Қазақстанның екі өңірінде шошқа тұмауының 5 жағдайы тіркелді. Денсаулық сақтау министрлігі аурудың белгілері мен сақтану шаралары туралы айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Қазақстан Республикасында тұмау бойынша тұрақты эпидемиологиялық және зертханалық мониторинг жүргізіліп жатыр. 

Денсаулық сақтау министрлігінің мәліметінше, 2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап A(H1N1)pdm09 тұмауының зертханалық жолмен расталған 5 жағдайы:

• Астана қаласында – 3 жағдай;
• Маңғыстау облысында – 2 жағдай тіркелді.

Қазір елдегі эпидемиологиялық жағдай бақылауда. Респираторлық вирустардың айналымына мониторинг жүргізу жалғасып жатыр.

Шошқа тұмауының белгілері қандай?

A(H1N1)pdm09 тұмауы – жедел респираторлық ауруды тудыратын А тұмауы вирусының қосалқы типтерінің бірі.

Негізгі белгілері:

• Дене температурасының кенеттен жоғарылауы,
• Бас ауруы, қалтырау, айқын әлсіздік,
• Бұлшықеттер мен буындардың ауыруы,
• Жөтел, тамақ ауруы және мұрыннан су ағу.

Сондай-ақ аурудың негізгі белгілерінің бірі – көз алмасын қозғалтқанда ауырсынудың болуы. Катаральды белгілер, яғни мұрыннан су ағу, тамақтың ауыруы, жөтел әрдайым байқала бермейді. Алайда ағзаның улану белгілері COVID-19 кезіндегіден әлдеқайда айқын болады.

Шошқа тұмауының негізгі қаупі – вирустық пневмонияның дамуы. Ол аурудың алғашқы белгілері пайда болғаннан кейін 3-5 күн ішінде басталуы мүмкін. Негізгі белгілері:

• Дене қызуының 38-40°C-қа дейін көтерілуі. Қызу түсіретін дәрілер дене қызуын аз уақытқа ғана түсіреді;
• Әлсіздіктің күшеюі;
• Тыныс алудың қиындауы, ентігу, ауа жетпеу сезімі;
• Кеуденің тереңінен шығатын қатты жөтел. Бұл кезде қақырық аз бөлінеді;
• Жөтелгенде күшейетін кеуде тұсының ауыруы;
• Қақырықта қанның байқалуы.

Бұл аурудың вирустары жануардан адамға және керісінше, адамнан жануарға беріле алады. Сондықтан қауіп-қатер тобына жұмысы ауру жануарлармен байланысты адамдар жатады.

Вирус негізінен науқас адам жөтелгенде, түшкіргенде және сөйлегенде ауа-тамшы жолы арқылы беріледі.

Жұқтырудың басқа да қауіп факторлары маусымдық жедел респираторлық вирустық инфекциялармен (ЖРВИ) ұқсас. Шошқа тұмауын жұқтыру қаупі мына адамдарда жоғары:

• Вакцина алмаған және вирусқа қарсы профилактикалық ем қабылдамайтын адамдар;
• Ұзақ уақыт психоэмоциялық күйзеліске ұшырағандар;
• Шамадан тыс физикалық жүктемеге түсетіндер;
• Салауатты өмір салтын ұстанбайтын, темекі шегетін, аз қимылдайтын, түнгі ұйқысына мән бермейтін және дұрыс тамақтанбайтын адамдар.

Инфекцияның қалай алдын алады?

Тұмаудың спецификалық профилактикасының негізгі шарасы – вакцинация.

Спецификалық емес профилактикалық шаралар, яғни ағзаның қорғаныс қабілетін сақтауға және инфекцияның таралу қаупін азайту үшін қолды үнемі сабынмен жуып, респираторлық гигиенаны сақтау керек. Үй-жайларды желдетіп, адам көп жиналатын орындарда медициналық маска таққан жөн. Ауру жұқтырған науқас адамдармен байланысты шектеп,  ЖРВИ белгілері пайда болған кезде медициналық көмекке уақтылы жүгінген абзал.

Мамандардың айтуынша, жастар бұл ауруды едәуір жеңіл өткереді. Алайда тұмау, COVID-19 немесе басқа да жедел респираторлық вирустық инфекцияларды қоса алғанда, кез келген инфекциялық ауруды вирусқа қарсы препараттармен емдеу қажет.

Шошқа тұмауы кезінде вирустық пневмония және басқа да асқынулар (синусит, отит, жүрек-қантамыр және орталық жүйке жүйелерінің зақымдануы, бактериялық пневмония) денсаулығында ешқандай кінәрат жоқ адамдарда да дамуы мүмкін. Алайда асқыну қаупі мына адамдарда жоғары:

• 65 жастан асқан адамдар;

• 5 жасқа дейінгі балалар;

• Жүктіліктің екінші және үшінші триместріндегі әйелдер.

Жүргізілген зерттеу нәтижесіне сәйкес, тұмаудан кейін аурудың белгілері тағы үш ай бойы сақталуы мүмкін. 

Қай кезде шұғыл түрде дәрігерге қаралу керек?

• Дене қызуының жоғары болуы 3 күннен артық созылса;
• Ентігу немесе тыныс алғанда кеуде тұсының ауыруы пайда болса.
• Еріннің немесе көз айналасының терісі көгере бастаса.
• Ес шатасуы, естен тану немесе құрысу байқалса бірден дәрігерге қаралған жөн.

Шошқа тұмауы жайлы алғаш рет өткен ғасырдың 30-жылдары айтыла бастады. Бұл ауру 80-жылдарға дейін тек шошқалар үшін қауіпті болған. Бірақ кейін вирус мутацияланғаннан кейін ол адамдарды да зақымдай бастайды

Шошқа тұмауымен ауырған алғашқы адам 1988 жылы АҚШ-та белгіленген: дені сау жүкті әйел пневмониямен ауруханаға түседі. 8 күннен кейін науқас қайтыс болады. Дәрігерлер одан шошқа тұмауын анықтайды. Кейін ол әйелдің шошқалар жәрмеңкесінде болғаны анықталады.

Алғашқы пандемия

XXI ғасырдағы шошқа тұмауының алғашқы пандемиясы басталғанда Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы құс тұмауының пандемиясына дайындалып жатқан еді. Алайда індетке себеп болған жаңа тұмау вирусы құс емес, XX ғасырдың басындағы испан тұмауы вирусына туыстас шошқа тектес A/H1N1 штамы болып шықты.

Аурудың алғашқы өршуі 2009 жылдың көктемінде Мексика мен АҚШ-та тіркелді. Ал сол жылдың жазына қарай шошқа тұмауы әлемнің 74 еліне тарады. Бір жылдан кейін аурушаңдық деңгейі төмендей бастады. Пандемия кезінде 221 829 адам ауру жұқтырып, 18 449 адам қайтыс болды.

Шошқа тұмауының вирусы бұрынғы вирустардан ерекшеленеді. Ол тек өкпені ғана емес, асқазан-ішек жолдарын да зақымдайды. Сондықтан тыныс алу жүйесіне тән белгілермен қатар іштің ауыруы, құсу және диарея байқалған. Алайда өлімнің негізгі себебі бұрынғыдай тыныс алу жүйесінің асқынулары, атап айтқанда, пневмония мен жедел тыныс алу жеткіліксіздігі болды.

Еске салайық, бұған дейін Қазақстанда A(H1N1) деп аталатын шошқа тұмауының бес жағдайы тіркелгені туралы жазған едік. Қазақстанда тұмауға қарсы вакцинация жалғасып жатыр. Қазірдің өзінде 240 мыңнан астам адам екпе алған. Тегін вакцинация үшін 2,1 миллион доза сатып алынған.

Ақтөбе облысында мейрамханада тамақтан уланып, ауруханаға түскен әйел кәсіп иесін сотқа беріп, 220 мың теңге қаражат өндіріп алды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі "Диапазон" басылымына сілтеме жасап хабарлайды. 

Оқиға жазда Қандыағаш қаласында "Тұмар" мейрамханасында болған. Мұнда той мен садақаға барған 188 адам тамақтан уланып қалған. Олардың 177-сі ішек инфекциясының белгілерімен ауруханаға түскен.

Жәбірленушілердің бірі сотқа жүгініп, емделуге кеткен шығынын өтетіп, моральдық зиян үшін өтемақы алуға шешім қабылдаған. Себебі ол тойға барып, тамақтан уланып, ауруханаға түскен.

Мұғалжар аудандық сотының мәліметінше, мейрамхана иесі талапты ішінара ғана мойындаған. Ол дәрі-дәрмек пен емделу шығынын өтеуге келіскенімен, моральдық зиян үшін өтемақы төлеуден бас тартқан.

Алайда сот басқа шешім шығарды. Мейрамхана иесінен әйелдің емделуіне кеткен 22 725 теңге және моральдық зиян үшін 200 000 теңге өндірілді.

Еске салайық, бұған дейін Қандыағаш қаласындағы “Тұмар” мейрамханасында өткен тойдан кейін 100-ден аса адам ауруханаға түскен болатын. Бұдан соң жаппай уланудан кейін қылмыстық іс қозғалды. Аталған факті бойынша (санитарлық қағидаларды немесе гигиеналық нормативтерді бұзу) белгілерімен қылмыстық кодекстің 304-бабы бойынша сотқа дейінгі тергелді. 

Бастапқы жарнасыз үй алу мүмкіндігі бар екенін білесіз бе? Кейбір бағдарламаларда ипотека мөлшерлемесі небәрі 1-2%-дан басталады. Дегенмен мұндай шарттар барлығына бірдей қолжетімді емес: бір бағдарлама әлеуметтік санаттарға арналса, енді бірі белгілі бір мамандық иелеріне, әскери қызметшілерге немесе ауылда жұмыс істейтіндерге бағытталған. Stan.kz 2026 жылы Қазақстанда қандай жеңілдетілген ипотекалық бағдарламалар барын, оған кімдер қатыса алатынын және үй алу үшін нақты қанша қаражат қажет екенін саралады.

Кім қанша пайызбен үй ала алады?

Қазақстанда жеңілдетілген ипотеканың шарттары бағдарламаға қарай айтарлықтай өзгереді. Бірінде мөлшерлеме 1%-дан басталса, енді бірінде бастапқы жарна 10-20% көлемінде болуы керек. Сонымен қатар кей бағдарламалар әлеуметтік санаттарға, ауыл мамандарына немесе әскери қызметшілерге ғана арналған. Төмендегі кестеде 2026 жылы қазақстандықтарға ұсынылатын негізгі ипотекалық бағдарламалардың шарттарын салыстырдық.

 

"Дипломмен ауылға"

Қазақстандағы ең төменгі 1%-дық мөлшерлемемен баспана несиесін тек "Дипломмен ауылға" мемлекеттік жобасына қатысушылар ғана ала алады. Бағдарламаға ауылдық жерлерге жұмыс істеуге және тұруға келген кез келген жастағы дипломды мамандар қатыса алады. Олардың қатарына білім беру (мұғалімдер, тәрбиешілер), денсаулық сақтау (дәрігерлер, мейіргерлер), әлеуметтік қамсыздандыру, мәдениет және спорт, агроөнеркәсіптік кешен мамандары (ветеринарлар, агрономдар) және ауылдық округ әкімдігі аппаратының мемлекеттік қызметкерлері кіреді.

Бағдарлама бойынша жеңілдікті несие алған маман ауылдық жердегі таңдаған мамандығы бойынша кемінде 3 жыл үзіліссіз жұмыс істеуге міндеттеледі. Үйді маман жұмысқа орналасқан нақты сол ауылдық елді мекеннен (немесе сол аудан орталығынан) ғана сатып алуы тиіс, қалалардан үй алуға рұқсат етілмейді. Бағдарламаның ең басты артықшылығы – бастапқы жарна 0% құрайды, яғни ешқандай жинақ талап етілмейді. Мемлекет тарапынан берілетін қарыздың максималды сомасы 10,8 млн теңгеге дейін (1500 АЕК) жетеді.

Егер маман 10 миллион теңге қарызды 15 жылға (180 ай) жылдық 1% мөлшерлемемен алса, оның қаржылық жүктемесі келесідей болады:

• Ай сайынғы төлем шамамен 59 850 теңгені құрайды.
• 15 жыл ішіндегі жалпы артық төлем (пайыз) бар болғаны 772 900 теңге болады.
• Банкке қайтарылатын жалпы сома – 10 772 900 теңге. Коммерциялық банктердегі ипотекамен салыстырғанда бұл іс жүзінде пайызсыз бөліп төлеумен (рассрочка) бірдей, себебі 15 жыл ішіндегі инфляция бұл артық төлемді толықтай жауып кетеді.

"2-10-20" ("Бақытты отбасы")

Қазақстандағы келесі тиімді бағдарлама — халық арасында "2-10-20" (немесе "Бақытты отбасы") деген атпен белгілі әлеуметтік ипотека. Мұндағы көрсеткіштер өте қарапайым: 2% — жылдық мөлшерлеме, 10% — бастапқы жарна, ал 20 жыл — несиенің ең ұзақ мерзімі.

"2-10-20" бағдарламасының негізгі талабы – қатысушы міндетті түрде жергілікті әкімдікте тұрғын үй кезегінде тұруы тиіс. Егер есепте тұрмаған болсаңыз, ипотекаға қатыса алмайсыз. Кезекте тұрғандардың ішінен тек белгілі бір әлеуметтік санаттарға ғана рұқсат беріледі. Олар: көпбалалы отбасылар, 1 және 2-топтағы мүмкіндігі шектеулі жандар, мүмкіндігі шектеулі бала өсіріп отырған отбасылар, жетім балалар және жесір жандар. Бағдарлама тек табысы аз немесе орташа отбасыларды қолдауға арналған. Сондықтан отбасының әрбір мүшесіне шаққандағы айлық табыс соңғы 6 айда белгіленген ең төменгі күнкөріс деңгейінен (шамамен 3,1 еселенген көрсеткіштен) аспауы керек. Ал үй таңдауға келгенде шектеу аз: пәтерді жаңа салынған үйлерден де, екінші нарықтан да, тіпті жер үйді де сатып алуға болады.

Мысалы, нарықтан 20 миллион теңге тұратын үй таптыңыз делік:

• Бастапқы жарна (10%): 20 000 000 × 10% = 2 000 000 теңге. (Яғни, сіздің қолыңызда немесе "Отбасы банк" депозитінде кемінде 2 миллион теңге нақты ақша болуы керек).
• Банктен алынатын қарыз сомасы: 18 000 000 теңге.
• Ай сайынғы төлем: Несиені 20 жылға рәсімдеген жағдайда, алғашқы 8-10 жылда ай сайынғы төлем шамамен 90 000 – 95 000 теңге аралығында болады. Бұл қазіргі таңдағы кез келген жалдамалы пәтердің ақысынан екі-үш есе арзан әрі төлеген ақшаңыз біреудің қалтасына емес, өз үйіңіздің меншігіне кетеді.

"Асыл Мекен"

Қазақстандағы ауылдық жерлерден үй сатып алуға немесе үй салуға арналған тиімді 5%-дық мөлшерлемемен баспана несиесін "Асыл Мекен" тұрғын үй бағдарламасына қатысушылар ала алады. Бағдарламаға ауылдық елді мекендерден үй сатып алғысы келетін немесе үй салуды жоспарлаған кез келген азаматтар қатыса алады. Олардың қатарына ауылда тұратын немесе ауылға көшіп барып, өз баспанасын тұрғызғысы не сатып алғысы келетін тұрғындар кіреді.

Бағдарлама шарттарына сәйкес, жеңілдікті несие алған азамат ауылдық жерден үй сатып алуы немесе үй салуды жоспарлауы тиіс. Үйді қатысушы нақты сол ауылдық елді мекендерден алуы керек. Бағдарламаның ең басты артықшылығы – жылдық пайыздық мөлшерлеме — 5%, ал бастапқы жарна — 10% құрайды, яғни қолжетімді жинақ талап етіледі. Мемлекет тарапынан қарастырылған несие сомасы 10 млн теңгеге дейін жетеді.

Егер азамат 10 миллион теңге қарызды 15 жылға (180 ай) жылдық 5% мөлшерлемемен алса (10% бастапқы жарнаны есепке ала отырып, несие сомасы 9 млн теңге болғанда), оның қаржылық жүктемесі келесідей болады:

• Ай сайынғы төлем шамамен 71 170 теңгені құрайды.
• 15 жыл ішіндегі жалпы артық төлем (пайыз) бар болғаны 3 810 600 теңге болады.
• Банкке қайтарылатын жалпы сома – 12 810 600 теңге (бастапқы жарнаны қосқанда үйдің жалпы шығыны 13 810 600 теңге).

Коммерциялық банктердегі нарықтық ипотекамен (17-20%) салыстырғанда бұл іс жүзінде өте үлкен жеңілдік, себебі 15 жыл ішіндегі инфляция бұл артық төлемді айтарлықтай жауып кетеді.

"5-10-20" ("Шаңырақ")

Қазақстандағы тағы бір тиімді әлеуметтік жоба – "5-10-20" (халық арасында "Шаңырақ") бағдарламасы. Мұндағы цифрлар мынадай мағына береді: 5% жылдық мөлшерлеме, 10% бастапқы жарна, ал 20 жыл несиенің ең ұзақ мерзімі.

Бағдарламаға жергілікті әкімдікте тұрғын үй кезегінде тұрған барлық санаттағы азаматтар қатыса алады. Мұнда тек көпбалалы немесе мүмкіндігі шектеулі жандар ғана емес, кезекте тұрған мемлекеттік қызметкерлер, бюджеттік ұйым қызметкерлері (мұғалімдер, дәрігерлер), толық емес отбасылар және кезектегі басқа да жандар бақ сынай алады. Басты талаптың бірі — отбасының әрбір мүшесіне шаққандағы айлық табыс соңғы 6 айда белгіленген ең төменгі күнкөріс деңгейінің 3,1 еселенген көрсеткішінен аспауы тиіс. Сонымен қатар, бұл бағдарлама бойынша тек қана жаңа салынған үйлерді, оның ішінде әкімдіктер салған кредиттік тұрғын үйлерді немесе жеке құрылыс салушылардан нарықтағы дайын жаңа пәтерлерді алуға болады.

Ипотекаға қатысу үшін пәтер құнының кемінде 10%-ы көлемінде бастапқы жарна болуы керек. Бұл қаражат "Отбасы банктегі" шотыңызда нақты жинақталуы тиіс. Мемлекет тарапынан берілетін максималды қарыз лимиті аймақтарға байланысты ерекшеленеді: Алматы мен Астана қалалары үшін – 18 млн теңгеге дейін, Шымкент, Ақтау, Атырау үшін – 15 млн теңгеге дейін, ал басқа өңірлерде – 12 млн теңгеге дейін бекітілген.

Алматы немесе Астана қаласынан максималды лимиттегі 18 миллион теңге тұратын жаңа пәтерді мысалға алайық:

• Бастапқы жарна (10%): 18 000 000 × 10% = 1 800 000 теңге (Бұл ақша сіздің шотыңызда дайын тұруы керек).
• Банктен алынатын қарыз сомасы: 16 200 000 теңге.
• Ай сайынғы төлем: Несиені 20 жылға рәсімдегенде, алғашқы 8-10 жылда ай сайынғы төлем шамамен 107 000 теңге көлемінде болады. Кейін бұл сома 65 000 теңгеге дейін төмендейді.

"7-20-25"

Қазақстандағы ең танымал және бұқаралық ипотекалық жоба – "7-20-25" бағдарламасы. Оның басты ерекшелігі – қатысушыларға әкімдік кезегінде тұру шарт емес, ресми табысы мен бастапқы жарнасы бар кез келген ел азаматы қатыса алады. Бағдарламаның атауы негізгі шарттарын нақты көрсетіп тұр: 7% жылдық мөлшерлеме, 20% бастапқы жарна, ал 25 жыл несиенің ең ұзақ мерзімі.

  Бағдарламаның танымал болуының сыры – мөлшерлеменің нарықтық коммерциялық ипотекадан (қазір 17-20% шамасында) екі есе төмен болуында. Басты талап – қатысушының атында Қазақстан аумағында ешқандай меншікті баспанасы болмауы тиіс. Екіншіден, бұл бағдарламамен тек қана пайдалануға берілген жаңа үйлерді сатып алуға болады. Құрылысы бітпеген үлестік үйлер мен ескі пәтерлер бұл тізімге кірмейді. Сонымен қатар, қарыздың максималды лимиті Алматы, Астана, Шымкент, Ақтау және Атырау қалалары үшін 30 млн теңгеге дейін, ал басқа өңірлер үшін 25 млн теңгеге дейін бекітілген.

Мысалы, нарықтан бағдарлама талабына сай келетін 20 миллион теңге тұратын жаңа пәтер таптыңыз делік. Қаржылық жүктемеңіз келесідей бөлінеді:

• Бастапқы жарна (20%): 20 000 000 × 20% = 4 000 000 теңге. (Бұл сома сіздің банктік шотыңызда нақты дайын тұруы керек).
• Банктен алынатын қарыз (несие) сомасы: 16 000 000 теңге.
• Ай сайынғы төлем: Егер бұл қарызды 25 жылға (300 ай) рәсімдесеңіз, ай сайынғы тұрақты төлеміңіз шамамен 113 100 теңгені құрайды. Бұл қазіргі таңда ірі қалалардағы бір бөлмелі пәтерді жалдау құнынан әлдеқайда арзан. Нақтырақ айтсақ, ай сайын 113 мың теңге төлей отырып, сіз бөтен біреудің емес, өз үйіңіздің толыққанды қожайыны атанасыз.

"Наурыз", "Отау"

"Отбасы банк" желісі бойынша жүзеге асатын "Наурыз" және "Отау" бағдарламалары — депозитте белгілі бір қаражаты бар, бірақ әкімдік кезегінде тұрмаған азаматтарға арналған таптырмас мүмкіндік. Сыртынан қарағанда бұл екі жоба бір-біріне өте ұқсас көрінгенімен, олардың бастапқы жарна мен депозит мерзіміне қатысты басты айырмашылықтары бар. Екі бағдарламаның негізгі шарттарын салыстырып көрейік:

"Наурыз" бағдарламасы: Жылдық мөлшерлемесі халықтың әлеуметтік осал топтары үшін 7%, қалған қатысушылар үшін 9%. Бастапқы жарна – 10%-дан 20%-ға дейін (тұрғын үй кезегіндегілер мен жас отбасыларға жеңілдіктер бар). Басты талап – депозитте кемінде 2 миллион теңге жинақ болуы тиіс (депозиттің ашылғанына қанша уақыт болғаны маңызды емес, ақшаны конкурс алдында салса да болады). Қарыз лимиті Алматы мен Астана үшін – 36 млн теңгеге дейін, басқа өңірлерде –18 млн теңгеге дейін.

"Отау" бағдарламасы: Жылдық мөлшерлемесі дәл солай 7% және 9% құрайды. Алайда мұнда бастапқы жарна қатаң түрде – 20%. Депозитке қойылатын талап – конкурс сәтінде кемінде 1 миллион теңге жинақ болуы керек және бұл депозиттің ашылғанына кемінде 18 ай (1,5 жыл) толуы шарт. Қарыз лимиті Алматы мен Астана үшін – 30 млн теңгеге дейін, басқа өңірлерде – 18 млн теңгеге дейін.

Бастапқы жарнасыз ипотека: шынымен 0 теңгемен үй алуға бола ма?

Желіде "0% бастапқы жарнамен үй беріледі" деген жарнаманы көргенде, көпшілік қалтасында мүлдем ақша болмаса да үйлі болуға болады деп ойлайды. Алайда нақты қаржылық шындық басқаша: 0% бастапқы жарна ешқашан 0 теңгемен үй алу дегенді білдірмейді.

"Наурыз Әскери"

Қазақстанда мұндай мүмкіндік тек "Отбасы банк" жүзеге асыратын арнайы "Наурыз Әскери" бағдарламасында ғана бар. Бағдарламаға тек тұрғын үй төлемдерін алатын әскери қызметшілер, құқық қорғау және арнайы мемлекеттік орган қызметкерлері қатыса алады. Мемлекет ай сайын бұл азаматтардың банктегі арнайы шотына отбасы құрамына қарай "тұрғын үй төлемдерін" аударып отырады. Ипотеканың негізгі кепілі мен төлемі де осы мемлекет беретін ақша есебінен жабылады. Бағдарлама бойынша жылдық мөлшерлеме 9% құрайды, ал қарыз лимиті өте жоғары – 36 миллионнан 80 миллион теңгеге дейін жетеді. Оған жаңа үйді де, екінші нарықтағы пәтерді де алуға болады. 

0–20% және 20–50% жарна арасындағы айырмашылық не?

Бастапқы жарна деңгейі сіздің арнайы шотыңызда қанша ақша жиналғанына байланысты:

• 0% – 20% аралығындағы жарна: Егер шотыңызда ақша мүлдем болмаса, банк сізге ипотеканы береді. Бірақ "0 теңге" деген сөз тек өз қалтаңыздан ақша шығармайсыз дегенді білдіреді. Банк сіздің арнайы шотыңызға болашақта түсетін мемлекеттің төлемдерін кепіл ретінде есептейді. Бастапқы жарна неғұрлым аз болса, ай сайынғы төлем соғұрлым жоғары болады. Егер мемлекет беретін айлық төлем ипотеканы жабуға жетпей қалса, үстіне өз қалтаңыздан ақша қосуға тура келеді.
• 20% – 50% және одан жоғары жарна: Егер әскери қызметкер бірнеше жыл бойы шотындағы ақшаны жұмсамай жинап келсе, несие сомасы азаяды, сәйкесінше ай сайынғы төлем де төмендейді. Бұл жағдайда мемлекет беретін айлық әскери төлем ипотеканы толық жауып қана қоймай, артылып та қалуы мүмкін.

"Наурыз Жұмыскер"

Жұмысшы мамандарға арналған ипотека: "Наурыз Жұмыскер". Қазақстанда тек кеңсе қызметкерлері мен әскерилер ғана емес, нақты өндіріс пен шаруашылықта жүрген жұмысшы мамандар да жеңілдікпен үй ала алады. Ол үшін "Отбасы банк" арнайы "Наурыз Жұмыскер" бағытын іске қосты. Бұл бағдарламаның басты ерекшелігі – мұнда басқа жобалар сияқты баллдық жүйемен конкурс жүрмейді, шарттарға сай келген маман бірден төлем қабілеттілігін тексеруге өтеді. 

Бұл ипотеканың басты талаптары мен қаржылық мүмкіндіктері келесідей:

• Бағдарламаға тек жұмысшы кәсіп иелері қатыса алады. Офис мамандары (бухгалтерлер, менеджерлер, пиаршылар) бұл бағытқа жіберілмейді. Құрылыс, көлік және қоймалау, ауыл, орман және балық шаруашылығы, тау-кен және өңдеу өнеркәсібі, су және электр энергиясымен жабдықтау (ТҮКШ) салалары кіреді. Ресми тізімде 8000-нан астам нақты жұмысшы мамандық бар. 
• Халықтың әлеуметтік осал топтары (ХӘОТ) санатына жататын жұмысшылар үшін – 7%, ал қалған барлық жұмысшы азаматтар үшін – 9%. Депозитте үй құнының 50%-ы жиналған сәтте мөлшерлеме 3,5% – 5%-ға дейін төмендейді. Пәтер таза әрлеуде болса – 10%, ал қара сылақ немесе ауылдардағы екінші нарықтан алынса – 20%. 
• Алматы мен Астана қалалары үшін максималды қарыз – 36 млн теңгеге дейін, ал басқа барлық өңірлерде – 30 млн теңгеге дейін. Несие мерзімі 19 жылға дейін беріледі. Қатысушының соңғы 6 айда тұрақты ресми табысы және кемінде соңғы 3 айда үздіксіз зейнетақы жарналары аударылған болуы шарт. Сондай-ақ жұмыс орнынан тиісті үлгідегі анықтама талап етіледі. 
• Кімдерге қолжетімді: Жасы 18 бен 63 жас аралығындағы, Қазақстан аумағында соңғы 5 жыл ішінде меншікті үйі болмаған және "Отбасы банктегі" депозитінде кемінде 2 миллион теңге жинағы бар жұмысшы азаматтар қатыса алады. 

Жастар, ғалымдар және жас отбасылар үшін

"Жас Отбасы"

Неке қиғандарына 5 жылдан аспаған ерлі-зайыптыларға арналған. Егер "Отбасы банктегі" депозитте үй құнының 50%-ын бірден жинаса немесе аударса, несие жылдық 6% мөлшерлемемен беріледі. Бастапқы жарна – 50%.

Жас ғалымдарға арналған бағдарлама: Ғылыми-зерттеу институттары мен жоғары оқу орындарында жұмыс істейтін, ғылыми дәрежесі бар мамандарға арналған. Жылдық мөлшерлемесі – 5%, бастапқы жарна – 10%-дан басталады, ал қарыз лимиті – 20 млн теңгеге дейін.

"Алматы Жастары" және өңірлік бағдарламалар: Әр аймақтың (Алматы, Астана, Шымкент және т.б.) әкімдіктері жас мамандарды қолдау үшін өз бюджетінен қаржы бөледі. Жасы 35 жасқа дейінгі дәрігерлер, мұғалімдер, мәдениет және спорт қызметкерлері, журналистер жылдық 5% мөлшерлемемен үй ала алады. Бастапқы жарна – 10%, қарыз лимиті аймаққа қарай 15-18 млн теңгені құрайды.

