Біреудің сеніміне кіріп, баспанасын иемдену. Сосын оны жалған құжатпен сатып, жолына кедергі болған адамды өлтіру. Қазақстанда осындай схема бойынша әрекет еткен бірнеше қылмыстық топ әшкереленді. Олардың құрбаны көбіне жалғызбасты қарттар, мүгедектігі бар азаматтар мен әлеуметтік осал топ өкілдері болған. Қылмыскерлердің бірі заңгерлер мен нотариустардың көмегіне жүгінсе, енді бірі құрбандарын алдап, тіпті некеге тұру арқылы сеніміне кірген. Stan.kz елді дүр сілкіндірген “қара риэлторлар” ісін жинақтап, қылмыскерлердің қалай әрекет еткенін анықтады.

“Қара риэлторлар” деген кімдер?

“Қара риэлторлар” деп өзгенің жылжымайтын мүлкін алдау, қорқыту, қысым көрсету немесе күш қолдану арқылы иемденетін қылмыскерлерді атайды. Олардың кейбірі өздерін жылжымайтын мүлік нарығында жұмыс істейтін делдал ретінде көрсетсе, басқалары заңгерлермен, нотариустармен немесе өзге мамандармен байланыс орнатқан.

Мұндай топтардың көздейтіні — баспанасы бар, бірақ өз мүлкін қорғауға мүмкіндігі шектеулі адамдар. Қылмыскерлер олардың жалғыз тұратынын, туыстарымен араласпайтынын, денсаулығының нашар немесе ішімдікке тәуелді екенін пайдаланады.

Қазақстанда бұл атаумен белгілі болған істердің бәрі бір қылмыстық топқа қатысты емес. Әр жылдары Алматыда, Қостанайда және Қарағанды облысында бір-бірінен бөлек қылмыстық топтар анықталған. Олардың кейбірі адамдарды алдап, баспанасын тартып алса, енді бірі пәтерді иемдену үшін адам өлтіруге дейін барған.

2006–2012 жылдар: Алматыда тоғыз адамды өлтірген топ

Қазақстандағы ең қатыгез істердің бірі — Сергей Смирнов басқарған қылмыстық топтың әрекеті. 2006–2012 жылдар аралығында оның мүшелері тоғыз адамды өлтірген. Құрбандардың алтауының ғана сүйегі табылған.

Топтың ұйымдастырушысы Сергей Смирнов 1949 жылы туған. Ол бұрын полицияда майор шеніне дейін көтеріліп, кейін пара алғаны үшін сотталған. Түрмеден шыққан соң ұстаздықпен айналысып, ғылым кандидаты дәрежесін алған. 2000 жылы кәсіпкерлікпен де шұғылданған.

Алайда тергеу мәліметтеріне сәйкес, Смирнов жалғызбасты адамдардың баспанасын иемдену жолдарын да қарастырған. Мұндай қылмыстарды жалғыз өзі жүзеге асыру қиын екенін түсінген ол бірнеше адамнан тұратын топ құрған.

Топ мүшелерінің арасында бұрынғы прокурордың орынбасары болған Николай Миронов та бар еді. Смирнов бұрынғы қызметінің арқасында тергеу амалдарын жақсы білген. Ол топ мүшелерін бір-бірімен таныстырмай, әрқайсымен жеке байланыс орнатқан. Нәтижесінде қылмыстық топтың ішіндегі ақпаратты негізінен өзі бақылап отырған.

Құрбандардың сеніміне кіріп, баспанасын тартып алған

Топтың алғашқы құрбандарының бірі — Алматыдағы Самал-1 шағынауданында тұрған Виктор Андрикенус. Смирнов онымен танысып, ортақ кәсіп ашуды ұсынған. Кейін оның мүлкін басқаруға қол жеткізгісі келген.

Алайда Андрикенус баспанасын толық басқару құқығын беруге келіспеген. Осыдан кейін Смирнов жалған құжаттар арқылы оның пәтерін иемденуді ұйғарған.

2006 жылы 13 мамырда Смирнов пен оның сыбайласы Григорий Кислицин Андрикенусты Алматы облысы Талғарға іскерлік кездесуге барамыз деп алып кеткен. Сол жерде оны өлтіріп, мәйітін жасырған. Кейін жалған құжаттар арқылы пәтерді басқа адамның атына рәсімдеп, 117 мың долларға сатқан.

Келесі құрбандар — анасы мен қызы, 49 және 20 жастағы Погореловалар болды. Смирнов қызды сыбайласы Сергей Некрыловпен таныстырып, екеуін некеге тұруға көндірген. Анасы мен қызы үйді сатуға арналған сенімхат рәсімдеп, оны Смирновқа берген. Олар үй сатылған соң ақшасын аламыз деп ойлаған.

Үй 43 мың долларға сатылған соң әйелдер өлтірілген. Қылмыстық топ мүшелері олардың көзін жойып қана қоймай, қылмысты әшкерелеуі мүмкін сыбайластарының өздерін де өлтірген. Осылайша, Смирновтың қылмыстық схемасы тек бөтеннің баспанасын иемденумен шектелмеген. Ол адамдарды бір-біріне қарсы қойып, қылмысқа қатысушыларды да өзіне тәуелді еткен.

Жалған академия, сенімхат және тағы бір кісі өлімі

2007 жылы топтың келесі құрбаны 26 жастағы Александр Матушкин болды. Смирнов оған өзін Новосібірдегі академияның қызметкері ретінде таныстырып, оқуға түсуге көмектесетінін айтқан. Шын мәнінде, мұндай академия болмаған.

Матушкиннің сеніміне кірген топ мүшелері оны үйін басқару құқығын беруге көндірген. 2007 жылы 29 сәуірде оны Барнаулға емтихан тапсыруға апарамыз деген сылтаумен алып кеткен. Тергеу материалдарында Матушкиннің сол жерде өлтіріліп, денесінің жасырылғаны жазылған. Оның пәтері 105 мың долларға сатылған.

2010 жылы топтың тағы бір құрбаны Иван Сидельников болды. Ол пәтерін Смирновтың атына рәсімдеген соң Алматы облысындағы Байсерке ауылының маңына жеткізіліп, өлтірілген. Кейін оның баспанасы 70 мың долларға сатылған.

2011 жылы Смирнов пен сыбайластары Александр Крыцконың пәтерін иемденген. Оған қатысты құжаттар рәсімделген соң Крыцко өлтіріліп, денесі қала сыртына жасырылған. Кейін Смирнов қылмыстық топтың өз мүшесі Надежда Рудиді де өлтірген.

Қылмыстық топ қалай ұсталды?

Сергей Смирнов 2012 жылы 21 ақпанда Виктор Андрикенустың пәтерін сату ісіне байланысты алаяқтық күдігімен ұсталған. Тергеу барысында оның және сыбайластарының кісі өлтірулерге қатысы анықталған. Қылмыстық топ мүшелері жауапкершіліктен құтылу үшін бір-бірін айыптаған. Олардың кейбірі көмілген орындарды көрсеткен. Соның нәтижесінде тоғыз құрбанның алтауының сүйегі табылды.

2013 жылы 15 шілдеде сот Смирновты өмір бойына бас бостандығынан айырды. Ол жазасын Қостанай облысындағы төтенше қауіпсіздік мекемесінде өтеп жатыр.

Ал Григорий Кислицин 22 жылға, Максим Салтановский алты жылға, Владимир Юдаков үш жылға сотталды. Топтың тағы екі мүшесі алаяқтық схемалар мен кісі өлтіруге тікелей қатыспаған. Қылмыс ұйымдастырушысы оларды істің мән-жайынан бейхабар күйде пайдаланған. Сондықтан бұл екі адам рақымшылықпен босатылды.

2014–2015 жылдар: Қостанайдағы қылмыстық топ

Қостанай облысында да әлеуметтік осал азаматтардың мүлкін иемденумен айналысқан бірнеше қылмыстық топқа қатысты істер қаралды. Солардың бірі — ағайынды Жанат пен Марал Таңатқановтар басқарған топ. Оларға туысы Жамал Шагвалеева көмектескен.

Топ мүшелерінің арасында ағайынды алаяқтармен бірге тұрған 30 жастағы Зәуре Бермағамбетова мен 33 жастағы Анар Құсайынова және 35 жастағы Жәнібек Аңдамасов, 55 жастағы Сергей Безгунов, 47 жастағы Борис Шаповалов, 56 жастағы Беслан Евлоев пен 28 жастағы Салтанат Құлболова да бар. 

2014 жылы жарияланған ақпаратта қылмыстық топтың он мүшесі сотқа берілгені хабарланған. Тергеу материалдары бойынша, олар 2004 жылдан бастап Қостанай қаласы мен облысындағы пәтерлер және әлеуметтік қамқорлықтағы адамдардың зейнетақы шоттары туралы мәлімет жинаған.

