген. Олардың сөзінше, бұл жағдай автобустардың жоспарланған көлемде желіге шығуына кедергі келтіруі мүмкін.

Хатта тасымалдаушылар қаржылық жағдайға байланысты автобустар санын қысқартуға мәжбүр болуы мүмкін екенін де ескерткен. Егер әкімдік 31 қазанға дейін берешекті өтемесе, 2 қарашадан бастап қалаішілік және қала маңындағы бағыттарға шығатын автобустар санын жоспарланған көлемнің 30%-ына дейін қысқартатынын хабарлаған.

"2026 жылғы 2 қарашадан бастап автобус тасымалдаушылары қалаішілік және қала маңындағы бағыттарға шығатын автобустар санын белгіленген жоспарлы көлемнің 30 %-ына дейін қысқартуға мәжбүр болады", – деп қоғамдық көлік өкілдері өз уәждерін жеткізді.

Алматыда тасымалдаушыларға субсидия қашан төленетіні белгілі болды

Алматыда қоғамдық көлік тасымалдаушыларына субсидияның қалған бөлігі әлі төленген жоқ. Бұған дейін кондукторларды қайта енгізу мәселесі талқыланып, тасымалдаушылардың қаржылық жағдайы да қоғам назарын аударған еді.

Осыған байланысты редакция қалалық Жол қозғалысын ұйымдастыру және жолаушылар көлігі басқармасынан түсініктеме сұрады. Басқарманың мәліметінше, тасымалдаушыларға субсидияның қалған сомасын төлеуден бас тарту туралы шешім жоқ. Алайда қаражатты төлеу мәселесі қалалық бюджетті кезекті нақтылау кезінде қаралмақ.

Басқарма өкілдерінің айтуынша, 2026 жылдың басынан бері бюджет қаражатын тиімді пайдалану мақсатында қоғамдық көлікті субсидиялау көлемі кезең-кезеңімен оңтайландырылып келеді. Атап айтқанда, жолаушылар ағынына қарай кейбір автобус бағыттарының қозғалыс кестесіне өзгерістер енгізілген.

Сонымен қатар жыл бойы тасымалдаушылармен есеп айырысу бұрынғы және түзетілген қаржыландыру көлемдерін ескере отырып жүргізілген. Қазір басқарма маршруттық желіге, автобустардың толымдылығына және жолаушылар ағынына талдау жасап жатыр. Бұдан бөлек, жолақы төлемін арттыру және жолаушылар есебін нақтылау үшін бірыңғай бақылау-сызықтық қызметті енгізу жұмыстары қолға алынған. Ведомство тасымалдаушыларға автобустарды бекітілген жоспарға сәйкес бағыттарға толық шығаруды қамтамасыз ету қажеттігі туралы ескерту жіберілгенін де атап өтті.

"Автобусқа сыймаймыз"

Желі қолданушылары қоғамдық көлік мәселесіне наразылықтарын білдіруде. Олардың бірі автобустардың лық толы жүруін тек жолаушылардың төлем жасамауымен байланыстыру дұрыс емес деп санайды.

Ал тағы басқасы бұрынғы кондукторлардың жұмысын еске алып, олардың автобус іші лық толы болса да, жолаушыларға билет беріп үлгеретінін айтты.

"Бұрынғы кондукторлар автобус қатты толып тұрса да, барлығына билет беретін. Қазір автобустар мен троллейбустар бұрынғыға қарағанда әлдеқайда жүйелі қатынайды деуге болады. 2013 жылды еске түсіріңіздерші: кешкі сағат сегізде автобусқа міну мүмкін болмайтын. Жүргізушілер жоспарларын орындаған соң, бағыттан шығып кететін, қозғалыс кестесі де сақталмайтын", – деп жазды ол.

"Кондукторларды қайтару мәселені шешпейді"

Ал кейбір қолданушылар кондукторларды қайтару қоғамдық көлік мәселесін шешпейтінін, керісінше, қосымша шығынға әкелетінін айтып, жүйені түбегейлі өзгертуді ұсынды.

Тағы бір оқырман Алматыда қоғамдық көліктерге кондукторларды қайта енгізу бастамасын сынға алды. Оның пікірінше, мәселені шешудің орнына жүйені кері қадамға сүйрейтін шешім. Автор қоғамдық көліктегі негізгі мәселе жолаушылардың жолақысын төлемеуінде емес, көлік жүйесінің дұрыс ұйымдастырылмауында екенін айтады.

Қолданушының сөзінше, кондукторлардың жалақысын төлеуге бюджеттен қаржы бөлу тиімсіз. Өйткені әрбір жолаушыны жеке бақылау мүмкін емес. Оның орнына Еуропаның бірқатар еліндегідей айлық және жылдық жол жүру абонементтерін кеңінен енгізу қажет. Яғни ұзақ мерзімді абонементтің құны тиімді, ал бір реттік жолақы бағасы салыстырмалы түрде қымбат болуы керек. Сонда жолаушылар әр сапар сайын билет сатып алғаннан гөрі, шектеусіз жол жүруге мүмкіндік беретін абонемент алғанды жөн көреді.

Автордың пікірінше, мұндай жүйе қала бюджетіне де тиімді. Себебі жолаушылар абонементті алдын ала сатып алып, қоғамдық көлік кәсіпорындары ұзақ мерзімге тұрақты кіріске ие болады. Сонымен қатар ол автобустар арасында 60-90 минут ішінде тегін ауысып міну мүмкіндігін енгізуді ұсынады. Оның айтуынша, жолаушылар бір бағыттағы сапары үшін бірнеше рет ақы төлеуге мәжбүр болмауы керек.

Ал жолақысын төлемейтін жолаушылармен күресу үшін кондукторлардың орнына арнайы бақылаушылар жұмыс істеуі қажет. Олар қоғамдық көліктерде тұрақты әрі күтпеген уақытта тексеріс жүргізіп, жолақысын төлемегендерге қатаң айыппұл салуы тиіс.

Автордың пайымдауынша, барлық жолаушыны тексерудің қажеті жоқ, жолаушылар ағынының 5%-ын кездейсоқ тексерудің өзі жеткілікті болуы мүмкін.

Қазақстандықтар енді зейнетақы жинақтарын бірнеше инвестициялық портфельге бөліп, әртүрлі жеке басқарушы компанияға бере алады. Сонымен қатар жинақтың 100%-ына дейін жеке басқаруға тапсыруға мүмкіндік бар. Жаңа тәртіп салымшыларға ақшасын қалай инвестициялауды өздері таңдауға жол ашады. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі 30 қазанда зейнетақы активтерін басқару ережелеріне өзгеріс енгізді. Енді инвестициялық портфельді басқарушылар зейнетақы активтері бойынша үш түрге дейін инвестициялық портфель қалыптастыра алады. Бұл салымшыларға өздерінің қаржылық мақсаты мен тәуекелге дайындығына қарай инвестициялау бағытын таңдауға мүмкіндік береді. Сондай-ақ жинақтың бір бөлігін бір басқарушыға, қалғанын басқа компанияға беруге немесе бір компанияның бірнеше портфеліне бөлуге мүмкіндік бар.

Зейнетақы ақшасын қалай бөлуге болады?

Бұған дейін әрбір жеке басқарушы ұсынатын инвестициялық стратегияны таңдауға мүмкіндік болса, енді бір басқарушының өзінде бірнеше портфель болуы мүмкін. Олар инвестициялау тәсілі мен тәуекел деңгейіне қарай ерекшеленеді. Мысалы, салымшы жинағының бір бөлігін тәуекелі төмен портфельге, қалғанын табыстылығы жоғары болуы мүмкін, бірақ тәуекелі де көбірек портфельге орналастыра алады. Сондай-ақ жинағын бірнеше басқарушы компанияға бөліп беруге құқылы.

Жаңа ережеге сәйкес, жеке басқаруға зейнетақы жинағының 100%-ына дейін беруге болады. Бұған дейін 7 қыркүйектен бастап заңнамаға енгізілген өзгерістер осы мүмкіндікті қарастырған еді.

Жинақ жоғалып кетпей ме?

Жеке басқарушыға берілгенімен, зейнетақы ақшасы салымшының БЖЗҚ-дағы жеке шотында қалады. Оның сақталуы мен есебін банк-кастодиан жүргізеді. Ол қаражаттың белгіленген талаптарға сай орналастырылуын да қадағалайды. Бұған қоса, инвестициялық портфельді басқарушының міндеттемесі сақталады: егер нақты инвестициялық кіріс белгіленген ең төменгі кірістілік деңгейінен төмен болса, айырмасын басқарушы өз қаражаты есебінен өтеуге тиіс. Дегенмен бұл инвестициядан түсетін табысқа толық кепілдік берілетінін білдірмейді. Салымшы өзі таңдаған инвестициялық стратегияның тәуекелін ескеруі керек. Сондықтан басқарушы компанияны таңдамас бұрын оның инвестициялық саясатын, бұрынғы кірістілігін және тәуекел деңгейін салыстырған жөн.

Жеке басқарушылар қанша зейнетақы ақшасын игеріп отыр?

Қазір Қазақстанда зейнетақы активтерін алты инвестициялық портфельді басқарушы компания басқарады. 2026 жылғы 1 қазандағы жағдай бойынша олардың басқаруындағы қаражат көлемі 205,8 миллиард теңгеге жеткен.

Жыл басынан бері бұл сома 117,3 миллиард теңгеге немесе 132,7 пайызға өскен.

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі жаңа өзгерістер жеке басқарушылар арасындағы бәсекені күшейтіп, зейнетақы активтерін басқару икемділігін арттырады деп күтеді. Нәтижесінде ұзақ мерзімді инвестициялық кірістілікті көтеруге мүмкіндік туады.

Айта кетейік, бұған дейін адам қайтыс болғаннан кейін оның зейнетақы жинағын кім алатыны туралы жазған едік.

Ақтөбеде колледж жатақханасында болған қайғылы оқиғаға қатысты қылмыстық іс сотта қаралып жатыр. Айыптау материалдарына сәйкес, 21 жастағы төртінші курс студенті 16 жастағы Нұрбақыт Бақытты түнде дүкенге бару үшін жатақхананың төртінші қабатындағы терезеден түсуге мәжбүрлеген. Жасөспірім төменге түсіп бара жатқанда құлап, ауыр жарақат алған. Дәрігерлер оның өмірі үшін 42 күн бойы күрескенімен, ол ауруханада көз жұмды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Тime.kz порталына сілтеме жасап хабарлайды. 

Оқиға 29 сәуірде Ақтөбе көлік, байланыс және жаңа технологиялар колледжінің жатақханасында болған. Сол түні бір бөлмеде 16 жастағы үш студент смартфонмен ойын ойнап отырған. Осы кезде бөлмеге төртінші курс студенті Мәди Сүгербай кіріп, жасөспірімдердің бірін темекі іздеуге жұмсаған. Алайда ол ештеңе таппай оралған.

Кейін Сүгербай тамақ жегісі келетінін айтып, сол жасөспірімді дүкенге жібермек болған. Бірақ жатақханада ұйықтау уақыты жарияланып, есіктер құлыпталғандықтан, ол дүкенге шығудан бас тартқан.

Айыптау дерегінше, сонда Сүгербай 16 жастағы Нұрбақытты төртінші қабаттағы терезеден түсіп, дүкенге баруға мәжбүрлеген. Оған екі мың теңге мен азық-түлік салатын қара сөмке берген. Жасөспірімді төмен түсіру үшін студенттер бес төсек жапқышты бір-біріне байлаған.

Бастапқыда Нұрбақыт терезеден түсуге қорыққан. Онымен бірге болған студенттердің бірі оған бас тартуға болатынын айтып, қайтадан бөлмеге кіруіне көмектескен. Алайда айыптау нұсқасы бойынша, сол кезде бөлмеге қайта келген Сүгербай жасөспірімді асықтырған. Осыдан кейін Нұрбақыт төменге түсетін болған.

Жасөспірім үшінші және төртінші қабаттың арасында төмен түсіп бара жатқанда төсек жапқыштан ұстана алмай, жерге құлаған. Бөлмедегі студенттер төсек жапқышты ұстап қалған.

Балалар тәрбиешіні шақырып, полицияға хабар берген. Жедел жәрдем келгенше жанында болған құрдастары Нұрбақытқа алғашқы көмек көрсетуге тырысқан. Ал айыптау материалдарында Сүгербайдың зардап шеккен жасөспірімге қатысты "жата берсін, шіріп" деген сөз айтқаны және басқа студенттерден полицияға Нұрбақыт өзі түсті деп өтірік айтуды сұрағаны көрсетілген.

Жасөспірім ауруханаға жеткізіліп, дәрігерлер оның өмірі үшін күрескен. Алайда ауыр жарақат алғаннан кейін 42-күні көз жұмған.

Қазір Мәди Сүгербайға Қылмыстық кодекстің екі бабы бойынша айып тағылған. Ол Қылмыстық кодекстің 119-бабы (Зардап шеккен адамды қауіпті жағдайда қалдырды) және 104-бап (Абайсызда адам өліміне себеп болды) деп айыпталып отыр. Алайда сотталушы тағылған айыптарды мойындамады.

Жатақханадағы әлімжеттік деректері де айтылды

Сот отырысында колледж жатақханасындағы студенттер арасындағы әлімжеттік жағдайлары да белгілі болған. Куәлік берген жасөспірімдердің айтуынша, жоғары курс студенттері жаңадан келгендерді қорқытып, ұрып-соққан. Бірін аяқкиім сөресінен алынған темір түтікпен ұрса, енді бірін суық қарумен, жұдырықпен және шапалақпен соққан.

Алайда жасөспірімдер бұл туралы ешкімге шағымданбаған. Олардың сөзінше, шағымданған жағдайда "шыдамсыз" немесе "сөз тасушы" атанудан қорыққан.

Сотта Мәди Сүгербайдың бұған дейін де басқа студенттерді ұрғаны үшін жатақханадан шығарылғаны айтылды. Кейін ол қайта оралып, сол жерде тұра бастаған.

Оқиғадан кейін колледж жатақханасында студенттерді бөлек орналастыру туралы шешім қабылданған. Қазір бірінші курс студенттері екінші қабатта, ал жоғары курс студенттері үшінші қабатта тұрады. Кіру есіктері де бөлінген.

Марқұмның анасы колледж басшылығын да жауапқа тартуды талап етті

Нұрбақыттың анасы Құлайым Қолова болған жағдайға жатақхана мен колледж басшылығы да жауап беруі керек деп есептейді. Оның айтуынша, оқу орнында студенттердің қауіпсіздігі толық қамтамасыз етілмеген.

Оның сөзінше, колледж директоры отбасымен кездесіп, көңіл айтпаған. Анасына директордың денсаулығына байланысты келе алмағанын айтқан. Ал басқа педагогтер отбасыға көмектесіп, Нұрбақытты соңғы сапарға шығарып салуға қатысқан.

Еске салайық, Алматы облысында 17 жастағы 11-сынып оқушысы Ясмина Ізімжан көз жұмған еді. Қыздың туыстарының айтуынша, бұған дейін ол 19 жастағы жігітпен қарым-қатынасына байланысты мектеп мұғалімі тарапынан психологиялық қысымға ұшыраған. Марқұмның туыстары мұғалім тарапынан қыздың ұлтына қатысты ауыр сөздер айтылғанын мәлімдеп отыр. Бұдан бөлек, Ясминаға ата-анасын мектепке шақырту, әлеуметтік желідегі жарияланымдары үшін сотқа жүгіну сияқты ескертулер жасалған. Туыстарының сөзінше, қыз ақырында жігітпен араласуын тоқтататыны туралы жазбаша қолхат беруге мәжбүр болған.

2026 жылы елде ең көп таралған айлық жалақы 187 006 теңге. Алайда бұл көрсеткіш өңірлер мен экономиканың әр саласында әртүрлі. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Бұл – елдегі жұмысшылардың арасында ең көп таралған айлық табыс. Ұлттық статистика бюросының дерегінше, бір жылда модальды жалақы 61,13%-ға өскен.

Модальды жалақы дегеніміз – қызметкерлердің ең көп бөлігі алатын жалақы мөлшері. Бұл көрсеткіш орташа жалақыдан өзгеше. Орташа жалақы барлық қызметкердің табысын қосып, олардың санына бөлу арқылы есептеледі. Ал модальды жалақы – жұмысшылар арасында ең жиі кездесетін нақты сома.

Айта кетейік, бұл көрсеткішті есептегенде шағын кәсіпорындар қызметкерлерінің жалақысы ескерілмеген.

Қай өңірде жалақы жоғары?

Өңірлер арасындағы көрсеткіштерді салыстырғанда, ең жоғары модальды жалақы Шығыс Қазақстан облысында тіркелген. Мұнда ең жиі кездесетін айлық табыс 310 367 теңгені құрады.

Екінші орында – Атырау облысы. Өңірдегі модальды жалақы 308 837 теңге болған. Ал үздік үштікке 297 604 теңгемен Алматы қаласы енді.

Астанада бұл көрсеткіш 248 825 теңге болса, Шымкентте 197 253 теңге.

Ең төмен модальды жалақы Қарағанды облысында тіркелді. Мұнда ең жиі кездесетін айлық табыс небәрі 106 696 теңге болған.

Қай салада ең көп жалақы алады?

Экономика салалары бойынша ең жоғары модальды жалақы қаржы және сақтандыру қызметінде тіркелген. Бұл салада ең жиі кездесетін айлық табыс 497 794 теңге.

Одан кейін тау-кен өнеркәсібі және карьерлерді қазу саласы тұр. Мұнда модальды жалақы 397 069 теңге болған. Ал көлік және қойма қызметінде бұл көрсеткіш 396 496 теңгеге жеткен.

Ең төмен модальды жалақы білім беру саласында тіркелді. Бұл сала қызметкерлерінің арасында ең жиі кездесетін айлық табыс 114 006 теңге болған.

Орташа жалақы қанша?

Салыстыру үшін айта кетейік, 2026 жылдың екінші тоқсанында Қазақстандағы орташа айлық жалақы 486 388 теңге болды. Бұл модальды жалақыдан екі еседен астам жоғары.

Бұған дейін қазақстандықтардың әр бесіншісі айына 200–300 мың теңге аралығында табыс табатыны белгілі болған.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда жұмыс істейтін зейнеткерлерге ең жоғары жалақы қайда төленетіні белгілі болған еді. 65 жастан асқан азаматтар мемлекеттік мекемелерге қарағанда жеке компанияларда көбірек жалақы алады. Ал ең жоғары табыс шетелдік кәсіпорындарда тіркелген. Мұндай ұйымдарда жұмыс істейтін зейнеткерлердің орташа айлығы 477 мың теңгеден асады. 

Испанияның "Тенерифе" клубының шабуылшысы Хесус де Мигель матч кезінде қарсылас команданың қақпашысымен соқтығысып, ауыр жарақаттан көз жұмды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Сhampionat.com порталына сілтеме жасап хабарлайды. 

30 жастағы футболшы 3 қараша күні таңғы сағат 08:00-де ауруханада қайтыс болған. Дәрігерлер оны құтқарып қала алмады.

Қайғылы оқиға "Тенерифе" мен "Андорра" командалары арасындағы Сегунда чемпионатының 12-туры кезінде болған. Кездесудің негізгі уақыты аяқталып, есеп 2:2 болып тұрған. Қосымша уақытта да Мигель қарсылас қақпасына қарай ұмтылған сәтте "Андорра" қақпашысы Хесус Овоно қақпадан шығып, допты қағып жібермек болған. Алайда ол тізесімен шабуылшының кеуде тұсына соққы жасаған.

Де Мигель бірден жерге құлап, орнынан тұра алмаған. Екі команданың ойыншылары дәрігерлерді шақырған. Медицина қызметкерлері футболшыға алаңда алғашқы көмек көрсетіп, жедел жәрдем көлігіне жеткізген. Сол жерде оның жүрегі мен тынысы тоқтап қалған. Дәрігерлер реанимациялық шаралар арқылы жүрек соғысын қалпына келтіріп, футболшыны ауруханаға жеткізгенімен, аман алып қалу мүмкін болмады.