Төмен пайыздық мөлшерлеме ипотеканы бірден рәсімдейсің деген сөз емес. Кез келген бағдарламаға қадам басар алдында өз аймағыңыздағы қолжетімділікті тексеріп, бастапқы жарна мен ай сайынғы төлемдерді отбасылық бюджетпен нақты салыстырып алған жөн.

Әзірбайжанда мектепке хиджаб киіп келуге тыйым салған жаңа ережелер жаппай наразылыққа ұласты. Баку мен елдің өзге өңірлерінде жүздеген адам көшеге шығып, оқушылар сабаққа бойкот жариялады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Азаттық радиосының Әзербайжан қызметіне сілтеме жасап хабарлайды. 

21 қыркүйекте Әзірбайжан Министрлер кабинеті мемлекеттік мектептердегі бірыңғай формаға қатысты ережелерге ресми түрде өзгерістер енгізді. Үкімет қаулысы бойынша, "мектеп формасына қойылатын бірыңғай талаптарды бұзатын және зайырлы білім беру қағидатына қайшы келетін қосымша киім элементтеріне" тыйым салынды. Алайда түзетулерде нақты қандай киім элементтері туралы сөз болып отырғаны көрсетілмеген.

Қазан айының басында Баку мен өңірлердің тұрғындарынан кейбір мектептердің хиджаб киетін оқушы қыздар мен мұғалімдерді сабаққа кіргізбей жатқаны туралы шағымдар түсе бастаған. Осыдан кейін оқушылар мен ата-аналар наразылық білдіріп, көпшілігі сабаққа бойкот жариялаған.

JAMnews мәліметінше, мектеп оқушыларының ұлдары да хиджаб киюді қалайтын сыныптастарына қолдау көрсетіп жатыр. Наразылықтарға мұғалімдер, қоғам және дін қайраткерлерін қоса алғанда, жүздеген адам қосылған. Олар хиджаб киетін оқушыларды сабаққа кіргізбеу балалардың білім алу құқығын бұзады деп есептейді.

Наразылық білдірушілер діни киім киюге тыйым салған мектептердің терезелерін сындырған. Minval Politika Telegram-арнасының мәліметінше, наразылыққа қатысушылар Бакудің Қарадағ ауданындағы мектеп директорының көлігін өртеген. Ал Ясамал ауданында жиналғандар мектептердің бірінде өрт шығаруға әрекеттенген, алайда өрттің таралуына жол берілмеген.

Әзірбайжанның ішкі істер органдары ұсталғандарға қатысты қоғамдық тәртіпті ұйымдасқан түрде бұзу фактісі бойынша қылмыстық істер қозғады. Әзірбайжан Конституциясына сәйкес, ел — зайырлы мемлекет.

Конституцияның 18-бабында мемлекеттік білім берудің зайырлы сипаты бекітілген. Алайда наразылық білдірушілердің пікірінше, мектептерде хиджаб киюге тыйым салу азаматтардың Конституцияда кепілдік берілген діни сенім бостандығын және "Бала құқықтары туралы" заңды да бұзады.

Әзірбайжанның білім беру мекемелері бұған дейін де діни киімдер мен рәміздерге тыйым салуға әрекеттеніп, соның салдарынан наразылықтарға тап болған. Ең ірі наразылықтар 2010–2011 жылдары өткен. Сол кезде Әзірбайжан қалаларында оппозициялық діни қайраткерлерді қоса алғанда, 200-ден астам адам қамауға алынған.

Ал қазір Әзірбайжан Ішкі істер министрлігі 37 адамның ұсталғанын хабарлады.

Еске салсақ, бұған дейін  Оқу-ағарту министрі Жұлдыз Сүлейменова Қазақстанда хиджаб киюге рұқсат берген мектептерді лицензиясынан айыру шарасы қолданылуы мүмкін екенін айтқан болатын. Министрдің сөзінше, мектеп формасына қатысты талап барлық білім беру ұйымына ортақ.

"Қазақмыс" корпорациясы Жезқазған кен орны аумағында мыс қорының қосымша көлемін анықтау және қолданыстағы кеніштердің шикізат базасын қалыптастыру мақсатында геологиялық барлау жұмысын жүргізіп жатыр. Әсіресе Жезқазғанның тау-кен кәсіпорындарын одан әрі дамытуға байланысты №114 келісімшарт аясындағы учаскелерге ерекше назар аударылуда.

Қазақмыстың жаңа командасы минералдық-шикізат базасын дамытуды ұзақ мерзімді жұмыстың басым бағыттарының бірі ретінде қарастырады.

2026 жылдың тоғыз айында "Қазақмыс Барлау" ЖШС еншілес компаниясы корпорация жобалары бойынша 17,2 мың қума метр геологиялық барлау, бұрғылау жұмысын орындады. Бұл жоспарлы көрсеткіштің 104,6%-ын құрайды.

Негізгі бағыттардың бірі – №114 келісімшарт шеңберінде геологиялық барлау жұмысын жүргізу. Жезқазған кен орнының қапталдарында жалпы ұзындығы 4 750 қума метр болатын жеті ұңғыма бұрғыланды. Сонымен қатар терең деңгейжиектерді зерттеу үшін жалпы тереңдігі 3 500 метрден асатын тағы төрт ұңғыма бұрғыланды.

Бұдан бөлек Геологиялық барлау партиясы кентінің маңында бұрын зерттеу барысында назардан тыс қалған жер бетіне жақын мыс қорларын зерделеу жұмысы жүргізілуде. Есепті кезеңде бұл аумақта шамамен 1 800 қума метр бұрғылау жұмысы орындалды.

№114 келісімшарт аясындағы үш жоба бойынша бекітілген бұрғылау жұмысының жалпы көлемі 19 490 қума метрді құрайды. Қазіргі уақытта жұмыс жалғасуда. Сонымен қатар мамандар алынған геологиялық материалдарға талдамалық зерттеу жүргізіп жатыр.

Жезқазған-Жыланды кенді ауданын одан әрі зерттеу үшін геохимиялық және геофизикалық зерттеу, соның ішінде 2D-сейсмикалық барлау жүргізу көзделген. Кешенді тәсіл болашағы бар учаскелердің геологиялық құрылысын нақтылауға және алдағы іздестіру жұмысының бағытын анықтауға мүмкіндік береді.

Сонымен қатар көлемі 30 мың қума метрден асатын қосымша бұрғылау бағдарламасы әзірленді. Оны іске асыруды 2027 жылы бастау жоспарланып отыр.

Геологиялық барлау жұмысы Қазақмыстың басқа да өндірістік алаңдарында жүргізілуде. Нұрқазған кен орнында 2 300 қума метрден астам бұрғылау жұмысы орындалды. Қажықонған-Алтынтөбе кенді алаңында 1 600 метр бұрғыланды. Абыз учаскесінде жоспарланған 5 100 метрдің 2 800 метрден астамы орындалды.

Компания сондай-ақ Қарағайлы және Балқаш байыту фабрикаларының шикізат базасын кеңейту мүмкіндігін зерделеп, перспективалы учаскелер мен минералдық шикізаттың технологиялық сипаттамасын зерттеп жатыр.

Геологиялық барлау – Қазақмысты дамытудың негізгі бағыттарының бірі. Қолданыстағы кен орындарының қапталдары мен терең деңгейжиектерінде қосымша қорларды іздеу, олардың болашақта игерілуін бағалау, тау-кен жұмысын жоспарлау және ұзақ мерзімді өндірістік бағдарлама қалыптастыру үшін қажет.

Компания бұрғылау жұмысының нәтижелеріне, зертханалық зерттеулерге және ресурстық әлеуетті кешенді бағалауға сүйене отырып, геологиялық барлау жобаларын жүйелі түрде дамытуды көздейді.

Жүктілік кезінде медициналық қызметтердің барлығына ақша төлеу керек пе? Қазақстанда жүкті әйелдерге көрсетілетін көмектің көп бөлігі мемлекет есебінен қамтылады. Бірақ МӘМС-тегі мәртебе, жұмыс істеу формасы және жеке кәсіпкерліктің болуы әйелдің қаржылық міндеттемесіне әсер етуі мүмкін. 2026 жылы болашақ ана қандай медициналық қызметтерді тегін ала алады және қандай жағдайда өз қалтасынан төлеуге тура келеді? Stan.kz 2026 жылғы ережелерді саралап, жүктілік пен босанудың отбасы бюджетіне әсерін есептеп көрді.

Жүктілік кезіндегі тегін медициналық қызмет

Қазақстанда жүктілік және босану кезеңі – мемлекет тарапынан қаржылық тұрғыдан қорғалатын медициналық бағыт. Болашақ ана емханаға есепке тұрған сәттен бастап, босанып шыққанға дейінгі негізгі медициналық көмектің барлығын Кепілдендірілген тегін медициналық көмек көлемі (КТМКК) және Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру (МӘМС) есебінен тегін алады.

Төменде мемлекет толық қамтамасыз ететін негізгі медициналық қызметтер пакеті ұсынылған:

• Жүктілікті есепке қою және акушер-гинеколог бақылауы: Жүктіліктің алғашқы апталарынан бастап (9 –12 аптаға дейін есепке тұру ұсынылады) босанғанға дейінгі дәрігердің тұрақты қабылдаулары мен кеңестері;
• Зертханалық талдаулар: Қан мен зәрдің жалпы / биохимиялық талдаулары, TORCH-инфекцияларға, АИТВ (ВИЧ), сифилис, гепатиттерге тестілер, коагулограмма және қант деңгейін анықтау;
• Пренаталдық скрининг және УДЗ: Ұрықтың даму ақауларын ерте анықтау үшін әр триместрде жасалатын міндетті 3 мәртелік ультрадыбыстық зерттеу (УДЗ) және бірінші триместрдегі құрсақтағы скрининг (қан анализі);
• Бейінді мамандар кеңесі: Медициналық көрсеткіштер бойынша терапевт, стоматолог, отоларинголог (ЛОР), офтальмолог және басқа да бейінді дәрігерлердің тексеруі;
• Стационарлық көмек: Жүктілік кезінде патология немесе түсік тастау қаупі туындағанда аурухананың патология бөлімшесіне жатқызып, тегін емдеу;
• Босану және кесарь тілігі: Перзентханадағы табиғи босану процесі немесе медициналық көрсеткіштер негізінде жасалатын шұғыл / жоспарлы ота (кесарь тілігі);

• Стационардағы дәрі-дәрмек: Перзентханада немесе емдеу мекемесінде емделу кезінде берілетін барлық қажетті дәрі-дәрмек, екпе және медициналық құрал-жабдықтар.

Ендеше мемлекеттік жүйе бұл шығындарды өз мойнына алмаса, Қазақстандағы орташа статистикалық отбасы жүктілік пен босануға қанша қаражат жұмсар еді? Нарықтағы орташа бағалар негізінде қаржылық есептеу жасап көрейік. 

Жеке клиникаларда жүктілікті жүргізу пакеті орта есеппен 250–450 мың теңге тұрады. Оған акушер-гинекологтың тоғыз ай бойы қабылдауы кіреді. Ал мемлекеттік емханада бұл қызмет тегін көрсетіледі.

Толық зертханалық талдаулардың жеке клиникалардағы бағасы 80–120 мың теңге аралығында. Үш рет жасалатын УДЗ мен пренаталдық скринингке 45–75 мың теңге, ал кемінде үш-төрт бейінді маманның кеңесіне 30–50 мың теңге қажет болуы мүмкін. Мемлекеттік жүйеде бұл қызметтер жолдама арқылы тегін көрсетіледі.

Стационарда бес күн емделу, оның ішінде дәрі-дәрмек пен палата шығындары, жеке клиникаларда 150–250 мың теңге шамасында. Мемлекеттік ауруханада портал арқылы емделу тегін.

Босану қызметтерінің құны да айтарлықтай ерекшеленеді. Жеке перзентханада табиғи жолмен босану 350–600 мың теңге, ал кесарь тілігі 500–900 мың теңге тұруы мүмкін. Мемлекеттік перзентханада босану тегін, ал кесарь тілігі медициналық көрсеткіштер бойынша жасалады.

Кестедегі есеп бойынша, осы қызметтердің жеке клиникадағы жиынтық құны орта есеппен 1 миллион 405 мың теңгеге жетеді. Ал мемлекеттік медициналық жүйеде аталған қызметтердің барлығы тегін көрсетіледі.

Ескерту: кестеде көрсетілген бағалар — орташа есеп. Жеке клиникалардағы нақты құн медициналық мекемеге және қызмет түріне қарай өзгеруі мүмкін.

МӘМС жарнасын жүкті әйел үшін кім төлейді?

Тегін медициналық көмекті толық көлемде алу үшін жүктілік кезеңінде МӘМС жүйесінде "Сақтандырылған" мәртебесі болуы керек. Бұл жарналарды қаржыландыру көзі әйелдің заңды және еңбек мәртебесіне тікелей байланысты. 

Мемлекеттік ережелерге сәйкес, әйелдердің мәртебесі мен олардың жылдық қаржылық жүктемесін салыстырмалы түрде талдап көрейік:

Ресми жұмыс істейтін әйел

Егер әйел адам компанияда немесе мекемеде ресми еңбек шартымен жұмыс істесе, оның жүктілігі жұмыс берушіні заңды төлемдерден босатпайды. Жарналар декретке шыққанға дейін ай сайын жалақы қорынан аударылады: 

• Қызметкердің өз қалтасынан: Табысының 2%-ы ұсталады;
• Жұмыс берушінің есебінен: Компания өз қаражатынан қызметкер жалақысының 3%-ын бөлек төлейді;
• Жылдық қаржылық жүктеме: Жалақы көлеміне байланысты өзгереді. Мысалы, айлық табысы 200 000 тг болатын қызметкердің өзінен айына 4 000 тг, ал бір жылда 48 000 тг МӘМС жарнасы ұсталады. (Жұмыс беруші ол үшін жылына қосымша 72 000 тг аударады).

Жұмыс істемейтін әйел

Ресми жұмысы, жеке кәсіпкерлігі және ешқандай заңды кірісі жоқ болашақ аналар мемлекет тарапынан ерекше қорғауға алынған. Олар Әлеуметтік медициналық сақтандыру туралы заң бойынша әлеуметтік осал топтарға жатқызылады.

Қаржыландыру көзі: Жарналарды мемлекет толық төлейді.

Жұмыс істемейтін әйелден ешқандай шығын шықпайды. Статус алу үшін жүктіліктің 12-аптасына дейін тұрғылықты мекенжай бойынша емханаға барып, жүктілік бойынша ресми есепке тұру қажет. 

Белсенді жеке кәсіпкер

Ең көп құқықтық түсініспеушілік осы тұста туындайды. Егер әйелдің атында мемлекеттік кірістер органында тіркелген және уақытша тоқтатылмаған белсенді жеке кәсіпкер болса, ол автоматты түрде "жұмыссыз" деп танылмайды (іс жүзінде табысы нөлге тең болса да).

Қаржыландыру көзі: Жарнаны кәсіпкер өзі төлейді. 

• 2026 жылғы айлық бекітілген төлемі: 5 950 тг (2026 жылғы Ең төменгі жалақы 85 000 тг негізінде есептелген ресми тұрақты сома). 
• Жылдық қаржылық жүктеме: 5 950 тг * 12 ай = 71 400 тг. Кәсіпкер әйел декретке шығып, ЖК белсенділігін ресми тоқтатқанша бұл шығынды өз қалтасынан өтеуге міндеттеледі.

Азаматтық-құқықтық сипаттағы шарт (АҚС / ГПХ) бойынша жұмыс істейтін адам

Компаниялармен қызмет көрсету немесе келісімшарт (ГПХ) негізінде уақытша жұмыс істейтін әйелдер де МӘМС жүйесінен тыс қалмайды. 

Қаржыландыру көзі: Төлемді әйелдің тапқан табысынан салық агенті (тапсырыс беруші компания) ұстап, қорға аударады.

• Мөлшерлемесі: Шарт бойынша бекітілген жалпы табыстың 2%-ы көлемінде;
• Жылдық қаржылық жүктеме: Тұрақсыз, келісімшарттардың жиынтық сомасына тікелей байланысты. Мысалы, бір жыл ішінде АҚС шартымен жалпы көлемі 1 500 000 тг табыс тапса, салық агенті одан жылдық 30 000 тг МӘМС жарнасын ұстап қалады. 

Декретке шығарда белсенді жеке кәсіпкер болудың қандай қаржылық қауіптері бар?

Тәжірибеде "Атымда ескі кәсіпкерлік бар еді, бірақ ол жұмыс істеп тұрған жоқ, табысым нөлге тең" деген уәж мемлекеттік автоматтандырылған жүйе үшін ешқандай рөл атқармайды. Мемлекеттік органдардың базасында "Белсенді" деп тұрған кәсіпкерлік мәртебесі жүкті әйелді үлкен қаржылық тұзаққа түсіреді.

Табысы жоқ жеке кәсіпкердің міндеттемесі бар: жылдық шығын қанша?

Егер әйел іс жүзінде кәсіпкерлікпен айналыспаса, бірақ оның атына тіркелген жеке кәсіпкерлік ресми түрде жабылмаса немесе тоқтатылмаса, ол заң бойынша "Өз бетінше жұмыспен қамтылған тұлға" болып есептеледі.

Табыс мүлдем болмаған ("нөлдік" декларация өткізген) жағдайдың өзінде, кәсіпкер 2026 жылы өзі үшін ай сайын мынадай міндетті бекітілген төлемдерді жеке қалтасынан төлеуге міндетті:

• МӘМС жарнасы: Айына 5 950 тг (1,4 ЕТЖ × 5%);
• Әлеуметтік аударымдар (ӘА / СО): Табыс жоқ кезде ең төменгі жалақыдан (1 ЕТЖ = 85 000 тг) есептеледі: 85 000 × 4,5% = 3 825 тг;
• Міндетті зейнетақы жарнасы (МЗЖ / ОПВ): Ең төменгі жалақыдан 10%: 85 000 × 10% = 8 500 тг.

Жиынтық айлық міндетті төлем 18 275 тг құрайды. Бір жылдық қаржылық жүктеме: 219 300 теңге.

Егер әйел бұл сомаларды ай сайын төлемей өткізіп жіберсе, жүйе оған айыппұл қосады және МӘМС мәртебесі бірден "Сақтандырылмаған" күйіне ауысады.

Жеке кәсіпкерді жабу немесе уақытша тоқтату МӘМС мәртебесіне қалай әсер етеді?

Бұл тәуекелден құтылудың және мемлекет есебінен тегін медициналық көмек алудың жалғыз жолы – жеке кәсіпкерлік мәртебесін өзгерту. Мұнда құқықтық және қаржылық екі түрлі таңдау бар:

Жеке кәсіпкерлік қызметін уақытша тоқтату

Салық кодексіне сәйкес, кәсіпкер өз қызметін 5 жылға дейінгі мерзімге уақытша тоқтатуға құқылы. Жеке кәсіпкер мемлекеттік тізілімде қалады, бірақ оның белсенділігі "мұздатылады". Салықтық есептілік (декларация) өткізу талап етілмейді. Салық органдарының базасында жеке кәсіпкер тоқтатылған сәттен бастап, әйел ресми түрде "жұмыссыз" санатына ауысады. Ол емханаға барып, жүктілік бойынша есепке тұрған бойда, мемлекет оның МӘМС жарнасын 0 теңгемен өз мойнына алады.

Жеке кәсіпкерлікті толық жабу 

Кәсіпкерлік біржола тоқтатылып, мемлекеттік тіркеуден шығарылады. Егер болашақта әйел қайтадан бизнеспен айналысқысы келсе, жаңадан ЖК ашуы керек болады. Мұнда да белсенді кәсіпкер мәртебесі жойылғандықтан, әйел автоматты түрде мемлекет тарапынан сақтандырылатын льготалық санатқа өтеді.

Жүктілігін білген бойда әйел адам "Салық төлеушінің кабинеті" (cabinet.kgd.gov.kz) немесе Egov.kz порталы арқылы ЖК-ні уақытша тоқтатуға өтініш беруі тиіс. Бұл процесс 1 жұмыс күнін алады.

Осы қарапайым қадам арқылы отбасы бюджеті жоғарыда айтып кеткен артық шығындардан құтылады.

Сақтандырылмаған жүкті әйел медициналық көмексіз қала ма?

Ең басты сауалға бірден жауап берейік: Жоқ, ешқандай жүкті әйел медициналық көмексіз қалмайды. Қазақстан заңнамасына сәйкес, әйелдің МӘМС жүйесіндегі мәртебесі "Сақтандырылмаған" болса да, ол жедел медициналық жәрдемді, дәрігердің алғашқы қабылдауын және жүктілікті растау қызметтерін Кепілдендірілген тегін медициналық көмек көлемі аясында толықтай тегін ала алады. 

Болашақта толыққанды тегін талдаулар тапсырып, УДЗ скринингтерінен өту үшін МӘМС мәртебесін белсендіру қажет. 

Егер жүкті екеніңізді білсеңіз, бірақ сақтандыру мәртебеңіз жоқ болса, келесі бес қадамды кезегімен орындаңыз:

Осы тұста: "Өткен айлардағы қарыз жарнаны бірден төлеу керек пе?" деген сұрақ туындайды. Әйел адам жүктілік бойынша ресми есепке тұрған сәттен бастап, ол мемлекет тарапынан жарнасы төленетін льготалық санатқа (Халықты әлеуметтік қорғау заңнамасы аясында) өтеді. Тіркелімге енген сәттен бастап сіздің өткен айлардағы барлық медициналық қарыздарыңыз бен МӘМС бойынша "міндеттемелеріңіз" жүктілік кезеңінде және бала 3 жасқа толғанға дейін толықтай бұғатталады. Сізден өткен айлардың ақшасын ешкім талап етпейді және МӘМС мәртебеңіз бірден жасыл түске ("Сақтандырылған") ауысады. Мемлекеттік жүйе жүкті әйелді өткен шақтағы қаржылық қарыздары үшін жазаламайды, керісінше, құрсақтағы баланың денсаулығын бірінші орынға қойып, сақтандыруды тегін белсендіріп береді.

Сараптама көрсеткендей, Қазақстандағы медициналық сақтандыру жүйесі болашақ ана мен баланың денсаулығын қаржылық тәуекелдерден қорғауға толық қауқарлы. Алайда бұл жүйенің игілігін шығынсыз көру үшін әрбір жүкті әйел мына 4 негізгі ережені жадында сақтауы тиіс:

• МӘМС мәртебесін алдын ала тексеру: Жүктілікті жоспарлау кезеңінде немесе оның алғашқы аптасында SaqtandyruBot (Telegram), Damumed немесе Egov.kz арқылы сақтандыру мәртебеңізді тексеріңіз;
• Жүктілікті ерте есепке қою: Жүктіліктің 12 аптасына дейін тұрғылықты емханаға ресми тіркеліп үлгеріңіз. Бұл сізге мемлекет есебінен тегін МӘМС мәртебесінің жедел берілуі үшін керек;
• ЖК мәртебесіне ерекше назар аудару: Егер атыңызда іс жүзінде жұмыс істемейтін, бірақ заңды түрде жабылмаған Жеке Кәсіпкерлік болса, ол сізді мемлекеттік тегін сақтандыру пакетінен бұғаттайды. Жүктілікті білген бойда ЖК қызметін салық органдары арқылы уақытша тоқтатыңыз немесе толық жабыңыз;
• МӘМС арқылы қандай қызметтер берілетінін нақты білу: Мемлекет 3 міндетті скринингтік УДЗ-ні, барлық негізгі талдауларды, перзентханадағы босану мен дәрі-дәрмекті толықтай тегін беретінін ұмытпаңыз. Емхана тарапынан заңсыз ақылы қызметтер ұсынылса, Пациенттерді қолдау қызметіне немесе 1414 байланыс орталығына хабарласып, өз құқығыңызды қорғаңыз. 

Танымал актриса Дариға Бадықова мен актер Олжас Абай үйленді. Олар күні кеше дүркіретіп той жасады. Жұлдызды жұптың қуанышына қазақстандық шоу-бизнес өкілдері жиналды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Желіде өнер иелерінің үйлену тойынан түсірілген фото-видеолар кеңінен тарады. Дариға Бадықова мен Олжас Абай салтанатты кешке сән-салтанаты келіскен Rolls-Royce көлігімен келген.

Актриса ақ түсті, жарқыраған әшекейлермен көмкерілген қалыңдық көйлегін таңдаған. Ал Олжас Абай қара костюм мен ақ жейде киген.

Публикация от Олжас Абай (@ochooou_o)

Тойға Ерке Есмахан мен RaiM, Айқын Төлепберген мен Жұлдыз Өмірғали, Жанболат Ербатыров пен Жазира Байырбекова, Гүлнұр Оразымбетова, Мөлдір Мұқанова, Ләйлә Сұлтанқызы және өзге де танымал өнер иелері қатысқан.

Публикация от Aikyn Tolepbergen (@aikyn)

Салтанатты кеште ән айтылып, би биленіп, түрлі ойындар ұйымдастырылған. Жас жұбайлар да ортаға шығып, қонақтармен бірге көңіл көтерген.

Тойдың ерекше сәттерінің бірі – Олжас Абайдың сүйіктісіне арнап ән орындауы. Актердің өнері көпшілікті тебіренткен. Ал жас жұбайлар той залына өздеріне арнайы жазылған әннің сүйемелдеуімен кірген.

Публикация от ОРГАНИЗАЦИЯ МЕРОПРИЯТИЙ | СВАДЬБЫ | АЛМАТЫ (@alem.event)

Желі қолданушылары қос өнер иесін отбасын құруымен құттықтап, ақ тілектерін жаудырып жатыр.

“Бақытты болыңыздар!”, “Қандай әдемі жұп! Күйеу жігіттің өзін ұстауы мен Дариғаның ортаға шығуы ерекше әсер қалдырды”, “Бір-біріне сондай жарасады. Керемет жұп!”, “Дариға қандай сымбатты! Олжас та өзіне сай азамат екен. Бақытты болсын!” – деп жазды желі қолданушылары.

Публикация от ОРГАНИЗАЦИЯ МЕРОПРИЯТИЙ | СВАДЬБЫ | АЛМАТЫ (@alem.event)

Еске салайық, бұған дейін Дариға Бадықова мен Олжас Абайдың қарым-қатынасы бұған дейін де көпшіліктің қызу талқысына түскен еді. Былтыр күзде актрисаның бұрынғы күйеуі Дархан Мұсаев журналист Нұрсейіт Жылқышыбайға сұхбат беріп, ажырасу себептері туралы айтып, қоғамды дүр сілкіндірді.

Сондай-ақ Дархан Мұсаев жұбайымен арасы суыған сәтті еске алып, Дариға мен Олжас Абаевтың арасында іскерліктен бөлек сезімнің барын әу бастан сезгенін айтты.

Кейінірек Олжас Абай қызу талқыға түскен Дариға Бадықованың отбасына қатысты даулы оқиғадан кейін жазба жариялады.

Ал актриса экс-күйеуінің мәлімдемесіне жауап беріп, бір тараптың сөзіне ғана сүйеніп қорытынды жасайтындарды сынға алды.

"Яндекс Go" істемей қалған күні такси бағасы үш есеге жуық қымбаттағаны туралы ақпараттан кейін Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі inDrive сервисіне алдын ала ескерту жолдады. Агенттік бағаның күрт өсуі тұтынушылардың құқықтарын шектеуі мүмкін екенін мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Агенттік 11 қазанда "Яндекс Go" сервисіндегі ақау кезінде inDrive қызметіне сұраныс айтарлықтай артқанын жеткізді.

“БАҚ мәліметінше, жекелеген жағдайларда сапар құны үш есеге жуық өскен. inDrive сервисінің жұмыс істеу ерекшелігін ескере отырып, сапар құны жолаушы мен жүргізуші арасындағы келісім бойынша белгіленеді. Бос автокөліктердің тапшылығы жүргізушілер ұсынатын тарифтердің едәуір өсуіне алып келді. inDrive компаниясының мәліметінше, жағдайды тұрақтандыру үшін сервис комиссия көлемін азайтқан. Ол міндетті салықтарды төлеуге жететін ең төменгі деңгейге дейін түсірілген. Сонымен қатар, компания жолаушылар мен жүргізушілер арасындағы баға бойынша келіссөздерге шектеу енгізген”, – делінген хабарламада.

Агенттік Қазақстандағы такси қызметтері нарығында ірі сервистердің үлесі басым екенін атап өтті. Сондықтан такси бағасының негізсіз қымбаттамауын қадағалау және қызметтің халыққа қолжетімді болуын қамтамасыз ету маңызды.

“Халықаралық тәжірибеде төтенше жағдайлар кезінде такси бағасының күрт өсуіне жол бермеу үшін арнайы шектеулер қолданылады. Қазақстан заңнамасына сәйкес, егер компанияның әрекеті тұтынушылардың құқықтарына зиян келтірсе, бұл бәсекелестік туралы заңның бұзылуы болуы мүмкін. Осыған байланысты Агенттік inDrive сервисіне заң бұзушылыққа жол бермеу туралы ресми алдын ала ескерту жіберді”, – деп қосты ведомство. 

