Шығыс Қазақстан облысы Глубокое ауданындағы Бобровка ауылында жеке тұрғын үйден өрт шығып, салдарынан әйел мен кәмелетке толмаған екі бала қаза тапты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Қайғылы оқиға 14 қазан күні таңертең ауылдағы тұрғын үйлердің бірінде болған.

Төтенше жағдайлар департаментінің мәліметінше, өрт сөндірушілер оқиға орнына жеткен кезде үйді толығымен жалын шарпып, ғимараттың шатыры опырылып түскен.

Өрт сөндіру жұмыстары барысында құтқарушылар үйден әйел мен екі баланың мәйітін тапқан. 

Қазір өрттің шығу себебі мен оқиғаның барлық мән-жайы анықталуда.

Жергілікті тұрғындардың айтуынша, қаза тапқан балалардың бірі бір жаста, ал екіншісі үш жаста болған. Ауыл тұрғындарының сөзінше, отбасы ауылға жақында көшіп келген. Өрт болған кезде әйелдің жұбайы жұмыста болған.

Еске салсақ, бұған дейін Жетісу облысында тұрғын үйдегі өрттен үш бала қаза тапқаны туралы жазған едік. 

2100 жылға қарай Орталық Азия халқының жартысына жуығын өзбекстандықтар құрайды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Energyprom.kz басылымына сілтеме жасап хабарлайды. 

БҰҰ-ның жаңартылған демографиялық болжамына сәйкес, 2100 жылға қарай Орталық Азия халқының саны екі есеге жуық өсіп, 75 миллионнан 149,9 миллион адамға жетеді. Бұл ретте өңір тұрғындарының жартысына жуығы Өзбекстан азаматтары болуы мүмкін.

Қазақстан халқы 33,7 миллион адамға жетуі мүмкін

Сарапшылардың есептеуінше, Қазақстан халқы да алдағы онжылдықтарда тұрақты өседі. Алайда өсім қарқыны өңірдегі кейбір көрші мемлекеттерге қарағанда баяуырақ болады.

Болжам бойынша, 2100 жылға қарай Қазақстан халқы 33,7 миллион адамға жетеді. Бұл 2020 жылғы көрсеткішпен салыстырғанда 75,3%-ға көп.

Ал Қырғызстан халқы ғасыр соңына қарай 11,7 миллион адамға дейін өседі деп болжанып отыр. Бұл 2020 жылмен салыстырғанда 72,4%-дық өсімді білдіреді. Түрікменстан халқы 8,4 миллионға жетіп, 53,2%-ға артады. Ал Тәжікстан халқы екі есеге өсіп, 20,2 миллион адамды құрауы мүмкін.

Өзбекстан халқы 74,4 миллионға жетеді

Орталық Азиядағы халық санының жалпы өсіміне Өзбекстан айтарлықтай үлес қосады деп болжанған.

2020 жылы Өзбекстан тұрғындары өңір халқының 43,9%-ын құраса, 2100 жылға қарай бұл көрсеткіш 49,6%-ға дейін өсуі мүмкін. Ел халқының саны осы кезеңде 33 миллионнан 74,4 миллион адамға дейін артады деп болжанған.

Сарапшылар демографиялық өсімнің ең жоғары қарқыны алдағы онжылдықтарда, атап айтқанда, 2030–2040 жылдарға дейін байқалатынын айтады. Одан кейін халықтың біртіндеп қартаюы мен туу көрсеткішінің төмендеуіне байланысты өсім баяулай бастайды.

Халық санының өсуі қандай мәселелерге әкелуі мүмкін?

БҰҰ сарапшыларының пікірінше, ұзақ мерзімді демографиялық болжамдар мемлекеттерге экономиканы, білім беру мен денсаулық сақтау жүйелерін, сондай-ақ көлік инфрақұрылымын жоспарлауға мүмкіндік береді. Алайда халық санының екі есеге жуық өсуі жаңа нарықтық мүмкіндіктермен қатар, бірқатар күрделі міндеттерді де туындатуы мүмкін.

Біріншіден, инфрақұрылымға түсетін жүктеме артады. Өзбекстанда халық тығыздығы 2024 жылғы бір шаршы шақырымға шаққанда 85,5 адамнан 2100 жылға қарай 174,8 адамға дейін өсуі ықтимал. Бұл ірі қалаларға және өңірдің су ресурстарына түсетін қысымды күшейтуі мүмкін.

Екіншіден, өмір сүру ұзақтығы артады. Болжамға сәйкес, 2100 жылға қарай Өзбекстандағы орташа өмір сүру ұзақтығы 83 жасқа жетеді. Әйелдер арасында бұл көрсеткіш 85 жас, ал ерлер арасында 81 жас болуы мүмкін.

Үшіншіден, халықтың жас құрылымы өзгереді. Өзбекстан тұрғындарының орташа жасы 2030 жылғы 26,5 жастан 2100 жылға қарай 39 жасқа дейін өсуі ықтимал. Жастар үлесінің азаюы туу көрсеткішінің табиғи төмендеуіне және зейнетақы жүйесіне түсетін жүктеменің біртіндеп артуына әкелуі мүмкін.

Еске салсақ, бұған дейін 2026 жылдың 1 ақпандағы жағдай бойынша Қазақстан халқының саны 20,5 миллион адамнан асқаны туралы жазған едік.

Қызылорда облысында төленбеген жалақы қарызын өндіру туралы дау медиациялық келісім арқылы шешілді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Қызылорда облыстық сотының мәліметінше, талап қоюшы әйел серіктестіктен жалақы бойынша берешекті өндіріп беру туралы талаппен сотқа жүгінген.

Әйелдің айтуынша, ол 2022 жылы жұмысқа қабылданып, 2026 жылы өз еркімен жұмыстан кеткен. Жұмысқа орналасқан кезде онымен еңбек шарты жасалған. Құжатқа сәйкес, оның ай сайынғы жалақысы 600 мың теңгені құраған.

Алайда серіктестік жұмыс істеген айлары үшін жалақыны толық төлемеген. Осыған байланысты бұрынғы қызметкер соттан жиналған берешекті өндіріп беруді сұраған.

Істі қарау барысында сот тараптарға дауды татуластыру рәсімдері арқылы реттеу құқығын түсіндірген. Нәтижесінде тараптар өзара келісімге келіп, медиациялық келісімді бекіту туралы өтініш берген.

Келісімнің шарттарына сәйкес, серіктестік бұрынғы қызметкерге 2 миллион теңгеден астап жалақы берешегін төлеуге міндеттелді. Қарызды 12 ай бойы ай сайын 170 мың теңгеден, 2026 жылғы 25 қазаннан бастап өтеу келісілген.

Талап қоюшы келісім шарттарын қабылдап, өз талабынан бас тартқан.

Сот тараптар арасында жасалған медиациялық келісімді бекітіп, іс бойынша сот өндірісін тоқтатты.

Еске салсақ, бұған дейін қазақстандық әйел пәтеріндегі аяқталмаған жөндеу жұмыстары үшін төлеген ақшасын сот арқылы қайтарып алғаны туралы жазған едік. 

Қазақстанда есірткі контрабандасына қатысы бар деген күдікпен шетелдік әнші Navai ұсталды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Полицияның мәліметінше, 13 қазанда Қазақстанға кіреберістегі "Қордай" өткізу пунктінде полиция қызметкерлері Ұлттық қауіпсіздік комитетінің шекара қызметімен бірлесіп, NAVAI лақап атымен танымал шетелдік азаматты ұстаған.

Әнші мінген көлікті тексеру кезінде есірткі заты табылып, тәркіленді. 

Бұған дейін 14 қазанда әншінің Астанада концерті өтуі керек болғаны хабарланған еді. Алайда ұйымдастырушылар техникалық себептерге байланысты іс-шараның тоқтатылғанын немесе белгісіз мерзімге шегерілгенін мәлімдеді. 

Әлеуметтік желіде тараған ақпаратқа сүйенсек, әнші 12 қазанда Бішкекте концерт беріп, кейін көлікпен Қазақстанға бет алған. Көлікті әншінің өзі жүргізген.

Шекарадағы тексеру барысында жүргізуші орындығының қалтасынан жасыл түсті зат табылған. Кейін оның "марихуана" екені анықталған. 

Көлікте әншімен бірге тағы екі адам болған. Үшеуі де ұсталып, полиция қызметкерлеріне тапсырылған. 

Еске салсақ, бұған дейін танымал асаба Сабыржан Түзелбаев есірткі айналымына қатысты күдікпен Шымкентте ұсталғаны туралы жазған едік. 

Астана әуежайында көлік полицейлері ірі көлемде ақша ұрлаған шетелдік күдіктіні ұстады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Астана әуежайындағы көліктегі полиция басқармасына 41 жастағы елорда тұрғыны арызданған. Ол Чунцин – Бейжің – Астана бағыты бойынша транзиттік рейспен Астанаға ұшып келгеннен кейін өзінің 3600 доллар (1,6 миллион теңге) көлеміндегі ақшасының жоғалғанын байқап, оқиғаның мән-жайын анықтауға көмектесуді сұраған.

Жедел-іздестіру іс-шараларының нәтижесінде көлік полицейлері күдіктіні анықтап, ұстады. Күдікті арызданушымен бір рейсте ұшып келген және оның артында отырған шетел азаматы болып шықты.

Аталған дерек бойынша сотқа дейінгі тергеу басталды.

Ұрланған қаражат заңды иесіне толық көлемде қайтарылды. 

Көлік полицейлері жолаушыларды әуе сапарлары кезінде жеке заттары мен ақша қаражатына мұқият болуға шақырды. 

Еске салсақ, бұған дейін ресейлік әйел Air Astana рейсінде ақшасын ұрлап кеткенін мәлімдеген еді.

Қазақстанда зейнетақы төлемдерін тағайындау және жерлеуге берілетін біржолғы жәрдемақыны рәсімдеу тәртібі өзгереді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Тиісті бұйрыққа еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқар Ертаев қол қойды. Өзгерістер жасына байланысты зейнетақы төлемдерін, мемлекеттік базалық зейнетақы төлемін және жерлеуге арналған біржолғы жәрдемақыны рәсімдеу тәртібіне қатысты.

Жаңа ережеге сәйкес, енді зейнетақыны бір өтінішпен рәсімдеуге болады. Зейнет жасына жеткен азаматтар Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорындағы (БЖЗҚ) жинақтарын, мемлекеттік базалық зейнетақы төлемін және жасына байланысты зейнетақыны бір өтініш арқылы рәсімдей алады. Бұл тәртіп композиттік қызмет деп аталады.

Жаңа тәртіп бойынша құжаттардан қате немесе сәйкессіздік анықталған жағдайда, өтініш берушілерге қателерді түзетуге уақыт беріледі. Өтініш пен құжаттарды тексеру кезінде қате, дәлсіздік немесе белгіленген талаптарға сәйкессіздік анықталса, құжаттар цифрлық күту парағы арқылы қабылдануы мүмкін. Бұл ретте өтініш берушіге мемлекеттік қызмет көрсетудің уақытша тоқтатылғаны туралы хабарлама беріледі.

Қателерді түзетуге мынадай мерзімдер қарастырылған:

• жасына байланысты зейнетақыны тағайындау үшін – 10 жұмыс күніне дейін;
• мемлекеттік базалық зейнетақы төлемін тағайындау үшін – 8 жұмыс күніне дейін.

Бұл кезең өтінішті қараудың жалпы мерзіміне қосылмайды.

Егер азамат көрсетілген уақыт ішінде кемшіліктерді түзетсе, құжаттар бастапқы өтініш берілген күні қабылданған болып есептеледі. Қателер жойылғаннан кейін өтінішті қарау қайта жалғасады.

Ал белгіленген мерзімде түзетулер енгізілмесе, құжаттарды қабылдаудан бас тартылуы мүмкін.

Жаңа қағидаларда өтінішті қабылдаудан бас тартуға негіз болатын жағдайлар да көрсетілген. Олардың қатарында:

• құжаттардың толық тапсырылмауы;
• қажетті құжаттардың жарамдылық мерзімінің аяқталуы;
• жеке деректердің сәйкес келмеуі;
• зейнетақы тағайындауға құқығының болмауы бар.

Сондай-ақ төлемдерді рәсімдеу үшін қажет, қолжетімділігі шектелген дербес деректерге қол жеткізуге келісім берілмесе де, өтінішті қабылдаудан бас тартылуы мүмкін.

Зейнетақы төлемдерін тағайындауға арналған мемлекеттік қызмет көрсету мерзімдері өзгеріссіз қалады: жасына байланысты зейнетақы – 10 жұмыс күні, ал мемлекеттік базалық зейнетақы төлемі – 8 жұмыс күні.

Уәкілетті орган іс материалдарының электрондық макеті келіп түскеннен кейін шешім қабылдайды. Құжаттарды қарауға жасына байланысты зейнетақы үшін 5 жұмыс күні, ал мемлекеттік базалық зейнетақы төлемі үшін 4 жұмыс күні беріледі.

Жерлеу жәрдемақысын рәсімдеу тәртібі де өзгереді

Республикалық бюджет есебінен төленетін жерлеуге арналған біржолғы жәрдемақыны тағайындау қағидалары да жаңартылады.

Азаматтар жәрдемақы алу үшін мемлекеттік корпорацияға, электрондық үкімет порталына немесе ұялы телефон арқылы проактивті қызметке жүгіне алады.

Құжаттарда қате анықталса немесе қажетті құжаттар толық тапсырылмаса, өтініш берушіге кемшіліктерді түзетуге уақыт беріледі. Мемлекеттік корпорация арқылы өтініш бергендерге 3 жұмыс күніне дейін, ал электрондық үкімет порталы арқылы жүгінгендерге 1 жұмыс күніне дейін мерзім қарастырылған.

Жәрдемақы тағайындау кезінде мұқтаждық қағидатына сәйкестік те ескеріледі. Өтініш берушінің әлеуметтік жағдайын бағалау үшін отбасының цифрлық картасындағы деректер пайдаланылады.

Еске салсақ, бұған дейін 2026 жылдың 16 қазанынан бастап Қазақстанда зейнетақы аннуитетінің үлгілік шартына өзгерістер енгізілгені туралы жазған едік. 

Ұлттық статистика бюросы Қазақстанда ең жоғары жалақы төленетін мамандықтар тізімін жариялады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ұлттық статистика бюросының жыл сайынғы іріктемелі зерттеу қорытындысы бойынша, Қазақстанда айына 300 мың теңгеден жоғары жалақы алатын қызметкерлердің үлесі артқан. 

Сәуір айында жүргізілген зерттеуде қосымша ақылар, үстемеақылар, сыйақылар, салықтар және зейнетақы аударымдары ескерілген. Зерттеу нәтижесі бойынша ұйымдар мен кәсіпорындардағы қызметкерлердің жалпы саны 3,3 миллионнан асқан. Оның ішінде ерлердің үлесі – 48,1% (1,6 миллион адам), ал әйелдер – 51,9% (1,7 миллион адам) құрады.

Зерттеу қорытындысына сәйкес, биыл 300 мың теңгеден жоғары жалақы алатын қызметкерлердің үлесі 53,7%-дан 58,4%-ға дейін өскен. Ал 100 мың теңгеге дейін жалақы алатындардың үлесі 3,3%-дан 2,3%-ға дейін төмендеді. Айына 100–300 мың теңге табатын қызметкерлердің үлесі де 43%-дан 39,3%-ға азайған.

Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, орташа айлық атаулы жалақы кәсіптердің тоғыз ірілендірілген тобының барлығында өскен.

2025 жылмен салыстырғанда ең жоғары өсім өнеркәсіп, құрылыс, көлік және басқа да сабақтас салалардағы жұмысшылар арасында тіркелген. Олардың жалақысы 13,1%-ға артқан. Өндірістік жабдық операторларының, құрастырушылар мен жүргізушілердің жалақысы 10,4%-ға өскен.

Жалпы, өндіріс, көлік, ауыл шаруашылығы және қызмет көрсету салаларын қоса алғанда, барлық кәсіп бойынша атаулы жалақының оң динамикасы байқалған.

2026 жылы жекелеген кәсіптер мен лауазымдар бойынша есептелген орташа айлық жалақы мынадай болды:

• Ұйым басшылары – 1,1 миллион теңге;
• инженерлер – 702 мың теңге;
• еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау жөніндегі инженерлер – 645 мың теңге;
• инженер-технологтер – 617 мың теңге;
• инженер-энергетиктер – 615 мың теңге;
• дәрігерлер – 491,4 мың теңге;
• бухгалтерлер – 398,6 мың теңге;
• фармацевтер – 347,7 мың теңге;
• автокөлік жүргізушілері – 328,1 мың теңге;
• техниктер – 314,7 мың теңге;
• фельдшерлер – 313,6 мың теңге;
• медбикелер – 264,6 мың теңге;
• аспаздар – 192,6 мың теңге;
• күзетшілер – 174,2 мың теңге.

Айта кетейік, орташа айлық атаулы жалақы барлық есептелген жалақы сомасын қызметкерлер санына бөлу арқылы анықталады.

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстанда мемлекеттік қызметкерлердің жалақысы қашан көтерілетіні айтылған еді. 

Scopus журналында мақала жариялау үшін 2 миллион теңге сұрау, базадан шығып қалған басылымдар және диплом алу жолындағы миллиардтаған шығын. Бұл – бүгінгі қазақстандық докторантурада жиі кездесетін жайт.Қазақстанда ғылыми жарияланымдарға қойылатын қатаң талаптар ғылым сапасын арттыра ма, әлде докторанттарды әуре-сарсаңға сала ма? Бұл туралы Stan.kz тілшісі зерттеп көрді.

Статистика не дейді: қорғау көрсеткіші неге төмен?

Ресми деректерге сүйенсек, қазір Қазақстан бойынша докторантурада 7 600-ден 9 500-ге дейін докторант білім алуда, ал жыл сайын олардың қатарын 4 000-ға жуық жаңа магистрант толықтырады. Алайда осы қаншама еңбек пен мемлекеттік гранттың қайтарымы көңіл көншітпейді.

Статистикаға сәйкес, оқуға түскен докторанттардың тек 30–40%-ы ғана 3 жылдық оқу мерзімі ішінде немесе оны бітіргеннен кейінгі алғашқы жылдары диссертациясын сәтті қорғай алады. Ал қалған 60–70%-ы жылдар бойы қорғай алмай жүр немесе ғылыми дәрежесіз оқуды аяқтауға мәжбүр.

Отандық ғылымдағы бұл тығырықтың ең басты себебі — Scopus және Web of Science сияқты халықаралық рецензияланатын журналдарда мақала жариялаудың тым күрделілігі мен бюрократиясы.

"Бір жарым жыл уақытым бір мақаланың соңында далаға кетті"

Әлеуметтік желіде өз ренішін білдірген докторанттардың бірі гуманитарлық бағыт бойынша халықаралық басылымдарда мақала шығарудың машақаты туралы айтты.

Тағы бір докторанттың айтуынша, оның қатарластарының кейбірі арнайы компанияларға жүгініп, кемінде 1,5 миллион теңге төлеп, мақалаларын бір жыл ішінде жариялаған.

"Қатарластарымның арнайы компанияларға жүгініп, кемінде 1,5 миллион теңге төлеу арқылы мақаласын 1 жылдың ішінде шығарып алғанын көріп жүрмін. Оларды қызғанып тұрған жоқпын, бірақ бұл — ғылымдағы әділетсіздік. Мен де scopus шығаратындардан сұрастырып көрсем, 1-1,5 жыл аралығында 1,5 миллионға шығарамыз деп жатыр. Ал одан ерте шығаруды қаласам, 2,5 миллионның үстінде төлеуім керек екен. Мен әуелі Scopus-қа мақала жазуды өзім үйрендім, жаздым, жолдадым. Соңында белгісіз себептермен қабылданбады деген жауап келгенде жетекшім екеуміз аң-таң болдық. Өйткені жетекшім бұл мақаланың сапасын орташадан жоғары деп бағалаған еді. Мақала сапалы болса да, бір кішкентай техникалық қателік үшін қабылдаудан бастартуы — әділетсіздік. Кафедрадағы оқытушылардан "өзім шығара алам ба?" деп сұрасаң, "қиын ғой" деген қысқа жауаппен құтылады. Сонда біздегі ғылымның сиқы осы ма?", — деді жас ғалым.

Тағы бір желі қолданушысы бұл жүйенің артында қаржылық мүдде тұрғандай әсер қалдыратынын ашына айтты.

"Бұларға ұлттық ғылым маңызды емес. Скопус базасымен бөлісетін бірдеңесі бар сияқты", — деді желі қолданушысы.

Ал енді бір пікір білдіруші мұндай қатаң талаптың тек біздің елге ғана тән екенін және өзге мемлекеттердің ғылыми саясаты мүлдем өзгеше екенін алға тартты.

"Скопусты қатаң талаппен Қазақстанда ғана сұрайды. Ал басқа елдер шетелдік базаға байланбай, керісінше өздерінің отандық журналдарының мәртебесін көтеруге еңбектеніп жүр", — деді.

 Енді бір қолданушы оқуды бітіргенге дейінгі кезеңде кететін орасан зор шығынды меңзеп:

"Көріп жүрміз ғой, оқып бітіргендерден. Докторантураны бітіргенше 7-8 миллион теңге ақша кетеді", — деді.

Докторанттарға қандай жарияланым талаптары қойылады?

Қазақстанда докторлық дәреже алу үшін диссертация қорғаумен қатар ғылыми жарияланымдарға қатысты талаптарды да орындау қажет. Бұл талаптар Ғылым және жоғары білім министрінің 2011 жылғы 31 наурыздағы №127 бұйрығымен бекітілген Дәрежелерді беру қағидаларында көрсетілген. Нақты талап докторанттың ғылыми бағытына және қолданыстағы нормаларға байланысты белгіленеді.

Қағидаларда халықаралық рецензияланатын журналдарда мақала жариялау қарастырылған. Атап айтқанда, Scopus базасындағы CiteScore процентилі кемінде 25 болатын журналда немесе Web of Science Core Collection жүйесіндегі тиісті басылымда мақала жариялау нұсқаларының бірі ретінде көрсетілген. Сонымен қатар,  ҒЖБССҚК тізіміндегі журналдарда кепілдік берілген 3 мақала жариялау және халықаралық ғылыми-практикалық конференциялардың жинақтарына материалдар шығару сияқты балама талаптар бар.

Жарияланым талаптарының мақсаты — докторанттың зерттеу нәтижелерін ғылыми ортаға ұсынуы, халықаралық ғылыми стандарттармен жұмыс істеуі және зерттеуін кең аудиторияға танытуы.

Алайда талапты орындаудың өзі де оңай емес. Докторант тақырыбына сәйкес журнал таңдап, зерттеуін басылымның талаптарына сай әзірлеп, рецензиялау үдерісінен өтуі керек. Бұл жұмыс уақытты, ғылыми дайындықты және кей жағдайда қаржыны талап етеді.