Оқиғадан кейін қақпашы Хесус Овоно тікелей қызыл қағаз алған. Алайда төреші ойыншылардың кездесуді жалғастыруға жағдайы жоқ екенін ескеріп, матчты мерзімінен бұрын тоқтатқан.

"Тенерифе" клубы футболшының қазасына байланысты көңіл айтты. Сондай-ақ "Андорра", "Реал", "Барселона", "Атлетико" және басқа да клубтар марқұмның жақындарына қолдау білдірді.

Әзірге футболшының өлімінің нақты себебі ресми түрде жарияланған жоқ. Сараптама нәтижелері де белгісіз.

Ал қақпашы Хесус Овоно бұл жағдайды ауыр қабылдап жатқаны хабарланды. Испаниялық журналистердің мәліметінше, ол Instagram парақшасын уақытша жауып, алдымен марқұмның отбасынан жеке кешірім сұрағысы келеді.

Хесус де Мигельдің отбасы көрсетілген қолдау үшін алғыс айтып, осы ауыр кезеңде жеке өміріне құрметпен қарауды сұраған.

Хесус де Мигель – мадридтік футболшы, "Леганес" клубының түлегі. Мансабының 10 жылға жуық уақытын төменгі дивизиондарда өткізген. Ол "Навалькарнеро" және Саламанка қаласының "Унионистас" командаларында ойнады. Нағыз жетістікке "Кастельон" клубында жетті. 2023/2024 жылғы маусымда 16 гол соғып, командасымен бірге екінші дивизионға жолдама алды.

2025 жылдың жазында Хесус үшінші дивизионға жаңадан түсіп қалған "Тенерифе" клубымен үш жылдық келісімшартқа қол қойды. Ол бірден команданың көшбасшысына айналды. Алғашқы бес турда алты гол соғып, үш нәтижелі пас берді. Кейін Испания чемпионатында айдың үздік ойыншысы атанды. Маусым қорытындысы бойынша клуб қайтадан Сегундаға көтерілді. Хесус соңғы матчтарын осы дивизионда өткізді.

Испания футболында мұндай қайғылы жағдайлар, бақытымызға орай, сирек кездеседі. Ең белгілі оқиғалардың бірі – Антонио Пуэртаның қазасы. 2007 жылдың тамызында 22 жастағы "Севилья" жартылай қорғаушысы "Хетафеге" қарсы матч кезінде есінен танып, үш күннен кейін ауруханада көз жұмды. Алайда ол кезде футболшының өліміне соқтығыс емес, жүрек ауруы себеп болған.

Бұған дейін, Ақмола облысының Атбасар қаласында футбол матчы кезінде 58 жастағы ойыншының жағдайы күрт нашарлап, көз жұмған еді. Ведомствоның мәліметінше, марқұм 1968 жылы туған Астана тұрғыны болған. 

Танымал әншілер Мирас Бекжанов пен Құралай Нұрқаділова тау баурайында орналасқан төрт қабатты зәулім үйін сатылымға шығарды. Өнерлі жұп аумағы 900 шаршы метр болатын баспанасын 290 миллион теңгеге бағалаған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Жұлдызды жұп бұл жаңалықты әлеуметтік желідегі парақшасында бөлісті. Мирас Бекжанов осы шаңыраққа қоныстанғалы бері отбасының берекесі артып, шығармашылық жолында да толағай табысқа жеткендерін айтты.

“Құралай, мен бұл үйге ризамын. Құдайға шүкір, осы үйге көшіп келгеннен бері той да той. Тойымыз тойға ұласып жатыр. Концерттерімізді де өткізіп жүрміз. Қаншама қонақтарымыз бен құдаларымызды күтіп алдық. Бұл – төрт қабатты, аумағы 900 шаршы метрлік еңселі шаңырақ”, – деді әнші.

Айта кетейік, Мирас пен Құралай 2023 жылы “Жұлдызды шаңырақта” бағдарламасында осы үйін алғаш рет көпшілікке көрсеткен еді. Сол кезде ерлі-зайыптылар баспананы дайын күйінде сатып алғанын, кейін өз талғамдарына сай жөндеу жүргізгенін айтқан.

Әншілердің сөзінше, тау бөктерінде орналасқан үйдің ауасы таза, айналасы көрікті. Төрт қабатты баспананың жертөлесі мен шатырлы қабаты да бар.

“Дайын үйді алдық. Үйдің бұрынғы иелері бізге салып бергендей болды. Үйдің еңсесі биік. Тау баурайында орналасқан. Ауасы керемет. Үйді жинау жағын ойламаппыз. Құралай “Өте үлкен үй алып қойған сияқтымыз” дейді. Көмекшілеріміз бар”, – деген еді өнерлі жұп.

Зәулім үйде бильярд ойнайтын бөлме, жаттығу залы, киім бөлмесі, бірнеше жатын бөлме және үлкен аквариум бар. Ал жертөледе қонақ күтуге арналған арнайы асүй орналасқан. Әншілердің айтуынша, көп қонақ жиналғанда бауырсақ пісіріп, ет асып, дастарқан қамын сол жерде жасайды.

Сондай-ақ ерлі-зайыптылар үйді сатып алғаннан кейін түсқағаздарын жаңартып, интерьеріне бірқатар өзгеріс енгізген.

Бірнеше жылдан бері отбасының қуанышты сәттеріне куә болған еңселі баспана енді жаңа иесін күтеді.

Айта кетейік, бұған дейін Мирас пен Құралай Бекжановтардың шаңырағында Інкәрдің құдалық және сырға салу рәсімдері өткен еді.

Әлеуметтік желіде "Ұмай" әйелдер ипотекасына өтінім қабылдау басталған күні “Отбасы банктің” жанында болған кептелістің видеосы тарады. Видеодан көпшіліктің "Отбасы банк" бөлімшесінің жанында ішке кіру үшін есік алдында топтасып тұрғанын көруге болады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

"Отбасы банк" бөлімшелерінің бірінің алдында болған кептелісті ipoteka_sunkar Instagram парақшасы жариялады. Видеоның сипаттамасында "Отбасы банк" "Ұмай" ипотекасы басталды делінген.

"Ұмай" бағдарламасы бойынша Азия даму банкінен бөлінетін транштарға байланысты өтінім қабылдап және несие беріліп жатыр. 

Видеоны адамдарға ипотека рәсімдеуге көмектесетін маманның көмекшісі түсіріп алған. Видео 9:00 шамасында "Жетісу" шағынауданындағы "Отбасы банк" бөлімшесінің алдында түсірілген. 

Оның сөзінше, адамдар банк алдына таңертең ерте жиналып, кезекке байланысты өзара дауласқан. Келушілер тізім жасап, күзетшілер сол тізім бойынша адамдарды ішке кіргізген.

Желі қолданушылары пікірлерде әйелдерге арналған ипотека кезегінде ер адамдардың не үшін тұрғанын сұраған. Видео авторының түсіндіруінше, олар әйелдеріне көмектесу үшін бірге келген. Себебі, оның айтуынша, банк ерлі-зайыптылардың екеуінің де қатысуын талап етеді.

"Отбасы банктің " ресми мәліметінше, 2026 жылғы 3 қарашада жалпы көлемі 20 миллиард теңгені құрайтын екінші транш бойынша өтінім қабылдау басталған. Сағат 11:30-дағы жағдай бойынша банкке 300 өтінім түскен. Өтінімдер келіп түсу ретімен қаралады.

Банк өкілдері бағдарлама шарттарына байланысты қызығушылық танытқандардың көп екенін түсіндірді. Атап айтқанда:

• Бағдарламаға конкурссыз қатысуға;
• Бастапқы жарнаны төмендетілген мөлшерде төлеуге,
• Бастапқы және қайталама нарықтан баспана сатып алуға болады;
• Өтініш берушінің атында баспананың болмауы міндетті емес.

Баспасөз қызметінің мәліметінше, өтінімді "Бейнеқызмет көрсету" сервисі арқылы онлайн, "Отбасы банк" кеңесшілерінің көмегімен немесе банк бөлімшесіне барып тапсыруға болады.

Алайда өтінім қабылдау басталған күні банк сервистеріне түсетін жүктеме күрт артқан. Соның салдарынан кейбір клиенттер кеңес алу және құжат тапсыру кезінде кідірістерге тап болған.

Сондай-ақ банк өкілдері бірінші транш бойынша өтінім қабылдау 2026 жылғы 31 тамызда басталғанын еске салды. Оның көлемі 9 миллиард теңгені құраған.

2026 жылғы 3 қарашадағы жағдай бойынша бірінші транш қаражатының 96%-ы игерілген. Осы уақытқа дейін жалпы сомасы 8,6 миллиард теңге болатын 435 несие берілген.

Еске салайық, Азия даму банкі "Ұмай" әйелдер ипотекасына тағы 20 миллиард теңге бөлуді мақұлдаған. Қаражат түскеннен кейін банк бағдарламаға өтінім қабылдап, несие рәсімдеуді жалғастырады. Қаржы кезең-кезеңімен аударылатындықтан, өтінім қабылдау да соған сәйкес жүргізіледі.

Бұған дейін 3 қараша күні "Ұмай" әйелдер ипотекасына өтінім қабылдау басталатыны туралы жазған едік. 

Бағдарламаға арналған алғашқы 9 миллард теңге тамыз айында түскен. Осы қаражатқа сәйкес өтінімдер 31 тамызда сағат 09:00-ден 16:00-ге дейін қабылданды. Айта кетейік, транштың лимиті толық игерілді.

Банктің екінші кезеңдегі өтінім қабылдау күнін әзірге жариялаған жоқ. Нақты мерзім қосымша хабарланады. Сондықтан тамыз айындағы қабылдауға қатыса алмаған әйелдер тағы да өтінім бере алады. 

Қыркүйекте бағдарламаға сұраныс жоғары болғандықтан, "Отбасы банк" Азия даму банкінен екінші транштың бір бөлігін жоспарланған мерзімнен ертерек аударуды сұраған еді.

Ипотеканы кімдер ала алады?

Несие алушының төлем қабілетін растау үшін соңғы алты айдағы ресми табысы ескеріледі. Бұл ретте отбасының орташа айлық таза табысы 1,25 миллион теңгеден аспауы керек.

Несие мөлшерлемесі – жылдық 14,8%, ал жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі (ЖТСМ) 16,3–16,8% аралығында болады. Қарыздың ең жоғары сомасы – 50 миллион теңге.

Бастапқы жарна мөлшері қалаға байланысты:

• Астана мен Алматыда – кемінде 20%;
• Қазақстанның басқа қалаларында – кемінде 15%.

Бастапқы жарнаны қарыз алушы өз қаражаты есебінен сатушыға өзі төлеуі керек.

Тағы бір маңызды талап бар. Банк несие сомасын пәтердің сатып алу бағасы мен бағалаушы анықтаған құнның қайсысы төмен болса, соған қарай есептейді. Мысалы, Алматыдағы пәтердің бағасы 32 миллион теңге болғанымен, бағалаушы оның құнын 30 миллион теңге деп анықтаса, банк несиені 30 миллион теңге негізінде есептейді. Бастапқы жарна 20% болған жағдайда, банк 24 миллион теңге несие береді. Ал қалған 6 миллион теңгені әйел өз қаражатынан төлейді.

Қандай баспана сатып алуға болады?

“Ұмай” бағдарламасы арқылы:

• Дайын бастапқы тұрғын үйді;
• Құрылысы жүріп жатқан баспананы – Қазақстандық тұрғын үй компаниясының кепілдігімен немесе сақтандыру құралы арқылы;
• 2016 жылдан бері салынған екінші нарықтағы тұрғын үйді сатып алуға болады.

Бастапқы нарықтағы баспананы банкке тиесілі Baspana Market маркетплейсі арқылы таңдап, сатып алу қажет. Пәтер әйелдің атына рәсімделеді. Егер қарыз алушы некеде болса, баспана ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкі ретінде рәсімделеді. Сонымен қатар несиеге қосалқы қарыз алушы тартуға болады.

Жөндеуге де несие алуға болады

“Ұмай” бағдарламасы аясында қарыз алушы өзі тұрып жатқан үйін жөндеуге де несие ала алады. Оның ең жоғары сомасы – 15 миллион теңге.

Мөлшерлемені 5%-ға дейін төмендетуге болады

Депозитте қарыз сомасының 50%-ы жиналған соң, әйелдер 5%-ға дейінгі мөлшерлемемен тұрғын үй несиесін рәсімдей алады. Бұл несие жүйенің стандартты талаптарын – депозиттің үш жыл тұруын, қарыз сомасының 50%-ын жинауды және бағалау көрсеткішінің 16-ға жетуін күтпей-ақ алуға мүмкіндік береді. Ай сайынғы төлемнің бір бөлігі банкке сыйақы төлеуге, қалған бөлігі депозитті толықтыруға жұмсалады.

Депозитте қарыз сомасының 50%-ы жиналған соң, қарыз алушы жылдық мөлшерлемесі 5%-ға дейінгі тұрғын үй несиесіне ауыса алады. Бұл кезеңдегі  жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі 5,1–6,9% болады. Депозитте ақша неғұрлым көп жиналса, төмен мөлшерлемеге соғұрлым тезірек ауысуға болады.

Депозиттегі қаражатқа банк 2% сыйақы есептейді. Оған қоса мемлекет тарапынан 20% көлемінде сыйлықақы беріледі. Ол 200 АЕК-тен (865 мың теңге) аспайтын жинақ сомасына есептеледі.

Ай сайын қанша төлеу керек?

“Отбасы банк” құны 30 миллион теңге болатын пәтерді мысал ретінде келтірді.

Егер депозитте жинақ болмаса:

• пәтер құны – 30 миллион теңге;
• бастапқы жарна – 6 миллион теңге;
• несие сомасы – 24 миллион теңге;
• алғашқы 10 жылдағы ай сайынғы төлем – шамамен 387,2 мың теңге.

Егер депозитте 2,4 миллион теңге жинақ болса:

• бастапқы жарна – 6 миллион теңге;
• несие сомасы – 24 миллион теңге;
• депозиттегі жинақ – 2,4 миллион теңге;
• ай сайынғы төлем – шамамен 365,6 мың теңге.

Демек екінші жағдайда ай сайынғы төлем шамамен 21,6 мың теңгеге аз болады. Кейін тұрғын үй заемына ауысқанда мөлшерлеме мен ай сайынғы төлем де төмендейді. Алайда нақты сома депозиттің талаптары мен басқа да параметрлерге байланысты есептеледі.

Денсаулық сақтау министрі Ақмарал Әлназарова Ақмола облысында өзіне берілген үйдің сапасына шағымданған жас дәрігер Илия Болкоевтың жұмыстан шығарылуына қатысты пікір білдірді. Министр бұл мәселені әкімдікпен бірлесіп қарайтынын айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Үкіметтегі баспасөз мәслихатында журналист министрліктен дәрігердің жұмыстан шығарылуының нақты себебін анықтады ма деп сұрады. Сондай-ақ қабырғасында тесігі бар үйді жас маманға беруге қалай қарайтынын білгісі келді.

"Бұл мәселені білемін. Ақмола облысы әкімінің әлеуметтік мәселелерге жауапты орынбасарына сауал жолдадық. Нәтижесіне қарай тиісті шешім қабылдаймыз. Әрине, мұндай үйлерді беруге болмайды деп санаймын, өкінішке қарай, бұл бірінші жағдай емес", – деді Әлназарова.

Илия Болкоев оқуын аяқтағаннан кейін Зеренді ауданындағы Айдабол ауылына жұмыс істеуге барған. Алайда өзіне берілген баспананың жағдайына көңілі толмаған айтып, шағым түсірген еді. Дәрігердің айтуынша, үйдің шатыры ағып, қабырғаларында тесіктер болған. Ауыл әкімі Николай Водовозовтың мәліметінше, екі пәтерлі үй 3,5 миллион теңгеге сатып алынған. Оны жөндеуге тағы 10 миллион теңге бөлу жоспарланған екен.

Публикация от Nayza Kokshe (@nayza_kokshe)

Кейін дәрігер жұмысынан айырылды. Әлеуметтік желіде мұны оның баспанаға қатысты шағымымен байланыстырды. Ал облыстық денсаулық сақтау басқармасы Болкоевтың 2026 жылғы 7 қазанда еңбек міндеттерін дәлелді себепсіз қайталап орындамағаны үшін жұмыстан шығарылғанын мәлімдеді. Басқарманың түсіндіруінше, оның жұмыс орнында болмағаны бірнеше рет тіркеліп, бұған дейін қатаң сөгіс берілген.

Министр жас дәрігерге қолдау көрсету мәселесі бұған дейін де көтерілгенін айтты.

"Осы жағдайды соңына дейін қараймыз, өйткені оны өзім де көрдім. Әкімдікпен жас маманның сол жерде тұрақтап жұмыс істеуіне көмектесу мәселесін талқылағанбыз. Оған лайықты баспана беру қажет", – деді ол.

Журналист жас дәрігерлерге сапасыз үй беріліп жатса, баспанамен қамту бағдарламаларын кеңейтудің қаншалықты орынды екенін де сұрады. Әлназарова бір жағдайға қарап, бүкіл елдегі ахуалға баға беруге болмайтынын ескертті.

"Сізді тыңдасақ, ешкімге қолдау көрсетпей, кадр тапшылығымен келісіп отыра беруіміз керек сияқты. Бұл да дұрыс емес қой. Мыңдаған жас дәрігер отбасымен ауылға барып, жұмыс істеп жатыр. Ал осы нақты жағдай бойынша тиісті жұмыс жүргіземіз", – деді министр.

Әлназарованың түсіндіруінше, министрлік денсаулық сақтау саласының саясаты мен заңнамасын реттейді, ал оны жергілікті жерде іске асыру әкімдіктерге жүктелген. Сондықтан мұндай мәселелерді ведомство жалғыз өзі шеше алмайтын көрінеді.

Брифингте Болкоевтың жұмыстан шығарылуына қатысты түпкілікті қорытынды айтылмады. Министр тиісті жауап алынғаннан кейін шешім қабылданатынын жеткізді.

Еске салсақ, Шығыс Қазақстан облысының Марқакөл ауданында жас медицина қызметкері "Дипломмен – ауылға" бағдарламасы арқылы 5 миллион теңге бюджеттік кредит пен 345 мың теңге көтерме жәрдемақы алғанымен, ауылда кемінде үш жыл жұмыс істеу міндетін орындамағаны туралы жазған едік. Прокуратура ауданда осындай заңбұзушылықтардың жалпы сомасы 10,6 миллион теңгеге жеткенін хабарлаған. Тексеруден кейін оның 2,95 миллион теңгесі бюджетке қайтарылған.

Денсаулық сақтау министрі Ақмарал Әлназарова Ташкентке футбол жарысына барып, ауруханаға түскен қазақстандық балалардың жағдайы туралы айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Бұған дейін Threads желісінде жас футболшылардың жаппай ауырғаны туралы жазбалар тараған. nn.mariyam есімді қолданушының 2 қарашадағы жазбасына сүйенсек, балалар Dostlik Cup жарысына қатысу үшін барып, PGA Hotel қонақүйіне орналасқан.

"Балалар тек осы қонақүйде тамақтанды. 1 қарашада таңға қарай олардың жағдайы бір мезгілде күрт нашарлады: дене қызуы көтеріліп, құсып, іші өте бастады. Түске қарай балаларды ауруханаға жатқызды", – делінген жазбада.

Осы жазбаның астына пікір қалдырған тағы бір қолданушы Қарағандыдан барған балалармен бірге алматылық жас спортшылардың да ауырғанын жеткізді.

"Алматыдан барған біздің балалар да сол қонақүйде тұрды. Жолда келе жатқанда құсып, іші өтіп, қызуы 40 °C-қа жуық көтерілді, әлсіреп қалды. Ағзасы сусызданып кетпесін деп екі тәулік бойы қасықтап су беріп отырмыз", – деп жазды anastassiya_kolesnikova есімді қолданушы.

Кейін Ташкенттен оралған бес баланың Алматыдағы жұқпалы аурулар ауруханасына жатқызылғаны туралы ақпарат тарады.  