Еске салсақ, 8 қазанға қараған түні Рязань облысының Сасово қаласындағы “Яндекс” компаниясының дата-орталығына дрондар шабуыл жасаған. Соққыдан кейін нысанда өрт шығып, инфрақұрылымның бір бөлігі зақымданған. Соның салдарынан орталықтың жұмысын толық тоқтатуға тура келген.

Компания шабуыл болғанын растады және зардап шеккендер жоқ екенін хабарлады. Қазір оқиға орнында тиісті қызметтер жұмыс істеп, мамандар зақымданған жүйелерді қалпына келтіріп жатыр.

Компания мәліметінше, “Яндекстің” негізгі қызметтері әдеттегі режимде жұмысын жалғастырған. Дегенмен пайдаланушылар “Яндекс.Диск”, “Яндекс.Документы”, сайттар мен мобильді қосымшалардың жұмысында ақау барын хабарлаған. Yandex Cloud парақшасында да дата-орталық аймақтарының бірінде электр қуатына қатысты мәселе туындағаны жазылған. Клиенттерге уақытша басқа аймақтарды пайдалану ұсынылған.

Downdetector деректеріне сәйкес, жаппай шағымдар Мәскеу уақытымен шамамен сағат 02:00-де, Астана уақытымен 04:00-де түсе бастаған. Бір тәулікте 1,5 мыңға жуық шағым тіркелген.

Еске салайық, 18 шілдеге қараған түні Украина дрондары Ресейдің Тамбов және Мәскеу облыстарындағы Wildberries маркетплейсінің екі ірі логистикалық орталығына шабуыл жасады. Ресей билігі шабуыл салдарынан сегіз адам қаза тауып, шамамен 50 адам түрлі жарақат алғанын хабарлаған еді.

Әскери қызметтен кетіп, кәсіпкерлікке бет бұрған, кейін туристік визамен Катарға барған Әлібек Тналиев бүгінде халықаралық сақтандыру компаниясының топ-менеджері. Ол әлемнің 28 елінен жиналған 300-ге жуық маманға жетекшілік етеді. Алайда бұл жетістікке жету жолы оңай болмаған. Алғашқы айларда жұмыс таба алмай, жинаған қаражаты азайып, елге қайтуды да ойлаған. Әлібек Тналиев Stan.kz-ке әскери мансабын неге аяқтағанын, шетелде қалай жұмыс тапқанын және халықаралық компанияда басшылық қызметке дейін қалай көтерілгенін айтып берді.

40 жастағы Әлібек Тналиев – Атырау қаласының тумасы. Кейінгі тоғыз жылдан бері отбасымен Катар астанасы Дохада тұрады. Қазір ол Qatar Insurance Group (QIC) компаниясында Group Chief Digital and AI Officer қызметін атқарады. Яғни 12-ден астам елде жұмыс істейтін компаниялар тобының цифрлық трансформациясы, ақпараттық технологиялары мен жасанды интеллект бағыттарына жауап береді. Сонымен қатар бөлшек сақтандыру бизнесінің вице-президенті.

Бір қызығы, Әлібек бастапқыда Катарға көшуді мүлде жоспарламаған. Оның үстіне кәсіби өмірінің алғашқы 14 жылы әскери саламен байланысты болған. Кейін бірнеше кәсіп бастап, табысты жобалармен қатар қаржылық қиындықтарды да бастан өткерген.

Бүгінде ол мансап жолындағы сол кезеңдердің ешқайсысын бос кеткен уақыт деп есептемейді.

Бір айға барған әскери мектепте 14 жылға созылған жол

Әлібектің өміріндегі алғашқы үлкен өзгеріс небәрі 13 жасында басталған. Ол туған қаласы Атыраудан кетіп, Астанадағы “Жас ұлан” республикалық әскери мектебіне оқуға түскен.

Бір қызығы, әскери мамандықты таңдау оның бала күнгі арманы болмаған. Бұл шешімге анасының кеңесі ықпал еткен.

“Анам баласының туған қаласынан шығып, жаңа орта көргенін, адамдармен танысып, дүниетанымын кеңейткенін қалады. “Барсын, көрсін, адамдармен таныссын, әлемді танысын” деген сөзін әлі күнге дейін айтып отырады. Ал мен ол кезде жай ғана қызығушылықпен бардым. Жазда бір ай оқып көрейін деп ойладым. Сөйтіп, бір айға барып көремін деген сапарым 14 жылға созылды”, – дейді ол.

Кейін Әлібек Мәскеудегі Әскери университетте қолданбалы лингвистика мамандығы бойынша білім алып, оқу орнын үздік дипломмен тәмамдаған. Одан кейін әскери қызметін жалғастырған.

Әскери орта оған тәртіпті, жауапкершілікті және қиындыққа төзуді үйреткен. Дегенмен уақыт өте келе өзінің басқа салада да қабілетін сынап көргісі келетінін түсінген.

2011 жылы досы жіберген кәсіпкерлік туралы “Берись и делай” подкасты да оның болашаққа деген көзқарасына әсер еткен. Сол кезде әскери қызметте жүрген Әлібек алғаш рет өмір бойы бір салада қалу-қалмау туралы ойлана бастаған.

Бірақ ол бірден жұмыстан кетуге асықпаған. Алдымен жаңа бағытқа қажетті білім мен тәжірибе жинауды жөн көрген.

“Бір күні маңызды нәрсені түсіндім. Осы уақытқа дейін мен басқа біреу құрған жүйенің ішінде өмір сүріп келген екенмін. Қашан тұратының, не киетінің, не істейтінің, бәрі алдын ала белгіленген. Ол жүйенің ішінде жақсы қызмет етуге, үлкен жетістіктерге жетуге болады. Бірақ мен өз өмірімнің бағытын өзім анықтағым келді. Өз өмірімнің сәулетшісі болғым келді”, – дейді Әлібек.

Осылайша, ол тұрақты жалақысы мен қалыптасқан мансабынан бас тартып, кәсіпкерлікке қадам басқан.

Той бизнесінен цифрлық маркетингке дейін

Әскерден кеткеннен кейін Әлібек бірнеше кәсіппен айналысып көрген. Интернет арқылы сауда жасап, Қытаймен жұмыс істеуге бағытталған China Connection компаниясын құрған. Кейін цифрлық маркетинг агенттігін ашып, той ұйымдастыру саласында да өз мүмкіндігін сынаған.

Осы кезеңде Нархоз университетінде бизнес бойынша қосымша білім алған.

Оның кәсіпкерлік жолындағы маңызды тәжірибелерінің бірі – екі жылдай жұмыс істеген цифрлық маркетинг агенттігі. Компания түрлі бизнеске сайт ашуға, жарнамалық науқандар жүргізуге, тұтынушыларды тарту жүйесін қалыптастыруға және байланыс орталықтарының қызметкерлерін оқытуға көмектескен.

Бірақ кәсіпкерліктің барлық кезеңі табысты бола бермеген. Бизнес дамыған сайын қаржылық қиындықтар да пайда болған. Ақша айналымындағы іркілістер мен басқарудағы мәселелер кейбір жобаларын тоқтатуға мәжбүр еткен.

Дегенмен Әлібек бұл тәжірибені бос кеткен уақыт деп есептемейді.

“Адамға ең үлкен сабақты кейде табысты жобалар емес, қиындыққа тап болған жобалар береді екен. Кәсіпкерлік маған тәуекел етуді, адамдармен жұмыс істеуді, қаржыны басқаруды, ең бастысы, жүйелі ойлауды үйретті”, – дейді ол.

Оның айтуынша, сауда саласы маркетингті түсінуге көмектессе, агенттіктегі жұмысы цифрлық технологиялар әлеміне жол ашқан. Кейін дәл осы дағдылары Катардағы мансабында қажет болған.

Дубайға көшпек болған отбасы Катарға қалай тап болды?

Әлібектің шетелге қоныс аударуы да күтпеген жағдайдан басталған.

Үйленгеннен кейін жұбайымен бірге бал айын өткізуге Дубайға барған. Қала екеуіне қатты ұнап, болашақта сонда тұру туралы ойлана бастаған.

Қазақстанға оралған соң жұбайы Дубайдан жұмыс іздеп, көп ұзамай косметикалық компания сұхбатқа шақырту алған. Әңгімелесу Қырғызстанда өтіп, нәтижесі сәтті болыпты. Алайда жұмысқа қабылдау туралы ұсыныс келгенде, компания өкілдері қызмет орны Дубайда емес, Катарда екенін хабарлаған.

Осылайша, 2017 жылғы 3 қазанда Әлібектің жұбайы Катарға ұшқан. Ал Әлібек оның артынан туристік визамен барған.

Жаңа елдегі алғашқы әсері аса жағымды болмаған көрінеді. Ауа райы тым ыстық, қалада құрылыс жұмыстары қарқынды жүріп жатқан кез еді. Оның үстіне Катар 2022 жылғы футболдан әлем чемпионатына дайындалып жатқан.

Баспана табу да оңайға соқпапты. Пәтер жалдау құны Қазақстанмен салыстырғанда әлдеқайда жоғары болған. Кей жағдайда бір жылдық жалдау ақысын алдын ала төлеп, оған депозит пен риелтор қызметінің ақысын қосуға тура келген. Тіпті қаланың шет жағындағы 30 шаршы метрлік шағын студияның өзі отбасы бюджетіне едәуір салмақ салған.

Ал Әлібектің бұл уақытта тұрақты жұмысы болмаған.

“Қазақстанға қайтып кетсем бе деген ой да келді”

Катардағы алғашқы екі ай Әлібек үшін үлкен сынақ болыпты. Ол Қазақстандағы интернет жобаларын қашықтан жүргізуге тырысқан, жаңа елде кәсіп бастау мүмкіндігін де қарастырған.

Бірақ жергілікті нарықтың ерекшеліктері, жұмыс істеуге қатысты талаптар және қалыптасқан кәсіби байланыстардың болмауы жоспарларын өзгертуге мәжбүр еткен.

Оның үстіне жинаған қаражаты да біртіндеп азая бастаған.

“Шынымды айтсам, Қазақстанға қайтып кетсем бе деген ой да келді. Өйткені таныстарым жоқ, кәсіби байланыстарым жоқ, айналамдағы орта мүлде бөтен. Бірақ өзіме бір шешім қабылдадым. Алдымен қолымнан келгеннің бәрін жасап көремін, содан кейін ғана қорытынды шығарамын дедім”, – деп еске алды ол.

Осыдан кейін Әлібек жұмыс іздеуге барынша ден қойған. Күн сайын түйіндемесін жіберіп, LinkedIn парақшасын реттеген. Жаңа таныстықтар орнатып, жергілікті еңбек нарығын зерттеген.

Нәтижесінде екі айдан кейін алғашқы жұмысына орналасқан.

Бұл әлеуметтік желілер маркетингі бойынша маман қызметі еді. Алғашқы айлығы шамамен 2500–2700 доллар болған. Бастапқыда бұл қаражат едәуір жоғары болып көрінгенімен, Катардағы тұрғын үй мен күнделікті шығындарды есептегенде жағдай басқаша екенін түсінген.

Дегенмен жаңа ортадағы алғашқы қызметі оған халықаралық еңбек нарығына бейімделуге және кәсіби қабілетін көрсетуге мүмкіндік берген.

Төрт айда сатылымды алты есе арттырған

Әлібек жергілікті маркетинг агенттігінде жұмыс істей жүріп, цифрлық бағыттағы бөлімді басқаруға дейін көтерілген.

Кейін Катардағы Snoonu App технологиялық стартапына ауысып, цифрлық маркетинг бағытын нөлден бастап құрған. Мұнда 14 адамнан тұратын команда жасақтап, төрт айдың ішінде сатылым көлемін алты есе арттырғанын айтады.

Дәл осы нәтиже оның мансабындағы келесі үлкен мүмкіндікке жол ашыпты.

Көп ұзамай Әлібекке Qatar Insurance Company компаниясынан жұмыс ұсынысы түскен. Алғашқы келіссөзде оған цифрлық бағыттағы менеджер қызметі ұсынылғанымен, ол өзгерістер жасауға мүмкіндік беретін, өкілеттігі кеңірек лауазымды таңдаған.

Нәтижесінде бизнесті дамыту жөніндегі вице-президент қызметіне орналасқан.

“Халықаралық ортада тек идея немесе жақсы түйіндеме жеткіліксіз. Нақты нәтиже көрсете білуің керек. Менің ол компанияда таныстарым болған жоқ. Өзімнің жұмысым мен көрсеткен нәтижелерім жаңа мүмкіндікке жол ашты”, – дейді ол.

Кейіпкеріміз шетелдік компанияға жұмысқа орналасқанда еңбек шарты мен қызметтік өкілеттікті алдын ала талқылау маңызды деп есептейді. Өйткені жоғары жалақы ғана емес, кәсіби тұрғыдан дамуға және нақты өзгеріс жасауға мүмкіндік те қажет.

Жалғыз қызметкерден 300 адамдық командаға дейін

Qatar Insurance Company компаниясына алғаш келгенде Әлібек өзі жауапты бағытта жалғыз жұмыс істеген.

Бүгінде оның басшылығындағы құрылымда әлемнің 28 елінен жиналған 300-ге жуық маман бар. Ал сыртқы серіктестер мен мердігерлерді қосқанда, бұл көрсеткіш 500 адамға жуықтайды.

Осы жылдар ішінде компанияда ауқымды цифрлық өзгерістер жүзеге асырылған.

Атап айтқанда, qic.online платформасы мен QIC App мобильді қосымшасы нөлден бастап жасалған. Онлайн кірістің үлесі 15%-дан 40%-ға дейін өскен. Сондай-ақ 125-тен астам цифрлық өнім мен жүйе іске қосылған.

Қазір Әлібек QIC Group компаниясында Group Chief Digital and AI Officer қызметін атқарады. Оның жауапкершілігіндегі бағыттар 12-ден астам елдегі компанияларды қамтиды.

Сонымен қатар ол бөлшек сақтандыру бизнесінің вице-президенті ретінде компанияның коммерциялық нәтижелеріне де жауап береді.

Бірақ Әлібек үшін ең үлкен жетістік тек қаржылық көрсеткіштер емес.

“Мен үшін ең үлкен жетістік тек технология немесе қаржылық көрсеткіштер емес. Ең маңыздысы, мықты халықаралық команда қалыптастыра алғанымыз. Менің басқарудағы басты қағидам қарапайым. Алдымен нәтиже көрсет, сонда сенім де, жауапкершілік те артады”, – дейді ол.

Катарда айына 10 мың доллар табуға бола ма?

Кейіпкеріміз қазақстандық жастардың Катарда немесе басқа халықаралық компанияларда жұмыс істеуге мүмкіндігі бар екенін айтады. Әсіресе ақпараттық технологиялар, қаржы, инженерия, медицина және цифрлық технологиялар бағытында білікті мамандарға сұраныс бар.

Әлібектің айтуынша, сақтандыру саласындағы қызметкерлердің еңбекақысы мамандығы мен тәжірибесіне қарай айына шамамен 3 мыңнан 12 мың долларға дейін жетуі мүмкін.

Оның сөзінше, цифрлық маркетинг пен әлеуметтік желілер саласының мамандары көбіне осы аралықтың төменгі деңгейінде табыс тапса, тәжірибелі IT мамандары, жасанды интеллект саласының қызметкерлері және мобильді қосымшалар әзірлеушілері айына 10 мың доллар шамасында еңбекақы алуы мүмкін.

Катардағы тағы бір ерекшелік – жеке тұлғалардың еңбек табысына салық салынбайды. Дегенмен жоғары жалақыны елдегі тұрғын үй мен күнделікті тұрмыс шығындарынан бөлек қарастыруға болмайды.

Ал халықаралық еңбек нарығына шыққысы келетін жастарға Әлібек үш мәселеге назар аударуға кеңес береді.

“Біріншісі, кәсіби біліктілік. Өзіңнің салаңды жақсы білуің керек. Екіншісі, ағылшын тілі. Бұл өте маңызды. Халықаралық компанияларда жиналыстар, хат алмасу, күнделікті жұмыс негізінен ағылшын тілінде жүреді. Үшіншісі, табандылық пен өзгеріске дайын болу. Бірден жоғары лауазымға орналасамын деп күтудің қажеті жоқ”, – дейді ол.

Әлібек Катарға алғаш келгенде ағылшын тілін меңгергенімен, оны кәсіби ортада еркін пайдалану үшін қосымша курстардан өткен.

Сондай-ақ ол жастарға LinkedIn парақшасын дұрыс жүргізіп, кәсіби тәжірибесі мен нақты жетістіктерін көрсетуге кеңес берді.

“Ең бастысы, тек мүмкіндік күтпей, сол мүмкіндікке дайын болу қажет”, – дейді ол.

“Үздіксіз білім алу өте маңызды”

Әлібектің кәсіби өміріндегі басты қағидаларының бірі – үздіксіз білім алу.

2026 жылы ол Стэнфорд университетінің жасанды интеллект саласындағы көшбасшыларға арналған бағдарламасын аяқтаған. Бұған дейін әскери және бизнес бағытында білім алған маман қазір жаңа технологиялар саласындағы білімін үнемі толықтырып отырады.

Оның күнделікті әдеттерінің бірі – подкаст тыңдау. Әлібек күніне шамамен бір сағатын осыған арнайтынын, жаңа ақпарат пен білімінің басым бөлігін подкасттардан алатынын айтады. Көбіне оларды спортпен айналысып жүргенде тыңдайды.

Оның айтуынша, технология саласында жұмыс істейтін адам үшін бұрынғы біліммен шектелу мүмкін емес.

“Мен үшін үздіксіз білім алу өте маңызды. Өйткені технология әлемі өте жылдам өзгеріп жатыр. Кеше ғана жаңа болған нәрсе бүгін қалыпты жағдайға айналуы мүмкін. Сондықтан қандай лауазымда болсаң да, үйренуді тоқтатпау керек”, – дейді ол.

Қазір Әлібек отбасымен Дохада тұрады. Ұлы осы қалада білім алады.

Жұмысының қарқыны жоғары болғанымен, ол өмірін тек мансаппен шектемеуге тырысатынын айтады. Отбасына уақыт бөлу, денсаулығын күту, спортпен айналысу, рухани және жеке даму оның өмірінде маңызды орын алады.

Осы салаларды қатар алып жүру үшін бірнеше жылдан бері BURJ деп аталатын жеке жоспарлау жүйесін қалыптастырып келеді.

“BURJ” сөзі “мұнара” деген мағынаны білдіреді.

Әлібек Тналиев мұны адам өз өмірін мұнара тұрғызғандай саналы түрде құруы керек деп түсіндірді. Оның іргетасы – құндылықтар мен өмірлік қағидалар. Одан кейін денсаулық, отбасы, рухани даму және өзге маңызды салалар орналасады. Ал мұнараның ең жоғары деңгейінде адамның үлкен мақсаттары мен өмірлік миссиясы тұрады.

“Менің ойымша, бір салада үлкен жетістікке жетіп, қалған маңызды салаларды ұмытып кетуді толыққанды табыс деп айту қиын”, – дейді ол.

Қазір Әлібек осы жүйе туралы кітап жазып жүр. Сонымен қатар әлеуметтік желілерде қазақ және орыс тілдерінде технология, мансап және жеке даму бағытындағы тәжірибесін бөліседі.

Қазақстанға оралу жоспары бар ма?

Тоғыз жылдан бері шетелде өмір сүрсе де, Әлібек Қазақстанмен байланысын үзбеген.

Елге жиі келіп тұрады. Анасы да Қазақстан мен Катар арасында қатынап жүреді. Туыстары мен достарының көбі туған елінде.

Ол болашақта Қазақстанға оралып, жаңа жобалармен айналысу мүмкін екенін де айтты. Алайда әзірге Дохадағы жұмысын жалғастырып, халықаралық ортада жинаған тәжірибесін қазақстандық жастармен бөлісуді көздеп отыр.

“Қай елде жүрсем де, өзімнің қазақ екенімді мақтан тұтамын. Мен үшін шетелде жетістікке жетудің бір маңызды мәні туған еліңе де пайдаңды тигізе алуыңда”, – дейді Әлібек.

Бір кездері әскери қызметте жүріп, басқа салада өз мүмкіндігін сынауды армандаған атыраулық жігіт бүгінде халықаралық компаниядағы цифрлық өзгерістерге жетекшілік етіп отыр.

Ақтөбеде қызбен жанжалдасып қалған ер адам оған пышақ жарақатын салды. Бойжеткен жарақатынан оқиға орнында қаза тапты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

“Криминальный Казахстан” Telegram арнасының мәліметінше, оқиға 10 қазан күні сағат 22:30 шамасында Ақтөбе қаласындағы Сәтбаев көшесінде болған. 

“Алдын ала мәлімет бойынша, қыз бен оның танысы арасында жанжал туындаған. Жанжал барысында ер адам қызға пышақ жарақатын салған. Алған жарақаттарынан жәбірленуші оқиға орнында көз жұмды”, – делінген хабарламада.

Ақтөбе қаласының полиция дерпартаменті іске күдікті деп 28 жастағы Атыраулық ер адамды ұстады. 

“Аталған факті бойынша қылмыстық іс қозғалды. 28 жастағы тұрғынын анықтап, уақытша ұстау изоляторына қамады. Алдын ала мәліметтер бойынша, күдікті мен марқұм әйел бұрын таныс болған. Араларында туындаған жанжал барысында ер адам әйелге пышақ жарақатын салған. Алған жарақаттарынан әйел оқиға орнында көз жұмды. Қазіргі уақытта оқиғаның барлық мән-жайын анықтауға бағытталған қажетті тергеу әрекеттері жүргізілуде. Қылмыстың себептері анықталуда”, – делінген. 

Тергеу барысы облыстық Полиция департаменті басшылығының бақылауында.

Қарағандыда 500-ден астам адамның сеніміне кірді деп айыпталған кәсіпкер әйелге 7 жылға бас бостандығынан айыру жазасы сұралды. Ол Қытайдан тауарларды арзан бағамен жеткізіп беруге уәде берген. Алайда азаматтар оған сеніп, жалпы сомасы бір миллиард теңгеге жуық ақша аударған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі КТК арнасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Жәбірленуші Анастасия Семёнова адамдардың кәсіпкерге сенуіне оның сенімді сөйлеп, түрлі жарнама арқылы жұртты иландыра алуы себеп болғанын айтты.

“Адамдар оның әдемі сөйлегеніне сенді. Жақсы алдапты. Мысалы, көлік сатып алуға қатысты түрлі жарнама жасайтын. Олар жарнаманы басқа адамдарға ұсынатын, бірақ көліктерді өздері жеткізбейтін. Осылайша адамдардың сеніміне кіріп, олардан барлық ақшаны аудартқан. “Автовозда соңғы орын қалды, үлгеріп қалыңыздар, сатып алыңыздар” деп асықтыратын”, – деді ол.

Ақмола облысының тұрғыны мессенджерлер арқылы елдің түкпір-түкпірінен тапсырыс қабылдап, алдын ала төлем жинаған. Ол тұрмыстық заттар, киім-кешек, тіпті көлік те сатуға уәде берген. Қызметін блогерлер арқылы жарнамалап, әлеуметтік желіде сән-салтанатты өмірін көрсеткен.

Алайда тауарды алғашқы клиенттер ғана алған. Қалған сатып алушылар екінші жыл қатарынан тапсырыстарын күтіп жүр.

Қазір кәсіпкер әйел мен оның менеджері үйқамақта отыр. Айыпталушының жеті баласы болса, менеджерінің кәмелетке толмаған баласы бар.

Жүздеген жәбірленуші екі әйелді 10 жылға бас бостандығынан айырып, келтірілген шығынды толық өтеуге міндеттеуді сұраған. Ал прокурор кәсіпкер әйелге бір жылға кейінге қалдыру шартымен 6 жыл 8 ай жаза тағайындауды сұрады.

Айыпталушы өзін ақтауды сұрап, кәсіптегі қиындықтардан соң осындай жағдайға тап болғанын айтты. Оның сөзінше, бостандықта жүрсе, адамдардың ақшасын қайтарып бере алады.

“Жеткізуші ретінде өз міндеттерімді орындай алмадым. Тапсырыс берушілер өте көп болды, сондықтан тауарларды жеткізу мерзімі де ұзарып кетті. Өз мүмкіндігімді асыра бағалап, тауарларды жеткізе алмадым. Адамдарға ақшасын қайтаруға мүмкіндік беруіңізді сұраймын”, – деді айыпталушы.

Айта кетейік, бұған дейін Алматыда клиенттерін 80 миллион теңгеге алдаған туристік агенттік басшысы түрмеден құтылып кеткені туралы жазған едік. 

Қолдан көлік сатып аларда оның сыртқы көрінісіне ғана сену қауіпті. Жылтырап тұрған автомобильдің өзі бұрын жол апатына ұшыраған, жасырын техникалық ақауы бар немесе заңдық шектеулерге байланысты қайта тіркеуге келмейтін көлік болуы мүмкін. Мұндай тәуекелдерден қалай сақтануға болады, сатып аларда нені тексеру керек және қандай көліктерді кейін қайта сату оңай? Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі автосарапшы Артур Молотовтан сұрады.

Көлік сатып аларда қазақстандықтар қандай қателік жібереді?

Автосарапшының айтуынша, сатып алушылардың жиі жіберетін қателігі – көліктің сыртқы көрінісіне қызығып, асығыс шешім қабылдауы. Кейбірі автомобильдің таза салоны мен жылтырап тұрған шанағына қарап, оның техникалық жағдайы мен құжаттарын тексеруді екінші орынға ысырып қояды.

"Қазақстандықтардың ең негізгі қателігі – эмоциямен шешім қабылдау. Адамдар көліктің сырты мен салонының тазалығын, қозғалтқышын көреді де, бірден сатып алуға көшеді. Ал заң тұрғысынан тазалығына немесе көлікке уақытылы техникалық қызмет көрсетілгеніне мән бере бермейді.

Сондай-ақ қазақстандықтардың назарын көліктің нарықтағы бағасынан төмен сатылуы аударады. Өз тәжірибемде мұндай жағдайларды көп кездестірдім. Адамдар арзан көлікті көріп, оның мінсіз болғанын қалайды", – деді автосарапшы.

Сарапшының сөзінше, көліктің бағасы нарықтағы орташа құнынан едәуір төмен болса, оның себебін анықтаған жөн. Сатушының асықтыруы немесе көлікті толық тексеруге мүмкіндік бермеуі де сатып алушыны сақ болуға итермелеуі керек.

Көліктің бұрын жол апатына ұшырағанын қалай анықтауға болады?

Автосарапшы автомобильдің шанағын мұқият тексеруге кеңес береді. Әсіресе лонжерондарға, шанақ табалдырықтарына, дәнекерлеу тігістеріне және герметикке назар аудару қажет.

Лонжерон – көлік шанағының беріктігіне жауап беретін негізгі құрылымдық бөлшектердің бірі. Оның майысуы, жөнделуі немесе бастапқы пішінінің өзгеруі автомобильдің ауыр соққы алғанын көрсетуі мүмкін.

"Шанақ табалдырықтарын, дәнекерлеу тігістерін және герметикті тексеру қажет. Егер көліктің бір жеріндегі герметик басқаларынан өзгеше болса, кейбір бөлшектері ауыстырылған немесе жөнделген болуы мүмкін. Ескі бояудың іздеріне де назар аудару керек.

Бірақ көліктің боялғаны оның міндетті түрде жол-көлік оқиғасына түскенін білдірмейді. Кейбір бөлшектерін жаңарту үшін де бояуы мүмкін", – деді Артур Молотов.

Сондықтан бояудың қалыңдығын арнайы құралмен өлшеп, шанақ бөлшектерін салыстыра тексерген дұрыс. Ал көліктің құрылымдық элементтерінде жөндеу іздері болса, олардың қауіпсіздікке әсерін маман бағалауы керек.

Көлік сатып аларда заңдық тазалығын қалай тексеруге болады?

Сарапшының айтуынша, автомобильді тексеруді оның заңдық жағдайынан бастаған жөн. Себебі техникалық тұрғыдан жақсы көлікке қатысты да тіркеуге кедергі келтіретін мәселелер болуы мүмкін.

Қазақстанда автомобильдің тарихын тексеруге арналған бірнеше ресми ресурс бар.

• eGov Mobile. Қосымшадағы "Көлік тарихы" сервисі арқылы автомобильдің Қазақстанда алғаш тіркелген күнін, бұрынғы иелерінің санын, маркасын, шығарылған жылын және кепіл не ауыртпалықтардың бар-жоғын тексеруге болады. Ол үшін көліктің мемлекеттік нөмірі мен тіркеу туралы куәлігінің нөмірі қажет. 

• "ЦОН" мобильді қосымшасы. "Көлік тарихы" сервисінде VIN-код арқылы тіркеу мәліметтерін, кепілдер мен шектеулерді, әкімшілік айыппұлдарды және кедендік рәсімдерге қатысты ақпаратты тексеруге болады. Ресми ақпаратқа сәйкес, бір тексерудің құны – 500 теңге. 

• eGov.kz. Электрондық үкімет порталынан көлік сатып алу, оның тарихын тексеру және тіркеу тәртібі туралы ақпарат алуға болады. 

Дегенмен электронды сервистерден алынған мәліметтер көліктің барлық техникалық ақауын немесе бұрын болған әрбір жол апатын толық көрсете бермейді. Сондықтан құжаттарды тексерумен шектелмей, автомобильді техникалық маманға көрсеткен дұрыс.

