Қазақстанда мәслихат депутаттарын сайлауға жеті саяси партия қатысады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Бұл туралы Орталық сайлау комиссиясының отырысында айтылды.

Сайлауға қатысуға рұқсат алған партиялардың қатарында:  

• "Ақ жол";
• "Ауыл"; 
• "Әділет"; 
• Жалпыұлттық социал-демократиялық партия; 
• "Байтақ";
• Қазақстан халық партиясы; 
• Respublica партиясы бар.

Ал Amanat партиясы Орталық сайлау комиссиясына ресми хат жолдап, сайлауға қатыспау туралы шешім қабылдағанын хабарлаған. Бұған дейін партия жаңа "Әділет" партиясымен біріктірілген еді.

Мәслихат депутаттарын сайлау аралас жүйе бойынша өтпек. 

Орталық сайлау комиссиясының мүшесі Әсел Жанәбілованың айтуынша, кандидаттар партиялық тізім арқылы да, бірмандатты сайлау округтері бойынша да ұсынылады. Саяси партиялар мен қоғамдық бірлестіктер кандидат ұсына алады. Азаматтардың өзін-өзі ұсынуына да мүмкіндік бар.

Мәслихат депутаты болуға Қазақстанның 20 жасқа толған және заңнама талаптарына сәйкес келетін азаматтары үміткер бола алады. Дегенмен бір адам бір ғана мәслихаттың депутаты болуға құқылы.

Қазақстанда мәслихат депутаттарын сайлау 29 қарашада өтеді деп жоспарланған. Орталық сайлау комиссиясы сайлау науқанының негізгі кезеңдері көрсетілген күнтізбелік жоспар жобасын ұсынды.

ОСК төрағасының орынбасары Мұхтар Ерманның айтуынша, кандидаттарды ұсыну және өзін-өзі ұсыну кезеңі 14 қазанда басталып, 27 қазан сағат 18:00-де аяқталады. Партиялық тізімдер мен кандидаттарды тіркеу 1 қараша сағат 18:00-ге дейін жалғасады.

Үгіт-насихат жұмыстары 1 қараша сағат 18:00-де басталып, 28 қараша сағат 00:00-де аяқталады. Ал 28 қараша – тыныштық күні. Сайлау учаскелерінде дауыс беру сағат 07:00-ден 20:00-ге дейін өтеді.

Сайлаушылар тізімі дауыс беру күніне 15 күн қалғанда, яғни 13 қарашадан бастап танысу үшін ұсынылады. Мәслихат депутаттарын сайлау қорытындылары бес күн ішінде шығарылады.

Сайлауға қатысу үшін кандидаттар мен партиялар белгіленген мөлшерде жарна төлеуі керек. Партиялар партиялық тізімге енгізілген әр кандидат үшін бес ең төменгі жалақы (2026 жылы 425 000 теңге) көлемінде жарна аударады. Бірмандатты округтер бойынша ұсынылған кандидаттарға да осындай талап қойылады. Жарна кандидаттың заң талаптарына сәйкестігі тексерілгеннен кейін, оны тіркеуге дейін төленеді.

Төленген ақшаның қайтарылуы сайлау нәтижесіне байланысты. Егер саяси партия сайлаушылардың кемінде 5%-ның дауысын жинаса, сайлау жарнасын төлеуден босатылады. Ал 3–5% аралығында дауыс алған партияға белгіленген жарнаның 50%-ы, 1–3% аралығында дауыс жинаған партияға 70%-ы төленеді.

Бірмандатты округтерден түскен кандидаттарға қатысты ереже өзгеше. Егер кандидат дауыс беруге қатысқан сайлаушылардың кемінде 5%-ның дауысын алса, өзі төлеген жарна толық қайтарылады. Ал қайтарылмайтын қаражат республикалық бюджетке аударылады.

Еске салсақ, 12 қазанда мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев қазіргі мәслихаттардың өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтату туралы жарлыққа қол қойған еді. Барлық деңгейдегі мәслихат депутаттарының кезектен тыс сайлауы 2026 жылғы 29 қарашаға белгіленді. 

Сауда және интеграция министрі Арман Шакқалиев 20 қазаннан бастап Қазақстандағы дүкендер отандық тауарларға көбірек орын бөлуге тиіс екенін мәлімдеді. Айтуынша, сауда желілері әр тауар түрінің арасында қазақстандық өнімдердің болуын қамтамасыз етуі керек. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Министрдің сөзінше, бұл өзгеріс жергілікті өндірушілердің тауарларын сауда орындарында кеңінен сатуға мүмкіндік беру үшін енгізіліп отыр. Қазір қазақстандық өнімдерді дүкендерде ілгерілету мақсатында сауда желілерімен 72 меморандумға қол қойылған. Дегенмен әзірге дүкендер әр тауар санатында отандық өнімдерге нақты қанша орын бөлуі керектігі айтылған жоқ.

2026 жылдың алғашқы тоғыз айында елдегі сауда көлемі 61 триллион теңгеге жетті. Былтыр осы кезеңде бұл көрсеткіш бұдан 16 пайызға төмен болған.

Жалпы сауданың 40,7 триллион теңгесі көтерме саудаға, ал 20,5 триллион теңгесі бөлшек саудаға тиесілі.

Сауда айналымының 70 пайыздан астамы бес өңірде шоғырланған. Олар – Алматы, Астана, Шымкент қалалары, сондай-ақ Атырау мен Қарағанды облыстары.

Саудада автокөлік, тұрмыстық техника, дәрі-дәрмек, сусындар, азық-түлік және құрылыс материалдары елеулі орын алады.

Еске салсақ, бұған дейін Премьер-министр Олжас Бектенов отандық өнімге қолдаудың аз екенін сынаған еді. Кейін Қазақстанда енді отандық өнімдерге басымдық беріліп, оларға арнайы сөрелерден орындар бөлу туралы мәселе көтерілді. 

Алматы облысының тұрғыны Абай Дәлелхан Қытайдан Қазақстанға уақытша келген қызы Раянаны депортациялап жібере ме деп алаңдайды. Қытайда дүниеге келген Раянаны перзентханадан шығарарда Абай қыздың құжатына ата-анасы ретінде өзінің інісі мен келінін жазған. Қыздың құжатында саналы түрде жасалған қателік пен ер адамның бірінші некесі оның қызымен бірге болуына кедергі болып тұр. Stan.kz редакциясы Абай Дәлелханмен тілдесті. 

Абай Дәлелхан 2011 жылы Қытайдан Қазақстанға келіп, 2013 жылы азаматтық алған.

Абайдың айтуынша, толғақ қысып, жаны қысылған сәтте дәрігерлер некеде тұрғанын растайтын құжат сураған. Сондықтан ол әйелі мен сәбиін аман алып қалу үшін перзентханаға інісі мен келінінің куәлігін өткізуге мәжбүр болғанын айтады.

2023 жылы 7 қаңтарда ерлі-зайыпты Tik Tok желісіне шығып, қызын көрмегелі 7 жыл болғанын, сағынғанын айтып, видеоүндеу жариялады. Содан Қытай мемлекеті Раянаға құжат жасап, Қазақстанға баруға рұқсат берген. Визасын аштырып, жеке куәлігін жасап берді. Бірақ Қазақстанға өтер кезде жеке куәлігін алып қалды. 

“Қызым Қазақстанға келген соң Алматыда өзімнің, әйелімнің және қызымның ДНҚ қан сараптамасын жасаттық. 2025 жылы Алматы қаласы кәмелетке толмағандардың істері жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотына жүгіндік. Бірақ осы уақытқа дейін еш жауап болмады”, – деп қынжылды Абай Дәлелхан.

Раяна елге 2023 жылы 12 сәуір күні келген. 2028 жылы оның Қазақстанда заңды түрде жүру мерзімі аяқталады. Виза 2017 жылы сәуір айына дейін ғана ұзартылған. Қыздарымен үш жыл бұрын ғана қауышқан ата-ана Раянаны қайтадан Қытайға алып кете ме деп қорқады. 

Қазір Раяна 4-сынып оқушысы. 

Осы отбасының жағдайына байланысты редакция Ішкі істер министрлігіне ресми сауал жолдады. Ведомство бұл мәселенің жеке қаралатынын жеткізді. Министрліктің мәліметінше, баланың болу мәртебесін реттеу үшін оның заңды өкілдеріне тұратын жері бойынша көші-қон қызметі органдарына қолданыстағы заңнамаға сәйкес жүгіну қажет. Сол жерде толық әрі егжей-тегжейлі түсініктеме беріледі деп бағыттады ведомство.

Сондай-ақ ведомство Қытайдан келген этникалық қазақтарға виза беруден және Қазақстан Республикасының азаматтығына қабылдаудан бас тарту туралы ақпаратты жоққа шығарды. Құжаттарды қабылдау қолданыстағы заңнамада белгіленген тәртіппен жүзеге асырылатынын атап өтті.

Министрлік биыл ақпан айынан бастап Қазақстан Республикасында иммигранттарға тұрақты тұруға рұқсат беру тәртібінің өзгергенін еске салды. 

Қазақстанда тұрақты тұруға рұқсат алу немесе қандас мәртебесін беру не ұзарту үшін шетел азаматтары алдын ала скринингтен өтеді. Сондай-ақ бұл пилоттық жоба аясында:

• Мемлекеттік тілді білу деңгейін анықтау мақсатында тестілеуден өтеді;
• Сауалнама жүргізіледі;
• Мемлекеттік органдар тарапынан тексеру жүргізіледі;
• Қорытынды әңгімелесу болады.

Сонымен қатар ведомство Қазақстан Республикасының азаматтығын бұрынғыдай жеңілдетілген тәртіппен алу "Қазақстан Республикасының азаматтығы туралы" заңына тиісті өзгерістер енгізілгенге дейін уақытша тоқтатылғанын ескертті. Ал Қазақстан Республикасының азаматтығын жалпы тәртіпте алу қолданыстағы заңнамаға сәйкес жүргізіліп жатыр. Министрлік оған құжат қабылдауда ешқандай кедергілер жоқ екенін атап өтті.

Қазақстанда барлық деңгейдегі мәслихат депутаттарының кезектен тыс сайлауы 2026 жылғы 29 қарашаға белгіленді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Алдағы сайлауда қазақстандықтар облыстық, қалалық және аудандық мәслихаттардың жаңа депутаттарын сайлайды.

Бұл туралы Қазақстанның Орталық сайлау комиссиясының отырысында белгілі болды.

"Қазақстан Республикасындағы барлық деңгейдегі мәслихат депутаттарының кезектен тыс сайлауын 2026 жылғы 29 қарашаға тағайындау туралы қаулы жобасы ұсынылып отыр", – деді Орталық сайлау комиссиясы төрағасының орынбасары Мұхтар Ерман.

Заң бойынша, мәслихаттардың өкілеттігі мерзімінен бұрын тоқтатылса, кезектен тыс сайлау екі айдан кешіктірілмей тағайындалуы керек.

Бұл жолы 228 мәслихаттың 3447 депутаты сайланады. Оның ішінде:

• облыстық мәслихаттарға – 668 депутат;
• қалалық мәслихаттарға – 626 депутат;
• аудандық мәслихаттарға – 2053 депутат сайланады.

Мәслихат депутаттарын тиісті әкімшілік-аумақтық бірліктің тұрғындары бес жыл мерзімге сайлайды. Сайлау жалпыға бірдей, тең және төте сайлау құқығы негізінде жасырын дауыс беру арқылы өтеді.

Еске салсақ, 12 қазанда Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев қазіргі мәслихаттардың өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтату туралы жарлыққа қол қойды.

Туризмнің тұрақты дамуы заманауи және қолжетімді инфрақұрылымды қажет етеді. Соңғы жылдары Қазақстанда орналастыру орындарының саны артып, жаңа туристік нысандар салынып, инженерлік және көлік инфрақұрылымы жаңғыртылуда. Сонымен қатар өңірлердегі туристік бағыттардың қолжетімділігін арттыруға, сервис сапасын жақсартуға және жеке инвестициялар тартуға бағытталған кешенді шаралар жүзеге асырылып келеді.

2019-2025 жылдары Қазақстандағы орналастыру орындарының саны 3 592-ден 4 482 нысанға дейін көбейіп, 24,8%-ға артты. Олардың бір мезетте қабылдау сыйымдылығы 181 мыңнан 233 мың төсек-орынға дейін ұлғайды. Ал 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында елімізде жалпы сыйымдылығы шамамен 243 мың төсек-орынды құрайтын 4 687 орналастыру орны жұмыс істеді.

Қонақүйлер, демалыс базалары, шипажайлар, глэмпингтер және басқа да орналастыру нысандарының көбеюі өңірлердің туристерді қабылдау мүмкіндігін кеңейтіп, ел ішіндегі демалыс түрлерін әртараптандыруға жағдай жасады.

Туристік инфрақұрылымның дамуы инвестиция көлемінің артуымен қатар жүрді. 2019-2025 жылдар аралығында туризм саласына салынған негізгі капиталға инвестициялар 502 млрд теңгеден 1,26 трлн теңгеге дейін өсіп, 2,5 есеге артты. Тек 2025 жылы жалпы құны 345 млрд теңгені құрайтын 95 инфрақұрылымдық жоба іске асырылды. Олар туристік аумақтарды дамытуға, демалыс нысандарын салу мен жаңғыртуға, инженерлік және көлік инфрақұрылымын жақсартуға бағытталды.

Саланың экономикалық көрсеткіштері де өсті. Орналастыру орындары көрсеткен қызмет көлемі 2019 жылғы 121 млрд теңгеден 2025 жылы 350,6 млрд теңгеге дейін жетіп, шамамен 2,9 есеге артты. Ал 2025 жылы туризм саласынан түскен салық түсімдері 630 млрд теңгені құрады.

Ішкі туризмді ынталандыруда туристік бизнеске арналған мемлекеттік қолдау тетіктері де қолданылуда. 2022 жылдан бері салада жеті қолдау тетігі жұмыс істейді. Олар туристік нысандар мен жол бойындағы сервис объектілерін салу және жаңғырту шығындарының бір бөлігін өтеуді, туристік автобустар мен тау шаңғысы курорттарына арналған жабдықтарды сатып алуды қолдауды, сондай-ақ санитариялық-гигиеналық тораптарды күтіп-ұстау шығындарын субсидиялауды қамтиды.

2025 жылы Щучинск-Бурабай курорттық аймағын, "Маңғыстау" туристік аймағын және Алматы тау кластерін дамытудың кешенді жоспарлары әзірленді. Бұл құжаттар көлік және инженерлік инфрақұрылымды жетілдіруді, жаңа орналастыру орындарын салуды, аумақтарды абаттандыруды, қызмет көрсету сапасын арттыруды және жеке инвестиция тартуды көздейді.

Туристік бағыттардың қолжетімділігіне де назар аударылуда. Автомобиль жолдарын дамыту, әуе бағыттарын кеңейту және әлеуметтік маңызы бар рейстерді субсидиялау өңірлер арасындағы байланысты жақсартуға бағытталған. 2026 жылы Балқаш, Үржар және Үшарал бағыттарына әуе рейстерін субсидиялау қарастырылған.

Табиғи туризмге деген қызығушылық та айтарлықтай артты. Мемлекеттік ұлттық табиғи парктерге келушілер саны 2019 жылғы 1,38 млн адамнан 2025 жылы 3,6 млн адамға дейін өсіп, 2,6 есеге көбейді.

Сонымен қатар 2021-2025 жылдары өңірлерде 483 санитариялық-гигиеналық торап орнатылды. 2026 жылғы тамыздағы жағдай бойынша Қазақстанда туристерге маршруттар, көрікті жерлер мен қызметтер туралы ақпарат беретін 23 визит-орталық және 11 туристік ақпараттық орталық жұмыс істейді.

Алдағы кезеңде ішкі туризмнің өсуін жалғастыру міндеті қойылып отыр. Қазақстан Республикасының 2029 жылға дейінгі Ұлттық даму жоспарына сәйкес, орналастыру орындарының қызметін пайдаланатын ішкі туристер санын 2029 жылға қарай 11 млн адамға жеткізу көзделген.

Осылайша, 2019-2025 жылдары ішкі туристер санының 63,8%-ға өсуі туристік инфрақұрылымның кеңеюімен, инвестиция көлемінің 2,5 есеге артуымен және өңірлердегі туристік бағыттардың қолжетімділігін жақсарту жұмыстарымен қатар жүрді. Қазақстандағы ішкі туризм енді тек демалыс саласы ғана емес, өңірлердің экономикалық белсенділігіне ықпал ететін бағыттардың біріне айналып келеді.

Шымкентте Қайрат Нұртастың концертінде болған жаппай кептелістен кейін ұсталған ұйымдастырушы үйқамаққа жіберілді. Сот күдіктіні тергеу изоляторына қамауға алуға негіз жоқ деп тапқан. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Шымкент қаласының прокуратурасы концерт ұйымдастырушысына қатысты бұлтартпау шарасы таңдалғанын мәлімдеді. Бұған дейін көрермендердің жаппай қысылып қалуына байланысты ұсталған күдікті уақытша ұстау изоляторына қамалған еді.

“Сот күдіктіні қамауда ұстауға санкция беруден бас тартып, оған үйқамақ түріндегі бұлтартпау шарасын таңдады”, – деп хабарлады қала прокуратурасы.

Полиция концертке алаң сыйымдылығынан артық билет сатылғанын анықтаған.

Тәртіп сақшыларының алдын ала мәліметінше, концерт ұйымдастырушылары стадион сыйымдылығынан әлдеқайда көп билет сатқан. Соның салдарынан кіреберісте адам қарасы көбейіп, көрермендер бір-бірін итеріп, жаппай қысылған.

Оқиғадан кейін 1984 жылы туған Л. есімді азамат ұсталған еді.

Қазір дерек бойынша Қылмыстық кодекстің 306-бабы 2-бөлігімен, яғни қауіпсіздік талаптарына сай келмейтін қызмет көрсету фактісі бойынша тергеу жүргізіліп жатыр.

Бұл бап бойынша кінәсі дәлелденген адамға 5 000 АЕК дейін (2026 жылы 21 миллион 625 мың теңге) айыппұл салынуы мүмкін. Сондай-ақ қоғамдық немесе түзеу жұмыстарына тарту, бес жылға дейін бас бостандығын шектеу не айыру жазасы қарастырылған.

Бұдан бөлек, сот үш жылға дейін белгілі бір қызметпен айналысуға тыйым салуы мүмкін.

Жансақтау бөліміндегі 18 жастағы қыздың жағдайы қалай?

Шымкент қалалық денсаулық сақтау басқармасы концертте зардап шеккен 18 жастағы қыздың жағдайына қатысты мәлімет берді.

“Науқастың жағдайы өзгеріссіз, тұрақты ауыр”, – деп хабарлады басқарманың баспасөз қызметі.

Еске салайық, 10 қазанда Шымкенттегі Қажымұқан Мұңайтпасов атындағы стадионда Қайрат Нұртастың концерті өтті. Әншіні тыңдауға жиналған жұрт стадионға кіреберісте бір-бірін итеріп, жаппай кептеліс туындаған. Әлеуметтік желіде адамдардың қысылып, жан-жаққа ұмтылған сәті түсірілген видеолар тарады.

Оқиғадан кейін сегіз адам медициналық көмекке жүгінген. Олардың жетеуі дәрігерлердің тексеруінен соң үйлеріне жіберілсе, 18 жастағы қыз ауруханаға жатқызылды.

Әлеуметтік желіде концерт кезінде адам қаза тапқаны туралы ақпарат та тараған еді. Алайда полиция бұл мәліметті жоққа шығарып, оқиғадан көз жұмғандар жоқ екенін мәлімдеді.

Қылмыстық істің тергелу барысы Шымкент қалалық полиция департаменті басшылығының бақылауында.

2026 жылдың алғашқы тоғыз айында Қазақстанның мемлекеттік бюджетіне түскен салық түсімдері 19,3 триллион теңгеге жетті. Бұл өткен кезеңмен салыстырғанда 3 триллион теңгеге көп. Вице-премьер – Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин Үкімет отырысында салық реформасының нәтижелері туралы баяндады.

Министрдің айтуынша, салық реформасы мемлекеттік бюджеттің кірісін арттыруға елеулі үлес қосқан. Экономикадағы бірқатар қиындықтарға қарамастан, бюджетке түсетін салық көлемі айтарлықтай өскен.

Бюджет кірісінің өсуіне ең көп ықпал еткен салық түрі – қосылған құн салығы. Есепті кезеңде қосылған құн салығы бойынша түсімдер 37,3%-ға көбейді.

Атап айтқанда, отандық өндіріс тауарларынан түскен қосылған құн салығы көлемі 54,1%-ға, ал импорттық тауарлар бойынша түсім 23,9%-ға өскен.

Серік Жұманғарин бұл көрсеткіштерді салық реформасының нәтижелерімен байланыстырды. Оның айтуынша, өзгерістер бюджет кірісін ұлғайтып қана қоймай, кәсіпкерлік құрылымының да өзгеруіне ықпал етіп отыр.

"Қазақстанда өзін-өзі жұмыспен қамтыған азаматтарды қоса есептегенде, кәсіпкерлік субъектілерінің жалпы саны 32,5%-ға өсіп, 3,2 миллионға жеткен.

Сонымен қатар жалпыға бірдей белгіленген салық салу режимінде жұмыс істейтін және қосылған құн салығы төлейтін кәсіпкерлер саны 28%-ға артқан", – дейді ол.

Үкімет өкілінің айтуынша, жүргізіліп жатқан өзгерістер азаматтардың көлеңкелі экономикадан шығып, қызметін заңды түрде жүргізуіне мүмкіндік беріп отыр.

"2026 жылдың тоғыз айында өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған салық режиміне 981 мың адам тіркелген. Олардың 807 мыңы бұрын-соңды салық есебінде болмаған.

Осы кезеңде Қазақстанда 277 мың жаңа кәсіпкерлік субъектісі тіркеуге алынған. Оның ішінде:

34,7 мыңы – заңды тұлға; 242,3 мыңы – жеке кәсіпкер.

Сонымен бірге есепті кезеңде 19,7 мың заңды тұлға мен 356 мың жеке кәсіпкер салық есебінен шығарылған", –  деп толықтырды.     

Алайда Серік Жұманғарин жеке кәсіпкер ретінде тіркеуден шығу әрдайым экономикалық қызметтің толық тоқтағанын білдірмейтінін атап өтті.

Мәселен, қызметін тоқтатқан 356 мың жеке кәсіпкердің 42,6%-ы 2025 жылы табыс таппаған. Ал 20,8%-ы өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған режимге ауысып, жұмысын жалғастырған.

Салық режимдерінің өзгеруі нені білдіреді?

Министрдің пікірінше, бұл көрсеткіштер кәсіпкерлік құрылымында өзгерістер жүріп жатқанын көрсетеді. Бірқатар кәсіпкер бұрынғы мәртебесін тоқтатқанымен, қызметін басқа салық режимі арқылы жалғастырып отыр.

Осылайша, салық реформасы мемлекеттік бюджеттің кірісін арттырумен қатар, кәсіпкерлердің өз қызметіне сәйкес келетін салық режимін таңдауына ықпал етуде.

Негізгі көрсеткіштер:

• 19,3 триллион теңге – 2026 жылдың тоғыз айындағы мемлекеттік бюджеттің салық түсімдері;
• 3 триллион теңге – салық түсімдерінің өсімі;
• 37,3% – қосымша құн салығының түсімдерінің өсуі;
• 3,2 миллион – өзін-өзі жұмыспен қамтығандарды қоса есептегендегі кәсіпкерлік субъектілерінің саны;
• 981 мың адам – өзін-өзі жұмыспен қамтығандар режиміне тіркелген азаматтар саны.

Еске салсақ, Қазақстанда 2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап жаңа Салық кодексі күшіне енді. 20 қаңтар күні өткен Ұлттық Құрылтайдың бесінші отырысында президент Тоқаев көптің сынына қалған жаңа Салық кодексіне өзгеріс енгізуді тапсырған еді.

Бұрын "Алматықұрылыс" АҚ-ға тиесілі болған Алматыдағы 1,76 миллиард теңгелік коммерциялық нысан аукционға шығарылды. Марков көшесінде орналасқан ғимарат компанияның қарызына байланысты Проблемалық кредиттер қорына өткен. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Бұған дейін "Алматықұрылыс" АҚ-ға тиесілі болған коммерциялық нысан қазір Проблемалық кредиттер қорының иелігінде. Компанияның сайтында оның президенті ретінде Амангелді Ермегияев көрсетілген. Ал 2006–2008 жылдары холдингтің бірінші вице-президенті қызметін 2016 жылы сотталған "Астана ЭКСПО-2017" компаниясының бұрынғы басшысы Талғат Ермегиев атқарған.

Сатылымға қойылған нысан Алматының Бостандық ауданындағы Марков көшесінде орналасқан. Аумағы – 781,2 шаршы метр. Ол алты қабатты тұрғын үйдің бірінші қабатында орналасқанымен, техникалық құжатта жертөле қабаты ретінде көрсетілген. Нысанмен бірге 0,0892 гектар жер учаскесінің бөлінбейтін үлесі де сатылады.

Нысанның бастапқы бағасы – 1,76 миллиард теңге. Аукцион 20 қазанда сағат 11:00-де өтеді. Сауда барысында баға төмендетіледі. Қатысушылар 88,18 миллион теңге кепілдік жарна төлеуі керек. Қосылған құн салығы бастапқы бағаға кірмейді. Ол сатып алу-сату келісімшарты жасалған кезде бөлек есептеледі.

 Нысан не себепті сатылымға шығарылды?

Құжаттарға сәйкес, 2022 жылы Проблемалық кредиттер қоры "Алматықұрылыс" АҚ мен "Серт" АҚ-дан 8 миллион доллардан астам қарызды және оған қосылатын 10 % өсімпұлды өндіріп алу үшін атқарушылық іс жүргізуді бастаған. Ол кездегі есеп бойынша, берешек сомасы 4,2 миллиард теңгеден асқан. Бұдан бөлек, 6 миллион теңге және 235,9 миллион теңге көлеміндегі қарыздарға қатысты тағы бір атқарушылық іс қозғалған.

Құжаттарда банктердің мәліметі бойынша, компаниялардың шоттарында қарызды өтеуге жеткілікті ақша болмағаны жазылған. Сол себепті құны 574,25 миллион теңгеге бағаланған коммерциялық нысанды қарыз есебінен өндіріп алу мәселесі көтерілген.

"Алматықұрылыс" мүліктің бағасымен келіскен және оны сот арқылы өндіріп алуға қарсы болмаған. 2025 жылғы желтоқсанда Алматы қаласының мамандандырылған ауданаралық экономикалық соты нысанды өндіріп алу туралы шешім шығарған. Кейін мүлік Проблемалық кредиттер қорына беріліп, енді аукционға шығарылды.