Балалардың айтуынша, олар таңғы асқа шұжық қосылған жұмыртқа, ал түсте тұшпара жеген. Содан кейін дене қызуы көтеріліп, құсу және уланудың өзге белгілері байқалған.

Алматылық және қарағандылық футболшылардың ата-аналары өзара байланыста отырғаны хабарланды. Олардың сөзінше, Ташкентте емделіп жатқан балаларға сальмонеллез диагнозы қойылғаны туралы хабар жеткен. Әлеуметтік желідегі жазбаларда ауруханадағы жағдайдың көңіл көншітпейтіні, тіпті қажетті дәрі-дәрмек жетіспейтіні де айтылған.

Үкіметтегі баспасөз мәслихатында журналист балаларға қандай көмек көрсетіліп жатқанын сұрады.

"Балалардың жағдайы тұрақты, қазір өміріне ешқандай қауіп жоқ. Олар біздің емдеу хаттамаларымызға сай ем алып жатыр. Бүгін вице-министр тағы да жиын өткізіп, әр баланың жағдайын қашықтан біліп отырды", – деді Әлназарова.

Министрліктің мәліметінше, оқиға белгілі болғаннан бері Қазақстанның Өзбекстандағы елшілігімен байланыс үзілмеген. Балаларды елге жеткізу мүмкіндігі де қарастырылған.

"Әзірге балаларды Қазақстанға алып келудің қажеті жоқ. Қажет болса, оған дайынбыз. Бірден Шымкент қаласы мен Түркістан облысының ауруханаларынан орын дайындадық. Қажетті дәрігерлер де дайын", – деді министр.

Ал балалардың неден уланғаны әлі анықталып жатыр. Өзбекстан тарапы қосымша зерттеулер жүргізуде. Нәтижесі шыққаннан кейін министрлік қосымша ақпарат бермек.

Еске салсақ, бұған дейін Алматыдағы Республикалық физика-математика мектебінің 47 оқушысы ауыр ішек инфекциясының белгілерімен ауруханаға түскені туралы жазған едік. Кейіннен уланғандар саны артып, 58 оқушыға жетті. Оқушылардың уланғанын Алматы қаласының Қоғамдық денсаулық сақтау басқармасы растады. 

Кейін Денсаулық сақтау министрлігі оқушылардың улануына қатысты жедел шаралар қабылдады. Нәтижесінде мектептің тамақтану блогында азық-түлікті сақтау, дайын тағамдардың тәуліктік сынамаларын алу талаптарының бұзылғаны анықталды. Сосын бес қаулы шығарылып, шектеу шаралары енгізілген. 

Жуырда мектептеп уланған 60-қа жуық бала ауруханадан емделіп шыққаны белгілі болды.

Президент жолдауын іске асырудың нәтижесі қазақстандықтардың күнделікті өмірінен көрініс табуы тиіс. Бұл – жолдың сапасы, білім беру мен медициналық қызметтің қолжетімділігі, халық табысының өсуі, азаматтардың құқығын қорғау мен замандық технологияларды енгізу. Мемлекет басшысы алға қойған міндетті қалай жүзеге асыруға болады және реформаларды табысты жүргізу үшін не қажет? Өңірлік коммуникациялар қызметінде өткен Қасым-Жомарт Тоқаевтың “Қазақстанның жаңа тарихи кезеңіндегі өзекті міндеттер” атты жолдауының негізгі басымдықтарына арналған брифингте осы мәселе талқыланды.

Талқылауға ғылыми және сарапшылық қауымдастық өкілдері қатысып, ел дамуының негізгі бағыттарын экономика, құқық, мемлекеттік басқару, білім беру және қоғамдық құндылықтар тұрғысынан қарастырды.

Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің гуманитарлық ғылымдар кафедрасының аға оқытушысы Талғат Жанысбайдың пікірінше, биылғы жолдау ауқымды саяси өзгеріс кезеңінен экономикалық және әлеуметтік міндеттерді іс жүзінде шешу кезеңіне көшуді айқындайды.

Сарапшы маңызды бағыттардың бірі ретінде инженерлік желілерді жаңғыртуды, жол, мектеп пен медициналық мекеме салуды көздейтін “Халықтық құрылыс” жалпыұлттық бағдарламасын атады. Мұндай жобалар инфрақұрылымды жақсартып қана қоймай, қосымша жұмыс орнын ашып, кәсіпкерлікті қолдап, өңірлердің дамуына серпін беруге мүмкіндік береді. Сонымен қатар энергетикалық қауіпсіздік, технологияларды енгізу және халықтың нақты табысын арттыру мәселелері де ерекше маңызға ие.

Қазақстанның Халық дипломатиясы орталығының вице-президенті, Қазақстан Азаматтық альянсы президентінің кеңесшісі Виталий Колточник экономикалық өзгерістердің әлеуметтік қырына назар аударды. Оның айтуынша, елдің одан әрі дамуы мемлекеттік қолдауды әділ бөлумен және азаматтардың өз бетінше табыс табу мүмкіндігін кеңейтумен қатар жүруі тиіс.

Бұл үдерісте цифрландыру маңызды рөл атқарады. Отбасының цифрлық картасын пайдалану азаматтардың мұқтаждық деңгейін дәлірек анықтауға мүмкіндік берсе, жасанды интеллект технологиялары инфрақұрылым мен мемлекеттік ресурсты басқарудың тиімділігін арттыра алады.

Колточник тағы бір маңызды бағыт ретінде “Таза Қазақстан” бастамасын атады. Оның пікірінше, бұл бастама экологиялық бағдарлама ғана болып қалмай, қоғамдық сананы өзгертуге негіз болуы тиіс.

Азаматтардың құқығын қорғау мен заңнаманы жетілдіру мәселесіне әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің заң факультетінің аға оқытушысы Қанат Әлихан да тоқталды. Оның пікірінше, цифрлық экономика мен кәсіпкерлікті дамыту құқықтық тетіктерді жаңартуды талап етеді. Бұл ретте Азаматтық кодексті жетілдіруге, меншік құқығын қорғауға, шарттық міндеттеменің орындалуы мен онлайн мәміле жасар кезде азаматтардың құқығын қамтамасыз етуге ерекше назар аудару қажет.

Сонымен бірге заңнамалық өзгерістер халыққа түсінікті болып, азаматтардың өз мүддесін қорғауға нақты мүмкіндігі болуы керек.

Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің профессоры, саяси ғылымдар докторы Жомарт Сімтіков жолдауды іске асырудағы саяси институттар мен азаматтық қоғамның рөліне тоқталды.

Оның айтуынша, мемлекеттік бастамаларды жүзеге асыру Парламенттің, Үкіметтің, жергілікті атқарушы органдар мен қоғамдық ұйымдардың үйлесімді жұмысын талап етеді. Сонымен қатар азаматтардың қатысуы қабылданған шешімді талқылаумен ғана шектелмеуі керек. Адамдардың өз бастамасын ұсынып, мемлекеттік бағдарламалардың нәтижесін бағалауына жағдай жасау қажет.

Профессор бұл үдерістерде жастарға ерекше рөл жүктейді. Оның пікірінше, жолдаудың негізгі бағыттарын түсіндіру жұмыстары жоғары оқу орындарындағы кездесулер, ашық пікірталастар, әлеуметтік желілер мен жастар жобалары арқылы қолжетімді форматта жүргізілуі тиіс.

Жас ұрпақ тақырыбын жалғастыра отырып, Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ профессоры Алуа Ибраева ел болашағындағы білім беру мен тәрбиенің ерекше рөлін атап өтті. Оның айтуынша, мамандар даярлау сапасын арттырмай, педагогтерді қолдамай және жастардың бойында заңға құрмет, еңбекқорлық пен азаматтық жауапкершілік қасиеттерін қалыптастырмай, Қазақстанның дамуы мүмкін емес.

Сарапшы білім беру саласына жасанды интеллектіні енгізу мәселесіне де ерекше назар аударды. Замандық технологиялар оқыту үдерісінің тиімділігін арттырып, ғылыми зерттеудің мүмкіндігін кеңейтіп, оқушылардың қабілеттерін ашуға көмектесе алады. Алайда бұл ретте педагогтің жетекші рөлін сақтау қажет.

Профессор сондай-ақ “Заң мен тәртіп” қағидатын жүзеге асыру құқықтық мәдениетті отбасында, мектепте және университетте тәрбиелеуден басталатынын айтты. Дәл осы ортада өзге адамдардың құқығын құрметтеу, адалдық пен қоғам алдындағы жауапкершілік қалыптасады.

Талқылауды қорытындылай келе, сарапшылар жолдаудың табысты жүзеге асырылуы мемлекеттік шешімдер мен бөлінген қаржыға ғана емес, басқару сапасына, мемлекеттік институттардың ашықтығы мен қоғамның белсенді қатысуына да байланысты деген ортақ пікірге келді.

Реформалардың тиімділігін бағалаудың басты өлшемі – қазақстандықтар күнделікті өмірінде сезіне алатын нақты өзгеріс болуы тиіс.

Қазақстанда арықтауға арналған "Мунжаро" препараты сатылымға ұсынылып, жекеменшік клиникалар оны егу қызметіне клиент шақырып жатыр. Алайда Фармация комитетінің төрағасы Бауыржан Әлішерұлы аталған дәрінің әзірге сараптама кезеңінде тұрғанын мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Үкіметтегі баспасөз мәслихатында журналист "Мунжароның" елде тіркелмегеніне қарамастан, жарнамаланып, қолданылып жүргеніне назар аударды. Ол мұндай дәрілердің елге әкелінуі мен пайдаланылуы қалай бақыланатынын сұрады.

Айта кетсек, интернетте аталған препаратты сатып алу туралы ұсыныстар бар. Ал Алматыдағы жекеменшік клиникалардың бірінің сайтында осы дәрімен арықтау курсына жазылуға болады. Онда бір айлық курс пен жекелеген процедуралардың бағалары да көрсетілген.

Сауалға жауап берген комитет төрағасы Қазақстанда тіркеуден өткен пептидтік препараттар бар екенін айтты. Оның мәліметінше, жақында Данияда өндірілген осындай дәрілердің бірі жеделдетілген тәртіппен тіркелген.

"Дамыған мемлекеттерде тіркелген дәрілерді 15 күн ішінде тіркеу тетігі бар. Жақында Данияда өндірілген пептидтік препарат осы тәртіппен тіркеуден өтті. Қазір Ұлттық сараптама орталығында осы топқа жататын басқа препараттарды да тіркеу жұмыстары жүргізіліп жатыр", – деді Бауыржан Әлішерұлы.

Ал "Мунжароның" әлі де сараптамадан өтіп жатқанын атап өтті.

Сондай-ақ комитет төрағасы Маңғыстау облысында тіркелмеген пептидтік препараттарды қолданған жекеменшік клиника анықталғанын жеткізді.

"Тіркеуден өтпеген дәрілердің айналымда болуы заңсыз деп есептеледі. Мұндай жағдайлар бойынша тексеру жүргіземіз. Жақында Маңғыстау облысында тіркелмеген пептидтерді қолданған жеке клиника анықталды. Препараттар тәркіленіп, құқық қорғау органдарымен бірлескен жұмыс жүргізіліп жатыр", – деді ол.

Алайда "Мунжароны" тіркеу рәсімі қашан аяқталатыны айтылмады. 

Еске салсақ, Алматыдағы "Erensau Mediterra" жеке клиникасында жүрегіне имплант орнатылған 20 жастағы науқасқа шұғыл түрде қайта ота жасалғаны туралы жазған едік. Анасы Ләйлә Рахимбекованың айтуынша, имплант орнынан қозғалып, аортаға түсіп кеткен. Ол жауаптылардың барлығы жазаға тартылуын талап еткен.

Келер жылы 1 қаңтардан бастап міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесінде тіркелмеген қазақтар да емханаларда бірқатар бастапқы медициналық тексеруден тегін өте алады. Егер тексеру кезінде әлеуметтік мәні бар ауру анықталса, оны диагностикалау мен емдеу шығынын мемлекет өтейді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Мұны Үкіметтегі брифингте денсаулық сақтау министрі Ақмарал Әлназарова мәлімдеді.

Қандай тексерулер тегін жүргізіледі?

Өзгерістерге сәйкес, міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесінде сақтандырылмаған азаматтар емханаға алғаш жүгінген кезде бірнеше негізгі тексеруден өте алады. Олардың қатарында:

• жалпы қан және зәр талдауы;
• қан қысымын өлшеу;
• электрокардиограмма (ЭКГ);
• флюорография;
• пульсоксиметрия;
• кейбір функционалдық зерттеулер;
• іш қуысы ағзалары мен бүйрекке ультрадыбыстық зерттеу (УДЗ) жасау бар.

Алайда бұл тізімге тек бастапқы медициналық тексерулер кіреді. Сақтандыруы жоқ азаматтар медициналық қызметтің барлық түрін тегін ала алады деген сөз емес.

Ауыр дерт анықталса, емдеу ақысын кім төлейді?

Егер тексеру барысында әлеуметтік мәні бар ауру анықталса, оны әрі қарай диагностикалау мен емдеу мемлекет есебінен жүзеге асады. Бұл қызметтер кепілдік берілген тегін медициналық көмектің көлеміне кіреді.

Министрдің сөзінше, онкологиялық ауруларды анықтаудан бастап хирургиялық ота, сәулелік және химиотерапия, оңалту мен паллиативтік көмекке дейінгі барлық кезең мемлекет есебінен жүреді. 

Бұдан бөлек, сақтандыру мәртебесіне қарамастан, азаматтар шұғыл медициналық көмек ала алады.

Дегенмен бұл кез келген ауруды анықтау мен емдеу сақтандырылмаған азаматтар үшін тегін болады дегенді білдірмейді.

Тексеруден өту үшін азаматтардың табысы есепке алына ма?

Ақмарал Әлназарованың сөзінше, медициналық тексерулерден тегін өту мүмкіндігі азаматтардың табысына байланысты болмайды. Демек тексеруден сақтандыру мәртебесіне қарамастан өтуге болады.

Сонымен қатар 2026 жылдың басынан бері әкімдіктер D және E санатындағы азаматтар үшін медициналық сақтандыру жарналарын төлеп келеді. Нәтижесінде 750 мыңнан астам адам сақтандырылған мәртебесін алған.

Айта кетейік, бұған дейін 2027 жылғы қаңтардан бастап қазақстандықтар міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру (МӘМС) жүйесіндегі мәртебесіне қарамастан, емханаға алғаш жүгінген кезде бірқатар медициналық қызметті тегін ала алатыны туралы жазған едік. 

Алматыда 39 миллиард теңгеден астам инвестицияға жаңа фармацевтикалық зауыт салу жоспарланып отыр. Кәсіпорында халықаралық дәрі-дәрмектер өндірісін жергіліктендіру, алдағы уақытта дәрі жасауға қажетті белсенді фармацевтикалық субстанцияларды да Қазақстанда шығару көзделген. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Жоба туралы үкімет отырысында “Нобель Алматы фармацевтикалық фабрикасы” басқарма төрағасы Светлана Киль мәлімдеді. Оның айтуынша, жаңа зауыт дәрі өндірісінің көлемін арттырып қана қоймай, халықаралық фармацевтикалық компаниялардың технологияларын Қазақстанға енгізуге мүмкіндік береді. Қазірдің өзінде елімізде Roche компаниясының онкологиялық ауруларды емдеуге арналған үш препараты – Кадсила, Герцептин және Перьета, сондай-ақ AstraZeneca компаниясының Форсига препараты өндіріледі. Бұдан бөлек, Sanofi компаниясымен вакциналар өндірісін жергіліктендіру туралы келісім жасалған.

40 түрлі дәрі өндірісі жолға қойылады

Инвестициялық келісім аясында Қазақстанда халықаралық патенттелмеген атауы бар 40 түрлі дәріні өндіру жоспарланып отыр. Бұл 12 терапиялық бағыт бойынша 68 өндірістік позицияны қамтиды. Негізгі басымдық онкология мен гематологияға беріледі. Осы екі бағытқа тиісінше 17 және 7 дәрі атауы тиесілі. Алғашқы өндірістерді 2029 жылдан бастап іске қосу көзделген. 2029–2032 жылдары 40 дәрі атауының 23-ін өндіруді игеру жоспарланып отыр. 2030 жылы ревматология, иммунология және өкпе артериялық гипертензиясын емдеу бағыттары бойынша жаңа өндірістер ашылмақ. Сонымен қатар 2032 жылы биологиялық препараттардың алты өндірістік позициясын іске қосу жоспарланған. Оның бесеуі онкологияға, біреуі гематологияға арналған.

Дәрі жасауға қажетті шикізат та Қазақстанда өндірілуі мүмкін

Жоба бірнеше кезеңмен жүзеге асырылмақ.

• 2030–2033 жылдары дайын дәрілік формаларды шығару, технологияларды беру және толық өндірістік циклді дамыту жоспарланған.
• Ал 2034–2036 жылдары белсенді фармацевтикалық ингредиенттерді өндіру көзделіп отыр. Бұл – дәрі құрамындағы негізгі әсер етуші заттар. Оларды ел ішінде шығару Қазақстанның импорттық шикізатқа тәуелділігін біртіндеп азайтуға мүмкіндік береді.

Светлана Кильдің айтуынша, халықаралық технологияларды енгізу және білікті мамандар даярлау отандық фармацевтика саласының дамуына ықпал етеді. Сондай-ақ өндіріс қуатын арттыру қазақстандық дәрілерді шетел нарықтарына шығаруға мүмкіндік бермек.

Еске салайық, Қазақстанда фармацевтикалық өндірісті кеңейтуге бағытталған бірнеше жоба жүзеге асырылып жатыр. Бұған дейін Қарағанды облысында 42,5 миллиард теңгеге тағы бір фармацевтикалық зауыт салу жоспары жарияланған еді. Бұдан бөлек, елде сегіз ірі инвестициялық жоба аясында 494 түрлі медициналық препарат өндіру көзделген.

Айта кетейік, бұған дейін депутаттар “СҚ-Фармация” сатып алуларына қатысты тексеру жүргізуді талап еткені туралы жазған едік.

Қазақстан шетелге жұмыс істеу үшін шығатын азаматтарды есепке алып, олардың сапарын бақылап отырмақ. Шара адам саудасы мен еңбек қанауының алдын алуға бағытталған. Тиісті жоспарды премьер-министр Олжас Бектенов бекітті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

28 қазан күні Үкімет басшысы “Қазақстан республикасы Үкіметінің 2027–2029 жылдарға арналған адам саудасына байланысты қылмыстардың алдын алу, болдырмау және оларға қарсы күрес жөніндегі іс-шаралар жоспарын бекіту туралы” қаулыға қол қойды.

Құжаттың толық нұсқасы “Әділет” ұлттық құқықтық ақпарат жүйесінде жарияланған.

Жоспарға сәйкес, шетелге еңбек ету мақсатында шығатын қазақстандықтарды есепке алу және олардың сапарын бақылау тетігі әзірленеді. Бұл арқылы азаматтардың шетелде еңбек қанауына ұшырауы мен адам саудасының құрбаны болу қаупі азаяды. Аталған шараны 2027 жылдың екінші тоқсанында жүзеге асыру жоспарланып отыр.

Бұдан бөлек, Қазақстанда жүрген шетел азаматтары мен еңбек мигранттарының құқығын қорғау жұмысы күшейтілмек. Оларға заңгерлік және әлеуметтік көмек көрсету, құқықтары мен қорғану жолдары туралы ақпарат беріледі. 

Сонымен қатар адам саудасының алдын алу үшін еңбек мигранттарының жұмыс және тұрмыс жағдайына мониторинг жүргізу жоспарланған.