VIN-кодты, қауіпсіздік жүйесін және қозғалтқышты тексеру маңызды

Артур Молотов көлікті сатып аларда бірнеше кезеңнен тұратын тексеріс жүргізуге кеңес береді.

"Көліктің есік жағында орналасқан VIN-кодын тексеріп, қажетті есептерді алу керек. Көліктің тарихын да қарау қажет. Одан кейін шанағын тексеріп, қауіпсіздікке жауап беретін Airbag жүйесіне назар аударған жөн. Соңында қозғалтқыш пен беріліс қорабын тексеру керек", – деп ұсынды автосарапшы.

VIN-код – автомобильді сәйкестендіруге арналған бірегей нөмір. Оны көліктегі таңбамен және тіркеу құжаттарындағы мәліметтермен салыстыру қажет. Егер нөмірдің айналасында өзгерту, қайта таңбалау немесе зақым іздері байқалса, оның себебін анықтамай тұрып мәміле жасамаған дұрыс.

Airbag жүйесін де тексеру маңызды. Бұрын ауыр апатқа ұшыраған көлікте қауіпсіздік жастықтары іске қосылып, кейін дұрыс қалпына келтірілмеуі мүмкін. Мұндай ақауларды тек сыртқы көрінісіне қарап анықтау қиын, сондықтан арнайы диагностикалық жабдық қолданған жөн.

Қозғалтқыш пен беріліс қорабын тексеру кезінде бөгде дыбыстарға, сұйықтықтардың ағуына, берілістердің ауысуына және диагностикалық жүйедегі қателерге назар аудару керек. Сонымен қатар аспа жүйесі мен тежегіштердің жағдайын бағалау қажет.

Көлік сатып алар алдындағы қысқаша чек-парақ

Сатып алушы мына әрекеттерді ретімен орындағаны жөн:

Бұл тізім көлікті тексерудің негізгі бағыттарын қамтиды. Ал нақты автомобильдің жағдайына қарай қосымша диагностика қажет болуы мүмкін.

Қазақстанда қандай көліктерді қайта сату оңай?

Автосарапшының айтуынша, Қазақстанда сұранысы жоғары, кейін қайта сату оңай болатын модельдер бар. Оның атап өткен тізіміне мыналар кіреді:

• Toyota Camry 20;

• Toyota Camry 35;

• Toyota Camry 40;

• Toyota Camry 45;

• Hyundai Accent;

• Kia Rio;

• Subaru Outback.

Алайда бұл модельдердің барлығы кез келген жағдайда сатып алуға тиімді дегенді білдірмейді. Көліктің өтімділігі оның техникалық жағдайына, шығарылған жылына, жүрілген жолына, жиынтығына және нарықтағы сұранысқа байланысты. Сондықтан сатып алушы тек модельдің танымалдығына емес, нақты автомобильдің жағдайына да мән беруі керек.

Қай жылғы көлікті таңдаған дұрыс?

Сарапшы қазіргі уақытта 2020 жылдан кейін шыққан автомобильдерді қарастыруға кеңес береді. Оның пікірінше, мұндай көліктердің кейбірінің жүрілген жолы аз болуы мүмкін.

"2020 жылдан бері шыққан көліктерді қарастыруға кеңес беремін. Бірақ қазақстандықтар жақсы көретін Toyota Camry моделінің 2016–2017 жылдары шыққан нұсқаларын да қарастыруға болады", – деді ол.

Дегенмен автомобильдің шыққан жылы оның техникалық жағдайына кепілдік бермейді. Жаңа көліктің өзі уақытылы қызмет көрсетілмесе немесе ауыр апатқа ұшыраса, қымбат жөндеуді қажет етуі мүмкін. Керісінше, ескі автомобиль дұрыс пайдаланылып, күтім жасалса, жақсы жағдайда болуы ықтимал.

Сондықтан көлікті таңдағанда оның шығарылған жылымен қатар, жүрілген жолын, техникалық қызмет көрсету тарихын және бұрынғы жөндеу жұмыстары туралы мәліметтерді де ескерген жөн.

Неліктен көлік аларда автосарапшыға жүгінген дұрыс?

Автосарапшының айтуынша, пайдаланылған көлікті сатып аларда тәуелсіз маманның көмегіне жүгіну жасырын ақауларды анықтауға мүмкіндік береді.

"Қазіргі уақытта нарықтағы көліктердің 30–40 пайызы соғылған немесе заң тұрғысынан таза емес деп бағалаймын. Автосарапшы осындай тәуекелдерді алдын ала анықтауға, көлікті сатып алуға бола ма, жоқ па деген сұраққа жауап беруге көмектеседі", – деп сөзін қорытындылады Артур Молотов.

Бұл ретте 30–40 пайыз деген көрсеткіш сарапшының жеке бағасы ретінде беріліп отыр. Оның бүкіл Қазақстан автонарығын қамтитын статистикаға негізделгені нақтыланбаған.

Қолдан көлік сатып аларда асығыс шешім қабылдамай, алдымен құжаттарын, кейін техникалық жағдайын тексеру маңызды. Автомобильдің сыртқы көрінісі жақсы болғанымен, оның шынайы жағдайын тексеріс нәтижесі ғана көрсете алады.

Автосарапшының қызметі қанша тұрады?

Қолдан көлік сатып аларда тәуелсіз автосарапшыға жүгіну қосымша шығын болғанымен, жасырын ақауларды алдын ала анықтауға көмектеседі. Мамандар автомобильдің шанағын, қозғалтқышын, беріліс қорабын, қауіпсіздік жүйесін және құжаттарын тексереді.

Ашық дереккөздерде жарияланған бағаларға сәйкес, Алматыда бір көлікті тексеру құны шамамен 20–30 мың теңгеден басталады. Ал тексеру көлеміне, қызмет түріне және маманның көлік иесімен бірге бірнеше автомобильді қарауына қарай баға өзгеруі мүмкін.

Сондықтан қызметке тапсырыс бермес бұрын тексеруге қандай жұмыстар кіретінін, заңдық және техникалық жағдайы бөлек бағаланатынын, сондай-ақ тексеру нәтижесінде қандай қорытынды берілетінін нақтылап алған жөн.

Еске сала кетейік, Қазақстан Ішкі істер министрлігі көлік құралдарын тіркеу, жүргізушілерді даярлау, емтихан қабылдау және жүргізуші куәлігін беру тәртібін реттейтін бұйрыққа ауқымды өзгерістер енгізуді ұсынды. 

Петропавлдағы белгілі макарон фабрикаларының бірінде қайғылы оқиға болды. Қамыр илейтін құрылғы 35 жастағы жұмысшыны тартып кетіп, ол оқиға орнында көз жұмды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі КТК арнасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Қайғылы жағдай түнгі ауысым кезінде болған. Жұмысшы құрылғының ішін қамырдан тазалап жатқанда, аппарат кенеттен іске қосылып кеткен. Салдарынан ер адамды құрылғының ішіндегі алып қалақтар тартып әкеткен.

Әріптестерінің айтуынша, оқиға марқұмның қасындағы жұмысшының көз алдында болған. Алайда ол құрылғыдан дер кезінде шегініп үлгеріп, аман қалған.

Еңбек қауіпсіздігі талаптарын бұзу дерегі бойынша қылмыстық іс қозғалды. Қазір мемлекеттік еңбек инспекциясының комиссиясы арнайы тергеу жүргізіп жатыр.

Солтүстік Қазақстан облысы бас мемлекеттік еңбек инспекторының орынбасары Азат Көшербаевтың айтуынша, қайғылы жағдай “Сұлтан-ЭММК” АҚ-да макарон өнімдерін өндіру кезінде болған.

“Комиссия жазатайым оқиғаның неден болғанын, оған кімнің кінәлі екенін, зардап шеккен жұмысшының аталған жұмысты атқаруға міндетті болған-болмағанын және еңбек қауіпсіздігі талаптарының сақталған-сақталмағанын анықтауы керек”, – деді ол.

Айта кетейік, бұған дейін Шымкентте су құбырын ауыстырамын деп екі бірдей жұмысшы қаза тапқаны туралы жазған едік. 

Шымкентте Қайрат Нұртастың концерті кезінде жұрт жаппай кептеліп, адамдар бір-бірін итеріп, тапталып қалған. Мыңдаған адам Қажымұқан Мұңайтпасов атындағы стадионға бір мезетте кіруге тырысқандықтан, кіреберісте халық көп жиналған. Салдарынан көрермендердің бір бөлігі концертке кіре алмай қалған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі “Жетінші арнаға” сілтеме жасап хабарлайды. 

Полицияның мәліметінше, оқиға кезінде 18 жастағы бойжеткен зардап шегіп, ауруханаға жеткізілген. Оның туыстарының айтуынша, қыздың жүрегі мен бас миы зақымданған. Бойжеткен есінен танып, әлі күнге дейін ауыр жағдайда жансақтау бөлімінде жатыр. 

Бұдан бөлек, қыз адамдардың арасында жерде жатқан кезде оның ұялы телефоны мен құжаттарын ұрлап кеткен.

Қазір оқиғаға қатысты тергеу жүргізіліп жатыр. Дәрігерлердің көмегіне барлығы сегіз адам жүгінген, олардың жетеуі үйіне жіберілген.

Осы оқиғаға байланысты концертті ұйымдастырушы күдікті деп танылып, уақытша ұстау изоляторына қамалды. 

Шымкент қаласы полициясының мәліметінше, сатылған билеттер саны концерт өтетін алаңның рұқсат етілген сыйымдылығынан едәуір асып кеткен.

Қазір тергеу жүргізіліп жатыр.

Еске салсақ, бұған дейін бұған дейін Шымкентте Қайрат Нұртастың концертінде адамдар бірін-бірі таптап кете жаздап, 18 жастағы қыз жансақтау бөліміне түскенін жазған едік. Артынша концерттің ұйымдастырушысы қамауға алынды. Полицияның мәліметінше, сатылған билеттер саны концерт өтетін орынның белгіленген сыйымдылығынан едәуір асып кеткен. 

12 қазан кешке әлеуметтік желі қолданушылары Астана, Көкшетау, Петропавл және Қостанай қалаларының аспанынан ерекше жарық нысанның видеосын жариялады.Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Желідегілер ұзынша із қалдырған жарқыраған нысанды көргенін жазып, оның не болуы мүмкін екенін талқылады.

Кадрлардан түнгі аспанда жарқыраған нүкте мен оның артынан созылған ұзын жарық із көрінеді. Алайда бұл суреттерге қарап, куәгерлердің барлығы бір нысанды байқады ма, жоқ па, әзірге белгісіз.

Астаналық қолданушылардың бірі видео жариялап, "Астана аспанынан тағы кім байқады?" деп сұрады. Осындай жазбаларды Көкшетау, Қостанай және Петропавл тұрғындары да бөліскен.

Кейбір қолданушылар көрген нысанын белгісіз ұшу аппараты (НЛО) деп атады. Дегенмен жарияланған кадрлардан оның нақты не екенін анықтау мүмкін емес. 

Не болуы мүмкін?

Ғылыми тұрғыдан алғанда, мұндай жарық метеороидтың немесе ғарыштағы жасанды нысанның, мысалы, зымыранның пайдаланылған сатысының атмосфераға енуі кезінде пайда болуы мүмкін. Екі жағдайда да бақылаушылар аспанда жарқыраған от пен оның артынан созылған жарық ізді көруі ықтимал.

Алайда құбылыстың болған уақыты, нысанның қозғалыс траекториясы мен ұзақтығы туралы деректер болмаса, жарияланған кадрлар арқылы оның нақты не екенін анықтау мүмкін емес.

Бұған дейін Рудный тұрғыны аспанда белгісіз ұшатын нысан көргені туралы жазған едік. Видео авторының айтуынша, ол мұндай құбылысты арнайы күткен. Себебі оның сөзінше, белгісіз нысандар қала аспанында жыл сайын дәл 10–11 мамыр күндері пайда болады екен.

Шымкентте 12 миллион теңге алаяқтық жасады деп айыпталған әйел ақталды. Айыптау нұсқасына сәйкес, әйел жәбірленушілерден Оңтүстік Кореяға бизнес-виза рәсімдеуге көмектесуге уәде беріп, сол үшін ақша алған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Шымкент қаласының қылмыстық істер жөніндегі ауданаралық сотының мәліметінше, 2025 жылдың тамызында М есімді қала тұрғыны бір әйел мен оның әпке-сіңлілеріне Оңтүстік Кореяға бизнес-виза алуға көмектесуге уәде берген. Айыптау нұсқасында әйел осы қызметі үшін 12 миллион теңге алғаны айтылған.

Прокурор сотталушыны бас бостандығынан айыруды сұрады. Жәбірленуші де әйелді қатаң жазалауды талап етті. Ал айыпталушы өз кінәсін мойындамай, соттан өзін ақтауды сұраған.

Сотта айыптау тарапы жәбірленушінің айғақтарын, қолхатты, бейнежазбаны және психологиялық-лингвистикалық сараптама қорытындысын дәлел ретінде ұсынды. Алайда сот бұл материалдар алаяқтық жасалғанын растамайтынын мәлімдеді.

Сот мәліметінше, сарапшыларға небәрі 15 секундтық видео үзіндісі берілген. Онда 12 миллион теңгенің тапсырылғаны, қолхаттың жазылғаны немесе виза рәсімдеуге қатысты алдын ала келісім болғаны көрсетілмеген.

Бұған қоса, әйелдер арасындағы 2025 жылғы шілде-тамыз айларындағы телефон арқылы хат алмасуда Оңтүстік Корея мен виза туралы бірде-бір мәлімет кездеспеген. Керісінше, жәбірленушінің алтын бұйымдар үшін берген ақшасын қайтаруды талап етіп, бірнеше рет қоңырау шалғаны және қорқытқаны тіркелген.

Сот отырысында жәбірленушінің өзі де, оның әпке-сіңлілері де виза рәсімдеу үшін М-ға ешқандай құжат тапсырмағаны анықталды. Сондай-ақ жәбірленушінің әпке-сіңлілері сотталушымен бұрын кездеспеген және онымен виза мәселесін талқыламаған.

Осы деректерді ескере отырып, сот әйелдер арасындағы даудың виза рәсімдеуге емес, бұрын сатып алынған алтын бұйымдардың ақысын төлеуге қатысты болғанын анықтады. Айыпталушының 12 миллион теңге алғанын дәлелдейтін нақты айғақтар да табылмаған.

Нәтижесінде сот айыпталушы әйелді оның әрекетінде қылмыстық құқық бұзушылық құрамы болмағандықтан ақтады.

Үкім заңды күшіне енді.

Еске салсақ, бұған дейін қазақстандықтар TikTok арқылы Англиядағы жұмысқа орналастырамыз дегендерге алданып қалғаны туралы жазған едік.

Алматыда бетперде киіп, пышақ ұстаған жасөспірімдер тұрғындарды шошытқан. Оқушылардың ата-аналарына айыппұл салынды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Әлеуметтік желілерде беттеріне маска таққан жасөспірімдердің қорқынышты әрекеттері түсірілген видео жарияланған. Алматылықтар беттеріне маска тағып, қолдарына пышақ ұстаған балаларды қаланың басқа аудандарынан да көргендерін айтып, шағымданған.

Полиция қызметкерлері оқиғаға қатысқан жасөспірімдерді анықтады. Олардың төртеуі де 9-12 жас аралығындағы балалар болып шықты. Полиция мән-жайды анықтау үшін оларды бөлімшеге жеткізді.

Ведомство өкілдері балалардың мигрант емес, Қазақстан азаматтары екенін де атап өтті. Ата-аналарға нақты қандай жаза қолданылғаны хабарланбады. Алайда бұл бап бойынша 10 АЕК (43 250 теңге) мөлшерінде айыппұл қарастырылған.

Ал кәмелетке толмаған бала қылмыстық немесе әкімшілік құқықбұзушылық белгілері бар қасақана әрекет жасаса, 20 АЕК көлемінде айыппұл салынуы немесе 10 тәулікке дейін қамауға алынуы мүмкін.

Балалардың қауіпті ойынынан көшеде өтіп бара жатқан ешкім зардап шекпеген. Дегенмен полиция жасөспірімдердің мектепішілік есепке қойылғанын мәлімдеді. Қазір олардың отбасындағы жағдай уәкілетті органдардың бақылауында.

Еске салсақ, осыған дейін Алматыда екі ер адам жедел жәрдем қызметкерлерін пышақпен қорқытқанын жазғанбыз. 

Шымкентте Қайрат Нұртастың концертінде болған адамдардың жаппай кептелісіне қатысты тергеу жалғасуда. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Құқық қорғау органдарының мәліметінше, оқиғаға байланысты ұсталған ұйымдастырушы қазір уақытша ұстау изоляторында отыр. Оған қатысты бұлтартпау шарасы әзірге таңдалмаған. Ал концертте зардап шеккен 18 жастағы қыздың жағдайы ауыр күйінде қалып отыр.

Істі Шымкент қаласы Тұран аудандық полиция басқармасы тергеп жатыр. Күдіктінің әрекеті қылмыстық кодекстің 306-бабының 2-бөлігі бойынша сараланған. Бұл бап "қызмет көрсету кезінде қауіпсіздік талаптарын бұзғандарға" қатысты жауапкершілікті көздейді.

Аталған құқық бұзушылық үшін 5 000 АЕК-ке дейін (21,6 миллион теңге) айыппұл салынуы мүмкін. Сондай-ақ бес жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылған.

Шымкент прокуратурасы күдіктіге қатысты бұлтартпау шарасы әлі таңдалмағанын атап өтті. Заң бойынша адам 48 сағатқа дейін ұсталуы мүмкін. Осы мерзім аяқталғанға дейін тергеу судьясы оны қамауда ұстауға санкция беру немесе бас тарту туралы шешім қабылдайды. Қамауға алу мақұлданбаса, өзге бұлтартпау шарасы таңдалуы мүмкін.

Прокуратураның мәліметінше, тергеу судьясы әзірге бұл мәселені әлі қарамаған.

Еске салсақ, бұған дейін бұған дейін Шымкентте Қайрат Нұртастың концертінде адамдар бірін-бірі таптап кете жаздап, 18 жастағы қыз жансақтау бөліміне түскенін жазған едік. Артынша концерттің ұйымдастырушысы қамауға алынды. Полицияның мәліметінше, сатылған билеттер саны концерт өтетін орынның белгіленген сыйымдылығынан едәуір асып кеткен. 

Қазақстанның сыртқы істер министрлігі Сауд Арабиясындағы әуежайларға жасалған шабуылдарға байланысты қазақстандықтарға үндеу жасады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Министрлік Сауд Арабиясының азаматтық инфрақұрылымына жасалған шабуылдарға байланысты аталған елде жүрген қазақстандықтарға:

• сақтық шараларын қатаң сақтап, жергілікті билік органдарының нұсқауларын орындауды;
• нақты қажеттілік болмаса, әуежайларға бармауды, рейстердің мәртебесін әуекомпаниялардан алдын ала нақтылауды;
• адамдар шоғырланған орындар мен қауіптілігі жоғары нысандардан аулақ болуды;
• шұғыл емес сапарларды мүмкіндігінше кейінге қалдыруды ұсынды.

Төтенше жағдайға тап болғандарға Қазақстанның Эр-Риядтағы Елшілігіне немесе Жиддадағы Бас консулдығына хабарласу ұсынылды.

Жедел байланысқа арналған телефон нөмірлері: Эр-Рияд қаласындағы консул: +966 55 663 01 77. Жидда қаласындағы консул: +966 53 275 80 80.

Еске салсақ, бұған дейін Сауд Арабиясында Эр-Рияд әуежайына екінші рет шабуыл жасалғаны туралы жазған едік. Ал 10 қазандағы соққыдан 12 адам қаза тауып, тағы 309 адам жараланған. Зардап шеккендердің кейбірінің жағдайы ауыр.

Қасым-Жомарт Тоқаев пен Король Филипп БАҚ өкілдеріне арналған брифинг өткізді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Мемлекет басшысы Бельгиялықтар Королі мен Патшайымының Қазақстанға жасаған тарихи мемлекеттік сапары екіжақты қарым-қатынастың жаңа парағын ашатынын және қос халық арасындағы достықты нығайта түсетінін атап өтті.

Тоқаев емен-жарқын достық рәуіште әрі сындарлы сипатта өткен нәтижелі келіссөздердің қорытындысына тоқталды.

Тоқаев БАҚ өкілдеріне мәдени-гуманитарлық салада қол жеткізілген уағдаластықтар жөнінде әңгімеледі. 

Президент тараптардың халықаралық және өңірлік өзекті мәселелер жөнінде пікір алмасқанын айтты.

Король Филипп ілтипатпен қарсы алғаны үшін Қасым-Жомарт Тоқаевқа алғыс айтып, соңғы отыз жылда елдеріміз берік әрі мызғымас байланыс орнатқанын атап өтті. 

Король Филипптің айтуынша, Бельгия Қазақстан экономикасына қаржы құйған ірі инвесторлардың бірі саналады. Қазақстан нарығында бірқатар бельгиялық компания жұмыс істейді. Ол алдағы Қазақстан – Бельгия іскерлік кеңесі отырысына көп үміт артатынын жеткізді.

Король Филипп Қазақстанның бай тарихымен және мәдениетімен жақын танысуға ниетті екенін де жеткізді. 

Бельгиялықтар Королі сөз соңында көрсетілген сый-құрмет үшін Қасым-Жомарт Тоқаевқа тағы да алғыс айтты.

Еске салсақ бұған дейін Тоқаев Қазақстанға мемлекеттік сапармен келген Король Филипп пен Патшайым Матильданы елорда әуежайынан қарсы алған болатын. 

Алматылықтар арасында қалада "маньяк" пайда болғаны туралы хабарламалар тарады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Әлеуметтік желілерде Алматыда бірнеше адамды өлтірді деген белгісіз қылмыскер туралы ақпарат тарады. Хабарлама авторлары күдіктінің жеке басы әлі анықталмағанын алға тартып, тұрғындарды сақ болуға шақырған.

Алматы қалалық полиция департаменті тұрғындарды үрейлендірген ақпаратқа қатысты пікір білдіріп, бұл ақпараттың шындыққа жанаспайтынын мәлімдеді.

Еске салсақ, бұған дейін маньяк-педофил деп танылған қазақстандық 25 жыл жазасын өтеп шығып, тағы да әйелге шабуыл жасағаны туралы жазған едік. 

"Яндекс" қызметіндегі ақау кезінде InDrive қосымшасы арқылы таксиге сұраныс үш есеге жуық өскен. Жолаушылар жүргізушілердің жолақысын әдеттегіден екі есе қымбат сұрағанына жаппай шағымданды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі  хабарлайды. 

Такси жүргізушілерінің жолақысын негізсіз қымбаттатуына наразылық білдірген жолаушылар InDrive компаниясының негізін қалаушы Арсен Томскийдің желідегі жазбаларына жүздеген пікір қалдырған. Желі қолданушыларының бірі “Яндекс” қосымшасында 2200 теңге болып тұрған сапар үшін InDrive жүргізушілері 3 есе қымбат баға сұрағанына наразылық білдірді.

Желі қолданушылары тек Алматы, Астана секілді ірі қалаларда ғана емес, өңірлерде де такси бағасының күрт қымбаттағанына шағымданды. 

Ал енді бірі InDrive басшысынан жүргізушілерді жұмысқа қабылдау кезінде дұрыс іріктеуге шақырды. 

Пайдаланушылардың бір бөлігі InDrive компаниясынан сапар құнын жүргізушілердің өз еркіне қалдырмай, нақты баға белгілеуді талап етті.

InDrive компаниясының негізін қалаушы Арсен Томский жексенбі күні таңертең тапсырыстар саны күрт артқанын растады. Бірнеше сағат ішінде пайдаланушылар сапар мен жеткізу қызметтеріне әдеттегіден үш есеге жуық көп тапсырыс берген.

Томскийдің айтуынша, компания комиссия мөлшерін төмендетіп, жаңа жүргізушілерден ондаған мың өтінім алған. Олардың бір бөлігі жедел түрде жұмысқа кіріскен.

Ол InDrive сервисінде жол жүру құнын жолаушы мен жүргізуші өзара келісіп белгілейтінін еске салды. Тапсырыстар саны күрт артып, бос көлік жетіспеген кезде екі тарап та жоғары баға ұсына бастайды.

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстанда "Яндекс" такси мен курьерлік қызметтер істен шыққаны туралы жазған едік. 

Перизат Қайраттың туыстары Дубайдан құны 2,67 миллиард теңгеге бағаланатын пәтерлер сатып алған деген ақпарат тарады. Алайда Қаржылық мониторинг агенттігі бұл мүліктер қайырымдылыққа жиналған ақшаға алынған болуы мүмкін деген болжамды тексеріп, оның расталмағанын мәлімдеді. Ведомствоның сөзінше, пәтерлер Перизат Қайраттың қылмыстық әрекеті басталғанға дейін сатып алынған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Дубайдағы 2,67 миллиард теңге пәтерлер: Перизаттың аға-жеңгесінің мүлкі туралы не белгілі?

Тараған ақпаратта Перизат Қайраттың нағашы ағасының отбасына Дубайдан қымбат жылжымайтын мүліктер тиесілі екені айтылған. Олардың жалпы құны 5,9 миллион доллар яғни шамамен 2,67 миллиард теңге деп бағаланған. Кейбір пәтерлер туристік сайттарда қысқа мерзімге жалға берілетін баспана ретінде де ұсынылған.

“Дубайдағы жылжымайтын мүлік тізіліміндегі мәліметтерге сәйкес, Перизат Қайраттың туыстары бұл пәтерлерді 2020–2022 жылдары сатып алған. Бұл оның қоғамға кеңінен таныла бастаған кезеңімен тұспа-тұс келеді. Пәтерлер Қазақстан азаматы Гүлбана Алашбаеваның атына рәсімделген. Ол — Сабит Алашбаевтың жұбайы. Ал Сабит Перизат Қайраттың анасы Ғайни Алашбаеваның туған інісі”, – делінген тараған хабарламада. 

Гүлбана Алашбаева мен оның жұбайы Қазақстанда ірі кәсіпкер ретінде танылмаған. Олардың атына Астана мен Ақтөбеде екі жеке кәсіпкерлік тіркелген. Ал өздері риелтор болып жұмыс істейді. Дегенмен Перизат Қайратты тергеу барысында тәркіленген мүліктер тізімінен Дубайдағы жылжымайтын мүлік табылмаған.

 Тараған ақпаратта Гүлбана Алашбаеваның атына Дубайдағы элиталық тұрғын үй кешендерінен барлығы жеті нысан тіркелгені көрсетілген:

• Forte Tower II — Burj Khalifa маңында орналасқан, екі жатын бөлмесі бар, ауданы 116,31 шаршы метр пәтер. Құны — 878,6 мың доллар (шамамен 399 миллион теңге).
• Vida Dubai Mall Tower II — ауданы 74,8 шаршы метр, бір жатын бөлмесі және автотұрағы бар пәтер. Бағасы — 750 мың доллар (шамамен 340,5 миллион теңге).
• Vida Dubai Mall Tower II-дегі екінші пәтер — екі жатын бөлмесі бар, ауданы 105,63 шаршы метр. Құны — 1,12 миллион доллар (шамамен 508,5 миллион теңге).
• Bellevue Towers — ауданы 119,59 шаршы метр, үш бөлмелі пәтер. Бағасы — 735 мың доллар (шамамен 333,7 миллион теңге).
• Azure Residence — бесінші және жетінші қабаттарда орналасқан, әрқайсысының ауданы 106 шаршы метр болатын екі пәтер. Екеуінің жалпы құны — 1,65 миллион доллар (шамамен 749,1 миллион теңге).
• Harbour Views — Дубай каналына қарайтын, екі жатын бөлмесі және автотұрағы бар, ауданы 106,16 шаршы метр пәтер. Бағасы — 780 мың доллар (шамамен 354,1 миллион теңге).

Осы пәтерлердің жалпы құны шамамен 5,9 миллион доллар немесе 2,68 миллиард теңге болады.

Бұдан бөлек, Гүлбана Алашбаева 2020 жылы 380 мың долларға сатып алған тағы бір пәтерін кейін сатқан, ал оған дейін баспананы қысқа мерзімге жалға берген.

 Дубайдағы мүліктер Перизат Қайраттың істерімен байланысты ма?

Қаржы мониторингі агенттігі желіде тараған ақпараттан соң тексерісті бастаған. 

“Анонимді Telegram арналарының бірінде сотталған Перизат Қайраттың туыстарына Дубайда бірнеше пәтер тиесілі екені туралы ақпарат жарияланды. Бұған дейін Қаржылық мониторинг агенттігі аталған адамдардың жылжымайтын мүлікті П. Қайраттың қылмыстық жолмен тапқан ақшасына сатып алуы мүмкін деген болжамды тексерген. Алайда бұл болжам расталмады”, – деді ведомство. 

Агенттік бұған дейін тергеу кезінде барлық қаржылық операциялар жан-жақты талданып, жымқырылған ақшаны заңдастырудың бүкіл тізбегі анықталғанын алға тартты. Ал туыстарымен қаржылық байланысы болмаған.