10 қазанда Jetour EcoCrew экологиялық бастамасы Алматы мен Астана тұрғындарын табиғатты қорғау жолында біріктірді. 130-дан астам адам мен Jetour X70, X70 Plus, T1 және T2 көліктерінің 50 иесі тазалық жұмыстарына қатысты. Алматы маңындағы Құрты су қоймасы мен Астана іргесіндегі Тайтөбе аумағында өткен шара нәтижесінде 800-ден астам қап қоқыс жиналды. Оның жалпы салмағы 2,5 тоннадан асты. Жиналған қалдықтардың арасында пластик, шыны және басқа да тұрмыстық қоқыс бар.

Қоршаған ортаның ластануы – бүкіл әлемге ортақ мәселе. Алайда табиғаттың тазалығы әр адамның күнделікті әрекетіне де байланысты. Қоқысты кез келген жерге тастау немесе өзімен бірге алып кету, ластанған аумақты көрсе де өте шығу немесе тазалыққа үлес қосу – мұның бәрі қоршаған ортаға деген көзқарасты көрсетеді. Құрты су қоймасы мен Тайтөбеде өткен экологиялық акция осы жауапкершіліктің маңызын тағы бір аңғартты.

Мұндай бастамалар өзгелерге де үлгі бола алады. Жүзден астам адамның бір мақсатпен жиналып, табиғатты тазартуға кірісуі айналасындағы талай жанды осындай игі іске ынталандыруы мүмкін. Өйткені демалыс орындарының тазалығы тек арнайы қызметтердің жұмысына емес, сол жерге келген әр адамның мәдениетіне де байланысты. Қоқысты шашпай, айналаны таза ұстау, тазалық жұмыстарына атсалысу, экологиялық шараларға қатысу – табиғатқа жанашырлықтың қарапайым көрінісі.

Бизнестің әлеуметтік жауапкершілігі қоғамға пайдалы істерді қолдаудан да көрінеді. Jetour EcoCrew көпшіліктің басын қосып, табиғатты қорғау бастамасын іс жүзінде жүзеге асырады. Мұнда экология туралы айтып қана қоймай, әр қатысушының өз қолымен игі іске үлес қосуына мүмкіндік бар.

Табиғатқа жанашырлықты келер ұрпақтың бойына сіңіру де маңызды. Балалар мен жасөспірімдер үлкендердің ісіне қарап үйренеді. Ересектер демалыс орнын таза ұстап, қоршаған ортаға ұқыптылық танытса, бала да табиғатты қорғаудың күнделікті өмірдің бір бөлігі екенін түсінеді. Өйткені көп айтылған ақылдан бір көрсеткен өнеге артық.

Экологиялық бастамалар жалғасып келеді

Jetour EcoCrew мұндай шараны алғаш рет өткізіп отырған жоқ. 2025 жылдың тамызында бастамаға қатысушылар Іле өзенінің жағасынан 50-ден астам қап қоқыс жинаған. Ал 2026 жылдың мамырында сол аумақта тағы бір тазалық жұмысы ұйымдастырылып, шамамен 500 мың шаршы метр жер тазартылды. Сол кезде екі тоннадан астам қалдық шығарылған. Акцияға 90 адам мен Jetour T2 маркалы 30 көлік қатысқан.

10 қазандағы шара жобаның аясын кеңейтіп, Алматы мен Астанадағы Jetour X70, X70 Plus, T1 және T2 иелерін бір мақсатқа біріктірді. Қатысушылардың ортақ ұстанымы – экология туралы сөзбен шектелмей, нақты іске кірісу және өзгелерге үлгі болу.

Jetour EcoCrew — "жауапты саяхат" қағидасын ұстанатын жандардың басын қосады. Саяхаттың мәні тек жаңа жерлерді көру мен жақсы әсер алуда емес. Табиғат аясынан қайтқанда, сол жерді қалай қалдырғанымыз да маңызды. Қоршаған ортаға қамқорлық таныту әр сапардың ажырамас бөлігіне айналуы керек.

Jetour қатарына қосылып, жайлы да әсерлі саяхаттарға жол ашыңыз!

Jetour көліктерінің қолданыстағы бағалары мен қаржыландыру бағдарламалары туралы толық ақпаратты jetour-auto.kz сайтынан немесе Қазақстанның ресми дилерлік орталықтарынан білуге болады.

Қазақстандық режиссер Мұхтар Умаров "Яндекс Дискідегі" ақаудан кейін "Хан Кенесары: Соңғы шайқас" деректі фильміне арналған материалдарының бір бөлігін жоғалтқанын мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Режиссер болған жайсыздықтарды желіде жазды. 

“Украиналық дрондардың шабуылынан кейін "Яндекс Диск" қызметінде ақаулар туындап, "Хан Кенесары: Соңғы шайқас" деректі фильміне арналған кейбір архивтік материалдар жоғалды. Бұл материалдар фильмнің мазмұнын толықтыруға және тарихи оқиғаларды тереңірек көрсетуге арналған еді”, – деді ол. 

Дегенмен режиссер ештеңеге қарамастан "Хан Кенесары: Соңғы шайқас" деректі фильмімен жұмыс жалғасатынын алға тартты.

“Бақытымызға орай, фильмнің негізгі материалдарының резервтік көшірмесі hard disk-іде сақталған”, – деп қосты ол. 

Еске салсақ, "Яндекс Go" істемей қалған күні такси бағасы үш есеге жуық қымбаттатқаны үшін inDrive-ке ескерту жасалған еді. 

Астаналық әйел әскерге шақырылған ұлының денсаулығына алаңдап, президенттен көмек сұрады. Оның айтуынша, дәрігерлер баласының өт қабынан полиптер мен жедел гастрит анықтаған. Соған қарамастан, медициналық тексеруі толық аяқталмай жатып, ұлын әскери комиссариатта қалдырған. Одан кейін Шымкентке немесе Отарға жіберілуі мүмкін екенін айтқан. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Гүлжанат Юпитерқызының айтуынша, ұлына 8 қазанда әскерге шақыру қағазы келген. 12 қазанда анасы баласымен бірге Астанадағы Байқоңыр ауданының әскери комиссариатына барған. Ол ұлының әскерден жалтарғанын қаламай, тексеру үшін өзі алып барыпты. 

Әйелдің сөзінше, әскери комиссариатқа барған күні ұлын казармада қалдырып, телефонын алып қойған. 

“Ұлыммен байланыса алмай, сағат 14:00-ден 18:00-ге дейін жауапты адамдардан түсініктеме алуға тырыстым. Бірақ оны не себепті казармада қалдырғанын ешкім нақты түсіндірмеді. Ақырында мені ғимараттан шығарып жіберді. Одан кейін ұлымды 13 қазанда Шымкентке немесе Отарға жіберуі мүмкін екенін айтты. Алайда балам медициналық тексеруден толық өтпеген еді”, – дейді әйел. 

Әйел ұлын казармада қалдырудың заңды негізін, медициналық қорытындыны және баласына қатысты қандай шешім қабылданғанын білгісі келеді. 

“Ұлымды әскерден босатуды сұрамаймын. Егер денсаулығы жарамды болса, медициналық тексеруден кейін заңға сай анықталуы керек. Баламның денсаулығына алаңдап отырмын. Бірақ ешкім маған нақты жауап бермей отыр”, – деді Астана тұрғыны.

Десе де кейінірек әйел жағдайға қатысты мәлімдеме жасады. Оның айтуынша, алдыңғы күні әскери комиссариат қызметкерлерімен арада түсінбеушілік болған. Медициналық комиссияның жұмысы аяқталмағандықтан, ұлы қосымша тексеруден өткен. Оған енді ғана дәрігерлерге қаралуға жолдама беріліпті. 

Публикация от Королева Каре (@gulzhanat_yupiterovna)

Айта кетейік, бұған дейін  Астанада қазақстандықты әскери комиссариат қызметкерлері атын жамылып алып кетпек болғаны туралы жазған едік. 

Қазақстанда жүргізуші куәлігін алу емтиханы мен көлікті тіркеу ережелеріне өзгерістер енгізілмек. Енді емтиханнан өте алмағандар оны келесі жұмыс күні қайта тапсыра алады. Ал үш рет сәтсіздікке ұшырағандар келесі талпыныстары үшін ақы төлейді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Polisia.kz порталына сілтеме жасап хабарлайды. 

Ішкі істер министрлігінің мәліметінше, емтихан тапсыру қағидаларына өзгерістер артық рәсімдерді алып тастауға негіз болады.

“Көлік құралы қайта жабдықталғаннан кейін оны бөлек тексерту қажет болмайды. Енгізілген өзгерістердің қауіпсіздігін растайтын құжат жеткілікті. Егер емтиханды бірінші рет тапсыру сәтсіз болса, оны келесі жұмыс күні қайта тапсыруға болады. Екінші рет те тапсыра алмаған жағдайда дайындалуға 10 күнтізбелік күн беріледі. Теориялық немесе практикалық емтиханнан үш рет өте алмаған соң, тиісті емтиханды келесі тапсыру әрекеттері ақылы негізде жүргізіледі. Бұл шара үміткерлердің емтиханға қажетті білімімен келуін қамтамасыз етуге бағытталған”, – делінген хабарламада.

Министрлік сонымен қатар егер практикалық емтихан тапсырылмаса да, теориялық емтиханның оң нәтижесі бұдан былай жойылмайтынын жеткізді.

“Шетелдік жүргізуші куәлігін ауыстыру үшін адам теориялық емтиханнан өтуі керек. Сонымен қатар, ІІМ шетелдік құжатты берген елдің тиісті органынан оның түпнұсқа екенін ресми түрде растауды сұратады. Осы екі талап орындалғаннан кейін ғана куәлікті ауыстыруға болады. Бұл – жолдарымызда жалған құжаттардың қолданылуына қарсы шара”, – ІІМ Әкімшілік полиция комитеті басқарма бастығының орынбасары Ақтоты Боранова.

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстанда жүргізушілердің медициналық тексеруден өту ережелері өзгеретінін хабарлаған едік. 65 жастан асқан жүргізушілер медициналық тексеруден екі жылда бір рет өтуі қарастырылып жатыр.

Оралда қызметкерді орнында үш сағаттан астам болмағаны үшін жұмыстан шығарып жіберген. Ер адам кейін бастығын сотқа беріп, қызметіне қайта орналасып, 2,6 миллион теңгеден астам өтемақы өндіріп алды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Батыс Қазақстан облыстық сотының баспасөз қызметінің хабарлауынша, мекеме қызметкерден тәртіптік жаза қолданбас бұрын жазбаша түсініктеме алмаған. Ал еңбек заңнамасы бойынша бұл міндетті талаптардың бірі.

“Сот жұмыс берушінің әрекеті заңға қайшы деген қорытындыға келіп, жұмыстан шығару туралы бұйрықты заңсыз деп таныды. Нәтижесінде ер адам бұрынғы қызметіне қайта қабылданды. Сондай-ақ оған жұмыссыз жүрген уақыты үшін 2 315 515 теңге орташа жалақы және өкілінің көмегіне жұмсаған шығыны үшін 350 мың теңге төлеу туралы шешім шығарылды”, – делінген хабарламада.

 Әзірге сот шешімі заңды күшіне енген жоқ.

Еске салсақ, бұған дейін тойға барып тамақтан уланып қалған әйел де сот арқылы мейрамхана иесінен 220 мың теңге өндіріп алған болатын. 

Танымал блогер Арман Жүсіпов жұбайы Карина Оксукпаеваға жылқы сыйлап, көпшілікті таңғалдырды.

Ерекше сыйлықтың видеосын блогерлер әлеуметтік желідегі парақшасында бөлісіп, жаңа сәйгүлігінің аты Пинто екенін айтты.

Блогердің сөзінше, ол бір кездері күйеуінен дәл осындай түстегі жылқы сыйлауды сұраған. Сонда Арман жұбайының тілегін міндетті түрде орындайтынын айтып, уәде берген екен. Арада уақыт өткенде ол сөзінде тұрып, әйеліне тосынсый жасаған.

“Танысып қойыңыздар, бұл – Пинто! Мұндай сыйлықты тіпті армандай да алмаппын”, – деп жазды Карина.

Ерекше сыйлыққа әнші Назима, Айжұлдыз Адайбекова, Айым Сейітметова, Индира Еділбаева, Салтанат Серікбаева және өзге де танымал өнер иелері пікір білдірді.

Желі қолданушылары да Арманның жұбайына жасаған тосынсыйын жоғары бағалап, түрлі пікір жазды.

“Жігіт iPhone сыйлайды, нағыз еркек ат мінгізеді”, “Айтты – орындады. Міне, азамат!”, “Қандай жарасымды отбасы!”, “Біреу көлік сұрайды, Карина жылқы сұрайды”, “Міне, 30 жастан асқандағы сыйлық деген осы!”, “Нағыз ер азаматтың ісі”, – деп жазды желі қолданушылары.

Публикация от Карина Оксукпаева (@oksukpaevak)

Еске салайық, бұған дейін Мейрамбек Бесбаев әнші Әбдіжаппар Әлқожаға сәйгүлік сыйлағаны хабарланған еді.

Қазақстанның бірнеше елдегі дипломатиялық өкілдерінде кадрлық өзгерістер болды. Президент жарлығымен жаңа елшілер тағайындалып, бірқатар дипломат қызметінен босатылды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ақорда Тоқаевтың жарлықтарымен бірқатар елшілер тағайындалды.

• Еркін Тұқымов Қазақстанның Пәкістандағы Төтенше және Өкілетті Елшісі болып тағайындалып, бұрынғы атқарған лауазымынан босатылды;
• Сәулекүл Сайлауқызы Қазақстанның Марокко Корольдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі, Қазақстанның Того Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы лауазымдарынан босатылды.

Сонымен қатар бұрынғы Сыртқы істер министрлігі Ермек Көшербаев Қазақстанның Аустриядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі, Қазақстанның Вена қаласындағы халықаралық ұйымдар жанындағы Тұрақты өкілі лауазымына тағайындалды. 

Ермек Көшербаев еңбек жолын Сыртқы істер министрлігінде бастаған. Қазақстанның Швейцариядағы елшілігінде жұмыс істеп, Президент әкімшілігі мен Премьер-министр аппаратында қызмет атқарған. Кейін "ҚазТрансОйл", "ҚазМұнайГаз" компанияларында, "Атамекен" одағында және KazEnergy қауымдастығында жұмыс істеген.

2010 жылы Шығыс Қазақстан облысы әкімінің орынбасары, кейін Ауыл шаруашылығы вице-министрі болды. Одан соң Сыртқы істер министрлігінде жауапты хатшы және вице-министр қызметтерін атқарды.

2020 жылы Қазақстанның Ресейдегі елшісі болып тағайындалды. 2023 жылы Шығыс Қазақстан облысының әкімі, 2025 жылы Премьер-министрдің орынбасары болды. Сол жылдың қыркүйегінде Сыртқы істер министрі қызметіне тағайындалды.

Еске салсақ, бұған дейін Тоқаев Қазақстанда барлық деңгейдегі мәслихаттардың өкілеттігі мерзімінен бұрын тоқтататын тиісті Жарлыққа қол қойған еді.

Қазақстанда алғаш рет жұмыртқа жасушасының ядросын көшіру әдісімен қыз бала дүниеге келді. Бұл процедура төрт жыл бойы ЭКҰ арқылы жүкті бола алмаған 43 жастағы әйелге ана атануға мүмкіндік берген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Бұл жаңалықты биомедицина ғылымындағы академик Алмаз Шарман желіде бөлісті. 

“Жақында ғана ғажайып секілді көрінген оқиға енді шындыққа айналды. Сәбидің анасы 43 жаста. Ол төрт жыл бойы ЭКҰ (экстракорпоралды ұрықтандыру) арқылы жүкті болуға тырысқан. Бірақ әр жолы сәтсіз аяқталған. Әдетте мұндай жағдайда дәрігерлер донордың жұмыртқа жасушасын пайдалануды ұсынады. Бірақ онда бала анасына генетикалық тұрғыдан туған баласындай жақын болмайды. Ал бұл жолы басқа әдіс қолданылды”, – деп баяндады ол.

Маман осы тұста қолданылған тәсілді жеңіл тілмен түсіндіріп берді. 

“Жұмыртқа жасушасын тауықтың жұмыртқасы деп елестетіп көріңіз. Сарыуызы — ядро. Онда гендер, яғни баланың анасына ұқсастығын анықтайтын тұқым қуалайтын ақпарат сақталады. Ал ақуызы — цитоплазма. Оның ішінде жасушаны энергиямен қамтамасыз ететін кішкентай "батареялар" — митохондриялар бар. Әйелдің жасы ұлғайған сайын бұл "батареялардың" жұмысы әлсірейді. Генетикалық ақпарат дұрыс болғанымен, эмбрионның дамуына энергия жетпей, оның дамуы тоқтап қалуы мүмкін. Ғалымдар ананың жұмыртқа жасушасынан ядроны алып, өз ядросы алдын ала алынып тасталған жас донордың жұмыртқа жасушасына көшірген. Нәтижесінде ананың гендері мен жас донордың "батареялары" бар жасуша пайда болды. Одан кейін әкесінің қатысуымен әдеттегі ЭКҰ процедурасы жүргізілді”, – деп қосты ол. 

Маман мұндай жағдайда қыздың ДНҚ-сының 99,9 %-ы ата-анасына тиесілі болатынын жеткізді. Бір кездері журналистер бұл әдісті "үш ата-анадан туған бала" деп атаған. Бірақ бұл атау әсірелеп айтылған.

“Анасы мен сәбиінің жағдайы жақсы. Қазір тағы бір пациент босануға дайындалып жатыр. Бұл әдіс әзірге эксперименттік деңгейде. Ол барлық мәселені шешетін сиқырлы таяқша емес және бәріне бірдей көмектеспейді. Генетикалық ақауларды түзетпейді әрі нәтижеге кепілдік бермейді. Алда әлі ауқымды зерттеулер жүргізіліп, осы әдіспен дүниеге келген балалардың денсаулығы ұзақ уақыт бойы бақылануы керек. Жылдар бойы сәтсіз әрекеттерден өткен отбасылар үшін бұл шынымен де жаңа үміт болуда. Ең бастысы, мұндай мүмкіндік бізде, Қазақстанда пайда болды”, – деп түсіндірді  Алмаз Шарман.

  “Осы әдіспен дүниеге келген балалардың денсаулығы ұзақ уақыт бақылануы керек”

Процедураны АҚШ-тың Орегон штатындағы Портленд қаласында жұмыс істейтін, осы саланың әлемдегі жетекші мамандарының бірі, белгілі ғалым әрі профессор Шухрат Миталипов жүргізді. Эмбриологияға қатысты барлық жұмысты клиниканың қазақстандық мамандары атқарды. Жобаның ғылыми жетекшілері — профессорлар Шухрат Миталипов пен Вячеслав Локшин.

Шухрат Миталипов Алматы облысы, Ават ауылының тумасы. Қазір эмбрионды жасушалар және ген терапиясы орталығының жетекшісі. Ол Мәскеуде генетика бойынша білім алып, 1994 жылы медициналық генетика саласында PhD дәрежесін алған. 1995 жылы АҚШ-та ғылыми жұмысын бастап, 1998 жылдан бері Орегон денсаулық және ғылым университетінде қызмет етіп келеді. Ол 2010 жылы АҚШ-тың Портленд қаласындағы зертханасы мен маймылдар питомнигінде жұмыс істеген.

Ғылым докторы жылына екі рет Қазақстанға келіп, профессор Вячеслав Локшинмен бірге әйелдердің жұмыртқа жасушаларын жасарту жобасын жүзеге асырып жатыр. Ол адам эмбриондарын генетикалық модификациялау әдісін әзірлеген. Жасуша ядросын көшіру арқылы жасушаны жасарту технологиясын зерттеп, осы бағыттағы ғылыми жұмыстарымен танылған. Енді ғалымның бұл әдісі Алматыда қолданылып, қыз бала дүниеге келді.

Еске салсақ, бұған дейін Шухрат Миталипов өзінің "Үш ата-анасы бар бала" әдісі жұмыртқа жасушаларының қартаюына байланысты бедеулігі бар әйелдердің жүкті болуына көмектесетінін айтып,  ұрықтандырудың эксперименттік әдісін енгізген еді. 

Қазақстанда 12 қазаннан бастап азаматтар несие алғаннан кейін 14 күн ішінде одан бас тарта алады. Мұндай жағдайда банк айыппұл салмайды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі LS басылымына сілтеме жасап хабарлайды. 

Жаңа ережені Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі енгізді. Бірақ бұл мүмкіндік тек кепілсіз несиеге қатысты. Яғни, несие алу үшін үйін, көлігін немесе басқа мүлкін кепілге қоймаған адамдар ғана бұл ережені пайдалана алады. Егер адам несиеден бас тартса, банк оған айыппұл сала алмайды. Дегенмен ақшаны пайдаланған күндері үшін пайыз төлеуге тура келеді.

Егер адам несие алған кезде қосымша сақтандыру рәсімдесе, одан да бас тарта алады. Мұндай жағдайда сақтандырудың пайдаланылмаған уақытына тиесілі ақша қайтарылады. Бірақ банк немесе микроқаржы ұйымы қызмет көрсетуге кеткен нақты шығынын ұстап қалуы мүмкін.

Несие бермес бұрын банк клиентке 14 күн ішінде одан бас тартуға болатынын айтуы керек. Сондай-ақ несие бойынша қанша ақша қайтаратынын, қандай шарттар барын және қандай тәуекелдер болуы мүмкін екенін жасырмауға тиіс.  

Бұдан бөлек, банк клиентке несие алуды немесе қосымша ақылы қызметтерді күштеп ұсына алмайды. Жаңа ереженің мақсаты — азаматтарға несие алу туралы шешімін қайта ойлануға уақыт беру және банктердің шарттарын түсінікті ету.

Қазақстанның екі өңірінде шошқа тұмауының 5 жағдайы тіркелді. Денсаулық сақтау министрлігі аурудың белгілері мен сақтану шаралары туралы айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Қазақстан Республикасында тұмау бойынша тұрақты эпидемиологиялық және зертханалық мониторинг жүргізіліп жатыр. 

Денсаулық сақтау министрлігінің мәліметінше, 2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап A(H1N1)pdm09 тұмауының зертханалық жолмен расталған 5 жағдайы:

• Астана қаласында – 3 жағдай;
• Маңғыстау облысында – 2 жағдай тіркелді.

Қазір елдегі эпидемиологиялық жағдай бақылауда. Респираторлық вирустардың айналымына мониторинг жүргізу жалғасып жатыр.

Шошқа тұмауының белгілері қандай?

A(H1N1)pdm09 тұмауы – жедел респираторлық ауруды тудыратын А тұмауы вирусының қосалқы типтерінің бірі.

Негізгі белгілері:

• Дене температурасының кенеттен жоғарылауы,
• Бас ауруы, қалтырау, айқын әлсіздік,
• Бұлшықеттер мен буындардың ауыруы,
• Жөтел, тамақ ауруы және мұрыннан су ағу.

Сондай-ақ аурудың негізгі белгілерінің бірі – көз алмасын қозғалтқанда ауырсынудың болуы. Катаральды белгілер, яғни мұрыннан су ағу, тамақтың ауыруы, жөтел әрдайым байқала бермейді. Алайда ағзаның улану белгілері COVID-19 кезіндегіден әлдеқайда айқын болады.

Шошқа тұмауының негізгі қаупі – вирустық пневмонияның дамуы. Ол аурудың алғашқы белгілері пайда болғаннан кейін 3-5 күн ішінде басталуы мүмкін. Негізгі белгілері:

• Дене қызуының 38-40°C-қа дейін көтерілуі. Қызу түсіретін дәрілер дене қызуын аз уақытқа ғана түсіреді;
• Әлсіздіктің күшеюі;
• Тыныс алудың қиындауы, ентігу, ауа жетпеу сезімі;
• Кеуденің тереңінен шығатын қатты жөтел. Бұл кезде қақырық аз бөлінеді;
• Жөтелгенде күшейетін кеуде тұсының ауыруы;
• Қақырықта қанның байқалуы.

Бұл аурудың вирустары жануардан адамға және керісінше, адамнан жануарға беріле алады. Сондықтан қауіп-қатер тобына жұмысы ауру жануарлармен байланысты адамдар жатады.

Вирус негізінен науқас адам жөтелгенде, түшкіргенде және сөйлегенде ауа-тамшы жолы арқылы беріледі.

Жұқтырудың басқа да қауіп факторлары маусымдық жедел респираторлық вирустық инфекциялармен (ЖРВИ) ұқсас. Шошқа тұмауын жұқтыру қаупі мына адамдарда жоғары:

• Вакцина алмаған және вирусқа қарсы профилактикалық ем қабылдамайтын адамдар;
• Ұзақ уақыт психоэмоциялық күйзеліске ұшырағандар;
• Шамадан тыс физикалық жүктемеге түсетіндер;
• Салауатты өмір салтын ұстанбайтын, темекі шегетін, аз қимылдайтын, түнгі ұйқысына мән бермейтін және дұрыс тамақтанбайтын адамдар.

Инфекцияның қалай алдын алады?

Тұмаудың спецификалық профилактикасының негізгі шарасы – вакцинация.

Спецификалық емес профилактикалық шаралар, яғни ағзаның қорғаныс қабілетін сақтауға және инфекцияның таралу қаупін азайту үшін қолды үнемі сабынмен жуып, респираторлық гигиенаны сақтау керек. Үй-жайларды желдетіп, адам көп жиналатын орындарда медициналық маска таққан жөн. Ауру жұқтырған науқас адамдармен байланысты шектеп,  ЖРВИ белгілері пайда болған кезде медициналық көмекке уақтылы жүгінген абзал.

Мамандардың айтуынша, жастар бұл ауруды едәуір жеңіл өткереді. Алайда тұмау, COVID-19 немесе басқа да жедел респираторлық вирустық инфекцияларды қоса алғанда, кез келген инфекциялық ауруды вирусқа қарсы препараттармен емдеу қажет.

Шошқа тұмауы кезінде вирустық пневмония және басқа да асқынулар (синусит, отит, жүрек-қантамыр және орталық жүйке жүйелерінің зақымдануы, бактериялық пневмония) денсаулығында ешқандай кінәрат жоқ адамдарда да дамуы мүмкін. Алайда асқыну қаупі мына адамдарда жоғары:

• 65 жастан асқан адамдар;

• 5 жасқа дейінгі балалар;

• Жүктіліктің екінші және үшінші триместріндегі әйелдер.

Жүргізілген зерттеу нәтижесіне сәйкес, тұмаудан кейін аурудың белгілері тағы үш ай бойы сақталуы мүмкін. 

Қай кезде шұғыл түрде дәрігерге қаралу керек?

• Дене қызуының жоғары болуы 3 күннен артық созылса;
• Ентігу немесе тыныс алғанда кеуде тұсының ауыруы пайда болса;
• Еріннің немесе көз айналасының терісі көгере бастаса;
• Ес шатасуы, естен тану немесе құрысу байқалса, бірден дәрігерге қаралған жөн.