Үкімет жеке жұмыспен қамту агенттіктері мен жұмысқа орналастыруға делдал болатын ұйымдардың қызме

Айта кетейік, бұған дейін Ресейге жұмыс істеуге кеткен бір топ қазақстандық елге қайта алмай отырғаны туралы жазған едік. Жігіттердің айтуынша, олар күзет агенттігіне жұмысқа орналасу үшін барған. Алайда құжаттарға қол қойғаннан кейін оларға соғысқа аттануға міндетті екендері айтылған. Желіде тараған видеоүндеуден кейін сыртқы істер министрлігі Ресейдегі соғыс аймағынан қазақстандықтарды қайтару неге қиын екенін түсіндіріп, мәлімдеме жасады.  

Кейін 22 қазан күні соғыс аймағына түскен 12 бала елге қайта оралған. 

Қазақстан Ұлттық банкі шетелдік инвесторлардың қысқа мерзімді ноталарды сатып алуына шектеу енгізуді жоспарлап отыр. Бұл бағалы қағаздар реттеушіге елдің қаржы жүйесіндегі ақша көлемін басқаруға көмектеседі. Тиісті өзгерістер жобасы 16 қарашаға дейін қоғамдық талқылауға шығарылды. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Ұлттық банк қолданыстағы бағалы қағаздар аукциондарын өткізу ережелеріне өзгеріс енгізуді ұсынған. Қазір ереже бойынша ел резиденттері емес, яғни шетелдік инвесторлар да қысқа мерзімді ноталарды сатып алу аукциондарына қатыса алады. Алайда олардың қатысу шарттары мен орналастырылатын бағалы қағаздардың көлемін Ұлттық банк өзі белгілейді. Жаңа жоба шетелдік инвесторлардың бұл қаржы құралына қолжетімділігін шектеуді көздейді. Реттеушінің түсіндіруінше, қысқа мерзімді ноталар ең алдымен ақша-кредит саясатын жүргізуге арналған.

Ұлттық банк ноталары не үшін қажет?

Қысқа мерзімді ноталар – Ұлттық банктің қаржы жүйесіндегі артық ақшаны уақытша айналымнан шығаруына мүмкіндік беретін бағалы қағаздар.

Механизм былай жұмыс істейді: қаржы ұйымдары Ұлттық банктен ноталарды сатып алып, оған өз қаражатын береді. Белгілі бір мерзімге бұл ақша еркін айналымнан шығарылады. Ал бағалы қағаздардың мерзімі аяқталған соң Ұлттық банк қаражатты инвесторларға қайтарады. Осылайша реттеуші банк жүйесіндегі өтімділікті басқарып, ақша нарығындағы қысқа мерзімді пайыздық мөлшерлемелерді ақша-кредит саясатының мақсаттарына жақын деңгейде ұстап тұруға тырысады.

Ұлттық банк шетелдік инвесторлардың қатысуын шектеу осы құралдың негізгі мақсатына сай келеді деп есептейді. Реттеушінің пікірінше, өзгерістер ақша-кредит саясатының тиімділігін арттырып, ішкі ақша нарығының тұрақтылығын нығайтуға ықпал етуі мүмкін.

Бұл теңге мен депозиттерге әсер ете ме?

Ұсынылып отырған өзгерістер қарапайым азаматтардың депозиттері мен несиелеріне әсер етпейді. Яғни қолданыстағы депозиттердің немесе кредиттердің пайыздық мөлшерлемесі өзгеріссіз қалады. Сонымен бірге шетелдік инвесторлардың ноталарды сатып алу мүмкіндігі шектелсе, бұл бағалы қағаздарға деген сұраныстың құрылымы өзгеруі мүмкін. Алайда мұның теңге бағамын міндетті түрде нығайтатынын немесе әлсірететінін әзірге айтуға негіз жоқ. Нақты әсері жаңа талаптардың қалай енгізілетініне және қаржы нарығындағы басқа қатысушылардың әрекетіне байланысты болады. Бұл әзірге қабылданған шешім емес, қоғамдық талқылауға шығарылған жоба. Түпкілікті өзгерістер оның соңғы редакциясы бекітілгеннен кейін белгілі болады.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстандағы вольфрам жобасы 2 миллиард долларға бағаланғаны туралы жазған едік.

Қазақстанда 1 қаңтардан бастап алғашқы медициналық-санитариялық көмектің учаскелік қызметінде жұмыс істейтін мамандарға қосымша ақы төлеу жоспарланып отыр. Үстемақыны ескергенде, еңбек өтілі жоғары жалпы практика дәрігерлерінің жалақысы ауылда 760 мың теңгеге, қалада 607 мың теңгеге дейін жетуі мүмкін. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Үкіметтегі брифингте денсаулық сақтау министрі Ақмарал Әлназарова емханаларда кадрлардың тұрақтамауы өзекті мәселе екенін айтты. Оның мәліметінше, кейбір медициналық ұйымдарда бір жыл ішінде мамандардың  50%-на дейін ауысып кетеді екен.  Сонымен қатар қызметкерлердің жүктемесі, соның ішінде психологиялық салмағы жоғары.

"Үздіксіз еңбек өтілі үшін үстемақыны арттыру жөнінде тапсырма берілді. Осы арқылы бірнеше міндетті шешеміз: кадр тапшылығын азайтып, медициналық көмектің сапасын қамтамасыз етеміз", – деді Әлназарова.

Қосымша ақы маманның үздіксіз жұмыс істеген мерзіміне қарай есептелмек. Еңбек өтілі екі жылдан асқандарға лауазымдық жалақысының 20%-ы, үш жылдан асқандарға 30%-ы, бес жылдан асқандарға 50%-ы көлемінде үстемақы белгілеу ұсынылған. Жаңа төлемдер бұған дейін қосымша ақы алмаған әлеуметтік қызметкерлер мен патронаж мейіргерлерін де қамтымақ.

Еңбек өтілі аз мамандардың да табысын арттыру көзделген. Ауылдағы жалпы практика дәрігерлерінің жалақысы 386 мыңнан 450 мың теңгеге, орта медицина қызметкерлерінікі 221 мыңнан 256 мың теңгеге дейін өсуі мүмкін. Қалада осындай еңбек өтілі бар жалпы практика дәрігерлерінің айлығы 307 мыңнан 358 мың теңгеге, ал орта медицина қызметкерлерінікі 173 мыңнан 202 мың теңгеге дейін көтерілуі ықтимал.

Брифингте журналист бейінді мамандардың жалақысы учаскелік дәрігерлердің табысынан қаншалықты ерекшеленетінін сұрады.

"Бейінді маманның үстемақысы да оның еңбек өтілі мен жұмыс орнына байланысты болады. Қалада немесе ауылда жұмыс істейтіні ескеріледі. Өйткені ауылда да белгілі бір үстемақылар бар", – деді Әлназарова.

Жоспар бойынша қосымша төлемдермен учаскелік қызметтің 77 мың медицина қызметкері қамтылады. Әр маманға төленетін нақты сома оның үздіксіз еңбек өтілі мен жұмыс орнына қарай есептеледі.

Еске салсақ, Германияның ауылына көшіп барған қазақ отбасы ондағы медицина қызметкерлерінің жалақысы Қазақстанмен салыстырғанда 10 есе жоғары екенін айтқан еді. 

Қазақстанда коммуналдық қызмет тарифтері 2026 жылдың соңында, яғни желтоқсан айында қайта өсуі мүмкін. Үкімет бағаның жалпы өсуін тежеу үшін тарифтерді көтеруді жыл соңына шегерген. Бұл туралы Ұлттық экономика министрінің бірінші орынбасары Азамат Әмрин Үкіметтегі брифингте мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Оның айтуынша, үкімет пен Ұлттық банк ақылы қызметтердің қымбаттауын шектеу жөнінде келісімге келген. Ортақ жоспар бойынша бұл санаттың жалпы инфляцияға қосатын үлесі 1 %-дан аспауы керек.

Алайда көктем мен жазда жекелеген коммуналдық тарифтердің өсуі инфляцияға 0,47 %-дық тармақ қосқан.

“Инфляцияны одан әрі тежеу үшін тарифтердің барлық өсімін жылдың соңына, желтоқсанға шегеруге тырыстық”, – деді Азамат Әмрин.

Коммуналдық төлемдер неге кезең-кезеңімен өседі?

Бұған дейін үкімет тарифтерді бірден көтермей, кезең-кезеңімен өзгертетінін мәлімдеген еді. Премьер-министрдің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғариннің айтуынша, тарифтерді біртіндеп көтеру халық пен бизнеске түсетін салмақты азайтуға бағытталған.

Министр мамыр айында Астанада жылу тарифі шамамен 15 %-ға, ал су мен су бұру қызметтерінің бағасы 20–25 %-ға өскенін айтқан. Өзге өңірлерде де тарифтер кезең-кезеңімен өзгертілмек.

Еске салайық, Қазақстанда коммуналдық қызмет тарифтерін көтеруге қатысты мораторий былтыр қазанда енгізілген болатын. Ол биыл 1 сәуірде аяқталды. Осыдан кейін тарифтерді кезең-кезеңімен көтеру қайта басталды.

Айта кетейік, бұған дейін мемлекет қазақстандықтардың жарық, су және жылу ақысын өтеуге көмектесетіні хабарланған.

Қазақстан Ұлттық Банкі Басқармасының қаулысына сәйкес, “7-20-25” ипотекасының 2027 жылғы қаржыландыру көлемі 100 млрд теңгеге дейінгі сомада белгіленді. Алайда, тоқсан сайынғы қаржыландыру көлемі 25 млрд теңгеден аспауы тиіс. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Аталған қаражатқа "Қазақстанның орнықтылық қоры" акционерлік қоғамы екінші деңгейдегі банктерден "7-20-25" бағдарламасы аясында 2027 жылы берілетін ипотекалық тұрғын үй қарыздары бойынша талап ету құқықтарын сатып ала алады. Бұл ретте банктер ипотекалық кредиттерді өз қаражаты есебінен береді. Банктерді алдын ала қаржыландыру көзделмеген. 

Еске сала кетейік, "7-20-25" ипотекалық бағдарламасы бастапқы нарықтан пайдалануға берілген тұрғын үй сатып алуға мүмкіндік береді. Негізгі шарттары: номиналды сыйақы мөлшерлемесі – жылдық 7%, бастапқы жарна – сатып алынатын тұрғын үй құнының кемінде 20%-ы, кредиттеудің ең ұзақ мерзімі – 25 жыл. Бағдарламаға бір рет қана қатысуға болады. Бағдарламаның серіктестері – Қазақстан Халық Банкі, Банк ЦентрКредит, Фридом Банк Қазақстан, Bank RBK, Altyn Bank, Еуразиялық банк және ForteBank. 

"7-20-25" ипотекасы жұмысын бастағалы бері жалпы сомасы 1,26 трлн теңгеге 87 мыңнан астам ипотекалық кредит берілді. Бағдарлама шарттары туралы толық ақпаратты baspana72025.kz сайтынан және +7 (727) 227-20-25 бірыңғай байланыс орталығының телефоны арқылы алуға болады.

Батыс Қазақстан облысының тумасы Наталья Қалымбетова бүгін Америкадағы қызын тауып, ДНҚ-ның оң нәтиже көрсеткенін айтып сүйіншіледі. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Натальяның айтуынша, ол оң нәтиже шығатынын білген, алайда қызы қобалжып, күдікпен қарағанын жасырмады.

Ол өзінің  алдағы жоспары туралы айтты. Алдағы күндері қызы мен Қытайда оқып жатқан ұлын таныстырмақ.

Наталья өзін осы уақытқа дейін қолдап келген қазақстандықтарға алғысын білдірді. 

Қазақстандық әйелдің қуанышына ортақтасқан отандастары видеоның астына ақжарма тілегін жазды.

Олардың арасында бұл жаңалықты асыға күтіп, естігенде жылап жібергендер де бар. 

Еске салайық, бұған дейін Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданының Үшінші ауылында тұрған Наталья Қалымбетова 17 жасында ауыр қылмыстың құрбаны болғанын айтты. Кезінде топтық зорлыққа ұшыраған Наталья Қалымбетова 30 жылдан кейін жан сырын ақтарды. Әйелдің айтуынша, зорлаудан соң туған қызы кейін өзге отбасының қолына өтіп кеткен.

Қазақстанда пациенттерге тегін берілуге арналған дәрілердің дәріханаларда сатылғаны анықталды. Бұл туралы үкімет отырысында денсаулық сақтау министрі Ақмарал Әлназарова мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Министрдің айтуынша, 2026 жылы дәрі-дәрмек айналымымен айналысатын 788 субъектіде заңбұзушылық анықталған. Олардың қатарында тегін дәрілерді сату, препараттарды айналымнан қайталап шығару және шекті бағадан қымбатқа өткізу деректері бар.

"Анықталған заңбұзушылықтар саны өткен жылмен салыстырғанда он есе өсті. Барлық анықталған дерек бойынша әкімшілік хаттамалар толтырылып, айыппұл салынды", – деді Әлназарова.

Мұндай жағдайларды 2024 жылы енгізілген дәрілерді цифрлық таңбалау жүйесі анықтаған. Әр қаптамаға бірегей код қойылады. Сол арқылы препараттың қозғалысын бақылап, тегін берілуі тиіс дәрінің бөлшек саудаға түскенін көруге болады.

Үкімет отырысында премьер-министр Олжас Бектенов те тегін дәрілердің науқастарға уақытында жетуі қажет екенін айтты. Оның мәліметінше, дәрімен қамтамасыз етуде "Әлеуметтік әмиянды" пайдалану үлесі 80%-дан асқан.

"Бұл тетікті одан әрі дамыту керек. Дәрінің есебін жүргізумен қатар, пациенттің өзіне тиесілі препаратты нақты алғанына кепілдік берілуі тиіс. Дәрі тапшылығын алдын ала анықтап, препараттарды медициналық ұйымдар арасында жедел қайта бөліп, емдеуде үзіліске жол бермеу қажет. Сатып алынған дәрілер бола тұра, пациенттердің оларды уақытында алмауына немесе өз ақшасына сатып алуына жол беруге болмайды", – деді Бектенов.

Премьер-министр Денсаулық сақтау министрлігіне дәрінің пациентке берілгенге дейінгі қозғалысын толық цифрлық бақылауға алуды тапсырды. Сондай-ақ шекті бағалардың сақталуын қадағалап, тегін қамтамасыз етуге арналған препараттарды заңсыз сатудың жолын кесуді міндеттеді.

Еске салсақ, депутат Асхат Аймағамбетов дәрігерлер тағайындайтын кейбір заманауи препараттардың Қазақстан дәріханаларында жоқ екенін айтқан. Оның сөзінше, науқастар қажетті дәріні шетелден іздеуге немесе бірнеше есе қымбатқа сатып алуға мәжбүр. Депутат дәрілерді тіркеуді жеңілдетумен қатар, оларды елге жеткізіп, қолжетімді бағамен сатуды қамтамасыз ету қажет екенін атап өткен.

Танымал әнші, “КешYOU” тобының бұрынғы мүшесі Айдана Меденова “Момский әңгіме” подкастына берген сұхбатында күйеуімен ажырасқаны туралы тараған қауесетке қатысты пікір білдірді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Әнші жеке өміріне қатысты ел арасында тараған әңгімелердің шындыққа жанаспайтынын жеткізді. Оның сөзінше, отбасында ажырасу туралы мәселе көтерілмеген.

“Адамдар айта береді. Ең бастысы – үйдегі атмосфера. Ондай нәрсе болған емес, болмайды да. Айналамызда көп нәрсе орын алды. Кейбір адамдармен мүлде араласпаймыз. Менің жанымда үнемі болған тек күйеуім. Біз бір-бірімізден шаршамаймыз. Құдай сақтасын ажырасудан”, – деді әнші.

Айдана Меденова кейінгі уақытта айналасындағы адамдарға деген көзқарасы өзгергенін де жасырмады. Өмірінде түрлі жағдайлар болғанымен, қиын сәттерде жанынан табылып, қолдау көрсеткен адамның жұбайы екенін атап өтті.

Сондай-ақ әнші әлеуметтік желіде жеке өміріне қатысты расталмаған ақпараттың жиі тарайтынына қынжылыс білдірді. Оның айтуынша, көпшілік қауесеттің анық-қанығына көз жеткізбестен, түрлі болжам жасап жүр.

“Адамдар басқаша айтып жүр. Біз оған үйренгенбіз. Бірақ ол ақпараттың рас-өтірігін тексеріп жатқан ешкім жоқ. Егер бірдеңе болса, мен өзім жазамын парақшамда”, – деді өнер иесі.

Осылайша, Айдана Меденова күйеуімен қарым-қатынасы жақсы екенін айтып, ажырасу туралы қауесетті жоққа шығарды.

Айта кетейік, Айдана Меденова 2015 жылы продюсер Әлішер Нұржановқа тұрмысқа шыққан. Ерлі-зайыпты үш бала тәрбиелеп отыр. Әнші кейінгі жылдары отбасына көбірек көңіл бөліп, сахнадан қол үзген еді. Ал 2026 жылы шығармашылығына қайта оралды.

Ресейдегі мұнай инфрақұрылымына дронмен шабуыл жасалған соң, Қазақстан мұнайы “Атырау – Самара” құбыры арқылы уақытша тасымалданбайтын болды. Осы бағыттағы мұнай айдау жұмыстары белгісіз мерзімге тоқтатылған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Мұнай тасымалы тоқтағаны туралы 2 қараша күні кешке белгілі болған. Сол күні Ресейдегі ірі мұнай айдау станциясы – “Самара” нысанында өрт шыққан еді. 

Бұған дейін Bloomberg агенттігі NASA спутниктерінің дерегіне сүйеніп, Самара облысындағы “Транснефть” мұнай торабында жылу аномалиясы тіркелгенін хабарлаған. Болжам бойынша, бұл дрон шабуылынан кейін шыққан өртпен байланысты болуы мүмкін.

Осы оқиғалардан кейін Қазақстан мұнайын тасымалдау да тоқтатылды.

Ал 3 қараша күні Энергетика министрлігі “Атырау – Самара” магистральдық құбыры  арқылы мұнай қайта тасымалданып жатқанын жазды. 

“Атырау – Самара” бағыты не үшін маңызды?

“Атырау – Самара” мұнай құбыры – Қазақстан мұнайын экспорттауға қолданылатын негізгі бағыттардың бірі. Бұл желі арқылы шикізат Ресейдің магистральдық мұнай құбырлары жүйесіне жеткізіліп, одан әрі сыртқы нарыққа жөнелтіледі.

“ҚазТрансОйл” дерегінше, 2026 жылдың қаңтар-қыркүйек айларында осы бағытпен шамамен 7,5 миллион тонна мұнай тасымалданған. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 2,3% аз.

Ал шілде айында аталған бағыттағы мұнай тасымалы шамамен 646 мың тонна болған.

Бұған дейін Каспий құбыр консорциумы арқылы мұнай экспорттау қиындаған кезде, Қазақстан мұнайдың бір бөлігін Ресей арқылы өтетін Атырау – Самара құбырымен тасымалдаған. Сондықтан бұл бағыттағы тасымалдың уақытша тоқтауы елдің мұнай саласына қосымша логистикалық қиындық туғызуы мүмкін.

Ресей аумағында не болды?

2 қарашаға қараған түні Ресейдің Самара облысына дрондар шабуыл жасаған. Осыдан кейін “Транснефть” компаниясына тиесілі “Самара” мұнай айдау станциясы маңында өрт шыққан.

NASA FIRMS спутниктік жүйесінің дерегінше, нысан маңынан жылу аномалиясы байқалған.

Бұл станция Ресейдің мұнай құбырлары жүйесіндегі ірі тораптардың бірі саналады. Ол мұнайды қабылдап, сақтауға және одан әрі тасымалдауға арналған.

Алайда нысанның нақты қай бөлігі зақымданғаны, жабдықтардың істен шыққаны-шықпағаны және қалпына келтіру жұмыстары қанша уақыт алатыны әзірге белгісіз.

Мұнай тасымалы қашан қайта басталады?

Энергетика министрлігінің мәліметінше, “Атырау – Самара” бағыты бойынша мұнай айдау 2 қарашада Мәскеу уақытымен сағат 04:09-да, Астана мен Атырау уақытымен 06:09-да тоқтаған.

Бұл ақпаратты Reuters агенттігі де жариялады.