“П. Қайрат А. отбасы мүшелерімен қандай да бір қаржылық есеп айырысу жүргізгені анықталған жоқ. Оның үстіне, жарияланымдарда аталған жылжымайтын мүлік 2011–2019 жылдары, яғни "Biz Birgemiz Qazaqstan 2030" қоры құрылғанға және П. Қайрат қылмыстық әрекетке кіріскенге дейін сатып алынған. Жалпы, А. ерлі-зайыптылары 20 жылдан астам уақыт бойы жылжымайтын мүлік сатып алып, қайта сатумен айналысып келеді. Олар П. Қайрат пен оның анасынан бөлек тұрып, кәсіпкерлік қызметін де дербес жүргізген”, – деп түсіндірді ведомство. 

Еске салсақ, "Biz Birgemiz Qazaqstan" қорының бұрынғы басшысы Перизат Қайрат 2024 жылдың қарашасында 1,5 млрд теңгеден астам қаражатты жымқырды деген күдікпен қамауға алынған еді. Бұл қаражат су тасқынынан зардап шеккендерге көмек көрсету үшін жиналған. Тергеу нұсқасына сәйкес, ол ақшаның бір бөлігін элиталық жылжымайтын мүлік, автокөлік сатып алуға және туристік сапарларға жұмсаған.

Сонымен қатар тергеу деректеріне сәйкес, Перизат Қайрат қаражатты қолма-қол ақшаға айналдыру үшін достары мен туыстарын тартып, олардың "қызметі" үшін сыйақы төлеп отырған.

Перизат Қайрат өз кінәсін мойындаған жоқ. Ол тағылған айыптарды "прокурорлардың қиялы" деп атап, қордың құрылтайшыларын жауап алуға шақыруды талап еткен.

Сот үкімімен Перизат Қайрат 10 жылға бас бостандығынан айырылды. Оның анасы Ғайни Алашбаева 7 жылға сотталды.

Біреудің сеніміне кіріп, баспанасын иемдену. Сосын оны жалған құжатпен сатып, жолына кедергі болған адамды өлтіру. Қазақстанда осындай схема бойынша әрекет еткен бірнеше қылмыстық топ әшкереленді. Олардың құрбаны көбіне жалғызбасты қарттар, мүгедектігі бар азаматтар мен әлеуметтік осал топ өкілдері болған. Қылмыскерлердің бірі заңгерлер мен нотариустардың көмегіне жүгінсе, енді бірі құрбандарын алдап, тіпті некеге тұру арқылы сеніміне кірген. Stan.kz елді дүр сілкіндірген “қара риэлторлар” ісін жинақтап, қылмыскерлердің қалай әрекет еткенін анықтады.

“Қара риэлторлар” деген кімдер?

“Қара риэлторлар” деп өзгенің жылжымайтын мүлкін алдау, қорқыту, қысым көрсету немесе күш қолдану арқылы иемденетін қылмыскерлерді атайды. Олардың кейбірі өздерін жылжымайтын мүлік нарығында жұмыс істейтін делдал ретінде көрсетсе, басқалары заңгерлермен, нотариустармен немесе өзге мамандармен байланыс орнатқан.

Мұндай топтардың көздейтіні — баспанасы бар, бірақ өз мүлкін қорғауға мүмкіндігі шектеулі адамдар. Қылмыскерлер олардың жалғыз тұратынын, туыстарымен араласпайтынын, денсаулығының нашар немесе ішімдікке тәуелді екенін пайдаланады.

Қазақстанда бұл атаумен белгілі болған істердің бәрі бір қылмыстық топқа қатысты емес. Әр жылдары Алматыда, Қостанайда және Қарағанды облысында бір-бірінен бөлек қылмыстық топтар анықталған. Олардың кейбірі адамдарды алдап, баспанасын тартып алса, енді бірі пәтерді иемдену үшін адам өлтіруге дейін барған.

2006–2012 жылдар: Алматыда тоғыз адамды өлтірген топ

Қазақстандағы ең қатыгез істердің бірі — Сергей Смирнов басқарған қылмыстық топтың әрекеті. 2006–2012 жылдар аралығында оның мүшелері тоғыз адамды өлтірген. Құрбандардың алтауының ғана сүйегі табылған.

Топтың ұйымдастырушысы Сергей Смирнов 1949 жылы туған. Ол бұрын полицияда майор шеніне дейін көтеріліп, кейін пара алғаны үшін сотталған. Түрмеден шыққан соң ұстаздықпен айналысып, ғылым кандидаты дәрежесін алған. 2000 жылы кәсіпкерлікпен де шұғылданған.

Алайда тергеу мәліметтеріне сәйкес, Смирнов жалғызбасты адамдардың баспанасын иемдену жолдарын да қарастырған. Мұндай қылмыстарды жалғыз өзі жүзеге асыру қиын екенін түсінген ол бірнеше адамнан тұратын топ құрған.

Топ мүшелерінің арасында бұрынғы прокурордың орынбасары болған Николай Миронов та бар еді. Смирнов бұрынғы қызметінің арқасында тергеу амалдарын жақсы білген. Ол топ мүшелерін бір-бірімен таныстырмай, әрқайсымен жеке байланыс орнатқан. Нәтижесінде қылмыстық топтың ішіндегі ақпаратты негізінен өзі бақылап отырған.

Құрбандардың сеніміне кіріп, баспанасын тартып алған

Топтың алғашқы құрбандарының бірі — Алматыдағы Самал-1 шағынауданында тұрған Виктор Андрикенус. Смирнов онымен танысып, ортақ кәсіп ашуды ұсынған. Кейін оның мүлкін басқаруға қол жеткізгісі келген.

Алайда Андрикенус баспанасын толық басқару құқығын беруге келіспеген. Осыдан кейін Смирнов жалған құжаттар арқылы оның пәтерін иемденуді ұйғарған.

2006 жылы 13 мамырда Смирнов пен оның сыбайласы Григорий Кислицин Андрикенусты Алматы облысы Талғарға іскерлік кездесуге барамыз деп алып кеткен. Сол жерде оны өлтіріп, мәйітін жасырған. Кейін жалған құжаттар арқылы пәтерді басқа адамның атына рәсімдеп, 117 мың долларға сатқан.

Келесі құрбандар — анасы мен қызы, 49 және 20 жастағы Погореловалар болды. Смирнов қызды сыбайласы Сергей Некрыловпен таныстырып, екеуін некеге тұруға көндірген. Анасы мен қызы үйді сатуға арналған сенімхат рәсімдеп, оны Смирновқа берген. Олар үй сатылған соң ақшасын аламыз деп ойлаған.

Үй 43 мың долларға сатылған соң әйелдер өлтірілген. Қылмыстық топ мүшелері олардың көзін жойып қана қоймай, қылмысты әшкерелеуі мүмкін сыбайластарының өздерін де өлтірген. Осылайша, Смирновтың қылмыстық схемасы тек бөтеннің баспанасын иемденумен шектелмеген. Ол адамдарды бір-біріне қарсы қойып, қылмысқа қатысушыларды да өзіне тәуелді еткен.

Жалған академия, сенімхат және тағы бір кісі өлімі

2007 жылы топтың келесі құрбаны 26 жастағы Александр Матушкин болды. Смирнов оған өзін Новосібірдегі академияның қызметкері ретінде таныстырып, оқуға түсуге көмектесетінін айтқан. Шын мәнінде, мұндай академия болмаған.

Матушкиннің сеніміне кірген топ мүшелері оны үйін басқару құқығын беруге көндірген. 2007 жылы 29 сәуірде оны Барнаулға емтихан тапсыруға апарамыз деген сылтаумен алып кеткен. Тергеу материалдарында Матушкиннің сол жерде өлтіріліп, денесінің жасырылғаны жазылған. Оның пәтері 105 мың долларға сатылған.

2010 жылы топтың тағы бір құрбаны Иван Сидельников болды. Ол пәтерін Смирновтың атына рәсімдеген соң Алматы облысындағы Байсерке ауылының маңына жеткізіліп, өлтірілген. Кейін оның баспанасы 70 мың долларға сатылған.

2011 жылы Смирнов пен сыбайластары Александр Крыцконың пәтерін иемденген. Оған қатысты құжаттар рәсімделген соң Крыцко өлтіріліп, денесі қала сыртына жасырылған. Кейін Смирнов қылмыстық топтың өз мүшесі Надежда Рудиді де өлтірген.

Қылмыстық топ қалай ұсталды?

Сергей Смирнов 2012 жылы 21 ақпанда Виктор Андрикенустың пәтерін сату ісіне байланысты алаяқтық күдігімен ұсталған. Тергеу барысында оның және сыбайластарының кісі өлтірулерге қатысы анықталған. Қылмыстық топ мүшелері жауапкершіліктен құтылу үшін бір-бірін айыптаған. Олардың кейбірі көмілген орындарды көрсеткен. Соның нәтижесінде тоғыз құрбанның алтауының сүйегі табылды.

2013 жылы 15 шілдеде сот Смирновты өмір бойына бас бостандығынан айырды. Ол жазасын Қостанай облысындағы төтенше қауіпсіздік мекемесінде өтеп жатыр.

Ал Григорий Кислицин 22 жылға, Максим Салтановский алты жылға, Владимир Юдаков үш жылға сотталды. Топтың тағы екі мүшесі алаяқтық схемалар мен кісі өлтіруге тікелей қатыспаған. Қылмыс ұйымдастырушысы оларды істің мән-жайынан бейхабар күйде пайдаланған. Сондықтан бұл екі адам рақымшылықпен босатылды.

2014–2015 жылдар: Қостанайдағы қылмыстық топ

Қостанай облысында да әлеуметтік осал азаматтардың мүлкін иемденумен айналысқан бірнеше қылмыстық топқа қатысты істер қаралды. Солардың бірі — ағайынды Жанат пен Марал Таңатқановтар басқарған топ. Оларға туысы Жамал Шагвалеева көмектескен.

Топ мүшелерінің арасында ағайынды алаяқтармен бірге тұрған 30 жастағы Зәуре Бермағамбетова мен 33 жастағы Анар Құсайынова және 35 жастағы Жәнібек Аңдамасов, 55 жастағы Сергей Безгунов, 47 жастағы Борис Шаповалов, 56 жастағы Беслан Евлоев пен 28 жастағы Салтанат Құлболова да бар. 

2014 жылы жарияланған ақпаратта қылмыстық топтың он мүшесі сотқа берілгені хабарланған. Тергеу материалдары бойынша, олар 2004 жылдан бастап Қостанай қаласы мен облысындағы пәтерлер және әлеуметтік қамқорлықтағы адамдардың зейнетақы шоттары туралы мәлімет жинаған.

Құрбандардың қатарында мүгедектігі бар азаматтар, балалар үйінің түлектері, психикалық ауруы бар адамдар және ішімдікке тәуелді азаматтар болған. Қылмыстық топ мүшелері олардың сеніміне кіріп, баспанасын басқа үйге айырбастауға немесе сатуға көндірген. Кейбірін қорқытып, күш қолданған.

Жәбірленушілердің бірі ауыр онкологиялық ауруға шалдыққан. Тергеу нұсқасы бойынша, оның баспанасын иемдену үшін оны ауруханаға жатқызып, коммуналдық қарыздарын төлеуге көмектесеміз деген желеумен мүлкін басқаруға мүмкіндік беретін құжат рәсімдеген.

Тағы бір азаматты ауылдық жерде ұстап, пәтерді сату туралы келісімге қол қойғанша ұрып-соққан. Ал кейбір жәбірленушілерге ескі баспанасының орнына жағдайы жақсы пәтер береміз деп уәде еткен. 

2015 жылы Қостанай облыстық соты ағайынды Таңатқановтарға қатысты үкімді қайта қарап, олардың жазасын күшейтті. Қылмыстық іс 58 томнан тұрған. Ал жәбірленушілер саны 25 адамға жеткен. 

Қостанайдағы тағы бір топ: үш кісіні өлтіру дерегі

Қостанайда 2007–2015 жылдар аралығында әрекет еткен тағы бір қылмыстық топ ұсталған. 2016 жылы сотқа сегіз адам тартылған. Оларға кісі өлтіру, ұйымдасқан қылмыстық топ құру, құжаттарды заңсыз иемдену және адам саудасына қатысты айыптар тағылған.

Қылмыстық топ мүгедектігі бар азаматтарды, жалғызбасты зейнеткерлерді, ішімдікке тәуелді адамдарды және түрмеде жазасын өтеп жүрген азаматтарды нысанаға алған. Қылмыстық топ мүшелері баспаналарды өз атына рәсімдеп, кейін сатқан.

Бұл іс бойынша үш кісі өлтіру дерегі қаралған. Қылмыскерлер мәйіттерді жасыру үшін денелерді бөлшектеу, өртеу және жерге көму тәсілдерін қолданған. Құрбандардың бірі қылмыстық топ мүшелерінің біріне тұрмысқа шыққан мүгедектігі бар Татьяна Казанцева болған.

2017 жылы 18 наурызда сот екі ұйымдастырушыға өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасын тағайындады. Қалған қатысушыларға да ұзақ мерзімді жаза берілді.

Қылмыстық топты дәмхана иесі басқарған

2016 жылы Алматыда тағы бір ұйымдасқан қылмыстық топтың әрекеті әшкереленді. Бұл жолы қылмыскерлер жалғызбасты, ішімдікке тәуелді азаматтарды өлтіріп, олардың пәтерін марқұмдарға сырттай ұқсайтын адамдар арқылы сатуға тырысқан.

Қылмыстық топты қаладағы дәмханалардың бірінің иесі басқарған. 2016 жылы 30 қыркүйекте сегіз айыпталушы сотқа берілген. Тергеу барысында 28 сот сараптамасы жүргізіліп, 250-ден астам құжат зерттелген. Оған қоса жүзден астам куәгерден жауап алынған. 

Аркадий Плисстің өлімі

Қылмыстық топтың құрбандарының бірі — Алматыдағы Көктем-2 шағынауданында тұрған Аркадий Плисс. Оның ағасы Павел Плисстің айтуынша, 2015 жылдың күзінде үй құжаттары жоғалып кеткен. Аркадий оларды қайта қалпына келтіргенімен, 2016 жылдың басында құжаттары тағы жоғалған.

Тергеу дерегінше, Бибігүл Досқанова Аркадиймен бірге тұратын әйел Жанна Бақыпбаевамен танысып, олардың үйіне қонаққа барған. Кейін ол ішімдікке ұйықтататын дәрі қосып, түнде сыбайластарына есік ашқан. Үйге кірген қылмыскерлер Аркадий Плиссті және оның серігін өлтіріп, денелерін қала сыртына жасырған.

Одан кейін қылмыстық топ Аркадийге сырттай ұқсайтын Алексей Трофимовты тауып, оны нотариусқа апарған. Трофимов өзін пәтердің иесі ретінде көрсетіп, сату мәмілесін рәсімдеген. Кейін пәтер бірнеше рет қайта сатылған. 

Журналистің арқасында қылмыс ашылған...

Бұл топтың әрекетін әшкерелеуге журналист Вячеслав Блощицын көмектескен. Қылмыскерлер журналисті өлтіруге тырысқан. Оны қала сыртына апарып, пышақтап, шұңқырға тастаған. Алайда ол тірі қалып, медициналық көмекке жүгініп, полицияға болған жағдайды айтып берген. Оның көрсетулері тергеуге қылмыстық топтың ізіне түсуге көмектескен.

2017 жылы ақпанда алқабилер соты істі қарап, алты айыпталушыны 6 жылдан 20 жылға дейін бас бостандығынан айырды. Сот материалдары бойынша, топ үш алматылықты өлтіріп, тағы бір адамды өлтіруге оқталған. 

Қарағанды облысында 14 пәтерді заңсыз рәсімдеген топ

2024 жылдың мамырында Қарағанды облысында тағы бір “қара риэлторлар” тобының әрекеті тоқтатылды.

Ішкі істер министрлігінің мәліметінше, топ құрамында заңгерлер, адвокаттар және нотариус болған. Олар қорқыту мен күш қолдану арқылы зейнеткерлердің, мүгедектігі бар адамдардың және алкоголь не есірткіге тәуелді азаматтардың мүлкін заңсыз қайта рәсімдеген. Осылайша, олар 14 пәтерді иемденген.

Сол жылы 13 мамырда жүргізілген тінту кезінде жылжымайтын мүлікке қатысты құжаттар мен азаматтардың жеке деректері тәркіленіп, 28 адам ұсталған.

Бұл іс бойынша сол кезде тергеу аса ірі мөлшердегі алаяқтық дерегімен жүргізілген. Ұсталған адамдардың кінәсі дәлелденгені немесе сотталғаны туралы ашық дереккөздерде расталған мәлімет жоқ. 

22 адамнан құралған топ баспана үшін адам ұрлап, кісі өлтірген

Былтыр 11 наурызда Алматыда жалғызбасты қарттардың және психикалық денсаулық орталығы пациенттерінің баспанасын заңсыз иемденген ұйымдасқан қылмыстық топ мүшелеріне қатысты сот үкімі шықты. 22 адамнан құралған топтың құрамында дәрігерлер, нотариустар, бұрынғы полицейлер, сот-медициналық сарапшылар, риэлторлар мен такси жүргізушілері болған. Үш жылдан астам уақытқа созылған сот процесінде қылмыстық топтың пәтерлерді қалай иемденгені, адамдарды ұрлап, заңсыз ұстағаны және кісі өлтіруге барғаны айтылды.

Топты 65 жастағы алматылық Ирина Гапарова мен Өзбекстан азаматы Әшірәлі Болтабоев басқарған. 

Тергеу мәліметтеріне сәйкес, олар болашақ құрбандарын анықтап, баспананы алдау арқылы иемденудің жолдарын ойластырған. Қылмыстық топ 37 эпизод бойынша пәтерлерді заңсыз рәсімдеген. Олар мұрагерлері жоқ қайтыс болған адамдардың баспаналарын іздеп, құжаттарды қолдан жасау арқылы мүлікті өз бақылауына алған. Бұдан бөлек, Алматыдағы психикалық денсаулық орталығының пациенттері де олардың құрбаны болған.

Қылмыстық схемада әр қатысушының өз міндеті болған. Дәрігерлер кәсіби білімі мен пациенттерге қолжетімділігін пайдаланған. Нотариустар жалған құжаттар мен өсиеттерді рәсімдеуге көмектескен. Ал бұрын сотталған кей қатысушылар адамдарды күштеп ұстау және қажетсіз куәгерлердің көзін жою үшін қолданылған.

Сотта қаралған 13 эпизод адам ұрлау, заңсыз бас бостандығынан айыру, кісі өлтіру және сексуалдық зорлық фактісін қамтыған. Қылмыстық топ мүшелері психикалық денсаулық орталығының кей пациенттерін ұрлап, саяжайда заңсыз ұстаған. Оларға психотроптық препараттар берілген. Бұл әрекеттерге медициналық мекеме қызметкерлері де көмектескен.

Баспананы иемденудің тағы бір тәсілі — жалған өсиеттер жасау болған. Топ мүшелері жалғызбасты қарттар қайтыс болған сон олардың мұрагерсіз қалған пәтерлерін анықтап, нотариустар арқылы құжаттарды рәсімдеген. Кейін жылжымайтын мүлік жалған адамдардың атына тіркелген. Алайда алаяқтық схемада пайдаланылған бұл адамдар қылмыстық жауапкершілікке тартылмаған.

Сот үкімі:

• Ирина Гаппарова – 18 жыл бас бостандығынан айыру
• Әшірәлі Болтабоев – 17 жыл
• Әуелхан Сатаев – 16 жыл
• Жанат Сартпаев (нотариус) – 7 жыл
• Гүлнара Миятова (нотариус) – 6 жыл
• Рашиддин Семятов – 7 жыл
• Татьяна Грушина – 11 жыл
• Рахим Ли-Ли-Зо – 12 жыл
• Зубайра Амирова (нотариус) – 6 жыл
• Виталий Колесников (сот-медициналық сарапшы) – 4 жыл
• Асыл Асанбаева – 7 жыл
• Екатерина Овчарова – 11 жыл
• Қанат Сибанбаев – 5 жыл 6 ай
• Хосров Гасанов – 11 жыл
• Николай Керов – 6 жыл
• Айжан Жүсіпғалиева (психиатр-дәрігер) – 6 жыл
• Тахир Ұразаев – 16 жыл
• Майра Ұразаева (психиатр-дәрігер) – 10 жыл 6 ай
• Жанат Джексембиев – 5 жыл
• Газиза Ешмұратова (психиатр-дәрігер) – 3 жыл
• Манап Тыныбаев (полицей) – 6 жыл
• Денис Артюшенко – 5 жыл

Алаяқтық схемада пайдаланылған жалған тұлғалар қылмыстық жауапкершілікке тартылған жоқ. 

“Қара риэлторлар” баспананы қалай тартып алады?

Қазақстанда әр жылдары анықталған қылмыстық істерге қарағанда, "қара риэлторлар" көбіне жалғыз тұратын қарттарды, мүгедектігі бар адамдарды, балалар үйінен шыққандарды және ішімдікке тәуелді азаматтарды нысанаға алған. Олар алдымен жәбірленушілердің сеніміне кіріп, кейін баспанасын иемденуге тырысқан.

1. Алдымен баспанасы бар адамды іздейді

Қылмыскерлер көбіне жалғыз тұратын, туыстарымен аз араласатын немесе өз құқығын қорғауы қиын адамдарға қызыққан. Өйткені мұндай адамдардың жағдайын сырттан бақылап, баспанасын иемдену әрекетін ұзақ уақыт ешкім байқамауы мүмкін.

2. Сеніміне кіріп, құжаттарына қол жеткізеді

Олар өздерін көмек көрсететін адам ретінде таныстырып, пәтерді сатуға немесе басқа баспанаға айырбастауға көмектесетінін айтқан. Кейбірі жәбірленушілермен жақын араласып, тіпті некеге тұруға дейін барған. Осылайша, үй иесін пәтерге қатысты сенімхат беруге немесе сату құжаттарына қол қоюға итермелеген. Ал кейбір жағдайда жалған құжат жасаған немесе адамды күшпен қол қоюға көндірген.

3. Пәтерді өз атына рәсімдеп, сатып жібереді

Құжаттарды қолға түсірген соң, қылмыскерлер баспананы басқа адамның атына аударып, кейін сатқан. Мәселен, Алматыдағы 2016 жылғы істе олар өлтірілген үй иелеріне ұқсайтын адамдарды тауып, соларды пәтердің иесі ретінде көрсеткен.

4. Кейбір жағдайда үй иесін өлтірген

Ең ауыр істерде қылмыскерлер пәтерді рәсімдеп алған соң оның заңды иесін өлтірген. Алматыда 2006–2012 жылдары әрекет еткен Сергей Смирнов басқарған топ тоғыз адамды өлтіргені үшін сотталған. Қостанайдағы басқа қылмыстық топтардың істерінде де кісі өлтіру деректері қаралған.

Алайда барлық “қара риэлторлар” адам өлтірді деуге келмейді. Кей істерде қылмыскерлердің әрекеті алаяқтықпен, қорқытумен немесе мүлікті заңсыз иемденумен шектелген.

Мұндай қылмыстарды анықтау неге қиын?

Пәтер заңды құжаттар арқылы басқа адамның атына рәсімделіп, кейін сатылып кетуі мүмкін. Сырттай қарағанда, бұл кәдімгі сатып алу-сату мәмілесіне ұқсайды. Ал оның артында алдау, қысым немесе жалған құжат тұрғанын анықтау үшін полицияға мәміленің қалай жасалғанын, құжаттарға кім қол қойғанын және мүліктен кім пайда көргенін тексеруге тура келеді.

Егер үй иесі жалғыз тұрып, кейін жоғалып кетсе немесе қайтыс болса, оның баспанасына қатысты күмәнді мәміле бірден байқалмауы мүмкін. Сондықтан мұндай істерде тек пәтердің кімге сатылғаны емес, бастапқы иесінің мүлікті қандай жағдайда бергені де маңызды.

Қазақстанда 5 қазанда жарияланған №870 қаулы декреттік төлемдерге қатысты талқылауды күшейтті. Жұмыс істейтін аналардың жәрдемақысы өзгере ме? Аналарды қай ел көбірек қолдайды? Stan.kz Қазақстанмен қатар Ресей, Германия, Швеция, Ұлыбритания, Жапония және АҚШ-тағы бала күтіміне арналған төлемдерді салыстырды.

 

Қазақстанда анаға қанша төленіп келді?

Қазақстанда бала тууға байланысты төлемдер бірнеше түрге бөлінеді. Олардың мөлшері әйелдің жұмыс істейтініне, әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысуына және отбасында нешінші баланың дүниеге келгеніне қарай өзгереді.

Жұмыс істейтін әйел жүктілік пен босануға байланысты демалысқа шығар алдында Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан біржолғы төлем алады. Оның мөлшері соңғы 12 айда әлеуметтік аударымдар жүргізілген орташа айлық табыс пен еңбекке жарамсыздық парағындағы күндер санына байланысты есептеледі.

2026 жылы бала туған кезде берілетін біржолғы мемлекеттік жәрдемақы бірінші, екінші және үшінші балаға 164 350 теңгені, төртінші және одан кейінгі балаларға 272 475 теңгені құрайды. Бұл төлем жұмыс істейтін және жұмыс істемейтін әйелдерге де қарастырылған.

Бұдан бөлек, жұмыс істемейтін ата-аналарға бала бір жарым жасқа толғанға дейін ай сайын мемлекеттік жәрдемақы беріледі. Оның мөлшері бірінші балаға – 24 912 теңге, екінші балаға – 29 454 теңге, үшінші балаға – 33 952 теңге, төртінші және одан кейінгі балаларға 38 493 теңге.

2027 жылдан бастап жәрдемақы тағайындаудың жаңа тәртібі енгізіледі

Қазақстанда 2027 жылдан бастап бірқатар мемлекеттік жәрдемақыны тағайындау тәртібі өзгереді. Осыған байланысты Үкімет 2026 жылғы 5 қазанда №870 қаулы қабылдады. Құжат 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енеді.

Қазірше заңға толыққанды түсіндіру жұмыстары жүргізіле қойған жоқ. Тек белгілісі – жаңа тәртіп бойынша мемлекеттік көмек отбасының әлеуметтік әл-ауқатын бағалау негізінде тағайындалмақ. Яғни, қолдауға кімнің шынымен мұқтаж екенін анықтау үшін отбасының материалдық жағдайы, жалақысы, баспанасы мен көлігінің бар-жоғы, сондай-ақ несиелері мен мерзімі өткен берешектері де есепке алынады.

Отбасының әлеуметтік әл-ауқаты мемлекеттік жүйеде ай сайын автоматты түрде есептеліп, жаңартылып отырады. Отбасының қаржылық немесе мүліктік жағдайы өзгерсе, төленетін жәрдемақылардың көлемі мен жай-күйі де өзгеруі мүмкін.

Әл-ауқат деңгейі қалай бағаланады?

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің құжатына сәйкес, отбасылар жинаған балына қарай 5 санатқа бөлінеді:

• А санаты: 1800 және одан жоғары балл жинағандар;

• В санаты: 730-дан 1799 баллға дейін;

• С санаты: минус 30-дан 729 баллға дейін;

• D санаты: минус 460-тан минус 29 баллға дейін;

• Е санаты: минус 459 және одан төмен балл жинағандар.

Маңызды ескерту: Жаңа тәртіп шектеулері тек А және В санаттарына (яғни 730 және одан жоғары балл жинаған ауқатты отбасыларға) қатысты болады. Отбасының санатын мемлекеттік органдардың деректер базасы негізінде "Отбасының цифрлық картасы" ақпараттық жүйесі автоматты түрде анықтайды.

Тәжірибеде бұл қалай жұмыс істейді? (Мысалдар)

1-мысал: Шектеуге ілінбейтін отбасы (С санаты)

Бердіхановтар отбасында ер мен әйел жұмыс істейді және бір мектеп оқушысы бар, ал әйелі екінші баласына жүкті делік.

• Отбасының айлық табысы – 500 мың теңге, бір көлігі және несиесі бар.

• Жан басына шаққандағы табысы – шамамен 167 мың теңге (400 балл).

• Екі жұмыс істейтін адам үшін +300 балл қосылады.

• Жалғыз көлік үшін 0 балл беріледі.

• Несиесі үшін -50 балл және асырауындағы бала үшін тағы -50 балл шегеріледі.

Қорытынды: Отбасы 600 балл жинап, С санатына жатады. Мұндай отбасыларға жаңа шектеулер қолданылмайды, яғни тиісті декреттік төлемдер толық көлемде төленеді.

2-мысал: Шектеуге ілінетін отбасы (В санаты)

Енді Бердіхановтар отбасының айлық табысы 800 мың теңге, екі көлігі мен екі пәтері бар, ал несиесі жоқ деп алайық.

• Жан басына шаққандағы табысы – шамамен 267 мың теңге (620 балл).

• Екі жұмыс істейтін адам үшін +300 балл қосылады.

• Екінші көлік үшін +50 балл және екінші баспана үшін +100 балл қосылады.

• Асырауындағы бала үшін -50 балл шегеріледі.

Қорытынды: Отбасы 1020 балл жинап, В санатына өтеді. Ауқатты санатқа жатқандықтан, мұндай отбасыларға босанғанға дейінгі және кейінгі декреттік төлемдер тағайындалмауы мүмкін.

Қазақстандық аналар неге наразы?