Шошқа тұмауы жайлы алғаш рет өткен ғасырдың 30-жылдары айтыла бастады. Бұл ауру 80-жылдарға дейін тек шошқалар үшін қауіпті болған. Бірақ кейін вирус мутацияланғаннан кейін ол адамдарды да зақымдай бастайды

Шошқа тұмауымен ауырған алғашқы адам 1988 жылы АҚШ-та белгіленген: дені сау жүкті әйел пневмониямен ауруханаға түседі. 8 күннен кейін науқас қайтыс болады. Дәрігерлер одан шошқа тұмауын анықтайды. Кейін ол әйелдің шошқалар жәрмеңкесінде болғаны анықталады.

Алғашқы пандемия

XXI ғасырдағы шошқа тұмауының алғашқы пандемиясы басталғанда Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы құс тұмауының пандемиясына дайындалып жатқан еді. Алайда індетке себеп болған жаңа тұмау вирусы құс емес, XX ғасырдың басындағы испан тұмауы вирусына туыстас шошқа тектес A/H1N1 штамы болып шықты.

Аурудың алғашқы өршуі 2009 жылдың көктемінде Мексика мен АҚШ-та тіркелді. Ал сол жылдың жазына қарай шошқа тұмауы әлемнің 74 еліне тарады. Бір жылдан кейін аурушаңдық деңгейі төмендей бастады. Пандемия кезінде 221 829 адам ауру жұқтырып, 18 449 адам қайтыс болды.

Шошқа тұмауының вирусы бұрынғы вирустардан ерекшеленеді. Ол тек өкпені ғана емес, асқазан-ішек жолдарын да зақымдайды. Сондықтан тыныс алу жүйесіне тән белгілермен қатар іштің ауыруы, құсу және диарея байқалған. Алайда өлімнің негізгі себебі бұрынғыдай тыныс алу жүйесінің асқынулары, атап айтқанда, пневмония мен жедел тыныс алу жеткіліксіздігі болды.

Еске салайық, бұған дейін Қазақстанда A(H1N1) деп аталатын шошқа тұмауының бес жағдайы тіркелгені туралы жазған едік. Қазақстанда тұмауға қарсы вакцинация жалғасып жатыр. Қазірдің өзінде 240 мыңнан астам адам екпе алған. Тегін вакцинация үшін 2,1 миллион доза сатып алынған.

Ақтөбе облысында мейрамханада тамақтан уланып, ауруханаға түскен әйел кәсіп иесін сотқа беріп, 220 мың теңге қаражат өндіріп алды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі "Диапазон" басылымына сілтеме жасап хабарлайды. 

Оқиға жазда Қандыағаш қаласында "Тұмар" мейрамханасында болған. Мұнда той мен садақаға барған 188 адам тамақтан уланып қалған. Олардың 177-сі ішек инфекциясының белгілерімен ауруханаға түскен.

Жәбірленушілердің бірі сотқа жүгініп, емделуге кеткен шығынын өтетіп, моральдық зиян үшін өтемақы алуға шешім қабылдаған. Себебі ол тойға барып, тамақтан уланып, ауруханаға түскен.

Мұғалжар аудандық сотының мәліметінше, мейрамхана иесі талапты ішінара ғана мойындаған. Ол дәрі-дәрмек пен емделу шығынын өтеуге келіскенімен, моральдық зиян үшін өтемақы төлеуден бас тартқан.

Алайда сот басқа шешім шығарды. Мейрамхана иесінен әйелдің емделуіне кеткен 22 725 теңге және моральдық зиян үшін 200 000 теңге өндірілді.

Еске салайық, бұған дейін Қандыағаш қаласындағы “Тұмар” мейрамханасында өткен тойдан кейін 100-ден аса адам ауруханаға түскен болатын. Бұдан соң жаппай уланудан кейін қылмыстық іс қозғалды. Аталған факті бойынша (Санитарлық қағидаларды немесе гигиеналық нормативтерді бұзу) белгілерімен қылмыстық кодекстің 304-бабы бойынша сотқа дейінгі тергелді. 

Бастапқы жарнасыз үй алу мүмкіндігі бар екенін білесіз бе? Кейбір бағдарламаларда ипотека мөлшерлемесі небәрі 1-2%-дан басталады. Дегенмен мұндай шарттар барлығына бірдей қолжетімді емес: бір бағдарлама әлеуметтік санаттарға арналса, енді бірі белгілі бір мамандық иелеріне, әскери қызметшілерге немесе ауылда жұмыс істейтіндерге бағытталған. Stan.kz 2026 жылы Қазақстанда қандай жеңілдетілген ипотекалық бағдарламалар барын, оған кімдер қатыса алатынын және үй алу үшін нақты қанша қаражат қажет екенін саралады.

Кім қанша пайызбен үй ала алады?

Қазақстанда жеңілдетілген ипотеканың шарттары бағдарламаға қарай айтарлықтай өзгереді. Бірінде мөлшерлеме 1%-дан басталса, енді бірінде бастапқы жарна 10-20% көлемінде болуы керек. Сонымен қатар кей бағдарламалар әлеуметтік санаттарға, ауыл мамандарына немесе әскери қызметшілерге ғана арналған. Төмендегі кестеде 2026 жылы қазақстандықтарға ұсынылатын негізгі ипотекалық бағдарламалардың шарттарын салыстырдық.

 

"Дипломмен ауылға"

Қазақстандағы ең төменгі 1%-дық мөлшерлемемен баспана несиесін тек "Дипломмен ауылға" мемлекеттік жобасына қатысушылар ғана ала алады. Бағдарламаға ауылдық жерлерге жұмыс істеуге және тұруға келген кез келген жастағы дипломды мамандар қатыса алады. Олардың қатарына білім беру (мұғалімдер, тәрбиешілер), денсаулық сақтау (дәрігерлер, мейіргерлер), әлеуметтік қамсыздандыру, мәдениет және спорт, агроөнеркәсіптік кешен мамандары (ветеринарлар, агрономдар) және ауылдық округ әкімдігі аппаратының мемлекеттік қызметкерлері кіреді.

Бағдарлама бойынша жеңілдікті несие алған маман ауылдық жердегі таңдаған мамандығы бойынша кемінде 3 жыл үзіліссіз жұмыс істеуге міндеттеледі. Үйді маман жұмысқа орналасқан нақты сол ауылдық елді мекеннен (немесе сол аудан орталығынан) ғана сатып алуы тиіс, қалалардан үй алуға рұқсат етілмейді. Бағдарламаның ең басты артықшылығы – бастапқы жарна 0% құрайды, яғни ешқандай жинақ талап етілмейді. Мемлекет тарапынан берілетін қарыздың максималды сомасы 10,8 млн теңгеге дейін (1500 АЕК) жетеді.

Егер маман 10 миллион теңге қарызды 15 жылға (180 ай) жылдық 1% мөлшерлемемен алса, оның қаржылық жүктемесі келесідей болады:

• Ай сайынғы төлем шамамен 59 850 теңгені құрайды.
• 15 жыл ішіндегі жалпы артық төлем (пайыз) бар болғаны 772 900 теңге болады.
• Банкке қайтарылатын жалпы сома – 10 772 900 теңге. Коммерциялық банктердегі ипотекамен салыстырғанда бұл іс жүзінде пайызсыз бөліп төлеумен (рассрочка) бірдей, себебі 15 жыл ішіндегі инфляция бұл артық төлемді толықтай жауып кетеді.

"2-10-20" ("Бақытты отбасы")

Қазақстандағы келесі тиімді бағдарлама — халық арасында "2-10-20" (немесе "Бақытты отбасы") деген атпен белгілі әлеуметтік ипотека. Мұндағы көрсеткіштер өте қарапайым: 2% — жылдық мөлшерлеме, 10% — бастапқы жарна, ал 20 жыл — несиенің ең ұзақ мерзімі.

"2-10-20" бағдарламасының негізгі талабы – қатысушы міндетті түрде жергілікті әкімдікте тұрғын үй кезегінде тұруы тиіс. Егер есепте тұрмаған болсаңыз, ипотекаға қатыса алмайсыз. Кезекте тұрғандардың ішінен тек белгілі бір әлеуметтік санаттарға ғана рұқсат беріледі. Олар: көпбалалы отбасылар, 1 және 2-топтағы мүмкіндігі шектеулі жандар, мүмкіндігі шектеулі бала өсіріп отырған отбасылар, жетім балалар және жесір жандар. Бағдарлама тек табысы аз немесе орташа отбасыларды қолдауға арналған. Сондықтан отбасының әрбір мүшесіне шаққандағы айлық табыс соңғы 6 айда белгіленген ең төменгі күнкөріс деңгейінен (шамамен 3,1 еселенген көрсеткіштен) аспауы керек. Ал үй таңдауға келгенде шектеу аз: пәтерді жаңа салынған үйлерден де, екінші нарықтан да, тіпті жер үйді де сатып алуға болады.

Мысалы, нарықтан 20 миллион теңге тұратын үй таптыңыз делік:

• Бастапқы жарна (10%): 20 000 000 × 10% = 2 000 000 теңге. (Яғни, сіздің қолыңызда немесе "Отбасы банк" депозитінде кемінде 2 миллион теңге нақты ақша болуы керек).
• Банктен алынатын қарыз сомасы: 18 000 000 теңге.
• Ай сайынғы төлем: Несиені 20 жылға рәсімдеген жағдайда, алғашқы 8-10 жылда ай сайынғы төлем шамамен 90 000 – 95 000 теңге аралығында болады. Бұл қазіргі таңдағы кез келген жалдамалы пәтердің ақысынан екі-үш есе арзан әрі төлеген ақшаңыз біреудің қалтасына емес, өз үйіңіздің меншігіне кетеді.

"Асыл Мекен"

Қазақстандағы ауылдық жерлерден үй сатып алуға немесе үй салуға арналған тиімді 5%-дық мөлшерлемемен баспана несиесін "Асыл Мекен" тұрғын үй бағдарламасына қатысушылар ала алады. Бағдарламаға ауылдық елді мекендерден үй сатып алғысы келетін немесе үй салуды жоспарлаған кез келген азаматтар қатыса алады. Олардың қатарына ауылда тұратын немесе ауылға көшіп барып, өз баспанасын тұрғызғысы не сатып алғысы келетін тұрғындар кіреді.

Бағдарлама шарттарына сәйкес, жеңілдікті несие алған азамат ауылдық жерден үй сатып алуы немесе үй салуды жоспарлауы тиіс. Үйді қатысушы нақты сол ауылдық елді мекендерден алуы керек. Бағдарламаның ең басты артықшылығы – жылдық пайыздық мөлшерлеме — 5%, ал бастапқы жарна — 10% құрайды, яғни қолжетімді жинақ талап етіледі. Мемлекет тарапынан қарастырылған несие сомасы 10 млн теңгеге дейін жетеді.

Егер азамат 10 миллион теңге қарызды 15 жылға (180 ай) жылдық 5% мөлшерлемемен алса (10% бастапқы жарнаны есепке ала отырып, несие сомасы 9 млн теңге болғанда), оның қаржылық жүктемесі келесідей болады:

• Ай сайынғы төлем шамамен 71 170 теңгені құрайды.
• 15 жыл ішіндегі жалпы артық төлем (пайыз) бар болғаны 3 810 600 теңге болады.
• Банкке қайтарылатын жалпы сома – 12 810 600 теңге (бастапқы жарнаны қосқанда үйдің жалпы шығыны 13 810 600 теңге).

Коммерциялық банктердегі нарықтық ипотекамен (17-20%) салыстырғанда бұл іс жүзінде өте үлкен жеңілдік, себебі 15 жыл ішіндегі инфляция бұл артық төлемді айтарлықтай жауып кетеді.

"5-10-20" ("Шаңырақ")

Қазақстандағы тағы бір тиімді әлеуметтік жоба – "5-10-20" (халық арасында "Шаңырақ") бағдарламасы. Мұндағы цифрлар мынадай мағына береді: 5% жылдық мөлшерлеме, 10% бастапқы жарна, ал 20 жыл несиенің ең ұзақ мерзімі.

Бағдарламаға жергілікті әкімдікте тұрғын үй кезегінде тұрған барлық санаттағы азаматтар қатыса алады. Мұнда тек көпбалалы немесе мүмкіндігі шектеулі жандар ғана емес, кезекте тұрған мемлекеттік қызметкерлер, бюджеттік ұйым қызметкерлері (мұғалімдер, дәрігерлер), толық емес отбасылар және кезектегі басқа да жандар бақ сынай алады. Басты талаптың бірі — отбасының әрбір мүшесіне шаққандағы айлық табыс соңғы 6 айда белгіленген ең төменгі күнкөріс деңгейінің 3,1 еселенген көрсеткішінен аспауы тиіс. Сонымен қатар, бұл бағдарлама бойынша тек қана жаңа салынған үйлерді, оның ішінде әкімдіктер салған кредиттік тұрғын үйлерді немесе жеке құрылыс салушылардан нарықтағы дайын жаңа пәтерлерді алуға болады.

Ипотекаға қатысу үшін пәтер құнының кемінде 10%-ы көлемінде бастапқы жарна болуы керек. Бұл қаражат "Отбасы банктегі" шотыңызда нақты жинақталуы тиіс. Мемлекет тарапынан берілетін максималды қарыз лимиті аймақтарға байланысты ерекшеленеді: Алматы мен Астана қалалары үшін – 18 млн теңгеге дейін, Шымкент, Ақтау, Атырау үшін – 15 млн теңгеге дейін, ал басқа өңірлерде – 12 млн теңгеге дейін бекітілген.

Алматы немесе Астана қаласынан максималды лимиттегі 18 миллион теңге тұратын жаңа пәтерді мысалға алайық:

• Бастапқы жарна (10%): 18 000 000 × 10% = 1 800 000 теңге (Бұл ақша сіздің шотыңызда дайын тұруы керек).
• Банктен алынатын қарыз сомасы: 16 200 000 теңге.
• Ай сайынғы төлем: Несиені 20 жылға рәсімдегенде, алғашқы 8-10 жылда ай сайынғы төлем шамамен 107 000 теңге көлемінде болады. Кейін бұл сома 65 000 теңгеге дейін төмендейді.

"7-20-25"

Қазақстандағы ең танымал және бұқаралық ипотекалық жоба – "7-20-25" бағдарламасы. Оның басты ерекшелігі – қатысушыларға әкімдік кезегінде тұру шарт емес, ресми табысы мен бастапқы жарнасы бар кез келген ел азаматы қатыса алады. Бағдарламаның атауы негізгі шарттарын нақты көрсетіп тұр: 7% жылдық мөлшерлеме, 20% бастапқы жарна, ал 25 жыл несиенің ең ұзақ мерзімі.

  Бағдарламаның танымал болуының сыры – мөлшерлеменің нарықтық коммерциялық ипотекадан (қазір 17-20% шамасында) екі есе төмен болуында. Басты талап – қатысушының атында Қазақстан аумағында ешқандай меншікті баспанасы болмауы тиіс. Екіншіден, бұл бағдарламамен тек қана пайдалануға берілген жаңа үйлерді сатып алуға болады. Құрылысы бітпеген үлестік үйлер мен ескі пәтерлер бұл тізімге кірмейді. Сонымен қатар, қарыздың максималды лимиті Алматы, Астана, Шымкент, Ақтау және Атырау қалалары үшін 30 млн теңгеге дейін, ал басқа өңірлер үшін 25 млн теңгеге дейін бекітілген.

Мысалы, нарықтан бағдарлама талабына сай келетін 20 миллион теңге тұратын жаңа пәтер таптыңыз делік. Қаржылық жүктемеңіз келесідей бөлінеді:

• Бастапқы жарна (20%): 20 000 000 × 20% = 4 000 000 теңге. (Бұл сома сіздің банктік шотыңызда нақты дайын тұруы керек).
• Банктен алынатын қарыз (несие) сомасы: 16 000 000 теңге.
• Ай сайынғы төлем: Егер бұл қарызды 25 жылға (300 ай) рәсімдесеңіз, ай сайынғы тұрақты төлеміңіз шамамен 113 100 теңгені құрайды. Бұл қазіргі таңда ірі қалалардағы бір бөлмелі пәтерді жалдау құнынан әлдеқайда арзан. Нақтырақ айтсақ, ай сайын 113 мың теңге төлей отырып, сіз бөтен біреудің емес, өз үйіңіздің толыққанды қожайыны атанасыз.

"Наурыз", "Отау"

"Отбасы банк" желісі бойынша жүзеге асатын "Наурыз" және "Отау" бағдарламалары — депозитте белгілі бір қаражаты бар, бірақ әкімдік кезегінде тұрмаған азаматтарға арналған таптырмас мүмкіндік. Сыртынан қарағанда бұл екі жоба бір-біріне өте ұқсас көрінгенімен, олардың бастапқы жарна мен депозит мерзіміне қатысты басты айырмашылықтары бар. Екі бағдарламаның негізгі шарттарын салыстырып көрейік:

"Наурыз" бағдарламасы: Жылдық мөлшерлемесі халықтың әлеуметтік осал топтары үшін 7%, қалған қатысушылар үшін 9%. Бастапқы жарна – 10%-дан 20%-ға дейін (тұрғын үй кезегіндегілер мен жас отбасыларға жеңілдіктер бар). Басты талап – депозитте кемінде 2 миллион теңге жинақ болуы тиіс (депозиттің ашылғанына қанша уақыт болғаны маңызды емес, ақшаны конкурс алдында салса да болады). Қарыз лимиті Алматы мен Астана үшін – 36 млн теңгеге дейін, басқа өңірлерде –18 млн теңгеге дейін.

"Отау" бағдарламасы: Жылдық мөлшерлемесі дәл солай 7% және 9% құрайды. Алайда мұнда бастапқы жарна қатаң түрде – 20%. Депозитке қойылатын талап – конкурс сәтінде кемінде 1 миллион теңге жинақ болуы керек және бұл депозиттің ашылғанына кемінде 18 ай (1,5 жыл) толуы шарт. Қарыз лимиті Алматы мен Астана үшін – 30 млн теңгеге дейін, басқа өңірлерде – 18 млн теңгеге дейін.

Бастапқы жарнасыз ипотека: шынымен 0 теңгемен үй алуға бола ма?

Желіде "0% бастапқы жарнамен үй беріледі" деген жарнаманы көргенде, көпшілік қалтасында мүлдем ақша болмаса да үйлі болуға болады деп ойлайды. Алайда нақты қаржылық шындық басқаша: 0% бастапқы жарна ешқашан 0 теңгемен үй алу дегенді білдірмейді.

"Наурыз Әскери"

Қазақстанда мұндай мүмкіндік тек "Отбасы банк" жүзеге асыратын арнайы "Наурыз Әскери" бағдарламасында ғана бар. Бағдарламаға тек тұрғын үй төлемдерін алатын әскери қызметшілер, құқық қорғау және арнайы мемлекеттік орган қызметкерлері қатыса алады. Мемлекет ай сайын бұл азаматтардың банктегі арнайы шотына отбасы құрамына қарай "тұрғын үй төлемдерін" аударып отырады. Ипотеканың негізгі кепілі мен төлемі де осы мемлекет беретін ақша есебінен жабылады. Бағдарлама бойынша жылдық мөлшерлеме 9% құрайды, ал қарыз лимиті өте жоғары – 36 миллионнан 80 миллион теңгеге дейін жетеді. Оған жаңа үйді де, екінші нарықтағы пәтерді де алуға болады. 

0–20% және 20–50% жарна арасындағы айырмашылық не?

Бастапқы жарна деңгейі сіздің арнайы шотыңызда қанша ақша жиналғанына байланысты:

• 0% – 20% аралығындағы жарна: Егер шотыңызда ақша мүлдем болмаса, банк сізге ипотеканы береді. Бірақ "0 теңге" деген сөз тек өз қалтаңыздан ақша шығармайсыз дегенді білдіреді. Банк сіздің арнайы шотыңызға болашақта түсетін мемлекеттің төлемдерін кепіл ретінде есептейді. Бастапқы жарна неғұрлым аз болса, ай сайынғы төлем соғұрлым жоғары болады. Егер мемлекет беретін айлық төлем ипотеканы жабуға жетпей қалса, үстіне өз қалтаңыздан ақша қосуға тура келеді.
• 20% – 50% және одан жоғары жарна: Егер әскери қызметкер бірнеше жыл бойы шотындағы ақшаны жұмсамай жинап келсе, несие сомасы азаяды, сәйкесінше ай сайынғы төлем де төмендейді. Бұл жағдайда мемлекет беретін айлық әскери төлем ипотеканы толық жауып қана қоймай, артылып та қалуы мүмкін.

"Наурыз Жұмыскер"

Жұмысшы мамандарға арналған ипотека: "Наурыз Жұмыскер". Қазақстанда тек кеңсе қызметкерлері мен әскерилер ғана емес, нақты өндіріс пен шаруашылықта жүрген жұмысшы мамандар да жеңілдікпен үй ала алады. Ол үшін "Отбасы банк" арнайы "Наурыз Жұмыскер" бағытын іске қосты. Бұл бағдарламаның басты ерекшелігі – мұнда басқа жобалар сияқты баллдық жүйемен конкурс жүрмейді, шарттарға сай келген маман бірден төлем қабілеттілігін тексеруге өтеді. 

Бұл ипотеканың басты талаптары мен қаржылық мүмкіндіктері келесідей:

• Бағдарламаға тек жұмысшы кәсіп иелері қатыса алады. Офис мамандары (бухгалтерлер, менеджерлер, пиаршылар) бұл бағытқа жіберілмейді. Құрылыс, көлік және қоймалау, ауыл, орман және балық шаруашылығы, тау-кен және өңдеу өнеркәсібі, су және электр энергиясымен жабдықтау (ТҮКШ) салалары кіреді. Ресми тізімде 8000-нан астам нақты жұмысшы мамандық бар. 
• Халықтың әлеуметтік осал топтары (ХӘОТ) санатына жататын жұмысшылар үшін – 7%, ал қалған барлық жұмысшы азаматтар үшін – 9%. Депозитте үй құнының 50%-ы жиналған сәтте мөлшерлеме 3,5% – 5%-ға дейін төмендейді. Пәтер таза әрлеуде болса – 10%, ал қара сылақ немесе ауылдардағы екінші нарықтан алынса – 20%. 
• Алматы мен Астана қалалары үшін максималды қарыз – 36 млн теңгеге дейін, ал басқа барлық өңірлерде – 30 млн теңгеге дейін. Несие мерзімі 19 жылға дейін беріледі. Қатысушының соңғы 6 айда тұрақты ресми табысы және кемінде соңғы 3 айда үздіксіз зейнетақы жарналары аударылған болуы шарт. Сондай-ақ жұмыс орнынан тиісті үлгідегі анықтама талап етіледі. 
• Кімдерге қолжетімді: Жасы 18 бен 63 жас аралығындағы, Қазақстан аумағында соңғы 5 жыл ішінде меншікті үйі болмаған және "Отбасы банктегі" депозитінде кемінде 2 миллион теңге жинағы бар жұмысшы азаматтар қатыса алады. 

Жастар, ғалымдар және жас отбасылар үшін

"Жас Отбасы"

Неке қиғандарына 5 жылдан аспаған ерлі-зайыптыларға арналған. Егер "Отбасы банктегі" депозитте үй құнының 50%-ын бірден жинаса немесе аударса, несие жылдық 6% мөлшерлемемен беріледі. Бастапқы жарна – 50%.

Жас ғалымдарға арналған бағдарлама: Ғылыми-зерттеу институттары мен жоғары оқу орындарында жұмыс істейтін, ғылыми дәрежесі бар мамандарға арналған. Жылдық мөлшерлемесі – 5%, бастапқы жарна – 10%-дан басталады, ал қарыз лимиті – 20 млн теңгеге дейін.

"Алматы Жастары" және өңірлік бағдарламалар: Әр аймақтың (Алматы, Астана, Шымкент және т.б.) әкімдіктері жас мамандарды қолдау үшін өз бюджетінен қаржы бөледі. Жасы 35 жасқа дейінгі дәрігерлер, мұғалімдер, мәдениет және спорт қызметкерлері, журналистер жылдық 5% мөлшерлемемен үй ала алады. Бастапқы жарна – 10%, қарыз лимиті аймаққа қарай 15-18 млн теңгені құрайды.

Төмен пайыздық мөлшерлеме ипотеканы бірден рәсімдейсің деген сөз емес. Кез келген бағдарламаға қадам басар алдында өз аймағыңыздағы қолжетімділікті тексеріп, бастапқы жарна мен ай сайынғы төлемдерді отбасылық бюджетпен нақты салыстырып алған жөн.

"Қазақмыс" корпорациясы Жезқазған кен орны аумағында мыс қорының қосымша көлемін анықтау және қолданыстағы кеніштердің шикізат базасын қалыптастыру мақсатында геологиялық барлау жұмысын жүргізіп жатыр. Әсіресе Жезқазғанның тау-кен кәсіпорындарын одан әрі дамытуға байланысты №114 келісімшарт аясындағы учаскелерге ерекше назар аударылуда.

Қазақмыстың жаңа командасы минералдық-шикізат базасын дамытуды ұзақ мерзімді жұмыстың басым бағыттарының бірі ретінде қарастырады.

2026 жылдың тоғыз айында "Қазақмыс Барлау" ЖШС еншілес компаниясы корпорация жобалары бойынша 17,2 мың қума метр геологиялық барлау, бұрғылау жұмысын орындады. Бұл жоспарлы көрсеткіштің 104,6%-ын құрайды.

Негізгі бағыттардың бірі – №114 келісімшарт шеңберінде геологиялық барлау жұмысын жүргізу. Жезқазған кен орнының қапталдарында жалпы ұзындығы 4 750 қума метр болатын жеті ұңғыма бұрғыланды. Сонымен қатар терең деңгейжиектерді зерттеу үшін жалпы тереңдігі 3 500 метрден асатын тағы төрт ұңғыма бұрғыланды.

Бұдан бөлек Геологиялық барлау партиясы кентінің маңында бұрын зерттеу барысында назардан тыс қалған жер бетіне жақын мыс қорларын зерделеу жұмысы жүргізілуде. Есепті кезеңде бұл аумақта шамамен 1 800 қума метр бұрғылау жұмысы орындалды.

№114 келісімшарт аясындағы үш жоба бойынша бекітілген бұрғылау жұмысының жалпы көлемі 19 490 қума метрді құрайды. Қазір жұмыс жалғасуда. Сонымен қатар мамандар алынған геологиялық материалдарға талдамалық зерттеу жүргізіп жатыр.

Жезқазған-Жыланды кенді ауданын одан әрі зерттеу үшін геохимиялық және геофизикалық зерттеу, соның ішінде 2D-сейсмикалық барлау жүргізу көзделген. Кешенді тәсіл болашағы бар учаскелердің геологиялық құрылысын нақтылауға және алдағы іздестіру жұмысының бағытын анықтауға мүмкіндік береді.

Сонымен қатар көлемі 30 мың қума метрден асатын қосымша бұрғылау бағдарламасы әзірленді. Оны іске асыруды 2027 жылы бастау жоспарланып отыр.