Құрбандардың қатарында мүгедектігі бар азаматтар, балалар үйінің түлектері, психикалық ауруы бар адамдар және ішімдікке тәуелді азаматтар болған. Қылмыстық топ мүшелері олардың сеніміне кіріп, баспанасын басқа үйге айырбастауға немесе сатуға көндірген. Кейбірін қорқытып, күш қолданған.

Жәбірленушілердің бірі ауыр онкологиялық ауруға шалдыққан. Тергеу нұсқасы бойынша, оның баспанасын иемдену үшін оны ауруханаға жатқызып, коммуналдық қарыздарын төлеуге көмектесеміз деген желеумен мүлкін басқаруға мүмкіндік беретін құжат рәсімдеген.

Тағы бір азаматты ауылдық жерде ұстап, пәтерді сату туралы келісімге қол қойғанша ұрып-соққан. Ал кейбір жәбірленушілерге ескі баспанасының орнына жағдайы жақсы пәтер береміз деп уәде еткен. 

2015 жылы Қостанай облыстық соты ағайынды Таңатқановтарға қатысты үкімді қайта қарап, олардың жазасын күшейтті. Қылмыстық іс 58 томнан тұрған. Ал жәбірленушілер саны 25 адамға жеткен. 

Қостанайдағы тағы бір топ: үш кісіні өлтіру дерегі

Қостанайда 2007–2015 жылдар аралығында әрекет еткен тағы бір қылмыстық топ ұсталған. 2016 жылы сотқа сегіз адам тартылған. Оларға кісі өлтіру, ұйымдасқан қылмыстық топ құру, құжаттарды заңсыз иемдену және адам саудасына қатысты айыптар тағылған.

Қылмыстық топ мүгедектігі бар азаматтарды, жалғызбасты зейнеткерлерді, ішімдікке тәуелді адамдарды және түрмеде жазасын өтеп жүрген азаматтарды нысанаға алған. Қылмыстық топ мүшелері баспаналарды өз атына рәсімдеп, кейін сатқан.

Бұл іс бойынша үш кісі өлтіру дерегі қаралған. Қылмыскерлер мәйіттерді жасыру үшін денелерді бөлшектеу, өртеу және жерге көму тәсілдерін қолданған. Құрбандардың бірі қылмыстық топ мүшелерінің біріне тұрмысқа шыққан мүгедектігі бар Татьяна Казанцева болған.

2017 жылы 18 наурызда сот екі ұйымдастырушыға өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасын тағайындады. Қалған қатысушыларға да ұзақ мерзімді жаза берілді.

Қылмыстық топты дәмхана иесі басқарған

2016 жылы Алматыда тағы бір ұйымдасқан қылмыстық топтың әрекеті әшкереленді. Бұл жолы қылмыскерлер жалғызбасты, ішімдікке тәуелді азаматтарды өлтіріп, олардың пәтерін марқұмдарға сырттай ұқсайтын адамдар арқылы сатуға тырысқан.

Қылмыстық топты қаладағы дәмханалардың бірінің иесі басқарған. 2016 жылы 30 қыркүйекте сегіз айыпталушы сотқа берілген. Тергеу барысында 28 сот сараптамасы жүргізіліп, 250-ден астам құжат зерттелген. Оған қоса жүзден астам куәгерден жауап алынған. 

Аркадий Плисстің өлімі

Қылмыстық топтың құрбандарының бірі — Алматыдағы Көктем-2 шағынауданында тұрған Аркадий Плисс. Оның ағасы Павел Плисстің айтуынша, 2015 жылдың күзінде үй құжаттары жоғалып кеткен. Аркадий оларды қайта қалпына келтіргенімен, 2016 жылдың басында құжаттары тағы жоғалған.

Тергеу дерегінше, Бибігүл Досқанова Аркадиймен бірге тұратын әйел Жанна Бақыпбаевамен танысып, олардың үйіне қонаққа барған. Кейін ол ішімдікке ұйықтататын дәрі қосып, түнде сыбайластарына есік ашқан. Үйге кірген қылмыскерлер Аркадий Плиссті және оның серігін өлтіріп, денелерін қала сыртына жасырған.

Одан кейін қылмыстық топ Аркадийге сырттай ұқсайтын Алексей Трофимовты тауып, оны нотариусқа апарған. Трофимов өзін пәтердің иесі ретінде көрсетіп, сату мәмілесін рәсімдеген. Кейін пәтер бірнеше рет қайта сатылған. 

Журналистің арқасында қылмыс ашылған...

Бұл топтың әрекетін әшкерелеуге журналист Вячеслав Блощицын көмектескен. Қылмыскерлер журналисті өлтіруге тырысқан. Оны қала сыртына апарып, пышақтап, шұңқырға тастаған. Алайда ол тірі қалып, медициналық көмекке жүгініп, полицияға болған жағдайды айтып берген. Оның көрсетулері тергеуге қылмыстық топтың ізіне түсуге көмектескен.

2017 жылы ақпанда алқабилер соты істі қарап, алты айыпталушыны 6 жылдан 20 жылға дейін бас бостандығынан айырды. Сот материалдары бойынша, топ үш алматылықты өлтіріп, тағы бір адамды өлтіруге оқталған. 

Қарағанды облысында 14 пәтерді заңсыз рәсімдеген топ

2024 жылдың мамырында Қарағанды облысында тағы бір “қара риэлторлар” тобының әрекеті тоқтатылды.

Ішкі істер министрлігінің мәліметінше, топ құрамында заңгерлер, адвокаттар және нотариус болған. Олар қорқыту мен күш қолдану арқылы зейнеткерлердің, мүгедектігі бар адамдардың және алкоголь не есірткіге тәуелді азаматтардың мүлкін заңсыз қайта рәсімдеген. Осылайша, олар 14 пәтерді иемденген.

Сол жылы 13 мамырда жүргізілген тінту кезінде жылжымайтын мүлікке қатысты құжаттар мен азаматтардың жеке деректері тәркіленіп, 28 адам ұсталған.

Бұл іс бойынша сол кезде тергеу аса ірі мөлшердегі алаяқтық дерегімен жүргізілген. Ұсталған адамдардың кінәсі дәлелденгені немесе сотталғаны туралы ашық дереккөздерде расталған мәлімет жоқ. 

22 адамнан құралған топ баспана үшін адам ұрлап, кісі өлтірген

Былтыр 11 наурызда Алматыда жалғызбасты қарттардың және психикалық денсаулық орталығы пациенттерінің баспанасын заңсыз иемденген ұйымдасқан қылмыстық топ мүшелеріне қатысты сот үкімі шықты. 22 адамнан құралған топтың құрамында дәрігерлер, нотариустар, бұрынғы полицейлер, сот-медициналық сарапшылар, риэлторлар мен такси жүргізушілері болған. Үш жылдан астам уақытқа созылған сот процесінде қылмыстық топтың пәтерлерді қалай иемденгені, адамдарды ұрлап, заңсыз ұстағаны және кісі өлтіруге барғаны айтылды.

Топты 65 жастағы алматылық Ирина Гапарова мен Өзбекстан азаматы Әшірәлі Болтабоев басқарған. 

Тергеу мәліметтеріне сәйкес, олар болашақ құрбандарын анықтап, баспананы алдау арқылы иемденудің жолдарын ойластырған. Қылмыстық топ 37 эпизод бойынша пәтерлерді заңсыз рәсімдеген. Олар мұрагерлері жоқ қайтыс болған адамдардың баспаналарын іздеп, құжаттарды қолдан жасау арқылы мүлікті өз бақылауына алған. Бұдан бөлек, Алматыдағы психикалық денсаулық орталығының пациенттері де олардың құрбаны болған.

Қылмыстық схемада әр қатысушының өз міндеті болған. Дәрігерлер кәсіби білімі мен пациенттерге қолжетімділігін пайдаланған. Нотариустар жалған құжаттар мен өсиеттерді рәсімдеуге көмектескен. Ал бұрын сотталған кей қатысушылар адамдарды күштеп ұстау және қажетсіз куәгерлердің көзін жою үшін қолданылған.

Сотта қаралған 13 эпизод адам ұрлау, заңсыз бас бостандығынан айыру, кісі өлтіру және сексуалдық зорлық фактісін қамтыған. Қылмыстық топ мүшелері психикалық денсаулық орталығының кей пациенттерін ұрлап, саяжайда заңсыз ұстаған. Оларға психотроптық препараттар берілген. Бұл әрекеттерге медициналық мекеме қызметкерлері де көмектескен.