Сондықтан ғылыми жарияланымға қойылатын талапты бағалағанда оның мақсатын ғана емес, докторанттардың оны орындауға қолжетімді мүмкіндіктерін де ескеру қажет. Егер жарияланым міндетті шартқа айналып, оның орындалуы автордың қаржылық жағдайына тәуелді болып қалса, талаптың тиімділігі туралы сұрақ туындайды.

Шетелде де докторанттардан Scopus талап етіле ме?

Халықаралық тәжірибе көрсеткендей, шетелдік жоғары оқу орындарында ғылыми жарияланым талабы болғанымен, Scopus базасы барлығына бірдей міндетті шарт емес.

Мәселен, Польша, Германия және Ұлыбританияда (Оксфорд) ғылыми басылымдардан өзге халықаралық конференция материалдары, монография тараулары немесе сапалы зерттеулер жинағы есепке алынады. Ал Норвегияда (Осло) мақала жарияламай-ақ, монография жазу арқылы қорғауға мүмкіндік бар. Түркия сияқты елдерде (Ыстамбұл Атлас ун-ті) шетелдік базалармен қатар өздерінің ұлттық TR Dizin базасындағы журналдарына басымдық беріледі.

Яғни, дамыған елдерде басты назар жарияланым саны мен Scopus сияқты коммерциялық базаларға емес, ғылыми жұмыстың мазмұны мен ЖОО-ның ішкі сапа стандарттарына аударылады.

"Талапты орындаудың соңы формализмге ұласты"

PhD Асылтай Тасболаттың пікірінше, ғылыми жарияланымдарға қойылатын талаптар докторанттың шынайы зерттеу нәтижесін көрсетуі керек. Ал мақала тек диплом алу немесе есеп беру үшін жарияланса, оның ғылымға қосатын үлесі күмәнді болады.

"Scopus-та мақала жариялау мәселесі докторанттың тақырыбымен байланысты болса әрі жетекшісі екеуі ашқан ғылыми жаңалыққа негізделсе, нәтиже берер еді деп санаймын. Мамандық шифры сәйкес келсе болды, біреуі ақшасын төлеп, біреуі мақала жазып, енді бірі жетекшінің немесе беделді адамның атын қосып, жарияланымға ілесіп алатын мақалалар этикадан жұрдай деп есептеймін. Мұны реттеудің механизмі жоқ. Талап болғасын соны қалай да орындаудың соңы формализм мен науқаншылдыққа ұласты", — деді ол.

Ғалымның айтуынша, қазір академиялық ортада белгілі бір мамандық бойынша Scopus-қа мақала жариялау ұсыныстары мен бағалары ашық жазылатын жағдайлар кездеседі.

"Қазір академиялық ортаның кез келген WhatsApp тобында қосыламын деушілер болса, мына мамандық бойынша Scopus-қа мақала жарияланғалы жатыр, бағасы мынандай дегенді ашық жаза беретін болған. Мұндай формализмнен гөрі, әр PhD, доцент пен профессордың жеке монографиясының болуы, оған ғылыми ортаның баға бергені жөн болар еді", — деді Асылтай Тасболат.

Ол осы жағдайды түсіндіру үшін әзілге құрылған бір оқиғаны да мысалға келтірді. Оның айтуынша, мақала жазған докторантқа жетекшісі қосылып, кейін кафедра мен деканат өкілдері де авторлар құрамына кірген. Ақырында, редакция талабына байланысты мақалада төрт адамның аты қалып, зерттеуді жазған докторанттың өзі авторлар қатарынан шығарылып қалған.

Бұл — ғалым келтірген әзілден құралған мысал. Дегенмен ол авторлық үлес, академиялық адалдық және ғылыми еңбекті бағалау мәселелеріне назар аудартады.

"Scopus пен Web of Science бізге мұқтаж емес, біз оларға мұқтажбыз"

Ғалым Талғат Жолдасұлы жаратылыстану және гуманитарлық бағыттағы журналдардың саны мен мүмкіндіктері әртүрлі екенін айтып, екі салаға бірдей талап қоюдың әділетсіздігіне тоқталды.

"Ең үлкен мәселе — Scopus базасындағы Q1, Q2 деңгейіндегі журналдарға қатысты қатаң талаптар. Өйткені жаратылыстану бағытында журнал өте көп болғанымен, гуманитарлық салада басылымдар аз. Сондықтан бұл екі түрлі бағытқа бірдей талап қоюға мүлде болмайды", — деді ол.

Сонымен бірге, ғалым докторанттарға жүктелетін мақалалардың шектен тыс көптігіне назар аударып, басты назарды санға емес, сапаға аудару қажеттігін жеткізді.

"Бізде 3 ККСОН, 1 Scopus мақаласын шығару керек деген міндетті талап бар. Ал дамыған шетелдік жоғары оқу орындарында мұндай сан қуалаушылық жоқ. Біздегі талаптардың процентилі тым жоғары. Мойындау керек, оны тіпті жетекшілердің өзі жаза алмай жатады. Сондықтан мақала санына емес, мазмұны мен сапасына мән беретін уақыт жетті", — деді ол.

Scopus сатыла ма?

Stan.kz редакциясы ғылыми мақаланы жазып, жариялауға көмектесетінін мәлімдеген қазақстандық компаниялардың біріне хабарласып, мұндай қызметтің бар-жоғын, бағасын және жариялау мерзімін анықтап көрді.

Компания өкілі не деді?

Редакция хабарласқан компания өкілі ғылыми мақала жазу және оны Scopus базасына кіретін журналда жариялауға көмектесу қызметтерін ұсынатынын айтты. Компания өкілі алдымен зерттеушінің ғылыми бағыты мен мақаланың түрін, сондай-ақ жарияланатын журналдың квартилін нақтылады. Редакция журналдың бірінші квартиліне (Q1) мақала жариялауға қызығушылық танытқанын жеткізді.

Компания өкілінің айтуынша, ғылыми мақаланы жазу қызметі 1000 АҚШ долларын құрайды (451 340 теңге). Ал мақаланы Q1 санатындағы журналда жариялаудың қызмет құны 1700 АҚШ долларына (766 700 теңгеге) дейін жетеді. Қоса есептегенде 2700 доллар (1 217 700 теңге) шығады.

Компания өкілі мақаланы жазуға бір-екі ай қажет екенін, ал жариялау мерзімі журналдың жұмысына байланысты 10–15 ай аралығында болуы мүмкін екенін айтты. Оның сөзінше, нақты мерзімді алдын ала белгілеу мүмкін емес, өйткені ол журналдың мақаланы қабылдауына байланысты.

Сонымен қатар компания өкілі тапсырыс берушімен келісімшарт арқылы жұмыс істейтіндерін мәлімдеді.

"Екі жарым жылдан бері бір мақала шықпады"

Тағы бір компанияға жүгінген әлеуметтік желі қолданушысы ғылыми мақаласын жариялау үшін компанияға жүгінгенін айтады. Ол компанияға докторантурада оқып жүрген кезінде өтініш білдірген. Алайда мақаланың жарық көруі созылып кетіп, көздеген нәтижеге қол жеткізе алмады.

"Мен докторантура оқып жүріп, екінші бөпемді босанып отырып қалып, осы компанияға жүгінген едім. Екі жарым жылдан бері әлі бір мақала шығармады. Шығарғанының өзі Scopus-тан түсіп қалып, қайта екінші мақала жазды. Не ол мақаладан хат-хабар жоқ. Не істерімді білмеймін, талай сөзге келдік. Докторантура аяқтадым, Scopus жоқ, қорғай алмай отырмын", – деп жазды ол.

Докторанттың айтуынша, алғашқы мақала басқа санаттағы журналға қателесіп жіберілген. Кейін журнал Scopus базасынан шығып қалғандықтан, мақала индекстелмей, жарамсыз болған. Осыдан кейін компания мақала авторына жаңадан мақала дайындап беретінін айтқан.

"Топтағы 3 қыз осы компанияға сеніп қалған едік. Бірінші бізге ескертпей басқа физика категориясына шығарып жіберген, ол журнал кейін Scopus-тан түсіп қалып, индексация болмай жатып, сонымен жарамсыз болды да, қайта жазып береміз деді. Сонымен жүрміз енді. Журналдарға жолдап қойған, не рецензия жоқ, не басқа жоқ, күтіп жүрміз", – деп түсіндірді докторант.

Желі қолданушысы компаниямен жасалған келісімшарттың талаптарына да күмән келтірген. Оның пікірінше, құжатта компанияның мүддесі басым көрсетілген. Сондай-ақ ол мұндай жағдайда сотқа жүгіну мүмкіндігін қарастырып отырғанын аңғартқан.

"Келісімшарттарын оқысам, тек өздерінің мүддесін қорғайтын дүниелерді жазыпты. Сотқа жүгінсем, қалай болатынын тағы білмеймін", — деп түйіндеді сөзін.

Scopus талабы ғалымның қабілетін анықтай ма? Ғылым министрлігінің ұстанымы 

Қазақстандық ғылыми ортада докторанттарға Scopus және Web of Science халықаралық базаларында мақала жариялауды міндеттеу мәселесі қызу талқылануда. Бір тарап бұл талапты отандық ғылымды әлемдік деңгейге шығаратын жалғыз сүзгі десе, екінші тарап оны зерттеушінің шынайы қабілетін анықтамайтын, керісінше коммерциялану мен бюрократияға жол ашатын жасанды бөгет ретінде көреді.

Осы орайда, Ғылым және жоғары білім министрлігінің ресми позициясы мен саладағы негізгі уәждер сарапқа салынды.

Министрліктің ұстанымы: "Халықаралық стандарттан бас тартуға болмайды"

Ғылым және жоғары білім министрлігі (соның ішінде Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитеті — КОКСНВО) бұл талапты алып тастауға немесе одан мүлде бас тартуға болмайды деген ұстанымда. Министрліктің негізгі уәждері төмендегідей:

Ғылым және жоғары білім министрлігі Scopus талабын "ғалымның біліктілігін әлемдік деңгейде айқындайтын негізгі сапалық индикатор" ретінде қорғайды. Дегенмен, сарапшылар мен ғылыми орта бұл жүйе коммерциялық бөгетке айналып кетпеуі үшін, оны сан қуалаушылықтан арылтып, әр ғылым саласының (әсіресе гуманитарлық бағыттың) ерекшелігін ескеретін әділ тетіктерге көшіру қажеттігін баса айтуда. 

Атбасардадағы түзеу мекемесінде өзінің жазасын өтеп жатқан Ержұман есімді ер азамат бостандыққа шығуына санаулы күндер қалғанда өз-өзіне қол жұмысап қаза тапты. Марқұмның қарындасы осы оқиға бойынша әлеуметтік желіге әділдік талап етіп бейнеролик жариялады. Stan.kz тілшісі ер адамның қарындасына хабарласып, мәселенің мән-жайын білді.

Қарындасының сөзінше, Ержұман осы қазан айының соңына қарата бостандыққа шығатын болған. Алайда 9 қазан күні өз-өзіне қол жұмсап, қаза тапқан. 

“Анамның WhatsApp месенджеріне түзеу мекемесінің өкілі қаза болғаны туралы хат жазып жіберіпті. Кейін сол түзеу мекемесінің кезекшілеріне хабарласып мән-жайды сұрасам, дүйсенбі күні хабарласуымды сұрады. Ал ағамның қаза болғаны жайлы айтып бастап келе жатқанда, телефонды қоя салды”, – деді Ержұманның қарындасы.

Осы жағдайдан кейін бірден Ержұманның ағалары Астанаға жол тартып, оның денесі алып келген. Денесінде “Бұған кінәлі басшылық” деген жазу болған. Қарындасының сөзінше, жазуды ол өзі жазуы мүмкін.

“Естуімше, ағамды еден жууға мәжбүрлеген. Ол жерде 20-25 шақты жазасын өтеп жатқандар бар. Ағам еденді жуудан бас тартып, оған басқа жұмыс беруін өтінген, алайда оны уақытша ұстау изоляторына 1 күнге қамап тастаған. Сол жерде ол 10-15 минут ішінде өзінің сырт киімін шешіп, асылып қалған болып тұр”, – деді Ержұманның ағасы.

Ержұманның қарындасының сөзінше, марқұмның денесінің кей жерлері мен басы тігілген. Олардың отбасы бостандыққа шығуына санаулы күндер қалғанда оның өз-өзіне қол жұмсауына сенбейді.

“Ағам әскерге барып келген соң шаштаразбен айналысты, кейін Астанаға барып ойын-сауық орындарында балмұздақ, түрлі тәттілер сатып, өзінің бизнесін ашқан болатын. Сол жұмысын істеп жүргенде, жанындағы бір кісімен ерегісіп қалған болатын. Ол адам бизнесті алдап тартып алған”, – деді Ержұманның қарындасы.

Ержұманның қарындасының сөзінше, ағасы кәсібін сол адаммен бірге ашқан. Жанжалдан кейін Ержұман оны көлікке апарып сөйлесуге шақырған. Ашу үстінде ол көліктің ішінде отырып, серіктесінің аяғына қайшы сұғып алған. Осы жағдайдан кейін алған кәсіпті қайтарып беремін деп уәде берген, алайда көліктен шыққан соң бірден полиция қызметкерлеріне хабарласып, мән-жайды басқаша түсіндірген. 

“Сот кезінде өз кінәсін мойындап, 3 жылға бас бостандығынан айырылған еді, міне биыл ол бостандыққа шығу керек болған”, – деп сөзін қорытындылады қарындасы.

Қазіргі уақытта марқұмның жақындары әділ тергеу болғанын қалайды. Редакция Қылмыстық-атқару жүйесі комитетінен пікір сұраған болатын, әзірге ешқандай жауап жоқ.

Еске сала кетейік, Қарағандыда 500-ден астам адамның сеніміне кірді деп айыпталған кәсіпкер әйелге 7 жылға бас бостандығынан айыру жазасы сұралды. Ол Қытайдан тауарларды арзан бағамен жеткізіп беруге уәде берген. Алайда азаматтар оған сеніп, жалпы сомасы бір миллиард теңгеге жуық ақша аударған.

Қазақстанға келетін шетелдіктер елге кірмес бұрын электронды рұқсат рәсімдеуі керек. Жаңа талап 2027 жылғы 1 шілдеден бастап күшіне енеді. Құжатсыз келген азаматтарды елге кіргізбеуі мүмкін. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Электронды рұқсатты қайдана алады?

Электронды рұқсатты арнайы цифрлық платформа арқылы тегін рәсімдеуге болады. Ол үшін шетел азаматы Қазақстанға келетін күнге дейін кемінде 72 сағат бұрын өтініш беріп, жеке басын сәйкестендіру рәсімінен өтуі керек.

Рұқсатты ұлттық қауіпсіздік органдарымен келісілгеннен кейін ішкі істер органдары береді. Құжаттың жарамдылық мерзімі – 180 күнтізбелік күн.

Шекара қызметінің мамандары рұқсаттың бар-жоғын "Бүркіт" бірыңғай цифрлық жүйесі арқылы тексереді. Паспорттық бақылау кезінде шетелдік өтініш бергенде көрсеткен жарамды төлқұжатын немесе жеке басын куәландыратын басқа құжатын ұсынуы қажет.

Электронды рұқсат жүйесі кезең-кезеңімен іске қосылады:

• 2026 жылғы 1 қарашадан бастап – Ақтау халықаралық әуежайында және Павлодар облысындағы "Үрлітөбе", Жамбыл облысындағы "Аухатты", Түркістан облысындағы "Атамекен" және Жетісу облысындағы "Нұрлы жол" автомобиль өткізу бекеттерінде;
• 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап – Астана мен Алматы халықаралық әуежайларында;
• 2027 жылғы 1 наурыздан бастап – мемлекеттік шекарадағы қалған өткізу бекеттерінде;
• 2027 жылғы 1 шілдеден бастап – электронды рұқсат барлық тиісті шетел азаматтары үшін міндетті болады.

2027 жылғы 1 шілдеге дейін жүйе енгізілген бекеттерде рұқсаттың болмауы өздігінен елге кіргізбеуге негіз болмайды. Бұл кезеңде шетел азаматтарына құжатты рәсімдеу қажеттігі түсіндіріледі.

Қандай елдердің азаматтары рұқсат алуы керек?

Жаңа талап АҚШ, Ұлыбритания, Германия, Франция, Аустралия, Жапония, Үндістан, Иран және Түркия азаматтарына, сондай-ақ Еуразиялық экономикалық одақ елдері мен Қазақстанмен визасыз сапарлар туралы келісімі бар басқа мемлекеттердің азаматтарына қатысты болады.

Алайда қаулыда электронды рұқсат алудан босатылатын санаттар да қарастырылған. Олардың қатарында Қазақстанның жарамды визасы, уақытша тұруға рұқсаты немесе ықтиярхаты бар шетелдіктер бар. Сондай-ақ 16 жасқа толмаған балалар мен 65 жастан асқан адамдарға бұл талап қолданылмайды.

Бұдан бөлек, дипломаттар, ресми делегация мүшелері, мемлекеттік қызметшілердің жекелеген санаттары, әуе, теңіз және өзен кемелерінің экипаждары, пойыз бригадалары, халықаралық жүк көліктері мен автобустардың жүргізушілері де рұқсат алудан босатылады. Мемлекеттік шекараны кесіп өтпейтін транзиттік жолаушыларға және қаулыда көрсетілген басқа да санаттарға қатысты ерекшеліктер бар.

Қаулыда шетел азаматтарының ел аумағында болу мерзімдері де нақтыланған.

Визасыз келген шетелдіктер Қазақстанда шекарадан өткен күннен бастап 30 күнтізбелік күнге дейін бола алады. Бұл ретте кез келген 180 күндік кезеңдегі жалпы мерзім 90 күннен аспауға тиіс. Халықаралық келісімдерде өзгеше тәртіп белгіленсе, сол талаптар қолданылады.

ЕАЭО елдерінің азаматтары Қазақстанда шекарадан өткен күннен бастап 90 күнтізбелік күнге дейін бола алады. Олардың да кез келген 180 күндік кезеңдегі жалпы болу мерзімі 90 күннен аспауы керек.

Шетелдіктер Қазақстанда рұқсатсыз жұмыс істей алмайды. Еңбек қызметін жүзеге асыру үшін жергілікті атқарушы орган берген қажетті құжаттар болуы қажет.

Сонымен қатар шетел азаматын қабылдайтын тарап оның келгені туралы ішкі істер органдарына үш жұмыс күні ішінде хабарлауға міндетті. Егер шетелдік уақытша тұратын мекенжайын өзгертсе, бұл туралы да үш жұмыс күні ішінде хабарлау қажет.

Бұған дейін вице-премьер-министр, мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаева көші-қон заңнамасының орындалуы күшейтілетінін, ал ережені бұзғаны үшін мигранттарға да, жұмыс берушілерге де жауапкершілік қарастырылатынын айтты. 

Қазақстанның ірі мегаполистерінің бірі, Алматы қаласында кептеліс мәселесі өте ауқымды. Облыстағы ауыл-аймақтан бастап, қаланың ішіне дейін көлік кептелісі болады. Қаланың үлкен көшелерінде кептеліс тіпті киллометрлеп созылып жатыр. Жалпы қала не үшін “бітеліп” жатады? Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Алматы тұрғындары қаладағы көлік кептелісіне наразылық білдіріп, жолдағы қозғалыстың күннің әр уақытында қиындап кеткеніне шағымдануда. Әлеуметтік желіде жарияланған жазбаларда таңғы қарбалас уақытпен қатар, сағат 11:00, 14:00 және 16:00 шамасында да жолдарда кептеліс болатыны айтылған. Тұрғындардың бірі Алматыдағы кептелістің қашан аяқталатынын сұрап, жолдағы жағдайға байланысты тіпті баратын жеріне жетуге деген ынтасы жоғалатынын жазған.

Тағы бір жазба авторының айтуынша, қала сыртындағы, соның ішінде Апорт сауда орталығынан Қаскелеңге дейінгі аралықта жол жөндеу жұмыстары жүргізіліп жатыр. Оның сөзінше, кейбір учаскелерде асфальт алынып, жолды кеңейту жұмыстары басталған. Соның салдарынан көлік қозғалысы қиындап, жүргізушілердің жолда ұзақ уақыт тұруына тура келеді. Желі қолданушысы жолдағы жағдай жүргізушілерден сабыр сақтап, бір-біріне түсіністік танытуды талап ететінін атап өткен. Қала тұрғындары күнделікті қатынау кезінде уақыт жоғалтып, кептелістің қашан жеңілдейтінін білмей қиналғанын жазды.

Редакциямызға урбанист Марат Балегереев сұхбат берді. Оның сөзінше, Алматыдағы кептелістің ең негізгі себебі – қаланың тартымды болуы. Яғни қала өсіп, халықтың әлеуеті де артып келеді.

Ала жаздай “бітелген” Төле би даңғылы

Урбанист Төле би даңғылында тығырыққа тірелген көлік кептелісіне де тоқтала кетті. Сөзінше, кез келген құрылыс тұрғындардың қозғалысына қолайсыздық туғызады.

“Қазақстанда отандық құрылыс саласын қалыптастыру процесі жүріп жатыр, бұл жобалаушылар, құрылысшылар, коммуналдық қалалық қызметтер, қаржыландыратын ұйымдар сияқты барлық серіктестердің үйлесімді жұмысын талап етеді. Мұндай ауқымды жұмыстар алғаш рет жүзеге асырылып отыр. Сондықтан жүргізушілер тарапынан түсіністік маңызды фактор болады. Шыдамдылық және ақпараттық қамтамасыз ету, айналма бағыттар бойынша жол қозғалысын ұйымдастыру”, – деді урбанист Марат Балгереев.

Мұқым халық білетіндей, қазір Алматы қаласының Төле би даңғылында LRT салынып жатыр. "Алматыбасжоспар" ғылыми-зерттеу институтының директоры Асхат Сәдуов жаңа Бас жоспарда қандай шешімдер қарастырылғанын және неге қоғамдық көлікке басымдық бермей, кептеліс мәселесін шешу мүмкін емесін айтқан еді.

Асхат Сәдуовтың айтуынша, жаңа Бас жоспардың негізгі бағытының бірі кептеліс пен экология мәселесін шешудің негізгі құралы ретінде қоғамдық көлікті дамыту болмақ.

Сәтбаев көшесіндегі көлік тұрағының алынып тасталуы

Әкімдіктің алдындағы жолда бұрындары кең көлік тұрағы болған еді. Қазір құрылыс жұмыстарынан кейін көлік тұрағы алып тасталып, орнына гүлзар орнатылған. Салдарынан жүргізушілер көліктерін жол жиектеріне қоюға мәжбүр. Қарбалас уақытта жол жиегінде тұрған көліктен кептеліс туындайды. Марат Балгереевтің пікірінше, қаланың орталық бөлігінде ыңғайлы автотұрақтар құру, жерасты кеңістігін игеру қажет.

“Әкімдік – басты әкімшілік орталық, сондықтан оны тиісті көлемдегі автотұрақ орындарымен қамтамасыз ету қажет. Жұмыс уақытынан тыс уақытта қаланың орталық бөлігі де сұранысқа ие болуы және тиісті тұрақ орындарымен қамтамасыз етілуі тиіс”, – деп жауап берді урбанист.