Геологиялық барлау жұмысы Қазақмыстың басқа да өндірістік алаңдарында жүргізілуде. Нұрқазған кен орнында 2 300 қума метрден астам бұрғылау жұмысы орындалды. Қажықонған-Алтынтөбе кенді алаңында 1 600 метр бұрғыланды. Абыз учаскесінде жоспарланған 5 100 метрдің 2 800 метрден астамы орындалды.

Компания сондай-ақ Қарағайлы және Балқаш байыту фабрикаларының шикізат базасын кеңейту мүмкіндігін зерделеп, перспективалы учаскелер мен минералдық шикізаттың технологиялық сипаттамасын зерттеп жатыр.

Геологиялық барлау – Қазақмысты дамытудың негізгі бағыттарының бірі. Қолданыстағы кен орындарының қапталдары мен терең деңгейжиектерінде қосымша қорларды іздеу, олардың болашақта игерілуін бағалау, тау-кен жұмысын жоспарлау және ұзақ мерзімді өндірістік бағдарлама қалыптастыру үшін қажет.

Компания бұрғылау жұмысының нәтижелеріне, зертханалық зерттеулерге және ресурстық әлеуетті кешенді бағалауға сүйене отырып, геологиялық барлау жобаларын жүйелі түрде дамытуды көздейді.

Жүктілік кезінде медициналық қызметтердің барлығына ақша төлеу керек пе? Қазақстанда жүкті әйелдерге көрсетілетін көмектің көп бөлігі мемлекет есебінен қамтылады. Бірақ МӘМС-тегі мәртебе, жұмыс істеу формасы және жеке кәсіпкерліктің болуы әйелдің қаржылық міндеттемесіне әсер етуі мүмкін. 2026 жылы болашақ ана қандай медициналық қызметтерді тегін ала алады және қандай жағдайда өз қалтасынан төлеуге тура келеді? Stan.kz 2026 жылғы ережелерді саралап, жүктілік пен босанудың отбасы бюджетіне әсерін есептеп көрді.

Жүктілік кезіндегі тегін медициналық қызмет

Қазақстанда жүктілік және босану кезеңі – мемлекет тарапынан қаржылық тұрғыдан қорғалатын медициналық бағыт. Болашақ ана емханаға есепке тұрған сәттен бастап, босанып шыққанға дейінгі негізгі медициналық көмектің барлығын Кепілдендірілген тегін медициналық көмек көлемі (КТМКК) және Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру (МӘМС) есебінен тегін алады.

Төменде мемлекет толық қамтамасыз ететін негізгі медициналық қызметтер пакеті ұсынылған:

• Жүктілікті есепке қою және акушер-гинеколог бақылауы: Жүктіліктің алғашқы апталарынан бастап (9 –12 аптаға дейін есепке тұру ұсынылады) босанғанға дейінгі дәрігердің тұрақты қабылдаулары мен кеңестері;
• Зертханалық талдаулар: Қан мен зәрдің жалпы / биохимиялық талдаулары, TORCH-инфекцияларға, АИТВ (ВИЧ), сифилис, гепатиттерге тестілер, коагулограмма және қант деңгейін анықтау;
• Пренаталдық скрининг және УДЗ: Ұрықтың даму ақауларын ерте анықтау үшін әр триместрде жасалатын міндетті 3 мәртелік ультрадыбыстық зерттеу (УДЗ) және бірінші триместрдегі құрсақтағы скрининг (қан анализі);
• Бейінді мамандар кеңесі: Медициналық көрсеткіштер бойынша терапевт, стоматолог, отоларинголог (ЛОР), офтальмолог және басқа да бейінді дәрігерлердің тексеруі;
• Стационарлық көмек: Жүктілік кезінде патология немесе түсік тастау қаупі туындағанда аурухананың патология бөлімшесіне жатқызып, тегін емдеу;
• Босану және кесарь тілігі: Перзентханадағы табиғи босану процесі немесе медициналық көрсеткіштер негізінде жасалатын шұғыл / жоспарлы ота (кесарь тілігі);

• Стационардағы дәрі-дәрмек: Перзентханада немесе емдеу мекемесінде емделу кезінде берілетін барлық қажетті дәрі-дәрмек, екпе және медициналық құрал-жабдықтар.

Ендеше мемлекеттік жүйе бұл шығындарды өз мойнына алмаса, Қазақстандағы орташа статистикалық отбасы жүктілік пен босануға қанша қаражат жұмсар еді? Нарықтағы орташа бағалар негізінде қаржылық есептеу жасап көрейік. 

Жеке клиникаларда жүктілікті жүргізу пакеті орта есеппен 250–450 мың теңге тұрады. Оған акушер-гинекологтың тоғыз ай бойы қабылдауы кіреді. Ал мемлекеттік емханада бұл қызмет тегін көрсетіледі.

Толық зертханалық талдаулардың жеке клиникалардағы бағасы 80–120 мың теңге аралығында. Үш рет жасалатын УДЗ мен пренаталдық скринингке 45–75 мың теңге, ал кемінде үш-төрт бейінді маманның кеңесіне 30–50 мың теңге қажет болуы мүмкін. Мемлекеттік жүйеде бұл қызметтер жолдама арқылы тегін көрсетіледі.

Стационарда бес күн емделу, оның ішінде дәрі-дәрмек пен палата шығындары, жеке клиникаларда 150–250 мың теңге шамасында. Мемлекеттік ауруханада портал арқылы емделу тегін.

Босану қызметтерінің құны да айтарлықтай ерекшеленеді. Жеке перзентханада табиғи жолмен босану 350–600 мың теңге, ал кесарь тілігі 500–900 мың теңге тұруы мүмкін. Мемлекеттік перзентханада босану тегін, ал кесарь тілігі медициналық көрсеткіштер бойынша жасалады.

Кестедегі есеп бойынша, осы қызметтердің жеке клиникадағы жиынтық құны орта есеппен 1 миллион 405 мың теңгеге жетеді. Ал мемлекеттік медициналық жүйеде аталған қызметтердің барлығы тегін көрсетіледі.

Ескерту: кестеде көрсетілген бағалар — орташа есеп. Жеке клиникалардағы нақты құн медициналық мекемеге және қызмет түріне қарай өзгеруі мүмкін.

МӘМС жарнасын жүкті әйел үшін кім төлейді?

Тегін медициналық көмекті толық көлемде алу үшін жүктілік кезеңінде МӘМС жүйесінде "Сақтандырылған" мәртебесі болуы керек. Бұл жарналарды қаржыландыру көзі әйелдің заңды және еңбек мәртебесіне тікелей байланысты. 

Мемлекеттік ережелерге сәйкес, әйелдердің мәртебесі мен олардың жылдық қаржылық жүктемесін салыстырмалы түрде талдап көрейік:

Ресми жұмыс істейтін әйел

Егер әйел адам компанияда немесе мекемеде ресми еңбек шартымен жұмыс істесе, оның жүктілігі жұмыс берушіні заңды төлемдерден босатпайды. Жарналар декретке шыққанға дейін ай сайын жалақы қорынан аударылады: 

• Қызметкердің өз қалтасынан: Табысының 2%-ы ұсталады;
• Жұмыс берушінің есебінен: Компания өз қаражатынан қызметкер жалақысының 3%-ын бөлек төлейді;
• Жылдық қаржылық жүктеме: Жалақы көлеміне байланысты өзгереді. Мысалы, айлық табысы 200 000 тг болатын қызметкердің өзінен айына 4 000 тг, ал бір жылда 48 000 тг МӘМС жарнасы ұсталады. (Жұмыс беруші ол үшін жылына қосымша 72 000 тг аударады).

Жұмыс істемейтін әйел

Ресми жұмысы, жеке кәсіпкерлігі және ешқандай заңды кірісі жоқ болашақ аналар мемлекет тарапынан ерекше қорғауға алынған. Олар Әлеуметтік медициналық сақтандыру туралы заң бойынша әлеуметтік осал топтарға жатқызылады.

Қаржыландыру көзі: Жарналарды мемлекет толық төлейді.

Жұмыс істемейтін әйелден ешқандай шығын шықпайды. Статус алу үшін жүктіліктің 12-аптасына дейін тұрғылықты мекенжай бойынша емханаға барып, жүктілік бойынша ресми есепке тұру қажет. 

Белсенді жеке кәсіпкер

Ең көп құқықтық түсініспеушілік осы тұста туындайды. Егер әйелдің атында мемлекеттік кірістер органында тіркелген және уақытша тоқтатылмаған белсенді жеке кәсіпкер болса, ол автоматты түрде "жұмыссыз" деп танылмайды (іс жүзінде табысы нөлге тең болса да).

Қаржыландыру көзі: Жарнаны кәсіпкер өзі төлейді. 

• 2026 жылғы айлық бекітілген төлемі: 5 950 тг (2026 жылғы Ең төменгі жалақы 85 000 тг негізінде есептелген ресми тұрақты сома). 
• Жылдық қаржылық жүктеме: 5 950 тг * 12 ай = 71 400 тг. Кәсіпкер әйел декретке шығып, ЖК белсенділігін ресми тоқтатқанша бұл шығынды өз қалтасынан өтеуге міндеттеледі.

Азаматтық-құқықтық сипаттағы шарт (АҚС / ГПХ) бойынша жұмыс істейтін адам

Компаниялармен қызмет көрсету немесе келісімшарт (ГПХ) негізінде уақытша жұмыс істейтін әйелдер де МӘМС жүйесінен тыс қалмайды. 

Қаржыландыру көзі: Төлемді әйелдің тапқан табысынан салық агенті (тапсырыс беруші компания) ұстап, қорға аударады.

• Мөлшерлемесі: Шарт бойынша бекітілген жалпы табыстың 2%-ы көлемінде;
• Жылдық қаржылық жүктеме: Тұрақсыз, келісімшарттардың жиынтық сомасына тікелей байланысты. Мысалы, бір жыл ішінде АҚС шартымен жалпы көлемі 1 500 000 тг табыс тапса, салық агенті одан жылдық 30 000 тг МӘМС жарнасын ұстап қалады. 

Декретке шығарда белсенді жеке кәсіпкер болудың қандай қаржылық қауіптері бар?

Тәжірибеде "Атымда ескі кәсіпкерлік бар еді, бірақ ол жұмыс істеп тұрған жоқ, табысым нөлге тең" деген уәж мемлекеттік автоматтандырылған жүйе үшін ешқандай рөл атқармайды. Мемлекеттік органдардың базасында "Белсенді" деп тұрған кәсіпкерлік мәртебесі жүкті әйелді үлкен қаржылық тұзаққа түсіреді.

Табысы жоқ жеке кәсіпкердің міндеттемесі бар: жылдық шығын қанша?

Егер әйел іс жүзінде кәсіпкерлікпен айналыспаса, бірақ оның атына тіркелген жеке кәсіпкерлік ресми түрде жабылмаса немесе тоқтатылмаса, ол заң бойынша "Өз бетінше жұмыспен қамтылған тұлға" болып есептеледі.

Табыс мүлдем болмаған ("нөлдік" декларация өткізген) жағдайдың өзінде, кәсіпкер 2026 жылы өзі үшін ай сайын мынадай міндетті бекітілген төлемдерді жеке қалтасынан төлеуге міндетті:

• МӘМС жарнасы: Айына 5 950 тг (1,4 ЕТЖ × 5%);
• Әлеуметтік аударымдар (ӘА / СО): Табыс жоқ кезде ең төменгі жалақыдан (1 ЕТЖ = 85 000 тг) есептеледі: 85 000 × 4,5% = 3 825 тг;
• Міндетті зейнетақы жарнасы (МЗЖ / ОПВ): Ең төменгі жалақыдан 10%: 85 000 × 10% = 8 500 тг.

Жиынтық айлық міндетті төлем 18 275 тг құрайды. Бір жылдық қаржылық жүктеме: 219 300 теңге.

Егер әйел бұл сомаларды ай сайын төлемей өткізіп жіберсе, жүйе оған айыппұл қосады және МӘМС мәртебесі бірден "Сақтандырылмаған" күйіне ауысады.

Жеке кәсіпкерді жабу немесе уақытша тоқтату МӘМС мәртебесіне қалай әсер етеді?

Бұл тәуекелден құтылудың және мемлекет есебінен тегін медициналық көмек алудың жалғыз жолы – жеке кәсіпкерлік мәртебесін өзгерту. Мұнда құқықтық және қаржылық екі түрлі таңдау бар:

Жеке кәсіпкерлік қызметін уақытша тоқтату

Салық кодексіне сәйкес, кәсіпкер өз қызметін 5 жылға дейінгі мерзімге уақытша тоқтатуға құқылы. Жеке кәсіпкер мемлекеттік тізілімде қалады, бірақ оның белсенділігі "мұздатылады". Салықтық есептілік (декларация) өткізу талап етілмейді. Салық органдарының базасында жеке кәсіпкер тоқтатылған сәттен бастап, әйел ресми түрде "жұмыссыз" санатына ауысады. Ол емханаға барып, жүктілік бойынша есепке тұрған бойда, мемлекет оның МӘМС жарнасын 0 теңгемен өз мойнына алады.

Жеке кәсіпкерлікті толық жабу 

Кәсіпкерлік біржола тоқтатылып, мемлекеттік тіркеуден шығарылады. Егер болашақта әйел қайтадан бизнеспен айналысқысы келсе, жаңадан ЖК ашуы керек болады. Мұнда да белсенді кәсіпкер мәртебесі жойылғандықтан, әйел автоматты түрде мемлекет тарапынан сақтандырылатын льготалық санатқа өтеді.

Жүктілігін білген бойда әйел адам "Салық төлеушінің кабинеті" (cabinet.kgd.gov.kz) немесе Egov.kz порталы арқылы ЖК-ні уақытша тоқтатуға өтініш беруі тиіс. Бұл процесс 1 жұмыс күнін алады.

Осы қарапайым қадам арқылы отбасы бюджеті жоғарыда айтып кеткен артық шығындардан құтылады.

Сақтандырылмаған жүкті әйел медициналық көмексіз қала ма?

Ең басты сауалға бірден жауап берейік: Жоқ, ешқандай жүкті әйел медициналық көмексіз қалмайды. Қазақстан заңнамасына сәйкес, әйелдің МӘМС жүйесіндегі мәртебесі "Сақтандырылмаған" болса да, ол жедел медициналық жәрдемді, дәрігердің алғашқы қабылдауын және жүктілікті растау қызметтерін Кепілдендірілген тегін медициналық көмек көлемі аясында толықтай тегін ала алады. 

Болашақта толыққанды тегін талдаулар тапсырып, УДЗ скринингтерінен өту үшін МӘМС мәртебесін белсендіру қажет. 

Егер жүкті екеніңізді білсеңіз, бірақ сақтандыру мәртебеңіз жоқ болса, келесі бес қадамды кезегімен орындаңыз:

Осы тұста: "Өткен айлардағы қарыз жарнаны бірден төлеу керек пе?" деген сұрақ туындайды. Әйел адам жүктілік бойынша ресми есепке тұрған сәттен бастап, ол мемлекет тарапынан жарнасы төленетін льготалық санатқа (Халықты әлеуметтік қорғау заңнамасы аясында) өтеді. Тіркелімге енген сәттен бастап сіздің өткен айлардағы барлық медициналық қарыздарыңыз бен МӘМС бойынша "міндеттемелеріңіз" жүктілік кезеңінде және бала 3 жасқа толғанға дейін толықтай бұғатталады. Сізден өткен айлардың ақшасын ешкім талап етпейді және МӘМС мәртебеңіз бірден жасыл түске ("Сақтандырылған") ауысады. Мемлекеттік жүйе жүкті әйелді өткен шақтағы қаржылық қарыздары үшін жазаламайды, керісінше, құрсақтағы баланың денсаулығын бірінші орынға қойып, сақтандыруды тегін белсендіріп береді.

Сараптама көрсеткендей, Қазақстандағы медициналық сақтандыру жүйесі болашақ ана мен баланың денсаулығын қаржылық тәуекелдерден қорғауға толық қауқарлы. Алайда бұл жүйенің игілігін шығынсыз көру үшін әрбір жүкті әйел мына 4 негізгі ережені жадында сақтауы тиіс:

• МӘМС мәртебесін алдын ала тексеру: Жүктілікті жоспарлау кезеңінде немесе оның алғашқы аптасында SaqtandyruBot (Telegram), Damumed немесе Egov.kz арқылы сақтандыру мәртебеңізді тексеріңіз;
• Жүктілікті ерте есепке қою: Жүктіліктің 12 аптасына дейін тұрғылықты емханаға ресми тіркеліп үлгеріңіз. Бұл сізге мемлекет есебінен тегін МӘМС мәртебесінің жедел берілуі үшін керек;
• ЖК мәртебесіне ерекше назар аудару: Егер атыңызда іс жүзінде жұмыс істемейтін, бірақ заңды түрде жабылмаған Жеке Кәсіпкерлік болса, ол сізді мемлекеттік тегін сақтандыру пакетінен бұғаттайды. Жүктілікті білген бойда ЖК қызметін салық органдары арқылы уақытша тоқтатыңыз немесе толық жабыңыз;
• МӘМС арқылы қандай қызметтер берілетінін нақты білу: Мемлекет 3 міндетті скринингтік УДЗ-ні, барлық негізгі талдауларды, перзентханадағы босану мен дәрі-дәрмекті толықтай тегін беретінін ұмытпаңыз. Емхана тарапынан заңсыз ақылы қызметтер ұсынылса, Пациенттерді қолдау қызметіне немесе 1414 байланыс орталығына хабарласып, өз құқығыңызды қорғаңыз. 

Танымал актриса Дариға Бадықова мен актер Олжас Абай үйленді. Олар күні кеше дүркіретіп той жасады. Жұлдызды жұптың қуанышына қазақстандық шоу-бизнес өкілдері жиналды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Желіде өнер иелерінің үйлену тойынан түсірілген фото-видеолар кеңінен тарады. Дариға Бадықова мен Олжас Абай салтанатты кешке сән-салтанаты келіскен Rolls-Royce көлігімен келген.

Актриса ақ түсті, жарқыраған әшекейлермен көмкерілген қалыңдық көйлегін таңдаған. Ал Олжас Абай қара костюм мен ақ жейде киген.

Публикация от Олжас Абай (@ochooou_o)

Тойға Ерке Есмахан мен RaiM, Айқын Төлепберген мен Жұлдыз Өмірғали, Жанболат Ербатыров пен Жазира Байырбекова, Гүлнұр Оразымбетова, Мөлдір Мұқанова, Ләйлә Сұлтанқызы және өзге де танымал өнер иелері қатысқан.

Публикация от Aikyn Tolepbergen (@aikyn)

Салтанатты кеште ән айтылып, би биленіп, түрлі ойындар ұйымдастырылған. Жас жұбайлар да ортаға шығып, қонақтармен бірге көңіл көтерген.

Тойдың ерекше сәттерінің бірі – Олжас Абайдың сүйіктісіне арнап ән орындауы. Актердің өнері көпшілікті тебіренткен. Ал жас жұбайлар той залына өздеріне арнайы жазылған әннің сүйемелдеуімен кірген.

Публикация от ОРГАНИЗАЦИЯ МЕРОПРИЯТИЙ | СВАДЬБЫ | АЛМАТЫ (@alem.event)

Желі қолданушылары қос өнер иесін отбасын құруымен құттықтап, ақ тілектерін жаудырып жатыр.

“Бақытты болыңыздар!”, “Қандай әдемі жұп! Күйеу жігіттің өзін ұстауы мен Дариғаның ортаға шығуы ерекше әсер қалдырды”, “Бір-біріне сондай жарасады. Керемет жұп!”, “Дариға қандай сымбатты! Олжас та өзіне сай азамат екен. Бақытты болсын!” – деп жазды желі қолданушылары.

Публикация от ОРГАНИЗАЦИЯ МЕРОПРИЯТИЙ | СВАДЬБЫ | АЛМАТЫ (@alem.event)

Еске салайық, бұған дейін Дариға Бадықова мен Олжас Абайдың қарым-қатынасы бұған дейін де көпшіліктің қызу талқысына түскен еді. Былтыр күзде актрисаның бұрынғы күйеуі Дархан Мұсаев журналист Нұрсейіт Жылқышыбайға сұхбат беріп, ажырасу себептері туралы айтып, қоғамды дүр сілкіндірді.

Сондай-ақ Дархан Мұсаев жұбайымен арасы суыған сәтті еске алып, Дариға мен Олжас Абаевтың арасында іскерліктен бөлек сезімнің барын әу бастан сезгенін айтты.

Кейінірек Олжас Абай қызу талқыға түскен Дариға Бадықованың отбасына қатысты даулы оқиғадан кейін жазба жариялады.

Ал актриса экс-күйеуінің мәлімдемесіне жауап беріп, бір тараптың сөзіне ғана сүйеніп, қорытынды жасайтындарды сынға алды.

"Яндекс Go" істемей қалған күні такси бағасы үш есеге жуық қымбаттағаны туралы ақпараттан кейін Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі inDrive сервисіне алдын ала ескерту жолдады. Агенттік бағаның күрт өсуі тұтынушылардың құқықтарын шектеуі мүмкін екенін мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Агенттік 11 қазанда "Яндекс Go" сервисіндегі ақау кезінде inDrive қызметіне сұраныс айтарлықтай артқанын жеткізді.

“БАҚ мәліметінше, жекелеген жағдайларда сапар құны үш есеге жуық өскен. inDrive сервисінің жұмыс істеу ерекшелігін ескере отырып, сапар құны жолаушы мен жүргізуші арасындағы келісім бойынша белгіленеді. Бос автокөліктердің тапшылығы жүргізушілер ұсынатын тарифтердің едәуір өсуіне алып келді. inDrive компаниясының мәліметінше, жағдайды тұрақтандыру үшін сервис комиссия көлемін азайтқан. Ол міндетті салықтарды төлеуге жететін ең төменгі деңгейге дейін түсірілген. Сонымен қатар, компания жолаушылар мен жүргізушілер арасындағы баға бойынша келіссөздерге шектеу енгізген”, – делінген хабарламада.

Агенттік Қазақстандағы такси қызметтері нарығында ірі сервистердің үлесі басым екенін атап өтті. Сондықтан такси бағасының негізсіз қымбаттамауын қадағалау және қызметтің халыққа қолжетімді болуын қамтамасыз ету маңызды.

“Халықаралық тәжірибеде төтенше жағдайлар кезінде такси бағасының күрт өсуіне жол бермеу үшін арнайы шектеулер қолданылады. Қазақстан заңнамасына сәйкес, егер компанияның әрекеті тұтынушылардың құқықтарына зиян келтірсе, бұл бәсекелестік туралы заңның бұзылуы болуы мүмкін. Осыған байланысты Агенттік inDrive сервисіне заң бұзушылыққа жол бермеу туралы ресми алдын ала ескерту жіберді”, – деп қосты ведомство. 

Еске салсақ, 8 қазанға қараған түні Рязань облысының Сасово қаласындағы “Яндекс” компаниясының дата-орталығына дрондар шабуыл жасаған. Соққыдан кейін нысанда өрт шығып, инфрақұрылымның бір бөлігі зақымданған. Соның салдарынан орталықтың жұмысын толық тоқтатуға тура келген.

Компания шабуыл болғанын растады және зардап шеккендер жоқ екенін хабарлады. Қазір оқиға орнында тиісті қызметтер жұмыс істеп, мамандар зақымданған жүйелерді қалпына келтіріп жатыр.

Компания мәліметінше, “Яндекстің” негізгі қызметтері әдеттегі режимде жұмысын жалғастырған. Дегенмен пайдаланушылар “Яндекс.Диск”, “Яндекс.Документы”, сайттар мен мобильді қосымшалардың жұмысында ақау барын хабарлаған. Yandex Cloud парақшасында да дата-орталық аймақтарының бірінде электр қуатына қатысты мәселе туындағаны жазылған. Клиенттерге уақытша басқа аймақтарды пайдалану ұсынылған.

Downdetector деректеріне сәйкес, жаппай шағымдар Мәскеу уақытымен шамамен сағат 02:00-де, Астана уақытымен 04:00-де түсе бастаған. Бір тәулікте 1,5 мыңға жуық шағым тіркелген.

Еске салайық, 18 шілдеге қараған түні Украина дрондары Ресейдің Тамбов және Мәскеу облыстарындағы Wildberries маркетплейсінің екі ірі логистикалық орталығына шабуыл жасады. Ресей билігі шабуыл салдарынан сегіз адам қаза тауып, шамамен 50 адам түрлі жарақат алғанын хабарлаған еді.

Ақтөбеде қызбен жанжалдасып қалған ер адам оған пышақ жарақатын салды. Бойжеткен жарақатынан оқиға орнында қаза тапты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

“Криминальный Казахстан” Telegram арнасының мәліметінше, оқиға 10 қазан күні сағат 22:30 шамасында Ақтөбе қаласындағы Сәтбаев көшесінде болған. 

“Алдын ала мәлімет бойынша, қыз бен оның танысы арасында жанжал туындаған. Жанжал барысында ер адам қызға пышақ жарақатын салған. Алған жарақаттарынан жәбірленуші оқиға орнында көз жұмды”, – делінген хабарламада.

Ақтөбе қаласының полиция дерпартаменті іске күдікті деп 28 жастағы Атыраулық ер адамды ұстады. 

“Аталған факті бойынша қылмыстық іс қозғалды. 28 жастағы тұрғынын анықтап, уақытша ұстау изоляторына қамады. Алдын ала мәліметтер бойынша, күдікті мен марқұм әйел бұрын таныс болған. Араларында туындаған жанжал барысында ер адам әйелге пышақ жарақатын салған. Алған жарақаттарынан әйел оқиға орнында көз жұмды. Қазіргі уақытта оқиғаның барлық мән-жайын анықтауға бағытталған қажетті тергеу әрекеттері жүргізілуде. Қылмыстың себептері анықталуда”, – делінген. 

Тергеу барысы облыстық Полиция департаменті басшылығының бақылауында.

Қарағандыда 500-ден астам адамның сеніміне кірді деп айыпталған кәсіпкер әйелге 7 жылға бас бостандығынан айыру жазасы сұралды. Ол Қытайдан тауарларды арзан бағамен жеткізіп беруге уәде берген. Алайда азаматтар оған сеніп, жалпы сомасы бір миллиард теңгеге жуық ақша аударған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі КТК арнасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Жәбірленуші Анастасия Семёнова адамдардың кәсіпкерге сенуіне оның сенімді сөйлеп, түрлі жарнама арқылы жұртты иландыра алуы себеп болғанын айтты.

“Адамдар оның әдемі сөйлегеніне сенді. Жақсы алдапты. Мысалы, көлік сатып алуға қатысты түрлі жарнама жасайтын. Олар жарнаманы басқа адамдарға ұсынатын, бірақ көліктерді өздері жеткізбейтін. Осылайша, адамдардың сеніміне кіріп, олардан барлық ақшаны аудартқан. “Автовозда соңғы орын қалды, үлгеріп қалыңыздар, сатып алыңыздар” деп асықтыратын”, – деді ол.