Баспананы иемденудің тағы бір тәсілі — жалған өсиеттер жасау болған. Топ мүшелері жалғызбасты қарттар қайтыс болған сон олардың мұрагерсіз қалған пәтерлерін анықтап, нотариустар арқылы құжаттарды рәсімдеген. Кейін жылжымайтын мүлік жалған адамдардың атына тіркелген. Алайда алаяқтық схемада пайдаланылған бұл адамдар қылмыстық жауапкершілікке тартылмаған.

Сот үкімі:

• Ирина Гаппарова – 18 жыл бас бостандығынан айыру
• Әшірәлі Болтабоев – 17 жыл
• Әуелхан Сатаев – 16 жыл
• Жанат Сартпаев (нотариус) – 7 жыл
• Гүлнара Миятова (нотариус) – 6 жыл
• Рашиддин Семятов – 7 жыл
• Татьяна Грушина – 11 жыл
• Рахим Ли-Ли-Зо – 12 жыл
• Зубайра Амирова (нотариус) – 6 жыл
• Виталий Колесников (сот-медициналық сарапшы) – 4 жыл
• Асыл Асанбаева – 7 жыл
• Екатерина Овчарова – 11 жыл
• Қанат Сибанбаев – 5 жыл 6 ай
• Хосров Гасанов – 11 жыл
• Николай Керов – 6 жыл
• Айжан Жүсіпғалиева (психиатр-дәрігер) – 6 жыл
• Тахир Ұразаев – 16 жыл
• Майра Ұразаева (психиатр-дәрігер) – 10 жыл 6 ай
• Жанат Джексембиев – 5 жыл
• Газиза Ешмұратова (психиатр-дәрігер) – 3 жыл
• Манап Тыныбаев (полицей) – 6 жыл
• Денис Артюшенко – 5 жыл

Алаяқтық схемада пайдаланылған жалған тұлғалар қылмыстық жауапкершілікке тартылған жоқ. 

“Қара риэлторлар” баспананы қалай тартып алады?

Қазақстанда әр жылдары анықталған қылмыстық істерге қарағанда, "қара риэлторлар" көбіне жалғыз тұратын қарттарды, мүгедектігі бар адамдарды, балалар үйінен шыққандарды және ішімдікке тәуелді азаматтарды нысанаға алған. Олар алдымен жәбірленушілердің сеніміне кіріп, кейін баспанасын иемденуге тырысқан.

1. Алдымен баспанасы бар адамды іздейді

Қылмыскерлер көбіне жалғыз тұратын, туыстарымен аз араласатын немесе өз құқығын қорғауы қиын адамдарға қызыққан. Өйткені мұндай адамдардың жағдайын сырттан бақылап, баспанасын иемдену әрекетін ұзақ уақыт ешкім байқамауы мүмкін.

2. Сеніміне кіріп, құжаттарына қол жеткізеді

Олар өздерін көмек көрсететін адам ретінде таныстырып, пәтерді сатуға немесе басқа баспанаға айырбастауға көмектесетінін айтқан. Кейбірі жәбірленушілермен жақын араласып, тіпті некеге тұруға дейін барған. Осылайша, үй иесін пәтерге қатысты сенімхат беруге немесе сату құжаттарына қол қоюға көндірген. Ал кейбір жағдайда жалған құжат жасаған немесе адамды күшпен қол қоюға көндірген.

3. Пәтерді өз атына рәсімдеп, сатып жібереді

Құжаттарды қолға түсірген соң, қылмыскерлер баспананы басқа адамның атына аударып, кейін сатқан. Мәселен, Алматыдағы 2016 жылғы істе олар өлтірілген үй иелеріне ұқсайтын адамдарды тауып, соларды пәтердің иесі ретінде көрсеткен.

4. Кейбір жағдайда үй иесін өлтірген

Ең ауыр істерде қылмыскерлер пәтерді рәсімдеп алған соң оның заңды иесін өлтірген. Алматыда 2006–2012 жылдары әрекет еткен Сергей Смирнов басқарған топ тоғыз адамды өлтіргені үшін сотталған. Қостанайдағы басқа қылмыстық топтардың істерінде де кісі өлтіру деректері қаралған.

Алайда барлық “қара риэлторлар” адам өлтірді деуге келмейді. Кей істерде қылмыскерлердің әрекеті алаяқтықпен, қорқытумен немесе мүлікті заңсыз иемденумен шектелген.

Мұндай қылмыстарды анықтау неге қиын?

Пәтер заңды құжаттар арқылы басқа адамның атына рәсімделіп, кейін сатылып кетуі мүмкін. Сырттай қарағанда, бұл кәдімгі сатып алу-сату мәмілесіне ұқсайды. Ал оның артында алдау, қысым немесе жалған құжат тұрғанын анықтау үшін полицияға мәміленің қалай жасалғанын, құжаттарға кім қол қойғанын және мүліктен кім пайда көргенін тексеруге тура келеді.

Егер үй иесі жалғыз тұрып, кейін жоғалып кетсе немесе қайтыс болса, оның баспанасына қатысты күмәнді мәміле бірден байқалмауы мүмкін. Сондықтан мұндай істерде тек пәтердің кімге сатылғаны емес, бастапқы иесінің мүлікті қандай жағдайда бергені де маңызды.

Қазақстанда 5 қазанда жарияланған №870 қаулы декреттік төлемдерге қатысты талқылауды күшейтті. Жұмыс істейтін аналардың жәрдемақысы өзгере ме? Аналарды қай ел көбірек қолдайды? Stan.kz Қазақстанмен қатар Ресей, Германия, Швеция, Ұлыбритания, Жапония және АҚШ-тағы бала күтіміне арналған төлемдерді салыстырды.

 

Қазақстанда анаға қанша төленіп келді?

Қазақстанда бала тууға байланысты төлемдер бірнеше түрге бөлінеді. Олардың мөлшері әйелдің жұмыс істейтініне, әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысуына және отбасында нешінші баланың дүниеге келгеніне қарай өзгереді.

Жұмыс істейтін әйел жүктілік пен босануға байланысты демалысқа шығар алдында Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан біржолғы төлем алады. Оның мөлшері соңғы 12 айда әлеуметтік аударымдар жүргізілген орташа айлық табыс пен еңбекке жарамсыздық парағындағы күндер санына байланысты есептеледі.

2026 жылы бала туған кезде берілетін біржолғы мемлекеттік жәрдемақы бірінші, екінші және үшінші балаға 164 350 теңгені, төртінші және одан кейінгі балаларға 272 475 теңгені құрайды. Бұл төлем жұмыс істейтін және жұмыс істемейтін әйелдерге де қарастырылған.

Бұдан бөлек, жұмыс істемейтін ата-аналарға бала бір жарым жасқа толғанға дейін ай сайын мемлекеттік жәрдемақы беріледі. Оның мөлшері бірінші балаға – 24 912 теңге, екінші балаға – 29 454 теңге, үшінші балаға – 33 952 теңге, төртінші және одан кейінгі балаларға 38 493 теңге.

2027 жылдан бастап жәрдемақы тағайындаудың жаңа тәртібі енгізіледі

Қазақстанда 2027 жылдан бастап бірқатар мемлекеттік жәрдемақыны тағайындау тәртібі өзгереді. Осыған байланысты Үкімет 2026 жылғы 5 қазанда №870 қаулы қабылдады. Құжат 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енеді.

Қазірше заңға толыққанды түсіндіру жұмыстары жүргізіле қойған жоқ. Тек белгілісі – жаңа тәртіп бойынша мемлекеттік көмек отбасының әлеуметтік әл-ауқатын бағалау негізінде тағайындалмақ. Яғни, қолдауға кімнің шынымен мұқтаж екенін анықтау үшін отбасының материалдық жағдайы, жалақысы, баспанасы мен көлігінің бар-жоғы, сондай-ақ несиелері мен мерзімі өткен берешектері де есепке алынады.

Отбасының әлеуметтік әл-ауқаты мемлекеттік жүйеде ай сайын автоматты түрде есептеліп, жаңартылып отырады. Отбасының қаржылық немесе мүліктік жағдайы өзгерсе, төленетін жәрдемақылардың көлемі мен жай-күйі де өзгеруі мүмкін.

Әл-ауқат деңгейі қалай бағаланады?

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің құжатына сәйкес, отбасылар жинаған балына қарай 5 санатқа бөлінеді:

• А санаты: 1800 және одан жоғары балл жинағандар;

• В санаты: 730-дан 1799 баллға дейін;

• С санаты: минус 30-дан 729 баллға дейін;

• D санаты: минус 460-тан минус 29 баллға дейін;

• Е санаты: минус 459 және одан төмен балл жинағандар.