Айналма жолдар

Қаладағы айналма жолдар да кептеліске әкелетіндердің бірі. Бірақ айналма жолсыз да жүруге болады дегенімізді білдірмейді. Ондай жолмен жүріп өтудің де өз әдебі бар. Алайда мегаполистегі айналма жолдың салынуы қаншалықты қисынды екенін урбанист айтты. Сөзінше, көлік жолайрықтарының қаншалықты дұрыс салынғанын бағалағанда, оларды сол кезеңдегі қоғамның даму деңгейімен және құрылыс саласының мүмкіндіктерімен байланысты қарастыру керек. Кез келген құрылыс жобасы сол уақыттағы инженерлердің біліктілігіне, жобалау сапасына және құрылыс саласының даму деңгейіне сай жүзеге асырылады.

“Мысалы, Храпунов әкім болған кезеңде әуежайға апаратын жолайрықтың бірін салуға үш жыл кеткен. Оның өзінде қаржылық және басқа да заңбұзушылықтар болғаны айтылды. Ал қазір біз осындай жолайрықтарды бір жылдың ішінде сала аламыз. Бұл да құрылыс саласының даму деңгейін көрсетеді. Сондықтан жолайрықтарды біржақты түрде "дұрыс" немесе "дұрыс емес" деп бағалауға болмайды. Оларды салынған кезеңнің жағдайын ескере отырып қарастыру қажет”, – деді урбанист.

“Мысалы, әуежайға апаратын жолдар көліктің жылдам әрі кедергісіз қозғалуын қамтамасыз етуі керек. Өйткені жолаушылардың әуежайға уақытында жетуі маңызды. Осы тұрғыдан алғанда, Алматыдағы әуежайға апаратын жолайрықтар өз міндетін атқарып тұр және оларда айтарлықтай мәселе жоқ деп есептеймін”, – деді урбанист.

Дегенмен, Марат Балгереев қаланың бас жоспарына сәйкес, шығыс бағыттағы аумақтарда құрылыс пен даму жалғасқан сайын, бұл жаққа қатынайтын көлік саны да артуы мүмкін. Сондықтан болашақта қосымша жолайрықтар салу немесе қолданыстағыларын қайта жаңғырту қажеттігі туындауы ықтимал екенін тілге тиек етті.

“Алтын Орда” базарындағы кептеліс

Урбанист “Алтын Ордадағы” кептелісті де тілге тиек етті. Оның айтуынша, бұл жер бойынша сұрақтарға жауап беру қиын. 

“Қазіргі жағдайды нақты бір заңдылыққа сүйеніп түсіндіру мүмкін емес. Әдетте қандай да бір нысанды жобалау немесе мәселені шешу үшін белгілі бір заңдылықтар анықталып, соның негізінде есеп жүргізіледі. Ол үшін түрлі көрсеткіштер мен айнымалылар ескеріледі. Ал бұл жағдайда базарға келетін адамдар мен көлік ағынын нақты есептеу өте қиын”, – деді Марат Балгереев.

Урбанистің пікірінше, "Алтын Орда" базары маңындағы кептелісті шешу үшін тек жол инфрақұрылымын дамыту жеткіліксіз. Базардың жұмысын жүйелеп, көлік кіретін және шығатын жолдарды, автотұрақтарды реттеу қажет. Сонымен қатар балама жолдар салып, жүргізушілерге кептеліс туралы жедел ақпарат беру маңызды. Ал маңдағы жаңа тұрғын үй кешенінің салынуы бұл аумақтағы көлік жүктемесін одан әрі арттыруы мүмкін.

Тұрғын үй кешеніндегі олқылық

Алматыдағы тұрғын үй кешендерінде тұрғындардың көлік қою кезінде де мәселе туындап жатады. Тіпті салдарынан жол көлік оқиғасы болатын кездер де бар. Урбанист бұны расымен де үлкен мәселе екенін айтты. 

“Оны шешу үшін тұрғын үй кешендерін жобалау мен салу процесін реттейтін жүйелі әрі сауатты институционалдық шешімдер қажет. Ең алдымен, қаланың бас жоспарына қатысты талаптарды қатаң сақтау керек”, – деді урбанист.

Сөзінше, қазір Алматының бас жоспары бұрынғыдай өзгеріссіз сақталуға тиіс қатаң құжат мәртебесінен айырылған. Ол жиі өзгертіледі. Сондықтан мәселені уақытша шаралармен емес, заңнамалық деңгейде шешу қажет. Бас жоспардың бірнеше жыл сайын өзгертіле беруіне және құрылысқа қатысты шешімдерге жоғарыдан бастап әкімдікке дейінгі деңгейде тікелей араласуға жол бермеу керек. Қазір кейбір шешімдер жүйелі жоспарлауға емес, жекелеген жобаларға басымдық беру арқылы қабылданады. Соның салдарынан жаңа тұрғын үй кешендерінің құрылысы қаланың жалпы көлік инфрақұрылымымен әрдайым үйлестіріле бермейді.

“Әрине, тұрғын үй кешендерін қажетті автотұрақ орындарымен қамтамасыз етуге қатысты заңнамалық талаптар бар. Алайда қаланың жалпы инфрақұрылымы мен жаңа тұрғын үй кешендерін өзара байланыстыра жоспарлау мәселесінде елеулі олқылық бар”, – деді урбанист.

Тұрғын үй кешенін жобалауға тапсырма берілген кезде оған апаратын жолдарға түсетін жүктеме кейде ескерілмей қалады. Соның салдарынан көлік кептелісі кешеннің ішінде емес, оған кіретін және шығатын жолдардың қалалық көлік инфрақұрылымымен түйісетін тұсында пайда болады.

Сөз соңында урбанист Марат Балгереев Алматыдағы кептеліс жағдайын нашар деп бағалауға болмайтынын айтты. Оның айтуынша, қалада қоғамдық көлік те дамып жатыр. Метро, BRT сияқты көлік түрлерін дамыту да жолдардағы жүктемені азайтуға ықпал етеді.

“Алайда соңғы уақытта электрсамокат сияқты балама көлік түрлерін пайдалануға қатысты шектеулер күшейіп келеді. Мысалы, самокатпен тротуарда жүруге тыйым салынса, оны пайдаланудың тиімділігі төмендейді. Өйткені адам самокатпен үйінің кіреберісіне дейін жете алмаса, оны басқа жерде қалдырып, қалған жолды жаяу жүруге мәжбүр болады. Бұл – мәселені шешудің оңтайлы жолы емес”, – деді урбанист.

Урбанист біздің қоғам жаяу жүргіншілер мен самокат пайдаланушылардың тротуарды ортақ пайдалануына әлі толық бейімделмегенін мәлімдеді.Сөзінше, жаяу жүргіншілер тротуарды өз аумағы деп қабылдап, оны басқа қозғалыс құралдарымен бөлісуге әрдайым дайын емес. Бұл белгілі бір деңгейде қоғамдық сана мен мәдениетке байланысты. Дегенмен болашақта жаяу жүргіншілер мен балама көлік түрлерін пайдаланушылардың ортақ кеңістікті өзара құрметпен бөлісуіне жағдай жасау қажет.

Еске сала кетейік, Қазақстанның ірі қалаларында көлік ағынын ақылды жүйе арқылы басқару жоспарланып отыр. Премьер-министр Олжас Бектенов Көлік министрлігі мен әкімдіктерге ең көп жүктеме түсетін жолдарды анықтап, сол жерлерде жаңа жүйені пилоттық режимде іске қосуды тапсырды. Оған екі ай уақыт берілді.

Қазақстандық 3-сынып оқушыларына жасанды интеллект көмегімен ертегі құрастыру тапсырылғанына наразы болды. Оның пікірінше, бастауыш сыныптан бастап балаларға шығармашылық жұмысты жасанды зиятқа орындатып үйрету, олардың өз бетінше ойлануына кері әсер етуі мүмкін. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Желі қолданушысы мән-жайды Threads парақшасында баяндады. Оның сөзінше, 3-сынып оқушыларына этикалық нормаларды сақтамаған бала туралы ертегі құрастыру тапсырылған. Ол үшін балалар жасанды интеллектке ертегі жазуға арналған промпт дайындауы керек болған.

Аталған жағдайға “Алматыкітап” баспасы жауап берді. Олар тапсырманың мақсаты оқушының шығармашылық жұмысын жасанды интеллектке орындату емес екенін мәлімдеді.

Баспа мәліметінше, бала алдымен кейіпкерлерді өзі ойлап тауып, оқиғаның желісін анықтауы керек. Содан кейін жасанды зиятқа сұрау құрастырып, алынған нәтижені талдап, оқиғаның қалай өрбуі мүмкін екеніне қатысты өз нұсқасын ұсынады.

Сонымен қатар баспа бұл тапсырманың "Цифрлық сауат және жасанды интеллект" пәнінің мазмұнына сәйкес келетінін айтты. Аталған пән цифрлық технологияларды, интернетті қауіпсіз пайдалануды және цифрлық өнімдер жасауды үйретуге бағытталған.

Шығарма жазу маңызды болып қала ма?

“Алматыкітап баспасы” дәстүрлі оқыту әдістері – диктант, мазмұндама, шығарма және өз бетінше орындалатын жұмыстар – бұрынғыдай маңызды екенін жеткізді. Баспаның пайымынша, жасанды интеллект элементтерін оқу үдерісіне енгізу бұл әдістерді алмастырмайды. Керісінше, балалардың сыни ойлауын және цифрлық дағдыларын дамытуға көмектесуі керек.

Қазіргі мектептің міндеті – балаларды технологиялық прогрестен оқшаулау емес. Мұғалімнің дұрыс бағыт беруімен жаңа технологияларды саналы, қауіпсіз әрі жауапкершілікпен қолдануға үйрету”, – деді “Алматыкітап баспасы”.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстандық оқушыларға теріс басылған оқулық берілгені туралы жазған едік.

Алматыдағы Apple Resort демалыс орны әлеуметтік желіде сынға қалды. Келушілер қызмет көрсету сапасына, санитарлық талаптар сақталмай жатқанына шағымданса, бұрынғы қызметкерлер жалақы мәселесін көтерген. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Демалыс орнының бағасы мен қызмет сапасы сынға қалды

Әлеуметтік желі қолданушылары демалыс орнының бағасы мен қызмет көрсету сапасына қатысты мәселе көтерді. Жарнамада демалыс үйлерінің бағасы 39 мың теңгеден басталатыны көрсетілген. Алайда келушілердің айтуынша, баға біршама жоғары: жұмыс күндері капсулалы үй – 48 мың, үлкен үй – 95 мың теңге болса, демалыс күндері бұл баға тиісінше 60 мың және 132 мың теңгеге дейін өседі. 

 Желі қолданушының сөзінше, үйлер мен мейрамхананың жағдайы, тамақ сапасы және қызмет көрсету көңілінен шықпаған.

"Инстаграмдағы парақшасы – әдемі көзбояушылық қана. Капсулалы үйін, лас мейрамханасын да көздің жауын алатындай етіп көрсетіп қойған. Жақында Apple Resort демалыс орнында болдым. Сапасыз құрылысқа, дәмсіз тамақ пен сұмдық қызметке қайран қалдым. Осыған қарамастан, бір үйдің бір күндік жалдау бағасы 75–95 мың теңге аралығында.

2GIS-тегі пікірлер де жағымсыз. Соған қарамастан, адамдар әлі де ағылуда. Себебі біз сапасыз қызметке бой үйретіп алғанбыз. Тіпті ақшамызды төлеп тұрып, сапасыз қызмет пен дөрекі қарым-қатынасқа өзімізді айыпты сезінетін күйге жеттік", – деп жазды желі белсендісі.

Ал тағы бір желі қолданушысы арнайы видео түсіріп, демалыс орнындағы антисанитарияны әшкереледі. Оның айтуынша, ресепшнде қолданылған жөргектер мен қоқыстар шашылып, сасып тұр.

"Apple Resort-тың ресепшні-ай... Сұлулығын-ай, не деген сұлулық! Мүңкіп тұр. Жерде қолданылған жөргектің қалдықтары шашылып жатыр. Бұл не сұмдық?! Мынаны қараңыздаршы, толықтай ластанған қоқыс ұясы! Жерде лас нәжіс жатыр. Мынау бірінші, мынау екінші, ал мынау үшінші нәжіс. Қызметкерлері қайда қарап отыр?! Негізі бұл – люкс қонақүй ғой! Ал бұл – ас үйі. Бізді осы өте лас асханада әзірленген тамақпен тамақтандырмақ болды. Ал кірер жолда электр кабелі жатыр. Бөлме ішіндегі электр сымдары, тіпті төсек астынан шығып тұр, оқшаулағыш лентамен де оралмаған. Төтенше жағдайлар қызметі, назар аударыңыздаршы! Бұл өте қауіпті! Ресепшнде қоқыс шашылып жатыр. Бар дауысыммен СЭС-ті көмекке шақырғым келіп тұр!", – деді бейнежазба авторы.

Ал Apple Resort-тің Instagram парақшасындағы пікірлердің бірінде қолданушы мейрамхана террасасының көрінісіне қатысты сын айтқан.

“Демалушылар мейрамхана террасасына шыққанда табиғаттың сұлулығына тамсануы керек емес пе?! Ал мұнда үйілген қоқыс”, – деп жазды желі қолданушысы.

2026 жылғы 19 ақпанда желі қолданушысы өзін Apple Resort-тің бұрынғы қызметкері ретінде таныстырып, қараша айы мен желтоқсанның бір бөлігі үшін жалақысын әлі алмағанын жазған.

“Осы мекеменің бұрынғы қызметкері ретінде айтарым, істеген еңбегімнің ақысын әлі күнге дейін алған жоқпын. Қараша айы мен желтоқсанның бір бөлігінде жұмыс істедім. Жалақыны кешіктіре бастаған кезде бір күмәнді жағдай барын түсініп, жұмыстан кеттім. Мен контент жасаушымын. Zvezdnaya.hotel, @piktalgar_eco_village, @natureview_almaty, almacampkz сияқты орындарға түсірілім жасадым. Солардың ішінде Apple Resort-ты ең соңғы орынға қояр едім. Себебі қызмет көрсету сапасы, қызметкерлерге деген қарым-қатынас және басшысының басқару тәсілі көңілден шықпады”, – деді.

Оның айтуынша, жалақының кешіктірілуіне байланысты жұмыстан кеткен. Ал 2026 жылғы 5 сәуірде тағы бір желі қолданушысы да осы демалыс орнына қатысты жалақы мәселесін көтеріп,  мұнда жұмысқа орналасу кезінде сақ болуға шақырған.

Тағы бір қолданушы Apple Resort жұмысына қатысты инвесторлар арасында дау бар екенін жазған.

Оның айтуынша, жобаға қомақты қаражат салған таныстары бар. Қолданушы инвесторлар пайда табудың орнына нысан иесімен соттасып жүргенін мәлімдеген. Кейінгі пікірінде ол инвесторлардың осы іске қатысы бар адамдарға қатысты арыз түсіріп жатқанын айтқан.

"Бұл нысандағы берекесіздіктің себебі – оның иесінің СИЗО-да отырғаны. Ол осы жобаға қомақты қаржы салған көптеген инвестордың, соның ішінде менің таныстарымның да ақшасын алған. Алайда олар жалға берілетін осындай шағын үйлерден пайда табудың орнына, иесімен соттасуға мәжбүр болып отыр. Бұл бассыздыққа әлдеқашан тосқауыл қойылуы керек еді. Бәлкім, құзырлы органдардың ішінде де бұған мүдделі адамдар бар шығар. Менің білуімше, инвесторлар қазір осы нысаннан пайда көріп отырғандардың барлығына қатысты арыз түсіріп жатыр. Сондықтан бұл жағдай елеусіз қалмайды деп ойлаймын", – деп жазды желі қолданушысы.

Ашық дереккөздерге сүйенсек, "APPLE RESORT" ЖШС-і 2023 жылғы 13 қыркүйекте тіркелген, ал компания басшысы – Түрымбетова Айжан Оспанқызы. Кәсіпорын 2024 жылы бюджетке 687 396 теңге, ал 2025 жылы 3,6 миллион теңгеден астам салық төлеп, екі жылда мемлекет қазынасына 4,28 миллион теңгеден астам қаржы аударған.

Соған қарамастан, Мемлекеттік кірістер комитетінің мәліметінше, компанияның салықтық берешегі бар. Төрт айдан астам уақыт бойы өтелмей келе жатқан бұл қарыздың жалпы көлемі 847 526 теңгені құрайды, оның 624 654 теңгесі – негізгі қарыз болса, 222 872 теңгесі – өсімпұл.

СЭС не дейді?

Stan.kz редакциясы Apple Resort-ке қатысты санитариялық талаптардың сақталуы жөнінде Медеу ауданының санитариялық-эпидемиологиялық бақылау басқармасына сауал жолдады. Басқарманың жауабына сәйкес, нысанға қатысты жеке тұлғадан E-Otinish платформасы арқылы ресми өтініш түскен.

"Қазақстан Республикасының Кәсіпкерлік кодексінің 144-бабы 5-тармағының 3) тармақшасына сәйкес, сенімді негіздер мен растайтын дәлелдер болған кезде заңбұзушылықтар туралы жеке және заңды тұлғалардың өтініштері негізінде жоспардан тыс тексеру жүргізіледі", – делінген басқарманың жауабында. Сондай-ақ басқарма бұған дейін Apple Resort-ке қатысты жеке және заңды тұлғалардан өтініш түспегендіктен, нысанда тексеру жүргізілмегенін хабарлады.

Санитариялық талаптар бұзылса, не болады?

Басқарма мәліметінше, жоспардан тыс тексеру барысында санитариялық-эпидемиологиялық талаптардың бұзылғаны анықталса, нысан иесіне Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 425-бабының 1-тармағына сәйкес әкімшілік шара қолданылады. Apple Resort шағын кәсіпкерлік ретінде тіркелген. Демек 160 АЕК  (692 000 теңге) айыппұл көзделген.

Ал демалыс орнының жұмысын уақытша тоқтату мәселесі анықталған бұзушылықтардың сипаты мен қолданыстағы талаптарға байланысты шешіледі. Басқарма мұндай жағдайда Денсаулық сақтау министрінің 2022 жылғы 2 желтоқсандағы № ҚР ДСМ-152 бұйрығында көзделген талаптар ескерілетінін мәлімдеді.

Тексеру кезінде кемшіліктер анықталса, оларды жоюға берілетін мерзім де заң талаптарына сай белгіленеді. Кәсіпкерлік кодекстің 152-бабының 7-тармағына сәйкес, нұсқаманы орындау мерзімін анықтағанда бұзушылықтарды жоюдың нақты мүмкіндігіне әсер ететін мән-жайлар ескеріледі.

Қоқыс пен кәріз жүйесі арнайы бақылана ма?

Редакция Алматының таулы аймақтарындағы демалыс орындарында септик, кәріз жүйесі және қоқыс шығару тәртібінің қалай бақыланатынын да сұрады.

Басқарманың жауабына сәйкес, мұндай нысандарға қатысты арнайы мониторинг жүргізу қарастырылмаған. Азаматтардан санитариялық талаптардың бұзылуы туралы өтініш түскен жағдайда, мәселе жоспардан тыс тексеру арқылы қаралады.

Apple Resort-те қатты тұрмыстық және сұйық қалдықтарды шығаратын ұйымдармен келісімшарттың бар-жоғы да тексеру барысында анықталуы мүмкін.

Санитариялық талаптардың бұзылғанын байқаған азаматтар E-Otinish платформасы арқылы немесе нысан орналасқан аумаққа жауапты санитариялық-эпидемиологиялық бақылау басқармасына жазбаша өтініш бере алады. Өтінішке демалыс орнының толық атауын, сәйкестендіру деректерін, фотосуреттерді, бейнежазбаларды, түбіртектерді және өзге де растайтын материалдарды қоса тіркеу қажет.

Stan.kz редакциясы Apple Resort басшылығымен байланысып, әлеуметтік желіде жарияланған шағымдар, бұрынғы қызметкерлердің жалақыға қатысты мәлімдемелері және инвесторларға қатысты пікірлер бойынша сауал жолдады. Алайда материал жарияланғанға дейін демалыс орны өкілдерінен жауап түскен жоқ.

Қазақстанда автомобиль жолдарын жөндеу бойынша мемлекеттік сатып алуға қатысқан екі компанияның өзара сөз байласқаны сотта дәлелденді. Салдарынан "NNC Group" ЖШС-не 92 миллион теңгеден астам айыппұл салынып, мемлекетке 403 миллион теңгеден астам монополиялық табысты қайтарады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Тексеру нәтижесінде конкурсқа қатысқан "NNC Group" және "Бірлік Жол Строй" компанияларының арасында картельдік келісім болғаны анықталған. Ведомство мұндай әрекеттер Кәсіпкерлік кодексінің талаптарына қайшы келетінін мәлімдеді.

Екі компания да тергеу қорытындысымен келіспей, сотқа жүгінген. Бірінші және апелляциялық сатыдағы соттар бастапқыда олардың талаптарын қанағаттандырмаған. Алайда кейін "NNC Group" ЖШС кассациялық тәртіппен шағым түсіріп, іс қайта қарауға жіберілген.

Қайта қарау барысында сот монополияға қарсы органның шешімін қолдады. Нәтижесінде 2026 жылғы 4 тамызда Атырау облыстық соты жүргізілген тергеудің заңдылығын растады. Осылайша, екі жылға жуық уақытқа созылған сот дауы аяқталды.

Сот шешімімен "NNC Group" ЖШС әкімшілік жауапкершілікке тартылып, компанияға 92 миллион теңгеден астам айыппұл салынды. Бұдан бөлек, мемлекет кірісіне 403 миллион теңгеден астам монополиялық табыс өндіріп алу белгіленді. Екі соманы қосқанда, компания төлейтін қаражат 495 миллион теңгеден асады.

Компания бұл шешімге тағы да шағымданған. Алайда 2026 жылғы 2 қыркүйекте Атырау облыстық сотының апелляциялық алқасы шағымды қанағаттандырмады.

Ал екінші компания – "Бірлік Жол Строй" ЖШС-не қатысты іс Астанада қаралған. 2025 жылғы 11 тамызда сот серіктестікті Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 159-бабының 1-бөлігі бойынша кінәлі деп танып, табысының 3%-ы көлемінде айыппұл салған. Сондай-ақ компанияның монополиялық табысын тәркілеу туралы шешім шықты.

Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі "Бірлік Жол Строй" ЖШС салынған айыппұлды толық төлегенін атап өтті. 

Бұған дейін "ҚазАвтоЖол" екі жол жобасына қатысты 10 миллиард теңгеге жуық қаражат қайда кеткенін айтып, түсіндірген еді. Бірінші жоба М-32 "Ресей Федерациясының шекарасы (Самараға қарай) – Шымкент" автожолының 1153-1240 шақырым аралығындағы учаскесін орташа жөндеуге және екінші жоба А-34 "Жетібай – Жаңаөзен – Кендірлі – Түрікменстан шекарасы" автожолының 179-229 шақырым аралығындағы учаскесін күрделі жөндеуге қатысты болды.