Ақмола облысының тұрғыны мессенджерлер арқылы елдің түкпір-түкпірінен тапсырыс қабылдап, алдын ала төлем жинаған. Ол тұрмыстық заттар, киім-кешек, тіпті көлік те сатуға уәде берген. Қызметін блогерлер арқылы жарнамалап, әлеуметтік желіде сән-салтанатты өмірін көрсеткен.

Алайда тауарды алғашқы клиенттер ғана алған. Қалған сатып алушылар екінші жыл қатарынан тапсырыстарын күтіп жүр.

Қазір кәсіпкер әйел мен оның менеджері үйқамақта отыр. Айыпталушының жеті баласы болса, менеджерінің кәмелетке толмаған баласы бар.

Жүздеген жәбірленуші екі әйелді 10 жылға бас бостандығынан айырып, келтірілген шығынды толық өтеуге міндеттеуді сұраған. Ал прокурор кәсіпкер әйелге бір жылға кейінге қалдыру шартымен 6 жыл 8 ай жаза тағайындауды сұрады.

Айыпталушы өзін ақтауды сұрап, кәсіптегі қиындықтардан соң осындай жағдайға тап болғанын айтты. Оның сөзінше, бостандықта жүрсе, адамдардың ақшасын қайтарып бере алады.

“Жеткізуші ретінде өз міндеттерімді орындай алмадым. Тапсырыс берушілер өте көп болды, сондықтан тауарларды жеткізу мерзімі де ұзарып кетті. Өз мүмкіндігімді асыра бағалап, тауарларды жеткізе алмадым. Адамдарға ақшасын қайтаруға мүмкіндік беруіңізді сұраймын”, – деді айыпталушы.

Айта кетейік, бұған дейін Алматыда клиенттерін 80 миллион теңгеге алдаған туристік агенттік басшысы түрмеден құтылып кеткені туралы жазған едік. 

Қолдан көлік сатып аларда оның сыртқы көрінісіне ғана сену қауіпті. Жылтырап тұрған автомобильдің өзі бұрын жол апатына ұшыраған, жасырын техникалық ақауы бар немесе заңдық шектеулерге байланысты қайта тіркеуге келмейтін көлік болуы мүмкін. Мұндай тәуекелдерден қалай сақтануға болады, сатып аларда нені тексеру керек және қандай көліктерді кейін қайта сату оңай? Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі автосарапшы Артур Молотовтан сұрады.

Көлік сатып аларда қазақстандықтар қандай қателік жібереді?

Автосарапшының айтуынша, сатып алушылардың жиі жіберетін қателігі – көліктің сыртқы көрінісіне қызығып, асығыс шешім қабылдауы. Кейбірі автомобильдің таза салоны мен жылтырап тұрған шанағына қарап, оның техникалық жағдайы мен құжаттарын тексеруді екінші орынға ысырып қояды.

"Қазақстандықтардың ең негізгі қателігі – эмоциямен шешім қабылдау. Адамдар көліктің сырты мен салонының тазалығын, қозғалтқышын көреді де, бірден сатып алуға көшеді. Ал заң тұрғысынан тазалығына немесе көлікке уақытылы техникалық қызмет көрсетілгеніне мән бере бермейді.

Сондай-ақ қазақстандықтардың назарын көліктің нарықтағы бағасынан төмен сатылуы аударады. Өз тәжірибемде мұндай жағдайларды көп кездестірдім. Адамдар арзан көлікті көріп, оның мінсіз болғанын қалайды", – деді автосарапшы.

Сарапшының сөзінше, көліктің бағасы нарықтағы орташа құнынан едәуір төмен болса, оның себебін анықтаған жөн. Сатушының асықтыруы немесе көлікті толық тексеруге мүмкіндік бермеуі де сатып алушыны сақ болуға итермелеуі керек.

Көліктің бұрын жол апатына ұшырағанын қалай анықтауға болады?

Автосарапшы автомобильдің шанағын мұқият тексеруге кеңес береді. Әсіресе лонжерондарға, шанақ табалдырықтарына, дәнекерлеу тігістеріне және герметикке назар аудару қажет.

Лонжерон – көлік шанағының беріктігіне жауап беретін негізгі құрылымдық бөлшектердің бірі. Оның майысуы, жөнделуі немесе бастапқы пішінінің өзгеруі автомобильдің ауыр соққы алғанын көрсетуі мүмкін.

"Шанақ табалдырықтарын, дәнекерлеу тігістерін және герметикті тексеру қажет. Егер көліктің бір жеріндегі герметик басқаларынан өзгеше болса, кейбір бөлшектері ауыстырылған немесе жөнделген болуы мүмкін. Ескі бояудың іздеріне де назар аудару керек.

Бірақ көліктің боялғаны оның міндетті түрде жол-көлік оқиғасына түскенін білдірмейді. Кейбір бөлшектерін жаңарту үшін де бояуы мүмкін", – деді Артур Молотов.

Сондықтан бояудың қалыңдығын арнайы құралмен өлшеп, шанақ бөлшектерін салыстыра тексерген дұрыс. Ал көліктің құрылымдық элементтерінде жөндеу іздері болса, олардың қауіпсіздікке әсерін маман бағалауы керек.

Көлік сатып аларда заңдық тазалығын қалай тексеруге болады?

Сарапшының айтуынша, автомобильді тексеруді оның заңдық жағдайынан бастаған жөн. Себебі техникалық тұрғыдан жақсы көлікке қатысты да тіркеуге кедергі келтіретін мәселелер болуы мүмкін.

Қазақстанда автомобильдің тарихын тексеруге арналған ресми ресурс бар.

• eGov Mobile. Қосымшадағы "Көлік тарихы" сервисі арқылы автомобильдің Қазақстанда алғаш тіркелген күнін, бұрынғы иелерінің санын, маркасын, шығарылған жылын және кепіл не ауыртпалықтардың бар-жоғын тексеруге болады. Ол үшін көліктің мемлекеттік нөмірі мен тіркеу туралы куәлігінің нөмірі қажет. 

Дегенмен электронды сервистерден алынған мәліметтер көліктің барлық техникалық ақауын немесе бұрын болған әрбір жол апатын толық көрсете бермейді. Сондықтан құжаттарды тексерумен шектелмей, автомобильді техникалық маманға көрсеткен дұрыс.

VIN-кодты, қауіпсіздік жүйесін және қозғалтқышты тексеру маңызды

Артур Молотов көлікті сатып аларда бірнеше кезеңнен тұратын тексеріс жүргізуге кеңес береді.

"Көліктің есік жағында орналасқан VIN-кодын тексеріп, қажетті есептерді алу керек. Көліктің тарихын да қарау қажет. Одан кейін шанағын тексеріп, қауіпсіздікке жауап беретін Airbag жүйесіне назар аударған жөн. Соңында қозғалтқыш пен беріліс қорабын тексеру керек", – деп ұсынды автосарапшы.

VIN-код – автомобильді сәйкестендіруге арналған бірегей нөмір. Оны көліктегі таңбамен және тіркеу құжаттарындағы мәліметтермен салыстыру қажет. Егер нөмірдің айналасында өзгерту, қайта таңбалау немесе зақым іздері байқалса, оның себебін анықтамай тұрып мәміле жасамаған дұрыс.

Airbag жүйесін де тексеру маңызды. Бұрын ауыр апатқа ұшыраған көлікте қауіпсіздік жастықтары іске қосылып, кейін дұрыс қалпына келтірілмеуі мүмкін. Мұндай ақауларды тек сыртқы көрінісіне қарап анықтау қиын, сондықтан арнайы диагностикалық жабдық қолданған жөн.

Қозғалтқыш пен беріліс қорабын тексеру кезінде бөгде дыбыстарға, сұйықтықтардың ағуына, берілістердің ауысуына және диагностикалық жүйедегі қателерге назар аудару керек. Сонымен қатар аспа жүйесі мен тежегіштердің жағдайын бағалау қажет.

Көлік сатып алар алдындағы қысқаша чек-парақ

Сатып алушы мына әрекеттерді ретімен орындағаны жөн:

Бұл тізім көлікті тексерудің негізгі бағыттарын қамтиды. Ал нақты автомобильдің жағдайына қарай қосымша диагностика қажет болуы мүмкін.

Қазақстанда қандай көліктерді қайта сату оңай?

Автосарапшының айтуынша, Қазақстанда сұранысы жоғары, кейін қайта сату оңай болатын модельдер бар. Оның атап өткен тізіміне мыналар кіреді:

• Toyota Camry 20;

• Toyota Camry 35;

• Toyota Camry 40;

• Toyota Camry 45;

• Hyundai Accent;

• Kia Rio;

• Subaru Outback.

Алайда бұл модельдердің барлығы кез келген жағдайда сатып алуға тиімді дегенді білдірмейді. Көліктің өтімділігі оның техникалық жағдайына, шығарылған жылына, жүрілген жолына, жиынтығына және нарықтағы сұранысқа байланысты. Сондықтан сатып алушы тек модельдің танымалдығына емес, нақты автомобильдің жағдайына да мән беруі керек.

Қай жылғы көлікті таңдаған дұрыс?

Сарапшы қазіргі уақытта 2020 жылдан кейін шыққан автомобильдерді қарастыруға кеңес береді. Оның пікірінше, мұндай көліктердің кейбірінің жүрілген жолы аз болуы мүмкін.

"2020 жылдан бері шыққан көліктерді қарастыруға кеңес беремін. Бірақ қазақстандықтар жақсы көретін Toyota Camry моделінің 2016–2017 жылдары шыққан нұсқаларын да қарастыруға болады", – деді ол.

Дегенмен автомобильдің шыққан жылы оның техникалық жағдайына кепілдік бермейді. Жаңа көліктің өзі уақытылы қызмет көрсетілмесе немесе ауыр апатқа ұшыраса, қымбат жөндеуді қажет етуі мүмкін. Керісінше, ескі автомобиль дұрыс пайдаланылып, күтім жасалса, жақсы жағдайда болуы ықтимал.

Сондықтан көлікті таңдағанда оның шығарылған жылымен қатар, жүрілген жолын, техникалық қызмет көрсету тарихын және бұрынғы жөндеу жұмыстары туралы мәліметтерді де ескерген жөн.

Неліктен көлік аларда автосарапшыға жүгінген дұрыс?

Автосарапшының айтуынша, пайдаланылған көлікті сатып аларда тәуелсіз маманның көмегіне жүгіну жасырын ақауларды анықтауға мүмкіндік береді.

"Қазіргі уақытта нарықтағы көліктердің 30–40 пайызы соғылған немесе заң тұрғысынан таза емес деп бағалаймын. Автосарапшы осындай тәуекелдерді алдын ала анықтауға, көлікті сатып алуға бола ма, жоқ па деген сұраққа жауап беруге көмектеседі", – деп сөзін қорытындылады Артур Молотов.

Бұл ретте 30–40 пайыз деген көрсеткіш сарапшының жеке бағасы ретінде беріліп отыр. Оның бүкіл Қазақстан автонарығын қамтитын статистикаға негізделгені нақтыланбаған.

Қолдан көлік сатып аларда асығыс шешім қабылдамай, алдымен құжаттарын, кейін техникалық жағдайын тексеру маңызды. Автомобильдің сыртқы көрінісі жақсы болғанымен, оның шынайы жағдайын тексеріс нәтижесі ғана көрсете алады.

Автосарапшының қызметі қанша тұрады?

Қолдан көлік сатып аларда тәуелсіз автосарапшыға жүгіну қосымша шығын болғанымен, жасырын ақауларды алдын ала анықтауға көмектеседі. Мамандар автомобильдің шанағын, қозғалтқышын, беріліс қорабын, қауіпсіздік жүйесін және құжаттарын тексереді.

Ашық дереккөздерде жарияланған бағаларға сәйкес, Алматыда бір көлікті тексеру құны шамамен 20–30 мың теңгеден басталады. Ал тексеру көлеміне, қызмет түріне және маманның көлік иесімен бірге бірнеше автомобильді қарауына қарай баға өзгеруі мүмкін.

Сондықтан қызметке тапсырыс бермес бұрын тексеруге қандай жұмыстар кіретінін, заңдық және техникалық жағдайы бөлек бағаланатынын, сондай-ақ тексеру нәтижесінде қандай қорытынды берілетінін нақтылап алған жөн.

Еске сала кетейік, Қазақстан Ішкі істер министрлігі көлік құралдарын тіркеу, жүргізушілерді даярлау, емтихан қабылдау және жүргізуші куәлігін беру тәртібін реттейтін бұйрыққа ауқымды өзгерістер енгізуді ұсынды. 

Петропавлдағы белгілі макарон фабрикаларының бірінде қайғылы оқиға болды. Қамыр илейтін құрылғы 35 жастағы жұмысшыны тартып кетіп, ол оқиға орнында көз жұмды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі КТК арнасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Қайғылы жағдай түнгі ауысым кезінде болған. Жұмысшы құрылғының ішін қамырдан тазалап жатқанда, аппарат кенеттен іске қосылып кеткен. Салдарынан ер адамды құрылғының ішіндегі алып қалақтар тартып әкеткен.

Әріптестерінің айтуынша, оқиға марқұмның қасындағы жұмысшының көз алдында болған. Алайда ол құрылғыдан дер кезінде шегініп үлгеріп, аман қалған.

Еңбек қауіпсіздігі талаптарын бұзу дерегі бойынша қылмыстық іс қозғалды. Қазір мемлекеттік еңбек инспекциясының комиссиясы арнайы тергеу жүргізіп жатыр.

Солтүстік Қазақстан облысы бас мемлекеттік еңбек инспекторының орынбасары Азат Көшербаевтың айтуынша, қайғылы жағдай “Сұлтан-ЭММК” АҚ-да макарон өнімдерін өндіру кезінде болған.

“Комиссия жазатайым оқиғаның неден болғанын, оған кімнің кінәлі екенін, зардап шеккен жұмысшының аталған жұмысты атқаруға міндетті болған-болмағанын және еңбек қауіпсіздігі талаптарының сақталған-сақталмағанын анықтауы керек”, – деді ол.

Айта кетейік, бұған дейін Шымкентте су құбырын ауыстырамын деп екі бірдей жұмысшы қаза тапқаны туралы жазған едік. 

Шымкентте Қайрат Нұртастың концерті кезінде жұрт жаппай кептеліп, адамдар бір-бірін итеріп, тапталып қалған. Мыңдаған адам Қажымұқан Мұңайтпасов атындағы стадионға бір мезетте кіруге тырысқандықтан, кіреберісте халық көп жиналған. Салдарынан көрермендердің бір бөлігі концертке кіре алмай қалған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі “Жетінші арнаға” сілтеме жасап хабарлайды. 

Полицияның мәліметінше, оқиға кезінде 18 жастағы бойжеткен зардап шегіп, ауруханаға жеткізілген. Оның туыстарының айтуынша, қыздың жүрегі мен бас миы зақымданған. Бойжеткен есінен танып, әлі күнге дейін ауыр жағдайда жансақтау бөлімінде жатыр. 

Бұдан бөлек, қыз адамдардың арасында жерде жатқан кезде оның ұялы телефоны мен құжаттарын ұрлап кеткен.

Қазір оқиғаға қатысты тергеу жүргізіліп жатыр. Дәрігерлердің көмегіне барлығы сегіз адам жүгінген, олардың жетеуі үйіне жіберілген.

Осы оқиғаға байланысты концертті ұйымдастырушы күдікті деп танылып, уақытша ұстау изоляторына қамалды. 

Шымкент қаласы полициясының мәліметінше, сатылған билеттер саны концерт өтетін алаңның рұқсат етілген сыйымдылығынан едәуір асып кеткен.

Қазір тергеу жүргізіліп жатыр.

Еске салсақ, бұған дейін бұған дейін Шымкентте Қайрат Нұртастың концертінде адамдар бірін-бірі таптап кете жаздап, 18 жастағы қыз жансақтау бөліміне түскенін жазған едік. Артынша концерттің ұйымдастырушысы қамауға алынды. Полицияның мәліметінше, сатылған билеттер саны концерт өтетін орынның белгіленген сыйымдылығынан едәуір асып кеткен. 

12 қазан күні кешке желіде Астана, Көкшетау, Петропавл және Қостанай қалаларының тұрғындары аспанда ерекше жарық нысанның құлдилап бара жатқан видеосын таратты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Желідегілер ұзынша із қалдырған жарқыраған нысанды көргенін жазып, оның не болуы мүмкін екенін талқылады.

Кадрлардан түнгі аспанда жарқыраған нүкте мен оның артынан созылған ұзын жарық із көрінеді. Алайда бұл суреттерге қарап, куәгерлердің барлығы бір нысанды байқады ма, жоқ па, әзірге белгісіз.

Астаналық қолданушылардың бірі видео жариялап, "Астана аспанынан тағы кім байқады?" деп сұрады. Осындай жазбаларды Көкшетау, Қостанай және Петропавл тұрғындары да бөліскен.

Кейбір қолданушылар көрген нысанын белгісіз ұшу аппараты (НЛО) деп атады. Дегенмен жарияланған кадрлардан оның нақты не екенін анықтау мүмкін емес. 

Не болуы мүмкін?

Ғылыми тұрғыдан алғанда, мұндай жарық метеороидтың немесе ғарыштағы жасанды нысанның, мысалы, зымыранның пайдаланылған сатысының атмосфераға енуі кезінде пайда болуы мүмкін. Екі жағдайда да бақылаушылар аспанда жарқыраған от пен оның артынан созылған жарық ізді көруі ықтимал.

Алайда құбылыстың болған уақыты, нысанның қозғалыс траекториясы мен ұзақтығы туралы деректер болмаса, жарияланған кадрлар арқылы оның нақты не екенін анықтау мүмкін емес.

Бұған дейін Рудный тұрғыны аспанда белгісіз ұшатын нысан көргені туралы жазған едік. Видео авторының айтуынша, ол мұндай құбылысты арнайы күткен. Себебі оның сөзінше, белгісіз нысандар қала аспанында жыл сайын дәл 10–11 мамыр күндері пайда болады екен.

Шымкентте 12 миллион теңге алаяқтық жасады деп айыпталған әйел ақталды. Айыптау нұсқасына сәйкес, әйел жәбірленушілерден Оңтүстік Кореяға бизнес-виза рәсімдеуге көмектесуге уәде беріп, сол үшін ақша алған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Шымкент қаласының қылмыстық істер жөніндегі ауданаралық сотының мәліметінше, 2025 жылдың тамызында М есімді қала тұрғыны бір әйел мен оның әпке-сіңлілеріне Оңтүстік Кореяға бизнес-виза алуға көмектесуге уәде берген. Айыптау нұсқасында әйел осы қызметі үшін 12 миллион теңге алғаны айтылған.

Прокурор сотталушыны бас бостандығынан айыруды сұрады. Жәбірленуші де әйелді қатаң жазалауды талап етті. Ал айыпталушы өз кінәсін мойындамай, соттан өзін ақтауды сұраған.

Сотта айыптау тарапы жәбірленушінің айғақтарын, қолхатты, бейнежазбаны және психологиялық-лингвистикалық сараптама қорытындысын дәлел ретінде ұсынды. Алайда сот бұл материалдар алаяқтық жасалғанын растамайтынын мәлімдеді.

Сот мәліметінше, сарапшыларға небәрі 15 секундтық видео үзіндісі берілген. Онда 12 миллион теңгенің тапсырылғаны, қолхаттың жазылғаны немесе виза рәсімдеуге қатысты алдын ала келісім болғаны көрсетілмеген.

Бұған қоса, әйелдер арасындағы 2025 жылғы шілде-тамыз айларындағы телефон арқылы хат алмасуда Оңтүстік Корея мен виза туралы бірде-бір мәлімет кездеспеген. Керісінше, жәбірленушінің алтын бұйымдар үшін берген ақшасын қайтаруды талап етіп, бірнеше рет қоңырау шалғаны және қорқытқаны тіркелген.

Сот отырысында жәбірленушінің өзі де, оның әпке-сіңлілері де виза рәсімдеу үшін М-ға ешқандай құжат тапсырмағаны анықталды. Сондай-ақ жәбірленушінің әпке-сіңлілері сотталушымен бұрын кездеспеген және онымен виза мәселесін талқыламаған.

Осы деректерді ескере отырып, сот әйелдер арасындағы даудың виза рәсімдеуге емес, бұрын сатып алынған алтын бұйымдардың ақысын төлеуге қатысты болғанын анықтады. Айыпталушының 12 миллион теңге алғанын дәлелдейтін нақты айғақтар да табылмаған.

Нәтижесінде сот айыпталушы әйелді оның әрекетінде қылмыстық құқық бұзушылық құрамы болмағандықтан ақтады.

Үкім заңды күшіне енді.

Еске салсақ, бұған дейін қазақстандықтар TikTok арқылы Англиядағы жұмысқа орналастырамыз дегендерге алданып қалғаны туралы жазған едік.

Алматыда бетперде киіп, пышақ ұстаған жасөспірімдер тұрғындарды шошытқан. Оқушылардың ата-аналарына айыппұл салынды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Әлеуметтік желілерде беттеріне маска таққан жасөспірімдердің қорқынышты әрекеттері түсірілген видео жарияланған. Алматылықтар беттеріне маска тағып, қолдарына пышақ ұстаған балаларды қаланың басқа аудандарынан да көргендерін айтып, шағымданған.

Полиция қызметкерлері оқиғаға қатысқан жасөспірімдерді анықтады. Олардың төртеуі де 9-12 жас аралығындағы балалар болып шықты. Полиция мән-жайды анықтау үшін оларды бөлімшеге жеткізді.

Ведомство өкілдері балалардың мигрант емес, Қазақстан азаматтары екенін де атап өтті. Ата-аналарға нақты қандай жаза қолданылғаны хабарланбады. Алайда бұл бап бойынша 10 АЕК (43 250 теңге) мөлшерінде айыппұл қарастырылған.

Ал кәмелетке толмаған бала қылмыстық немесе әкімшілік құқықбұзушылық белгілері бар қасақана әрекет жасаса, 20 АЕК көлемінде айыппұл салынуы немесе 10 тәулікке дейін қамауға алынуы мүмкін.

Балалардың қауіпті ойынынан көшеде өтіп бара жатқан ешкім зардап шекпеген. Дегенмен полиция жасөспірімдердің мектепішілік есепке қойылғанын мәлімдеді. Қазір олардың отбасындағы жағдай уәкілетті органдардың бақылауында.

Еске салсақ, осыған дейін Алматыда екі ер адам жедел жәрдем қызметкерлерін пышақпен қорқытқанын жазғанбыз. 

Шымкентте Қайрат Нұртастың концертінде болған адамдардың жаппай кептелісіне қатысты тергеу жалғасуда. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Құқық қорғау органдарының мәліметінше, оқиғаға байланысты ұсталған ұйымдастырушы қазір уақытша ұстау изоляторында отыр. Оған қатысты бұлтартпау шарасы әзірге таңдалмаған. Ал концертте зардап шеккен 18 жастағы қыздың жағдайы ауыр күйінде қалып отыр.

Істі Шымкент қаласы Тұран аудандық полиция басқармасы тергеп жатыр. Күдіктінің әрекеті қылмыстық кодекстің 306-бабының 2-бөлігі бойынша сараланған. Бұл бап "Қызмет көрсету кезінде қауіпсіздік талаптарын бұзғандарға" қатысты жауапкершілікті көздейді.

Аталған құқық бұзушылық үшін 5 000 АЕК-ке дейін (21,6 миллион теңге) айыппұл салынуы мүмкін. Сондай-ақ бес жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылған.

Шымкент прокуратурасы күдіктіге қатысты бұлтартпау шарасы әлі таңдалмағанын атап өтті. Заң бойынша адам 48 сағатқа дейін ұсталуы мүмкін. Осы мерзім аяқталғанға дейін тергеу судьясы оны қамауда ұстауға санкция беру немесе бас тарту туралы шешім қабылдайды. Қамауға алу мақұлданбаса, өзге бұлтартпау шарасы таңдалуы мүмкін.

Прокуратураның мәліметінше, тергеу судьясы әзірге бұл мәселені әлі қарамаған.

Еске салсақ, бұған дейін Шымкентте Қайрат Нұртастың концертінде адамдар бірін-бірі таптап кете жаздап, 18 жастағы қыз жансақтау бөліміне түскенін жазған едік. Артынша концерттің ұйымдастырушысы қамауға алынды. Полицияның мәліметінше, сатылған билеттер саны концерт өтетін орынның белгіленген сыйымдылығынан едәуір асып кеткен. 

Қазақстанның сыртқы істер министрлігі Сауд Арабиясындағы әуежайларға жасалған шабуылдарға байланысты қазақстандықтарға үндеу жасады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Министрлік Сауд Арабиясының азаматтық инфрақұрылымына жасалған шабуылдарға байланысты аталған елде жүрген қазақстандықтарға:

• сақтық шараларын қатаң сақтап, жергілікті билік органдарының нұсқауларын орындауды;
• нақты қажеттілік болмаса, әуежайларға бармауды, рейстердің мәртебесін әуекомпаниялардан алдын ала нақтылауды;
• адамдар шоғырланған орындар мен қауіптілігі жоғары нысандардан аулақ болуды;
• шұғыл емес сапарларды мүмкіндігінше кейінге қалдыруды ұсынды.

Төтенше жағдайға тап болғандарға Қазақстанның Эр-Риядтағы Елшілігіне немесе Жиддадағы Бас консулдығына хабарласу ұсынылды.

Жедел байланысқа арналған телефон нөмірлері: Эр-Рияд қаласындағы консул: +966 55 663 01 77. Жидда қаласындағы консул: +966 53 275 80 80.

Еске салсақ, бұған дейін Сауд Арабиясында Эр-Рияд әуежайына екінші рет шабуыл жасалғаны туралы жазған едік. Ал 10 қазандағы соққыдан 12 адам қаза тауып, тағы 309 адам жараланған. Зардап шеккендердің кейбірінің жағдайы ауыр.

Қасым-Жомарт Тоқаев пен Король Филипп БАҚ өкілдеріне арналған брифинг өткізді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Мемлекет басшысы Бельгиялықтар Королі мен Патшайымының Қазақстанға жасаған тарихи мемлекеттік сапары екіжақты қарым-қатынастың жаңа парағын ашатынын және қос халық арасындағы достықты нығайта түсетінін атап өтті.

Тоқаев емен-жарқын достық рәуіште әрі сындарлы сипатта өткен нәтижелі келіссөздердің қорытындысына тоқталды.

Тоқаев БАҚ өкілдеріне мәдени-гуманитарлық салада қол жеткізілген уағдаластықтар жөнінде әңгімеледі. 

Президент тараптардың халықаралық және өңірлік өзекті мәселелер жөнінде пікір алмасқанын айтты.

Король Филипп ілтипатпен қарсы алғаны үшін Қасым-Жомарт Тоқаевқа алғыс айтып, соңғы отыз жылда елдеріміз берік әрі мызғымас байланыс орнатқанын атап өтті. 