Маңызды ескерту: Жаңа тәртіп шектеулері тек А және В санаттарына (яғни 730 және одан жоғары балл жинаған ауқатты отбасыларға) қатысты болады. Отбасының санатын мемлекеттік органдардың деректер базасы негізінде "Отбасының цифрлық картасы" ақпараттық жүйесі автоматты түрде анықтайды.

Тәжірибеде бұл қалай жұмыс істейді? (Мысалдар)

1-мысал: Шектеуге ілінбейтін отбасы (С санаты)

Бердіхановтар отбасында ер мен әйел жұмыс істейді және бір мектеп оқушысы бар, ал әйелі екінші баласына жүкті делік.

• Отбасының айлық табысы – 500 мың теңге, бір көлігі және несиесі бар.

• Жан басына шаққандағы табысы – шамамен 167 мың теңге (400 балл).

• Екі жұмыс істейтін адам үшін +300 балл қосылады.

• Жалғыз көлік үшін 0 балл беріледі.

• Несиесі үшін -50 балл және асырауындағы бала үшін тағы -50 балл шегеріледі.

Қорытынды: Отбасы 600 балл жинап, С санатына жатады. Мұндай отбасыларға жаңа шектеулер қолданылмайды, яғни тиісті декреттік төлемдер толық көлемде төленеді.

2-мысал: Шектеуге ілінетін отбасы (В санаты)

Енді Бердіхановтар отбасының айлық табысы 800 мың теңге, екі көлігі мен екі пәтері бар, ал несиесі жоқ деп алайық.

• Жан басына шаққандағы табысы – шамамен 267 мың теңге (620 балл).

• Екі жұмыс істейтін адам үшін +300 балл қосылады.

• Екінші көлік үшін +50 балл және екінші баспана үшін +100 балл қосылады.

• Асырауындағы бала үшін -50 балл шегеріледі.

Қорытынды: Отбасы 1020 балл жинап, В санатына өтеді. Ауқатты санатқа жатқандықтан, мұндай отбасыларға босанғанға дейінгі және кейінгі декреттік төлемдер тағайындалмауы мүмкін.

Қазақстандық аналар неге наразы?

№870 қаулы жарияланғаннан кейін әлеуметтік желіде декреттік төлемдерге қатысты талқылау күшейді. Әйелдердің бір бөлігі жаңа талаптар жұмыс істейтін аналардың құқығына әсер ете ме деп алаңдаса, енді бірі мемлекеттен берілетін көмекті қысқартуға қарсылық білдірген.

"Бала күтіміне байланысты 1,5 жасқа дейін төленетін жәрдемақыны жұмыс істейтін аналарға неге бермейді? Декретте үш жыл отырмай, жұмысқа шыға беріңдер дейді. Бірақ бір жарым жастағы, әлі дұрыс сөйлей алмайтын, горшокқа өзі бара алмайтын баланы кімге қалдырамыз?" — деп жазды желі қолданушыларының бірі.

Тағы бір әйел 164 мың теңгенің өзі декреттегі отбасы үшін артық ақша болмайтынын айтып, жоғары жалақы алатын аналардың да бала күтіміне байланысты шығындары бар екенін еске салды.

"Айлығы 600 мың теңгеден асатын әйелге 164 мың теңге жалақыдағы айырмашылықтың орнын толтырмайды. Бірақ неге ол бұл ақшаға мұқтаж емес деп есептеледі де, жұмыс істемейтін анаға бәрі берілуі керек? Екі жағдайда да балаға ақша қажет", — деді ол.

Желі қолданушыларының бірі Қазақстанның табиғи ресурстары мол ел екенін еске салып, жаңа туған сәбиге қажетті заттарды алуға арналған көмекті қысқартуға қарсылық білдірді.

"Елде Менделеев кестесіндегі элементтердің бәрі дерлік бар, мұнай да өндіреміз. Бірақ мемлекет жаңа туған сәбиге жөргек пен жаялық алуға берілетін ақшаны қысқартпақ. Бұл мемлекет үшін болмашы қаражат қой. Ал ана үшін баласына қажет заттарды сатып алуға көмектеседі", — деп жазды ол.

Тағы бір әйел отбасының атына тіркелген мүлікті байлықтың белгісі деп қарастыруға болмайтынын айтты. Оның сөзінше, ипотекадағы пәтер мен несиеге алынған көлік отбасының материалдық жағдайы жақсы екенін білдірмейді.

"Ипотекаға алған пәтеріміз, несиеге алған екі көлігіміз бар. Жоғары біліміміз бен ресми жұмысымыз бізді бай қылып көрсетеді. Бірақ біз мұның бәрін тегін алған жоқпыз. Еңбек етеміз, салық пен әлеуметтік аударымдар төлейміз. Енді жұмыс істейтін әйелдерге берілетін соңғы көмектен де айырылуымыз мүмкін", — деді желі қолданушысы.

Кейбір әйелдер біржолғы жәрдемақының жылына бір рет қана берілетінін айтып, оны алып тастаудың мәнін түсінбейтінін жеткізді.

"Егер бұл төлем жылына екі рет немесе одан да жиі берілсе, түсінуге болар еді. Бірақ ол бір-ақ рет төленеді. Енді соны да алып тастамақ", — деп пікір білдірді желі қолданушысы.

Ресей: бұрынғы жалақының 100 пайызына дейін төлейді

Ресейде жұмыс істейтін әйелдердің жүктілік пен босануға байланысты жәрдемақысы жалпы тәртіп бойынша орташа табысының 100 пайызы мөлшерінде есептеледі. Қалыпты жағдайда декреттік демалыс 140 күнге созылады: 70 күні босанғанға дейін, 70 күні босанғаннан кейін беріледі. 2026 жылы қалыпты босану жағдайындағы 140 күн үшін төлемнің ең жоғары мөлшері 955 836 рубльге (5 123 280,96 теңге) жетеді. Босану жағдайы қиындағанда демалыс 156 күнге, ал екі немесе одан да көп бала дүниеге келгенде 194 күнге созылуы мүмкін. Мұндайда төлемнің жоғарғы шегі де артады.

Бала туғаннан кейін Ресейде біржолғы жәрдемақы және бала күтіміне байланысты ай сайынғы төлем беріледі. Соңғысының мөлшері жұмыс істейтін ата-аналар үшін орташа табыстың 40 пайызына байланысты есептеледі.

Бұдан бөлек, Ресейде отбасыларға арналған аналық капитал бағдарламасы бар. Ол кәдімгі қолма-қол декреттік төлемнен бөлек қарастырылып, тұрғын үй сатып алу немесе баланың білім алуына ақы төлеу секілді заңда көзделген мақсаттарға жұмсалады. 

Ресейде 2020 жылдан бері туған немесе асырап алынған бірінші балаға 728 921,90 рубль (3 907 021,3 теңге) мөлшерде аналық капитал беріледі. 

Екінші балаға: бірінші бала үшін капитал алынған болса, қосымша 234 321,27 рубль (1 255 962 теңге) беріледі.

Екінші балаға толық капитал алмаған жағдайда 963 243,17 рубль (5 162 983,3 теңге) қарастырылған. 

Бұл ақшаны кез келген мақсатқа жұмсай алмайды. Негізінен баспана жағдайын жақсартуға, ипотекаға, балалардың біліміне және заңда көзделген өзге қажеттіліктерге пайдаланады. 

Германия: ата-ананың екеуіне де декреттік төлемдер төленеді

Германияда бала туғаннан кейін ата-аналарға арналған Elterngeld төлемі қарастырылған. Оның негізгі мақсаты – бала күтіміне байланысты жұмысын уақытша тоқтатқан немесе жұмыс уақытын қысқартқан ата-ананың табысы азайған кезде қаржылай қолдау көрсету.

Негізгі төлем түрі – Basiselterngeld. Ата-аналар оны өзара бөлісіп, жалпы 14 айға дейін ала алады. Әдетте төлем бала туғанға дейінгі таза табыстың шамамен 65 пайызына тең болады. Ай сайынғы мөлшері кемінде 300 еуро (152 793 теңге), ең көбі 1 800 еуро (916 758 теңге).

Егер ата-ананың бірі жұмысқа ертерек оралып, жартылай жұмыс істесе, ElterngeldPlus бағдарламасы арқылы төлемді ұзағырақ алу мүмкіндігі бар. Бұл нұсқада ай сайынғы сома негізгі төлемнің жартысына дейін төмендегенімен, төлем мерзімі екі есеге дейін ұзартылуы мүмкін. Германияның ерекшелігі – бала күтімін тек ананың міндеті ретінде қарастырмай, әкенің де демалысқа шығып, төлем алуына жағдай жасауы. 