Алматыдағы "Саяхат" маңындағы жаңа супераялдамадан жаңбырдан кейін су ақты. Мердігерге ақауды 20 қазанға дейін жою тапсырылды. Бірақ желі қолданушылары үш көлік-аялдама кешенінің жалпы құны 1,658 миллиард теңгені құрағаны әлеуметтік желіде қызу талқыланып жатыр. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Қазан айындағы жаңбырдан кейін "Саяхат" маңындағы жаңа көлік-аялдама кешендерінің бірінен су аққаны туралы видео Threads желісінде жарияланды. Кадрлардан аялдаманың перроны суланып, шатырынан су өткенін көруге болады.

Осы оқиғадан кейін қалалық жол инфрақұрылымын дамыту басқармасы нысанның пайдалануға ресми түрде берілгенін хабарлаған. Ал мердігер Golden City DS компаниясына су ағуын 20 қазанға дейін жою тапсырылған.

Нысанға жеті жылдық кепілдік берілгені хабарланды. Ақауды жою үшін бюджеттен қосымша қаражат бөлінетіні туралы ақпарат жарияланбаған. Жөндеу жұмыстары мердігердің міндеті ретінде көрсетілген.

Видеоны жариялаған қолданушы аялдаманың автобустар әлі тоқтамайтын жағында су аққанын айтқан. Ал басқарма нысанның ресми түрде пайдалануға берілгенін мәлімдеген. Бұл екі ақпарат бір-біріне міндетті түрде қайшы келмейді: нысан қабылданғанымен, оның кейбір бөліктері жолаушылар тасымалы үшін толық пайдаланылмауы мүмкін.

Сондай-ақ, әлеуметтік желі қолданушыларының бірі Алматыдағы аялдаманың құнына қатысты пікір білдіріп, мұндай қаражатқа қалада қымбат мейрамхана ашуға болатынын жазған.

Супераялдамалар не үшін салынды?

"Саяхат" ауданындағы көлік-аялдама кешендері Райымбек даңғылы бойындағы көлік инфрақұрылымын дамыту жобасымен байланысты. Жоба бастапқыда төрт кешен салуды көздеген. Олар "Қонаев", "Мерей" сауда орталығы, Пушкин көшесі және "Саяхат" автовокзалы маңында орналасуы керек болған. Кейін "Мерей" сауда орталығы жанындағы аялдама жобадан шығарылған.

Жобада ұзындығы шамамен 50 метр болатын шатырлар қарастырылған. Олар алты автобусқа дейін жолаушыларды бір мезгілде отырғызуға және түсіруге мүмкіндік беруге тиіс болған. Сонымен қатар электронды таблолар, абаттандыру жұмыстары және қозғалысы шектеулі жолаушыларға арналған инфрақұрылым жоспарланған.

Мұндай кешендердің мақсаты — жолаушыларға қолайлы жағдай жасау және қоғамдық көліктің қозғалысын ұйымдастыру. Алайда жобаның нақты артықшылықтарын бағалау үшін жоспарланған мүмкіндіктердің барлығы іс жүзінде орындалған-орындалмағанын да ескеру қажет.

 

Бір кешеннің орташа құны — 552,7 миллион теңге

Қала әкімдігінің дерегінше, үш көлік-аялдама кешенінің жалпы құны 1,658 миллиард теңге болған. Бұл соманы үшке бөлгенде, әр нысанға орта есеппен 552,7 миллион теңгеден келеді. Бірақ бұл есеп әр кешеннің нақты құны бірдей болғанын білдірмейді.

Мемлекеттік сатып алу порталындағы мәліметтерге сәйкес, Пушкин көшесі мен Райымбек даңғылының қиылысындағы "Саяхат" көлік-аялдама кешенін салуға арналған келісімшарттың бастапқы сомасы 1 845 643 079,19 теңге болған.

2024 жылғы 24 сәуірде жасалған келісімшартқа кейін бірнеше рет өзгеріс енгізілген. 2026 жылғы 17 наурыздағы қосымша келісім бойынша оның сомасы 1 609 667 360,48 теңгеге дейін азайған. Бұл бастапқы сомадан шамамен 236 миллион теңгеге немесе 12,8 %-ға төмен.

2 сәуірдегі соңғы қолжетімді қосымша келісімде де осы сома көрсетілген.

Сонымен бірге әкімдік атаған үш кешеннің жалпы құны мен негізгі келісімшарттың кейінгі сомасы арасында шамамен 48,3 миллион теңге айырмашылық бар. Ашық мемлекеттік сатып алу деректерінде бұл айырмашылықтың нақты себебі көрсетілмеген. Оның басқа келісімшарттарға немесе жобаның өзге шығындарына қатысы бар-жоғын қолда бар ақпаратпен анықтау мүмкін емес.

Құрылыс мерзімі бірнеше рет өзгерген

Мемлекеттік сатып алу порталындағы келісімшарт тарихына сәйкес, жұмысты бастапқыда 2024 жылғы 31 желтоқсанға дейін аяқтау жоспарланған. Кейін мерзім бірнеше рет ауыстырылған: алдымен 2025 жылғы 30 сәуірге, одан кейін 31 тамызға, 30 қарашаға және 31 желтоқсанға дейін ұзартылған.

2026 жылы да мерзімдер өзгеріп, аяқтау уақыты 28 ақпанға, 31 наурызға және кейін 30 сәуірге белгіленген.

Алайда жұмыс осы мерзімде толық аяқталмаған. Мамыр айының соңында қалалық басқарма нысанның дайындық деңгейі шамамен 90 % екенін хабарлап, құрылыс жұмыстарын маусымда аяқтау жоспарланғанын айтқан. Сол кезде мердігерге мерзімді кешіктіргені үшін әр күнге өсімпұл есептелгені де хабарланған.

Осылайша, жобаның бастапқы мерзімі бірнеше рет өзгерген. Бұл жағдай келісімшарт талаптарының орындалуы мен мердігердің міндеттемелеріне қатысты сұрақ туындатады.

Енді мердігердің жұмыс сапасы тексеріледі

"Саяхат" маңындағы үш көлік-аялдама кешенінің құны әлеуметтік желіде қызу талқыланып жатқанымен, бір кешеннің нақты құнын орташа есеппен ғана анықтауға болады. Ал мемлекеттік сатып алу порталындағы келісімшарт сомасы мен әкімдік атаған жалпы құнның арасындағы айырмашылықтың себебі әзірге ашық деректерден анықталмайды.

Сонымен қатар құрылыс мерзімдерінің бірнеше рет өзгеруі және жаңбырдан кейін су ағуы жобаның орындалуы мен сапасына қатысты сұрақтарды күшейтті.

Қазір мердігер үшін негізгі мерзім — 20 қазан. Осы уақытқа дейін Golden City DS анықталған ақауды жоюға тиіс. Ал кешендердің құнына қатысты сұрақтарға толық жауап беру үшін құрылыс сметасы, әр нысан бойынша нақты шығындар және орындалған жұмыстар туралы мәліметтер қажет.

Айта кетсек, бұған дейін 4 миллион теңгеге салынған аялдаманы сындырып кеткен бұзақы іздестірілгені туралы жазған едік.

Қазақстанның мемлекеттік борышы 38,5 триллион теңгеге жетті. Бұл жалпы ішкі өнімнің 20,9 %-ына тең. Оның ішінде сыртқы борыш көлемі 8,4 триллион теңге немесе жалпы ішкі өнімнің 4,5 %-ын құрайды, деп мәлімдеді Қаржы министрі Мәди Такиев Құрылтай отырысында. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Министр 2027–2029 жылдарға арналған республикалық бюджет жобасын талқылау кезінде депутаттардың мемлекеттік борыштың өсуі мен оған қызмет көрсету шығындары туралы сұрақтарына жауап берді.

Такиевтің айтуынша, Үкімет қарызды басқару кезінде қаражатты тиімді шарттармен қайта тартуға басымдық береді. Осы мақсатта Мемлекеттік борышты басқару жөніндегі кеңес құрылып, бастапқы дилерлер институты іске қосылған. Сонымен қатар Қазақстанның мемлекеттік бағалы қағаздары халықаралық индекстерге енгізілген.

Министрдің сөзінше, мемлекеттік борыштың белгіленген шекті деңгейі жалпы ішкі өнімнің 32 %-ына тең. Оның айтуынша, Қазақстан заңнамадағы шектеулер мен талаптарды сақтап отыр, ал халықаралық сарапшылар елдің борыш деңгейін салыстырмалы түрде төмен деп бағалайды.

Қытайдан қарыз алу бюджетке қанша үнем береді?

Мәди Такиев Қазақстан биыл Қытайдан 1,5 миллиард долларды жылдық 1,82 %-дық мөлшерлемемен алғанын айтты. Министрдің мәліметінше, осы қарызды өтеуге жыл сайын 12,7 миллиард теңге жұмсалады.

"Биыл Қытайдан 1,5 миллиард долларды ең төменгі мөлшерлемемен – 1,82 %-бен тарттық. Бұл қарызға қызмет көрсетуге жылына 12,7 миллиард теңге жұмсалады. Егер дәл осы 1,5 миллиард долларды ішкі нарықтан тартсақ, оған қызмет көрсету шығыны 113 миллиард теңгеден асар еді", – деді министр.

Оның айтуынша, екі нұсқаның айырмашылығы жылына шамамен 100 миллиард теңгені құрайды. Ал бес жыл ішінде бюджет 500 миллиард теңге үнемдеуі мүмкін.

Қазақстан сыртқы нарықтан қандай шарттармен қарыз алады?

Министр Қазақстанның еурооблигациялар арқылы да қаражат тартатынын атап өтті. Оның айтуынша, 2015 жылы мұндай қарыздар жылдық 5,5 %-дық мөлшерлемемен, ал өткен жылы 4,4 %-бен тартылған.

Такиевтің бағалауынша, пайыздық мөлшерлемелердегі айырмашылық жылына 60 миллион доллар үнемдеуге мүмкіндік береді.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанның 2027–2029 жылдарға арналған республикалық бюджет жобасында мемлекеттік борышқа қызмет көрсетуге 2027 жылы 3,5 триллион теңге бөлу жоспарланғаны туралы жазған едік. Бұл сома жалпы бюджет шығыстарының шамамен 12 %-ына тең.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанның 2027–2029 жылдарға арналған республикалық бюджет жобасында қанша қаражат қайда бөлінетіні туралы жазған едік.

Атырау қаласының бұрынғы әкімі Шакир Кейкинге қатысты қылмыстық қудалау тоқтатылды. Тергеу нәтижесінде оның алаяқтық іске қатысы жоқ екені анықталды. Әкімнің бұрынғы орынбасары Мейіржан Мұқасовқа да осындай шешім қабылданды. Ал іс бойынша тағы екі күдікті сот алдында жауап беруі мүмкін. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі “Ақ Жайық” басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Адвокат Нұрлан Жолболовтың айтуынша, Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Атырау облысы бойынша Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметі тергеуді төрт-бес ай бойы жүргізген. Нәтижесінде құқық қорғау органдары экс-әкімнің басқа қатысушылардың алаяқтық әрекеттеріне қатысы жоқ деген қорытындыға келген.

Жолболовтың сөзінше, Шакир Кейкин мен оның бұрынғы орынбасары Мейіржан Мұқасовқа қатысты қылмыстық қудалау тоқтатылған. Тергеуге қадағалау жүргізген прокуратура бұл шешімнің заңдылығын тексеріп, тергеу қорытындысымен келіскен.

Тағы екі күдікті сотқа тартылуы мүмкін

Ал іс бойынша қалған екі күдіктіге қатысты материалдар сотқа жолдауға дайындалып жатыр. Оларға алаяқтық жасады деген айып тағылған.

Күдіктілердің бірі – Бейбіт Мағзұмов. Ол “Қаладағы тұрғын үйлерге коммуналдық қызмет көрсету” ЖШС бас директорының орынбасары қызметін атқарған. Екінші күдіктінің есімі – Әнуар Күншіғарoв.

Бір қызығы, екеуі де әр жылдары кәріз жүйесіне қызмет көрсету саласында жұмыс істейтін “BM SERVICE STROI” ЖШС-ін басқарған.

Істің мән-жайы

Айта кетейік, биыл 1 маусым күні Атырау қаласы әкімдігінің басшылығына қатысты тергеу әрекеттері жүріп жатқаны хабарланған еді. Сол кезде жоғары лауазымды шенеуніктер ұсталды деген ақпарат тараған. Десе де олардың қорғаушылары бұл мәліметті жоққа шығарды.

Кейін Шәкір Кейкиннен Ұлттық қауіпсіздік комитеті қызметкерлерінің жауап алғаны, содан соң оның үйіне қайтқаны белгілі болды. Ведомство сотқа дейінгі тергеу жүріп жатқанын растағанымен, істің егжей-тегжейін жарияламады.

Шәкір Кейкин 2023 жылдың шілдесінен бері Атырау қаласын басқарған. Биыл қыркүйекте ол өз өтінішімен қызметінен кетті.

Әкім орынбасары пара алды деген күдікке ілінген

Осы жазда құқық қорғау органдарының назарына Атырау әкімінің тағы бір орынбасары Тілек Махуов та іліккен. Ол аса ірі мөлшерде пара алды деген күдікпен ұсталған.

Мәліметке сәйкес, шенеунікке қаланың кәріз желілерін күрделі жөндеу жобасына өзгеріс енгізуге көмектескені үшін 100 миллион теңге берілген болуы мүмкін.

Әкімдік басшылығына қатысты бірнеше қылмыстық істің қатар шығуы олардың арасында байланыс бар ма деген сауал туғызған. 

“Істің мән-жайын білмейтін әрі оның мәнін түсінбейтін адамдар бұл әрекеттерді бір-бірімен байланыстырады. Алайда аталған үш адамға қатысты құқық қорғау органдарының күдіктері бір-бірімен байланысты емес”, – деді адвокат.

41 миллион теңгеден асатын мемлекеттік келісімшарт

Бұл істің тағы бір назар аударарлық тұсы бар. Іске қатысты тергеу басталған кезде  шамамен 40 миллион теңге жымқырылғаны айтылған. 

Кейін басылым Бейбіт Мағзұмовтың атына тіркелген “ВМ SERVICE” жеке кәсіпкерлігі ассенизаторлық техниканы жалға беру бойынша мемлекеттік келісімшартты конкурссыз алғанын анықтаған. Келісімшарттың құны өзгертілген соң 41 миллион теңгеден сәл асқан.

Басылым мәліметінше, жеке кәсіпкерлік 2024 жылы 31 қаңтарда тіркеліп, келесі күні  жалғыз мемлекеттік келісімшартын алған.

Бұл мемлекеттік сатып алудың қылмыстық іске қатысы бар-жоғы белгісіз. 

Мемлекеттік келісімшарттың құны 41 миллион теңгеден асқан. Бұл сома тергеу туралы алғашқы хабарларда айтылған 40 миллион теңгеге жақын. Алайда бұл екі деректің өзара байланысы бар-жоғы әзірге белгісіз.

Іс сотқа жеткенде, күдіктілердің нақты не үшін айыпталып отырғаны және оған қандай дәлелдер бар екені белгілі болуы мүмкін.

Еске сала кетсек, Шәкір Кейкін 14 қыркүйекте Атырау қаласының әкімі қызметінен кетті. Оның кету себебі ресми түрде жарияланбады. Ол қаланы 2023 жылдың шілдесінен бастап басқарды. Орнын босатуға орынбасарларға қатысты қылмыстық істер себеп болған. Шілде айында ҰҚК қызметкерлері әкімнің орынбасары Тілек Махуовты ұстады. Ол 100 млн теңге пара алды деген күдікке ілінді. Тағы бір орынбасары Мейіржан Мұқасовтан сыбайлас жемқорлық ісі бойынша жауап алынып, кейін босатылды. Бұрынғы әкімнің өзін де жауап алуға шақырды, бірақ оған ешқандай айып тағылмады.

Премьер-министрдің орынбасары – Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин Қазақстандықтарға отбасының әл-ауқат деңгейі бойынша қай санатқа жатқызылғаны туралы push-хабарлама жіберілетінін айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Министр Серік Жұманғариннің айтуынша, азаматтардың әл-ауқатын бағалау үшін деректерді талдау жұмыстары жыл соңына дейін жалғасады.

Отбасының белгілі бір санатқа жатқызылуы оның материалдық жағдайына байланысты. Бұл көрсеткіш уақыт өте өзгеруі мүмкін. Сондықтан орташа қазақстандық отбасының қай санатқа жататынын алдын ала айту мүмкін емес.

Министрдің сөзінше, отбасылардың әл-ауқатын бағалау үшін шамамен 30 цифрлық жүйенің деректері пайдаланылады. Ақпарат апта сайын дерлік талданып, қорытынды баға ай сайын шығарылады.

Сонымен қатар Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің жұмыс тобы еліміздің 20 өңірін аралап, тұрғындарға жүйенің қалай жұмыс істейтінін түсіндіреді.

Министрден азаматтарды әл-ауқат деңгейіне қарай санаттарға бөлудің нақты өлшемдерін түсіндірді. 

Алайда министр “Орташа қазақстандық отбасының әл-ауқаты қанағаттанарлық деңгейге жата ма?” деген сұраққа нақты жауап бермеді. Айтуынша, бұл әр отбасының жағдайына байланысты. Мұны өзгермейтін көрсеткіш деп қарастыруға болмайды. Шамамен 30 ақпараттық жүйе қолданылғанын атап өтті. Деректер апта сайын дерлік талданып, ай сайын жаңартылып отырады.

Айта кетейік, премьер-министр Олжас Бектенов тұрмысы жақсы, ауқатты адамдар мемлекеттен көмек алмай, өз күнін өзі көру керегін айтқан еді. Табысы жоғары және тұрмысы төмен көпбалалы отбасылардың бірдей көлемде мемлекеттік көмек алуы әділетсіздік деп санайды ол. Мемлекет тек өзін-өзі қамтамасыз ете алмайтын адамдарға қолдау көрсететінін атап өтті. 

Қандай реформа туралы сөз қозғалып отыр?

2027 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда мемлекеттік жәрдемақының 10 түрін тағайындау тәртібі өзгереді.

Жәрдемақы тағайындау кезінде адамның немесе отбасының материалдық жағдайы ескеріледі. Ол үшін әл-ауқаттың бес санаты енгізіледі:

• А санаты – жоғары деңгей. Табысы жоғары, жылжымайтын мүлкі және басқа да активтері бар отбасылар;
• В санаты – ауқатты деңгей. Тұрақты табысы, баспанасы және қаржылық жағдайы тұрақты отбасылар;
• С санаты – қанағаттанарлық деңгей. Табысы аз, несиелері бар және қаржылық мүмкіндіктері шектеулі отбасылар;
• D санаты – экономикалық тұрғыдан осал деңгей. Табысы төмен, қарыздары бар немесе жұмысқа орналасуда қиындықтарға тап болған отбасылар;
• E санаты – экономикалық және әлеуметтік тұрғыдан осал деңгей. Өмірлік қиын жағдайға тап болған отбасылар.

Жаңа ережеге сәйкес, А және В санаттарына жатқызылған отбасылар бекітілген тізімдегі жәрдемақыларды ала алмайды.

Егер адам жәрдемақы алып жүріп, отбасының әл-ауқатын бағалау нәтижесінде А немесе В санатына жатқызылса, төлем тоқтатыла тұруы мүмкін. Ал материалдық жағдайы нашарлап, келесі ай сайынғы бағалау кезінде отбасы С, D немесе E санатына өтсе, төлем қайта тағайындалуы мүмкін.

Еске салайық, бұған дейін 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда 10 түрлі мемлекеттік жәрдемақы берілетін біржолғы төлемді тағайындау тәртібі өзгеретінін жазған едік.

Депутат Ольга Перепечина Қосылған құн салығы мөлшерлемесін 12%-дан 16%-ға көтеру ел бюджетіне қосымша кіріс әкелмегенін мәлімдеді. Оның айтуынша, биыл бюджет кірісінің болжамы төмендетілген. Сол себепті келесі жылға жоспарланған өсім елдің кіріс көздері шын мәнінде кеңейгенін толық көрсетпеуі мүмкін. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Құрылтай отырысында 2027–2029 жылдарға арналған республикалық бюджет жобасы қаралды. Құжат бойынша депутат Ольга Перепечина қосымша баяндама жасады. Ол бюджет жобасы макроэкономикалық тұрақтылықты сақтауға, әлеуметтік міндеттемелерді орындауға және инфрақұрылымды дамытуға бағытталғанын айтты.

Сонымен қатар депутат алдағы орта мерзімді кезеңде шешілуі тиіс бірнеше мәселені атады. Оның сөзінше, үкімет бір кезеңге арналған әлеуметтік-экономикалық даму болжамы көрсеткішін жыл сайын өзгертіп келеді.

“2027 жылға арналған негізгі көрсеткіштердің барлығы дерлік өзгертілді. Олардың қатарында номиналды жалпы ішкі өнім, бюджет кірістері мен тапшылығы бар. Келесі жылы бюджетке түсетін кірісті 16%-дан асыру, яғни шамамен 2,8 триллион теңгеге арттыру жоспарланып отыр. Алайда бұл болжам биыл болған түсімнің төмендетілген бағасына негізделген. Мұны әсіресе қосылған құн салығынан (ҚҚС) түсетін кірістен анық байқауға болады. Қосылған құн салығы мөлшерлемесін 12%-дан 16%-ға көтеру 2026 жылы бюджет кірісін күткендей арттырмады”, – деді депутат.

Депутаттың пікірінше, бұл есеп кірістің өсу қарқынына қатысты нақты жағдайды бұрмалап көрсетуі мүмкін. Жоғары аудиторлық палата қорытындысына сәйкес, келесі жылы бюджет кірісін арттыруға арналған жоспар биыл түспей қалған қаражаттың орнын толтыруға жұмсалуы ықтимал. Демек кірістің өсуі елдің табыс көздері шын мәнінде кеңейгенін білдірмеуі мүмкін.

Осыған байланысты депутат орта мерзімді жоспарлаудың тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін макроэкономикалық болжам жасау тәсілдерін қайта қарау қажет екенін айтты.

Бюджет шығынының 80%-ы міндетті төлемдерге жұмсалады

Депутаттың айтуынша, республикалық бюджет шығынының шамамен 80%-ы әлеуметтік міндеттемелерге, елдің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге және мемлекеттік қарыздың пайызын төлеуге жұмсалады.

Үкімет өңірлерді қолдауға бөлінетін қаражатты 1 триллион 774 миллиард теңгеге арттырып отыр. Бұдан бөлек, Ұлттық қордан 2 триллион теңге бөлу қарастырылған. Бұл қаражат инженерлік және коммуналдық инфрақұрылымды жаңғыртуға, жол салуға, елді мекендерді таза ауызсумен және тұрақты байланыспен қамтамасыз етуге жұмсалмақ.