Король Филипптің айтуынша, Бельгия Қазақстан экономикасына қаржы құйған ірі инвесторлардың бірі саналады. Қазақстан нарығында бірқатар бельгиялық компания жұмыс істейді. Ол алдағы Қазақстан – Бельгия іскерлік кеңесі отырысына көп үміт артатынын жеткізді.

Король Филипп Қазақстанның бай тарихымен және мәдениетімен жақын танысуға ниетті екенін де жеткізді. 

Бельгиялықтар Королі сөз соңында көрсетілген сый-құрмет үшін Қасым-Жомарт Тоқаевқа тағы да алғыс айтты.

Еске салсақ, бұған дейін Тоқаев Қазақстанға мемлекеттік сапармен келген Король Филипп пен Патшайым Матильданы елорда әуежайынан қарсы алған болатын. 

Алматылықтар арасында қалада "маньяк" пайда болғаны туралы хабарламалар тарады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Әлеуметтік желілерде Алматыда бірнеше адамды өлтірді деген белгісіз қылмыскер туралы ақпарат тарады. Хабарлама авторлары күдіктінің жеке басы әлі анықталмағанын алға тартып, тұрғындарды сақ болуға шақырған.

Алматы қалалық полиция департаменті тұрғындарды үрейлендірген ақпаратқа қатысты пікір білдіріп, бұл ақпараттың шындыққа жанаспайтынын мәлімдеді.

Еске салсақ, бұған дейін маньяк-педофил деп танылған қазақстандық 25 жыл жазасын өтеп шығып, тағы да әйелге шабуыл жасағаны туралы жазған едік. 

"Яндекс" қызметіндегі ақау кезінде InDrive қосымшасы арқылы таксиге сұраныс үш есеге жуық өскен. Жолаушылар жүргізушілердің жолақысын әдеттегіден екі есе қымбат сұрағанына жаппай шағымданды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі  хабарлайды. 

Такси жүргізушілерінің жолақысын негізсіз қымбаттатуына наразылық білдірген жолаушылар InDrive компаниясының негізін қалаушы Арсен Томскийдің желідегі жазбаларына жүздеген пікір қалдырған. Желі қолданушыларының бірі “Яндекс” қосымшасында 2200 теңге болып тұрған сапар үшін InDrive жүргізушілері 3 есе қымбат баға сұрағанына наразылық білдірді.

Желі қолданушылары тек Алматы, Астана секілді ірі қалаларда ғана емес, өңірлерде де такси бағасының күрт қымбаттағанына шағымданды. 

Ал енді бірі InDrive басшысынан жүргізушілерді жұмысқа қабылдау кезінде дұрыс іріктеуге шақырды. 

Пайдаланушылардың бір бөлігі InDrive компаниясынан сапар құнын жүргізушілердің өз еркіне қалдырмай, нақты баға белгілеуді талап етті.

InDrive компаниясының негізін қалаушы Арсен Томский жексенбі күні таңертең тапсырыстар саны күрт артқанын растады. Бірнеше сағат ішінде пайдаланушылар сапар мен жеткізу қызметтеріне әдеттегіден үш есеге жуық көп тапсырыс берген.

Томскийдің айтуынша, компания комиссия мөлшерін төмендетіп, жаңа жүргізушілерден ондаған мың өтінім алған. Олардың бір бөлігі жедел түрде жұмысқа кіріскен.

Ол InDrive сервисінде жол жүру құнын жолаушы мен жүргізуші өзара келісіп белгілейтінін еске салды. Тапсырыстар саны күрт артып, бос көлік жетіспеген кезде екі тарап та жоғары баға ұсына бастайды.

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстанда "Яндекс" такси мен курьерлік қызметтер істен шыққаны туралы жазған едік. 

Перизат Қайраттың туыстары Дубайдан құны 2,67 миллиард теңгеге бағаланатын пәтерлер сатып алған деген ақпарат тарады. Алайда Қаржылық мониторинг агенттігі бұл мүліктер қайырымдылыққа жиналған ақшаға алынған болуы мүмкін деген болжамды тексеріп, оның расталмағанын мәлімдеді. Ведомствоның сөзінше, пәтерлер Перизат Қайраттың қылмыстық әрекеті басталғанға дейін сатып алынған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Дубайдағы 2,67 миллиард теңге пәтерлер: Перизаттың аға-жеңгесінің мүлкі туралы не белгілі?

Тараған ақпаратта Перизат Қайраттың нағашы ағасының отбасына Дубайдан қымбат жылжымайтын мүліктер тиесілі екені айтылған. Олардың жалпы құны 5,9 миллион доллар яғни шамамен 2,67 миллиард теңге деп бағаланған. Кейбір пәтерлер туристік сайттарда қысқа мерзімге жалға берілетін баспана ретінде де ұсынылған.

“Дубайдағы жылжымайтын мүлік тізіліміндегі мәліметтерге сәйкес, Перизат Қайраттың туыстары бұл пәтерлерді 2020–2022 жылдары сатып алған. Бұл оның қоғамға кеңінен таныла бастаған кезеңімен тұспа-тұс келеді. Пәтерлер Қазақстан азаматы Гүлбана Алашбаеваның атына рәсімделген. Ол — Сабит Алашбаевтың жұбайы. Ал Сабит Перизат Қайраттың анасы Ғайни Алашбаеваның туған інісі”, – делінген тараған хабарламада. 

Гүлбана Алашбаева мен оның жұбайы Қазақстанда ірі кәсіпкер ретінде танылмаған. Олардың атына Астана мен Ақтөбеде екі жеке кәсіпкерлік тіркелген. Ал өздері риелтор болып жұмыс істейді. Дегенмен Перизат Қайратты тергеу барысында тәркіленген мүліктер тізімінен Дубайдағы жылжымайтын мүлік табылмаған.

 Тараған ақпаратта Гүлбана Алашбаеваның атына Дубайдағы элиталық тұрғын үй кешендерінен барлығы жеті нысан тіркелгені көрсетілген:

• Forte Tower II — Burj Khalifa маңында орналасқан, екі жатын бөлмесі бар, ауданы 116,31 шаршы метр пәтер. Құны — 878,6 мың доллар (шамамен 399 миллион теңге).
• Vida Dubai Mall Tower II — ауданы 74,8 шаршы метр, бір жатын бөлмесі және автотұрағы бар пәтер. Бағасы — 750 мың доллар (шамамен 340,5 миллион теңге).
• Vida Dubai Mall Tower II-дегі екінші пәтер — екі жатын бөлмесі бар, ауданы 105,63 шаршы метр. Құны — 1,12 миллион доллар (шамамен 508,5 миллион теңге).
• Bellevue Towers — ауданы 119,59 шаршы метр, үш бөлмелі пәтер. Бағасы — 735 мың доллар (шамамен 333,7 миллион теңге).
• Azure Residence — бесінші және жетінші қабаттарда орналасқан, әрқайсысының ауданы 106 шаршы метр болатын екі пәтер. Екеуінің жалпы құны — 1,65 миллион доллар (шамамен 749,1 миллион теңге).
• Harbour Views — Дубай каналына қарайтын, екі жатын бөлмесі және автотұрағы бар, ауданы 106,16 шаршы метр пәтер. Бағасы — 780 мың доллар (шамамен 354,1 миллион теңге).

Осы пәтерлердің жалпы құны шамамен 5,9 миллион доллар немесе 2,68 миллиард теңге болады.

Бұдан бөлек, Гүлбана Алашбаева 2020 жылы 380 мың долларға сатып алған тағы бір пәтерін кейін сатқан, ал оған дейін баспананы қысқа мерзімге жалға берген.

 Дубайдағы мүліктер Перизат Қайраттың істерімен байланысты ма?

Қаржы мониторингі агенттігі желіде тараған ақпараттан соң тексерісті бастаған. 

“Анонимді Telegram арналарының бірінде сотталған Перизат Қайраттың туыстарына Дубайда бірнеше пәтер тиесілі екені туралы ақпарат жарияланды. Бұған дейін Қаржылық мониторинг агенттігі аталған адамдардың жылжымайтын мүлікті П. Қайраттың қылмыстық жолмен тапқан ақшасына сатып алуы мүмкін деген болжамды тексерген. Алайда бұл болжам расталмады”, – деді ведомство. 

Агенттік бұған дейін тергеу кезінде барлық қаржылық операциялар жан-жақты талданып, жымқырылған ақшаны заңдастырудың бүкіл тізбегі анықталғанын алға тартты. Ал туыстарымен қаржылық байланысы болмаған.

“П. Қайрат А. отбасы мүшелерімен қандай да бір қаржылық есеп айырысу жүргізгені анықталған жоқ. Оның үстіне, жарияланымдарда аталған жылжымайтын мүлік 2011–2019 жылдары, яғни "Biz Birgemiz Qazaqstan 2030" қоры құрылғанға және П. Қайрат қылмыстық әрекетке кіріскенге дейін сатып алынған. Жалпы, А. ерлі-зайыптылары 20 жылдан астам уақыт бойы жылжымайтын мүлік сатып алып, қайта сатумен айналысып келеді. Олар П. Қайрат пен оның анасынан бөлек тұрып, кәсіпкерлік қызметін де дербес жүргізген”, – деп түсіндірді ведомство. 

Еске салсақ, "Biz Birgemiz Qazaqstan" қорының бұрынғы басшысы Перизат Қайрат 2024 жылдың қарашасында 1,5 млрд теңгеден астам қаражатты жымқырды деген күдікпен қамауға алынған еді. Бұл қаражат су тасқынынан зардап шеккендерге көмек көрсету үшін жиналған. Тергеу нұсқасына сәйкес, ол ақшаның бір бөлігін элиталық жылжымайтын мүлік, автокөлік сатып алуға және туристік сапарларға жұмсаған.

Сонымен қатар тергеу деректеріне сәйкес, Перизат Қайрат қаражатты қолма-қол ақшаға айналдыру үшін достары мен туыстарын тартып, олардың "қызметі" үшін сыйақы төлеп отырған.

Перизат Қайрат өз кінәсін мойындаған жоқ. Ол тағылған айыптарды "прокурорлардың қиялы" деп атап, қордың құрылтайшыларын жауап алуға шақыруды талап еткен.

Сот үкімімен Перизат Қайрат 10 жылға бас бостандығынан айырылды. Оның анасы Ғайни Алашбаева 7 жылға сотталды.

Біреудің сеніміне кіріп, баспанасын иемдену. Сосын оны жалған құжатпен сатып, жолына кедергі болған адамды өлтіру. Қазақстанда осындай схема бойынша әрекет еткен бірнеше қылмыстық топ әшкереленді. Олардың құрбаны көбіне жалғызбасты қарттар, мүгедектігі бар азаматтар мен әлеуметтік осал топ өкілдері болған. Қылмыскерлердің бірі заңгерлер мен нотариустардың көмегіне жүгінсе, енді бірі құрбандарын алдап, тіпті некеге тұру арқылы сеніміне кірген. Stan.kz елді дүр сілкіндірген “қара риэлторлар” ісін жинақтап, қылмыскерлердің қалай әрекет еткенін анықтады.

“Қара риэлторлар” деген кімдер?

“Қара риэлторлар” деп өзгенің жылжымайтын мүлкін алдау, қорқыту, қысым көрсету немесе күш қолдану арқылы иемденетін қылмыскерлерді атайды. Олардың кейбірі өздерін жылжымайтын мүлік нарығында жұмыс істейтін делдал ретінде көрсетсе, басқалары заңгерлермен, нотариустармен немесе өзге мамандармен байланыс орнатқан.

Мұндай топтардың көздейтіні — баспанасы бар, бірақ өз мүлкін қорғауға мүмкіндігі шектеулі адамдар. Қылмыскерлер олардың жалғыз тұратынын, туыстарымен араласпайтынын, денсаулығының нашар немесе ішімдікке тәуелді екенін пайдаланады.

Қазақстанда бұл атаумен белгілі болған істердің бәрі бір қылмыстық топқа қатысты емес. Әр жылдары Алматыда, Қостанайда және Қарағанды облысында бір-бірінен бөлек қылмыстық топтар анықталған. Олардың кейбірі адамдарды алдап, баспанасын тартып алса, енді бірі пәтерді иемдену үшін адам өлтіруге дейін барған.

2006–2012 жылдар: Алматыда тоғыз адамды өлтірген топ

Қазақстандағы ең қатыгез істердің бірі — Сергей Смирнов басқарған қылмыстық топтың әрекеті. 2006–2012 жылдар аралығында оның мүшелері тоғыз адамды өлтірген. Құрбандардың алтауының ғана сүйегі табылған.

Топтың ұйымдастырушысы Сергей Смирнов 1949 жылы туған. Ол бұрын полицияда майор шеніне дейін көтеріліп, кейін пара алғаны үшін сотталған. Түрмеден шыққан соң ұстаздықпен айналысып, ғылым кандидаты дәрежесін алған. 2000 жылы кәсіпкерлікпен де шұғылданған.

Алайда тергеу мәліметтеріне сәйкес, Смирнов жалғызбасты адамдардың баспанасын иемдену жолдарын да қарастырған. Мұндай қылмыстарды жалғыз өзі жүзеге асыру қиын екенін түсінген ол бірнеше адамнан тұратын топ құрған.

Топ мүшелерінің арасында бұрынғы прокурордың орынбасары болған Николай Миронов та бар еді. Смирнов бұрынғы қызметінің арқасында тергеу амалдарын жақсы білген. Ол топ мүшелерін бір-бірімен таныстырмай, әрқайсымен жеке байланыс орнатқан. Нәтижесінде қылмыстық топтың ішіндегі ақпаратты негізінен өзі бақылап отырған.

Құрбандардың сеніміне кіріп, баспанасын тартып алған

Топтың алғашқы құрбандарының бірі — Алматыдағы Самал-1 шағынауданында тұрған Виктор Андрикенус. Смирнов онымен танысып, ортақ кәсіп ашуды ұсынған. Кейін оның мүлкін басқаруға қол жеткізгісі келген.

Алайда Андрикенус баспанасын толық басқару құқығын беруге келіспеген. Осыдан кейін Смирнов жалған құжаттар арқылы оның пәтерін иемденуді ұйғарған.

2006 жылы 13 мамырда Смирнов пен оның сыбайласы Григорий Кислицин Андрикенусты Алматы облысы Талғарға іскерлік кездесуге барамыз деп алып кеткен. Сол жерде оны өлтіріп, мәйітін жасырған. Кейін жалған құжаттар арқылы пәтерді басқа адамның атына рәсімдеп, 117 мың долларға сатқан.

Келесі құрбандар — анасы мен қызы, 49 және 20 жастағы Погореловалар болды. Смирнов қызды сыбайласы Сергей Некрыловпен таныстырып, екеуін некеге тұруға көндірген. Анасы мен қызы үйді сатуға арналған сенімхат рәсімдеп, оны Смирновқа берген. Олар үй сатылған соң ақшасын аламыз деп ойлаған.

Үй 43 мың долларға сатылған соң әйелдер өлтірілген. Қылмыстық топ мүшелері олардың көзін жойып қана қоймай, қылмысты әшкерелеуі мүмкін сыбайластарының өздерін де өлтірген. Осылайша, Смирновтың қылмыстық схемасы тек бөтеннің баспанасын иемденумен шектелмеген. Ол адамдарды бір-біріне қарсы қойып, қылмысқа қатысушыларды да өзіне тәуелді еткен.

Жалған академия, сенімхат және тағы бір кісі өлімі

2007 жылы топтың келесі құрбаны 26 жастағы Александр Матушкин болды. Смирнов оған өзін Новосібірдегі академияның қызметкері ретінде таныстырып, оқуға түсуге көмектесетінін айтқан. Шын мәнінде, мұндай академия болмаған.

Матушкиннің сеніміне кірген топ мүшелері оны үйін басқару құқығын беруге көндірген. 2007 жылы 29 сәуірде оны Барнаулға емтихан тапсыруға апарамыз деген сылтаумен алып кеткен. Тергеу материалдарында Матушкиннің сол жерде өлтіріліп, денесінің жасырылғаны жазылған. Оның пәтері 105 мың долларға сатылған.

2010 жылы топтың тағы бір құрбаны Иван Сидельников болды. Ол пәтерін Смирновтың атына рәсімдеген соң Алматы облысындағы Байсерке ауылының маңына жеткізіліп, өлтірілген. Кейін оның баспанасы 70 мың долларға сатылған.

2011 жылы Смирнов пен сыбайластары Александр Крыцконың пәтерін иемденген. Оған қатысты құжаттар рәсімделген соң Крыцко өлтіріліп, денесі қала сыртына жасырылған. Кейін Смирнов қылмыстық топтың өз мүшесі Надежда Рудиді де өлтірген.

Қылмыстық топ қалай ұсталды?

Сергей Смирнов 2012 жылы 21 ақпанда Виктор Андрикенустың пәтерін сату ісіне байланысты алаяқтық күдігімен ұсталған. Тергеу барысында оның және сыбайластарының кісі өлтірулерге қатысы анықталған. Қылмыстық топ мүшелері жауапкершіліктен құтылу үшін бір-бірін айыптаған. Олардың кейбірі көмілген орындарды көрсеткен. Соның нәтижесінде тоғыз құрбанның алтауының сүйегі табылды.

2013 жылы 15 шілдеде сот Смирновты өмір бойына бас бостандығынан айырды. Ол жазасын Қостанай облысындағы төтенше қауіпсіздік мекемесінде өтеп жатыр.

Ал Григорий Кислицин 22 жылға, Максим Салтановский алты жылға, Владимир Юдаков үш жылға сотталды. Топтың тағы екі мүшесі алаяқтық схемалар мен кісі өлтіруге тікелей қатыспаған. Қылмыс ұйымдастырушысы оларды істің мән-жайынан бейхабар күйде пайдаланған. Сондықтан бұл екі адам рақымшылықпен босатылды.

2014–2015 жылдар: Қостанайдағы қылмыстық топ

Қостанай облысында да әлеуметтік осал азаматтардың мүлкін иемденумен айналысқан бірнеше қылмыстық топқа қатысты істер қаралды. Солардың бірі — ағайынды Жанат пен Марал Таңатқановтар басқарған топ. Оларға туысы Жамал Шагвалеева көмектескен.

Топ мүшелерінің арасында ағайынды алаяқтармен бірге тұрған 30 жастағы Зәуре Бермағамбетова мен 33 жастағы Анар Құсайынова және 35 жастағы Жәнібек Аңдамасов, 55 жастағы Сергей Безгунов, 47 жастағы Борис Шаповалов, 56 жастағы Беслан Евлоев пен 28 жастағы Салтанат Құлболова да бар. 

2014 жылы жарияланған ақпаратта қылмыстық топтың он мүшесі сотқа берілгені хабарланған. Тергеу материалдары бойынша, олар 2004 жылдан бастап Қостанай қаласы мен облысындағы пәтерлер және әлеуметтік қамқорлықтағы адамдардың зейнетақы шоттары туралы мәлімет жинаған.

Құрбандардың қатарында мүгедектігі бар азаматтар, балалар үйінің түлектері, психикалық ауруы бар адамдар және ішімдікке тәуелді азаматтар болған. Қылмыстық топ мүшелері олардың сеніміне кіріп, баспанасын басқа үйге айырбастауға немесе сатуға көндірген. Кейбірін қорқытып, күш қолданған.

Жәбірленушілердің бірі ауыр онкологиялық ауруға шалдыққан. Тергеу нұсқасы бойынша, оның баспанасын иемдену үшін оны ауруханаға жатқызып, коммуналдық қарыздарын төлеуге көмектесеміз деген желеумен мүлкін басқаруға мүмкіндік беретін құжат рәсімдеген.

Тағы бір азаматты ауылдық жерде ұстап, пәтерді сату туралы келісімге қол қойғанша ұрып-соққан. Ал кейбір жәбірленушілерге ескі баспанасының орнына жағдайы жақсы пәтер береміз деп уәде еткен. 

2015 жылы Қостанай облыстық соты ағайынды Таңатқановтарға қатысты үкімді қайта қарап, олардың жазасын күшейтті. Қылмыстық іс 58 томнан тұрған. Ал жәбірленушілер саны 25 адамға жеткен. 

Қостанайдағы тағы бір топ: үш кісіні өлтіру дерегі

Қостанайда 2007–2015 жылдар аралығында әрекет еткен тағы бір қылмыстық топ ұсталған. 2016 жылы сотқа сегіз адам тартылған. Оларға кісі өлтіру, ұйымдасқан қылмыстық топ құру, құжаттарды заңсыз иемдену және адам саудасына қатысты айыптар тағылған.

Қылмыстық топ мүгедектігі бар азаматтарды, жалғызбасты зейнеткерлерді, ішімдікке тәуелді адамдарды және түрмеде жазасын өтеп жүрген азаматтарды нысанаға алған. Қылмыстық топ мүшелері баспаналарды өз атына рәсімдеп, кейін сатқан.

Бұл іс бойынша үш кісі өлтіру дерегі қаралған. Қылмыскерлер мәйіттерді жасыру үшін денелерді бөлшектеу, өртеу және жерге көму тәсілдерін қолданған. Құрбандардың бірі қылмыстық топ мүшелерінің біріне тұрмысқа шыққан мүгедектігі бар Татьяна Казанцева болған.

2017 жылы 18 наурызда сот екі ұйымдастырушыға өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасын тағайындады. Қалған қатысушыларға да ұзақ мерзімді жаза берілді.

Қылмыстық топты дәмхана иесі басқарған

2016 жылы Алматыда тағы бір ұйымдасқан қылмыстық топтың әрекеті әшкереленді. Бұл жолы қылмыскерлер жалғызбасты, ішімдікке тәуелді азаматтарды өлтіріп, олардың пәтерін марқұмдарға сырттай ұқсайтын адамдар арқылы сатуға тырысқан.

Қылмыстық топты қаладағы дәмханалардың бірінің иесі басқарған. 2016 жылы 30 қыркүйекте сегіз айыпталушы сотқа берілген. Тергеу барысында 28 сот сараптамасы жүргізіліп, 250-ден астам құжат зерттелген. Оған қоса жүзден астам куәгерден жауап алынған. 

Аркадий Плисстің өлімі

Қылмыстық топтың құрбандарының бірі — Алматыдағы Көктем-2 шағынауданында тұрған Аркадий Плисс. Оның ағасы Павел Плисстің айтуынша, 2015 жылдың күзінде үй құжаттары жоғалып кеткен. Аркадий оларды қайта қалпына келтіргенімен, 2016 жылдың басында құжаттары тағы жоғалған.

Тергеу дерегінше, Бибігүл Досқанова Аркадиймен бірге тұратын әйел Жанна Бақыпбаевамен танысып, олардың үйіне қонаққа барған. Кейін ол ішімдікке ұйықтататын дәрі қосып, түнде сыбайластарына есік ашқан. Үйге кірген қылмыскерлер Аркадий Плиссті және оның серігін өлтіріп, денелерін қала сыртына жасырған.

Одан кейін қылмыстық топ Аркадийге сырттай ұқсайтын Алексей Трофимовты тауып, оны нотариусқа апарған. Трофимов өзін пәтердің иесі ретінде көрсетіп, сату мәмілесін рәсімдеген. Кейін пәтер бірнеше рет қайта сатылған. 

Журналистің арқасында қылмыс ашылған...

Бұл топтың әрекетін әшкерелеуге журналист Вячеслав Блощицын көмектескен. Қылмыскерлер журналисті өлтіруге тырысқан. Оны қала сыртына апарып, пышақтап, шұңқырға тастаған. Алайда ол тірі қалып, медициналық көмекке жүгініп, полицияға болған жағдайды айтып берген. Оның көрсетулері тергеуге қылмыстық топтың ізіне түсуге көмектескен.

2017 жылы ақпанда алқабилер соты істі қарап, алты айыпталушыны 6 жылдан 20 жылға дейін бас бостандығынан айырды. Сот материалдары бойынша, топ үш алматылықты өлтіріп, тағы бір адамды өлтіруге оқталған. 

Қарағанды облысында 14 пәтерді заңсыз рәсімдеген топ

2024 жылдың мамырында Қарағанды облысында тағы бір “қара риэлторлар” тобының әрекеті тоқтатылды.

Ішкі істер министрлігінің мәліметінше, топ құрамында заңгерлер, адвокаттар және нотариус болған. Олар қорқыту мен күш қолдану арқылы зейнеткерлердің, мүгедектігі бар адамдардың және алкоголь не есірткіге тәуелді азаматтардың мүлкін заңсыз қайта рәсімдеген. Осылайша, олар 14 пәтерді иемденген.

Сол жылы 13 мамырда жүргізілген тінту кезінде жылжымайтын мүлікке қатысты құжаттар мен азаматтардың жеке деректері тәркіленіп, 28 адам ұсталған.

Бұл іс бойынша сол кезде тергеу аса ірі мөлшердегі алаяқтық дерегімен жүргізілген. Ұсталған адамдардың кінәсі дәлелденгені немесе сотталғаны туралы ашық дереккөздерде расталған мәлімет жоқ. 

22 адамнан құралған топ баспана үшін адам ұрлап, кісі өлтірген

Былтыр 11 наурызда Алматыда жалғызбасты қарттардың және психикалық денсаулық орталығы пациенттерінің баспанасын заңсыз иемденген ұйымдасқан қылмыстық топ мүшелеріне қатысты сот үкімі шықты. 22 адамнан құралған топтың құрамында дәрігерлер, нотариустар, бұрынғы полицейлер, сот-медициналық сарапшылар, риэлторлар мен такси жүргізушілері болған. Үш жылдан астам уақытқа созылған сот процесінде қылмыстық топтың пәтерлерді қалай иемденгені, адамдарды ұрлап, заңсыз ұстағаны және кісі өлтіруге барғаны айтылды.

Топты 65 жастағы алматылық Ирина Гапарова мен Өзбекстан азаматы Әшірәлі Болтабоев басқарған. 

Тергеу мәліметтеріне сәйкес, олар болашақ құрбандарын анықтап, баспананы алдау арқылы иемденудің жолдарын ойластырған. Қылмыстық топ 37 эпизод бойынша пәтерлерді заңсыз рәсімдеген. Олар мұрагерлері жоқ қайтыс болған адамдардың баспаналарын іздеп, құжаттарды қолдан жасау арқылы мүлікті өз бақылауына алған. Бұдан бөлек, Алматыдағы психикалық денсаулық орталығының пациенттері де олардың құрбаны болған.

Қылмыстық схемада әр қатысушының өз міндеті болған. Дәрігерлер кәсіби білімі мен пациенттерге қолжетімділігін пайдаланған. Нотариустар жалған құжаттар мен өсиеттерді рәсімдеуге көмектескен. Ал бұрын сотталған кей қатысушылар адамдарды күштеп ұстау және қажетсіз куәгерлердің көзін жою үшін қолданылған.

Сотта қаралған 13 эпизод адам ұрлау, заңсыз бас бостандығынан айыру, кісі өлтіру және сексуалдық зорлық фактісін қамтыған. Қылмыстық топ мүшелері психикалық денсаулық орталығының кей пациенттерін ұрлап, саяжайда заңсыз ұстаған. Оларға психотроптық препараттар берілген. Бұл әрекеттерге медициналық мекеме қызметкерлері де көмектескен.