Швеция: ата-анаға декреттік демалысқа 480 күннің төлемі есептеледі

Швецияда бала күтіміне арналған төлем жүйесі ұзақ демалыс алуға мүмкіндік береді. Бір балаға ата-ананың екеуіне ортақ 480 күн төлем қарастырылған.

Оның 390 күні ата-ананың табысына байланысты есептеледі. Қалған 90 күнге тәулігіне 180 швед кроны (8163 теңге) мөлшерінде төлем беріледі. Ата-аналар бұл күндерді өзара бөлісе алады, ал жалғыз ата-анаға барлық 480 күнді пайдалану құқығы беріледі.

Бұл жүйеде басты назар тек босанғаннан кейінгі алғашқы апталарға емес, баланың алғашқы айларындағы күтімге аударылған. Ата-ананың екеуіне де бала тәрбиесіне қатысуға мүмкіндік беріледі. 

Ұлыбритания: алғашқы апталарда жалақының 90 пайызы төленеді

Ұлыбританияда талаптарға сай келетін жұмыс істейтін әйелдерге 39 аптаға дейін Statutory Maternity Pay төленеді.

Алғашқы алты аптада төлем орташа апталық табыстың 90 пайызына тең. Одан кейінгі 33 аптада әйел аптасына 194,32 фунт (116 786,32 теңге) немесе орташа апталық табысының 90 пайызын алады. Екі соманың қайсысы төмен болса, сол мөлшер қолданылады.

Бұл – 2026 жылғы сәуірден бастап қолданылатын мөлшер. Ал декреттік демалыстың жалпы ұзақтығы 52 аптаға дейін жетуі мүмкін. Яғни төлем берілетін мерзім мен әйелдің демалыста бола алатын уақыты бірдей емес.

Ұлыбритания тәжірибесінде де әлеуметтік қолдау еңбек қатынастары мен белгіленген талаптарға тәуелді. Сондықтан елдегі барлық әйел бірдей мөлшерде төлем алады деуге болмайды. 

Жапония: босануға арналған жеке төлем бар

Жапонияда медициналық сақтандыру жүйесіне қатысатын әйелдерге бала туу шығындарын өтеуге арналған біржолғы төлем қарастырылған.

Жапонияның Әділет министрлігі жариялаған ақпаратта оның мөлшері 420 мың иен (1 205 400 теңге) деп көрсетілген. Бұл қаражат босану шығынын өтеуге арналғандықтан, оны әйелдің жалақысын алмастыратын декреттік төлеммен шатастырмау керек.

Бұдан бөлек, жұмыс істейтін әйелдерге жүктілік пен босануға байланысты демалыс кезінде және бала күтімі кезеңінде әлеуметтік сақтандыру жүйесі арқылы төлемдер қарастырылған. Олардың мөлшері мен шарттары әйелдің еңбек мәртебесіне және сақтандыру жүйесіне қатысуына байланысты. Осылайша, Жапония бала туған кездегі медициналық шығынды өтеу мен декрет кезінде жоғалған табыстың орнын толтырудың екі бөлек міндет екенін көрсетеді. 

АҚШ: ақылы декрет көлемі қай штатта тұратынына байланысты беріледі

АҚШ-та федералдық деңгейде барлық жеке сектор қызметкерлеріне ортақ ақылы декреттік демалыс жоқ. Федералдық заң талаптарына сай келетін қызметкерлерге отбасылық және медициналық жағдайларға байланысты 12 жұмыс аптасына дейін ақы төленбейтін демалыс берілуі мүмкін.

Ал ақылы демалыс мүмкіндігі штатқа және жұмыс берушіге байланысты. Мысалы, Калифорнияда талаптарға сай келетін қызметкерлер бала күтіміне байланысты сегіз аптаға дейін ішінара төлем ала алады.

Сондықтан АҚШ-тағы декреттік қолдауды бір ғана сомамен сипаттау қиын. Әйелдің қандай төлем алатыны оның қай штатта тұратынына, жұмыс істейтін орнына және әлеуметтік бағдарламаларға қатысуына байланысты. Мысалы, Калифорниядағы орташа есептік $1 063 апталық төлемді сегіз аптаға шаққанда шамамен $8 504 (3 869 320 теңге) болады. 

Қазақстандық Аяулым Нұрали түктен құтыламын деп лазерлік эпиляция жасап, рак жасушаларын оятып алғанын айтты. Айтуынша, ол 8 ай қатарынан лазерлік процедураға барған. Осы тұста желі қолданушыларының арасында лазерлік эпиляция процедурасын жасау қауіпті ме, жоқ па деген даулы сұрақ туды. Stan.kz редакциясы лазерлік эпиляцияның қатерлі ісікке әкеп соғатыны рас па, жоқ па онколог дәрігер Диляра Қайдаровадан сұрап білді.

Желі қолданушысының айтуынша, осыдан 5 жыл бұрын 8 ай қатарынан лазерлік процедураға барған. 2-3 жылға түктен құтылдым деген қуанышының соңы ауыр сырқатқа әкеліп соғатынын білмеген. 

Ауру анықталған соң себебін білу үшін шетелдік мамандардың көмегіне жүгінген. Түркияда уақытша химиятерапия қабылдаған. Алайда Қазақстанға оралған соң сырқат өрши бастаған.Дәрігерлер бұл дертті анамнан немесе апамнан дарыған тұқым қуалайтын ауру деп шамалайды. Тіпті Өзбекстан мен Ресейге барып, дәрігерлерге тексерілген. Бірақ шетелдік дәрігерлер тек уақытша дәрі тамызумен шектелген. 

Шарасыздықтан ол бар мал-мүлкін сатып, Индияның Дели қаласындағы дәрігерлерге қаралғанда сырқаттың себебі – лазерлік эпиляция деп көрсеткен. 

Ол қыз-келіншектерді денедегі түктермен алыспауға, болмай жатса, түктердің тамырымен жойып жібермейтін процедураға баруға шақырды. 

Автордың бұл сөзін көптеген басқа желі қолдануышылары қолдады. 

“Лазер рак жасушаларын 100% қоздырады”, “Лазер дегенді дым қолдамаймын”, “Осыдан 3 жыл бурын лазерге барғанмын, шамамен 6,7 рет бардым.  5-ші рет барғанда айлығым келмей қалды. Себебін іздегенде лазер деп айтты”, “Ақшаға ауру сатып алып жатсыңдар”, “Құрбым лазердің кесірінен көптеген ауруларын оятып алды. Салмағы 70 келіден 55 келіге түсті”, “Ол рас, тек мамандар ол туралы айтпайды”, – деп жазды желі қолданушылары.

Осыған қатысты Президент жанындағы ҚР Ұлттық ғылым академиясының академигі, профессор, ҚазҰМУ-дың бірінші проректоры, гинеколог-онколог Диляра Қайдарова лазерлік эпиляциясы қатерлі ісік жасушаларын оята ма және ол азғаға қалай әсер етеді деген сұраққа жауап берді. 

Алайда ол лазер термиялық зақым келтіретіні және кейде күйік те болуы мүмкін екенін ескертті. Сондықтан бұл процедураны арнайы мамандар жасауы керегін айтты. Маман пациенттің терісін күйдіріп алмау үшін тиісті біліктіліктен өтіп, арнайы оқудан өтуі қажет.

Аталған жағдайларда лазерлік эпиляцияға сақтықпен қарау қажет:

• Науқас қатерлі ісікке қарсы белсенді ем қабылдап жүрсе; 
• Емнің әсерінен теріде айқын уытты өзгерістер пайда болса;
• Сәулелік ем қабылдап жүргенде немесе одан кейін тері толық қалпына келмегенде;
• Тері зақымданғанда, қабыну немесе инфекция болғанда;
• Терінің жарыққа сезімталдығы жоғарылағанда;
• Жарыққа сезімталдықты арттыратын дәрілерді қабылдағанда;
• Теріде күмәнді немесе әлі диагнозы анықталмаған түзілістер болса;
• Эпиляция жасалатын аймаққа жақында операция жасалса, тәуекелге бармаған абзал.

Дәрігердің айтуынша, ем аяқталып, тері қалпына келіп, қарсы көрсетілімдер болмаған жағдайда лазерлік эпиляция жасауға болады. Дегенмен, әсіресе анамнезінде меланома немесе терінің басқа да ісіктері болған науқастар процедураны жасатпас бұрын онкологпен немесе дерматологпен алдын ала келісу керек.

Диляра Қайдарова лазерлік эпиляцияның өзі қатерлі ісік тудыратын процедура болып саналмайтынын еске салды. Қазір лазерлік эпиляцияны жүйелі түрде жасау мутация тудыратынын немесе онкологиялық аурулардың даму қаупін арттыратынын дәлелдейтін ғылыми деректер жоқ.