Ольга Перепечина қаражат бөлуде жобаларды ашық іріктеп, олардың нәтижесін бақылау қажет екенін айтты. Жоғары аудиторлық палата қорытындысы бойынша, Үкімет инфрақұрылымдық жобалардың тізімін мемлекеттік инвестициялық жобалардың жалпы тізбесі бекітілмей тұрып әзірлеген.

“Инвестициялық жобалардың тізімін көріп отырған жоқпыз. Бюджетпен бірге ұсынылған материалдарда оларды іріктеу өлшемдері мен негіздемелері де жоқ. Өңірлердің тұрақты экономикалық дамуына жағдай жасауға арналған қаражатты бөлгенде, аймақтар арасындағы теңсіздікті азайтуға ерекше көңіл бөлу қажет деп санаймыз”, – деді депутат.

Бюджет тапшылығын азайту үшін кіріс көздерін арттыру қажет

Депутаттың айтуынша, бюджетте күтпеген жағдайларға арналған қаржы қоры аз. Егер экономикалық жағдай нашарласа, мемлекет шығындарын өтеу үшін қосымша қарыз алуға немесе Ұлттық қордан ақша алуға мәжбүр болуы мүмкін. Сонымен қатаркейбір шығындарды қысқартуға тура келуі ықтимал.

Мұндай жағдайда экономиканы дамыту мен қолдауға арналған шығындар қысқаруы ықтимал. Сондықтан депутат бюджет шығынын алдын ала нақты жоспарлап, күтпеген қаржылай қиындық туындаған жағдайда мемлекеттің ақшасыз қалмауын қамтамасыз ету қажет деп санайды.

Үкімет бюджет тапшылығын 2027 жылы жалпы ішкі өнімнің 2,3%-ынан 2029 жылы 0,4%-ына дейін біртіндеп төмендетуді жоспарлап отыр.

“Бюджет тапшылығын азайту үшін мемлекет кірісті арттырып, қаражатты тиімді жұмсауы керек. Ал тапшылықты жабу үшін үнемі қарыз ала беру бюджетке қосымша салмақ түсіреді. Мәселен, 2027 жылы мемлекеттік қарыздың пайызын төлеу мен негізгі сомасын қайтаруға бюджет кірісінің 40%-ынан астамы жұмсалуы мүмкін”, – деді депутат.

Осыған байланысты депутат мемлекеттік қарызды басқару тәсілдерін қайта қарауды ұсынды. Атап айтқанда, Үкімет қарыз алудың тиімді жолдарын қарастырып, оны өтеуге жұмсалатын шығынды азайтып, жаңа қарызды шамадан тыс алмауы керек.

Депутат бюджет саясатын жетілдірудің төрт бағытын атады

Ольга Перепечина бюджет жобасы әлеуметтік міндеттемелерді қаржыландыруды, нақты секторды қолдауды және инфрақұрылымды дамытуды көздейтінін айтты. Сонымен бірге бюджет тапшылығын біртіндеп азайтуға бағытталған жоспар бар екенін жеткізді. 

Депутат Үкіметпен бірлесіп жұмыс істеуді қажет ететін төрт негізгі бағытты белгіледі:

• Макроэкономикалық болжамның дәлдігін арттыру және бюджетке түсетін кірістің тұрақты өсуін қамтамасыз ету;
• Ұлттық қордан бөлінетін трансферттерге тәуелділікті азайту, сонымен бірге қордың тұрақтандыру және жинақтау қызметтерін сақтау;
• Бюджет шығынын жоспарлау мен жұмсаудың тиімділігін арттыру, әлеуметтік төлемдер мен мемлекеттік инвестициялардың негізділігін қамтамасыз ету;
• Мемлекеттік қарызды бақылауды күшейту, оған қызмет көрсету құны мен қарызды өтеу көздерін мұқият қадағалау.

Депутаттың пікірінше, бұл мәселелер жекелеген көрсеткіштерді өзгерту арқылы ғана шешілмейді. Үкімет орта мерзімді кезеңге арналған бюджет жоспарының сапасын жүйелі түрде арттыруы керек.

Қосылған құн салығы мөлшелемесі қашан көтерілді?

Еске салсақ, Қазақстанда 2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап жаңа Салық кодексі күшіне енді. Қазақстанда қосылған құн салығының (ҚҚС)  мөлшерлемесі 12%-дан 16%-ға дейін өсті. Өзгеріс жаңа Салық кодексі аясында енгізілді. Үкімет бұл қадамды бюджет кірісін арттыру және салық жүйесін реформалау қажеттігімен түсіндірді.

Мөлшерлеме не үшін көтерілді?

Қосылған құн салығы тауарлар мен қызметтерді өткізу кезінде алынатын жанама салық. Оның құны өнімнің немесе қызметтің түпкілікті бағасына қосылуы мүмкін. Сондықтан салық мөлшерлемесінің өзгеруі кәсіпкерлерге де, тұтынушыларға да әсер етеді.

Үкімет мәліметінше, Қосылған құн салығы мөлшерлемесін көтеру салық түсімдерін арттыруға және мемлекеттік қаржыны тұрақтандыруға бағытталған. Сонымен қатар жаңа Салық кодексі салықтық әкімшілендіруді жеңілдетуді, салықтық жеңілдіктерді қайта қарауды және салық төлеу тәртібін өзгертуді көздейді.

Қандай өзгерістер енгізілді?

2026 жылдан бастап қосылған құн салығының негізгі мөлшерлемесі 16% болды. Сонымен қатар қосылған құн салығы бойынша міндетті тіркеу шегі 20 мың АЕК-тен 10 мың АЕК-ке дейін төмендетілді. Бұл өзгеріс қосылған құн салығын төлеуші ретінде тіркелуге тиіс кәсіпкерлер аясын кеңейтеді. 

Жаңа Салық кодексінде кейбір салаларға жеңілдетілген мөлшерлемелер де қарастырылған. Атап айтқанда, дәрі-дәрмектер мен бірқатар медициналық қызметтерге 2026 жылы 5%, ал 2027 жылдан бастап 10% қосылған құн салығы қолданылады. Отандық мерзімді басылымдарға 10%-дық мөлшерлеме белгіленген. Ал заңда көрсетілген кейбір медициналық қызметтер мен өзге де операциялар қосылған құн салығынан босатылған. 

Қазақстанда қосылған құн салығы мөлшерлемесінің көтерілуі — жаңа Салық кодексіндегі негізгі өзгерістердің бірі. Үкімет бұл реформаны бюджет кірісін ұлғайту және салық жүйесін жаңарту мақсатымен түсіндіреді. Ал оның халықтың күнделікті шығынына қаншалықты әсер ететіні тауарлар мен қызметтердің бағасының өзгеруіне байланысты болады.

"Әділет" партиясы фракциясының депутаттары Қазақстанның Бас прокуроры Берік Асылов пен Премьер-министрдің орынбасары – Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі Жаслан Мәдиевке депутаттық сауал жолдады. Олар "Яндекс" сервистеріндегі ақаудан кейін азаматтардың дербес деректерінің қорғалуына қатысты тексеру жүргізуді ұсынды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Депутаттардың айтуынша, 11 қазанда қазақстандықтар "Яндекс" компаниясының кейбір сервистерін пайдалана алмаған. Компания мұның себебі  шетелдегі инфрақұрылымда болған ақау деп көрсетті. Ал министрлік пайдаланушылардың дербес деректері сақталатын серверлер Қазақстанда орналасқанымен, кейбір компоненттердің ел аумағынан тыс жерде екенін растаған.

Сондай-ақ олар дербес деректердің ашық жариялануына назар аударды. Олардың мәліметінше, жақында Қызылорда облысының Шиелі ауданындағы жеті білім беру ұйымы 529 қызметкердің жеке деректерін мемлекеттік сатып алу порталында жариялаған. Ал Семейде қызметкерлермен бірге 344 кәмелетке толмаған баланың деректері жарияланған.

Депутаттар бұл жағдайда ақпараттық жүйелерді бұзудың қажеті болмағанын, деректерді қорғауға міндетті ұйымдардың өздері оларды ашық жариялағанын атап өтті.

Олар азаматтардың деректері мемлекеттік қызметтерді алу, банкке жүгіну, емханаға тіркелу немесе баланы мектепке орналастыру кезінде жиналатынын еске салды. Алайда бұл мәліметтерге кімнің қол жеткізетіні және қандай мақсатта пайдаланылатынына қатысты бақылау мәселесі әлі де өзекті. Әсіресе балалардың тұрғылықты жері, оқу орны, денсаулығы мен отбасының әлеуметтік жағдайы туралы ақпараттың таралуы олардың қауіпсіздігіне қатер төндіруі мүмкін екенін жеткізді.

Осыған байланысты депутаттар бірнеше ұсыныс айтты:

• 11 қазандағы жағдайға байланысты дербес деректердің шетелге берілуінің заңдылығын тексеру;
• Әлеуметтік нысандар мен оларға қызмет көрсететін компаниялардың дербес деректерді жинау тәртібінің заңға сәйкестігін анықтау;
• Дербес деректерді ашық жариялау кезінде оларды бүркемелеу талаптарының сақталуын тексеру;
• Осы сала мамандарының біліктілігін арттырып, жергілікті атқарушы органдарға арналған бірыңғай тексеру әдістемесін әзірлеу;
• Дербес деректері заңсыз жарияланған азаматтардың құқықтарын қалпына келтіру тетіктерінің тиімділігін қамтамасыз ету.

Депутаттардың пікірінше, цифрлық мемлекетке деген сенім азаматтардың жеке деректерінің қорғалатынына деген сенімнен басталады.

Не болды?

8 қазанға қараған түні Рязань облысының Сасово қаласындағы “Яндекс” компаниясының дата-орталығына дрондар шабуыл жасаған. Соққыдан кейін нысанда өрт шығып, инфрақұрылымның бір бөлігі зақымданған. Соның салдарынан орталықтың жұмысын толық тоқтатуға тура келген.

Компания шабуыл болғанын растады және зардап шеккендер жоқ екенін хабарлады. Қазір оқиға орнында тиісті қызметтер жұмыс істеп, мамандар зақымданған жүйелерді қалпына келтіріп жатыр.

Компания мәліметінше, “Яндекстің” негізгі қызметтері әдеттегі режимде жұмысын жалғастырған. Дегенмен пайдаланушылар “Яндекс.Диск”, “Яндекс.Документы”, сайттар мен мобильді қосымшалардың жұмысында ақау барын хабарлаған. Yandex Cloud парақшасында да дата-орталық аймақтарының бірінде электр қуатына қатысты мәселе туындағаны жазылған. Клиенттерге уақытша басқа аймақтарды пайдалану ұсынылған.

Downdetector деректеріне сәйкес, жаппай шағымдар Мәскеу уақытымен шамамен сағат 02:00-де, Астана уақытымен 04:00-де түсе бастаған. Бір тәулікте 1,5 мыңға жуық шағым тіркелген.

Еске салайық, 18 шілдеге қараған түні Украина дрондары Ресейдің Тамбов және Мәскеу облыстарындағы Wildberries маркетплейсінің екі ірі логистикалық орталығына шабуыл жасады. Ресей билігі шабуыл салдарынан сегіз адам қаза тауып, шамамен 50 адам түрлі жарақат алғанын хабарлаған еді.

Депутат Мақсұт Насибулов мемлекет қаржысына салынатын тұрғын үйлердің ауласын абаттандыруға міндетті талаптар енгізуді ұсынды. Оның айтуынша, тұрғындар пәтермен бірге балалар алаңы, жарықтандырылған аула, жаяу жүргіншілер жолы және демалыс орындарымен де қамтамасыз етілуі керек. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Депутат премьер-министр Олжас Бектеновке жолдаған сауалында тұрғын үй құрылысының сапасын бағалауда баспананың шаршы метрі мен санына ғана назар аудару жеткіліксіз екенін айтты. Оның сөзінше, азаматтарға арналған үй айналасында инфрақұрылым мен өмір сүруге қолайлы ортаның болуы да маңызды.

“Елімізде тұрғын үй салғанда азаматтарға тек пәтер берумен шектелеміз бе, әлде жайлы өмір сүруге қажет ортамен де қамтамасыз етеміз бе? Бұл мәселе бізді көптен бері алаңдатып келеді. Сол себепті үйлер санымен қатар, тұрғындардың өмір сүру жағдайына да назар аудару қажет. Өйткені кейбір үйлердің ауласы абаттандырылмай, қажет инфрақұрылымсыз қалады. Балалар алаңы, жарықтандыру және жаяужол салу жағы ескерусіз қалып жатыр”, – деді депутат. 

Оның айтуынша, тұрғын үй кешендерінде балалардың ойнауына, тұрғындардың спортпен айналысып, серуендеуіне арналған орындар, қарттар мен мүмкіндігі шектеулі жандарға арналған демалыс аймақтары да ескерілуі керек.

“Қалыпты ауласы жоқ, абаттандыру жұмыстары толық жүргізілмеген үйлер мен кешендерді толыққанды тұрғын үй деп айта аламыз ба? Бұл – бүгінгі күннің маңызды әлеуметтік мәселесі”, – деді Насибулов.

Депутаттың пікірінше, бұл мәселе әсіресе аудан орталықтары мен ауылдарда өзекті. Мемлекет ауылдарға мұғалімдер мен дәрігерлерді тартуға күш салып жатыр. Десе де мамандарға баспана берумен шектелмей, олардың отбасы үшін де қолайлы орта қалыптастыру қажет.

“Біз қажет маман иесін, жас отбасын жоба негізінде ауылға шақырып, тек азын-аулақ мал-мүлік және пәтер ұсынумен ғана шектелеміз. Жағдай бұлай болмауы керек”, – деді ол.

Депутат Үкіметке қандай ұсыныстар айтты?

Насибулов тұрғын үй ортасының сапасын жақсарту үшін мына ұсыныстарды айтты:

• Тұрғын үйлерге ортақ талап енгізу. Мемлекет қаржысына және басқа да қаражат көздері есебінен салынатын үйлердің ауласы мен инфрақұрылымына қойылатын ең төменгі талаптарды белгілеу;
• Абаттандыруды құрылыс жобасына міндетті түрде енгізу. Балалар және спорт алаңдары, жарықтандыру, жаяу жүргіншілер жолдары, көгалдандыру мен демалыс орындары алдын ала жоспарлануы керек;
• Бұрын салынған мемлекеттік тұрғын үйлерді тексеру. Жобалау-сметалық құжаттамада көрсетілген жұмыстардың іс жүзінде орындалғанын анықтау;
• Талаптарды ауылдарда да қолдану. Бірыңғай стандарт аудан орталықтары мен ауылдық елді мекендерге де енгізіліп, әр өңірдің ерекшелігі ескерілуі қажет. 

Депутат ауылдарға қалалық үлгіні сол күйінде көшіруді емес, барлық елді мекенде қауіпсіз әрі қолайлы өмір сүруге қажет базалық жағдайды қамтамасыз етуді ұсынып отыр.

“Біз қанша шаршы метр тұрғын үй салдық?” деп қана қарау қателік. Дұрысы: “Салынған үйлердің тұрғындары үшін біз қаншалықты деңгейде өмір сүру жағдайын қалыптастырдық?” деген сауал алға шығуы тиіс”, – деді Насибулов.

Айта кетейік, бұған дейін БАҚ пен әлеуметтік желілерде 2026 жылдың 1 шілдесінен бастап Қазақстанда тұрғын үйлердің жанына автокөліктерді тұраққа қоюға тыйым салынады деген ақпарат тарағаны туралы жазған едік. 

Құрылтай отырысында депутат Асхат Рахымжанов Жалпыұлттық социал-демократиялық партиясы жүргізген сауалнамаға қатысқан көптеген отбасының ай сайынғы шығыны табысынан көп екенін мәлімдеді. Осыған байланысты партия күнкөріс минимумын көтеруді ұсынды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Депутаттың айтуынша, экономиканың жыл сайын 5%-дан астам өсуі қарапайым отбасылардың тұрмыс деңгейіне де әсер етуі керек.

“Әлеуметтік-экономикалық даму болжамы бойынша, экономика жыл сайын 5%-дан астам өседі. Алайда социал-демократ ретінде біз басты сұрақты қоюымыз керек: бұл экономикалық өсім әр отбасы үшін нені білдіреді? Жалпыұлттық социал-демократиялық партия өз сауалнамасын жүргізді. Сауалнамаға қатысқан отбасылардың едәуір бөлігінің ай сайынғы шығыны табысынан асып түседі. Әрине, бұл бүкіл елді қамтитын статистика емес. Дегенмен, бұл – назар аударуды қажет ететін маңызды белгі, оны елемеуге болмайды”, – деді Асхат Рахымжанов.

Депутат күнкөріс минимумын көтеру қажет деп санайтынын айтты. 

“Бұл өзгеріс күнкөріс минимумының көрсеткішінен ғана көрініс таппауы керек. Ол әлеуметтік стандарттар мен мемлекеттік қолдау жүйесінде де ескерілуі тиіс. Экономиканың тұрақтылығы жалпы ішкі өнімнің өсу қарқынымен ғана өлшенбейді. Ол әр отбасының тұрмысы қаншалықты тұрақты екеніне де байланысты”, – деді депутат.

Айта кетейік, бұған дейін Құрылтайда шоты бұғатталған қазақстандықтарға күнкөрісіне ақша қалдыру мәселесі көтерілгені туралы жазған едік. 

Қызылорда облысының прокуратурасы жасөспірімді зорлады деп күдікке ілінген жаттықтырушының 2024 жылы жұмыстан шығарылғаны туралы ақпаратты жоққа шығарды. Ведомство мәліметінше, ол қызметінен былтыр қыркүйекте босатылған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Kazinform сайтына сілтеме жасап хабарлайды. 

Күдікті Тереңөзек ауылының тұрғыны. Ол жұмысынан 2025 жылы 18 қыркүйекте шеттетілген.

“Күдікті Қызылорда облысы Дене шынықтыру және спорт басқармасына қарасты “Қайсар” ойын спорт түрлері клубына 2023 жылы 4 қаңтардағы бұйрықпен жаттықтырушы болып қабылданған. Ал 2025 жылы 18 қыркүйекте қызметінен босатылған. Оның 2024 жылы жұмыстан шығарылғаны туралы мәлімдеме негізсіз”, – делінген прокуратура хабарламасында.

Тергеу органы Қылмыстық-процестік кодекстің 200-бабы (Қылмыстық құқық бұзушылықтар және басқа да заң бұзушылықтар жасауға ықпал еткен мән-жайларды жою жөніндегі ұсыну) негізінде Қызылорда облысының әкімдігіне ұсыныс енгізген. Прокуратура істің заңдылығы мен тергеудің объективтілігін қамтамасыз ету мақсатында оны ерекше бақылауға алғанын хабарлады.

Сонымен қатар ведомство кәмелетке толмаған жәбірленушінің отбасы мүшелеріне қатысты істің мән-жайын да түсіндірді.

Тергеу кезінде басқа адамдардың әрекеттерінен де Қылмыстық кодекстің 122-бабында (Көрінеу он алты жасқа толмаған адаммен жыныстық қатынас немесе сексуалдық сипаттағы өзге де әрекеттерді жасау, сол сияқты көрінеу кәмелетке толмаған адам көрсететін жезөкшелік қызметті, сексуалдық сипаттағы өзге де қызметті алу) көзделген қылмыстық құқық бұзушылық белгілері анықталған. Осыған байланысты облыстық полиция аталған баптың 1-бөлігі бойынша қылмыстық іс тіркеп, сотқа дейінгі тергеуді бастаған. Прокуратура тергеу қорытындысы бойынша заңға сәйкес процессуалдық шешім қабылданатынын мәлімдеді.

Бұған дейін жәбірленуші тергеушілердің іс материалдарымен танысуға мүмкіндік бермегенін, құжаттарды оқымай тұрып қол қоюға мәжбүрлегенін айтқан еді. Алайда прокуратура бұл мәлімдемемен келіспейді.

“Іс бойынша жәбірленушінің заңды өкілі мен өкілі материалдармен толық танысты. Олар құжаттарға қол қойып, іс материалдарының көшірмелерін алды. Қазір Қылмыстық-процестік кодекстің 302-бабының талаптарына сәйкес, қосымша тергеу жүргізу үшін іс Қызылорда облысының полиция департаментіне жолданды”, – делінген хабарламада. 

Айта кетейік, бұған дейін Қызылорда облысында хоккей жаттықтырушысы оқушы қызды екі жыл бойы зорлап келгені туралы жазған едік. 

Дуэйн "Кеффи Ди" Дэвис 1996 жылы рэпер Тупак Шакурдың өлімін ұйымдастырғаны үшін өмір бойына бас бостандығынан айырылды. Бірақ ол 40 жылдан кейін шартты түрде мерзімінен бұрын босатыла алады. Бұл туралы Tengri Life NBC News-ке сілтеме жасап хабарлайды.

Үкімге кісі өлтіруден пайда тапқаны үшін қосымша 20 жыл түрме жазасы да енгізілді.

Судья Карли Кирни үкімді жариялау кезінде сотталушыға адамды өмірінен айыруға құқығы жоғын айтты.

Осылайша, ол өмір бойына сотталып, 40 жылдан кейін шартты түрде түрмеден шыға алады. 

Сейсенбі күні ол сот отырысына қолына кісен салынып, қою көк түсті түрме киімімен келді. Судья одан сотқа және Шакурдың отбасына айтары бар-жоғын сұрағанда, Дэвис жауап беруден бас тартты.

"Менде бәрі жақсы", – деді ол.

Кларк округі прокурорының бірінші орынбасары Бину Палал Дэвистің бұған дейін тағы бес қылмыс бойынша сотталғанын және оның көпшілік алдында жасаған мәлімдемелерін алға тартып, оған ең қатаң жаза тағайындауды сұрады.

"Сіз қандай шешім қабылдасаңыз да, ол ең ауыр жазаға лайық деп санаймын. Өз әрекеттерімен, мінез-құлқымен және бүгінгі сот алдында өзін қалай ұстағанымен ол бұл жазаны өзіне өзі лайық етті. Ол ең қатаң жазаға жүз % лайық", – деді Палал судьяға.

Дэвис әзірге Тупак Шакурдың өліміне байланысты сотталған жалғыз адам болып отыр. Оған рэперге  оқ атқан деген айып тағылған жоқ. Алайда айыптаушы тарап Дэвис шабуыл кезінде қолданылған қаруды беріп, қылмысты ұйымдастыруға көмектескенін мәлімдеді.

АҚШ-та Тупак Шакурдың өліміне қатысты көп жыл бойы ашылмай келген атышулы істердің бірі бойынша сот процесі аяқталды. 1996 жылғы 7 қыркүйекте белгісіз біреу Лас-Вегаста рэпер Тупак Шакур мен музыкалық магнат Мэрион "Шуг" Найт клубқа бара жатқан кезде өтіп бара жатқан көліктен оқ атқан. Музыкант алған жарақатынан 13 қыркүйекте қайтыс болды. Ал "Шуг" Найт аман қалды.