№870 қаулы жарияланғаннан кейін әлеуметтік желіде декреттік төлемдерге қатысты талқылау күшейді. Әйелдердің бір бөлігі жаңа талаптар жұмыс істейтін аналардың құқығына әсер ете ме деп алаңдаса, енді бірі мемлекеттен берілетін көмекті қысқартуға қарсылық білдірген.

"Бала күтіміне байланысты 1,5 жасқа дейін төленетін жәрдемақыны жұмыс істейтін аналарға неге бермейді? Декретте үш жыл отырмай, жұмысқа шыға беріңдер дейді. Бірақ бір жарым жастағы, әлі дұрыс сөйлей алмайтын, горшокқа өзі бара алмайтын баланы кімге қалдырамыз?" — деп жазды желі қолданушыларының бірі.

Тағы бір әйел 164 мың теңгенің өзі декреттегі отбасы үшін артық ақша болмайтынын айтып, жоғары жалақы алатын аналардың да бала күтіміне байланысты шығындары бар екенін еске салды.

"Айлығы 600 мың теңгеден асатын әйелге 164 мың теңге жалақыдағы айырмашылықтың орнын толтырмайды. Бірақ неге ол бұл ақшаға мұқтаж емес деп есептеледі де, жұмыс істемейтін анаға бәрі берілуі керек? Екі жағдайда да балаға ақша қажет", — деді ол.

Желі қолданушыларының бірі Қазақстанның табиғи ресурстары мол ел екенін еске салып, жаңа туған сәбиге қажетті заттарды алуға арналған көмекті қысқартуға қарсылық білдірді.

"Елде Менделеев кестесіндегі элементтердің бәрі дерлік бар, мұнай да өндіреміз. Бірақ мемлекет жаңа туған сәбиге жөргек пен жаялық алуға берілетін ақшаны қысқартпақ. Бұл мемлекет үшін болмашы қаражат қой. Ал ана үшін баласына қажет заттарды сатып алуға көмектеседі", — деп жазды ол.

Тағы бір әйел отбасының атына тіркелген мүлікті байлықтың белгісі деп қарастыруға болмайтынын айтты. Оның сөзінше, ипотекадағы пәтер мен несиеге алынған көлік отбасының материалдық жағдайы жақсы екенін білдірмейді.

"Ипотекаға алған пәтеріміз, несиеге алған екі көлігіміз бар. Жоғары біліміміз бен ресми жұмысымыз бізді бай қылып көрсетеді. Бірақ біз мұның бәрін тегін алған жоқпыз. Еңбек етеміз, салық пен әлеуметтік аударымдар төлейміз. Енді жұмыс істейтін әйелдерге берілетін соңғы көмектен де айырылуымыз мүмкін", — деді желі қолданушысы.

Кейбір әйелдер біржолғы жәрдемақының жылына бір рет қана берілетінін айтып, оны алып тастаудың мәнін түсінбейтінін жеткізді.

"Егер бұл төлем жылына екі рет немесе одан да жиі берілсе, түсінуге болар еді. Бірақ ол бір-ақ рет төленеді. Енді соны да алып тастамақ", — деп пікір білдірді желі қолданушысы.

Ресей: бұрынғы жалақының 100 пайызына дейін төлейді

Ресейде жұмыс істейтін әйелдердің жүктілік пен босануға байланысты жәрдемақысы жалпы тәртіп бойынша орташа табысының 100 пайызы мөлшерінде есептеледі. Қалыпты жағдайда декреттік демалыс 140 күнге созылады: 70 күні босанғанға дейін, 70 күні босанғаннан кейін беріледі. 2026 жылы қалыпты босану жағдайындағы 140 күн үшін төлемнің ең жоғары мөлшері 955 836 рубльге (5 123 280,96 теңге) жетеді. Босану жағдайы қиындағанда демалыс 156 күнге, ал екі немесе одан да көп бала дүниеге келгенде 194 күнге созылуы мүмкін. Мұндайда төлемнің жоғарғы шегі де артады.

Бала туғаннан кейін Ресейде біржолғы жәрдемақы және бала күтіміне байланысты ай сайынғы төлем беріледі. Соңғысының мөлшері жұмыс істейтін ата-аналар үшін орташа табыстың 40 пайызына байланысты есептеледі.

Бұдан бөлек, Ресейде отбасыларға арналған аналық капитал бағдарламасы бар. Ол кәдімгі қолма-қол декреттік төлемнен бөлек қарастырылып, тұрғын үй сатып алу немесе баланың білім алуына ақы төлеу секілді заңда көзделген мақсаттарға жұмсалады. 

Ресейде 2020 жылдан бері туған немесе асырап алынған бірінші балаға 728 921,90 рубль (3 907 021,3 теңге) мөлшерде аналық капитал беріледі. 

Екінші балаға: бірінші бала үшін капитал алынған болса, қосымша 234 321,27 рубль (1 255 962 теңге) беріледі.

Екінші балаға толық капитал алмаған жағдайда 963 243,17 рубль (5 162 983,3 теңге) қарастырылған. 

Бұл ақшаны кез келген мақсатқа жұмсай алмайды. Негізінен баспана жағдайын жақсартуға, ипотекаға, балалардың біліміне және заңда көзделген өзге қажеттіліктерге пайдаланады. 

Германия: ата-ананың екеуіне де декреттік төлемдер төленеді

Германияда бала туғаннан кейін ата-аналарға арналған Elterngeld төлемі қарастырылған. Оның негізгі мақсаты – бала күтіміне байланысты жұмысын уақытша тоқтатқан немесе жұмыс уақытын қысқартқан ата-ананың табысы азайған кезде қаржылай қолдау көрсету.

Негізгі төлем түрі – Basiselterngeld. Ата-аналар оны өзара бөлісіп, жалпы 14 айға дейін ала алады. Әдетте төлем бала туғанға дейінгі таза табыстың шамамен 65 пайызына тең болады. Ай сайынғы мөлшері кемінде 300 еуро (152 793 теңге), ең көбі 1 800 еуро (916 758 теңге).

Егер ата-ананың бірі жұмысқа ертерек оралып, жартылай жұмыс істесе, ElterngeldPlus бағдарламасы арқылы төлемді ұзағырақ алу мүмкіндігі бар. Бұл нұсқада ай сайынғы сома негізгі төлемнің жартысына дейін төмендегенімен, төлем мерзімі екі есеге дейін ұзартылуы мүмкін. Германияның ерекшелігі – бала күтімін тек ананың міндеті ретінде қарастырмай, әкенің де демалысқа шығып, төлем алуына жағдай жасауы. 

Швеция: ата-анаға декреттік демалысқа 480 күннің төлемі есептеледі

Швецияда бала күтіміне арналған төлем жүйесі ұзақ демалыс алуға мүмкіндік береді. Бір балаға ата-ананың екеуіне ортақ 480 күн төлем қарастырылған.

Оның 390 күні ата-ананың табысына байланысты есептеледі. Қалған 90 күнге тәулігіне 180 швед кроны (8163 теңге) мөлшерінде төлем беріледі. Ата-аналар бұл күндерді өзара бөлісе алады, ал жалғыз ата-анаға барлық 480 күнді пайдалану құқығы беріледі.

Бұл жүйеде басты назар тек босанғаннан кейінгі алғашқы апталарға емес, баланың алғашқы айларындағы күтімге аударылған. Ата-ананың екеуіне де бала тәрбиесіне қатысуға мүмкіндік беріледі. 

Ұлыбритания: алғашқы апталарда жалақының 90 пайызы төленеді

Ұлыбританияда талаптарға сай келетін жұмыс істейтін әйелдерге 39 аптаға дейін Statutory Maternity Pay төленеді.

Алғашқы алты аптада төлем орташа апталық табыстың 90 пайызына тең. Одан кейінгі 33 аптада әйел аптасына 194,32 фунт (116 786,32 теңге) немесе орташа апталық табысының 90 пайызын алады. Екі соманың қайсысы төмен болса, сол мөлшер қолданылады.

Бұл – 2026 жылғы сәуірден бастап қолданылатын мөлшер. Ал декреттік демалыстың жалпы ұзақтығы 52 аптаға дейін жетуі мүмкін. Яғни төлем берілетін мерзім мен әйелдің демалыста бола алатын уақыты бірдей емес.

Ұлыбритания тәжірибесінде де әлеуметтік қолдау еңбек қатынастары мен белгіленген талаптарға тәуелді. Сондықтан елдегі барлық әйел бірдей мөлшерде төлем алады деуге болмайды. 

Жапония: босануға арналған жеке төлем бар

Жапонияда медициналық сақтандыру жүйесіне қатысатын әйелдерге бала туу шығындарын өтеуге арналған біржолғы төлем қарастырылған.

Жапонияның Әділет министрлігі жариялаған ақпаратта оның мөлшері 420 мың иен (1 205 400 теңге) деп көрсетілген. Бұл қаражат босану шығынын өтеуге арналғандықтан, оны әйелдің жалақысын алмастыратын декреттік төлеммен шатастырмау керек.

Бұдан бөлек, жұмыс істейтін әйелдерге жүктілік пен босануға байланысты демалыс кезінде және бала күтімі кезеңінде әлеуметтік сақтандыру жүйесі арқылы төлемдер қарастырылған. Олардың мөлшері мен шарттары әйелдің еңбек мәртебесіне және сақтандыру жүйесіне қатысуына байланысты. Осылайша, Жапония бала туған кездегі медициналық шығынды өтеу мен декрет кезінде жоғалған табыстың орнын толтырудың екі бөлек міндет екенін көрсетеді. 

АҚШ: ақылы декрет көлемі қай штатта тұратынына байланысты беріледі

АҚШ-та федералдық деңгейде барлық жеке сектор қызметкерлеріне ортақ ақылы декреттік демалыс жоқ. Федералдық заң талаптарына сай келетін қызметкерлерге отбасылық және медициналық жағдайларға байланысты 12 жұмыс аптасына дейін ақы төленбейтін демалыс берілуі мүмкін.

Ал ақылы демалыс мүмкіндігі штатқа және жұмыс берушіге байланысты. Мысалы, Калифорнияда талаптарға сай келетін қызметкерлер бала күтіміне байланысты сегіз аптаға дейін ішінара төлем ала алады.

Сондықтан АҚШ-тағы декреттік қолдауды бір ғана сомамен сипаттау қиын. Әйелдің қандай төлем алатыны оның қай штатта тұратынына, жұмыс істейтін орнына және әлеуметтік бағдарламаларға қатысуына байланысты. Мысалы, Калифорниядағы орташа есептік $1 063 апталық төлемді сегіз аптаға шаққанда шамамен $8 504 (3 869 320 теңге) болады. 

Қазақстандық Аяулым Нұрали түктен құтыламын деп лазерлік эпиляция жасап, рак жасушаларын оятып алғанын айтты. Айтуынша, ол 8 ай қатарынан лазерлік процедураға барған. Осы тұста желі қолданушыларының арасында лазерлік эпиляция процедурасын жасау қауіпті ме, жоқ па деген даулы сұрақ туды. Stan.kz редакциясы лазерлік эпиляцияның қатерлі ісікке әкеп соғатыны рас па, жоқ па онколог дәрігер Диляра Қайдаровадан сұрап білді.

Желі қолданушысының айтуынша, осыдан 5 жыл бұрын 8 ай қатарынан лазерлік процедураға барған. 2-3 жылға түктен құтылдым деген қуанышының соңы ауыр сырқатқа әкеліп соғатынын білмеген. 

Ауру анықталған соң себебін білу үшін шетелдік мамандардың көмегіне жүгінген. Түркияда уақытша химиятерапия қабылдаған. Алайда Қазақстанға оралған соң сырқат өрши бастаған.Дәрігерлер бұл дертті анамнан немесе апамнан дарыған тұқым қуалайтын ауру деп шамалайды. Тіпті Өзбекстан мен Ресейге барып, дәрігерлерге тексерілген. Бірақ шетелдік дәрігерлер тек уақытша дәрі тамызумен шектелген. 

Шарасыздықтан ол бар мал-мүлкін сатып, Индияның Дели қаласындағы дәрігерлерге қаралғанда сырқаттың себебі – лазерлік эпиляция деп көрсеткен. 

Ол қыз-келіншектерді денедегі түктермен алыспауға, болмай жатса, түктердің тамырымен жойып жібермейтін процедураға баруға шақырды. 

Автордың бұл сөзін көптеген басқа желі қолдануышылары қолдады. 

“Лазер рак жасушаларын 100% қоздырады”, “Лазер дегенді дым қолдамаймын”, “Осыдан 3 жыл бурын лазерге барғанмын, шамамен 6,7 рет бардым.  5-ші рет барғанда айлығым келмей қалды. Себебін іздегенде лазер деп айтты”, “Ақшаға ауру сатып алып жатсыңдар”, “Құрбым лазердің кесірінен көптеген ауруларын оятып алды. Салмағы 70 келіден 55 келіге түсті”, “Ол рас, тек мамандар ол туралы айтпайды”, – деп жазды желі қолданушылары.

Осыған қатысты Президент жанындағы ҚР Ұлттық ғылым академиясының академигі, профессор, ҚазҰМУ-дың бірінші проректоры, гинеколог-онколог Диляра Қайдарова лазерлік эпиляциясы қатерлі ісік жасушаларын оята ма және ол азғаға қалай әсер етеді деген сұраққа жауап берді. 

Алайда ол лазер термиялық зақым келтіретіні және кейде күйік те болуы мүмкін екенін ескертті. Сондықтан бұл процедураны арнайы мамандар жасауы керегін айтты. Маман пациенттің терісін күйдіріп алмау үшін тиісті біліктіліктен өтіп, арнайы оқудан өтуі қажет.

Аталған жағдайларда лазерлік эпиляцияға сақтықпен қарау қажет:

• Науқас қатерлі ісікке қарсы белсенді ем қабылдап жүрсе; 
• Емнің әсерінен теріде айқын уытты өзгерістер пайда болса;
• Сәулелік ем қабылдап жүргенде немесе одан кейін тері толық қалпына келмегенде;
• Тері зақымданғанда, қабыну немесе инфекция болғанда;
• Терінің жарыққа сезімталдығы жоғарылағанда;
• Жарыққа сезімталдықты арттыратын дәрілерді қабылдағанда;
• Теріде күмәнді немесе әлі диагнозы анықталмаған түзілістер болса;
• Эпиляция жасалатын аймаққа жақында операция жасалса, тәуекелге бармаған абзал.

Дәрігердің айтуынша, ем аяқталып, тері қалпына келіп, қарсы көрсетілімдер болмаған жағдайда лазерлік эпиляция жасауға болады. Дегенмен, әсіресе анамнезінде меланома немесе терінің басқа да ісіктері болған науқастар процедураны жасатпас бұрын онкологпен немесе дерматологпен алдын ала келісу керек.

Диляра Қайдарова лазерлік эпиляцияның өзі қатерлі ісік тудыратын процедура болып саналмайтынын еске салды. Қазір лазерлік эпиляцияны жүйелі түрде жасау мутация тудыратынын немесе онкологиялық аурулардың даму қаупін арттыратынын дәлелдейтін ғылыми деректер жоқ.

Сондай-ақ желіде лазерлік эпиляциядан кейін айлық (менструация) мүлдем келмей немесе тұрақсыз келеді деп жазғандар болды. Алайда дәрігер мұның себебі басқа деп көрсетті.

“Лазерлік эпиляция тек тері бетіне әсер етеді және гормоналды өзгерістерге әкелмейді. Дегенмен, процедура кезінде науқас қатты ауырсынса, әйел адам күйзеліске ұшырауы мүмкін. Ал күйзеліс ағзаға белгілі бір деңгейде әсер етуі ықтимал”, – деп түсіндірді Диляра Қайдарова.

Ол лазерлік эпиляция гормоналды бұзылыстар тудырады деген пікірдің де негізсіз екенін айтты.

Қазақ онкология және радиология ғылыми-зерттеу институтының онкологы Альфараби Қанатұлы әріптесінің сөзін растап, лазер сәулесінің тек 3 мм тереңдікке дейін енетінін және ДНҚ-ны зақымдамайтынын айтты.

Оның сөзінше, адам бірнеше жыл бойы лазерлік эпиляцияны тұрақты түрде жасатып жүрсе де, ол онкологиялық аурулардың даму қаупін арттырмайды. Өйткені бұл емшара онкогенезге, яғни қатерлі ісіктің пайда болуына түрткі болмайды.

Stan.kz жаңа бас директоры Шыңғыс Аятұлы Мәдібек болды. Осыған дейін 2021 жылдан бастап Stan.kz ақпарат агентігінде ол даму жөніндегі директоры қызметін атқарған. 

Шыңғыс Мәдібек 15 маусым 1994 жылы дүниеге келген. 2018 жылы Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университетінде халықаралық құқық мамандығы бойынша магистр дәрежесін алған.

Оның медиа саласындағы тәжірибесі 12 жылдан асады. Осы уақыт ішінде ол медиаменеджмент, стратегиялық коммуникациялар, сондай-ақ мемлекет пен бизнес арасындағы өзара байланысты дамыту бағыттарында тәжірибе жинақтаған.

Шыңғыс Мәдібек кәсіби қызметі барысында Қазақстанда және шетелде өткен бірқатар халықаралық іс-шараларды ұйымдастыруға қатысты. Олардың ішінде Астана экономикалық форум, KADEX қару-жарақ және технологиялар көрмесі, Қазақстан-Түркия, Қазақстан-Біріккен Араб Әмірліктері, Қазақстан-Қытай форумдары, Meta Sport Forum, Qazaqstan Barysy 2023-2026 турнирлері. 

Сонымен қатар

• Цифрлық экономиканы дамыту орталығы;
• Qazaq Kuresi қауымдастығы;
• Nur.kz ақпараттық порталы сияқты құрылымдардағы тәжірибесі бар.

Жаңа қызметінде Шыңғыс Мәдібек Stan.kz-тің стратегиялық дамуына, медиа нарығындағы позициясын нығайтуға және жаңа даму бағыттарын іске асыруға басымдық береді. 

Stan.kz – еліміздегі мемлекеттік тілдегі ең ірі ақпараттық портал.

Портал қазақтілді аудиторияны елдегі және әлемдегі маңызды оқиғалар туралы жедел әрі сенімді ақпаратпен қамтамасыз етіп, Қазақстанның ақпараттық кеңістігінде маңызды орын алады. Сайт пен әлеуметтік желілер арқылы миллиондаған пайдаланушыға қол жеткізіп, қазақ тіліндегі сапалы ақпараттық контенттің дамуына үлес қосып келеді.

Порталдың басты мақсаттардың бірі – қазақтілді журналистиканы дамытып, қазақ тілді аудиторияны сапалы әрі қолжетімді ақпаратпен қамтамасыз ету және еліміздің ақпараттық кеңістігін дамытуға үлес қосу.

Актриса әрі блогер Жанель Мақажан отбасыдағы ананың орны туралы сөз қозғады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Оқырман актрисаның жазбасына пікір қалдырып, ер адам үшін де, әйел үшін де анасы бірінші орында тұруы керек деген ойын жеткізген.

“Бәрі дұрыс, әрине. Бірақ ана бірінші орында тұру керек деп ойлаймын. Мейлі, тортты әйелі жесін, мейлі бөлек тұрсын, әйелін қатты сүйсін, бірақ всё равно еркек үшін де, әйел үшін де ана бірінші орында тұруы керек сияқты. Бұл жай ғана менің ойым, әрине”, – деп жазған ол.

Жанель Мақажан бұл пікірді жауапсыз қалдыра алмайтынын айтып, өз ұстанымын түсіндірді.

“Мен бұл пікірге жауап беруге міндеттімін. Себебі біздің қоғамда, жалпы қазақ ер азаматтарында анасы бірінші орында тұрғандықтан, көп отбасы ажырасады. Отбасылардың 80%-ы ененің кесірінен ажырасады”, – деді актриса.

Өнер иесі шаңырақ көтерген ер мен әйел бір-біріне сүйеу болып, өз отбасының берекесін сақтауы керек деп есептейді.

“Құдайдың өзі ер адам мен әйелді жаратып, бірге қосқан. Ол жарымен бірге болу үшін қосқан, анасымен емес”, – деді Жанель Мақажан.

Актриса өмірдегі басымдықтарды дұрыс қою отбасындағы қарым-қатынасқа әсер етеді деп санайды. Оның айтуынша, бұл тәртіп бұзылғанда ерлі-зайыптылар бақытсыз болып, балалар зардап шегіп, отбасы ыдырауы мүмкін.

Жанель өзі ұстанатын түсінік бойынша, бірінші орында Жаратқан, одан кейін адамның өзі, жары, балалары, содан соң ата-анасы тұратынын жеткізді.

Публикация от Жанель Макажан (@janellemakajan)

Еске салайық, бұған дейін Жанель Мақажан күйеуімен екіге кеткенін тұспалдап айтқан еді. Кейін ол некесінің бұзылуына қатысты пікір білдіріп, бұрынғы жұбайының туыстарымен арадағы келіспеушіліктер кезінде әйелі мен балаларына араша түспегенін айтқан. Сондай-ақ актриса отбасын сақтап қалуға тырысқанын, алайда бұл әрекеті нәтиже бермегенін жеткізген.

Кейінірек Жанель Мақажан қыздарының әкесі үш айдан астам уақыттан бері балаларына моральдық та, материалдық та қолдау көрсетпей келетінін мәлімдеген еді. 

Алматы әуежайының иесі Еуропалық одақ санкция салған ресейлік әуе компаниясына қызмет көрсетіп отыр деген ақпарат тарады. Деректерге сүйенсек, "Уральские авиалинии" ұшақтары Еуропалық одақ санкциясына қарамастан, Түркияның Анталья әуежайына әлі де қатынайды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Financial Times басылымына сілтеме жасап хабарлайды. 

TAV Airports компаниясы Алматы халықаралық әуежайының негізгі иесі саналады. Компания Францияның Groupe ADP тобына кіреді және әлемнің сегіз еліндегі 15 әуежайды басқарады. Енді осы компанияның қызметіне қатысты мәселе туындады.

Британдық Financial Times басылымының мәліметінше, TAV Airports Түркияның Анталья әуежайында Еуропалық одақ санкция салған ресейлік "Уральские авиалинии" әуе компаниясының рейстеріне қызмет көрсетуді жалғастырып келеді. Еуропалық одақ "Уральские авиалинии" компаниясына 2024 жылғы маусымда санкция салған. Соған қарамастан оның ұшақтары Түркияның Анталья әуежайына әлі де қатынап жүр. 21 қыркүйектен бастап әуежайдың ұшу және қону кестесінде осы компанияның Мәскеу мен Волгоград сияқты қалаларға қатынайтын кемінде 54 рейсі көрсетілген. 

TAV Airports компаниясы санкцияларды бұзбағанын айтады. Компанияның түсіндіруінше, Анталья әуежайына қандай әуе компанияларының ұшатынын Түркия билігі шешеді. Ал санкцияға іліккен ресейлік ұшақтарға тек заң бойынша міндетті қызметтер ғана көрсетіледі. TAV мұны санкция талаптарын бұзу деп есептемейді.

Еуропалық заң бойынша, компания кей жағдайда шетелдегі бөлімшесінің жұмысына толық бақылау жасай алмауы мүмкін. Мысалы, оған сол елдің заңдары кедергі келтіруі ықтимал. Бірақ халықаралық санкциялар жөніндегі заңгердің пікірінше, мұндай жағдайды келісімшартпен ғана түсіндіру жеткіліксіз болуы мүмкін.

Әзірге Францияның Экономика және қаржы министрлігі, мемлекеттік инвестицияларды басқаратын агенттік және Еуропалық комиссия бұл мәселеге қатысты пікір білдірмеген.

Financial Times мәліметінше, TAV басқаратын Түркия мен Грузиядағы әуежайларды АҚШ санкция салған Иранның әуе компаниялары да пайдаланған. 8 қыркүйекте қара тізімге енген 27 тасымалдаушының кемінде сегізі санкциядан кейін де бірнеше апта бойы рейстерін жалғастырған. TAV бұл компанияларға өзі бақылай алатын қызметтерді көрсетуді тоқтатқанын мәлімдеді.

Айта кетейік, TAV Airports сегіз елдегі 15 әуежайды басқарады. Компания Алматы халықаралық әуежайының да негізгі иесі саналады.

Шоумен Абай Асылхан актриса Жанель Мақажанмен ажырасуына байланысты желіде айтылып жүрген әңгімелерге жауап берді. Ол отбасындағы жағдайды білмей тұрып, болжамды шындыққа балауға болмайтынын айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Абай Асылхан Instagram парақшасында өзі туралы теріс пікірлерге қалыпты қарайтынын, бірақ жеке өмірі туралы негізсіз әңгімелердің тарауына қарсы екенін жеткізді.

Оның айтуынша, кейінгі уақытта кейбір парақшалар мен блогерлер, өзін сарапшы ретінде таныстыратын адамдар отбасындағы жағдайға қатысты өз ойларын жариялап жүр. Шоумен сол жазбалардың бірқатарында мәселе біржақты айтылып, дерек пен болжам араласып кеткенін атап өтті.

“Мен мұндай тәсілді дұрыс деп санамаймын. Жеке өмірім – біреудің қаралым жинауына немесе аудиториясын көбейтуіне арналған контент емес. Адамның қоғамдық қызметі мен жеке өміріне қатысты мәселелерді талқылаудың да өз жауапкершілігі бар”, – деп жазды ол.

Шоумен желіде ешкіммен сөз таластырып, әр пікірге жауап беруге ниетті емес. Отбасылық өмірінің бүге-шігесін жұртқа жайып салуды да жөн көрмейді. Алайда өзі туралы айтылған сөздің нақты дерекке сүйенгенін қалайды.

“Пікір айту мен сын білдіру – бір бөлек, ал болжамды шындық ретінде көрсету – басқа мәселе”, – деді Абай Асылхан.

Ол құқығына нұқсан келтіретін жазбалар болса, мәселені заң аясында шешетінін жеткізді.

“Мен сыннан қашпаймын. Бірақ жеке өміріме қатысты негізсіз тұжырымдардың факт ретінде ұсынылуын да қалыпты жағдай деп қабылдамаймын”, – деп жазды шоумен.

Публикация от АБАЙ АСЫЛХАН | МЕНТОР ПО ГОЛОСУ И РЕЧИ (@abay.asylkhan)

Сонымен қатар Абай Асылхан Жанель Мақажанмен ерлі-зайыптылық қарым-қатынасы аяқталғанын хабарлап, жазба жариялаған. Ол екеуінің бес жыл бірге тұрғанын, осы уақыт ішінде қуанышты да, қиын да күндерді бастан өткергенін айтты.

“Мен үшін бұл шешім өте қиын болды. Бұл екеуміздің бірдей шешіміміз болды, сырттан ешкім араласпады”, – деп түсіндірді ол.

Абай Асылхан бұрынғы жарына амандық пен жақсылық тілейтінін де жеткізді.

“Ол – балаларымыздың анасы, сондықтан өзара құрметті сақтауды маңызды деп санаймын”, – деді шоумен.

Оның айтуынша, некеге қатысты заңдық мәселелер әлі шешіліп жатыр. Ол бұл істің сабырмен, бір-біріне деген құрметпен аяқталғанын қалайды. Балаларына әке ретінде қамқор болуды әрі қарай да жалғастыратынын айтты.

Публикация от АБАЙ АСЫЛХАН | МЕНТОР ПО ГОЛОСУ И РЕЧИ (@abay.asylkhan)

Еске салайық, бұған дейін Жанель Мақажан күйеуімен екіге кеткенін тұспалдап айтқан еді. Кейін ол некесінің бұзылуына қатысты пікір білдіріп, бұрынғы жұбайының туыстарымен арадағы келіспеушіліктер кезінде әйелі мен балаларына араша түспегенін айтқан. Сондай-ақ актриса отбасын сақтап қалуға тырысқанын, алайда бұл әрекеті нәтиже бермегенін жеткізген.

Кейінірек Жанель Мақажан қыздарының әкесі үш айдан астам уақыттан бері балаларына моральдық та, материалдық та қолдау көрсетпей келетінін мәлімдеген еді. 

EA SPORTS FC™ 27 ойынын ұнататындарға үлкен мүмкіндік туды. Red Bull Wings Cup атты жаңа халықаралық турнир қарапайым ойыншыларға өз елінің намысын әлемдік аренада қорғауға жол ашады.

Турнир әлемнің 80-ге жуық елінде, соның ішінде Қазақстанда да өтеді. Жоба EA SPORTS және PlayStation компанияларының қолдауымен ұйымдастырылады. Оған кәсіби ойыншылар ғана емес, үйінде ойын ойнайтын әуесқойлар да қатыса алады. Ал студенттер университет қабырғасында бақ сынайды.

Турнирдің ең үздік ойыншылары Ұлттық финалға жолдама алады. Онда жеңіске жеткендер Қазақстан атынан 2027 жылдың басында АҚШ-тың Майами қаласында өтетін әлемдік финалға қатысады. Шешуші кезең Inter Miami Nu Stadium стадионында ұйымдастырылады. Финалда қатысушылар Red Bull Wings Cup тарихындағы алғашқы чемпион атану үшін бақ сынайды.

Қатысушылар екі лиганың бірін таңдай алады.

Университет лигасы – қазір жоғары оқу орнында білім алып жүрген студенттерге арналған. Олар PlayStation 5 консолінде өзге студенттермен жарысып, елдік іріктеу кезеңдерінен өтеді.