“Атырау – Самара” бағытының уақытша тоқтауы Қазақстан мұнайының барлық экспорттық тасымалы тоқтады дегенді білдірмейді. Ел шикізатты Каспий құбыр консорциумы жүйесі, Қытай бағыты және Каспий теңізі арқылы өтетін өзге де бағыттармен тасымалдайды.

Дегенмен мұнай көлемін басқа бағыттарға бұру олардың өткізу мүмкіндігіне, инфрақұрылымның қолжетімділігіне және қолданыстағы келісімшарттарға байланысты.

Айта кетейік, бұған дейін Украина Мәскеуге жаппай дрон шабуылын жасап, мұнай өңдеу зауыты зақымданып, 3 адам қаза тапқан еді. Ал кемінде 20 тұрғын жараланды. Ресей билігі мәліметінше, шабуыл қалаға жасалған ең ауқымды дрон соққыларының бірі болған

Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университетінде президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың “Жаңа тарихи кезеңдегі Қазақстанның өзекті міндеттері” атты Қазақстан халқына Жолдауын түсіндіруге арналған кездесу өтті.

Жиынға Құрылтай депутаты Лаура Қарабасова, Қазақстан Халық Кеңесінің мүшесі Сағынғазы Құрманалин, Энергетика вице-министрі Ілияс Бақытжан, университеттің профессор-оқытушылар құрамы мен студенттер қатысты.

Кездесу барысында спикерлер мемлекет басшысының Жолдауында айқындалған ел дамуының басым бағыттарына тоқталып, саяси және әлеуметтік-экономикалық реформалардың маңызын түсіндірді.

Энергетика вице-министрі Ілияс Бақытжан энергетика саласының ел экономикасындағы стратегиялық маңызына тоқталды. Ол энергетикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, жаңа қуат көздерін дамыту және қолданыстағы нысандарды жаңғырту мәселелерін қозғады.

Қазақстан Халық Кеңесінің мүшесі Сағынғазы Құрманалин жастарға сапалы білім алудың маңызын атап өтіп, ел дамуына үлес қосу үшін білімді әрі белсенді болуға шақырды. Сондай-ақ ауыл шаруашылығы мен білім беру салаларындағы өзекті мәселелерге тоқталып, осы бағыттардағы жастар бастамаларының маңызын атап өтті.

Кездесу соңында қатысушылар Жолдауда белгіленген міндеттерді іске асырудағы білімді, бастамашыл және белсенді жастардың рөлі жөнінде пікір алмасты.

Денсаулық сақтау министрі Ақтауда баланың әкесі мен дәрігер арасында болған жанжалға қатысты пікір білдірді. Ведомство өкілдері оқиғада екі тараптың да әрекеті заң аясында қаралатынын жеткізді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Баспасөз мәслихатында журналист әлеуметтік желіде баланың әкесін қолдап жатқандар бар екенін айтты. Ол медицина қызметкерлерін қорғаумен қатар, баласының жағдайына алаңдаған ата-ананың құқығы қалай ескерілетінін сұрады. Министр қызметін атқарып жүрген медицина қызметкеріне күш қолдануға болмайтынын айтып, оқиғаға тиісті органдар баға беріп жатқанын жеткізді.

"Қызметін атқарып жатқан азаматты келіп ұрып-соғу, жұлқылау дұрыс па? Тиісті органдар өз бағасын беріп жатыр. Президенттің тікелей тапсырмасы аясында жауапкершілікті күшейту жөніндегі заңға қол қойылды", – деді министр.

Оның айтуынша, тиісті норма сәуірден бастап күшіне енген. Ел бойынша медицина қызметкерлеріне күш қолдану оқиғаларына қатысты қылмыстық істер қозғалған.

Журналист дәрігердің өзі орынсыз әрекет еткен жағдайда ата-ананың құқығы қалай қорғалатынын нақтылады.  

"Дәрігер мұндай әрекетке барды деген әзірге дәлел жоқ. Қылмыстық іс барысында дәлелденсе, содан кейін қараймыз", – деді ол.

Осы тақырыпқа қатысты қосымша сұраққа жауап берген медициналық бақылау комитетінің өкілі баланың мүддесін бірінші орынға қою қажет екенін жеткізді.

"Кінәсі дәлелденген тұлғалар заң аясында жауапкершілікке тартылады. Ата-ананың жауапкершілігі мәселесі де назардан тыс қалмауы керек. Ең алдымен баланың жағдайын ойлау қажет. Екі тараптың да жауапкершілігі қаралады", – деді комитет өкілі.

Оның мәліметінше, балаға аппендицит диагнозы қойылып, ота жасалған. Сондай-ақ комитет өкілі ата-анасы баланы кемінде екі рет ауруханадан өз еркімен алып кеткенін айтты. Ведомство өкілдері медицина қызметкерінің әрекетіне қатысты мәселе де заң аясында қаралатынын жеткізді.

Еске салайық, Ақтауда облыстық балалар ауруханасының қабылдау бөлімінде баласын тексерткен ер адам дәрігерге шабуыл жасап, оны мойнынан қылқындыра ұстаған. Баланы ауруханаға жатқызуға медициналық көрсетілім болмаған. Алайда баланың әкесі аяқпен үстелді теуіп, кенеттен дәрігерге тап берген. Оны бірнеше адам әрең дегенде медицина қызметкерінен ажыратқан.

Қазақстанда қазан айында инфляция баяулады. Бір айда тауарлар мен қызметтердің бағасы 0,5%-ға өскен. Бұл қыркүйектегі көрсеткіштен 0,1 %-дық тармаққа төмен. Ал бір жылдағы инфляция 9,2%-ды құрады. Қазанда жүзім, пияз бен қанттың бағасы айтарлықтай арзандаған. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, қазан айында азық-түлік тауарларының бағасы 0,2%-ға өскен. Ал азық-түлікке жатпайтын тауарлар 0,8%-ға, ақылы қызметтер 0,5%-ға қымбаттаған.

Жылдық көрсеткіш бойынша азық-түлік бағасы 7,6%-ға, азық-түлікке жатпайтын тауарлар 10,4%-ға, ақылы қызметтер 10,3%-ға өскен.

Қандай азық-түлік арзандады?

Қазан айында бірқатар азық-түлік өнімдерінің бағасы төмендеген. Ең көп арзандаған өнімдердің қатарында:

• жүзім – 10%;
• пияз – 9,8%;
• қант – 9,5%;
• гүлді қырыққабат – 9%;
• алма – 6,2%;
• брокколи – 4,6%;
• алмұрт – 3,5%;
• жасымық – 2,3%;
• бидай жармасы – 2,1%;
• қой еті – 1,4%.

Бұдан бөлек, печенье мен балдың бағасы 0,6%-ға, пряниктер 0,3%-ға, күнбағыс майы мен шоколад пастасы 0,1%-ға арзандаған.

Азық-түлікке жатпайтын тауарлардың ішінде блендер 6,7%-ға, модемдер мен роутерлер 4,2%-ға, микротолқынды пештер 2,4%-ға арзандаған. Сондай-ақ жабыспайтын табалар, балалар сабыны мен тіс пастасының бағасы аздап төмендеген.

Бір жылда не қымбаттап, не арзандады?

2025 жылдың қазанымен салыстырғанда кейбір азық-түлік өнімдерінің бағасы да төмендеген. Мәселен, қияр 34,4%-ға, банан 12,4%-ға, лимон 11,1%-ға, сарымсақ 10,2%-ға арзандаған.

Ал отандық құрастырылған жеңіл көліктердің бағасы бір жылда 17,3%-ға, электр бұрғылары мен бұрағыштар 10,5%-ға, электр еттартқыштар 3,9%-ға төмендеген.

Сонымен бірге кейбір тауарлар мен қызметтер айтарлықтай қымбаттаған. Мысалы, газдың бағасы бір жылда 30,2%-ға, тұрғын үйді жалға алу құны 17,4%-ға өскен.

Өңірлер арасында жылдық инфляция ең жоғары Солтүстік Қазақстан облысында тіркелді – 10,9%. Ал ең төмен көрсеткіш Ақтөбе облысында – 7,5%. Астанада баға 10%-ға, Алматыда 9,2%-ға, Шымкентте 8,8%-ға өскен.

Осылайша, инфляцияның баяулауы тауарлар мен қызметтердің арзандағанын білдірмейді. Бұл – бағаның бұрынғыға қарағанда баяу өсіп жатқанын көрсетеді. Қазан айында кейбір өнімдердің арзандағанына қарамастан, газ, жалға берілетін баспана және басқа да тауарлар мен қызметтер қымбаттауын жалғастырған.

Айта кетейік, бұған дейін қазақстандықтар ақшасының 42%-ын тамаққа жұмсайтыны белгілі болды. 

Қазақстандық компаниялардың акцияларына бес жыл бұрын 100 мың теңге салған адамның ақшасы бүгінде бірнеше есе өсуі де, азаюы да мүмкін. Мысалы, “Центр Кредит Банкі” акциясына салынған қаражат 1,6 миллион теңгеден асар еді. Ал KEGOC пен Air Astana акцияларына инвестиция салған адамның қаражаты бастапқы сомадан аз болар еді. Қазақстан қор нарығында соңғы жылдары түрлі өзгеріс болды. Бір компаниялардың акциялары айтарлықтай қымбаттаса, енді бірінің бағасы төмендеді. Stan.kz қазақстандық ірі компаниялардың акцияларын салыстырып, 100 мың теңге салған адамның қаражаты қаншаға өзгеретінін есептеп көрді.

Қазақстандық компаниялар аймақтың ірі ойыншыларына айналды

Қазақстандық компаниялар аймақтағы ірі бизнес рейтингінде де алдыңғы қатарда. 2026 жылғы қазандағы дерек бойынша, Орталық Азиядағы нарықтық құны ең жоғары 20 компанияның 13-і Қазақстанға тиесілі. Оның үстіне алғашқы жеті орынның барлығын қазақстандық бизнес иеленген. Тізімнің басында “ҚазМұнайГаз” (48,44 миллиард доллар), Kaspi.kz (18,22 миллиард доллар) және “Қазатомөнеркәсіп” (16,4 миллиард доллар) тұр. Олардың қатарында Halyk Bank, Freedom, ForteBank, “Центр Кредит Банкі”, Kcell және “Қазақтелеком” сияқты қаржы мен технология саласының өкілдері де бар. Бұл Қазақстан бизнесінің тек мұнай-газ саласымен шектелмейтінін көрсетеді. Банк, финтех, телекоммуникация және технология компаниялары да аймақтағы ірі ойыншыларға айналып келеді.

Алайда компанияның нарықтық құны жоғары болуы оның акциясына ақша салған инвестордың да табыс тапқанын білдірмейді. Мұны түсіну үшін қазақстандық компаниялардың акция бағасы соңғы бес жылда қалай өзгергенін және 2021 жылы салынған 100 мың теңге бүгінде қаншаға айналатынын есептеп көрдік.

Қазақстандық компаниялардың акциялары қалай өзгерді?

Салыстыру үшін 2021 жылғы 29 қазандағы және 2026 жылғы 30 қазандағы акция бағалары алынды. Бастапқы бағалар Қазақстан қор биржасының 2021 жылғы қазан айындағы есебіне, ал соңғы бағалар 2026 жылғы 30 қазандағы KASE индексінің көрсеткіштеріне негізделді.

2021 жылы биржада “Центр Кредит Банкі”, Halyk Bank, Kcell, “Қазатомөнеркәсіп”, “ҚазТрансОйл”, KEGOC және Kaspi.kz акциялары саудаланды. Ал “ҚазМұнайГаз” бен Air Astana биржаға кейін шықты. KASE дерегіне сәйкес, “ҚазМұнайГаз” акцияларының IPO арқылы орналастырылған күні – 2022 жылғы 7 желтоқсан. Компания акцияларының қайталама саудасы биржада 8 желтоқсанда басталды. Ал Air Astana акцияларының IPO күні – 2024 жылғы 14 ақпан, KASE-дегі шартсыз саудасы 15 ақпанда ашылды.

Сондықтан бұл екі компанияның нәтижесі бес жылдық кезеңмен емес, IPO кезінде орналастырылған бағадан бастап есептелді.

*Қор нарығы – компания акциялары сатылатын нарық.

*IPO – компания акцияларын биржада алғаш рет сатуы.

100 мың теңге салған адамның ақшасы қанша болар еді?

Есептеу кезінде әр компанияның акциясы бастапқы бағамен 100 мың теңгеге сатып алынды. Тек бүтін акциялар есепке алынды. Акция сатып алғаннан кейін қалған ақша сол күйі сақталды деп алынды.

Ескерту: есепте акция сатып алуға жұмсалған қаражат, қалған ақша және акциялардың 2026 жылғы 30 қазандағы бағасы ескерілді. Дивидендтер, брокерлік комиссиялар (акция сатып алу немесе сату үшін брокерге төленетін ақы) мен салықтар есепке алынбаған. ҚМГ мен Air Astana бойынша бастапқы баға ретінде IPO бағасы қолданылды.

Акциясы ең көп қымбаттаған компаниялар

Акциясы арзандаған компаниялар

Барлық компанияның акциясы қымбаттаған жоқ. Кейбірінің бағасы бастапқы көрсеткіштен төмендеді.

Акция бағасынан бөлек дивиденд те маңызды

Акция сатып алған инвестордың табысы тек оның бағасының өсуіне байланысты емес. Компания акционерлеріне дивиденд төлесе, инвестор қосымша қаражат ала алады.

*Дивиденд – компания пайдасының акционерлерге бөлінетін бөлігі. Оның көлемі мен төлену мерзімі компанияның қаржылық нәтижесіне және акционерлердің шешіміне байланысты. Сондықтан барлық компания жыл сайын бірдей мөлшерде дивиденд төлейді деуге болмайды. Дивиденд алу үшін инвестор компания белгілеген есепке алу күні акционерлер тізімінде болуы керек.

Мысалы, “ҚазМұнайГаз” 2025 жылдың қорытындысы бойынша бір акцияға 573,66 теңге дивиденд төледі. KEGOC та акционерлеріне тұрақты түрде дивиденд беріп келеді. Компанияның 2026 жылғы бірінші жартыжылдық үшін бір акцияға 81,25 теңге төлеу туралы шешімі қабылданды.

Air Astana да 2024 жылдың қорытындысы бойынша бір акцияға 17,7 теңге негізгі және 36 теңге арнайы дивиденд төлеуді ұсынған. Ал 2025 жылдың қорытындысы бойынша бір акцияға 9,92 теңге дивиденд төледі.

Дегенмен біз негізгі есепке дивидендтерді қоспадық. Кестеде тек акция бағасының өзгерісі көрсетілген.

Акция ма, депозит пе?

Акция мен банктік депозиттің айырмашылығы – табыс пен тәуекел деңгейінде. Депозитте сыйақы мөлшерлемесі келісімшартта алдын ала көрсетіледі. Ал акцияның бағасы нарықтағы жағдайға байланысты өзгеріп отырады. Акция сатып алған адам жоғары табыс табуы мүмкін. Бірақ оның бағасы төмендесе, бастапқы қаражатының бір бөлігін жоғалту қаупі бар. Депозиттің табысы әдетте алдын ала белгілі болғанымен, инфляция ақшаның сатып алу қабілетіне әсер етеді. Сондықтан акция мен депозитті салыстырғанда тек пайыздық табысқа емес, инвестиция (ақша салып, табыс табуға әрекет жасау) мерзіміне, инфляцияға, тәуекелге және қосымша шығындарға назар аудару керек.

Акция сатып алмас бұрын нені ескеру керек?

Акция сатып алмас бұрын компанияның атағына немесе бұрынғы табысына ғана сүйенуге болмайды. Оның қаржылық жағдайын, табысын, қарыз көлемін және даму жоспарын зерттеген жөн.

Инвестиция жасағанда мына жайттарды ескерген маңызды:

• Тәуекел деңгейі. Акция бағасы өсуі де, төмендеуі де мүмкін. Сондықтан жоғалтуға дайын емес ақшаны инвестицияға салмаған дұрыс.
• Инвестиция мерзімі. Акция қысқа уақытта пайда әкелмеуі мүмкін. Кейбір инвестицияның нәтижесі бірнеше жылдан кейін байқалады.
• Дивиденд саясаты. Компанияның бұрын дивиденд төлегені болашақта да міндетті түрде төлейтінін білдірмейді.
• Комиссия мен салық. Акция сатып алу және сату кезінде қосымша шығындар болуы мүмкін.
• Қаражатты бөлу. Барлық ақшаны бір компанияның акциясына салмай, бірнеше инвестициялық құралға бөлген жөн.

Бұл есеп акция бағасының өткен кезеңде қалай өзгергенін көрсетеді, бірақ болашақтағы табысқа кепілдік бермейді. Инвестиция жасағанда акция бағасымен қатар компанияның қаржылық жағдайын, дивиденд саясатын және ықтимал тәуекелдерді де ескерген жөн.

Айта кетейік, бұған дейін Құлыбаевтардың холдингі биыл бірінші жартыжылдық үшін 200 миллиард теңге дивиденд төлейтіні хабарланған.

Шымкентте төрт айлық сәбидің аяғындағы башпайлары кесілді. Баланың анасы бұған қалалық инфекциялық аурухана қызметкерлерінің салғырттығы себеп болғанын айтып, шағымданды.Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Шымкентте төрт айлық сәби ауруханадағы емнен кейін ауыр халге түсті. Анасының айтуынша, қалалық инфекциялық аурухананың 7-бөлімшесінде баласына дұрыс медициналық көмек көрсетілмеген.  

Әйелдің сөзінше, сәбиін ауруханаға тек дене қызуы көтерілгендіктен апарған. Алайда оның жағдайы біртіндеп нашарлап, балада сепсис пайда болған. Анасы инфекциялық аурухананың 7-бөлімше меңгерушісі Г есімді дәрігер мен баласына катетер қойған медбикені жауапты деп санайды.

Сондай-ақ әйел аурухана қызметкерлерінің әрекетіне заң аясында баға беруді талап етіп, істі соңына дейін жеткізуге көмектесетін білікті адвокат іздеп жүргенін айтты.

 Денсаулық басқармасы не дейді?

Осы жағдайға қатысты Шымкент денсаулық сақтау басқармасы да пікір білдірді. Басқарманың мәліметінше, сәбидің жағдайы бақылауға алынып, арнайы комиссия құрылып, қызметтік тексеру басталған.

Яғни, қазіргі уақытта аурухана қызметкерлерінің әрекетіне қатысты тексеру жүріп жатыр. Оның қорытындысы әзірге жарияланған жоқ.

Еске салайық, бұған дейін де Ақсу қалалық ауруханасында босану кезінде ауыр жағдай тіркелген. 2024 жылдың қыркүйегінде төртінші ЭКҰ-дан кейін сәби күткен 36 жастағы әйелдің нәрестесі дәрігерлердің әрекетіне қатысты күмән туғызған жағдайдан кейін шетінеп, анасының жатырына ота жасау арқылы алып тасталған. Кейінгі сараптама медициналық көмек көрсетуде кемшіліктер болғанын анықтаған.

Қазақстанда мемлекеттік қызметшілерге арналған жаңа әдеп қағидалары енгізілмек. Бұл туралы премьер-министрдің орынбасары Серік Жұманғарин үкімет отырысында мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Оның айтуынша, жаңа қағидалар Конституция талаптарына және мемлекет пен қоғамға қызмет ету ұстанымдарына негізделеді.

"Мемлекеттік қызметшілер үшін Конституция ережелеріне, мемлекет пен қоғамға қызмет ету қағидаттарына негізделген жаңа әдеп қағидалары енгізіледі. Жүргізіліп жатқан өзгерістердің стратегиялық бағдары ретінде ел дамуының ұзақмерзімді басымдықтарын айқындайтын құжат әзірленеді", – деді Серік Жұманғарин.

Вице-премьердің сөзінше, бұл құжатты Президент әкімшілігі, Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі және Қазақстанның стратегиялық зерттеулер институты бірлесіп әзірлейді.

Әзірге жаңа әдеп қағидаларының нақты қандай талаптарды қамтитыны және олардың қашан күшіне енетіні айтылған жоқ.