Дуэйн "Киффи Ди" Дэвис – Тупак Шакурдың өліміне қатысты жауапқа тартылған жалғыз адам. Прокурорлар басқа адамдарға айып тағуға жеткілікті негіз жоқ екенін мәлімдеді. Рэперге оқ атылған көлікте болған деген болжам бар тағы үш ер адам да қайтыс болған.

Дэвис сол кезде South Side Compton Crips қылмыстық тобының жетекшілерінің бірі болған. Ал "Шуг" Найт пен Тупак келісімшарт бойынша жұмыс істеген Death Row Records музыкалық лейблі қарсылас Mob Piru Bloods тобымен байланысты болған.

2019 жылы "Киффи Ди" рэпердің өлімі туралы баяндаған мемуар кітабын шығарды. Оның жазуынша, Тупак Шакур Дуэйн Дэвистің жиені Орландо Андерсонмен төбелескен. Осыдан кейін South Side Compton Crips тобының мүшесі болған Дэвис бұл оқиғаны жазасыз қалдырмау туралы шешім қабылдаған.

"Киффи Ди" музыкантқа оқ атылған көлікте өзі де болғанын және кісі өлтіруге қолданылған тапаншаны өзі бергенін айтты. 

Дэвис 2023 жылы тұтқындалды. Ол өзінің мемуар кітабындағы мәлімдемелерінен бас тартуға тырысып, кітапты ақша мен атақ үшін шығарғанын және онда нақты не жазылғанын білмегенін алға тартты. Сотта оның қорғаушылары да осы ұстанымды қолдады.

Соған қарамастан, алқабилер Дэвисті қару қолдану арқылы бірінші дәрежелі кісі өлтіргені үшін кінәлі деп таныды. Бұл бап бойынша ең жоғары жаза – шартты түрде мерзімінен бұрын босату құқығынсыз өмір бойына бас бостандығынан айыру.

Еске салайық, былтыр 17 қыркүйекте рэпер әрі продюсер Puff Daddy (P.Diddy деген атпен белгілі) рэкет, сексуалды құлдық пен сауда және жеңгетайлық үшін қамауға алынып, Голливудта үлкен шу шыққан еді. Рэпердің ұйымдастырған кештерінде танымал поп-жұлдыздардың болғаны да белгілі, желіде фотолар пайда болған.

Қазір сұранысқа ие қаржы өнімін ұсыну несие берумен шектелмейді. Ең бастысы – қызмет көрсетудің толық циклін жылдам, ыңғайлы әрі цифрлы форматқа көшіру. Осыған орай, банктер қаржылық сараптаманы финтех-компаниялардың технологиялық мүмкіндіктерімен біріктіруге көшті. Bank RBK мен Sapa Digital Finance ынтымақтастығы – осы үрдістің жарқын дәлелі.

"Бірлік болмай, тірлік болмас"

Әлемде банктердің жұмыс тәсілі өзгеріп жатыр. Бұрын қаржы ұйымдары қызмет көрсетуге қажетті жүйелерді өздері әзірлеуге ұмтылса, қазір технологиялық компаниялардың көмегіне жүгінеді. Бұл жаңа қызметтерді тез іске қосуға, құжат рәсімдеу жұмысын жеңілдетуге және шығынды азайтуға мүмкіндік береді.

Бұл тәсіл Қазақстанның автонесие нарығында да маңызды. Бірінші кредиттік бюроның дерегіне сүйенсек, 2023–2025 жылдары нарық көлемі шамамен 44 %-ға өсіп, 2,39 триллион теңгеге жеткен. Көлік алуға несие сұрайтындар көбейген сайын, банктер үшін клиентке тиімді шарт ұсынып қана қоймай, несиені оңай әрі жылдам рәсімдеу де маңызды болып отыр.

Өтінім беруден көлік алуға дейін

Bank RBK мен Sapa Digital Finance (SDF) 2023 жылдан бері бірге жұмыс істейді. Бұл серіктестікте әр компания өз міндетін атқарады: банк несие беруге қажетті қаржыны қамтамасыз етіп, оның шарттарын белгілейді. Ал SDF өтінімдерді қарау, құжаттарды рәсімдеу және клиенттермен, автосалондармен байланыс орнату жұмыстарын цифрлық жүйе арқылы ұйымдастырады.

Bank RBK басқарма төрайымы Наталья Акентьева технологияны тиімді пайдаланудың маңызын атап өтті.

"Бүгінде банктің бәсекеге қабілетті болуы технологияны клиентке нақты пайда әкелетін құралға айналдыра білуіне де байланысты. Sapa Digital Finance компаниясымен серіктестік дайын технологиялық жүйені пайдалануға, автонесие беруді кеңейтуге және клиенттерге қаржыландыру рәсімін жеңілдетуге мүмкіндік береді. Әр тараптың тәжірибесін біріктіру арқылы сұранысқа ие өнім ұсынып, бизнесті дамытуға болады", — дейді ол.

Серіктестік басталғалы бері 65 мың қазақстандық автонесие алған. SDF әзірлеген жүйе банк, автосалон және клиент арасындағы байланысты жеңілдетеді. Соның арқасында еліміздің әр өңіріндегі серіктес автосалондардан көлік алуға несие рәсімдеуге болады.

Өтінім жасанды интеллект көмегімен нақты уақыт режимінде қаралады. Кепілді тіркеуді қоса алғанда, құжаттарды рәсімдеу жұмыстары бір күнде аяқталуы мүмкін.

Бұл мүмкіндік көлікті күнделікті жүріп-тұру үшін ғана емес, күнкөрісіне табыс табу үшін пайдаланатын адамдарға да пайдалы. Мәселен, серіктестік аясында жеке кәсіпкерлерге 10 мыңнан астам автонесие берілген.

Алайда несиені тез беру оның қайтарылуына қатысты тәуекелдерді елемеуге болады деген сөз емес. Банк қарыз алушының төлем қабілетін мұқият бағалауы керек. Осы тұста скоринг жүйелері қолданылады. Олар клиенттің қаржылық жағдайын талдап, несие беру-бермеу туралы шешім қабылдауға көмектеседі.

Мұндай жүйелердің мақсаты — несиені жылдам рәсімдеу ғана емес, қарыздың уақытында қайтарылмау қаупін де азайту. Осылайша, технология клиентке қызмет көрсетуді жеңілдетіп қана қоймай, банктің несие берудегі жауапкершілігін арттыруға да ықпал етеді.

Серіктестіктің тағы бір бағыты — Қазақстанда құрастырылған көліктерді сатып алуға арналған субсидиялау бағдарламаларына қатысу. Мұндай қолдау отандық автомобильдерді сатып алуды жеңілдетіп, қазақстандық өндірістің дамуына септігін тигізеді.

Технология – тұтынушыға қызмет етеді

Sapa Digital Finance компаниясының Бақылау кеңесінің төрағасы Ельдар Теңізбаев технологияның құндылығы оның адамдарға қаншалықты пайда әкелетінімен өлшенетінін айтады.

Bank RBK мен SDF-тің бірлескен жұмысы қаржы саласындағы өзгерісті аңғартады: банк тәжірибесі мен технологиялық мүмкіндіктер біріккенде, клиентке қызмет көрсету де жеңілдей түседі. Банк несие беру аясын кеңейтсе, финтех компаниясы процестердің цифрлық жүйеде жүруін қамтамасыз етеді. Ал клиент көлік сатып алуға қажетті қаржыны рәсімдеуге кететін уақытын үнемдейді.

Бүгінде қаржы нарығында табысқа жету үшін барлық жұмысты бір ұйымның өзі атқаруы міндетті емес. Керісінше, әр тараптың мүмкіндігін ұтымды пайдаланып, клиентке қолайлы қызмет ұсыну маңызды.

Bank RBK — Қазақстандағы ірі коммерциялық банктердің бірі. Корпоративтік несие портфелінің көлемі бойынша елде 5-орында, активтері бойынша 7-орында, меншікті капиталы бойынша 10-орында.

Sapa Group — қаржы технологиялары, жасанды интеллект және бизнес процестерін автоматтандыру бағытында жұмыс істейтін қазақстандық компаниялар тобы.

ҚР Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі 2026 жылғы 15 шілдеде берген № 1.1.821.135 лицензиясы.

2027 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда әлеуметтік көмек алушылардың банк шоттары, депозиттері, кірістері мен шығыстары отбасының әл-ауқатын бағалау кезінде ескеріледі. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаев Құрылтай отырысында 1 қаңтардан бастап әлеуметтік көмек алушылардың банк шоттары, депозиттері, кірістері мен шығыстары отбасының әл-ауқатын бағалау кезінде ескерілетінін мәлімдеді.

Депутат Наталья Рамазанова министрден мемлекет қолдауына мұқтаж емес азаматтарды қалай анықтайтынын және отбасының қаржылық жағдайы нашарлаған жағдайда әлеуметтік көмек алу мүмкіндігі қалай өзгеретінін сұрады.

Министрдің айтуынша, отбасының әл-ауқаты "Отбасының цифрлық картасы" жүйесі арқылы бағаланады. Ол мемлекеттік дерекқорлардан алынған мәліметтер негізінде отбасының жағдайын сегіз бағыт бойынша талдайды. Олардың қатарында жұмыспен қамтылу, кірістер, жылжымалы және жылжымайтын мүлік, кредиттік міндеттемелер мен білім деңгейі бар.

Ертаевтың түсіндіруінше, А санатына табысы жоғары азаматтар, ал В санатына тұрмыстық жағдайы жақсы отбасылар жатады.

"Енді шығыстар ескеріле ме деген сұрағыңызға жауап берейін. Иә, ескеріледі. Заңға сәйкес, 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап екінші деңгейлі банктер алушының және оның отбасы мүшелерінің келісімімен банк шоттары мен депозиттері туралы мәліметтер береді. Бұл жұмыста кірістер де, шығыстар да ескеріледі", – деді министр.

Оның айтуынша, отбасының әл-ауқат санаты ай сайын анықталады.

Министр отбасының қаржылық жағдайы өзгерген жағдайда мемлекеттік қолдау шаралары да қайта қаралатынын ескертті.

"Мысалы, отбасы қазан айында В санатында болып, қандай да бір тәуекелдерге байланысты желтоқсанда С санатына өтсе, онда бұл үй шаруашылығына мемлекеттік қолдау шаралары проактивті түрде бірден тағайындалады", – деді Асқарбек Ертаев.

Оның сөзінше, жүйе отбасылардың материалдық және әлеуметтік жағдайын тұрақты түрде жаңартып, өзгерістерге уақтылы әрекет етуге мүмкіндік береді.

Қандай реформа туралы сөз қозғалып отыр?

2027 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда мемлекеттік жәрдемақының 10 түрін тағайындау тәртібі өзгереді.

Жәрдемақы тағайындау кезінде адамның немесе отбасының материалдық жағдайы ескеріледі. Ол үшін әл-ауқаттың бес санаты енгізіледі:

• А санаты – жоғары деңгей. Табысы жоғары, жылжымайтын мүлкі және басқа да активтері бар отбасылар;
• В санаты – ауқатты деңгей. Тұрақты табысы, баспанасы және қаржылық жағдайы тұрақты отбасылар;
• С санаты – қанағаттанарлық деңгей. Табысы аз, несиелері бар және қаржылық мүмкіндіктері шектеулі отбасылар;
• D санаты – экономикалық тұрғыдан осал деңгей. Табысы төмен, қарыздары бар немесе жұмысқа орналасуда қиындықтарға тап болған отбасылар;
• E санаты – экономикалық және әлеуметтік тұрғыдан осал деңгей. Өмірлік қиын жағдайға тап болған отбасылар.

Жаңа ережеге сәйкес, А және В санаттарына жатқызылған отбасылар бекітілген тізімдегі жәрдемақыларды ала алмайды.

Егер адам жәрдемақы алып жүріп, отбасының әл-ауқатын бағалау нәтижесінде А немесе В санатына жатқызылса, төлем тоқтатыла тұруы мүмкін. Ал материалдық жағдайы нашарлап, келесі ай сайынғы бағалау кезінде отбасы С, D немесе E санатына өтсе, төлем қайта тағайындалуы мүмкін.

Өзгерістер, соның ішінде, бала туған кездегі біржолғы жәрдемақы мен бала бір жарым жасқа толғанға дейін берілетін ай сайынғы күтім төлеміне қатысты болады. 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап бұл жәрдемақыларды тағайындау кезінде де отбасының материалдық жағдайы ескеріледі.

Айта кетейік, бұған дейін 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда 10 түрлі мемлекеттік жәрдемақы берілетін біржолғы төлемді тағайындау тәртібі өзгеретінін жазған едік.

Құрылтай депутаттары "2027–2029 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы" Қазақстан Республикасы Заңының жобасын бірінші оқылымда мақұлдады. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Құрылтайдың Қаржы және бюджет комитетінің қорытындысында атап өтілгендей, 2027–2029 жылдарға арналған республикалық бюджеттің параметрлері бюджет қағидаларын сақтау және шығыстарды әлеуметтік-экономикалық дамудың басым бағыттарына шоғырландыру ескеріле отырып айқындалған.

Экономикалық өсім қандай болады?

Құжатқа сәйкес, 2027–2029 жылдары Қазақстанның жалпы ішкі өнімінің орташа жылдық өсімі 5,4 пайыз деңгейінде болжанып отыр. Номиналды жалпы ішкі өнім 2027 жылғы 199,3 триллион теңгеден 2029 жылы 245 триллион теңгеге дейін ұлғаяды деп күтіледі.

Жылдық инфляцияның нысаналы дәлізі 2027 жылы 7,5–9,5 пайыз, ал 2028–2029 жылдары 6–8 пайыз деңгейінде белгіленген.

Бюджет кірісі мен Ұлттық қорға түсетін қаражат

Трансферттерді есептемегенде, республикалық бюджеттің кірісі 2027 жылы 19,9 триллион теңге болады деп болжанып отыр. Бұл – ағымдағы жылға арналған бағалаудан 2,8 триллион теңгеге артық.

2028 жылы бюджет кірісі 21,7 триллион теңге, ал 2029 жылы 23,3 триллион теңге көлемінде жоспарланған.

Салықтық емес түсімдер 377 миллиард теңге, арнайы түсімдер 18 миллиард теңге мөлшерінде белгіленген.

Трансферттерден түсетін кіріс 2027 жылы 5,5 триллион теңге, 2028 жылы 5,3 триллион теңге, 2029 жылы 4,9 триллион теңге болады деп болжанған.

Жобаға сәйкес, Ұлттық қордан берілетін трансферттердің жалпы көлемі 2027 жылы 4,4 триллион теңге, 2028 жылы 3,9 триллион теңге, 2029 жылы 3,5 триллион теңге болады.

Оның ішінде кепілдендірілген трансферт көлемі 2027 және 2028 жылдары жыл сайын 2,4 триллион теңге, ал 2029 жылы 2 триллион теңге деңгейінде белгіленген.

Мұнай секторындағы ұйымдардан Ұлттық қорға түсетін қаражат 2027 жылы 3,78 триллион теңге болады деп болжанып отыр. Есеп мұнай өндіру көлемі 96 миллион тонна, әлемдік нарықтағы мұнай бағасы барреліне 70 доллар және доллар бағамы 480 теңге болады деген болжамға негізделген. Бұл – 2026 жылға арналған бағалаудан 342 миллиард теңгеге аз.

Бюджет қаражаты қайда жұмсалады?

Бюджеттің негізгі басымдықтары қатарында мемлекеттің әлеуметтік міндеттемелерін орындау және адам капиталын дамыту бар. Бұл бағытта білім беру, ғылым мен денсаулық сақтау салаларына қолдау көрсету көзделген.

2027 жылы бюджет қаражаты мына бағыттарға бөлінеді:

Оның ішінде:

• әлеуметтік көмек пен әлеуметтік қамсыздандыруға – 6,9 триллион теңге;
• денсаулық сақтауға – 2,5 триллион теңге;
• білім беру мен ғылымды дамытуға – 897 миллиард теңге.

Денсаулық сақтау саласына бөлінетін қаражат тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемін қамтамасыз етуге, дәрі-дәрмекпен қамтуға және медициналық сақтандыруға бағытталады.

2029 жылға қарай бюджет тапшылығы азаяды

Бюджет жобасына сәйкес, республикалық бюджет тапшылығы 2027 жылы 4,6 триллион теңге, 2028 жылы 2,2 триллион теңге, ал 2029 жылы 1 триллион теңге болады деп болжанған.

Осылайша, үш жыл ішінде бюджет тапшылығын кезең-кезеңімен қысқарту жоспарланып отыр.

Сонымен қатар депутат Ольга Перепечина бюджет жоспарлаудың сапасын одан әрі арттыру қажеттігін атап өтті.

"Жалпы алғанда, бюджет жобасы теңгерімді, әлеуметтік міндеттемелерді қаржыландыруды қамтамасыз етеді, экономиканың нақты секторын қолдау мен инфрақұрылымды дамытуды көздейді. Сондай-ақ бюджет тапшылығын біртіндеп қысқартуға бағытталған", – деді депутат.

Оның айтуынша, алдағы уақытта макроэкономикалық болжамдардың дәлдігін арттыруға, бюджеттің меншікті кірістерінің тұрақтылығын қамтамасыз етуге, Ұлттық қор трансферттеріне тәуелділікті азайтуға және шығыстардың тиімділігін арттыруға басымдық беру қажет.

Сондай-ақ мемлекеттік борыш пен оған қызмет көрсету құнын бақылауды күшейту маңызды.

"Бұл мәселелер Үкіметтен жекелеген көрсеткіштерді формалды түрде түзетуді емес, орта мерзімді кезеңге арналған бюджеттік жоспарлау сапасын жүйелі түрде арттыруды талап етеді", – деп атап өтті Ольга Перепечина.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстан Үкіметі 2027–2029 жылдарға арналған бюджет жобасында инфляцияның біртіндеп төмендеуін болжағаны туралы жазған едік. 

Денсаулық сақтау министрлігі Алматыдағы Республикалық физика-математика мектебінің оқушыларының улануына қатысты жедел шаралар қабылдады. Мектептің тамақтану блогында азық-түлікті сақтау, дайын тағамдардың тәуліктік сынамаларын алу талаптарының бұзылғаны анықталды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ведомство Алматы қаласындағы Республикалық физика-математика мектебі оқушыларының арасында ішек инфекциясының 48 жағдайының тіркелуіне байланысты санитариялық-эпидемияға қарсы кешенді іс-шаралар ұйымдастырды.

Министрліктің мәліметінше, тамақтану блогына тексеру жүргізіліп, санитариялық талаптардың бұзылуы анықталған. Кейін бес қаулы шығарылып, шектеу шаралары енгізіліп, дезинфекция жүргізілген.

Инфекцияның қайдан тарағанын анықтау үшін су мен азық-түлік өнімдерінен сынамалар, шайындылар алынып, тамақтану блогының қызметкерлері тексерілді. Қазір зертханалық зерттеулер жалғасып жатыр.

Тексеру нәтижесінде бес қаулы шығарылды. Оған сәйкес мектеп пен асхананың жұмысы уақытша тоқтатылып, кейбір тағамдарды сатуға тыйым салынды. Сондай-ақ санитариялық шектеулер енгізіліп, қажетті құжаттары жоқ сүт өнімдері тәркіленді.

Интернат ғимараты дезинфекцияланып, науқастармен байланыста болған адамдар дәрігерлердің бақылауына алынды. Балалардың бір бөлігі сақтық үшін интернатта оқшауланды.

Ведомство кәсіпкерлерге тамақтануды ұйымдастыру кезінде санитариялық талаптарды міндетті түрде сақтау қажет екенін еске салады. Бұл ретте өнімдерді тексерілген жеткізушілерден сатып алу, азық-түлікті сақтау және тағам дайындау шарттарын сақтау, қажетті рұқсат құжаттарының болуы және қызметкерлердің медициналық қарап-тексеруден уақтылы өтуі маңызды.

Бұл жағдайды Денсаулық сақтау министрлігі өз бақылауына алды. Балалардың денсаулығын сақтау, аурудың себептерін анықтау және инфекцияның жаңа жағдайларының алдын алу мақсатында эпидемиологиялық тергеп-тексеру мен қажетті іс-шаралар жалғасып жатыр. 

Сондай-ақ Алматы полициясы болған жағдайға қатысты қылмыстық іс қозғап, тергеу жүргізіп жатыр. 

Сотқа дейінгі тергеуді Бостандық аудандық полиция басқармасына қарасты бөлім жүргізіп жатыр.

Еске салайық, Алматыда Республикалық физика-математика мектебінің 47 оқушысы ауыр ішек инфекциясының белгілерімен ауруханаға түсті. Бүгін таңертең Алматы қаласының Қоғамдық денсаулық сақтау басқармасы оқушылардың уланғанын растады.

Танымал актриса әрі продюсер Дариға Бадықова тойдан кейін әлеуметтік желідегі парақшасында жүрекжарды жазба жариялады. Өнер иесі өткен өмірі, бақытқа деген сенімі мен болашаққа деген көзқарасы туралы сыр шертті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Актриса өмірінде қандай қиындықтар болса да, өткенге байланып қалмай, алға ұмтылуды таңдағанын жеткізді.

“Мен өткен өмірімді жария етпесем де, өткенім туралы ән айтпасам да, басымнан өткен тағдырымды киноға айналдырмасам да, өз тарихым бар! Мен өткеніммен өмір сүргім келмейді. Мен тек алға жылжуды таңдадым. Жақсы күндердің келетініне сендім. Бақыттың да, махаббаттың да, ғажайып сәттердің де маған бұйыратынына сендім”, – деп жазды актриса.

Дариға Бадықованың айтуынша, көптен күткен бақытты күндерінің бірі өміріндегі ерекше естелікке айналған. Тіпті сол қуанышты сәттің құрметіне өзіне арнайы ән арналған.

“Сол сенімімнің сыйындай болып, өміріме осындай ғажап күн келді. Сол күннің құрметіне маған ән арналды. Бұл ән – бүгінімнің бақыты. Бұл ән жараланған жүректің зары емес, қайта бақытқа сенген жүректің жеңісі”, – деді ол.

Өнер иесі жазбасының соңында өткенге қайта оралғысы келмейтінін айтып, ендігі өмірін тек жақсылықпен байланыстырғысы келетінін жеткізді.

“Менің өткен өмірім жоқ. Менің тек бүгінім мен келешегім бар! Өйткені мен өткенімді әңгіме етуді емес, болашағымды әдемі етуді таңдаған әйелмін”, – деп түйіндеді актриса.

Сондай-ақ Дариға Бадықова өзіне ән арнаған жары Олжас Абайға алғысын білдірді.

Публикация от Дариға Бадыкова (@dariga_badykova)

Еске салайық, бұған дейін Дариға Бадықова мен Олжас Абайдың қарым-қатынасы бұған дейін де көпшіліктің қызу талқысына түскен еді. Былтыр күзде актрисаның бұрынғы күйеуі Дархан Мұсаев журналист Нұрсейіт Жылқышыбайға сұхбат беріп, ажырасу себептері туралы айтып, қоғамды дүр сілкіндірді.