Сондай-ақ желіде лазерлік эпиляциядан кейін айлық (менструация) мүлдем келмей немесе тұрақсыз келеді деп жазғандар болды. Алайда дәрігер мұның себебі басқа деп көрсетті.

“Лазерлік эпиляция тек тері бетіне әсер етеді және гормоналды өзгерістерге әкелмейді. Дегенмен, процедура кезінде науқас қатты ауырсынса, әйел адам күйзеліске ұшырауы мүмкін. Ал күйзеліс ағзаға белгілі бір деңгейде әсер етуі ықтимал”, – деп түсіндірді Диляра Қайдарова.

Ол лазерлік эпиляция гормоналды бұзылыстар тудырады деген пікірдің де негізсіз екенін айтты.

Қазақ онкология және радиология ғылыми-зерттеу институтының онкологы Альфараби Қанатұлы әріптесінің сөзін растап, лазер сәулесінің тек 3 мм тереңдікке дейін енетінін және ДНҚ-ны зақымдамайтынын айтты.

Оның сөзінше, адам бірнеше жыл бойы лазерлік эпиляцияны тұрақты түрде жасатып жүрсе де, ол онкологиялық аурулардың даму қаупін арттырмайды. Өйткені бұл емшара онкогенезге, яғни қатерлі ісіктің пайда болуына түрткі болмайды.

Stan.kz жаңа бас директоры Шыңғыс Аятұлы Мәдібек болды. Осыған дейін 2021 жылдан бастап Stan.kz ақпарат агентігінде ол даму жөніндегі директоры қызметін атқарған. 

Шыңғыс Мәдібек 15 маусым 1994 жылы дүниеге келген. 2018 жылы Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университетінде халықаралық құқық мамандығы бойынша магистр дәрежесін алған.

Оның медиа саласындағы тәжірибесі 12 жылдан асады. Осы уақыт ішінде ол медиаменеджмент, стратегиялық коммуникациялар, сондай-ақ мемлекет пен бизнес арасындағы өзара байланысты дамыту бағыттарында тәжірибе жинақтаған.

Шыңғыс Мәдібек кәсіби қызметі барысында Қазақстанда және шетелде өткен бірқатар халықаралық іс-шараларды ұйымдастыруға қатысты. Олардың ішінде Астана экономикалық форум, KADEX қару-жарақ және технологиялар көрмесі, Қазақстан-Түркия, Қазақстан-Біріккен Араб Әмірліктері, Қазақстан-Қытай форумдары, Meta Sport Forum, Qazaqstan Barysy 2023-2026 турнирлері. 

Сонымен қатар

• Цифрлық экономиканы дамыту орталығы;
• Qazaq Kuresi қауымдастығы;
• Nur.kz ақпараттық порталы сияқты құрылымдардағы тәжірибесі бар.

Жаңа қызметінде Шыңғыс Мәдібек Stan.kz-тің стратегиялық дамуына, медиа нарығындағы позициясын нығайтуға және жаңа даму бағыттарын іске асыруға басымдық береді. 

Stan.kz – еліміздегі мемлекеттік тілдегі ең ірі ақпараттық портал.

Портал қазақтілді аудиторияны елдегі және әлемдегі маңызды оқиғалар туралы жедел әрі сенімді ақпаратпен қамтамасыз етіп, Қазақстанның ақпараттық кеңістігінде маңызды орын алады. Сайт пен әлеуметтік желілер арқылы миллиондаған пайдаланушыға қол жеткізіп, қазақ тіліндегі сапалы ақпараттық контенттің дамуына үлес қосып келеді.

Порталдың басты мақсаттардың бірі – қазақтілді журналистиканы дамытып, қазақ тілді аудиторияны сапалы әрі қолжетімді ақпаратпен қамтамасыз ету және еліміздің ақпараттық кеңістігін дамытуға үлес қосу.

Актриса әрі блогер Жанель Мақажан отбасыдағы ананың орны туралы сөз қозғады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Оқырман актрисаның жазбасына пікір қалдырып, ер адам үшін де, әйел үшін де анасы бірінші орында тұруы керек деген ойын жеткізген.

“Бәрі дұрыс, әрине, бірақ ана бірінші орында тұру керек деп ойлаймын. Мейлі тортты әйелі жесін, мейлі бөлек тұрсын, әйелін қатты сүйсін, бірақ всё равно еркек үшін да, әйел үшін да ана бірінші орында тұруы керек сияқты. Бұл жай ғана менің ойым, әрине”, – деп жазған ол.

Жанель Мақажан бұл пікірді жауапсыз қалдыра алмайтынын айтып, өз ұстанымын түсіндірді.

“Мен бұл пікірге жауап беруге міндеттімін. Себебі біздің қоғамда, жалпы қазақ ер азаматтарында анасы бірінші орында тұрғандықтан, көп отбасы ажырасады. Отбасылардың 80%-ы ененің кесірінен ажырасады”, – деді актриса.

Өнер иесі шаңырақ көтерген ер мен әйел бір-біріне сүйеу болып, өз отбасының берекесін сақтауы керек деп есептейді.

“Құдайдың өзі ер адам мен әйелді жаратып, бірге қосқан. Ол жарымен бірге болу үшін қосқан, анасымен емес”, – деді Жанель Мақажан.

Актриса өмірдегі басымдықтарды дұрыс қою отбасындағы қарым-қатынасқа әсер етеді деп санайды. Оның айтуынша, бұл тәртіп бұзылғанда ерлі-зайыптылар бақытсыз болып, балалар зардап шегіп, отбасы ыдырауы мүмкін.

Жанель өзі ұстанатын түсінік бойынша, бірінші орында Жаратқан, одан кейін адамның өзі, жары, балалары, содан соң ата-анасы тұратынын жеткізді.

Публикация от Жанель Макажан (@janellemakajan)

Еске салайық, бұған дейін Жанель Мақажан күйеуімен екіге кеткенін тұспалдап айтқан еді. Кейін ол некесінің бұзылуына қатысты пікір білдіріп, бұрынғы жұбайының туыстарымен арадағы келіспеушіліктер кезінде әйелі мен балаларына араша түспегенін айтқан. Сондай-ақ актриса отбасын сақтап қалуға тырысқанын, алайда бұл әрекеті нәтиже бермегенін жеткізген.

Кейінірек Жанель Мақажан қыздарының әкесі үш айдан астам уақыттан бері балаларына моральдық та, материалдық та қолдау көрсетпей келетінін мәлімдеген еді. 

Алматы әуежайының иесі Еуропалық одақ санкция салған ресейлік әуе компаниясына қызмет көрсетіп отыр деген ақпарат тарады. Деректерге сүйенсек, "Уральские авиалинии" ұшақтары Еуропалық одақ санкциясына қарамастан, Түркияның Анталья әуежайына әлі де қатынайды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Financial Times басылымына сілтеме жасап хабарлайды. 

TAV Airports компаниясы Алматы халықаралық әуежайының негізгі иесі саналады. Компания Францияның Groupe ADP тобына кіреді және әлемнің сегіз еліндегі 15 әуежайды басқарады. Енді осы компанияның қызметіне қатысты мәселе туындады.

Британдық Financial Times басылымының мәліметінше, TAV Airports Түркияның Анталья әуежайында Еуропалық одақ санкция салған ресейлік "Уральские авиалинии" әуе компаниясының рейстеріне қызмет көрсетуді жалғастырып келеді. Еуропалық одақ "Уральские авиалинии" компаниясына 2024 жылғы маусымда санкция салған. Соған қарамастан оның ұшақтары Түркияның Анталья әуежайына әлі де қатынап жүр. 21 қыркүйектен бастап әуежайдың ұшу және қону кестесінде осы компанияның Мәскеу мен Волгоград сияқты қалаларға қатынайтын кемінде 54 рейсі көрсетілген. 

TAV Airports компаниясы санкцияларды бұзбағанын айтады. Компанияның түсіндіруінше, Анталья әуежайына қандай әуе компанияларының ұшатынын Түркия билігі шешеді. Ал санкцияға іліккен ресейлік ұшақтарға тек заң бойынша міндетті қызметтер ғана көрсетіледі. TAV мұны санкция талаптарын бұзу деп есептемейді.

Еуропалық заң бойынша, компания кей жағдайда шетелдегі бөлімшесінің жұмысына толық бақылау жасай алмауы мүмкін. Мысалы, оған сол елдің заңдары кедергі келтіруі ықтимал. Бірақ халықаралық санкциялар жөніндегі заңгердің пікірінше, мұндай жағдайды келісімшартпен ғана түсіндіру жеткіліксіз болуы мүмкін.