Еске салсақ, президент Қасым-Жомарт Тоқаев мемлекеттік басқару жүйесін реформалау жоспарын 2027 жылғы 1 маусымға дейін әзірлеуді тапсырған. Ол қағазбастылықты азайтып, мемлекеттік аппараттың жұмыс тиімділігін арттыру қажет екенін айтқан. Сондай-ақ мемлекеттік қызметшілерге арналған жаңа әдеп қағидаттарын әзірлеуді ұсынған.

Қазақстандағы вольфрам кен орындарын игеріп жатқан Kaz Resources жобасы 2027 жылы АҚШ қор биржасына шығуды жоспарлап отыр. Компанияның болжамды құны 2 миллиард долларға бағаланған. Ал АҚШ президенті Дональд Трамптың ұлдары Дональд Трамп-кіші мен Эрик Трамптың жобадағы жанама үлесі 1%-дан аз болады. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Компания биржаға қалай шықпақ?

Бұған дейін Kaz Resources Гонконгтағы Skyline Builders компаниясымен бірігіп, Nasdaq биржасына шығуды жоспарлаған. Алайда 2 қарашада екі компания бұл келісімді тоқтатып, басқа жолды таңдады. Енді жобаны дамытып жатқан Cove Kaz Capital Group 2027 жылдың бірінші жартысында АҚШ-тың ірі биржаларының біріне акцияларын тікелей орналастырмақ. Яғни компания биржаға шығу үшін бұрынғыдай басқа биржалық компаниямен бірігуді көздемейді. Жаңа жоспар бойынша акцияларын тікелей қор нарығына шығарады.

Skyline Builders жариялаған мәліметке сәйкес, Cove Kaz Capital Group жаңа инвесторлардан 32 миллион доллар көлемінде қаржы тарту туралы келісімге келген. Бір акцияның бағасы 8 доллар деп белгіленіп, компанияның жалпы құны шамамен 1,97 миллиард долларға бағаланған.

Трамптың ұлдары жобадан қанша пайда көруі мүмкін?

Дональд Трамп-кіші мен Эрик Трамптың Қазақстандағы жобаға қатысы бірнеше инвестициялық келісім арқылы қалыптасқан. 2024 жылы Трамптың ұлдары ішінара иелік ететін Dominari Holdings қаржы компаниясы Skyline Builders-ке инвестиция тартуға көмектескен. Кейін Skyline Қазақстандағы вольфрам жобасын дамытып жатқан компаниямен бірігуге келіскен. Енді бұл келісім тоқтатылғанымен, Трамптың ұлдары жобадағы жанама үлесін сақтап қалады.

The Wall Street Journal мәліметінше, олардың жиынтық үлесі 1 %-дан аз болады. Компания 2 миллиард долларға бағаланса, бұл үлестің есептік құны 20 миллион доллардан төмен. Дегенмен бұл нақты алынған табыс емес, компанияның болжамды бағасына сүйенген есеп. Жоба жетекшісі Пини Альтхаустың айтуынша, Трамптың ұлдары – пассивті инвесторлар. Олар компанияны басқаруға қатыспайды. Бұған дейін бұл мәміле АҚШ сенаторы Элизабет Уорреннің сынына ұшыраған. Ол президент отбасының бизнеске қатысы мен ықтимал мүдделер қақтығысы туралы мәселе көтерген еді.

Қазақстандағы вольфрам кенінің әлеуеті қандай?

Жобаның негізгі активтері – Қарағанды облысындағы Солтүстік Қатпар және Жоғарғы Қайрақты вольфрам кен орындары. Бірлескен кәсіпорында Cove Kaz Capital Group-тың үлесі 70 % болса, “Тау-Кен Самұрық” ұлттық компаниясы қалған 30 %-ына иелік етеді.

Компанияның есебінше, кен орындары толық қуатында жұмыс істесе, жылына 12 мың тоннаға дейін вольфрам өндіруге мүмкіндік бар. Бұл әлемдік өндірістің шамамен 15 %-ына тең. Компания өндірісті 2030 жылы бастауды көздеп отыр. Қазір кен орындарын игеру бойынша техникалық-экономикалық зерттеу жүргізіліп жатыр. Вольфрам әскери өнеркәсіпте, жоғары технологиялық өндірісте және жартылай өткізгіштер саласында қолданылатын стратегиялық металл саналады. Қытай бұл шикізаттың әлемдік жеткізілімінде басым орынға ие болғандықтан, АҚШ балама жеткізушілерді іздеп жатыр.

Жобаға АҚШ-тың да қызығушылығы жоғары. Компанияның құжаттарында АҚШ-тың Экспорт-импорт банкі мен Халықаралық даму қаржы корпорациясынан жалпы сомасы 1,6 миллиард долларға дейінгі ықтимал қаржыландыруға қатысты қызығушылық хаттары бары көрсетілген. Бұл қаржы әзірге түпкілікті бекітілген инвестиция емес.

Айта кетейік, бұған дейін америкалық миллиардер АҚШ-тың қолдауымен “Лукойлдың” шетелдік активтерін сатып алатыны туралы жазған едік.

Астанада ер адам Instagram әлеуметтік желісінде хабарландыру жариялап, адамдарды 21 миллион теңгеге алдап соқты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ер адам тартпалы төбе орнату және жиһаз жасау қызметін ұсынған болып, желіде хабарландыру жариялаған. Сөйтіп тапсырыс берушілермен келісімшарттар жасасып, олардан алдын ала төлемді қолма-қол не банктік онлайн-аударымдар арқылы алып, содан олармен байланысқа шықпай қойған. 

Алаяқтан зардап шеккен жәбірленушілердің саны – 15. Сотталушы олардың 21 миллион теңгесін алып қойған.

Сот үкімі заңды күшіне енген жоқ.

Астана қаласының прокуратурасы әлеуметтік желілер арқылы тауарлар мен қызметтерге тапсырыс беру кезінде азаматтарды сақ болуға шақырды. Алдын ала төлемді енгізбес бұрын орындаушы туралы ақпаратты тексеру, пікірлерді зерттеу, нақты байланыс деректерінің бар екеніне көз жеткізу және сатушының немесе орындаушының адалдығы расталмай елеулі сомаларды аудармау керегін ескертті.

Бұған дейін Ақтауда танымал блогер адамдардан тауар үшін ақша алып, оны жеткізбегені үшін қамауға алынғаны туралы жазған едік. Тергеу нұсқасы бойынша, сатып алушыларға Қытайдан әкелінген премиум санаттағы ыдыс-аяқ пен тұрмыстық техниканы нарықтағы бағадан арзанға ұсынған. Алайда ақшасын төлеген адамдарға тапсырыстары жеткізілмеген.

Қытайдың Юньнань провинциясында ерекше үйлену тойы өтті. Туысы аз жігіт өміріндегі ең маңызды күнді жалғыз өткізгісі келмей, әлеуметтік желі арқылы бейтаныс адамдарды тойына шақырған. Ол небәрі 10-20 адам келеді деп үміттенген. Алайда елдің түкпір-түкпірінен мыңдаған адам келген. Кейбірі сыйлық әкелсе, енді бірі тойды тегін өткізуге көмектескен. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі RG басылымына сілтеме жасап хабарлайды. 

Қытайлық БАҚ-тың жазуынша, 24 жастағы Сюй Чэнхун Юньнань провинциясындағы Илян уезінде дүниеге келген. Ол бала кезінен қиындықты көп көріп өскен. Жігіт үш жасқа толғанда әкесі қайтыс болған. Біраз уақыттан кейін анасы басқа адамға тұрмысқа шығып, ал жеті жасында әжесінен айырылған. Сюй ағасымен бірге туыстарының қолдауымен ержеткен. Оқуын ерте тастап, жұмыс істеуге мәжбүр болған.

10-20 адам келеді деп ойлаған...

Соған қарамастан, ол өз өмірін ретке келтіріп, сүйген қызын кездестірген. Екеуі үш жыл кездескен. Жігіт үйлену тойына деп шамамен 160 мың юань, яғни 22 мың доллар (10 миллион теңгеге жуық) жинаған. Бірақ тойға қонақ шақыратын кезде жанында қуанышқа ортақтасатын жақын адамдары тым аз екенін білген.

Сосын Сюй өзгеше қадамға барған. 25 қазанда Қытайдың Douyin әлеуметтік желісіне өзі туралы айтып, үйлену тойына бейтаныс адамдарды шақырған. Ол қуанышты күніне кем дегенде 10-20 адам келеді деп ойлаған. 

Алайда оның желіге жүктеген видеосы бүкіл Қытайға тараған. Бірнеше күннен кейін той үшін шағын ауылға елдің әр аймағынан адамдар келе бастаған. Алғашында ондаған адам жиналса, кейін олардың саны жүздеп, одан мыңға артқан. Қытайлық БАҚ мәліметінше, той күндері қонақтардың саны бірнеше мыңға жеткен. Кей деректерде бұл көрсеткіш 20 мың адамға дейін барғаны айтылады.

9 999 раушан гүлімен безендірілген Maybach әкелген

Қонақтардың көбі жас жұбайларға құр қол келмеген. Бірі тоңазытқыш, жылытқыш, жиһаз бен тұрмыстық техника сыйласа, енді бірі той дастарханына азық-түлік әкелген. Сычуань провинциясынан келген фермер жас жұбайларға құны шамамен 20 мың юань болатын екі өгіз тарту еткен.

Сыйлықтардың арасында ерекше көзге түскендері де болды. Қытайлық БАҚ мәліметінше, қонақтардың бірі үйлену кортежіне арнап, 9 999 раушан гүлімен безендірілген сәнді Maybach көлігін әкелген. Тағы бірнеше адам тойға қосымша көліктер ұсынған. Оған қоса бірнеше қабаттан тұратын алып торт әзірленген. Кей басылымдар оның он қабатты болғанын жазды.

Тойға дайындыққа көптеген ерікті атсалысқан. Деректерге сүйенсек, жүзден астам аспаз өз еркімен келген. Ас әзірлеуге қатысқандардың жалпы саны 200-300 адамға дейін жеткен. Қонақтарға арнап 50-ге жуық ошақ орнатылып, бір күнде шамамен екі тонна тауық еті дайындалған.

Қонақтардың көптігі соншалық, тойды өткізуге жергілікті билік те көмектескен. Адамдарды кеңірек жерге орналастырып, ас әзірлеу жұмыстарын ұйымдастыру үшін үлкен алаңға көшірген.

31 қазанда көптен күткен той өткен. Оған дейін бір-бірін танымайтын мыңдаған адам жас жұбайларды құттықтау үшін жүздеген шақырым жол жүріп келген.

Айта кетейік, Сюй әлеуметтік желі арқылы шақырған қонақтарынан ешқандай сыйлық күтпеген. Ол “өмірімдегі ең маңызды сәтті жақын жандармен қарсы алғым келді” дейді.

Жас жұбайдың оқиғасы Қытайдың мемлекеттік “Синьхуа” агенттігін қоса алғанда, бірқатар ірі ақпарат құралында жарияланды. 

Мемлекет басшысының Қазақстан халқына арнаған Жолдауын түсіндіруге бағытталған ақпараттық-түсіндіру кездесулері Атырау облысында басталды. Осы мақсатта құрылған топ мүшелері өңірдегі түрлі мекеме мен ұйымдардың ұжымдарымен жүздесіп, Жолдауда белгіленген басым бағыттарды талқылауда. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Бүгін Халел Досмұхамедұлы атындағы Атырау университетінде жоғары оқу орнының профессор-оқытушылар құрамы және студенттерімен кездесу өтуде.

Басқосуға Қазақстан Республикасы Құрылтайының депутаттары Арман Хайруллин мен Мұса Хайруллиев, Қазақстан Халық Кеңесінің мүшесі Назарбек Қосшиев, Халықты әлеуметтік қорғау саласындағы реттеу және бақылау комитетінің Атырау облысы бойынша департаментінің басшы орынбасары Айгерим Бекқалиева, Ұлттық экономика вице-министрі Ерлан Сағынаев және Энергетика вице-министрі Ерлан Ақбаров, Экология және табиғи ресурстар министрлігі Экологиялық реттеу және бақылау комитеті төрағасының орынбасары Әлібек Бекмұхамбетов қатысты.

Кездесу барысында Мемлекет басшысының Жолдауында айқындалған ел дамуының стратегиялық бағыттары, экономиканы жаңғырту, энергетика саласын дамыту, еңбек нарығын жетілдіру, әлеуметтік саясат, экологиялық мәселелер мен адами капиталды нығайту бағытындағы міндеттер сөз болды.

Әсіресе, жоғары оқу орнының оқытушылары мен студенттері үшін білім мен ғылымның ел дамуындағы орны, жастардың бәсекеге қабілеттілігін арттыру, заманауи технологияларды меңгеру және еңбек нарығының жаңа талаптарына бейімделу мәселелері талқыланды. Осы орайда спикерлер Жолдауда белгіленген міндеттердің салалар бойынша жүзеге асу бағыттарына тоқталып, өзекті мәселелерге қатысты түсінік берді.

Жиын ашық пікір алмасу форматында өтіп, қатысушылар өздерін толғандырған сауалдарын қойып, ұсыныстарын білдірді.

Ақпараттық-түсіндіру кездесулерінің негізгі мақсаты – Мемлекет басшысы айқындаған міндеттерді қоғамға кеңінен түсіндіру, түрлі сала өкілдерімен пікір алмасу және ел дамуына қатысты бастамаларды ортақ талқылау.

Қазақстанда ең ұзақ жасаған тұрғындардың бірі Түймегүл Темірбаева 116 жасында өмірден өтті. Оның қазасын Ұлытау облысының әкімдігі мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Түймегүл апа 1910 жылдың 1 қаңтарында Жамбыл облысы Байқадам ауданында дүниеге келген. 22 жасында Аязбай Темірбаевпен шаңырақ көтеріп, кейін жұбайымен бірге Жаңаарқа ауданына қоныс аударған. Ол осы өңірде 90 жылдан астам уақыт өмір сүрді.

Ерлі-зайыпты төрт бала тәрбиелеп өсірген. Түймегүл апа 15 немере, 25 шөбере сүйді. Жұбайы да ұзақ ғұмыр кешіп, 96 жасында өмірден өткен.

Бұған дейін Түймегүл Темірбаева Kazinform сайтына сұхбат беріп, ұзақ өмір сүруінің сырын айтқан. Ақ жаулықты әженің сөзінше, ұзақ өмір сүруіне ең алдымен жақындарының мейірімі мен қамқорлығы, еңбек дағдысы әсер еткен.

Ол бала кезінен еңбекке араласып өскен. Ата-анасы жылқы өсіргендіктен, кішкентайынан бие сауып, қымыз дайындаған. Тіпті жылқы бағуға көмектескен. Кейін тұрмысқа шыққан соң да үй шаруасынан қол үзбеген. Құдықтан суды өзі тасып, ауыр жұмыстан қашпаған.

Әсіресе жылқыға жақын болған. Жас кезінде атқа мінгенді ұнатқан Түймегүл апа қартайған шағында да қозғалысын шектемей, белсенді болуға тырысқан. Оның пікірінше, үнемі қимылдап, еңбек ету сергек жүруге көмектескен.

Түймегүл Темірбаеваның қайтыс болуына байланысты Ұлытау облысының әкімдігі марқұмның туған-туыстары мен жақындарына көңіл айтты.

Әкімдік өкілдері оның ғұмыр жолы бір ғасырлық тарихпен тұспа-тұс келгенін айтты. Ал  Түймегүл апаның ұрпағына өнеге болғанын жеткізді. Сонымен қатар ол елдегі маңызды оқиғаларға бейжай қарамай, қоғамдағы жаңалықтарды қадағалап отырғанын еске алды.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда 100 жасаған және одан да жоғары жастағы 423 азамат бар екенін жаздық. Сол кезде жасы ең үлкен қария Ұлытау облысында тұратынын айтқан едік. 

Қазақстанның мәдениет қайраткері, “Құрмет” орденінің иегері, Шымкент қаласының құрметті азаматы, белгілі актер Мұқан Шакиров 81 жасында дүниеден өтті. Қаралы хабарды Жұмат Шанин атындағы Шымкент қалалық академиялық қазақ драма театры жеткізді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Мұқан Шакиров 1945 жылы 14 қаңтарда Отырар ауданының Балатөкөл ауылында дүниеге келген. 1971 жылы Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының театр факультетін тәмамдаған.

Шығармашылық жолын Алматы облыстық театрында бастаған актер кейін Бикен Римова атындағы Талдықорған драма театрында және Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрында еңбек етті.

1981 жылы Жұмат Шанин атындағы қазақ драма театрының құрамына қабылданып, қырық жылдан астам ғұмырын осы өнер ордасына арнады. 2025 жылғы қаңтарда зейнетке шықты.

Суыт хабарға байланысты Райымбек Сейтметов атындағы Түркістан қалалық сазды-драма театрының ұжымы мен директоры Арман Махмұтұлы Алиев көңіл айту жазбасын жариялады.

“Мұқан Шакиров саналы ғұмырын қазақ театр өнерінің дамуына арнап, сахнада өзіндік қолтаңбасын қалдырған айтулы тұлға еді. Өнерге деген адалдығы, кәсіби шеберлігі мен ұзақ жылғы шығармашылық еңбегі әріптестері мен көрермендерінің жадында мәңгі сақталады”, – делінген театрдың әлеуметтік желідегі жазбасында.

Публикация от Түркістан театры | Түркістан (@seitmetov_theatre)

Театр ұжымы марқұмның отбасы мен жақындарына қайғыра көңіл айтып, оның өнегелі өмір жолы мен шығармашылық мұрасы қазақ театр өнерінің асыл қазынасы болып қала беретінін атап өтті.

Қазақстанда 2026 жылдың қаңтар-қыркүйек айларында 277,7 миллиард теңгеге әкімшілік айыппұл салынған. Оның 194,7 миллиард теңгесі өндірілді. Бұл қаражаттың барлығы бірдей жол жөндеуге немесе заңбұзушылықтың салдарын жоюға жұмсалмайды. Ақшаның қайда бағытталатынын экономист Руслан Сұлтанов түсіндірді. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Ең көп айыппұл Алматыда салынды

Бас прокуратураның мәліметінше, 2026 жылдың үшінші тоқсанында ең көп сомадағы айыппұл Алматыда салынған. Қаладағы айыппұл көлемі 15 миллиард теңгеге жетті. Одан кейін Астана – 14,3 миллиард теңге, Түркістан облысы – 10,3 миллиард теңге тұр. Алматы облысында 8,7 миллиард теңге, Ақтөбе облысында 5,9 миллиард теңге, Шымкентте 5,5 миллиард теңге көлемінде айыппұл салынған.

Ең аз көрсеткіш Ұлытау облысында тіркелді. Мұнда айыппұл сомасы 442 миллион теңге болған. Бұл Алматыдағы көрсеткіштен шамамен 34 есе аз. Алайда бұл Алматы тұрғындары басқа өңірлерге қарағанда жиі заң бұзады дегенді білдірмейді. Айыппұл көлеміне халық саны, көлік саны, тексеріс қарқыны және заңбұзушылықтың сипаты әсер етеді.

Экономист Руслан Сұлтановтың айтуынша, бір компанияға салынған ірі айыппұлдың өзі өңірдің жалпы статистикасына айтарлықтай ықпал етуі мүмкін. Сондықтан аймақтарды тек айыппұл сомасына қарап салыстыру дұрыс емес.

Айыппұлдан түскен ақша қайда кетеді?

Айыппұлдан жиналған қаражат жергілікті және республикалық бюджеттерге түседі. Оның қай бюджетке бағытталатыны айыппұлдың түрі мен Бюджет кодексіндегі талаптарға байланысты.