Сондай-ақ Дархан Мұсаев жұбайымен арасы суыған сәтті еске алып, Дариға мен Олжас Абаевтың арасында іскерліктен бөлек сезімнің барын әу бастан сезгенін айтты.

Кейінірек Олжас Абай қызу талқыға түскен Дариға Бадықованың отбасына қатысты даулы оқиғадан кейін жазба жариялады. Актриса да экс-күйеуінің мәлімдемесіне жауап беріп, бір тараптың сөзіне ғана сүйеніп, қорытынды жасайтындарды сынға алды.

Ал биыл 9 қазанда актер Олжас Абай әріптесі Дариға Бадықоваға сырға салды. 12 қазанда жұлдызды жұп Алматы төрінде дүркіретіп той жасады. 

Қазақстанда инфляция деңгейі 2027 жылы 7,5–9,5%, ал 2028–2029 жылдары 6–8% аралығында болады деп болжанып отыр. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Премьер-министрдің орынбасары – Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин 2027–2029 жылдарға арналған республикалық бюджет жобасын таныстыру кезінде Қазақстанда инфляция 2029 жылға қарай төмендеуі мүмкін екенін мәлімдеді. Қазақстанда инфляция деңгейі 2027 жылы 7,5–9,5%, ал 2028–2029 жылдары 6–8% аралығында болады.

Министрдің айтуынша, алдағы үш жылда инфляцияны біртіндеп төмендету көзделген.

"Инфляция бойынша болжамда оның біртіндеп төмендеуі қарастырылған. 2027 жылы болжамды дәліз 7,5–9,5%, ал 2028–2029 жылдары 6–8% деңгейінде белгіленді", – деді Серік Жұманғарин.

2027 жылы республикалық бюджет кірісі 19 триллион теңге көлемінде болжанып отыр. Бұл жалпы ішкі өнімнің 10 %-ына тең. Биылғы жылға арналған бағалаумен салыстырғанда бюджет кірісі 2,8 триллион теңгеге артуы мүмкін.

Жұманғариннің сөзінше, кірістің өсуіне экономиканың кеңеюі, қосылған құн салығын қайтару көлемінің азаюы және басқа да факторлар әсер етеді. Атап айтқанда, экономикалық өсім есебінен бюджет кірісі 1,7 триллион теңгеге, қосылған құн салығын қайтару сомасының төмендеуінен 1,1 триллион теңгеге, өзге факторлар есебінен 500 миллиард теңгеге ұлғаяды деп күтіледі. Сонымен қатар салық түсімдері 500 миллиард теңгеге азаюы мүмкін.

Бюджет жобасына сәйкес, Ұлттық қордан кепілдендірілген трансферт көлемі 2027 және 2028 жылдары 2,43 триллион теңгеден, ал 2029 жылы 2 триллион теңгені құрайды.

Бұдан бөлек, 2027 жылы қордан 2 триллион теңге нысаналы трансферт ретінде бөлу жоспарланып отыр. Ал 2028 және 2029 жылдары бұл мақсатқа 1,5 триллион теңгеден бағытталмақ.

"Қаражат аса маңызды нысандар мен жалпыұлттық маңызы бар жобаларды қаржыландыруға жұмсалады", – деді министр.

Болжам бойынша, Ұлттық қордың таза валюталық активтері 2027 жылы 65,2 миллиард доллар, 2028 жылы 67,3 миллиард доллар, ал 2029 жылы 70,6 миллиард доллар болады.

Ұлттық экономика министрлігі алдағы жылдары инфляцияның төмендеуін болжап отырғанымен, бағаның өсуі әлі де өзекті мәселе болып отыр.

Тамыз айының қорытындысы бойынша Қазақстанда жылдық инфляция 9,8 %-ға дейін баяулады. Бір айда тұтыну бағалары 0,6 %-ға өскен. Инфляцияның баяулауына азық-түлік бағасының өсу қарқынының төмендеуі ықпал етті: жылдық азық-түлік инфляциясы шілдедегі 10,1 пайыздан тамызда 9,5 %-ға дейін азайды.

Ал Ұлттық банктің болжамы бойынша, 2026 жылдың қорытындысында Қазақстандағы инфляция 9–12 % аралығында болуы мүмкін. 

Жалпы айтқанда, бұл болжам Қазақстанда бағаның өсу қарқыны алдағы жылдары баяулауы мүмкін екенін білдіреді. Алайда бұл тауарлар мен қызметтердің бағасы арзандайды деген сөз емес. Мысалы, инфляция 2027 жылы 7,5–9,5 % болса, баға орта есеппен осы мөлшерде өсуі мүмкін. Ал 2028–2029 жылдары инфляция 6–8 %-ға дейін төмендесе де, баға өсуін жалғастырады. Яғни халықтың күнделікті шығыны бірден азаймайды, тек бағаның өсу қарқыны баяулауы ықтимал.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда 2027–2029 жылдарға арналған республикалық бюджет жобасында мұнай бағасының үш сценарийі қарастырылғаны туралы жазған едік. 

 

Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин Құрылтай отырысында Қазақстанда мұнай бағасы барреліне 50 долларға дейін арзандаса, доллар бағамы 520 теңгеге жетуі мүмкін екенін мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz хабарлайды.

Қазақстан Үкіметі 2027 жылға арналған бюджетті жоспарлау кезінде мұнай бағасының үш сценарийін қарастырды. Пессимистік болжам бойынша, мұнайдың бір баррелі 50 долларға дейін арзандап, доллар бағамы 520 теңгеге жетуі мүмкін. Бұл жағдайда ел экономикасының орташа жылдық өсімі 3,2 % деңгейінде болжанады, деп мәлімдеді Премьер-министрдің орынбасары – Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин Құрылтайдың пленарлық отырысында.

Қазақстан үкіметі мұнай бағасына негізделген үш экономикалық даму сценарийін де қарастырды:

"Сыртқы сын-қатерлердің сақталуына қарамастан, Қазақстан экономикасы өсімін жалғастырады", – деді Серік Жұманғарин.

Айта кетсек, халықаралық ұйымдар мен инвестициялық банктер 2027 жылға арналған мұнай бағасының болжамын төмендетіп, орташа бағаны барреліне 70,3 доллар деңгейінде бағалап отыр. Мұнай экспорты Қазақстан экономикасы мен бюджет кірістерінің маңызды бөлігі болғандықтан, әлемдік нарықтағы бағаның төмендеуі елдің қаржылық көрсеткіштеріне және теңге бағамына әсер етуі мүмкін.

Үкіметтің бюджет болжамы бұрын хабарланған болатын, онда бюджет жобасындағы доллар бағамы 540 теңгеден 480 теңгеге дейін қайта қаралды. Сондықтан, 520 теңге – ең нашар сценарий үшін бағам, базалық бюджет параметрі емес.

Қыркүйек айында Ұлттық экономиканың бірінші вице-министрі Азамат Амрин үкіметтің бұл көрсеткішті неліктен қайта қарағанын түсіндірді. Оның айтуынша, орташа айырбас бағамы ағымдағы жылдың басынан бері, яғни бір долларға шаққанда 478 теңге шамасында болғаннан бері айтарлықтай төмендеді. Сондықтан бұл көрсеткіш келесі жылғы бюджетті есептеудің негізгі көрсеткіштерінің біріне айналды.

"Әрине, әртүрлі көрсеткіштер келесі жылдың соңында әртүрлі айырбас бағамдарына әкелуі мүмкін. Білесіз бе, біз бұл мәселе бойынша түсініктеме бере аламыз. Бірақ әзірге мұндай өзгеріске негіз жоқ7 Керісінше, біз консервативті түрде сәл төмен көрсеткішті 480 теңгеге белгіледік", – деді Амрин.

Мұнайға келетін болсақ, бюджет халықаралық қаржы институттарының 2027 жылға арналған консенсус болжамына негізделген, ол бір баррельге 70,3 доллар бағамын белгіледі. Бұл көрсеткіш Қазақстанның базалық макроэкономикалық сценарийіне енгізілді.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстан Үкіметі 2027 жылға арналған бюджет жобасында доллардың есептік бағамын 480 теңге деңгейінде белгілегені туралы жазған едік.

Қазақстанда мемлекеттік жәрдемақыларды тағайындау тәртібін өзгерту нәтижесінде алдағы үш жылда бюджеттен 2,5 триллион теңге үнемдеу жоспарланып отыр. Осылайша, елдегі тұрмысы жақсы отбасыларға жәрдемақы беру тоқтатылды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Премьер-министр Олжас Бектенов ауқатты отбасыларға берілетін әлеуметтік төлемнің тоқтау себебін түсіндірді. 

Үкімет басшысы мемлекет тек өзін-өзі қамтамасыз ете алмайтын адамдарға қолдау көрсететінін атап өтті. 

Премьер-министр мемлекеттік көмекті тұрақты табыс көзі ретінде емес, азаматтардың өз бетінше күн көруі үшін берілетін мүмкіндік ретінде қарастыру қажет екенін айтты.

Бектеновтің сөзінше, жаңа тәртіп бюджет қаражатын үнемдеп, оны басқа да маңызды бағыттарға жұмсауға мүмкіндік береді. Атап айтқанда, 2027 жылы шамамен 700 миллиард теңге үнемдеу көзделіп отыр.

Депутаттар республикалық бюджет тапшылығы ақшалай мәнде үнемі өсіп келе жатқанын еске салды.

Дегенмен үкімет алдағы үш жылда бюджет тапшылығын қысқартуды жоспарлап отыр. Премьер-министр Олжас Бектенов бұл мақсатқа қандай шаралар арқылы қол жеткізілетінін түсіндірді.

Осылайша, бюджетті қарау барысында шығысты 6,7 триллион теңгеге қысқартқан.

Жәрдемақы тағайындауда не өзгереді?

Бұған дейін Үкімет 2027 жылы 1 қаңтардан бастап жәрдемақының 10 түрі мен жерлеуге берілетін біржолғы төлемді тағайындау қағидаларын өзгертетін қаулы қабылдаған. Жаңа тәртіп бойынша мемлекеттік көмек тағайындау кезінде отбасының әл-ауқат деңгейі, яғни Отбасының цифрлық картасындағы А-дан Е-ге дейінгі санаты ескеріледі.

Халық табысының құрылымына қатысты талдауда жәрдемақы, атаулы әлеуметтік көмек пен шәкіртақының үлесі шамамен 4% екені айтылған. Мемлекеттік қолдауға бөлінетін қаражат шектеулі болғандықтан, оны нақты мұқтаж азаматтарға бағыттау маңызды. Жәрдемақы тағайындау кезінде отбасының шынайы жағдайын ескеру осы мақсатқа қызмет етуі тиіс.

Сонымен бірге көлік немесе баспана секілді бір ғана мүліктің болуы азаматтың мемлекеттік көмекке мұқтаж емес екенін білдірмейді. Отбасының әл-ауқаты көптеген көрсеткіш бойынша бағаланады, ал жағдай өзгерсе, санаты да қайта қаралады.

Айта кетейік, бұған дейін 2027 жылдың 1 қаңтарынан бастап Қазақстанда әлеуметтік төлемдерді тағайындау тәртібі өзгеретіні туралы жазған едік.

Әлеуметтік желіде Астанадағы оңалтуға арналған балабақшаның тәрбиешісі балаларды орындыққа байлап, ұрып-соғып жатқан видео тарады. Балаларға күш көрсеткен тәрбиешіні желі қолданушылары жерден алып, жерге салып, оның жауапқа тартылуын талап етті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Желіде тараған видеодан балалардың орындыққа төсек жаймамен байланып, жылап отырғанын көруге болады. Енді бір кадрда тәрбиеші аяғына киіп отырған аяқ киіммен баланың басынан ұрған. 

“Мұндай жауыз адамды неге жұмысқа алады? Баланы байлап қойып, басынан аяқ киіммен ұрып жатыр. Өзінде бала жоқ па? Өзім балабақшада жұмыс істеп көргенмін. Балаларымды балабақшаға беруге қорқамын. Тез арада тауып, жауапқа тарту керек”, – деп жазды жазба авторы.

Балалардың қорғансыз күйін көрген желі қолданушылары ашуға мінді. 

Желі қолданушыларының болжамынша, бұл Астанадағы “Результат” оңалтуға арналған балабақша. 

Болған жағдайға қатысты Астана полициясы қылмыстық іс қозғады.

Ведомство оқиғаның барлық мән-жайын жан-жақты әрі объективті анықтау үшін тергеу амалдары жүргізіліп жатқанын жеткізді. 

Бұған дейін Ақтөбеде балабақша қызметкері ұйықтап жатқан 1,5 жастағы баланың бетін тырнағаны туралы жазған едік. Анасы үйге келгенде баласының бетіндегі тырналған іздерді байқап, бірден балабақшаға барған.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Астана әуежайында Бельгия королі Филипп пен патшайым Матильданы шығарып салды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

14 қазан күні корольдік жұптың Қазақстанға мемлекеттік сапары Алматы қаласында жалғасады.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанға 11-14 қазан күндері Тоқаевтың шақыруымен Бельгияның Королі Филипп және Патшайым Матильда келетіні туралы жазған еді. Сол кезде Ақорда жоғары деңгейдегі келіссөздер барысында Қазақстан мен Бельгия арасындағы сан қырлы ынтымақтастықты нығайту перспективасы талқыланатынын айтқан. Кейін Тоқаев Қазақстанға мемлекеттік сапармен келген Король Филипп пен Патшайым Матильданы елорда әуежайынан қарсы алды. 

Белгілі әнші, "МузАРТ" тобының мүшесі Сәкен Майғазиевтің анасы Ұлтай Мырзамбекқызы дүниеден өтті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігінің тілшісі хабарлайды.

Суыт хабарды өнер иесі әлеуметтік желідегі парақшасында жеткізді.

Сондай-ақ журналист Ләйлә Сұлтанқызы әншінің анасы туралы жазба жариялап, көңіл айтты.

Журналист әншінің отбасына көңіл айтып, қайғысына ортақ екенін білдірді.

“Сәкен досымның анасынан айырылғанын естіп, жүрегім ауырып отыр… Ананың орны қашанда бөлек қой. Қандай сөз айтсақ та, жүректегі ауырлықты жеңілдете алмайтынын білемін. Алла анаңды рақымына алсын, жатқан жері жайлы, топырағы торқа болсын. Саған және отбасыңа осы ауыр қайғыны көтеруге күш-қуат, сабыр берсін. Анаңның мейірімі мен берген тәрбиесі сендердің бойларыңда мәңгі жасай берсін”, – деп жазды Ләйлә Сұлтанқызы.

Марқұммен қоштасу рәсімі 14 қазанда сағат 15:00-де Түркістан облысы Созақ ауылында, өз шаңырағында өтеді.

Публикация от Сәкен Майғазы | МузАРТ (@saken_maigaziyev)

Еске салайық, бұған дейін Сәкен Майғазиев ұлының тойына анасының қатыспайтынын айтқаны хабарланған еді. Одан кейін анасының денсаулығы күннен күнге нашарлап бара жатқанын жасырмады. 

Төтенше жағдайлар министрлігі Өртке қарсы қызмет комитетінің төрағасы Ерлан Төрегелдиев түнгі тыныштықты бұзып, мас күйде жүргені үшін жауапқа тартылды деген ақпарат тарады. Алайда полиция оның аты-жөнін ресми түрде растаған жоқ. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Оқиға 11 қазаннан 12 қазанға қараған түні болған. Мәліметке сәйкес, жоғары лауазымды шенеунікке қатысты әкімшілік хаттамалар толтырылған.

“11 қазаннан 12 қазанға қараған түні қолда бар ақпарат бойынша Өртке қарсы қызмет комитетінің төрағасы Ерлан Төрегелдиевке қатысты хаттамалар толтырылған. Оған түнгі тыныштықты бұзу және мас күйде қоғамдық орында жүру себеп болғаны айтылады”, – делінген хабарламада.

Астана қаласының полициясы тұрғындардың бірі түнгі уақытта шу шыққанына шағымданғанын растады.

Оқиға орнына барған полицейлер құқық бұзған адамның кім екенін анықтап, оған екі бап бойынша әкімшілік шара қолданған. Олар – түнгі тыныштықты бұзу және қоғамдық орында мас күйде жүру.

Алайда полиция ер адамның аты-жөнін жарияламады және оған қандай жаза тағайындалғанын да нақтыламады. Сондықтан оқиғаға шынымен Ерлан Төрегелдиевтің қатысы бар-жоғы әзірге белгісіз.

“Ол заңда белгіленген тәртіппен әкімшілік жауапкершілікке тартылды. Заң бәріне ортақ, ешкімге ерекше жағдай жасалмайды”, – деп хабарлады ведомство.

Айта кетейік, бұған дейін Желіде Алматы полициясы Алматы облысы аудандарының бірінің прокурорын мас күйінде ұстағаны туралы жазған едік. 

Қазақстанда жол салу тәртібі мен оның сапасын бақылау жүйесі қайта қаралады. Премьер-министр Олжас Бектенов Үкімет жанындағы жұмыс тобына 1 желтоқсанға дейін саланы реформалау жөнінде ұсыныстар әзірлеуді тапсырды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Өзгерістер қолданыстағы стандарттар мен құрылыс нормаларын қайта қарауды қамтиды. Сонымен қатар олар саладағы басқару жүйесін жетілдіру және цифрлық технологияларды енгізу жолдарын ұсынуы керек. Негізгі мақсат – жолдардың сапасын жақсартып, бюджет қаражатының жұмсалуын ашық көрсету.

“Жұмыс тобына жол салудың қолданыстағы жүйесі мен оның сапасын бағалау тәртібін қайта қарау, стандарттар мен құрылыс нормаларын жаңарту міндеттері жүктелді”, – делінген хабарламада. 

Жұмыс тобына премьер-министрдің бірінші орынбасары жетекшілік етеді. Оның құрамына жеті министрліктің өкілдері, Бас көлік прокурорының орынбасары, “ҚазАвтоЖол”, “ҚазМұнайГаз” басшылығы және салалық ұйымдардың өкілдері кірді. Сонымен қатар ұсыныстар әзірлеуге сала сарапшылары мен Құрылтай депутаттары қатысады.

1 желтоқсанға дейін жұмыс тобы заңнамаға енгізілетін өзгерістерді қоса алғанда, нақты ұсыныстар әзірлеп, үкіметке ұсынуы тиіс.

Жұмыс тобы Қазақстан Халық кеңесінің алғашқы сессиясынан кейін президенттің тапсырмасымен құрылған.

Айта кетейік, бұған дейін Respublica партиясының депутаты Мейірхат Қасымбаев премьер-министр Олжас Бектеновке депутаттық сауал жолдап, Қазақстанның негізгі трансшекаралық автомобиль жолдарын I техникалық санатқа дейін жеткізуді ұсынған еді. 

Алматыда Республикалық физика-математика мектебінің 47 оқушысы ауыр ішек инфекциясының белгілерімен ауруханаға түсті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Оқушылардың туыстары бұл жағдай туралы кеше кешке Threads әлеуметтік желісінде жазған.

Бүгін таңертең Алматы қаласының Қоғамдық денсаулық сақтау басқармасы оқушылардың уланғанын растады.

Ведомствоның мәліметінше, 2026 жылғы 12-13 қазанда жіті ішек инфекциясының белгілерімен Республикалық физика-математика мектебінің 47 оқушысы Балалар қалалық клиникалық инфекциялық ауруханасына жатқызылған. Қазір олардың барлығы дәрігерлердің бақылауында.

Тағы сегіз бала интернатта оқшауланып, медициналық бақылауға алынған.

Санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаментінің қаулысымен мектептің, интернаттың және ас блогының жұмысы уақытша тоқтатылды. Мамандар тексеру жүргізіп, зертханалық зерттеулер үшін сынамалар алған.

Жағдай жауапты қызметтердің бақылауына алынды.

Бұған дейін Жамбыл облысында оқушылар тамақтан уланып қалғаны туралы жазған едік. Аудандық денсаулық сақтау басқармасының мәліметінше, 11 қараша таңертең балалар мектептің қарсы бетіндегі жеке дүкеннен сатып алған жылдам дайындалатын тағамдар сэндвич, бургер, кириешки жеген. Арада 1-2 сағат өткен соң балаларда жүрек айну, құсу, бас ауруы және әлсіздік сияқты улану белгілері байқалған. 

Әлеуметтік желіде жәрдемақыға қатысты өзгерістер қызу талқыланды. Көпшілік көмекке мұқтаж азаматтар мемлекеттік қолдаудан қағылуы мүмкін деп алаңдады. Алайда жаңа тәртіптің негізгі мақсаты – мемлекеттік көмекті шын мәнінде мұқтаж отбасыларға бағыттау. 2027 жылы 1 қаңтардан бастап жәрдемақының 10 түрі мен жерлеуге берілетін біржолғы төлемді тағайындау кезінде отбасының әл-ауқаты ескеріледі. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Отбасының цифрлық картасы қалай жұмыс істейді?

Отбасының цифрлық картасы 2023 жылдан бері жұмыс істеп келеді. Қазір жүйеде 20,6 миллион азамат туралы мәлімет бар. Демек ол Қазақстан халқының 100%-ын қамтиды. Әр отбасының жағдайы 59 көрсеткіш бойынша бағаланып, деректер ай сайын жаңартылып отырады. Бағалау әдістемесі халықаралық тәжірибені ескеріп, БҰҰ Даму бағдарламасымен бірлесіп әзірленген.

Отбасының жағдайы қандай өлшемдер бойынша бағаланады?

Отбасының цифрлық картасында азаматтардың қаржылық жағдайы, мүлкі, баспана жағдайы, жұмыспен қамтылуы, несие міндеттемелері мен мерзімі өткен берешегі, кәсіпкерлік қызметі ескеріледі. Сонымен қатар отбасының автокөлігі, оның ішінде коммерциялық мақсатта пайдаланылатын көлік, жер учаскесі және жеке қосалқы шаруашылығы туралы мәліметтер қаралады.

Демек отбасының көлігі болуы оның әл-ауқат деңгейін бірден анықтамайды. Бұл – бағалау кезінде ескерілетін 59 көрсеткіштің біреуі ғана.

А санатына кімдер кіреді?

Отбасының әл-ауқаты ең жоғары А санатына жатқызылуы үшін бір адамға шаққандағы табыс жеті күнкөріс минимумынан асуы керек. Бұл – бір адамға айына 350 мың теңгеден астам табыс деген сөз. Төрт адамнан тұратын отбасының айлық кірісі 1,4 миллион теңгеден жоғары болуы қажет.

Алайда табыстың жоғары болуының өзі А санатына жатқызуға жеткіліксіз. Отбасының әр мүшесіне шаққандағы жылжымайтын мүлік нысандары, коммерциялық жылжымайтын мүлік, жеке кәсіпкерліктің болуы, люкс немесе премиум санатындағы автокөліктер секілді басқа да факторлар ескеріледі. Демек отбасының жағдайы бір ғана белгіге қарап емес, бірнеше көрсеткіштің жиынтығы бойынша бағаланады.