Ашық лига –  PlayStation 5 консолі бар ойыншыларға арналған. Олар үйінен шықпай-ақ PlayStation Tournaments арқылы онлайн жарысқа қатыса алады. Бұл лигада EA SPORTS FC™ 27 Ultimate Team режиміндегі өз командасын пайдалануға болады.

Турнирге Қазақстанда тұрақты тұратын, жасы 18-ге толған және одан асқан азаматтар қатыса алады. Екі лигада да үздік нәтиже көрсеткен ойыншылар тиісті Ұлттық финалға өтеді. Ал Ұлттық финал жеңімпаздары Қазақстанның атынан Майамидегі әлемдік финалда өнер көрсету құқығына ие болады.

Red Bull Wings Cup аясында әлемнің түрлі елінде арнайы шектеулі топтамамен шығарылған сусын құтылары да сатылымға шығады. Қатысу талаптарына сай келетін ойыншылар осы құтылар арқылы EA SPORTS FC™ 27 ойынындағы арнайы сыйлықтарға ие бола алады. Сонымен қатар олар Майамиге барып, әлемдік финалды тамашалау мүмкіндігін сыйлайтын ұтыс ойынына қатысады.

Осылайша, Red Bull Wings Cup ойыншыларға виртуалды алаңда бақ сынап, халықаралық жарысқа қатысуға жол ашады.

Red Bull Wings Cup турнирі EA SPORTS және PlayStation Tournaments-пен бірлесіп өткізіледі.

Турнирге тіркелу басталды.

Қазақстанда барлық деңгейдегі мәслихаттардың өкілеттігі мерзімінен бұрын тоқтатылды. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев тиісті Жарлыққа қол қойды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ақорданың мәліметінше, жарлық жарияланған күннен бастап қолданысқа енгізіледі. 

“Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан Республикасы Конституциясы 88-бабының 5 тармағына сәйкес Премьер-министр Олжас Бектеновпен және Құрылтай Төрағасы Айбек Дәдебаймен консультация өткізгеннен кейін "Барлық деңгейдегі мәслихаттардың өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтату туралы" Жарлыққа қол қойды”, – делінген хабарламада. 

Орталық сайлау комиссиясы барлық деңгейдегі мәслихат депутаттарының кезектен тыс сайлауын тағайындауы керек. Сондай-ақ комиссияға сайлауға дайындық пен оны өткізу жұмыстарын ұйымдастыру тапсырылды.

Еске салсақ, бұған дейін мәслихат сайлауына байланысты Тоқаев премьер-министр және Құрылтай төрағасымен консультация өткізген болатын. 

Денсаулық сақтау министрлігі тым ыстық шай мен кофе өңеш обырының даму қаупін арттыратынын айтып, қазақстандықтарға ескерту жасады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Министрлік Оксфорд университетінің ғалымдарының зерттеуінен мысал келтіріп, ыстық сусыннан болатын қауіпті атады.

“Зерттеу барысында 1 миллионға жуық адамның деректері талданған. Нәтижелер көрсеткендей, ішілген сусынның мөлшері ғана емес, оның температурасы да маңызды. Өте ыстық сусындарды ұнататын адамдарда өңештің жалпақ жасушалы обырының даму қаупі жылы сусын ішетіндермен салыстырғанда 3 еседен астам жоғары болған”, – делінген хабарламада. 

Министрліктің түсіндіруінше, күніне алты немесе одан да көп кесе ыстық сусын ішу обырдың осы түрінің даму қаупінің 71%-ға артуымен байланысты болған.

“Сонымен қатар шай мен кофені тұтынудың арасында айтарлықтай айырмашылық анықталмаған. Ғалымдардың пайымдауынша, негізгі рөлді сұйықтықтың жоғары температурасы атқаруы мүмкін. Өйткені ол өңештің шырышты қабығын зақымдауы ықтимал. Сүйікті шайыңыздан немесе кофеңізден бас тартудың қажеті жоқ. Ең бастысы — сусынның сәл салқындауын күтіп, ауыз күйдіретіндей ыстық күйінде ішпеу. Денсаулыққа қамқорлық қарапайым әдеттерден басталады”, – деді ведомство. 

Министрлік кейде ішетін сусынның өзін емес, оның температурасын өзгерту жеткілікті екенін түсіндірді. 

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Бельгия Королі мен Патшайымымен шағын құрамда келіссөз жүргізді. Кездесу барысында Филипп пен патшайым Матильда Қазақстанның дамуына жоғары баға беріп, Президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа қонақжайлығы үшін алғыс айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Келіссөз барысында Тоқаев Филипп пен патшайым Матильданың Қазақстанға жасаған алғашқы мемлекеттік сапары екіжақты серіктестіктің жаңа кезеңіне жол ашатын тарихи оқиға екенін атап өтті.

“Сізді Астанада қарсы алғаныма қуаныштымын. Бұл – мен үшін зор мәртебе. Тарихи сапарыңыз жұртшылықтың үлкен қызығушылығын тудырды. Қазақстанға келген делегация құрамына Үкімет пен аймақтық билік, іскерлік топтар, академиялық қауымдастық және бұқаралық ақпарат құралдары өкілдері енген. Сіз Тақ мұрагері ретінде Қазақстанға үш мәрте келген едіңіз. Елімізбен қарым-қатынасты дамыту жөніндегі ниетіңізді жоғары бағалаймыз. Сіздің қолдауыңызды әрдайым сезінеміз”, – деді ол.

Осы тұста Тоқаев Бельгия мен Қазақстанның арасында дипломатиялық қарым-қатынас орнағанына келесі жылы 35 жыл толатынын жеткізді. 

“Осы жылдарда шынайы достық пен өзара құрметке негізделген тығыз қарым-қатынасты жолға қойдық. Үздіксіз саяси диалог ынтымақтастығымыздың берік тұғыры іспеттес. Біз жетістіктеріңізді ұдайы қарап отырамыз. Бұл шын мәнінде таңғалдырады. Сіздерден үлгі алып, тәжірибелеріңізді үйренуіміз қажет. Бельгияға бес жыл бұрын жасаған сапар барысындағы мазмұнды келіссөздерді ықыласпен еске аламын. Биыл маусым айында Бельгияға барған сапарымда Премьер-министр Барт де Вевермен келіссөз жүргізіп, серіктестікті нығайтуға қос тарап та бейіл екенін растадық”, – деп қосты мемлекет басшысы.

Өз кезегінде Король Филипп пен Патшайым Матильда қонақжайлығы мен сый-құрметі үшін Қазақстан Президентіне шынайы ризашылығын білдірді. Тоқаевқа уақыт бөлгені үшін ерекше алғыс айтты.

“Қазақстан – біз үшін қарқынды дамып келе жатқан өте маңызды ел. Жалпы, Бельгия тұтас Орталық Азия өңіріне айрықша қызығушылықпен қарайды. Бұл өңірдің мәні зор. Менімен бірге үлкен делегация келді. Әлбетте, біз бір-бірімізді өте жақсы білеміз. Елдеріміз 35 жыл ішінде жақсы қарым-қатынас орнатты. Біз осы тарихи межені бірге атап өтуге ниеттіміз. Сонымен қатар ынтымақтастығымызды жаңа сапалы деңгейге көтеретінімізге сенімдімін. Менімен бірге келген делегация құрамына келешекке бағдарланған түрлі саланың өкілдері кірді. Президент мырза, бізбен бірге жүру үшін жұмыс кестеңізді өзгерткеніңізді білемін. Осы ықыласыңызға тәнтіміз. Сондықтан алтын уақытыңызды бөліп, құрмет көрсеткеніңізді жоғары бағалаймыз, – деді Бельгиялықтар Королі Филипп.

Еске салсақ, бұған дейін Тоқаев Қазақстанға мемлекеттік сапармен келген Король Филипп пен Патшайым Матильданы елорда әуежайынан қарсы алған болатын. 

Шымкентте өткен Қайрат Нұртастың концертінен кейін тағы бір дау шықты. Көрермендер стадионға кіре алмай, қысылып қалғанын айтып шағымданып жатқанда, сахнада өнер көрсеткен музыкант Ақсұңқар Жүнісбаевтың жазбасы елдің ашуын туғызды. Ол жұрттың басындағы жағдайды былтыр өзіне жарияланған бойкотпен байланыстырып, көпшіліктің сынына қалды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

10 қазанда Шымкентте әнші Қайрат Нұртастың концерті өтті. Алайда көпшілік асыға күткен кештің басталуы дүрбелеңге ұласты. Стадионға кіреберісте адам қарасы көбейіп, көрермендер бір-бірін қысып, әбігерге түскен.

Желіде тараған бейнежазбалардан жұрттың концерт өтетін орынға кіруге жанталасқанын көруге болады. Кейбір көрермендер кептелістің салдарынан жарақат алғанын айтып, енді бірі жедел жәрдем көлігінің суретін жариялаған. Тіпті адамдардың есінен танып қалғанын айтқандар да бар.

Осы жағдайдан кейін концертте гитарада ойнаған музыкант Ақсұңқар Жүнісбаев Threads парақшасында жазба жариялады. Ол сахнада еркін өнер көрсетіп жүргенін айтып, сырттағы көпшіліктің қиналғанын өз басынан өткен жағдаймен байланыстырған.

"Ең рахат жұмыс менікі ме деп қалдым ше... Қысылмааай, сахнадаа емін-еркін гитараммееен... Адамдарға жаным ашып кетті. Бір жағы карма рөл ойнап кетті... “Бойкот” деген Халыққа өкпелеп қалып едім былтыр.. Но оны өзім ұмытып кеттім. Құдай бүгін маған халықтың қиналғанын көрсетті… Бірақ мен халықты жақсы көремін қатты. Алланың бір есімі Халық дейді ғой", – деп жазды музыкант.

Алайда өнер иесі мұнымен тоқтамай, көпшіліктің наразылығын күшейте түскен сөздер айтқан.

"Аллаһым мені ешкімге өкпелетпеші! Маған емес өздеріне қиын болады просто... Эгом сондай менің.. қайтейін енді. Бәріңді жақсы көремін", – деп жазған ол.

Жұрт концертке кіре алмай қиналып жатқанда, музыканттың бұл жағдайды "кармаға" балауы желі қолданушыларына жақпады. Әсіресе оның "Маған емес, өздеріне қиын болады" деген сөзі қызу талқыға түсті.

Көпшілік музыканттың жазбасын орынсыз әрі тәкаппарлыққа толы деп бағалады. Кейбірі оны халықтың басындағы қиындыққа түсіністік танытудың орнына, жағдайды жеке өкпе-ренішімен байланыстырды деп сынға алды.

Желі қолданушыларының бірі өнер иесіне қайтадан бойкот жариялауға шақырды.

"Бойкоттың көкесін енді көрсетеді ғой халқың саған! Жұрттың мыжылып, жаншылғанына "карма, бүгін маған халықтың қалай қиналғанын көрсетті, кезінде өкпелеп қалған едім" деп сапырып тұр ма? Ойыңды қалай жеткізсең де, халқыңның түсінігі жетіп тұр нені меңзегеніңді", – деп жазды қолданушы.

Енді бірі музыкантқа көрерменнің өзі үшін емес, Қайрат Нұртастың өнерін тамашалауға келгенін еске салған.

"Сен сахнада болдың ба өзі? Тіпті байқамаппыз. Бәрі Қайрат Нұртас үшін барды. Өзі арена жинағандай бөсіп отыр ғой. Қайраттың көлеңкесінен көрінбегеніңе жаным ашып кетті", – деп жазды желідегі оқырман.

Ал кейбірі концертте зардап шеккендер туралы ақпарат тараған тұста мұндай пікір білдіруді адамгершілікке жат әрекет деп бағалады.

"Кеше Қайраттың концертіндегі гитарист Ақсұңқардың жазбасын көре сала таңғалдым. Ұйқыдан тұрсам, біраз адам көріп, шулап жатыр екен. Адамдардың қысылып, жарақаттанғанын көре тұра, оның жазбасы адамгершілікке жат болып көрінді. Оның үстіне "карма" деп қояды", – деп пікір білдірді қолданушылардың бірі.

Тағы бір оқырман музыканттың халыққа өкпелеуін өткір сынға алған.

"Мен өкпелесем, Құдай жазаларыңды береді" деп тұрсың ба? Өзіңді кім деп кеттің, Ақсұңқар? Танымал болу бір басқа, адам болып қалу бір басқа! Эгоңды тәрбиеле, бауырым!" – деп жазды ол.

Желіде сын көбейген соң Ақсұңқар Жүнісбаев көпшіліктен кешірім сұрады. Ол сөзін дұрыс жеткізе алмағанын мойындап, ешкімді ренжіткісі келмегенін жеткізді.

"Кешіріңіздерші. Менікі айып болды. Шынымен сіздерді қатты жақсы көремін. Негізі өмірде араласып көрсеңіздер қарапайэээм адаммын ғой. Сәл сөз құрай алмайтыным бар, мойындаймын! Ойымды дұрыс жеткізе алмай всегдааа осылай таяқ жеп жүрем ше..." – деп ақталды музыкант.

Алайда оның кешірім сұраған жазбасы да жұрттың көңілін бірден жібіте қоймаған. Кейбір оқырмандар көпшілік алдында жүрген өнер адамы әр сөзінің салмағын сезініп, әсіресе ел басына қиындық түскен сәтте ойланып сөйлеуі керек екенін ескертті.

Еске салайық, бұған дейін белгілі гитарашы әрі композитор Ақсұңқар көпшіліктің ашу-ызасын тудырғаны хабарланған еді. Әлеуметтік желіде қазақстандық әншінің бұрынғы жұбайына жазған хаты тарады. 

Әншінің бұл жазбасынан кейін желі қолданушылары оның парақшасына теріс пікірлер қалдырып, Ақсұңқар ән салатын мейрамхананың рейтингін төмендетуге кірісті. Бұдан бөлек, Ақсұңқар өз парақшасында жаңа сүйіктісіне үйлену туралы ұсыныс жасағанын жариялап, жұрт назарын тағы да өзіне аударды.

Қазақстан мектептерінде енді оқушыларға амандасу мәдениеті үйретіледі. Оқу-ағарту министрлігі балалардың үлкенге құрмет көрсетуіне қатысты арнайы ұсынымдар әзірлеп жатыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Құрылтай депутаты Ерлан Саировтың сауалына қатысты Оқу-ағарту министрлігі берген жауабында осы мәселеге орай Ұлттық білім академиясы арнайы жұмыс тобы құрылғаны айтылған. Ведомствоның мәліметінше, оның құрамына ғалымдар, сарапшылар және азаматтық қоғам өкілдері кірген. Олар оқушылар арасында амандасу мәдениетін қалыптастыруға көмектесетін әдістемелік ұсынымдар әзірлеуде.

"Білім алушылардың амандасу мәдениетіне қатысты әдістемелік ұсынымдар әзірленіп жатыр", – делінген министрлік жауабында.

Оқу-ағарту министрлігі ұсынымдарды дайындау кезінде мұғалімдердің, білім беру үдерісіне қатысушылардың, мүдделі тараптар мен мемлекеттік органдардың ұсыныстары ескерілетінін атап өтті. Дайындалған құжат депутаттармен де қосымша талқыланады.

Ведомство өкілдері амандасу мәдениеті ұлттық дәстүрлерді сақтауға, үлкенді құрметтеуге, кішіге ізет көрсетуге және адамдар арасындағы сыпайылықты қалыптастыруға ықпал ететінін алға тартты. Алайда ұсынымдардың нақты қашан дайын болатыны және мектептер үшін міндетті талапқа айнала ма, жоқ па – әзірге белгісіз.

Бұған дейін Құрылтай депутаты Ерлан Саиров Қазақстан мектептерінде амандасу мәдениетін күнделікті өмірдің бір бөлігіне айналдыруды ұсынған еді. Депутаттың пікірінше, үлкенге құрметпен амандасу балалардың бойына сіңген әдет болуы керек. Ол мұны тек тәрбие сағаттарымен шектемей, арнайы ұсынымдар әзірлеуді, сынып сағаттарында талқылауды, мектеп ережелеріне енгізуді, тәлімгерлік жұмысын күшейтуді, ата-аналармен бірлесіп жұмыс істеуді және мұғалімдердің жеке үлгісін пайдалануды ұсынды.

Алмагүл Абдрахманова үшін өз баспанасына қол жеткізу ұзақ жылдар бойы күткен арманының орындалуы. Өз еңбегімен күн көріп, қызын тәрбиелеп келе жатқан ана үшін өміріндегі маңызды кезеңдердің бірі.

2004 жылы Алмагүл көру қабілетінен айырылды. Өмірі күрт өзгергенімен, ол еңбек етіп, өз күнін өзі көрудің жолын іздеді. Сол кезде оған әкесінің інісі қолдау көрсетті. 2006 жылы ол Алмагүлге емдік массаж жасауды үйренуге көмектесті. Күн сайын ауданнан қалаға бірге қатынап, жаңа кәсіпті меңгеруіне жағдай жасады. "Ертең бұл сенің наның болады" деп, үнемі жігерлендіріп отырған.

Бүгінде ол кісі өмірде жоқ. Бірақ Алмагүл оның сол кездегі көмегін әлі күнге дейін ризашылықпен еске алады. Өйткені массаж жасауды үйрену оған өз еңбегімен табыс табуға, қызын тәрбиелеп, білім алуына жағдай жасауға мүмкіндік берді. Алмагүл үшін бұл мамандық жай ғана табыс көзі емес. Бұл өз күшіне сеніп, өмірін өзі қалыптастыруға мүмкіндік берген кәсіп. Көру қабілеті шектеулі болса да, ол еңбек етуді жалғастырып, қызының болашағы үшін қолдан келгеннің бәрін жасауға тырысты. 2009 жылы тұрғын үй кезегіне тұрған кезде қызы небәрі бір жаста еді. Содан бері анасы мен қызы жалдамалы пәтерлерде тұрып келді. Жылдар өтті, қызы өсті. Ал өз баспанасына қол жеткізу арманы әлі де орындалмаған еді.

"Қызым екеуміздің өз үйіміз болады дегенге сенбедім", – дейді Алмагүл сол уақытты еске алып.

Жеңілдетілген ипотекалық бағдарлама туралы естігенде, ол мүмкіндікті жіберіп алмауға тырысты. Өтінім қабылдаудың аяқталуына небәрі жарты сағат қалғанда құжаттарын тапсырып үлгерді. Бірақ өтінім бергенімен, нәтижесіне толық сенген жоқ. Алдымен бірінші кезеңнен өткенін хабарлаған SMS келді. Кейін екінші кезеңнен өткені туралы хабарлама алды. Ал банкке барып, пәтерінің нөмірін білгенде ғана көптен күткен жаңалықтың шындыққа айналғанын түсінді. Алмагүл баспананы мемлекеттік қолдау шаралары аясындағы жеңілдетілген ипотека арқылы жылдық 2% мөлшерлемемен сатып алды. Осылайша, көп жылдан бері күткен мақсатына жетіп, қызы екеуінің жеке үйіне қол жеткізді. Енді олар жалдамалы пәтерде емес, өз баспаналарында тұру мүмкіндігіне ие болды. Мемлекеттік қолдаудың маңызы да осындай нақты нәтижелерден көрінеді. Жеңілдетілген ипотека азаматтарға баспананы қолайлы шарттармен сатып алуға мүмкіндік береді. Әсіресе өз еңбегімен күн көріп, отбасын асырап отырған азаматтар үшін мұндай бағдарламалар тұрғын үй мәселесін шешуге жол ашады. Бүгінде Алмагүл массаж жасаумен айналысып, еңбегін жалғастырып келеді. Оның өмір жолы қиындықтарға қарамастан өзіне сүйеніп, қызының болашағы үшін талмай еңбек еткен әйелдің тарихы.

Ал көптен күткен баспананың кілті енді Алмагүл үшін жай ғана пәтерге қол жеткізудің белгісі емес. Қызы екеуінің өз үйінде өмір сүріп, болашаққа сенімдірек қадам басуына мүмкіндік берген жаңа кезең.

Қазақстанда шетелден телефон әкелген азаматтарға оны тіркеу жеңілдеді. Енді IMEI-кодты тексеру үшін қосымша құжат жинаудың қажеті жоқ. Телефонның елге заңды түрде әкелінгені туралы мәліметтер автоматты түрде тексеріледі. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Бұған дейін телефонның елге заңды түрде әкелінгенін растау үшін азаматтар басқа сайттардан қосымша мәлімет алуға мәжбүр болған. Енді бұл ақпарат мемлекеттік дерекқорлардан тікелей алынады. Бұл талап, ең алдымен, смартфонды шетелден өзі сатып алып, Қазақстанға алып келетін азаматтарға қатысты. Сондай-ақ ұялы телефон импорттаушылары да тексеруден өтуі керек.

Қазақстанда IMEI-кодты тексерудің жаңа тәртібі 2025 жылғы 25 наурыздан бастап қолданысқа енгізілді. Ал осы күнге дейін Қазақстанның ұялы байланыс желілерінде пайдаланылып, тіркелген телефондарды қайта тексерудің қажеті жоқ. Егер жаңа телефон "сұр тізімге" енсе, оның елге заңды түрде әкелінгенін растау үшін 30 күн беріледі. Осы уақыт ішінде тексеруден өтпесе, телефон Қазақстанның ұялы байланыс желілерінен ажыратылуы мүмкін.

Өтінішті eGov Mobile қосымшасы немесе portal.imei.gov.kz сайты арқылы беруге болады. Ол үшін eGov Mobile қосымшасындағы "Танымал қызметтер" бөліміне кіріп, "IMEI-кодты тексеруге өтінім" қызметін таңдау қажет. Содан кейін жеке деректерді өңдеуге келісім беріп, Digital ID арқылы биометриялық сәйкестендіруден өту керек.

Одан әрі қызмет көрсету шарттарымен танысып, өтініштің тиісті түрін таңдау қажет. Жеке басты растау үшін бейнеарқылы сәйкестендіру қарастырылған.

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстандықтар желіде шетелден өздері сатып әкелген жаңа iPhone 18 смартфонын IMEI арқылы верификациялауда қиындыққа тап болып жатқанын айтып, жаппай шағымданған еді. 

Мәжілістің бұрынғы төрағасы Нұрлан Нығматулин Алматыда өткен Қазақстанның халық әртісі Досхан Жолжақсыновтың 75 жас мерейтойына қатысты. Көптен бері көпшілік алдына шыға бермейтін экс-шенеуніктің тойдағы видеосы әлеуметтік желіде тарады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

11 қазанда Алматыда белгілі актер әрі режиссер Досхан Жолжақсыновтың 75 жас мерейтойы дүркіреп өтті. Өнер иесінің қуанышын бөлісуге мәдениет қайраткерлерімен қатар, кезінде жоғары мемлекеттік қызмет атқарған бірқатар танымал тұлға жиналған.

Желіде тараған видеолардан қонақтар арасында Мәжілістің бұрынғы төрағасы Нұрлан Нығматулинді байқауға болады.

Сондай-ақ мерейтойға бұрынғы мемлекеттік хатшы Қырымбек Көшербаев, Сенаттың экс-депутаты Қуаныш Сұлтанов, президенттің бұрынғы көмекшісі Тамара Дүйсенова және Алматы облысының экс-әкімі Амандық Баталов қатысқан.

Ал тойдағы алғашқы құттықтау сөзді Қазақстанның бұрынғы премьер-министрі Иманғали Тасмағамбетов сөйлеген.

Нұрлан Нығматулиннің мерекелік жиында көрінуі желі қолданушыларының назарын аударды. Өйткені бұған дейін бірқатар БАҚ оның 2022 жылдың басында қызметінен кеткен соң Қазақстаннан тыс жерге қоныс аударғанын жазған еді.

Айта кетейік, Нығматулин мен мерейтой иесінің арасында туыстық байланыс бар. Досхан Жолжақсыновтың ұлы Біржан экс-спикердің жиеніне үйленген.

Нұрлан Нығматулин әр жылдары Мәжіліс төрағасы қызметін атқарды. Ол бұл лауазымға 2012 жылғы 20 қаңтарда, 2016 жылғы 22 маусымда және 2021 жылғы 15 қаңтарда сайланған.

Еске салайық, бұған дейін Мәжілістің экс-спикерінің бауыры Ерлан Нығматулин Екібастұзда 92 миллиард теңгеге зауыт ашқаны хабарланған еді. Кейін Екібастұз әкімдігі кәсіпорынды сотқа бергені белгілі болды. Бұған бюджет қаражатын пайдалану кезінде анықталған заңбұзушылықтар себеп болған. 2026 жылғы маусымда тараптар бітімге келіп, компания 32 миллион теңгеден астам қаржыны қайтаруға келіскен.

Сондай-ақ экс-спикердің ағасы Арғын Нығматулинге Қарағанды облысындағы хоккейді дамытуға бөлінген қаржыны жымқырды деген күдікпен іздеу жарияланған еді. Ал ұлы Нұржан Нұрлановқа қатысты “Өзінше билік ету” бабы бойынша қылмыстық іс қозғалған. Кейін тергеу Қаржылық мониторинг агенттігіне берілді.

2026 жылғы ақпанда Бас прокуратура Арғын, Ерлан Нығматулиндер мен Нұржан Нұрлановқа қатысты тергеу жүргізіліп жатқанын растады.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев барлық деңгейдегі мәслихаттардың өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтату мәселесін талқылады. Осыған байланысты ол Премьер-министр Олжас Бектеновпен және Құрылтай төрағасы Айбек Дәдебаймен талқылау өткізді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Тоқаев мәслихаттардың азаматтар мүддесін қорғау, жергілікті бюджетті бекіту және өңірлердің дамуын бақылауда маңызды рөл атқаратынын атап өтті.

“Президент депутаттық корпусты жаңарту жергілікті өкілді органдардың қызметін едәуір күшейтетініне сенім білдірді. Қазақстан Республикасы Конституциясының 88-бабының 5-тармағына сәйкес жүргізілген консультациялар барысында премьер-министр Олжас Бектенов пен Құрылтай төрағасы Айбек Дәдебай қарастырылып отырған мәселеге қатысты өз ұсыныстарын жеткізді”, – делінген Ақорда хабарламасында.

Кездесу соңында Президент Конституция талаптары мен айтылған ұсыныстарды ескере отырып, түпкілікті шешім қабылдайтынын мәлімдеді.

24 қыркүйекте Халық Кеңесінің алғашқы сессиясында сөз сөйлеген Қасым-Жомарт Тоқаев елде уақыт талабына сай мемлекеттік басқару жүйесі түбегейлі өзгеріп жатқанын атап өтті. Сол кезде Президент реформалардың соңғы кезеңі барлық деңгейдегі мәслихаттар депутаттарының сайлауымен аяқталатынын мәлімдеді.

"Қолданыстағы жергілікті өкілді органдардың депутаттары Конституция мен заңдарда көзделген негіздер бойынша өкілеттігі тоқтатылғанға дейін қызметін жалғастырады. Мәслихат депутаттарының басым бөлігі Amanat партиясынан сайланған. Қазіргі уақытта бұл партия дербес жұмыс істемейді, өйткені “Әділет” партиясына қосылды", – деген еді президент.

Мемлекет басшысы заңдық рәсімдер жақын арада аяқталатынын еске салды.

"Бұл қадам мәслихаттардың білікті әрі кәсіби депутаттар корпусын қалыптастыруға жол ашып, олардың жұмысына жаңа серпін береді. Сіздер де осы сайлаудың жоғары деңгейде әрі сапалы өтуіне елеулі үлес қосасыздар деп сенемін", – деп қосты ол.

Мемлекет басшысының айтуынша, алдағы сайлаудың күнін Орталық сайлау комиссиясы белгілеуі керек.

Еске салсақ, бұған дейін Орталық сайлау комиссиясы жаңа тәртіп бекіткен еді. Енді Қазақстанда облыстық, қалалық және аудандық мәслихаттардағы депутаттар санын анықтау тәртібі өзгерді. Халық саны артқан сайын жергілікті өкілді органдардағы депутаттық орындар да көбейеді.

Танымал актер Олжас Абай әріптесі Дариға Бадықоваға сырға салды. Өнер иелері де Instagram парақшаларында бірге түскен суреттерін жариялап, көпшіліктен бақыт тілеуді сұрады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Демалыс күндері әлеуметтік желіде Олжас Абай мен Дариға Бадықованың құдалық рәсімінен түсірілген бейнежазбалар қызу талқыланды. Видео авторларының айтуынша, өнер иелері шаңырақ көтерген.

Желіде тараған кадрлардан Олжас Абайдың анасы Жұмагүлдің Дариға Бадықоваға сырға тағып, ақ батасын бергенін көруге болады. Қуанышты сәтке қос өнер иесінің жақындары мен достары жиналған.

Көп ұзамай Олжас Абай да Instagram парақшасында салтанатты жиыннан түсірілген видеоны жариялап, жазылушыларына жаңалығын жеткізді.

“Бұл жолы кино емес…”, – деп жазды актер.

Публикация от Олжас Абай (@ochooou_o)

Дариға Бадықова да Олжас Абаймен бірге түскен суреттерін бөлісіп, жеке өміріне қатысты пікір білдірді. Актриса әр адамның өз тағдыры мен бақыты бар екенін айтып, көпшілікті өзгенің өміріне төрелік етпеуге шақырды.