Экономистің мәліметінше, 2026 жылдың тоғыз айында жергілікті бюджеттерге “айыппұлдар, өсімпұлдар, санкциялар және өндіріп алулар” санаты бойынша шамамен 199,5 миллиард теңге түскен. Алайда бұл ақшаның барлығы айыппұл салынған нақты заңбұзушылықты жоюға жұмсалмайды. Мысалы, жүргізуші жылдамдықты асырғаны үшін 43 250 теңге айыппұл төлесе, бұл қаражат міндетті түрде сол жолды жөндеуге бағытталады деген сөз емес. Ақша бюджетке түсіп, кейін жалпы шығындар жоспарына сәйкес жол жөндеу, көшелерді жарықтандыру, абаттандыру, коммуналдық инфрақұрылым және әлеуметтік бағдарламалар сияқты түрлі бағыттарға жұмсалуы мүмкін.

“Айыппұл нақты бір жерге жұмсалады деуге келмейді. Сіз төлеген 43 мың теңге үйіңіздің жанындағы жаяу жүргіншілер өткелін жөндеуге кетті деп айта алмаймыз”, – деп түсіндірді Руслан Сұлтанов.

Айыппұл бюджет толтыру үшін салына ма?

Экономистің пікірінше, бюджетке түскен айыппұл көлемінің көп болуы азаматтардың тәртібі немесе мемлекеттік бақылаудың тиімділігі туралы өздігінен қорытынды жасауға мүмкіндік бермейді.

Айыппұлдың негізгі мақсаты – бюджетке ақша жинау емес, заңбұзушылықтың алдын алу. Ал мемлекет жиналған қаражатты нақты нәтижеге, соның ішінде жол қауіпсіздігін жақсартуға, көшелерді жарықтандыруға және инфрақұрылымды дамытуға бағыттауы керек.

“Мемлекет ақша таппайды. Ол сіздердің өздеріңіз тапқан қаражатты басқарады”, – деді экономист.

Айта кетейік, бұған дейін алматылық өзіне төрт рет қате айыппұл салынғанына шағымданды.

Үкімет әлеуметтік және инфрақұрылымдық жобаларды жүзеге асыруға Ұлттық қордан шамамен 6,5 триллион теңге бөлуді жоспарлап отыр. Қаражат тұрғын үй құрылысына, коммуналдық желілерді жаңғыртуға, ауыз су мен газ жеткізуге және көлік инфрақұрылымын дамытуға бағытталады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин Үкімет отырысында тиісті жоспар жобасын таныстырды. Құжат президенттің “Жаңа тарихи кезеңдегі Қазақстанның өзекті міндеттері” атты Жолдауын жүзеге асыруға арналған. Құжат 12 бағыт бойынша 96 іс-шараны қамтиды.

Жоспар аясында “Халықтық құрылыс” инфрақұрылымдық даму бағдарламасы бекітілмек. Оны жүзеге асыру кезінде отандық құрылыс материалдары мен жабдықтарын пайдалану көзделген.

Серік Жұманғариннің айтуынша, бөлінетін қаражатқа негізгі әлеуметтік және инфрақұрылымдық жобалар жүзеге асырылады. Сонымен қатар жұмыстардың сапасы бақыланады.

Жаңа әуежайлар мен теміржол салынады

2027 жылдың мамырында Зайсан, Қатонқарағай және Кендірліде жаңа әуежайларды пайдалануға беру жоспарланған. Ал Астанада жаңа әуежайдың құрылысы келесі жылдың маусымында басталмақ.

2027 жылдың соңына дейін “Бақты – Аягөз” теміржол желісінің құрылысын аяқтау көзделген.

Автомобиль жолдары да салынып, қолданыстағы бағыттар жаңарады. Оның ішінде “Арал – Каспий” және “Көкшетау – Петропавл” трассалары бар.

Бұдан бөлек, барлық автомобиль өткізу бекеттерін толық жаңарту жоспарланған. Жүк тасымалы электрондық құжат айналымына көшіріліп, интеллектуалды көлік жүйесі енгізіледі.

Энергетика, уран және сирек металдар

Қазақстанда жаңа электр станциялары салынып, жұмыс істеп тұрғандары жаңарады. Көмірмен жұмыс істейтін станциялардың электр өндіру мүмкіндігі артып, электр желілері кеңейеді. Сонымен қатар 2035 жылға дейін елдегі электр энергиясын өндіру мен тұтыну жоспары қайта қаралады.

2027 жылдың соңына дейін уранның мемлекеттік қорын қалыптастыру жоспарланып отыр. Бұдан бөлек, “Мойынқұм” атом электр станциясына қатысты үкіметаралық келісімге қол қойылады.

2026 жылдың соңына дейін сирек және стратегиялық маңызы бар металдар қорын басқаратын ұлттық жүйе құрылады. Ал 2027 жылы өнеркәсіп пен жаңа технологияларды дамытуға арналған тетіктер іске қосылып, жер қойнауы туралы мәліметтер жиналған бірыңғай электрондық платформа жаңарады.

Су ресурстары мен ауыл шаруашылығы

2027 жылдың наурызында су ресурстары туралы мәліметтерді жинап, өңдейтін ұлттық ақпараттық жүйені әзірлеу ісі аяқталмақ. 

Ауыл шаруашылығы саласында мал өсіру және өнімдерді өңдеу салаларына ұзақ мерзімге несие беру қарастырылған. Отандық трактор мен комбайн өндірушілеріне де қолдау көрсетіледі.

Сонымен қатар фермерлерге ауыл шаруашылығы өнімдерін сақтап, өңдеуге арналған орталықтардың қызметін тең дәрежеде пайдалану мүмкіндігі беріледі.

“Халықтық құрылыс” жобасы аясында құрылысқа қажет материалдар, металл конструкциялар мен инженерлік жабдықтарды Қазақстанның өзінде өндіруді дамыту жоспарланған.

Шағын бизнеске үш жылға тексеру мораторийі енгізіле ме?

2027 жылы Үкімет орта бизнесті дамыту жоспарын бекітпек. Оның аясында кәсіпорындарға ұзақ мерзімге жеңілдетілген несие беру және өндіріс орындарын жаңа технологиялармен жабдықтау шаралары қарастырылады.

Сонымен қатар микро және шағын бизнесті мемлекеттік тексеруден үш жылға босату мүмкіндігі қаралады.

Серік Жұманғариннің айтуынша, бұл уақыт аралығында тексеру жүйесін қайта қарап, оны цифрлық форматқа көшіру көзделіп отыр.

Алайда әзірге үш жылдық мораторий енгізу туралы нақты шешім қабылданған жоқ.

Цифрландыру саласында үшінші суперкомпьютерлік кластер іске қосылады. Оған қоса жасанды интеллект пен блокчейн технологияларын бизнеске енгізу жоспарланған. Бұдан бөлек, ауыл шаруашылығы өнімдерін интернет-дүкендер мен ірі сауда желілері арқылы сату мүмкіндігі кеңейеді.

Ең төменгі жалақы 110 мың теңгеге дейін өсе ме?

Жоспар бойынша ең төменгі жалақыны қазіргі 85 мың теңгеден 110 мың теңгеге дейін көтеру көзделген.

Бұдан бөлек, емханалардағы учаскелік дәрігерлер мен басқа да медицина қызметкерлерінің жалақысын еңбек өтілі мен жұмыс көлеміне қарай қосымша төлемдер арқылы арттыру ұсынылған.

Жыл соңына дейін отбасылардың тұрмыс жағдайын бағалайтын жаңа цифрлық жүйені сынақтан өткізу аяқталуы тиіс.

Білім беру саласында балаларға ерекше білім беру қажетін ерте анықтау жүйесін жетілдіру жоспарланған. Мұғалімдердің қағазбастылығын азайтып, соның ішінде электрондық жүйелерге енгізетін есептерінің санын қысқарту да көзделген.

Үкімет инвестициялық саясатты да өзгертпек. “Капитал нарығы туралы” заң жобасын Құрылтайдың қарауына енгізу және кәсіпкерлердің ұсыныстарын ескеріп, салық заңнамасына өзгерістер әзірлеу жоспарланып отыр. Сонымен қатар мемлекеттік қызметкерлерге арналған жаңа әдеп қағидалары қабылданып, ел дамуының ұзақ мерзімді басым бағыттары белгіленеді.

Ұлттық қордан 6,5 триллион теңге бөлінеді

Айта кетейік, бұған дейін Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан халқына Жолдауында елдегі әлеуметтік, көлік және инженерлік инфрақұрылымды дамыту үшін Ұлттық қордан шамамен 6,5 триллион теңге бөлінетінін мәлімдеген еді. 

Оның 1,5 триллион теңгесін 2026-2027 жылдың алғашқы екі айында әлеуметтік жобаларға жұмсау жоспарланған.

Мемлекет басшысының айтуынша, алғашқы кезеңде өңірлерде 70-ке жуық медициналық мекеме салынады. Сонымен қатар білім беру, спорт және мәдениет салаларында шамамен 50 нысанның құрылысы басталады.

Қазақстан мен Қытай Транскаспий халықаралық көлік бағытын дамыту үшін көлемі 200 миллион долларға дейін жететін бірлескен инвестициялық қор құруды талқылап жатыр. Қордың қаражатын кейін көбейту мүмкіндігі де қарастырылған. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Ұсынысты Қазақстан премьер-министрінің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин Қытайдың қаржы министрі Лань Фоаньмен келіссөз кезінде көтерді.

Министрдің айтуынша, қорды іске қосу үшін екі елдің жауапты қаржы институттарын анықтап, оның қалай жұмыс істейтінін бірлесіп пысықтау қажет. Қор Транскаспий халықаралық көлік маршрутын дамытуға бағытталмақ.

Бұдан бөлек, Қазақстан мен Қытай бірлескен жобаларды қаржыландырудың ортақ жүйесін қалыптастыруды көздеп отыр. Қазір екі ел арасында бірнеше қаржыландыру тетігі әзірленіп жатыр. Олардың қатарында Silk Road Finance Corporation қатысатын Kazakh Invest Fund, “Бәйтерек” холдингі мен Silk Road Fund қатысатын бірлескен тікелей инвестициялар қоры бар.

Сондай-ақ жобаларды ұзақ мерзімге несиелеу және сақтандыру бағытында Қазақстанның Даму Банкі, Қытайдың мемлекеттік банктері мен өзге де қаржы ұйымдарын тарту қарастырылған.

Серік Жұманғарин осы тетіктердің барлығын жаңа ұйым құрмай-ақ, бірыңғай қазақ-қытай жобалық қаржыландыру және сақтандыру жүйесіне біріктіруді ұсынды.

Министрдің пікірінше, мұндай тәсіл әрбір басым жобаға жеке қаржыландыру пакетін әзірлеуге мүмкіндік береді. Оның құрамына ұзақ мерзімді несие, сақтандыру, кепілдік, юаньмен қаржыландыру және қажет болған жағдайда жобаға үлестік қатысу кіруі мүмкін.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстан мен Қытай “Қорғастағы” ережелерді өзгертетіні туралы жазған едік.

Қазақстанда баспана бағасы халық табысымен қатар өсуі үшін тұрғын үйді ұзақ мерзімге қаржыландырудың жаңа тетіктері әзірленуі мүмкін. Отбасы банк бұл мәселені құрылыс саласының өкілдерімен бірге талқылауды жоспарлап отыр. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Отбасы банк басқарма төрағасы Ләззат Ибрагимованың айтуынша, қазір клиенттерді ең көп алаңдататын мәселенің бірі – баспана бағасы мен отбасы табысының арасындағы алшақтық.

Осы мәселені шешу үшін банк Қазақстан құрылысшылар қауымдастығымен және Құрылысшылар одағымен кездесіп, 2027–2028 жылдарға арналған ұзақ мерзімді қаржыландыру тетіктерін талқыламақ.

“Клиенттеріміздің ең жиі қоятын сұрағы – қазақстандық отбасы табысының өсуі мен тұрғын үй бағасының өсуі бір-біріне қаншалықты сәйкес келетіні. Біздің міндетіміз – осы екі көрсеткіштің арасындағы тепе-теңдікті сақтау”, – деді Ләззат Ибрагимова.

Бұл мәселе Астанада өткен “Жалпыхалықтық ауқымды құрылыс – 2027: Қазақстан экономикасына жаңа мүмкіндіктер” атты сараптамалық талқылауда көтерілді. Жиында “Халықтық құрылыс” бастамасын жүзеге асырудың экономикалық, инвестициялық және салалық қырлары қаралды.

Еске салайық, 28 қазандағы Қазақстан халқына Жолдауында президент Қасым-Жомарт Тоқаев 2027 жылды Жалпыхалықтық құрылыс жылы деп жариялауды ұсынған еді.

Бүгінде айына 35–45 миллион теңге айналым жасайтын Farabi Kids Lab компаниясының негізін қалаған Ағаділ Ержанов бір кездері жұбайымен бірге бәліш сатып күн көрген. Алғашқы білім беру орталығы жабылғанда, оның мойнында 20 миллион теңгеге жуық міндеттеме қалған. Соған қарамастан, ол кәсіптен қол үзбей, жаңа командамен қайтадан бизнес бастаған. Stan.kz 25 жастағы тараздық кәсіпкердің осы жолын баяндап береді.

Бизнеске қызығушылығы бесінші сыныптан басталған

Ағаділ Ержанов Таразда өскен. Отбасында кәсіппен айналысқан ешкім болмаған: анасы дүкенде жұмыс істеген, әкесі автобус жүргізген. Соған қарамастан, оның бизнеске қызығушылығы бала кезінен басталған.

“Кішкентай кезімнен шетелдік, голливудтық бизнес туралы фильмдерді көп көретінмін. Соларға қарап, кәсіпке қызыға бастадым”, – дейді ол.

Бесінші сыныптан бастап бизнеске әуестенген Ағаділ алғашқы шағын жобаларын колледжде оқып жүргенде қолға алған. Соның бірі – кітапты жалға беру. Кейін Қазақ-түрік колледжін бітіріп, Алматыдағы университетке түскенімен, жарты жылдан соң оқуын тастауға шешім қабылдайды.

Оның айтуынша, колледжде төрт тілде білім алғандықтан, университеттен өзіне қажет жаңа білім таба алмаған. Ата-анасы бастапқыда бұл шешіміне қарсы болған. Алайда ұлының жұмыс істеп, ақша таба алатынына көз жеткізген соң, таңдауын қабылдапты.

Алғашқы табысын әлеуметтік желілерді жүргізу, яғни SMM жобаларынан тапқан. Видео түсіріп, дизайн жасап, парақшаларға пост дайындаған. Ол кезде айына 100–150 мың теңге табатын.

20–22 жасында бірнеше жобаны қатар алып жүрген. Серіктесімен бірге тендерлік курстар сатып, онлайн білім беру бағытын дамытқан. Сонымен қатар Wildberries арқылы сауда жасап, биологиялық белсенді қоспалар да сатқан. Сол кезеңде айына 2–3 миллион теңге табыс тапқанын айтады. Бірнеше бағытты қатар дамытуға тырысқанымен, уақыт өте келе білім беру саласына көбірек көңіл бөле бастаған.

Алғашқы орталықтың жабылуы және 20 миллион теңге міндеттеме

2023 жылы Ағаділ офлайн білім беру орталығын ашуға шешім қабылдайды. Жоба әуелде онлайн форматта жұмыс істегендіктен, оны іске қосуға шамамен 1,5 миллион теңге жұмсалған.

Алайда бизнестің дұрыс моделін құруда қателіктер кеткен. Сегіз айдан кейін орталық жабылады.

“Орталықтың жабылуына ең алдымен білімнің жетіспеуі әсер етті. Оның үстіне, бизнес-модельді де дұрыс құрмағанбыз”, – дейді кәсіпкер сол кезеңді еске алып.

Орталықтың жабылуы қаржылық қиындыққа әкелді. Кассалық алшақтық шамамен 20 миллион теңгеге жеткен. Оның 5 миллион теңгесі – Ағаділдің жеке шығыны мен қаржылық минусы, ал қалған 15 миллион теңгесі ата-аналарға қайтарылуы тиіс ақша, қызметкерлердің жалақысы мен жалдау ақысы болған. Орталықты дамыту үшін ол бұған дейін айналысқан жобаларын тоқтатып, серіктестіктердегі үлестерін де сатқан. Сөйтіп, сегіз ай бойы жаңа орталықтан өзі табыс көрмеген.

Қаржылық қиындықпен қатар, күн сайын ата-аналардан ақша қайтаруды талап еткен хабарламалар келіп отырған. Кей күндері мұндай өтініштердің саны 150-ге жуықтаған. Бұл жағдай оның психологиялық күйіне де ауыр тиген.

Қолда бар қаражат азайып, тұрақты табыс көзі болмаған соң, Ағаділ жұбайымен бірге бәліш пен сэндвич пісіріп сатуға кіріседі. Алғашында төрт-бес дүкенмен келісіп, өнімдерін соларға өткізіп жүрген. Бұл кәсіп отбасын күнкөріспен қамтамасыз еткенімен, қарызды толық жабуға көмектеспеген.

“Ол кезде қарызды жаба алмадық, тапқанымыз күнделікті тұрмысымызға ғана жететін. Ең көп дегенде қарыздың 1–2 миллионын ғана өтеген шығармыз”, – дейді ол.

Шамамен бес-алты айдан кейін Ағаділ онлайн білім беру компаниясына маркетолог болып жұмысқа орналасады. Осы кезден бастап бұрынғы міндеттемелерін біртіндеп өтей бастаған. Қарыздан толық құтылуға бір жылдан астам уақыт кеткен.

Соңғы төлемді жасаған сәті оның есінде ерекше сақталыпты. Бір қызметкерге тиесілі 400 мың теңгені қайтарғанда, әлгі адам ақшаны күтпегенін, тіпті ұмытып кеткенін айтқан.

“Соңғы қарызды берген кезде өзімде мақтаныш сезімі болды”, – дейді кәсіпкер.

Маркетологтан коммерциялық директорға дейін

Бәліш сатып жүрген кезеңнен кейін Ағаділ онлайн білім беру компаниясына маркетолог болып жұмысқа орналасады. Ол кезде компания енді ғана дамып келе жатқан. Кәсіпкердің айтуынша, жұмысының екінші айында компанияның айналымы 30 миллион теңгеге, ал одан кейін 50 миллион теңгеге жеткен.

Ағаділ тек жарнама жасаумен шектелмей, команда жинауға, сату бөлімін дамытуға, байланыс орталығы мен кураторлардың жұмысын ұйымдастыруға араласқан. Осылайша, біртіндеп коммерциялық директор қызметіне дейін көтерілген.

Оның пікірінше, мұндай нәтижеге жетуіне маркетинг саласындағы білімімен қатар, адамдармен тіл табыса білуі де көмектескен. Команданы өзі жинап, жұмыс процесіне белсенді араласқан. Кейін бұл компания 120 миллион теңгеге сатылған. Алайда мәмілені Ағаділ жасамаған: компанияны оның негізін қалаушылар өздері сатқан.

Жаңа иелері келгеннен кейін қызметкерлерді қысқарту басталады. Сол кезде Ағаділ командаға бірге жаңа жоба ашуды ұсынады. Оның айтуынша, ұсынысын 25 адам бірден қолдаған. Осылайша, 2025 жылы Farabi Kids Lab компаниясы жұмысын бастайды. Алғашқы кезде кәсіпкерге таныстары көмектесіп, бөлмелер мен ноутбуктерді арзан бағаға жалға берген. Түскен алғашқы табысты команда жалдау ақысын төлеуге жұмсап отырған.

Ағаділдің сөзінше, жаңа бизнесті бастау үшін жеке қаражатын салмаған, сырттан инвестиция да тартпаған. Жобаны қолда бар мүмкіндікпен және команданың күшімен іске қосқан.

Компанияның табысы неден құралады?

Farabi Kids Lab қазір бірнеше бағытта жұмыс істейді. Негізгі табысы – балаларға арналған онлайн және офлайн курстар. Сонымен қатар компания басқа білім беру орталықтарына өз платформасын, телефондарын және басқа өнімдерін ұсынады.

Ағаділ Ержановтың айтуынша, компанияның жылдық айналымы 400–450 миллион теңге шамасында. Ай сайынғы көрсеткіш 35–45 миллион теңге аралығында. Алайда бұл соманың қаншасы таза пайда болып қалатынын кәсіпкер ашып айтпады. Оның сөзінше, компанияның тұрақты шығындары бар, сондықтан айналымды табыспен теңестіруге болмайды.