Отбасы санаты өзгеруі мүмкін бе?

Отбасының әл-ауқат деңгейі бір рет анықталып, өмір бойы өзгеріссіз қалмайды. Жүйедегі мәліметтер ай сайын қайта қаралады. Мемлекеттік ақпараттық жүйелерден деректер автоматты түрде жаңарып отырады.

Мәселен, отбасының табысы азайса, мүлкі сатылса, бала дүниеге келсе немесе отбасы құрамы өзгерсе, оның әлеуметтік жағдайы қайта бағаланады. Сондықтан азаматтың әл-ауқат санаты да өзгеруі мүмкін.

Жәрдемақы тағайындауда не өзгереді?

Бұған дейін Үкімет 2027 жылы 1 қаңтардан бастап жәрдемақының 10 түрі мен жерлеуге берілетін біржолғы төлемді тағайындау қағидаларын өзгертетін қаулы қабылдаған. Жаңа тәртіп бойынша мемлекеттік көмек тағайындау кезінде отбасының әл-ауқат деңгейі, яғни Отбасының цифрлық картасындағы А-дан Е-ге дейінгі санаты ескеріледі.

Халық табысының құрылымына қатысты талдауда жәрдемақы, атаулы әлеуметтік көмек пен шәкіртақының үлесі шамамен 4% екені айтылған. Мемлекеттік қолдауға бөлінетін қаражат шектеулі болғандықтан, оны нақты мұқтаж азаматтарға бағыттау маңызды. Жәрдемақы тағайындау кезінде отбасының шынайы жағдайын ескеру осы мақсатқа қызмет етуі тиіс.

Сонымен бірге көлік немесе баспана секілді бір ғана мүліктің болуы азаматтың мемлекеттік көмекке мұқтаж емес екенін білдірмейді. Отбасының әл-ауқаты көптеген көрсеткіш бойынша бағаланады, ал жағдай өзгерсе, санаты да қайта қаралады.

Айта кетейік, бұған дейін 2027 жылдың 1 қаңтарынан бастап Қазақстанда әлеуметтік төлемдерді тағайындау тәртібі өзгеретіні туралы жазған едік.

Kaspi.kz қосымшасындағы Magnum онлайн супермаркетінің ассортиментінде 11 мыңнан астам тауар түрі бар. Оның 75%-ы Қазақстанда өндірілген. Бұл өнімдерді сатып  алушыға жеткізуді көздейтін фермерлік шаруашылықтар, жылыжайлар, наубайханалар мен басқа да кәсіпорындар шығарады.

Сатып алушылар азық-түлікті Kaspi.kz қосымшасында таңдап, тапсырыс береді. Magnum жеткізушілердің өнімдерін қабылдап, сақтайды, тапсырыстарды жинақтап, клиенттерге жеткізеді.

Қазақстандық өндірушілер үшін мүмкіндіктер

Қанат Сүлейменов қарбыз бен қауын өсіреді. Оның бақша шаруашылығы Алматы  облысында орналасқан, аумағы – 30 гектар.

Фермер тұқымды әлемнің әр түкпірінен тапсырыспен алдырады. Биылғы маусымда ол 15 түрлі сұрып өсіріп, жүздеген тонна өнім жинады. Кез келген фермердің басты міндеттерінің бірі — мол өнім өсірумен қатар, оны сатып алатын тұтынушы табу.

Magnum-ның тағы бір серіктесі – GoGreen компаниясы. Бұл қазақстандық өндіруші арнайы рецептімен дайындалған тұздықтары бар, бірден жеуге дайын салат қоспаларын шығарады.

Компания жылыжайларында жыл бойы көк шөп өсіріп, 70 тонна өнім шығарады. GoGreen өнімінің үштен бірін Kaspi.kz-тегі Magnum дүкені арқылы сатады.

Magnum өз өнімдерін де шығарады. Мұнда күн сайын шамамен 10 тонна өнім дайындалады: жартылай дайын өнімдер, ет дайындамалары, салаттар, сусындар, нан-тоқаш өнімдері.

Технологиялар азық-түлікті үйге жеткізуге қалай көмектеседі

Kaspi.kz-тегі Magnum қоймаларына күн сайын фермерлер мен өндірушілердің өнімдерін тиеген көліктер келеді. Қабылдау кезінде қызметкерлер өнімнің жарамдылық мерзімін, сыртқы күйін және қаптамасының бүтіндігін тексереді. Содан кейін азық-түлікті тиісті сақтау аймақтарына орналастырады.

Клиент Kaspi.kz қосымшасында тапсырыс рәсімдегенде, ақпарат бірден қоймаға түседі.  Тапсырысты екі қызметкер жинақтайды: бірі құрғақ өнімдер аймағында, екіншісі салқындатылған өнімдер аймағында жұмыс істейді.

Тапсырысты жинақтауға орта есеппен 8–12 минут кетеді. Жұмысты цифрлық жүйе үйлестіреді: қызметкерлер тапсырыстағы тауарларды көріп, жинақталғандарын  белгілейді. Осылайша, қосымшада рәсімделген тапсырыс қоймадағы нақты тапсырмаларға айналады.

Өңірлердегі жұмыс орындары мен логистикалық орталықтар

Логистикалық орталықтар алты қалада орналасқан: Алматы, Астана, Шымкент, Ақтөбе, Қарағанды және Өскемен. Қазір Magnum-ның барлық логистикалық орталықтарының жалпы ауданы 116 680 шаршы метрді құрайды. Алдағы жоспарда тағы төрт филиал, соның ішінде Атырау мен Павлодарда филиалдар ашу бар.

Бір жылда 14 миллионға жуық тапсырыс жеткізілген. Компанияда Қазақстанның алты қаласында шамамен 10 мың адам жұмыс істейді.

Отандық өнім – отбасы игілігіне

Алматы тұрғыны Алуа Сабиржанова – төрт баланың анасы. Ол отбасына қажетті азық-түлікті Kaspi.kz-тегі Magnum дүкенінен тұрақты түрде тапсырыспен алдырады.

Әрбір тапсырыстың артында маңдай терін төккен диқанның, өнім сапасын тексеріп жинақтаған маманның және оны босағаңызға дейін жеткізген курьердің еңбегі тұр. Kaspi.kz-тегі Magnum арқылы отандық кәсіпорындардың өнімдері сатып алушыларға  жетіп, күнделікті азық-түлік сатып алу жеңілдейді.

Қазақстанда жедел жәрдем көрсету қағидаларына енгізілген өзгерістер күшіне енді. Енді науқастар жедел жәрдем көлігінің қай жерде келе жатқанын бақылай алады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі КТК арнасына сілтеме жасап хабарлайды.

Жаңа жүйе шақыруларды шұғылдығына қарай сұрыптауға, медицина қызметкерлерін қажетті жабдықпен қамтуға және арнайы көліктің қозғалысын геолокация арқылы қадағалауға мүмкіндік береді.

Бұдан былай шақыртудың төртінші санаты “шұғыл жағдай” деп аталады. Бұл санатқа науқастың өмірі мен денсаулығына тікелей қауіп төнбейтін жағдайлар жатады. Сонымен қатар жедел жәрдем бригадасының науқасқа жету уақыты өзгеріссіз қалады. Бірінші санаттағы шақыртуға медицина қызметкерлері 10 минутқа дейін, екінші санатқа 15 минутқа дейін, үшінші санатқа 30 минутқа дейін, ал шұғыл жағдайларға 60 минутқа дейін жетуі тиіс.

Бұдан бөлек, жедел жәрдем дәрігерлері бейнетіркегіш жетондармен жабдықталады. Ал Ақтөбе мен Шымкентте жедел жәрдем көліктерінің қозғалысын нақты уақыт режимінде бақылау жүйесі сынақтан өтіп жатыр. Ол такси қызметтеріндегі көлікті картадан бақылау жүйесі сияқты жұмыс істейді. Алдағы уақытта жобаны Қазақстанның басқа өңірлерінде де енгізу жоспарланып отыр.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда перзентхана, балалар ауруханасы және жедел жәрдем станцияларының басшылары тексерілетіні туралы жазған едік. 

Алматыда көршілер арасында үй ауласындағы автотұраққа көлік қоюға байланысты жанжал шыққан.Жанжал төбелеске ұласқан. Қатысушылардың бірі көмекке ағасын шақырған. Алайда ол мәселені анықтап жатпай, көршісінің мойнына пышақ сұғып алған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі КТК арнасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Оқиға 4 қазан күні кешке болған. Туыстарының айтуынша, Данил ұлы мен достарымен бірге қала сыртына демалуға кеткен. Үйіне оралғанда, автотұрақтағы бейтаныс көлікті көрген.

Куәгерлердің сөзінше, ол көршісінен көлігін алып тастауды сұраған. Алайда бұл ер адамға ұнамай, арада жанжал туындаған. Кейін ол көмекке ағасын шақырған. Ағасы кенеттен пышақ алып шығып, Данилдың мойнына сұғып алған.

Щетниковтар отбасының үйіне таңертеңнен бастап 37 жастағы Данилмен қоштасу үшін туыстары, достары мен әріптестері келіп жатыр. Бұл күн әсіресе марқұмның жесірі үшін ауыр. Ерлі-зайыпты 8 жастағы ұл тәрбиелеп отырған. Ал бір айдан кейін қызы дүниеге келуі керек еді.

Марқұмның досы Әмір Мұқашевтың айтуынша, жанжал туындап, олар сөзге келіп, төбелесіп қалған.

Марқұмның туыстары мен достарының айтуынша, Данил көршісімен араласпаған, бұған дейін олардың арасында ешқандай жанжал болмаған. Белгілі болғандай, күдіктінің отбасы көрші үйдегі пәтерді жалдап тұрған. Алайда оқиғадан кейін олар асығыс көшіп кеткен.

Қазір кісі өлтірілген жерде үсті матамен жабылған жол талғамайтын көлік тұр. Куәгерлердің айтуынша, шабуылдан кейін бір топ адам көлікке тас лақтырып, бүйіріндегі әйнегін сындырған.

Полиция абайсызда адам өліміне әкеп соққан денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтіру дерегі бойынша қылмыстық іс қозғады. 37 жастағы күдікті уақытша ұстау изоляторына қамалды.

Марқұмның туыстары істің объективті тергелуін талап етіп, қылмыстық істі "Адам өлтіру" бабына қайта саралауды сұрап отыр.

Бұған дейін Ақтөбеде қызбен жанжалдасып қалған ер адам оны пышақтап кеткені туралы жазған едік. Алған жарақаттарынан жәбірленуші оқиға орнында көз жұмды.

Қызылордада 14 жастағы Кәмшат Сераш балалар ауруханасында көз жұмды. Қайғыдан қан жұтқан отбасы дәрігерлер қыздың жағдайын бастапқыда дұрыс бағаламай, миына қан құйылғанын дер кезінде анықтамағанын айтады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі  Информбюро арнасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Марқұмның жақындарының сөзінше, дәрігерлер басы ауырып, құсып келген жеткіншекті асқазан ауруынан емдеген. Есінен танып қалған соң ғана қан тамырларындағы ақау белгілі болған. Енді ата-анасы қызының өліміне кінәлілердің заң алдында жауап бергенін қалайды.

Кәмшаттың бөлмесінде оның суреттері мен естеліктері қалған. Отбасының тұңғышы болған қыз бос уақытында сурет салғанды жақсы көрген. Сабақты жақсы оқып, өнерге де жақын болған жеткіншектің ата-анасы қызының болашағынан көп үміт күткен. Алайда екі жарым айдан бері оның бөлмесі бос тұр.

Отбасының айтуынша, жағдай шілде айында басталған. Кәмшаттың басы қатты ауырып, қайта-қайта құса берген соң, ата-анасы оны жедел жәрдеммен ауруханаға жеткізіпті. Бірақ дәрігерлер жасөспірімнің асқазанында кінәрат бар деп болжап, соған байланысты ем жүргізген. Сол түні қыздың жағдайы күрт нашарлап, есінен танып қалған. Ол жансақтау бөлімінде бір апта жатса да, есін жимастан қайтыс болған.

Кейін отбасы қызының өліміне асқазан ауруы емес, миына көп мөлшерде қан құйылуы себеп болғанын білген. Әкесі дәрігерлер баланың жағдайына сай тексеру жүргізбей, уақыт жоғалтты деп есептейді.

Кәмшаттың ата-анасы қызына уақытында дұрыс диагноз қойылып, қажет  медициналық көмек көрсетілгенде, жағдай басқаша болуы мүмкін еді деп санайды. Олар дәрігерлердің әрекетіне қатысты сұрақтарына нақты жауап алғысы келеді. Алайда аурухана өкілдері бұл оқиға бойынша әзірге мардымды түсініктеме бермеген.

Отбасы қызының қазасына жауапты адамдардың жазалануын талап етіп, тиісті органдарға жүгініп жүр. Ата-анасы үшін ендігі басты мақсат – Кәмшаттың өліміне қатысты жағдайдың жан-жақты тексеріліп, кінәлілердің анықталуы.

Ақшаны көрген еріктілер бірден полицияға хабарласып, табылған олжаны органдағыларға табыстаған. Іздестіре келе мүлік жөндеуге мұқтаж үйдің иесіне тиесілі болып шықты. Кейуана садақадан жинаған миллиондарды құлауға шақ тұрған үйінің төбесінде сақтаған екен. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Қазығұрт ауданындағы жалғызбасты әйелдің баспанасын жөндейміз деп келген еріктілер екі күн бұрын күтпеген жерден дорба-дорба ақша тапты. Шатырды бүтіндеуге шыққан жігіттер үйілген затты әуелі қоқыс деп ойлаған. Алайда арасында уыс-уыс тиын мен бума-бума ақшаны көріп ес жия алмай қалдық дейді.

Ақша толы шатыр астында 58 жастағы Қазығұрт ауданының тұрғыны паналаған. Денсаулығында кінәраты бар келіншек көшеде қайыр тілеп күн көрген дейді жігіттер. Есін бірде біліп, бірде қасына адам жолатпайтын тұрғынның бұл ақшаны ұмытып кеткен болуы да мүмкін.

Еріктілер тапқан мүлікке қол ұшын тигізбей полицияға хабарладық дейді. Сөйтіп қыруар қаржыны құзырлы орган өкілдеріне табыстаған.

Полицияның мәліметінше, 5 млн теңге жалғызбасты әйелге тиесілі. Оны енді тұрғынның өзіне қайтармақ. Айта кетейік, шатырынан ақша табылған келіншектің үйін еріктілер қазір асарлатып жөндеп жатыр. 

Бұған дейін Ақтөбеде медициналық университеттің бұрынғы ректоры пара алып, 11 миллион теңгені мұздатқышта сақтағаны туралы жазған едік. 

Публикация от Stan.kz ақпарат агенттігі (@_stan.kz)

Қостанай облысы Меңдіқара аудандық соты Instagram әлеуметтік желісінде ұтыс ұйымдастырған компанияны жеңіске жеткен әйелге сыйақы төлеуге міндеттеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Сот шешімімен жауапкер компаниядан талап қоюшының пайдасына 7 682 000 теңге өндірілді.

Ал талап қоюшы мен оның өкілі аккаунттың жеке парақша екенін және байқау өткізілгенге дейін ашылғанын мәлімдеген. Олардың айтуынша, компания әйелдің аккаунты жалған екенін дәлелдей алмаған.

Істі қарау барысында аккаунттардың IP-мекенжайлары тексерілмегені, олардың бір адамға тиесілі екені анықталмағаны және әлеуметтік желідегі парақшаны тексеруге арналған техникалық құралдар қолданылмағаны белгілі болды. Осыған байланысты сот жауапкердің аккаунттың жалғандығы туралы уәждерін жеткілікті дәлелденген деп танымады.

Істің мән-жайын, ұсынылған дәлелдерді, сондай-ақ әділдік пен парасаттылық қағидаттарын ескере отырып, сот талап қоюшының талабын қанағаттандыру туралы шешім қабылдады.

Сот шешімімен серіктестіктен әйелдің пайдасына 7 682 000 теңге өндірілді. Сот шешімі заңды күшіне енді.

Еске салсақ, Қазақстандық әйел Instagram-да құмар ойын ұйымдастырып, 90 миллион теңгеден аса пайда тапқан. Ол бір жыл бойы хабарландырулар жариялап, тікелей эфирде құмар ойын ұйымдастырған. Құмар ойындардағы бәс тігулердің мөлшері 100 теңгеден 2100 теңгеге дейін болған.

Қазақстанның энергетика министрлігі Ресей аумағындағы "Орта Азия – Орталық" магистральдық газ құбырында болған жарылысқа қатысты ақпаратқа түсініктеме берді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Газ құбырындағы жарылыс Ресейдің Пензенская облысында болған. 

Жағдайға қатысты мәлімдеме жасаған энергетика министрлігі Қазақстанға Ресейден газ жеткізу қолданыстағы келісімшарттарға сәйкес қалыпты режимде жалғасып жатқанын атап өтті. Қазақстан аумағы арқылы Өзбекстанға газ транзиті де жоспарға сай жүргізілуде.

Энергетика министрлігінің мәліметінше, Қазақстанның газ тасымалдау жүйесінің жұмысында ешқандай ауытқу тіркелмеген.

Еске салсақ, бұған дейін Қара теңіздегі Каспий құбыр консорциумының (КТК) теңіз терминалы маңында екі мұнай танкеріне шабуыл жасалып, мұнай жөнелту уақытша тоқтатылғаны туралы жазған едік. Шабуылға ұшыраған танкерлер арасында қазақстандық "Теңізшевройл" ЖШС-ның (Chevron компаниясы) мұнайы тиелген NISSOS SIFNOS танкері де болған. 

Семейде 20 жастағы Дильназ Жұмағұлованы аяусыз пышақтап өлтірген жас жігітке қатысты сот үкімі шықты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Марқұм Дильназ Жұмағұлованың мәйіті биыл 13 шілдеде Абай облысы Бородулиха ауылындағы үйлердің маңынан табылған еді. Айыптау нұсқасына сәйкес, күдікті марқұмды 14 жерінен пышақтап, мәйітін жол бойында қалдырып, оқиға орнынан кетіп қалған.

13 қазанда Семейде осы қылмыстық іс бойынша сот үкімі жарияланды.

Істі қараған Семей қаласының мамандандырылған ауданаралық соты күдіктіні қылмыстық кодекстің “Адам өлтіру” бабы бойынша кінәлі деп таныды. Айыпталушыға 14 жылға бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалды.

Үкім заңды күшіне енгенге дейін сотталушыны қамауда ұстау түріндегі бұлтартпау шарасы өзгеріссіз қалдырылды. Осы уақыт аралығындағы қамауда болған әр күні орташа қауіпсіздік мекемесінде жазасын өтеудің бір жарым күніне теңестіріліп есептеледі.

Сот Дильназдың ата-анасы берген азаматтық талапты ішінара қанағаттандырды. Сотталушыдан моральдық зиян үшін 20 миллион теңге, материалдық шығын ретінде 1 миллион 169 мың 600 теңге және өкілдік шығындары үшін 500 мың теңге өндіру туралы шешім қабылданды.

Бұдан бөлек, сотталушы мемлекеттік бажды, сот шығындарын және жәбірленушілерге өтемақы төлеу қорына аударылатын жарнаны төлеуге міндеттелді.

Сотталушы кінәсін ішінара мойындаған. Осыған байланысты сот оның әрекетінен шын жүректен өкіну белгілерін байқамаған.

Дильназ Жұмағұлованың ата-анасы әзірге сот үкіміне апелляциялық шағым түсіріп-түсірмейтінін нақты шешпеген.

Еске салсақ, бұған дейін Абай облысында кісі қолынан қаза тапқан Дильназ Жұмағұлованың анасы қазақстандықтарға үндеу жасап, жалғыз қызының қазасы туралы айтып берген еді.

Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин Үкіметтің Қазақстанда мемлекеттік қызметкерлердің жалақысын көтеру жоспарын бөлісті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Министрдің сөзінше, 2024 жылдың 1 қаңтарынан бастап еңбекақы төлеудің жаңа әдістемесі енгізіліп, мемлекеттік қызметкерлердің орташа жалақысы 1,9 есе өскен. Ал жалақысы төмен санаттағы қызметкерлердің табысы 2,2 есе артқан.

Бұдан бөлек, 2025 жылғы 1 қаңтардан бастап жалақысы төмен мемлекеттік қызметкерлердің еңбекақысы тағы 16%-ға көтерілген.

Министр азық-түлік бағасының өсуіне қатысты да пікір білдірді.

Министрдің айтуынша, азық-түлік бағасы әлі де қымбаттап жатқанымен, өсім қарқыны баяулаған.

Еске салсақ, бұған дейін ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин Үкімет отырысында салық реформасының нәтижелері туралы баяндаған еді.

Астанада inDrive такси қызметінің жүргізушісі жолаушыға интимдік сипаттағы ұсыныстар жасағаны үшін 10 тәулікке әкімшілік қамаққа алынды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Астананың әкімшілік құқық бұзушылықтар жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотының мәліметінше, оқиға 2026 жылдың 11 қазанында таңғы сағат 07:00 шамасында болған. К есімді жүргізуші жолаушы Б-ға әдепсіз әрекеттер жасап, интимдік сипаттағы ұсыныстар айтқан.

Сот оның әрекетін “қоғамдық тәртіп пен азаматтардың тыныштығын бұзу” деп бағалады.

Жүргізушінің кінәсі әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттамамен, полиция инспекторының рапортымен, жәбірленушінің түсініктемесімен және өзінің кінәсін мойындаған түсініктемелерімен дәлелденген.

Істі қарау кезінде сот жауаптылықты жеңілдететін екі мән-жай ретінде жүргізушінің кінәсін мойындауын және құқық бұзушылықты алғаш рет жасауын ескерді. Ал жауаптылықты ауырлататын мән-жайлар анықталған жоқ.

Сот қаулысымен жүргізушіге 10 тәулік әкімшілік қамауға алу жазасы тағайындалды.

Еске салсақ, бұған дейін қазақстандықтар InDrive жүргізушілерінің "Яндекстегі" ақау кезінде жолақыны негізсіз қымбаттатқанына шағымданғаны туралы жазған едік. 

Премьер-министр Олжас Бектенов Қазақстанда ипотеканың бастапқы жарнасын төмендету туралы тапсырма берді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Үкімет отырысында премьер-министр 2026 жылға арналған құрылыс саласының негізгі міндеттерін белгіледі. Басты мақсаттардың бірі – жоспарланған 20,4 миллион шаршы метр тұрғын үйді нақты пайдалануға беру. 

Бектеновтің айтуынша, тұрғын үйлер қажетті инфрақұрылыммен және абаттандырумен қамтамасыз етіліп, қоныстануға толық дайын болуы тиіс.  

Сонымен қатар премьер-министр азаматтар үшін тұрғын үй бағдарламаларының қолжетімділігін арттыруды тапсырды. 

Еске салсақ, бұған дейін Отбасы банк ипотеканың ережелерін жаңартып, үй алуды жеңілдеткені туралы жазған едік.