“Құдайдың бұйрығына ешкім қарсы шыға алмайды. Тағдырдың жазғанын ешкім өзгерте алмайды. Қалай десек те, кім не ойласа да, әр адамның өз тағдыры, өз бақыты бар. Біреудің бақытына төрелік айту бізге бұйырмаған”, – деп жазды актриса.

Сондай-ақ өнер иесі ешкімге ештеңе дәлелдеуге міндетті емес екенін айтып, оқырмандарынан тек ақ тілек күтетінін жеткізді.

“Біз ешкімнен ештеңе сұрамаймыз. Ешкімге ештеңе дәлелдеуге де міндетті емеспіз. Тек бақыт тілеңіздер! Өйткені ақ ниетпен айтылған бір ауыз тілек мың түрлі пікірден қымбат”, – деді Дариға Бадықова.

Публикация от Дариға Бадыкова (@dariga_badykova)

Жұлдызды жұптың жарияланымдары желі қолданушыларының назарын аударды. Көпшілік қос өнер иесін құттықтап, жылы лебіздерін білдірді.

“Олар шынымен үйленді ме? Бақытты болыңдар!”, “Жарасымды жұп”, “Дариға оның жанында ерекше құлпырып тұр”, “Әр адам бақытты болуға лайық”, – деп жазды желі қолданушылары.

Еске салайық, былтыр қазанда Дариға Бадықованың бұрынғы күйеуі Дархан Мұсаев Нұрсейіт Жылқышыбайға сұхбат беріп, ажырасу себептері туралы айтып, қоғамды дүр сілкіндірген еді.

Сондай-ақ Дархан Мұсаев жұбайымен арасы суыған сәтті еске алып, Дариға мен Олжас Абаевтың арасында іскерліктен бөлек сезімнің барын әу бастан сезгенін айтқан еді.

Кейінірек Олжас Абай қызу талқыға түскен Дариға Бадықованың отбасына қатысты даулы оқиғадан кейін жазба жариялады.

Кейінірек Дариға Бадықованың экс-күйеуі актрисадан видеоүндеу жасауын талап еткені хабарланды.

Шымкенттегі жекеменшік мектепте 1-сыныптағы қызға жыныстық сипатта тиіскен информатика мұғалімі жазадан сытылып кетуі мүмкін. Сыныптағы камераға айғақтар түсіп қалса да, полиция бұл сұмдықты ауыр қылмыс емес, "жеңіл теріс қылық" деп тіркеген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

HALYQSTAN Telegram арнасының мәліметінше, 36 жастағы мұғалім 1-сыныптағы қызға оғаш әрекет жасаған. Ол сыныпта басқа балалардың көзінше қыздың басын өзінің ұятты жеріне басып, тізесіне отырғызған. Мұны білген қыздың анасы дабыл қағып, полицияға арызданған. Мұғалімнің балаға қатысты ерсі әрекеттері сыныптағы бейнебақылау камерасына түскен. Ал анасы видеоны өз көзімен көріп, ұстаздың не істегеніне көз жеткізген.

Анасының айтуынша, бұл жағдайдан кейін баланың мазасы кеткен. Мектепке барудан қорқып, жиі жылайтын болған және тәбеті нашарлаған. Күйзеліс салдарынан психолог көмегіне жүгінуге мәжбүр болған.

Ақпан айынан бері тергеу басталғанымен, күдікті осы уақытқа дейін қамауда отыр. Алайда мұғалім өз кінәсін үзілді-кесілді жоққа шығаруда.

Қаратау аудандық полиция басқармасы мұғалімнің әрекетін қылмыстық кодекстің 121-1-бабы бойынша, яғни “16 жасқа толмаған балаға сексуалдық сипаттағы тиісу” деп бағалаған. Алайда жәбірленушінің анасы тергеу кезінде-ақ бұл баппен келіспейтінін мәлімдеген. Соған қарамастан, іс сотқа осы бап бойынша жолданған.

Шымкент қаласының қылмыстық істер жөніндегі ауданаралық соты істі қарау барысында мұғалімнің әрекетінде бұдан да ауыр қылмыстың белгілері болуы мүмкін деген қорытындыға келген. Сондықтан сот істі қосымша тергеуге қайтарып, мұғалімнің әрекетін қылмыстық кодекстің 124-бабы — “Кәмелетке толмаған адамды азғындық жолға түсіру” бойынша қайта саралау мәселесін қарауды ұсынған. Алайда айыпталушы бірінші сатыдағы соттың бұл шешіміне шағым түсіріп үлгерген.

Апелляциялық сот алқасы айыпталушының шағымын қанағаттандырып, істі қосымша тергеуге қайтару туралы қаулының күшін жойды. Сөйтіп, істі қайта қарау үшін сотқа жолдады.

Нәтижесінде іс қылмыстық кодекстің 121-1-бабы бойынша қаралатын болды. Бұл бапта көзделген жаза қоғамдық жұмыстарға тарту немесе түзеу жұмыстарымен шектелуі мүмкін. Себебі 2027 жылға дейін қолданыста болатын мораторийге байланысты аталған бап бойынша қамауға алу жазасы қолданылмайды.

Еске салсақ, бұған дейін осыған ұқсас оқиға болып, Түркістан облысында оқушыға азғындық жасаған дене шынықтыру пәнінің мұғалімі сотталған еді. Дене шынықтыру пәнінің мұғалімі жасөспірімге сексуалды сипаттағы әрекет жасағаны үшін 12 жарым жыл жаза арқалады.

Алматыда 61 жастағы ер адамның өліміне қатысты төрт күдікті ұсталды. Бұған дейін әлеуметтік желіде басына пакет кигізілген ер адамды көпқабатты үйдің кіреберісінен көтеріп алып шыққан сәттің видеосы тараған еді. Полиция қылмысқа қатысты жаңа мәліметтерді жариялады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Бұған дейін әлеуметтік желіде көпқабатты тұрғын үйдің кіреберісінде түсірілген бейнежазба тараған еді. Кадрлардан екі жігіттің подъезге кіріп, өзара бірдеңе талқылап тұрғанын көруге болады. Біраз уақыттан кейін олардың бірі басына пакет кигізілген ер адамды иығына салып, ғимараттан алып шығады.

Бұл видео қоғам назарын аударғаннан кейін полиция оқиғаға қатысты тергеу басталғанын және үш күдіктінің ұсталғанын хабарлаған еді.

Бүгін, 12 қазанда Алматы қалалық полиция департаменті Instagram желісіндегі ресми парақшасында қылмыстық іске қатысты жаңа мәліметтерді жариялады. 61 жастағы қала тұрғынының өліміне байланысты ұсталғандар саны төрт адамға жеткені белгілі болды.

Тергеу барысында қылмыстың мән-жайы мен күдіктілердің жеке басы анықталған. Сонымен қатар олардың марқұмның пәтерін заңсыз иемденуге қатысы болуы мүмкін екені мәлім болды.

“Тергеу барысында қылмыстың мән-жайы, күдіктілердің жеке басы және олардың марқұмның пәтерін заңсыз иемденуге ықтимал қатысы анықталды. Төртеуі де уақытша ұстау изоляторына қамалды. Қажетті жедел-тергеу іс-шаралары жүргізіліп жатыр”, – деп хабарлады полиция.

Ведомство мәліметінше, бұл қылмысты тергеу үшін Ішкі істер министрлігінің тәжірибелі қызметкерлерінен арнайы тергеу-жедел тобы құрылған.

Қазір олар қылмыстың барлық мән-жайын анықтау және күдіктілердің әрекеттеріне құқықтық баға беру бағытында жұмыс жүргізіп жатыр.

Сондай-ақ тергеу барысы Ішкі істер министрінің ерекше бақылауына алынған.

Полиция тергеу мүддесіне байланысты әзірге өзге ақпарат жарияланбайтынын мәлімдеді.

Еске салайық, бұған дейін Теміртауда 20 жастағы жігіт ата-анасын өлтірді деген күдікпен ұсталғаны хабарланған еді.

Қазақстанда 1993 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан "Филип Моррис Интернэшнл" (ФМИ) компаниясы елдегі өндірісін кеңейтіп, Қазақстанды Орталық Азияға өнім экспорттайтын хаб ретінде дамытып келеді. Компания осы уақытқа дейін елге жарты миллиард доллардан астам инвестиция салған. Тек 2025 жылдың өзінде жаңа түтінсіз темекі өндіруге тағы 65 миллион доллар бағытталған. Бұл туралы Ташкентте өткен Technovation халықаралық конференциясы алаңында "Филип Моррис Интернэшнлдың" Қазақстан және Орталық Азия бойынша басқарушы директоры Омар Абделлатиф айтып берді. 

“Біз Қазақстанды ұзақмерзімді серіктес ретінде қарастырамыз”

Омар Абделлатифтің айтуынша, Қазақстан ФМИ үшін – Орталық Азиядағы ұзақмерзімді стратегияның маңызды бөлігі.

ФМИ өкілі Қазақстандағы міндеттемелерін ұзақ мерзімде қарастыратынын атап өтті. Компания экономиканың дамуына, елдің әртүрлі аймағында әлеуметтік жобаларды көбейтуге өз үлесін қоса бермек.

Төленген салық мөлшері – 1,6 триллион теңге

ФМИ-дің Қазақстан экономикасына қосқан үлесі тек инвестициямен есептелмейді. Компания өкілінің айтуынша, 1993 жылдан бастап Қазақстан бюджетіне 1,6 триллион теңге салық төлеген. Тек 2025 жылы төленген салық 180 миллиард теңгеге жетті. 

Компания өкілі бұл үлес тек салық төлеумен шектелмейтінін айтып, компанияның адами капиталды дамытуға және жергілікті мамандардың кәсіби өсуіне де инвестиция салып келетініне назар аударды. 

Омар Абделлатифтің сөзінше, компанияның қазақстандық қызметкерлері халықаралық тәжірибе жинап, ФМИ-дің өзге елдегі бөлімдерінде жұмыс істеуге мүмкіндік алады. Солардың ішінде Швейцария, Германия мен басқа да Еуропа елдерінде қызмет атқарғандар бар. 

Қазақстаннан Орталық Азияға экспорт

Компанияның Қазақстандағы инвестициясының негізгі бағыттарының бірі – түтінсіз шылым өнімдерін шығару. Омар Абделлатифтің айтуынша, 2025 жылы осы бағытқа 65 миллион доллар инвестиция салынған.

Бұл қаражат өндірісті жаңғыртуға ғана емес, жаңа мамандарды тартуға да бағытталды. Компания жаңа инфрақұрылымды басқару үшін Қазақстаннан қосымша 100 қызметкер алуды жоспарлаған. Алайда өндірістің жаңа бағыты ішкі нарықпен шектелмейді. Компания Алматыдағы зауытты Орталық Азия елдеріне өнім экспорттайтын өндірістік хаб ретінде пайдалануды көздеп отыр.

Оның айтуынша, компания болашақта Орталық Азия мен ТМД-дан тыс нарықтарға да шығуды қарастырады. Ауғанстан мен Таяу Шығыс елдері ықтимал бағыттардың қатарында.

"Қазақстандық мамандарды әлемдік деңгейге шығарып жатырмыз"

Омар Абделлатиф компанияның Қазақстандағы стратегиясында адами капиталдың да маңызды орын алатынын айтты. Оның сөзінше, ФМИ қазақстандық мамандарға халықаралық тәжірибе жинауға мүмкіндік беріп, оларды компанияның басқа елдердегі бөлімшелеріне жібереді.

Ол компаниядағы әйелдердің басқарушы қызметтердегі үлесіне де тоқталды. Омар Абделлатифтің сөзінше, Филип Моррис Қазақстанның басқару құрамының шамамен жартысы әйелдер. Бұл көрсеткіш тек бас кеңсеге емес, өндірістік бөлімге де қатысты.

Қазақстан – компанияның сегізінші өндірістік алаңы

Филип Моррис үшін Қазақстандағы өндірістің тағы бір ерекшелігі – оның халықаралық өндіріс жүйесіндегі орны. Абделлатифтің айтуынша, Қазақстандағы зауыт түтінсіз өнімдерді шығаратын ФМИ-дің әлемдегі сегізінші өндірістік алаңына айналған.

"Біз Қазақстаннан кетпейміз"

Омар Абделлатиф компанияның алдағы уақытта да жаңа өнім санаттарына инвестиция салуды жоспарлап отырғанына мән берді. 

Компания өкілі Қазақстанның Еуразиялық экономикалық одақ аясындағы рөліне де тоқталды. Оның пікірінше, жаңа өнім санаттарын дамытуда мемлекет, бизнес және қоғам арасындағы ашық диалогтың маңызы жоғары.

Украина президенті Владимир Зеленский Ресей 60 күнге толық атысты тоқтатуға келіскен жағдайда елде президент сайлауын өткізуге дайын екенін мәлімдеді. Ол бұл ұсынысты АҚШ президенті Дональд Трамптың Украинаға жаңа көшбасшы қажет деген пікіріне жауап ретінде айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Украина басшысы бұл туралы АҚШ-тың ABC телеарнасындағы This Week бағдарламасына берген сұхбатында айтты.

Зеленскийдің сөзінше, егер АҚШ президенті шынымен өзгерістерге қол жеткізгісі келсе, Ресей басшысымен сөйлесуі керек.

"Путинге жеткізіңіздер, бізге екі ай, яғни 60 күн толық атысты тоқтату режимін берсін. 60 күн берсе, біз сайлау өткіземіз", — деді ол журналист Джонатанға.

Еске салайық, бұған дейін АҚШ президенті Дональд Трамп Украинаға келісімдер жасай алатын жаңа көшбасшы қажет екенін айтқан болатын.

Ал The Wall Street Journal басылымы Трамп пен Зеленский арасындағы қарым-қатынас соңғы бір жарым жылдағы ең төменгі деңгейге жеткені туралы мақала жариялады.

Еске салсақ бұған дейін Дональд Трамп Владимир Зеленскийдің президенттік қызметінен кететін уақыты келгенін мәлімдеді. Оның айтуынша, Украина басшысы соғысты аяқтау туралы келісімге бірнеше рет келе алатын еді, бірақ бұл мүмкіндікті пайдаланбаған. Сонымен қатар Трамп Киевтен Ресейдің мұнай өңдеу зауыттарына соққы беруді тоқтатуды талап етті. Ол мұндай шабуылдарды жанармай бағасының өсуімен байланыстырды.

11 қазандағы мәлімдемесінде АҚШ президенті Ресей мен Украина энергетикалық нысандарға шабуыл жасамау туралы уағдаласты деп хабарлады. Оның сөзінше, екі тарап та бір-бірінің энергетикалық нысандарына соққы беруді дереу тоқтатуы керек.

Алайда Зеленский бұл келісімнің нақты шарттарынан әзірге хабарсыз екенін айтты. Ол Ресей де шабуылдарын тоқтатқан жағдайда энергетикалық бітімді қолдауға дайын екенін жеткізді. Ал Мәскеу тарапынан толыққанды келісімге келгенін растайтын мәлімдеме әзірге жасалған жоқ.

Әнші Димаш Құдайбергеннің әкесі Қанат Айтбаев мектептердегі "Қазақ тілі" пәнін "Мемлекеттік тіл сабағы" деп атауды ұсынды. Ол мұндай өзгеріс өскелең ұрпақтың мемлекеттік тілге деген құрметін арттыруға ықпал етеді деп есептейді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қанат Айтбаев мектеп бағдарламасындағы қазақ тілі пәнінің атауын өзгерту қажет екенін айтты. Оның сөзінше, оқушылар мемлекеттік тілдің мәртебесі мен маңызын мектеп қабырғасынан бастап түсінуі керек.

"Еліміздегі мектептердің оқу кестесінде қазақ тілі сабағын жай ғана “Қазақ тілі” демей, “Мемлекеттік тіл сабағы” деп атаған жөн. Бұлай атау мектеп қабырғасынан бастап қазақ тілінің мемлекеттік тіл екенін, оның аса маңыздылығын күнделікті өскелең ұрпақтың санасына сіңіреді", – деді ол.

Сондай-ақ ол қазақ тілі сабағына немқұрайды қарау, сабаққа дұрыс қатыспау немесе төмен баға алу мәселесіне назар аударды. Айтбаев мұны мемлекеттік тілге деген құрметпен байланыстырады.

"Кітаптың мұқабасында “Қазақ тілі” деп жазылған мемлекеттік тіл сабағына немқұрайды қараудың немесе жөнді қатыспай, нашар баға алудың қандай болатынын ойлап көріңіз? Бұл – мемлекетке, мемлекеттік тілге құрметсіздік және сауатсыздық болады емес пе? Қай бала ондай қатарда жүргісі келеді?" – деді Қанат Айтбаев.

Бұдан бөлек, ол жоғары оқу орындарына қабылдау кезінде мемлекеттік тілден тапсырылатын емтихан нәтижесіне басымдық беруді ұсынды.

"Мемлекеттік тіл сабағынан тапсырылатын емтиханда қойылатын баға оқушының жоғары оқуға түсуі үшін қажетті ең маңызды көрсеткіштердің бірі болуға тиіс", – деп атап өтті ол.

Қанат Айтбаев мемлекеттік тілге құрметті балабақшадан бастап қалыптастыру қажет деп санайды. Ол бұл бастаманы балалардың Мемлекеттік әнұранды ерте жастан жаттап өсуімен салыстырды.

"Осы бағытпен жүрсек, әнұранды балабақша кезінен жаттап өскендей, балалар мемлекеттік тілге де үлкен құрметпен қарауды үйренеді", – деп түйіндеді ол.

Еске салайық, бұған дейін актер Алмат Сақатов бала күтіміне берілетін жәрдемақы мөлшеріне қатысты ойын айтып, әлеуметтік қолдау тетіктеріне көңілі толмайтынын жеткізгені хабарланған еді. Актердің сөзінше, отбасының табысына қарай жәрдемақыны азайту әділетсіз. 

Ақтауда көпқабатты тұрғын үйдің кіреберісіндегі баспалдақ алаңында ұйықтап қалған 14 жастағы баланың суреті әлеуметтік желіде қызу талқыға түсті. Желіде баланың бес күн бойы үйіне қонбағаны туралы ақпарат тараған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

HALYQSTAN Telegram арнасының мәліметінше, оқиға 8 қазан күні болған. Сол күні кешке жасөспірім серуендеуге шығып, сағат 22:30 шамасында үйінің ауласында жүрген. Кейін ол досын күту үшін тұрғын үйдің кіреберісіне кіріп, екінші қабаттағы баспалдақ алаңында ұйықтап қалған.

Баланы сол маңнан өтіп бара жатқан әйел байқап, үстіне көрпе жауып қойған. Осы көрініс түсірілген сурет желіге тарағаннан кейін жұртшылық арасында түрлі пікір туындап, баланың отбасына қатысты айыптаулар көбейген. 

Алайда Маңғыстау облысының кәмелетке толмағандардың істері жөніндегі комиссия мүшесі Диляра Турина жасөспірімнің бес күн бойы үйіне келмегені туралы ақпаратты жоққа шығарды. 

Оның айтуынша, алты бала тәрбиелеп отырған ана ұлын түні бойы іздеген. Балаларының бірінде мүгедектік бар. Анасы таң атқанша көз ілмей, баласының амандығына алаңдаған.

Осыдан кейін Балалардың құқықтарын қорғау басқармасы мен Психологиялық қолдау орталығының мамандары отбасының жағдайын зерделеді.

"Қазір жауапты мамандар мен отбасы арасында тұрақты байланыс орнатылды. Баланың жағдайы бақылауда. Кәмелетке толмаған баланың психологиялық жай-күйін қолдау және қауіпсіздігін қамтамасыз ету бағытындағы жұмыс жалғасып жатыр", — деп хабарлады басқарма.

Жасөспірімге психологиялық қолдау көрсетіліп, анасымен түсіндіру жұмыстары жүргізілген.

Сауд Арабиясының астанасы Эр-Риядтағы халықаралық әуежайдың жолаушылар терминалына 11 қазан күні тағы шабуыл жасалды. Бір күн бұрын әуежайға жасалған соққыдан кемінде 12 адам қаза тауып, жүздеген адам жараланған еді. Қаза тапқандардың арасында АҚШ азаматы да бар. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі CBS News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Йемендегі хуситтер тобы 10 қазаннан бері Эр-Риядтағы Король Халид халықаралық әуежайына кемінде төрт рет шабуыл жасаған.

Сауд Арабиясының билігі соңғы шабуыл кезінде әуежайдың ішкі рейстерге қызмет көрсететін 3 және 4-терминалдары орналасқан аумақта адамдардың жараланғанын хабарлады. Зымыран соққысынан кейін әуежай 10 қазаннан бері жабық тұр. Соңғы бес күнде нысанға төрт рет шабуыл жасалған.

10 қазандағы соққыдан 12 адам қаза тауып, тағы 309 адам жараланған. Зардап шеккендердің кейбірінің жағдайы ауыр.

Хуситтер шабуылдардың себебін түсіндірді

Хуситтердің әскери өкілі, бригадалық генерал Яхья Сари Telegram-арнасында Сауд Арабиясының Йеменге қарсы әрекеттеріне жауап ретінде шабуыл жасалғанын мәлімдеді.

“Бұл — Сауд Арабиясының еліміз бен халқымызға қарсы қатыгез агрессиясына берілген жауап”, – деді ол.

Ол соңғы 24 сағат ішінде Сауд Арабиясы хуситтер бақылауындағы Йемен аумағына 120-дан астам әуе соққысын жасағанын мәлімдеді.

BBC News хабарлауынша, хуситтер Сауд Арабиясындағы басқа да нысандарға шабуыл жасаған. Олардың қатарында Aramco ұлттық мұнай-газ компаниясына тиесілі Шугадам газ нысаны, Танаджиб мұнай өңдеу зауыты және Даммам қаласындағы Король Фахд халықаралық әуежайы бар.

Сауд Арабиясының азаматтық авиация басқармасы Король Фахд әуежайына жасалған шабуылды растады.

Әуежай жабылып, рейстер басқа бағытқа жіберілді

Сауд Арабиясы билігі хуситтердің жаңа шабуыл жасау қаупіне байланысты Эр-Риядтағы мектептерді онлайн оқыту форматына көшірді. Ал әуе рейстері басқа әуежайларға бағытталды.

АҚШ, Ұлыбритания, Германия, Аустралия және Канада азаматтарына әуежайға бармауға кеңес берді.

10 қазан күні хуситтер Сауд Арабиясының әуежайларына жаңа шабуылдар жасайтынын ескерткен. Тұрғындардан Мекке мен Мәдинадағы қасиетті орындардан басқа әуежайларға бармауды сұраған.

“Әуежайлар мен әуе кеңістігі шабуыл нысанасына айналуы мүмкін және біздің күшіміздің операциялық аймағына кіреді”, – деп жазды Яхья Сари X әлеуметтік желісінде.

Ол жұртшылықты ескертулеріне байыппен қарауға шақырды.

11 қазан күні хуситтер Йемен астанасы Сана қаласындағы өз бақылауындағы әуежайға да қайтадан соққы жасалғанын хабарлады. Олар шабуылға Сауд Арабиясын айыптағанымен, қосымша мәлімет бермеді.

Халықаралық қауымдастық шабуылды айыптады

10 қазан күні жасалған шабуыл БҰҰ мен бірқатар ел басшыларының наразылығын тудырды. АҚШ президенті Дональд Трамп хуситтерге қарсы Сауд Арабиясының соққыларына АҚШ-тың да қосылу мүмкіндігін қарастырып жатқанын айтты.

АҚШ мемлекеттік хатшысы Марко Рубио Сауд Арабиясына жасалған шабуылдарды қатаң айыптады. Оның айтуынша, қаза тапқандар арасында АҚШ азаматы да болған.

АҚШ Мемлекеттік департаментінің өкілі Трамп әкімшілігі Сауд Арабиясындағы серіктестерімен тығыз байланыста екенін хабарлаған.

Еуропалық комиссия төрайымы Урсула фон дер Ляйен Иран қолдайтын күштердің шабуылдары Таяу Шығыстағы жағдайды одан әрі ушықтырып жатқанын айтты. Оның сөзінше, бұл шабуылдар халықаралық тасымал мен энергетика саласының қалыпты жұмысына кедергі келтіреді. 

Израиль премьер-министрі Биньямин Нетаньяху да Эр-Рияд әуежайына жасалған шабуылды айыптап, қаза тапқандардың жақындарына көңіл айтты.

Қаза тапқандар арасында бірнеше елдің азаматтары бар

Сауд Арабиясының билігі 10 қазандағы шабуылдан қаза тапқандардың арасында төрт саудиялық, екі Бангладеш азаматы, Палестина, АҚШ, Мысыр, Иордания, Сирия және Судан азаматтары болғанын хабарлады.

Ал Қазақстанның Сыртқы істер министрлігі қаза тапқандар мен зардап шеккендер арасында Қазақстан азаматтары жоқ екенін хабарлады. 

Ал соққы жасалғанда жараланған 309 адам бірнеше ауруханаға жеткізілген. Олардың кейбірінің жағдайы ауыр.

Мысырдың мемлекеттік Al-Qahera News телеарнасының мәліметінше, қаза тапқандардың бірі – Сауд Арабиясының Flynas әуе компаниясында жұмыс істеген 28 жастағы бортсерік Азза Рамзи.

Үндістанның Сауд Арабиясындағы елшілігі де 11 қазан күні жасалған шабуылдан жараланған Үндістан азаматының ауруханада көз жұмғанын хабарлады.

Бұған дейін апта ішінде Король Халид халықаралық әуежайына жасалған шабуылдардан үш саудиялық, соның ішінде бір ұшқыш қаза тапқан. CBS News мәліметінше, әуежай аумағында әскери нысандар жоқ.

Айта кетейік, бұған дейін Йемендік хуситтер Сауд Арабиясының қалалары мен мұнай нысандарына шабуыл жасағаны туралы жазған едік. 

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстанға мемлекеттік сапармен келген Король Филипп пен Патшайым Матильданы елорда әуежайынан қарсы алды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Қазақстан Республикасы Әскери әуе күштерінің ұшақтары мемлекет шекарасынан Астанаға дейін Король мен Патшайым мінген бортқа қапталдаса ұшты. Мәртебелі меймандарды салтанатты түрде қарсы алу үшін ұшу алаңында Құрмет қарауылы ротасы мен президенттік оркестр сап түзеді.

Тоқаев әуежай залында қонақтармен аз-кем әңгімелесті. 

Мемлекет басшысы Король мен Патшайымның елімізге сапары Қазақстан-Бельгия қарым-қатынасын одан әрі нығайту тұрғысынан тарихи мәнге ие екеніне назар аударды. 

Король Филипп қонақжайлық көрсеткені үшін президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа алғыс айтып, ертеңгі жоғары деңгейде өтетін келіссөздер табысты болатынына сенім білдірді. Сондай-ақ екі елдің сан қырлы серіктестігін тереңдетудің маңызын атап өтті. 

Осылайша, Королі Филипп пен Патшайым Матильданың Қазақстанға мемлекеттік сапары басталды. 

Бұған дейін Қазақстанға 11-14 қазан күндері Тоқаевтың шақыруымен Бельгияның Королі Филипп және Патшайым Матильда келетіні туралы жазған едік. Ақорданың мәліметінше, жоғары деңгейдегі келіссөздер барысында Қазақстан мен Бельгия арасындағы сан қырлы ынтымақтастықты нығайту перспективасы талқыланады.

АҚШ президенті Дональд Трамп Ресей мен Украина энергетикалық инфрақұрылымға шабуыл жасауды дереу тоқтатуға келіскенін айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Трамп мұны Truth Social әлеуметтік желісінде жазды. 

“Ресей мен Украина арасындағы соғыста энергетикалық нысандарға шабуыл жасамау туралы бітім дереу күшіне енеді. Екі тарап та келісті. Бітімді бұзбаңыздар!”, – деп жазды Дональд Трамп.

Трамптың айтуынша, келісім мұнай өңдеу зауыттары мен электр станцияларына бірнеше апта бойы жасалған шабуылдардан кейін шиеленісті бәсеңдетуге бағытталған. Оның сөзінше, мұндай соққылар дизель отынын жеткізуге кедергі келтіріп, АҚШ-та жанармай бағасының өсуіне әсер етіп отыр.

Бұл мәлімдеме Ресейдің АҚШ пен әлемдік нарыққа дизель отынын жеткізуі туралы келісім жасалған кезде жарияланды. Келісімге сәйкес, Ресей жақын арада 300 мың тоннадан астам отын жеткізуі тиіс. Қараша айында қосымша жеткізілімдер болады. Экспортты жеңілдету үшін АҚШ санкциялық шектеулерді уақытша жұмсартқан.

Украина президенті Владимир Зеленский бұл бастаманы қолдайтынын айтып, Ресейдің де бітім шарттарын қабылдауы маңызды екенін айтты. 

“АҚШ тарапынан қосымша мәлімет күтеміз”, – деп жазды Зеленский X әлеуметтік желісінде.

Ресей билігі әзірге Трамптың мәлімдемесіне қатысты пікір білдірген жоқ.

Айта кетейік, бұған дейін Дональд Трамп Украина президенті Владимир Зеленскийді Ресейдің мұнай өңдеу зауыттарына жасалған соққылар үшін сынға алғаны туралы жазған едік.