Баспананы иемденудің тағы бір тәсілі — жалған өсиеттер жасау болған. Топ мүшелері жалғызбасты қарттар қайтыс болған сон олардың мұрагерсіз қалған пәтерлерін анықтап, нотариустар арқылы құжаттарды рәсімдеген. Кейін жылжымайтын мүлік жалған адамдардың атына тіркелген. Алайда алаяқтық схемада пайдаланылған бұл адамдар қылмыстық жауапкершілікке тартылмаған.

Сот үкімі:

• Ирина Гаппарова – 18 жыл бас бостандығынан айыру
• Әшірәлі Болтабоев – 17 жыл
• Әуелхан Сатаев – 16 жыл
• Жанат Сартпаев (нотариус) – 7 жыл
• Гүлнара Миятова (нотариус) – 6 жыл
• Рашиддин Семятов – 7 жыл
• Татьяна Грушина – 11 жыл
• Рахим Ли-Ли-Зо – 12 жыл
• Зубайра Амирова (нотариус) – 6 жыл
• Виталий Колесников (сот-медициналық сарапшы) – 4 жыл
• Асыл Асанбаева – 7 жыл
• Екатерина Овчарова – 11 жыл
• Қанат Сибанбаев – 5 жыл 6 ай
• Хосров Гасанов – 11 жыл
• Николай Керов – 6 жыл
• Айжан Жүсіпғалиева (психиатр-дәрігер) – 6 жыл
• Тахир Ұразаев – 16 жыл
• Майра Ұразаева (психиатр-дәрігер) – 10 жыл 6 ай
• Жанат Джексембиев – 5 жыл
• Газиза Ешмұратова (психиатр-дәрігер) – 3 жыл
• Манап Тыныбаев (полицей) – 6 жыл
• Денис Артюшенко – 5 жыл

Алаяқтық схемада пайдаланылған жалған тұлғалар қылмыстық жауапкершілікке тартылған жоқ. 

“Қара риэлторлар” баспананы қалай тартып алады?

Қазақстанда әр жылдары анықталған қылмыстық істерге қарағанда, "қара риэлторлар" көбіне жалғыз тұратын қарттарды, мүгедектігі бар адамдарды, балалар үйінен шыққандарды және ішімдікке тәуелді азаматтарды нысанаға алған. Олар алдымен жәбірленушілердің сеніміне кіріп, кейін баспанасын иемденуге тырысқан.

1. Алдымен баспанасы бар адамды іздейді

Қылмыскерлер көбіне жалғыз тұратын, туыстарымен аз араласатын немесе өз құқығын қорғауы қиын адамдарға қызыққан. Өйткені мұндай адамдардың жағдайын сырттан бақылап, баспанасын иемдену әрекетін ұзақ уақыт ешкім байқамауы мүмкін.

2. Сеніміне кіріп, құжаттарына қол жеткізеді

Олар өздерін көмек көрсететін адам ретінде таныстырып, пәтерді сатуға немесе басқа баспанаға айырбастауға көмектесетінін айтқан. Кейбірі жәбірленушілермен жақын араласып, тіпті некеге тұруға дейін барған. Осылайша, үй иесін пәтерге қатысты сенімхат беруге немесе сату құжаттарына қол қоюға итермелеген. Ал кейбір жағдайда жалған құжат жасаған немесе адамды күшпен қол қоюға көндірген.

3. Пәтерді өз атына рәсімдеп, сатып жібереді

Құжаттарды қолға түсірген соң, қылмыскерлер баспананы басқа адамның атына аударып, кейін сатқан. Мәселен, Алматыдағы 2016 жылғы істе олар өлтірілген үй иелеріне ұқсайтын адамдарды тауып, соларды пәтердің иесі ретінде көрсеткен.

4. Кейбір жағдайда үй иесін өлтірген

Ең ауыр істерде қылмыскерлер пәтерді рәсімдеп алған соң оның заңды иесін өлтірген. Алматыда 2006–2012 жылдары әрекет еткен Сергей Смирнов басқарған топ тоғыз адамды өлтіргені үшін сотталған. Қостанайдағы басқа қылмыстық топтардың істерінде де кісі өлтіру деректері қаралған.

Алайда барлық “қара риэлторлар” адам өлтірді деуге келмейді. Кей істерде қылмыскерлердің әрекеті алаяқтықпен, қорқытумен немесе мүлікті заңсыз иемденумен шектелген.

Мұндай қылмыстарды анықтау неге қиын?

Пәтер заңды құжаттар арқылы басқа адамның атына рәсімделіп, кейін сатылып кетуі мүмкін. Сырттай қарағанда, бұл кәдімгі сатып алу-сату мәмілесіне ұқсайды. Ал оның артында алдау, қысым немесе жалған құжат тұрғанын анықтау үшін полицияға мәміленің қалай жасалғанын, құжаттарға кім қол қойғанын және мүліктен кім пайда көргенін тексеруге тура келеді.

Егер үй иесі жалғыз тұрып, кейін жоғалып кетсе немесе қайтыс болса, оның баспанасына қатысты күмәнді мәміле бірден байқалмауы мүмкін. Сондықтан мұндай істерде тек пәтердің кімге сатылғаны емес, бастапқы иесінің мүлікті қандай жағдайда бергені де маңызды.

Қазақстанда 5 қазанда жарияланған №870 қаулы декреттік төлемдерге қатысты талқылауды күшейтті. Жұмыс істейтін аналардың жәрдемақысы өзгере ме? Аналарды қай ел көбірек қолдайды? Stan.kz Қазақстанмен қатар Ресей, Германия, Швеция, Ұлыбритания, Жапония және АҚШ-тағы бала күтіміне арналған төлемдерді салыстырды.

 

Қазақстанда анаға қанша төленіп келді?

Қазақстанда бала тууға байланысты төлемдер бірнеше түрге бөлінеді. Олардың мөлшері әйелдің жұмыс істейтініне, әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысуына және отбасында нешінші баланың дүниеге келгеніне қарай өзгереді.

Жұмыс істейтін әйел жүктілік пен босануға байланысты демалысқа шығар алдында Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан біржолғы төлем алады. Оның мөлшері соңғы 12 айда әлеуметтік аударымдар жүргізілген орташа айлық табыс пен еңбекке жарамсыздық парағындағы күндер санына байланысты есептеледі.

2026 жылы бала туған кезде берілетін біржолғы мемлекеттік жәрдемақы бірінші, екінші және үшінші балаға 164 350 теңгені, төртінші және одан кейінгі балаларға 272 475 теңгені құрайды. Бұл төлем жұмыс істейтін және жұмыс істемейтін әйелдерге де қарастырылған.

Бұдан бөлек, жұмыс істемейтін ата-аналарға бала бір жарым жасқа толғанға дейін ай сайын мемлекеттік жәрдемақы беріледі. Оның мөлшері бірінші балаға – 24 912 теңге, екінші балаға – 29 454 теңге, үшінші балаға – 33 952 теңге, төртінші және одан кейінгі балаларға 38 493 теңге.

2027 жылдан бастап жәрдемақы тағайындаудың жаңа тәртібі енгізіледі

Қазақстанда 2027 жылдан бастап бірқатар мемлекеттік жәрдемақыны тағайындау тәртібі өзгереді. Осыған байланысты Үкімет 2026 жылғы 5 қазанда №870 қаулы қабылдады. Құжат 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енеді.

Қазірше заңға толыққанды түсіндіру жұмыстары жүргізіле қойған жоқ. Тек белгілісі – жаңа тәртіп бойынша мемлекеттік көмек отбасының әлеуметтік әл-ауқатын бағалау негізінде тағайындалмақ. Яғни, қолдауға кімнің шынымен мұқтаж екенін анықтау үшін отбасының материалдық жағдайы, жалақысы, баспанасы мен көлігінің бар-жоғы, сондай-ақ несиелері мен мерзімі өткен берешектері де есепке алынады.

Отбасының әлеуметтік әл-ауқаты мемлекеттік жүйеде ай сайын автоматты түрде есептеліп, жаңартылып отырады. Отбасының қаржылық немесе мүліктік жағдайы өзгерсе, төленетін жәрдемақылардың көлемі мен жай-күйі де өзгеруі мүмкін.

Әл-ауқат деңгейі қалай бағаланады?

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің құжатына сәйкес, отбасылар жинаған балына қарай 5 санатқа бөлінеді:

• А санаты: 1800 және одан жоғары балл жинағандар;

• В санаты: 730-дан 1799 баллға дейін;

• С санаты: минус 30-дан 729 баллға дейін;

• D санаты: минус 460-тан минус 29 баллға дейін;

• Е санаты: минус 459 және одан төмен балл жинағандар.

Маңызды ескерту: Жаңа тәртіп шектеулері тек А және В санаттарына (яғни 730 және одан жоғары балл жинаған ауқатты отбасыларға) қатысты болады. Отбасының санатын мемлекеттік органдардың деректер базасы негізінде "Отбасының цифрлық картасы" ақпараттық жүйесі автоматты түрде анықтайды.

Тәжірибеде бұл қалай жұмыс істейді? (Мысалдар)

1-мысал: Шектеуге ілінбейтін отбасы (С санаты)

Бердіхановтар отбасында ер мен әйел жұмыс істейді және бір мектеп оқушысы бар, ал әйелі екінші баласына жүкті делік.

• Отбасының айлық табысы – 500 мың теңге, бір көлігі және несиесі бар.

• Жан басына шаққандағы табысы – шамамен 167 мың теңге (400 балл).

• Екі жұмыс істейтін адам үшін +300 балл қосылады.

• Жалғыз көлік үшін 0 балл беріледі.

• Несиесі үшін -50 балл және асырауындағы бала үшін тағы -50 балл шегеріледі.

Қорытынды: Отбасы 600 балл жинап, С санатына жатады. Мұндай отбасыларға жаңа шектеулер қолданылмайды, яғни тиісті декреттік төлемдер толық көлемде төленеді.

2-мысал: Шектеуге ілінетін отбасы (В санаты)

Енді Бердіхановтар отбасының айлық табысы 800 мың теңге, екі көлігі мен екі пәтері бар, ал несиесі жоқ деп алайық.

• Жан басына шаққандағы табысы – шамамен 267 мың теңге (620 балл).

• Екі жұмыс істейтін адам үшін +300 балл қосылады.

• Екінші көлік үшін +50 балл және екінші баспана үшін +100 балл қосылады.

• Асырауындағы бала үшін -50 балл шегеріледі.

Қорытынды: Отбасы 1020 балл жинап, В санатына өтеді. Ауқатты санатқа жатқандықтан, мұндай отбасыларға босанғанға дейінгі және кейінгі декреттік төлемдер тағайындалмауы мүмкін.

Қазақстандық аналар неге наразы?

№870 қаулы жарияланғаннан кейін әлеуметтік желіде декреттік төлемдерге қатысты талқылау күшейді. Әйелдердің бір бөлігі жаңа талаптар жұмыс істейтін аналардың құқығына әсер ете ме деп алаңдаса, енді бірі мемлекеттен берілетін көмекті қысқартуға қарсылық білдірген.

"Бала күтіміне байланысты 1,5 жасқа дейін төленетін жәрдемақыны жұмыс істейтін аналарға неге бермейді? Декретте үш жыл отырмай, жұмысқа шыға беріңдер дейді. Бірақ бір жарым жастағы, әлі дұрыс сөйлей алмайтын, горшокқа өзі бара алмайтын баланы кімге қалдырамыз?" — деп жазды желі қолданушыларының бірі.

Тағы бір әйел 164 мың теңгенің өзі декреттегі отбасы үшін артық ақша болмайтынын айтып, жоғары жалақы алатын аналардың да бала күтіміне байланысты шығындары бар екенін еске салды.

"Айлығы 600 мың теңгеден асатын әйелге 164 мың теңге жалақыдағы айырмашылықтың орнын толтырмайды. Бірақ неге ол бұл ақшаға мұқтаж емес деп есептеледі де, жұмыс істемейтін анаға бәрі берілуі керек? Екі жағдайда да балаға ақша қажет", — деді ол.

Желі қолданушыларының бірі Қазақстанның табиғи ресурстары мол ел екенін еске салып, жаңа туған сәбиге қажетті заттарды алуға арналған көмекті қысқартуға қарсылық білдірді.

"Елде Менделеев кестесіндегі элементтердің бәрі дерлік бар, мұнай да өндіреміз. Бірақ мемлекет жаңа туған сәбиге жөргек пен жаялық алуға берілетін ақшаны қысқартпақ. Бұл мемлекет үшін болмашы қаражат қой. Ал ана үшін баласына қажет заттарды сатып алуға көмектеседі", — деп жазды ол.

Тағы бір әйел отбасының атына тіркелген мүлікті байлықтың белгісі деп қарастыруға болмайтынын айтты. Оның сөзінше, ипотекадағы пәтер мен несиеге алынған көлік отбасының материалдық жағдайы жақсы екенін білдірмейді.

"Ипотекаға алған пәтеріміз, несиеге алған екі көлігіміз бар. Жоғары біліміміз бен ресми жұмысымыз бізді бай қылып көрсетеді. Бірақ біз мұның бәрін тегін алған жоқпыз. Еңбек етеміз, салық пен әлеуметтік аударымдар төлейміз. Енді жұмыс істейтін әйелдерге берілетін соңғы көмектен де айырылуымыз мүмкін", — деді желі қолданушысы.

Кейбір әйелдер біржолғы жәрдемақының жылына бір рет қана берілетінін айтып, оны алып тастаудың мәнін түсінбейтінін жеткізді.

"Егер бұл төлем жылына екі рет немесе одан да жиі берілсе, түсінуге болар еді. Бірақ ол бір-ақ рет төленеді. Енді соны да алып тастамақ", — деп пікір білдірді желі қолданушысы.

Ресей: бұрынғы жалақының 100 пайызына дейін төлейді

Ресейде жұмыс істейтін әйелдердің жүктілік пен босануға байланысты жәрдемақысы жалпы тәртіп бойынша орташа табысының 100 пайызы мөлшерінде есептеледі. Қалыпты жағдайда декреттік демалыс 140 күнге созылады: 70 күні босанғанға дейін, 70 күні босанғаннан кейін беріледі. 2026 жылы қалыпты босану жағдайындағы 140 күн үшін төлемнің ең жоғары мөлшері 955 836 рубльге (5 123 280,96 теңге) жетеді. Босану жағдайы қиындағанда демалыс 156 күнге, ал екі немесе одан да көп бала дүниеге келгенде 194 күнге созылуы мүмкін. Мұндайда төлемнің жоғарғы шегі де артады.

Бала туғаннан кейін Ресейде біржолғы жәрдемақы және бала күтіміне байланысты ай сайынғы төлем беріледі. Соңғысының мөлшері жұмыс істейтін ата-аналар үшін орташа табыстың 40 пайызына байланысты есептеледі.

Бұдан бөлек, Ресейде отбасыларға арналған аналық капитал бағдарламасы бар. Ол кәдімгі қолма-қол декреттік төлемнен бөлек қарастырылып, тұрғын үй сатып алу немесе баланың білім алуына ақы төлеу секілді заңда көзделген мақсаттарға жұмсалады. 

Ресейде 2020 жылдан бері туған немесе асырап алынған бірінші балаға 728 921,90 рубль (3 907 021,3 теңге) мөлшерде аналық капитал беріледі. 

Екінші балаға: бірінші бала үшін капитал алынған болса, қосымша 234 321,27 рубль (1 255 962 теңге) беріледі.

Екінші балаға толық капитал алмаған жағдайда 963 243,17 рубль (5 162 983,3 теңге) қарастырылған. 

Бұл ақшаны кез келген мақсатқа жұмсай алмайды. Негізінен баспана жағдайын жақсартуға, ипотекаға, балалардың біліміне және заңда көзделген өзге қажеттіліктерге пайдаланады. 

Германия: ата-ананың екеуіне де декреттік төлемдер төленеді

Германияда бала туғаннан кейін ата-аналарға арналған Elterngeld төлемі қарастырылған. Оның негізгі мақсаты – бала күтіміне байланысты жұмысын уақытша тоқтатқан немесе жұмыс уақытын қысқартқан ата-ананың табысы азайған кезде қаржылай қолдау көрсету.

Негізгі төлем түрі – Basiselterngeld. Ата-аналар оны өзара бөлісіп, жалпы 14 айға дейін ала алады. Әдетте төлем бала туғанға дейінгі таза табыстың шамамен 65 пайызына тең болады. Ай сайынғы мөлшері кемінде 300 еуро (152 793 теңге), ең көбі 1 800 еуро (916 758 теңге).

Егер ата-ананың бірі жұмысқа ертерек оралып, жартылай жұмыс істесе, ElterngeldPlus бағдарламасы арқылы төлемді ұзағырақ алу мүмкіндігі бар. Бұл нұсқада ай сайынғы сома негізгі төлемнің жартысына дейін төмендегенімен, төлем мерзімі екі есеге дейін ұзартылуы мүмкін. Германияның ерекшелігі – бала күтімін тек ананың міндеті ретінде қарастырмай, әкенің де демалысқа шығып, төлем алуына жағдай жасауы. 

Швеция: ата-анаға декреттік демалысқа 480 күннің төлемі есептеледі

Швецияда бала күтіміне арналған төлем жүйесі ұзақ демалыс алуға мүмкіндік береді. Бір балаға ата-ананың екеуіне ортақ 480 күн төлем қарастырылған.

Оның 390 күні ата-ананың табысына байланысты есептеледі. Қалған 90 күнге тәулігіне 180 швед кроны (8163 теңге) мөлшерінде төлем беріледі. Ата-аналар бұл күндерді өзара бөлісе алады, ал жалғыз ата-анаға барлық 480 күнді пайдалану құқығы беріледі.

Бұл жүйеде басты назар тек босанғаннан кейінгі алғашқы апталарға емес, баланың алғашқы айларындағы күтімге аударылған. Ата-ананың екеуіне де бала тәрбиесіне қатысуға мүмкіндік беріледі. 

Ұлыбритания: алғашқы апталарда жалақының 90 пайызы төленеді

Ұлыбританияда талаптарға сай келетін жұмыс істейтін әйелдерге 39 аптаға дейін Statutory Maternity Pay төленеді.

Алғашқы алты аптада төлем орташа апталық табыстың 90 пайызына тең. Одан кейінгі 33 аптада әйел аптасына 194,32 фунт (116 786,32 теңге) немесе орташа апталық табысының 90 пайызын алады. Екі соманың қайсысы төмен болса, сол мөлшер қолданылады.

Бұл – 2026 жылғы сәуірден бастап қолданылатын мөлшер. Ал декреттік демалыстың жалпы ұзақтығы 52 аптаға дейін жетуі мүмкін. Яғни төлем берілетін мерзім мен әйелдің демалыста бола алатын уақыты бірдей емес.

Ұлыбритания тәжірибесінде де әлеуметтік қолдау еңбек қатынастары мен белгіленген талаптарға тәуелді. Сондықтан елдегі барлық әйел бірдей мөлшерде төлем алады деуге болмайды. 

Жапония: босануға арналған жеке төлем бар

Жапонияда медициналық сақтандыру жүйесіне қатысатын әйелдерге бала туу шығындарын өтеуге арналған біржолғы төлем қарастырылған.

Жапонияның Әділет министрлігі жариялаған ақпаратта оның мөлшері 420 мың иен (1 205 400 теңге) деп көрсетілген. Бұл қаражат босану шығынын өтеуге арналғандықтан, оны әйелдің жалақысын алмастыратын декреттік төлеммен шатастырмау керек.

Бұдан бөлек, жұмыс істейтін әйелдерге жүктілік пен босануға байланысты демалыс кезінде және бала күтімі кезеңінде әлеуметтік сақтандыру жүйесі арқылы төлемдер қарастырылған. Олардың мөлшері мен шарттары әйелдің еңбек мәртебесіне және сақтандыру жүйесіне қатысуына байланысты. Осылайша, Жапония бала туған кездегі медициналық шығынды өтеу мен декрет кезінде жоғалған табыстың орнын толтырудың екі бөлек міндет екенін көрсетеді. 

АҚШ: ақылы декрет көлемі қай штатта тұратынына байланысты беріледі

АҚШ-та федералдық деңгейде барлық жеке сектор қызметкерлеріне ортақ ақылы декреттік демалыс жоқ. Федералдық заң талаптарына сай келетін қызметкерлерге отбасылық және медициналық жағдайларға байланысты 12 жұмыс аптасына дейін ақы төленбейтін демалыс берілуі мүмкін.

Ал ақылы демалыс мүмкіндігі штатқа және жұмыс берушіге байланысты. Мысалы, Калифорнияда талаптарға сай келетін қызметкерлер бала күтіміне байланысты сегіз аптаға дейін ішінара төлем ала алады.

Сондықтан АҚШ-тағы декреттік қолдауды бір ғана сомамен сипаттау қиын. Әйелдің қандай төлем алатыны оның қай штатта тұратынына, жұмыс істейтін орнына және әлеуметтік бағдарламаларға қатысуына байланысты. Мысалы, Калифорниядағы орташа есептік $1 063 апталық төлемді сегіз аптаға шаққанда шамамен $8 504 (3 869 320 теңге) болады. 

Қазақстандық Аяулым Нұрали түктен құтыламын деп лазерлік эпиляция жасап, рак жасушаларын оятып алғанын айтты. Айтуынша, ол 8 ай қатарынан лазерлік процедураға барған. Осы тұста желі қолданушыларының арасында лазерлік эпиляция процедурасын жасау қауіпті ме, жоқ па деген даулы сұрақ туды. Stan.kz редакциясы лазерлік эпиляцияның қатерлі ісікке әкеп соғатыны рас па, жоқ па онколог дәрігер Диляра Қайдаровадан сұрап білді.

Желі қолданушысының айтуынша, осыдан 5 жыл бұрын 8 ай қатарынан лазерлік процедураға барған. 2-3 жылға түктен құтылдым деген қуанышының соңы ауыр сырқатқа әкеліп соғатынын білмеген. 

Ауру анықталған соң себебін білу үшін шетелдік мамандардың көмегіне жүгінген. Түркияда уақытша химиятерапия қабылдаған. Алайда Қазақстанға оралған соң сырқат өрши бастаған.Дәрігерлер бұл дертті анамнан немесе апамнан дарыған тұқым қуалайтын ауру деп шамалайды. Тіпті Өзбекстан мен Ресейге барып, дәрігерлерге тексерілген. Бірақ шетелдік дәрігерлер тек уақытша дәрі тамызумен шектелген. 

Шарасыздықтан ол бар мал-мүлкін сатып, Индияның Дели қаласындағы дәрігерлерге қаралғанда сырқаттың себебі – лазерлік эпиляция деп көрсеткен. 

Ол қыз-келіншектерді денедегі түктермен алыспауға, болмай жатса, түктердің тамырымен жойып жібермейтін процедураға баруға шақырды. 

Автордың бұл сөзін көптеген басқа желі қолдануышылары қолдады. 

“Лазер рак жасушаларын 100% қоздырады”, “Лазер дегенді дым қолдамаймын”, “Осыдан 3 жыл бурын лазерге барғанмын, шамамен 6,7 рет бардым.  5-ші рет барғанда айлығым келмей қалды. Себебін іздегенде лазер деп айтты”, “Ақшаға ауру сатып алып жатсыңдар”, “Құрбым лазердің кесірінен көптеген ауруларын оятып алды. Салмағы 70 келіден 55 келіге түсті”, “Ол рас, тек мамандар ол туралы айтпайды”, – деп жазды желі қолданушылары.

Осыған қатысты Президент жанындағы ҚР Ұлттық ғылым академиясының академигі, профессор, ҚазҰМУ-дың бірінші проректоры, гинеколог-онколог Диляра Қайдарова лазерлік эпиляциясы қатерлі ісік жасушаларын оята ма және ол азғаға қалай әсер етеді деген сұраққа жауап берді. 

Алайда ол лазер термиялық зақым келтіретіні және кейде күйік те болуы мүмкін екенін ескертті. Сондықтан бұл процедураны арнайы мамандар жасауы керегін айтты. Маман пациенттің терісін күйдіріп алмау үшін тиісті біліктіліктен өтіп, арнайы оқудан өтуі қажет.

Аталған жағдайларда лазерлік эпиляцияға сақтықпен қарау қажет:

• Науқас қатерлі ісікке қарсы белсенді ем қабылдап жүрсе; 
• Емнің әсерінен теріде айқын уытты өзгерістер пайда болса;
• Сәулелік ем қабылдап жүргенде немесе одан кейін тері толық қалпына келмегенде;
• Тері зақымданғанда, қабыну немесе инфекция болғанда;
• Терінің жарыққа сезімталдығы жоғарылағанда;
• Жарыққа сезімталдықты арттыратын дәрілерді қабылдағанда;
• Теріде күмәнді немесе әлі диагнозы анықталмаған түзілістер болса;
• Эпиляция жасалатын аймаққа жақында операция жасалса, тәуекелге бармаған абзал.

Дәрігердің айтуынша, ем аяқталып, тері қалпына келіп, қарсы көрсетілімдер болмаған жағдайда лазерлік эпиляция жасауға болады. Дегенмен, әсіресе анамнезінде меланома немесе терінің басқа да ісіктері болған науқастар процедураны жасатпас бұрын онкологпен немесе дерматологпен алдын ала келісу керек.

Диляра Қайдарова лазерлік эпиляцияның өзі қатерлі ісік тудыратын процедура болып саналмайтынын еске салды. Қазір лазерлік эпиляцияны жүйелі түрде жасау мутация тудыратынын немесе онкологиялық аурулардың даму қаупін арттыратынын дәлелдейтін ғылыми деректер жоқ.

Сондай-ақ желіде лазерлік эпиляциядан кейін айлық (менструация) мүлдем келмей немесе тұрақсыз келеді деп жазғандар болды. Алайда дәрігер мұның себебі басқа деп көрсетті.

“Лазерлік эпиляция тек тері бетіне әсер етеді және гормоналды өзгерістерге әкелмейді. Дегенмен, процедура кезінде науқас қатты ауырсынса, әйел адам күйзеліске ұшырауы мүмкін. Ал күйзеліс ағзаға белгілі бір деңгейде әсер етуі ықтимал”, – деп түсіндірді Диляра Қайдарова.

Ол лазерлік эпиляция гормоналды бұзылыстар тудырады деген пікірдің де негізсіз екенін айтты.

Қазақ онкология және радиология ғылыми-зерттеу институтының онкологы Альфараби Қанатұлы әріптесінің сөзін растап, лазер сәулесінің тек 3 мм тереңдікке дейін енетінін және ДНҚ-ны зақымдамайтынын айтты.

Оның сөзінше, адам бірнеше жыл бойы лазерлік эпиляцияны тұрақты түрде жасатып жүрсе де, ол онкологиялық аурулардың даму қаупін арттырмайды. Өйткені бұл емшара онкогенезге, яғни қатерлі ісіктің пайда болуына түрткі болмайды.