Әзірге Францияның Экономика және қаржы министрлігі, мемлекеттік инвестицияларды басқаратын агенттік және Еуропалық комиссия бұл мәселеге қатысты пікір білдірмеген.

Financial Times мәліметінше, TAV басқаратын Түркия мен Грузиядағы әуежайларды АҚШ санкция салған Иранның әуе компаниялары да пайдаланған. 8 қыркүйекте қара тізімге енген 27 тасымалдаушының кемінде сегізі санкциядан кейін де бірнеше апта бойы рейстерін жалғастырған. TAV бұл компанияларға өзі бақылай алатын қызметтерді көрсетуді тоқтатқанын мәлімдеді.

Айта кетейік, TAV Airports сегіз елдегі 15 әуежайды басқарады. Компания Алматы халықаралық әуежайының да негізгі иесі саналады.

Шоумен Абай Асылхан актриса Жанель Мақажанмен ажырасуына байланысты желіде айтылып жүрген әңгімелерге жауап берді. Ол отбасындағы жағдайды білмей тұрып, болжамды шындыққа балауға болмайтынын айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Абай Асылхан Instagram парақшасында өзі туралы теріс пікірлерге қалыпты қарайтынын, бірақ жеке өмірі туралы негізсіз әңгімелердің тарауына қарсы екенін жеткізді.

Оның айтуынша, кейінгі уақытта кейбір парақшалар мен блогерлер, өзін сарапшы ретінде таныстыратын адамдар отбасындағы жағдайға қатысты өз ойларын жариялап жүр. Шоумен сол жазбалардың бірқатарында мәселе біржақты айтылып, дерек пен болжам араласып кеткенін атап өтті.

“Мен мұндай тәсілді дұрыс деп санамаймын. Жеке өмірім – біреудің қаралым жинауына немесе аудиториясын көбейтуіне арналған контент емес. Адамның қоғамдық қызметі мен жеке өміріне қатысты мәселелерді талқылаудың да өз жауапкершілігі бар”, – деп жазды ол.

Шоумен желіде ешкіммен сөз таластырып, әр пікірге жауап беруге ниетті емес. Отбасылық өмірінің бүге-шігесін жұртқа жайып салуды да жөн көрмейді. Алайда өзі туралы айтылған сөздің нақты дерекке сүйенгенін қалайды.

“Пікір айту мен сын білдіру – бір бөлек, ал болжамды шындық ретінде көрсету – басқа мәселе”, – деді Абай Асылхан.

Ол құқығына нұқсан келтіретін жазбалар болса, мәселені заң аясында шешетінін жеткізді.

“Мен сыннан қашпаймын. Бірақ жеке өміріме қатысты негізсіз тұжырымдардың факт ретінде ұсынылуын да қалыпты жағдай деп қабылдамаймын”, – деп жазды шоумен.

Публикация от АБАЙ АСЫЛХАН | МЕНТОР ПО ГОЛОСУ И РЕЧИ (@abay.asylkhan)

Сонымен қатар Абай Асылхан Жанель Мақажанмен ерлі-зайыптылық қарым-қатынасы аяқталғанын хабарлап, жазба жариялаған. Ол екеуінің бес жыл бірге тұрғанын, осы уақыт ішінде қуанышты да, қиын да күндерді бастан өткергенін айтты.

“Мен үшін бұл шешім өте қиын болды. Бұл екеуміздің бірдей шешіміміз болды, сырттан ешкім араласпады”, – деп түсіндірді ол.

Абай Асылхан бұрынғы жарына амандық пен жақсылық тілейтінін де жеткізді.

“Ол – балаларымыздың анасы, сондықтан өзара құрметті сақтауды маңызды деп санаймын”, – деді шоумен.

Оның айтуынша, некеге қатысты заңдық мәселелер әлі шешіліп жатыр. Ол бұл істің сабырмен, бір-біріне деген құрметпен аяқталғанын қалайды. Балаларына әке ретінде қамқор болуды әрі қарай да жалғастыратынын айтты.

Публикация от АБАЙ АСЫЛХАН | МЕНТОР ПО ГОЛОСУ И РЕЧИ (@abay.asylkhan)

Еске салайық, бұған дейін Жанель Мақажан күйеуімен екіге кеткенін тұспалдап айтқан еді. Кейін ол некесінің бұзылуына қатысты пікір білдіріп, бұрынғы жұбайының туыстарымен арадағы келіспеушіліктер кезінде әйелі мен балаларына араша түспегенін айтқан. Сондай-ақ актриса отбасын сақтап қалуға тырысқанын, алайда бұл әрекеті нәтиже бермегенін жеткізген.

Кейінірек Жанель Мақажан қыздарының әкесі үш айдан астам уақыттан бері балаларына моральдық та, материалдық та қолдау көрсетпей келетінін мәлімдеген еді. 

EA SPORTS FC™ 27 ойынын ұнататындарға үлкен мүмкіндік туды. Red Bull Wings Cup атты жаңа халықаралық турнир қарапайым ойыншыларға өз елінің намысын әлемдік аренада қорғауға жол ашады.

Турнир әлемнің 80-ге жуық елінде, соның ішінде Қазақстанда да өтеді. Жоба EA SPORTS және PlayStation компанияларының қолдауымен ұйымдастырылады. Оған кәсіби ойыншылар ғана емес, үйінде ойын ойнайтын әуесқойлар да қатыса алады. Ал студенттер университет қабырғасында бақ сынайды.

Турнирдің ең үздік ойыншылары Ұлттық финалға жолдама алады. Онда жеңіске жеткендер Қазақстан атынан 2027 жылдың басында АҚШ-тың Майами қаласында өтетін әлемдік финалға қатысады. Шешуші кезең Inter Miami Nu Stadium стадионында ұйымдастырылады. Финалда қатысушылар Red Bull Wings Cup тарихындағы алғашқы чемпион атану үшін бақ сынайды.

Қатысушылар екі лиганың бірін таңдай алады.

Университет лигасы – қазір жоғары оқу орнында білім алып жүрген студенттерге арналған. Олар PlayStation 5 консолінде өзге студенттермен жарысып, елдік іріктеу кезеңдерінен өтеді.

Ашық лига –  PlayStation 5 консолі бар ойыншыларға арналған. Олар үйінен шықпай-ақ PlayStation Tournaments арқылы онлайн жарысқа қатыса алады. Бұл лигада EA SPORTS FC™ 27 Ultimate Team режиміндегі өз командасын пайдалануға болады.

Турнирге Қазақстанда тұрақты тұратын, жасы 18-ге толған және одан асқан азаматтар қатыса алады. Екі лигада да үздік нәтиже көрсеткен ойыншылар тиісті Ұлттық финалға өтеді. Ал Ұлттық финал жеңімпаздары Қазақстанның атынан Майамидегі әлемдік финалда өнер көрсету құқығына ие болады.

Red Bull Wings Cup аясында әлемнің түрлі елінде арнайы шектеулі топтамамен шығарылған сусын құтылары да сатылымға шығады. Қатысу талаптарына сай келетін ойыншылар осы құтылар арқылы EA SPORTS FC™ 27 ойынындағы арнайы сыйлықтарға ие бола алады. Сонымен қатар олар Майамиге барып, әлемдік финалды тамашалау мүмкіндігін сыйлайтын ұтыс ойынына қатысады.

Осылайша, Red Bull Wings Cup ойыншыларға виртуалды алаңда бақ сынап, халықаралық жарысқа қатысуға жол ашады.

Red Bull Wings Cup турнирі EA SPORTS және PlayStation Tournaments-пен бірлесіп өткізіледі.

Турнирге тіркелу басталды.

Қазақстанда барлық деңгейдегі мәслихаттардың өкілеттігі мерзімінен бұрын тоқтатылды. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев тиісті Жарлыққа қол қойды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ақорданың мәліметінше, жарлық жарияланған күннен бастап қолданысқа енгізіледі. 

“Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан Республикасы Конституциясы 88-бабының 5 тармағына сәйкес Премьер-министр Олжас Бектеновпен және Құрылтай Төрағасы Айбек Дәдебаймен консультация өткізгеннен кейін "Барлық деңгейдегі мәслихаттардың өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтату туралы" Жарлыққа қол қойды”, – делінген хабарламада. 

Орталық сайлау комиссиясы барлық деңгейдегі мәслихат депутаттарының кезектен тыс сайлауын тағайындауы керек. Сондай-ақ комиссияға сайлауға дайындық пен оны өткізу жұмыстарын ұйымдастыру тапсырылды.

Еске салсақ, бұған дейін мәслихат сайлауына байланысты Тоқаев премьер-министр және Құрылтай төрағасымен консультация өткізген болатын. 