Қазір бизнесте 80–100 адам жұмыс істейді. Ай сайынғы жалақы қоры 14–15 миллион теңгені құрайды. Компанияға ай сайын 350–400 жаңа оқушы қабылданады. Бір курс үш айға созылады, орташа құны – 150 мың теңге.

Алғашқы қиындықтар жаңа компанияны құрған кезде де болған. Ағаділдің айтуынша, Farabi Kids Lab алғашқы екі-үш айда кассалық алшақтыққа тап болған. Бұл жолы ол бұрынғы қателігін қайталамау үшін қаржылық есепке көбірек көңіл бөлген. Қазір компанияда бухгалтер мен қаржыгер бар, кіріс пен шығыс тұрақты бақыланады.

Платформаны әзірлеуге кеткен шығынды қалай қысқартты?

Компания балаларға арналған цифрлық платформаны алғашында сыртқы мамандарға әзірлеткен. Кәсіпкердің айтуынша, платформа жұмысына ай сайын 1–1,5 миллион теңге жұмсалған. Бұған қоса, CRM мен келісімшарт жасауға арналған сервистерді пайдаланған. Жалпы, мұндай жүйелерге бір жылда шамамен 5 миллион теңге кеткен.

Кейін Ағаділ платформаны өзі жасап көруге шешім қабылдаған. Бағдарламалау бойынша арнайы білімі жоқ кәсіпкер жасанды интеллект құралдарын пайдаланып, код жазуды үйренген. Бұл тәсіл “vibe coding” деп аталады. Оның айтуынша, осы бағытта жұмыс істеп жүргеніне шамамен жарты жыл болған.

“Қазір бұл жүйелерді өзіміз жасап жатырмыз. Айына 200–300 мың теңге жазылымдарға кетеді”, – дейді ол.

Компания платформаны әзірлеумен қатар, ішкі жұмыс процестеріне арналған құралдарды да өз күшімен жасап көріп жатыр. Кәсіпкердің есебінше, бұл бұрынғы шығынның бір бөлігін қысқартуға мүмкіндік берген.

Платформада балаларға арналған оқу тапсырмалары бар. Олар оқу жылдамдығын, мәтінді түсінуді, зейін мен есте сақтау қабілетін жаттықтыруға бағытталған. Ата-аналар жеке кабинеттен баласының нәтижесін көре алады.

Сондай-ақ платформаға жасанды интеллект көмекшісі енгізілген. Ол балаға тапсырманың дайын жауабын бермей, сұрақтар арқылы шешімге өздігінен келуге көмектесуге тиіс. Бұл құралдың оқу нәтижесіне нақты қаншалықты әсер ететіні туралы бөлек дерек әзірге келтірілмеген.

30 құрылғы сатылған

Компанияның тағы бір бағыты – Farabi Phone. Бұл – балаларға арналған арнайы баптаулары бар Android смартфоны. Компанияның түсіндіруінше, құрылғыда әлеуметтік желілер, браузер мен қосымшалар дүкені жоқ. Ал қоңырау шалуға, WhatsApp пайдалануға, SOS батырмасын қолдануға және оқу тапсырмаларын орындауға болады. Ата-аналар баласының орналасқан жерін көріп, экран алдында өткізетін уақытын бақылай алады. Яғни жоба смартфонды балаға беруге қарсы емес, оны пайдалану мүмкіндіктерін шектеуге негізделген.

Ағаділдің айтуынша, осы уақытқа дейін 30 құрылғы сатылған. Оның 25-і дайын телефон ретінде 150–170 мың теңгеден өткізілген. Қалған бес клиент өздерінің Android телефондарына компанияның бағдарламалық жүйесін орнатқан. Бұл қызметтің айлық құны – 4 мың теңге. Алғашқы бес клиенттің екеуі жазылым мерзімі аяқталған соң оны ұзартқан.

Әзірге бұл бағыт компанияның негізгі табыс көзіне айналған жоқ. Дегенмен Ағаділ болашақта жазылым арқылы қолданушылар санын көбейтуді жоспарлап отыр. Оның есебінше, 100 мың адам ай сайын 3,5–4 мың теңгеден төлесе, айлық түсім 350–400 миллион теңгеге жетуі мүмкін. Бұл – қазіргі нәтиже емес, кәсіпкердің жоспарына негізделген есеп. Оның үстіне, аталған сома операциялық шығындар шегерілмегендегі түсімді білдіреді.

2030 жылға дейінгі жоспары қандай?

Ағаділ Ержановтың мақсаты тек білім беру курстарын өткізу немесе смартфон сатумен шектелмейді. Ол 2030 жылға дейін Farabi Lab атты зертхана ашуды көздейді.

Зертханада балалардың ұйқысы, тамақтануы, гаджет қолдануы және жалпы дамуына қатысты зерттеулер жүргізуді жоспарлап отыр. Бұл жұмысқа шетелдік ғалымдарды, дәрігерлер мен психологтарды тартқысы келеді.

Сонымен қатар кәсіпкер Farabi Phone жобасын тұрақты жазылым жүйесіне айналдырып, 100 мың тұрақты қолданушы жинауды мақсат еткен.

Қазір Farabi Kids Lab толығымен Ағаділдің өзіне тиесілі. Дегенмен болашақта компанияға венчурлық инвестиция тарту немесе үлесінің бір бөлігін сату мүмкіндігін де қарастырып отыр. Оның айтуынша, бұл үшін технологиялық бағытты дамытып, жобаға пайдалы серіктестерді тарту маңызды.

Венчурлық инвестиция – бұл жаңадан құрылған, қарқынды дамып келе жатқан технологиялық стартаптар мен инновациялық жобаларға салынатын тәуекелі жоғары қаржы.

Ал жеке табысының басым бөлігін кәсіпкер әзірге қайтадан бизнеске салып жүр. Компанияда жаңа өнімдерді сынау, жобаларды дамыту және күнделікті шығындарды өтеу үшін қаражат қажет. Алдағы уақытта жылжымайтын мүлікке инвестиция салуды жоспарлайды.

Жас кәсіпкерлерге қандай кеңес береді?

Алғашқы бизнесіндегі сәтсіздік Ағаділге қаржылық тәртіптің қаншалықты маңызды екенін түсіндірген. Оның пікірінше, жас кәсіпкерлердің жиі жіберетін қатесі – бизнестің айналымын жеке табыспен шатастыру. Мысалы, кәсіпкердің күніне 500 мың теңге айналымы болуы мүмкін. Бірақ бұл соманың бәрі таза пайда емес. Одан қызметкерлердің жалақысы, жалдау ақысы, салық және басқа да операциялық шығындар төленеді. Сондықтан Ағаділ жаңадан кәсіп бастағандарға өзіне тұрақты жалақы белгілеуге кеңес береді. Алғашқы бір-екі жылда сол белгіленген сомадан артық ақша жұмсамауға тырысқан дұрыс деп санайды.

25 жасында бірнеше жоба бастап, бір бизнесінен айырылған, қарызын өзі өтеп, қайтадан компания құрған Ағаділ өзін әзірге табысты кәсіпкер санамайды. Оның айтуынша, басынан өткен қиындықтар оған көп нәрсе үйретіп, қазіргі командасымен жолықтырған.

Ал 20 жастағы өзіне қандай кеңес берер еді деген сұраққа ол былай жауап берді:

“Мен 20 жастағы өзіме барып кеңес берсем, ол бәрібір мені түсінбейді. Сол үшін тек тоқтамай жұмыс істей бер деп айтар едім. Ешқандай кеңес бермес едім. Себебі бәрі өз уақытымен”.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда кәсіпкерлердің жұмысы қалай өзгеретінін туралы жазған едік.

Жетісу облысының тұрғыны Алакөл ауданындағы жолды асфальт төсеп, жөндеудің орнына жұмысшылардың шұңқырларды кәдімгі құм мен сазбен толтырып жатқанын видеоға түсіріп алған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Әлеуметтік желіде тараған видео бірнеше сағаттың ішінде мыңдаған қаралым жинап үлгерген. Оқиға Алакөл ауданының Архарлы ауылына апаратын 60-70 шақырымдық жолда болған. Видео авторы күрекпен жолдағы терең шұңқырларды балшықпен толтырып жатқан жұмысшылармен әңгімесін телефонға түсірген.

Қоғам белсенділері облыстық прокуратурадан жүргізілген жөндеу жұмыстарының сапасына құқықтық баға беріп, қажет болған жағдайда тиісті шара қабылдауды сұрады.

Желі қолданушылары жергілікті билік өкілдерінің Тоқаевтың тапсырмасын өте нашар орындап жатқанын жарыса жазды.

Публикация от Адыл Бейсенбаев (@taldykorganec_kolesa)

Алакөл ауданы тұрғындары бұл видеоны облыс әкімі Бейбіт Исабаевтың кездесуінен кейін бірден жариялаған. Кездесу барысында өңір басшысы жолдардың сапасы мәселесін де көтерген. Оның айтуынша, облыстық маңызы бар автожолдарды жөндеуге 45 миллиард теңгеден астам қаржы бөлінген. Оның үш миллиард теңгеден астамы Алакөл ауданына бағытталған.

Алакөл ауданының әкімдігі де жағдайға қатысты түсініктеме берді.

Әкімдіктегілер бұл учаскедегі орташа жөндеу жұмыстары ауа райы қолайлы болған жағдайда 2027 жылы жобалық-сметалық құжаттамаға сәйкес орындалады деп сендірді. 

Еске салайық, Қасым-Жомарт Тоқаев Жолдауында келер жылы барлық автомобиль өткізу бекетін жаңғыртуды аяқтап, республикалық және жергілікті жолдардың сапасын жақсартуды тапсырды. 

Тоқаев еліміздің барлық аймағын байланыстыратын жолдарды дамытып, жол сапасын жақсарту маңызды міндет екенін айтты.

Президент сонымен қатар, келер жылы барлық автомобиль өткізу бекетін сапалы реконструкциялауды аяқтауды тапсырды.

Британдық саяхатшы Карл Бушби 28 жылға созылған жаяу сапарын аяқтап, туған қаласы Халлға оралды. Ол осы уақыт ішінде шамамен 50 мың шақырым жол жүріп, ақыры анасының үйіне жетті. Саяхатшыны туған-туыстары мен қала тұрғындары ерекше ықыласпен қарсы алды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі BBC басылымына сілтеме жасап хабарлайды. 

Карл үйінің алдына жақындаған сәтте сағыныш сезімін жасыра алмады.

Бұрын десантшы болған Карл Бушби бұл сапарға 1998 жылдың қарашасында, 29 жасында аттанған. Оның басты мақсаты – Чилидің оңтүстігінен Ұлыбританиядағы туған қаласына дейін жаяу жету болған. Ол жолға шығарда өзіне екі қатаң талап қойыпты: сапары аяқталғанша Ұлыбританияға оралмау және ешқандай көлікке отырмау.

Қазір 57 жастағы саяхатшы туған жері – Халл қаласына оралды. Оны қарсы алу үшін қала орталығына жиналған жұрт соңғы бірнеше шақырымды бірге жүріп өтті.

Қарсы алушылардың арасында қала мэрі Мария Кауард та болды.

Саяхатшы үйіне жақындаған сайын толқып, ойын жеткізуге сөз таппай қалған.

Ал үйіне таяғанда бәрі бәз-баяғыдай екенін байқаған. 

Карлды он жыл бойы көрмеген анасы Анджела да ұлының оралғанына қатты қуанды.

1 қараша күні Карл Хамбер көпірінен өтіп, Шығыс Йоркширге жеткенде оны 36 жастағы ұлы Адам, бұрын-соңды жүзін көрмеген 12 жастағы немересі, әкесі мен бауырлары қарсы алды.

“Саяхатшы” өмірінен кейінгі жаңа кезең

Карл Бушби ұзақ сапардан кейін қалыпты өмірге оралу оңай болмайтынын айтты. Енді оны алдағы күндері мен апталарында жаңа өмір күтіп тұр.

Саяхатшыны бала кезінен алыс сапарларға деген құштарлық жетелеген. Ал 1998 жылы ұзақ жолға шығуына отбасындағы жағдай да түрткі болған. Некесі бұзылған соң әйелі ұлымен бірге Солтүстік Ирландияға көшіп кеткен.

Карл Бушби сапарын Чилидің оңтүстігіндегі Пунта-Аренас қаласынан бастаған. Бастапқыда ол рюкзагын арқалап, Ұлыбританиядағы Халл қаласына дейінгі жолды шамамен 12 жылда жүріп өтемін деп жоспарлаған. Алайда жолдағы кедергілер, күтпеген жағдайлар мен коронавирус пандемиясы сапарды бірнеше рет кейінге шегерді.

Осы жылдар ішінде ол 29 елді басып өтіп, 48 мың шақырымнан астам жол жүрген. Кей мемлекеттердегі виза шектеуіне байланысты бір елде ұзақ уақыт тұрақтай алмаған.

Саяхатшының бағыты үнемі бір бағытта алға жылжудан тұрмаған. Мәселен, өмір сүру құны салыстырмалы түрде арзан болғандықтан, ол Мексикаға бірнеше рет оралып, коронавирус пандемиясын да сонда өткізген. Сонымен қатар демеушілері тұратын АҚШ-қа да ара-тұра барып тұрған.

Дегенмен әр үзілістен кейін Карл сапарын тоқтатқан жерінен қайта жалғастырған. Демек ол алдыңғы жүрген жолын көлікпен басып өтіп, уақыт үнемдеуге тырыспаған. Осылайша 28 жылға созылған жаяу сапары ақыры туған үйінің табалдырығында аяқталды.

АҚШ президентінің арнайы өкілі Стив Уиткофф АҚШ, Украина және Ресей арасындағы үшжақты келіссөздер 10-11 қарашада Біріккен Араб Әмірліктерінің астанасы Әбу-Дабиде өтетінін мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Іnterfax.ru порталына сілтеме жасап хабарлайды. 

Стив Уиткофф желідегі парақшасында АҚШ-тың Дональд Трамптың соғысты тоқтату жөніндегі миссиясын ілгерілету мақсатында 10-11 қарашада Әбу-Дабиде Украина мен Ресей арасында жұмыс деңгейіндегі келіссөздерге араағайындық жасайтыны туралы жазды. 

Сонымен қатар оның сөзінше, америкалық келіссөз жүргізушілер осы аптада Брюссельде Франция, Германия, Ұлыбритания, Еуропалық одақ және НАТО өкілдерімен кездеседі. Тараптар Украинаға берілетін қауіпсіздік кепілдіктерін, соғыстан кейінгі Еуропаның қауіпсіздік жүйесін және Украинаны қалпына келтіруге бағытталған экономикалық мүмкіндіктерді талқылайды.

АҚШ президентінің арнайы өкілі Киев, Осло және Санкт-Петербургте жеткен ілгерілеуді одан әрі дамытып, болашақ ұрпақтың қауіпсіздігін қамтамасыз ететін жан-жақты әрі ұзақ мерзімді бейбіт келісімнен үмітті екенін жеткізді.

Еске салсақ бұған дейін Дональд Трамп Владимир Зеленскийдің президенттік қызметінен кететін уақыты келгенін мәлімдеді. Оның айтуынша, Украина басшысы соғысты аяқтау туралы келісімге бірнеше рет келе алатын еді, бірақ бұл мүмкіндікті пайдаланбаған. Сонымен қатар Трамп Киевтен Ресейдің мұнай өңдеу зауыттарына соққы беруді тоқтатуды талап етті. Ол мұндай шабуылдарды жанармай бағасының өсуімен байланыстырды.

11 қазандағы мәлімдемесінде АҚШ президенті Ресей мен Украина энергетикалық нысандарға шабуыл жасамау туралы уағдаласты деп хабарлады. Оның сөзінше, екі тарап та бір-бірінің энергетикалық нысандарына соққы беруді дереу тоқтатуы керек.

Алайда Зеленский бұл келісімнің нақты шарттарынан әзірге хабарсыз екенін айтты. Ол Ресей де шабуылдарын тоқтатқан жағдайда энергетикалық бітімді қолдауға дайын екенін жеткізді. Ал Мәскеу тарапынан толыққанды келісімге келгенін растайтын мәлімдеме әзірге жасалған жоқ.

Алматыда жалға алған пәтеріне Booking платформасында теріс пікір қалдырған әйелге қоқан-лоқы көрсеткен 31 жастағы ер адам әкімшілік жауапкершілікке тартылды. Сот оны 10 тәулікке әкімшілік қамауға алу туралы шешім шығарды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Аталған жайт Павлодардан Алматыға қызының ем-домына байланысты келген әйелдің басынан өткен. Ол Booking сервисі арқылы 22-26 қазан аралығына пәтер жалдаған.

Әйелдің айтуынша, пәтер сайттағы сипаттамаға сәйкес келмеген. Оның үстіне, хабарландыруда көрсетілген мекенжай мен пәтердің нақты орналасқан жері де бірдей болмаған.

Сондықтан әйел жалға алу мерзімі аяқталмай тұрып, бір күн бұрын көшіп кетуге шешім қабылдаған. Ол пайдаланылмаған бір тәуліктің ақшасы – 20 мың теңгені қайтаруды сұраған. Бірақ пәтер иелері, хабарламаларына жауап бермей қойған. Осыдан кейін ол Booking платформасында теріс пікір қалдырған.

Көп ұзамай әйелге пікірін өшіруді талап етіп қоңыраулар мен дауыстық хабарламалар келе бастаған. Оның айтуынша, белгісіз адамдар өзіне қоқан-лоқы көрсетіп, тіпті баласының өлімін тілеген.

Бұл жағдай Threads желісінде жарияланып, көпшіліктің талқысына түсті. Жазба авторы өзіне жіберілген дауыстық хабарламалардың аудиожазбаларын да бөліскен.

Алматы қалалық полиция департаменті оқиғаға қатысы бар 31 жастағы ер адамды ұстаған. Сот оны ұсақ бұзақылық жасағаны үшін кінәлі деп танып, 10 тәулікке әкімшілік қамауға алды. 

Айта кетейік, бұған дейін Алматылық қыз такси жүргізушісін ұрып-соғып, балағат сөздер айтты деп айыптағаны туралы жазған едік. 

Жасанды интеллектінің мүмкіндігі кеңейіп жатқанда адамдар онымен тірілерді құбылтып, марқұмдарды сөйлетіп, суреттерге жан бітіріп жүр. Тіпті дауысына дейін көшіріп, айтпаған сөздерін айтқызып жатыр. Бұл мәселеге Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы араласып, ЖИ арқылы жандандыруға қатысты түсініктеме берді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі 31-арнаның ”Информбюро” бағдарламасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Қазір аста, той қуанышта, әлеуметтік желілерде қайтыс болған адамдардың суретін сөйлетіп, қозғалысқа келтіретін видеолар көбейіп келеді. Бірі мұны жақынын сағынып, еске алудың амалы деп қабылдаса, енді бірі мұндай әрекеттерді құптамайды.   

Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы мұндай әрекеттерге түбегейлі тыйым салмайды.

Сондай-ақ бұл әрекет адамның психологиялық жағдайына зиян келтірмеуі керек дейді. 

Мәселеге қатысты қоғам белсенділерінің де айтары бар. Олардың пікірінше, технологияның мүмкіндігін пайдаланған кезде адамгершілік пен әдептілік шекарасын ұмытпау керек. Ұлы тұлғаларға бейәдеп сөздер айтқызуға, қайғылы жағдайда қаза болғандарды сөйлетіп ақша жинауға тыйым салынуы керек деп есептейді.

Бұған дейін қазақстандықтар қаза тапқан әскери қызметкерлер бейнеленген ЖИ-видеоларға наразылық білдірген еді. Желі қолданушылары ЖИ арқылы Каспий теңізіндегі оқу-жаттығу кезінде қаза тапқан әскери қызметкерлерді "тірілтіп", олардың қаза болған сәттерін қайта жасап, қаралым мен лайк жинауға тырысқандарды сынға алды.