Stan.kz жаңа бас директоры Шыңғыс Аятұлы Мәдібек болды. Осыған дейін 2021 жылдан бастап Stan.kz ақпарат агентігінде ол даму жөніндегі директоры қызметін атқарған. 

Шыңғыс Мәдібек 15 маусым 1994 жылы дүниеге келген. 2018 жылы Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университетінде халықаралық құқық мамандығы бойынша магистр дәрежесін алған.

Оның медиа саласындағы тәжірибесі 12 жылдан асады. Осы уақыт ішінде ол медиаменеджмент, стратегиялық коммуникациялар, сондай-ақ мемлекет пен бизнес арасындағы өзара байланысты дамыту бағыттарында тәжірибе жинақтаған.

Шыңғыс Мәдібек кәсіби қызметі барысында Қазақстанда және шетелде өткен бірқатар халықаралық іс-шараларды ұйымдастыруға қатысты. Олардың ішінде Астана экономикалық форум, KADEX қару-жарақ және технологиялар көрмесі, Қазақстан-Түркия, Қазақстан-Біріккен Араб Әмірліктері, Қазақстан-Қытай форумдары, Meta Sport Forum, Qazaqstan Barysy 2023-2026 турнирлері. 

Сонымен қатар

• Цифрлық экономиканы дамыту орталығы;
• Qazaq Kuresi қауымдастығы;
• Nur.kz ақпараттық порталы сияқты құрылымдардағы тәжірибесі бар.

Жаңа қызметінде Шыңғыс Мәдібек Stan.kz-тің стратегиялық дамуына, медиа нарығындағы позициясын нығайтуға және жаңа даму бағыттарын іске асыруға басымдық береді. 

Stan.kz – еліміздегі мемлекеттік тілдегі ең ірі ақпараттық портал.

Портал қазақтілді аудиторияны елдегі және әлемдегі маңызды оқиғалар туралы жедел әрі сенімді ақпаратпен қамтамасыз етіп, Қазақстанның ақпараттық кеңістігінде маңызды орын алады. Сайт пен әлеуметтік желілер арқылы миллиондаған пайдаланушыға қол жеткізіп, қазақ тіліндегі сапалы ақпараттық контенттің дамуына үлес қосып келеді.

Порталдың басты мақсаттардың бірі – қазақтілді журналистиканы дамытып, қазақ тілді аудиторияны сапалы әрі қолжетімді ақпаратпен қамтамасыз ету және еліміздің ақпараттық кеңістігін дамытуға үлес қосу.

Актриса әрі блогер Жанель Мақажан отбасыдағы ананың орны туралы сөз қозғады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Оқырман актрисаның жазбасына пікір қалдырып, ер адам үшін де, әйел үшін де анасы бірінші орында тұруы керек деген ойын жеткізген.

“Бәрі дұрыс, әрине. Бірақ ана бірінші орында тұру керек деп ойлаймын. Мейлі, тортты әйелі жесін, мейлі бөлек тұрсын, әйелін қатты сүйсін, бірақ всё равно еркек үшін де, әйел үшін де ана бірінші орында тұруы керек сияқты. Бұл жай ғана менің ойым, әрине”, – деп жазған ол.

Жанель Мақажан бұл пікірді жауапсыз қалдыра алмайтынын айтып, өз ұстанымын түсіндірді.

“Мен бұл пікірге жауап беруге міндеттімін. Себебі біздің қоғамда, жалпы қазақ ер азаматтарында анасы бірінші орында тұрғандықтан, көп отбасы ажырасады. Отбасылардың 80%-ы ененің кесірінен ажырасады”, – деді актриса.

Өнер иесі шаңырақ көтерген ер мен әйел бір-біріне сүйеу болып, өз отбасының берекесін сақтауы керек деп есептейді.

“Құдайдың өзі ер адам мен әйелді жаратып, бірге қосқан. Ол жарымен бірге болу үшін қосқан, анасымен емес”, – деді Жанель Мақажан.

Актриса өмірдегі басымдықтарды дұрыс қою отбасындағы қарым-қатынасқа әсер етеді деп санайды. Оның айтуынша, бұл тәртіп бұзылғанда ерлі-зайыптылар бақытсыз болып, балалар зардап шегіп, отбасы ыдырауы мүмкін.

Жанель өзі ұстанатын түсінік бойынша, бірінші орында Жаратқан, одан кейін адамның өзі, жары, балалары, содан соң ата-анасы тұратынын жеткізді.

Публикация от Жанель Макажан (@janellemakajan)

Еске салайық, бұған дейін Жанель Мақажан күйеуімен екіге кеткенін тұспалдап айтқан еді. Кейін ол некесінің бұзылуына қатысты пікір білдіріп, бұрынғы жұбайының туыстарымен арадағы келіспеушіліктер кезінде әйелі мен балаларына араша түспегенін айтқан. Сондай-ақ актриса отбасын сақтап қалуға тырысқанын, алайда бұл әрекеті нәтиже бермегенін жеткізген.

Кейінірек Жанель Мақажан қыздарының әкесі үш айдан астам уақыттан бері балаларына моральдық та, материалдық та қолдау көрсетпей келетінін мәлімдеген еді. 

Алматы әуежайының иесі Еуропалық одақ санкция салған ресейлік әуе компаниясына қызмет көрсетіп отыр деген ақпарат тарады. Деректерге сүйенсек, "Уральские авиалинии" ұшақтары Еуропалық одақ санкциясына қарамастан, Түркияның Анталья әуежайына әлі де қатынайды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Financial Times басылымына сілтеме жасап хабарлайды. 

TAV Airports компаниясы Алматы халықаралық әуежайының негізгі иесі саналады. Компания Францияның Groupe ADP тобына кіреді және әлемнің сегіз еліндегі 15 әуежайды басқарады. Енді осы компанияның қызметіне қатысты мәселе туындады.

Британдық Financial Times басылымының мәліметінше, TAV Airports Түркияның Анталья әуежайында Еуропалық одақ санкция салған ресейлік "Уральские авиалинии" әуе компаниясының рейстеріне қызмет көрсетуді жалғастырып келеді. Еуропалық одақ "Уральские авиалинии" компаниясына 2024 жылғы маусымда санкция салған. Соған қарамастан оның ұшақтары Түркияның Анталья әуежайына әлі де қатынап жүр. 21 қыркүйектен бастап әуежайдың ұшу және қону кестесінде осы компанияның Мәскеу мен Волгоград сияқты қалаларға қатынайтын кемінде 54 рейсі көрсетілген. 

TAV Airports компаниясы санкцияларды бұзбағанын айтады. Компанияның түсіндіруінше, Анталья әуежайына қандай әуе компанияларының ұшатынын Түркия билігі шешеді. Ал санкцияға іліккен ресейлік ұшақтарға тек заң бойынша міндетті қызметтер ғана көрсетіледі. TAV мұны санкция талаптарын бұзу деп есептемейді.

Еуропалық заң бойынша, компания кей жағдайда шетелдегі бөлімшесінің жұмысына толық бақылау жасай алмауы мүмкін. Мысалы, оған сол елдің заңдары кедергі келтіруі ықтимал. Бірақ халықаралық санкциялар жөніндегі заңгердің пікірінше, мұндай жағдайды келісімшартпен ғана түсіндіру жеткіліксіз болуы мүмкін.

Әзірге Францияның Экономика және қаржы министрлігі, мемлекеттік инвестицияларды басқаратын агенттік және Еуропалық комиссия бұл мәселеге қатысты пікір білдірмеген.

Financial Times мәліметінше, TAV басқаратын Түркия мен Грузиядағы әуежайларды АҚШ санкция салған Иранның әуе компаниялары да пайдаланған. 8 қыркүйекте қара тізімге енген 27 тасымалдаушының кемінде сегізі санкциядан кейін де бірнеше апта бойы рейстерін жалғастырған. TAV бұл компанияларға өзі бақылай алатын қызметтерді көрсетуді тоқтатқанын мәлімдеді.

Айта кетейік, TAV Airports сегіз елдегі 15 әуежайды басқарады. Компания Алматы халықаралық әуежайының да негізгі иесі саналады.

Шоумен Абай Асылхан актриса Жанель Мақажанмен ажырасуына байланысты желіде айтылып жүрген әңгімелерге жауап берді. Ол отбасындағы жағдайды білмей тұрып, болжамды шындыққа балауға болмайтынын айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Абай Асылхан Instagram парақшасында өзі туралы теріс пікірлерге қалыпты қарайтынын, бірақ жеке өмірі туралы негізсіз әңгімелердің тарауына қарсы екенін жеткізді.

Оның айтуынша, кейінгі уақытта кейбір парақшалар мен блогерлер, өзін сарапшы ретінде таныстыратын адамдар отбасындағы жағдайға қатысты өз ойларын жариялап жүр. Шоумен сол жазбалардың бірқатарында мәселе біржақты айтылып, дерек пен болжам араласып кеткенін атап өтті.

“Мен мұндай тәсілді дұрыс деп санамаймын. Жеке өмірім – біреудің қаралым жинауына немесе аудиториясын көбейтуіне арналған контент емес. Адамның қоғамдық қызметі мен жеке өміріне қатысты мәселелерді талқылаудың да өз жауапкершілігі бар”, – деп жазды ол.

Шоумен желіде ешкіммен сөз таластырып, әр пікірге жауап беруге ниетті емес. Отбасылық өмірінің бүге-шігесін жұртқа жайып салуды да жөн көрмейді. Алайда өзі туралы айтылған сөздің нақты дерекке сүйенгенін қалайды.

“Пікір айту мен сын білдіру – бір бөлек, ал болжамды шындық ретінде көрсету – басқа мәселе”, – деді Абай Асылхан.

Ол құқығына нұқсан келтіретін жазбалар болса, мәселені заң аясында шешетінін жеткізді.

“Мен сыннан қашпаймын. Бірақ жеке өміріме қатысты негізсіз тұжырымдардың факт ретінде ұсынылуын да қалыпты жағдай деп қабылдамаймын”, – деп жазды шоумен.

Публикация от АБАЙ АСЫЛХАН | МЕНТОР ПО ГОЛОСУ И РЕЧИ (@abay.asylkhan)

Сонымен қатар Абай Асылхан Жанель Мақажанмен ерлі-зайыптылық қарым-қатынасы аяқталғанын хабарлап, жазба жариялаған. Ол екеуінің бес жыл бірге тұрғанын, осы уақыт ішінде қуанышты да, қиын да күндерді бастан өткергенін айтты.

“Мен үшін бұл шешім өте қиын болды. Бұл екеуміздің бірдей шешіміміз болды, сырттан ешкім араласпады”, – деп түсіндірді ол.

Абай Асылхан бұрынғы жарына амандық пен жақсылық тілейтінін де жеткізді.

“Ол – балаларымыздың анасы, сондықтан өзара құрметті сақтауды маңызды деп санаймын”, – деді шоумен.

Оның айтуынша, некеге қатысты заңдық мәселелер әлі шешіліп жатыр. Ол бұл істің сабырмен, бір-біріне деген құрметпен аяқталғанын қалайды. Балаларына әке ретінде қамқор болуды әрі қарай да жалғастыратынын айтты.

Публикация от АБАЙ АСЫЛХАН | МЕНТОР ПО ГОЛОСУ И РЕЧИ (@abay.asylkhan)

Еске салайық, бұған дейін Жанель Мақажан күйеуімен екіге кеткенін тұспалдап айтқан еді. Кейін ол некесінің бұзылуына қатысты пікір білдіріп, бұрынғы жұбайының туыстарымен арадағы келіспеушіліктер кезінде әйелі мен балаларына араша түспегенін айтқан. Сондай-ақ актриса отбасын сақтап қалуға тырысқанын, алайда бұл әрекеті нәтиже бермегенін жеткізген.

Кейінірек Жанель Мақажан қыздарының әкесі үш айдан астам уақыттан бері балаларына моральдық та, материалдық та қолдау көрсетпей келетінін мәлімдеген еді. 

EA SPORTS FC™ 27 ойынын ұнататындарға үлкен мүмкіндік туды. Red Bull Wings Cup атты жаңа халықаралық турнир қарапайым ойыншыларға өз елінің намысын әлемдік аренада қорғауға жол ашады.

Турнир әлемнің 80-ге жуық елінде, соның ішінде Қазақстанда да өтеді. Жоба EA SPORTS және PlayStation компанияларының қолдауымен ұйымдастырылады. Оған кәсіби ойыншылар ғана емес, үйінде ойын ойнайтын әуесқойлар да қатыса алады. Ал студенттер университет қабырғасында бақ сынайды.

Турнирдің ең үздік ойыншылары Ұлттық финалға жолдама алады. Онда жеңіске жеткендер Қазақстан атынан 2027 жылдың басында АҚШ-тың Майами қаласында өтетін әлемдік финалға қатысады. Шешуші кезең Inter Miami Nu Stadium стадионында ұйымдастырылады. Финалда қатысушылар Red Bull Wings Cup тарихындағы алғашқы чемпион атану үшін бақ сынайды.

Қатысушылар екі лиганың бірін таңдай алады.

Университет лигасы – қазір жоғары оқу орнында білім алып жүрген студенттерге арналған. Олар PlayStation 5 консолінде өзге студенттермен жарысып, елдік іріктеу кезеңдерінен өтеді.

Ашық лига –  PlayStation 5 консолі бар ойыншыларға арналған. Олар үйінен шықпай-ақ PlayStation Tournaments арқылы онлайн жарысқа қатыса алады. Бұл лигада EA SPORTS FC™ 27 Ultimate Team режиміндегі өз командасын пайдалануға болады.

Турнирге Қазақстанда тұрақты тұратын, жасы 18-ге толған және одан асқан азаматтар қатыса алады. Екі лигада да үздік нәтиже көрсеткен ойыншылар тиісті Ұлттық финалға өтеді. Ал Ұлттық финал жеңімпаздары Қазақстанның атынан Майамидегі әлемдік финалда өнер көрсету құқығына ие болады.

Red Bull Wings Cup аясында әлемнің түрлі елінде арнайы шектеулі топтамамен шығарылған сусын құтылары да сатылымға шығады. Қатысу талаптарына сай келетін ойыншылар осы құтылар арқылы EA SPORTS FC™ 27 ойынындағы арнайы сыйлықтарға ие бола алады. Сонымен қатар олар Майамиге барып, әлемдік финалды тамашалау мүмкіндігін сыйлайтын ұтыс ойынына қатысады.

Осылайша, Red Bull Wings Cup ойыншыларға виртуалды алаңда бақ сынап, халықаралық жарысқа қатысуға жол ашады.

Red Bull Wings Cup турнирі EA SPORTS және PlayStation Tournaments-пен бірлесіп өткізіледі.

Турнирге тіркелу басталды.

Қазақстанда барлық деңгейдегі мәслихаттардың өкілеттігі мерзімінен бұрын тоқтатылды. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев тиісті Жарлыққа қол қойды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ақорданың мәліметінше, жарлық жарияланған күннен бастап қолданысқа енгізіледі. 

“Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан Республикасы Конституциясы 88-бабының 5 тармағына сәйкес Премьер-министр Олжас Бектеновпен және Құрылтай Төрағасы Айбек Дәдебаймен консультация өткізгеннен кейін "Барлық деңгейдегі мәслихаттардың өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтату туралы" Жарлыққа қол қойды”, – делінген хабарламада. 

Орталық сайлау комиссиясы барлық деңгейдегі мәслихат депутаттарының кезектен тыс сайлауын тағайындауы керек. Сондай-ақ комиссияға сайлауға дайындық пен оны өткізу жұмыстарын ұйымдастыру тапсырылды.

Еске салсақ, бұған дейін мәслихат сайлауына байланысты Тоқаев премьер-министр және Құрылтай төрағасымен консультация өткізген болатын. 

Денсаулық сақтау министрлігі тым ыстық шай мен кофе өңеш обырының даму қаупін арттыратынын айтып, қазақстандықтарға ескерту жасады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Министрлік Оксфорд университетінің ғалымдарының зерттеуінен мысал келтіріп, ыстық сусыннан болатын қауіпті атады.

“Зерттеу барысында 1 миллионға жуық адамның деректері талданған. Нәтижелер көрсеткендей, ішілген сусынның мөлшері ғана емес, оның температурасы да маңызды. Өте ыстық сусындарды ұнататын адамдарда өңештің жалпақ жасушалы обырының даму қаупі жылы сусын ішетіндермен салыстырғанда 3 еседен астам жоғары болған”, – делінген хабарламада. 

Министрліктің түсіндіруінше, күніне алты немесе одан да көп кесе ыстық сусын ішу обырдың осы түрінің даму қаупінің 71%-ға артуымен байланысты болған.

“Сонымен қатар шай мен кофені тұтынудың арасында айтарлықтай айырмашылық анықталмаған. Ғалымдардың пайымдауынша, негізгі рөлді сұйықтықтың жоғары температурасы атқаруы мүмкін. Өйткені ол өңештің шырышты қабығын зақымдауы ықтимал. Сүйікті шайыңыздан немесе кофеңізден бас тартудың қажеті жоқ. Ең бастысы — сусынның сәл салқындауын күтіп, ауыз күйдіретіндей ыстық күйінде ішпеу. Денсаулыққа қамқорлық қарапайым әдеттерден басталады”, – деді ведомство. 

Министрлік кейде ішетін сусынның өзін емес, оның температурасын өзгерту жеткілікті екенін түсіндірді. 

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Бельгия Королі мен Патшайымымен шағын құрамда келіссөз жүргізді. Кездесу барысында Филипп пен патшайым Матильда Қазақстанның дамуына жоғары баға беріп, Президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа қонақжайлығы үшін алғыс айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Келіссөз барысында Тоқаев Филипп пен патшайым Матильданың Қазақстанға жасаған алғашқы мемлекеттік сапары екіжақты серіктестіктің жаңа кезеңіне жол ашатын тарихи оқиға екенін атап өтті.

“Сізді Астанада қарсы алғаныма қуаныштымын. Бұл – мен үшін зор мәртебе. Тарихи сапарыңыз жұртшылықтың үлкен қызығушылығын тудырды. Қазақстанға келген делегация құрамына Үкімет пен аймақтық билік, іскерлік топтар, академиялық қауымдастық және бұқаралық ақпарат құралдары өкілдері енген. Сіз Тақ мұрагері ретінде Қазақстанға үш мәрте келген едіңіз. Елімізбен қарым-қатынасты дамыту жөніндегі ниетіңізді жоғары бағалаймыз. Сіздің қолдауыңызды әрдайым сезінеміз”, – деді ол.

Осы тұста Тоқаев Бельгия мен Қазақстанның арасында дипломатиялық қарым-қатынас орнағанына келесі жылы 35 жыл толатынын жеткізді. 

“Осы жылдарда шынайы достық пен өзара құрметке негізделген тығыз қарым-қатынасты жолға қойдық. Үздіксіз саяси диалог ынтымақтастығымыздың берік тұғыры іспеттес. Біз жетістіктеріңізді ұдайы қарап отырамыз. Бұл шын мәнінде таңғалдырады. Сіздерден үлгі алып, тәжірибелеріңізді үйренуіміз қажет. Бельгияға бес жыл бұрын жасаған сапар барысындағы мазмұнды келіссөздерді ықыласпен еске аламын. Биыл маусым айында Бельгияға барған сапарымда Премьер-министр Барт де Вевермен келіссөз жүргізіп, серіктестікті нығайтуға қос тарап та бейіл екенін растадық”, – деп қосты мемлекет басшысы.

Өз кезегінде Король Филипп пен Патшайым Матильда қонақжайлығы мен сый-құрметі үшін Қазақстан Президентіне шынайы ризашылығын білдірді. Тоқаевқа уақыт бөлгені үшін ерекше алғыс айтты.

“Қазақстан – біз үшін қарқынды дамып келе жатқан өте маңызды ел. Жалпы, Бельгия тұтас Орталық Азия өңіріне айрықша қызығушылықпен қарайды. Бұл өңірдің мәні зор. Менімен бірге үлкен делегация келді. Әлбетте, біз бір-бірімізді өте жақсы білеміз. Елдеріміз 35 жыл ішінде жақсы қарым-қатынас орнатты. Біз осы тарихи межені бірге атап өтуге ниеттіміз. Сонымен қатар ынтымақтастығымызды жаңа сапалы деңгейге көтеретінімізге сенімдімін. Менімен бірге келген делегация құрамына келешекке бағдарланған түрлі саланың өкілдері кірді. Президент мырза, бізбен бірге жүру үшін жұмыс кестеңізді өзгерткеніңізді білемін. Осы ықыласыңызға тәнтіміз. Сондықтан алтын уақытыңызды бөліп, құрмет көрсеткеніңізді жоғары бағалаймыз, – деді Бельгиялықтар Королі Филипп.

Еске салсақ, бұған дейін Тоқаев Қазақстанға мемлекеттік сапармен келген Король Филипп пен Патшайым Матильданы елорда әуежайынан қарсы алған болатын. 

Шымкентте өткен Қайрат Нұртастың концертінен кейін тағы бір дау шықты. Көрермендер стадионға кіре алмай, қысылып қалғанын айтып шағымданып жатқанда, сахнада өнер көрсеткен музыкант Ақсұңқар Жүнісбаевтың жазбасы елдің ашуын туғызды. Ол жұрттың басындағы жағдайды былтыр өзіне жарияланған бойкотпен байланыстырып, көпшіліктің сынына қалды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

10 қазанда Шымкентте әнші Қайрат Нұртастың концерті өтті. Алайда көпшілік асыға күткен кештің басталуы дүрбелеңге ұласты. Стадионға кіреберісте адам қарасы көбейіп, көрермендер бір-бірін қысып, әбігерге түскен.

Желіде тараған бейнежазбалардан жұрттың концерт өтетін орынға кіруге жанталасқанын көруге болады. Кейбір көрермендер кептелістің салдарынан жарақат алғанын айтып, енді бірі жедел жәрдем көлігінің суретін жариялаған. Тіпті адамдардың есінен танып қалғанын айтқандар да бар.

Осы жағдайдан кейін концертте гитарада ойнаған музыкант Ақсұңқар Жүнісбаев Threads парақшасында жазба жариялады. Ол сахнада еркін өнер көрсетіп жүргенін айтып, сырттағы көпшіліктің қиналғанын өз басынан өткен жағдаймен байланыстырған.

"Ең рахат жұмыс менікі ме деп қалдым ше... Қысылмааай, сахнадаа емін-еркін гитараммееен... Адамдарға жаным ашып кетті. Бір жағы карма рөл ойнап кетті... “Бойкот” деген Халыққа өкпелеп қалып едім былтыр.. Но оны өзім ұмытып кеттім. Құдай бүгін маған халықтың қиналғанын көрсетті… Бірақ мен халықты жақсы көремін қатты. Алланың бір есімі Халық дейді ғой", – деп жазды музыкант.

Алайда өнер иесі мұнымен тоқтамай, көпшіліктің наразылығын күшейте түскен сөздер айтқан.

"Аллаһым мені ешкімге өкпелетпеші! Маған емес өздеріне қиын болады просто... Эгом сондай менің.. қайтейін енді. Бәріңді жақсы көремін", – деп жазған ол.

Жұрт концертке кіре алмай қиналып жатқанда, музыканттың бұл жағдайды "кармаға" балауы желі қолданушыларына жақпады. Әсіресе оның "Маған емес, өздеріне қиын болады" деген сөзі қызу талқыға түсті.

Көпшілік музыканттың жазбасын орынсыз әрі тәкаппарлыққа толы деп бағалады. Кейбірі оны халықтың басындағы қиындыққа түсіністік танытудың орнына, жағдайды жеке өкпе-ренішімен байланыстырды деп сынға алды.

Желі қолданушыларының бірі өнер иесіне қайтадан бойкот жариялауға шақырды.

"Бойкоттың көкесін енді көрсетеді ғой халқың саған! Жұрттың мыжылып, жаншылғанына "карма, бүгін маған халықтың қалай қиналғанын көрсетті, кезінде өкпелеп қалған едім" деп сапырып тұр ма? Ойыңды қалай жеткізсең де, халқыңның түсінігі жетіп тұр нені меңзегеніңді", – деп жазды қолданушы.

Енді бірі музыкантқа көрерменнің өзі үшін емес, Қайрат Нұртастың өнерін тамашалауға келгенін еске салған.

"Сен сахнада болдың ба өзі? Тіпті байқамаппыз. Бәрі Қайрат Нұртас үшін барды. Өзі арена жинағандай бөсіп отыр ғой. Қайраттың көлеңкесінен көрінбегеніңе жаным ашып кетті", – деп жазды желідегі оқырман.

Ал кейбірі концертте зардап шеккендер туралы ақпарат тараған тұста мұндай пікір білдіруді адамгершілікке жат әрекет деп бағалады.

"Кеше Қайраттың концертіндегі гитарист Ақсұңқардың жазбасын көре сала таңғалдым. Ұйқыдан тұрсам, біраз адам көріп, шулап жатыр екен. Адамдардың қысылып, жарақаттанғанын көре тұра, оның жазбасы адамгершілікке жат болып көрінді. Оның үстіне "карма" деп қояды", – деп пікір білдірді қолданушылардың бірі.

Тағы бір оқырман музыканттың халыққа өкпелеуін өткір сынға алған.

"Мен өкпелесем, Құдай жазаларыңды береді" деп тұрсың ба? Өзіңді кім деп кеттің, Ақсұңқар? Танымал болу бір басқа, адам болып қалу бір басқа! Эгоңды тәрбиеле, бауырым!" – деп жазды ол.

Желіде сын көбейген соң Ақсұңқар Жүнісбаев көпшіліктен кешірім сұрады. Ол сөзін дұрыс жеткізе алмағанын мойындап, ешкімді ренжіткісі келмегенін жеткізді.

"Кешіріңіздерші. Менікі айып болды. Шынымен сіздерді қатты жақсы көремін. Негізі өмірде араласып көрсеңіздер қарапайэээм адаммын ғой. Сәл сөз құрай алмайтыным бар, мойындаймын! Ойымды дұрыс жеткізе алмай всегдааа осылай таяқ жеп жүрем ше..." – деп ақталды музыкант.

Алайда оның кешірім сұраған жазбасы да жұрттың көңілін бірден жібіте қоймаған. Кейбір оқырмандар көпшілік алдында жүрген өнер адамы әр сөзінің салмағын сезініп, әсіресе ел басына қиындық түскен сәтте ойланып сөйлеуі керек екенін ескертті.

Еске салайық, бұған дейін белгілі гитарашы әрі композитор Ақсұңқар көпшіліктің ашу-ызасын тудырғаны хабарланған еді. Әлеуметтік желіде қазақстандық әншінің бұрынғы жұбайына жазған хаты тарады. 

Әншінің бұл жазбасынан кейін желі қолданушылары оның парақшасына теріс пікірлер қалдырып, Ақсұңқар ән салатын мейрамхананың рейтингін төмендетуге кірісті. Бұдан бөлек, Ақсұңқар өз парақшасында жаңа сүйіктісіне үйлену туралы ұсыныс жасағанын жариялап, жұрт назарын тағы да өзіне аударды.