Денсаулық сақтау министрлігі тым ыстық шай мен кофе өңеш обырының даму қаупін арттыратынын айтып, қазақстандықтарға ескерту жасады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Министрлік Оксфорд университетінің ғалымдарының зерттеуінен мысал келтіріп, ыстық сусыннан болатын қауіпті атады.

“Зерттеу барысында 1 миллионға жуық адамның деректері талданған. Нәтижелер көрсеткендей, ішілген сусынның мөлшері ғана емес, оның температурасы да маңызды. Өте ыстық сусындарды ұнататын адамдарда өңештің жалпақ жасушалы обырының даму қаупі жылы сусын ішетіндермен салыстырғанда 3 еседен астам жоғары болған”, – делінген хабарламада. 

Министрліктің түсіндіруінше, күніне алты немесе одан да көп кесе ыстық сусын ішу обырдың осы түрінің даму қаупінің 71%-ға артуымен байланысты болған.

“Сонымен қатар шай мен кофені тұтынудың арасында айтарлықтай айырмашылық анықталмаған. Ғалымдардың пайымдауынша, негізгі рөлді сұйықтықтың жоғары температурасы атқаруы мүмкін. Өйткені ол өңештің шырышты қабығын зақымдауы ықтимал. Сүйікті шайыңыздан немесе кофеңізден бас тартудың қажеті жоқ. Ең бастысы — сусынның сәл салқындауын күтіп, ауыз күйдіретіндей ыстық күйінде ішпеу. Денсаулыққа қамқорлық қарапайым әдеттерден басталады”, – деді ведомство. 

Министрлік кейде ішетін сусынның өзін емес, оның температурасын өзгерту жеткілікті екенін түсіндірді. 

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Бельгия Королі мен Патшайымымен шағын құрамда келіссөз жүргізді. Кездесу барысында Филипп пен патшайым Матильда Қазақстанның дамуына жоғары баға беріп, Президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа қонақжайлығы үшін алғыс айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Келіссөз барысында Тоқаев Филипп пен патшайым Матильданың Қазақстанға жасаған алғашқы мемлекеттік сапары екіжақты серіктестіктің жаңа кезеңіне жол ашатын тарихи оқиға екенін атап өтті.

“Сізді Астанада қарсы алғаныма қуаныштымын. Бұл – мен үшін зор мәртебе. Тарихи сапарыңыз жұртшылықтың үлкен қызығушылығын тудырды. Қазақстанға келген делегация құрамына Үкімет пен аймақтық билік, іскерлік топтар, академиялық қауымдастық және бұқаралық ақпарат құралдары өкілдері енген. Сіз Тақ мұрагері ретінде Қазақстанға үш мәрте келген едіңіз. Елімізбен қарым-қатынасты дамыту жөніндегі ниетіңізді жоғары бағалаймыз. Сіздің қолдауыңызды әрдайым сезінеміз”, – деді ол.

Осы тұста Тоқаев Бельгия мен Қазақстанның арасында дипломатиялық қарым-қатынас орнағанына келесі жылы 35 жыл толатынын жеткізді. 

“Осы жылдарда шынайы достық пен өзара құрметке негізделген тығыз қарым-қатынасты жолға қойдық. Үздіксіз саяси диалог ынтымақтастығымыздың берік тұғыры іспеттес. Біз жетістіктеріңізді ұдайы қарап отырамыз. Бұл шын мәнінде таңғалдырады. Сіздерден үлгі алып, тәжірибелеріңізді үйренуіміз қажет. Бельгияға бес жыл бұрын жасаған сапар барысындағы мазмұнды келіссөздерді ықыласпен еске аламын. Биыл маусым айында Бельгияға барған сапарымда Премьер-министр Барт де Вевермен келіссөз жүргізіп, серіктестікті нығайтуға қос тарап та бейіл екенін растадық”, – деп қосты мемлекет басшысы.

Өз кезегінде Король Филипп пен Патшайым Матильда қонақжайлығы мен сый-құрметі үшін Қазақстан Президентіне шынайы ризашылығын білдірді. Тоқаевқа уақыт бөлгені үшін ерекше алғыс айтты.

“Қазақстан – біз үшін қарқынды дамып келе жатқан өте маңызды ел. Жалпы, Бельгия тұтас Орталық Азия өңіріне айрықша қызығушылықпен қарайды. Бұл өңірдің мәні зор. Менімен бірге үлкен делегация келді. Әлбетте, біз бір-бірімізді өте жақсы білеміз. Елдеріміз 35 жыл ішінде жақсы қарым-қатынас орнатты. Біз осы тарихи межені бірге атап өтуге ниеттіміз. Сонымен қатар ынтымақтастығымызды жаңа сапалы деңгейге көтеретінімізге сенімдімін. Менімен бірге келген делегация құрамына келешекке бағдарланған түрлі саланың өкілдері кірді. Президент мырза, бізбен бірге жүру үшін жұмыс кестеңізді өзгерткеніңізді білемін. Осы ықыласыңызға тәнтіміз. Сондықтан алтын уақытыңызды бөліп, құрмет көрсеткеніңізді жоғары бағалаймыз, – деді Бельгиялықтар Королі Филипп.

Еске салсақ бұған дейін Тоқаев Қазақстанға мемлекеттік сапармен келген Король Филипп пен Патшайым Матильданы елорда әуежайынан қарсы алған болатын. 

Шымкентте өткен Қайрат Нұртастың концертінен кейін тағы бір дау шықты. Көрермендер стадионға кіре алмай, қысылып қалғанын айтып шағымданып жатқанда, сахнада өнер көрсеткен музыкант Ақсұңқар Жүнісбаевтың жазбасы елдің ашуын туғызды. Ол жұрттың басындағы жағдайды былтыр өзіне жарияланған бойкотпен байланыстырып, көпшіліктің сынына қалды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

10 қазанда Шымкентте әнші Қайрат Нұртастың концерті өтті. Алайда көпшілік асыға күткен кештің басталуы дүрбелеңге ұласты. Стадионға кіреберісте адам қарасы көбейіп, көрермендер бір-бірін қысып, әбігерге түскен.

Желіде тараған бейнежазбалардан жұрттың концерт өтетін орынға кіруге жанталасқанын көруге болады. Кейбір көрермендер кептелістің салдарынан жарақат алғанын айтып, енді бірі жедел жәрдем көлігінің суретін жариялаған. Тіпті адамдардың есінен танып қалғанын айтқандар да бар.

Осы жағдайдан кейін концертте гитарада ойнаған музыкант Ақсұңқар Жүнісбаев Threads парақшасында жазба жариялады. Ол сахнада еркін өнер көрсетіп жүргенін айтып, сырттағы көпшіліктің қиналғанын өз басынан өткен жағдаймен байланыстырған.

"Ең рахат жұмыс менікі ме деп қалдым ше... Қысылмааай, сахнадаа емін-еркін гитараммееен... Адамдарға жаным ашып кетті. Бір жағы карма рөл ойнап кетті... “Бойкот” деген Халыққа өкпелеп қалып едім былтыр.. Но оны өзім ұмытып кеттім. Құдай бүгін маған халықтың қиналғанын көрсетті… Бірақ мен халықты жақсы көремін қатты. Алланың бір есімі Халық дейді ғой", – деп жазды музыкант.

Алайда өнер иесі мұнымен тоқтамай, көпшіліктің наразылығын күшейте түскен сөздер айтқан.

"Аллаһым мені ешкімге өкпелетпеші! Маған емес өздеріне қиын болады просто... Эгом сондай менің.. қайтейін енді. Бәріңді жақсы көремін", – деп жазған ол.

Жұрт концертке кіре алмай қиналып жатқанда, музыканттың бұл жағдайды "кармаға" балауы желі қолданушыларына жақпады. Әсіресе оның "Маған емес, өздеріне қиын болады" деген сөзі қызу талқыға түсті.

Көпшілік музыканттың жазбасын орынсыз әрі тәкаппарлыққа толы деп бағалады. Кейбірі оны халықтың басындағы қиындыққа түсіністік танытудың орнына, жағдайды жеке өкпе-ренішімен байланыстырды деп сынға алды.

Желі қолданушыларының бірі өнер иесіне қайтадан бойкот жариялауға шақырды.

"Бойкоттың көкесін енді көрсетеді ғой халқың саған! Жұрттың мыжылып, жаншылғанына "карма, бүгін маған халықтың қалай қиналғанын көрсетті, кезінде өкпелеп қалған едім" деп сапырып тұр ма? Ойыңды қалай жеткізсең де, халқыңның түсінігі жетіп тұр нені меңзегеніңді", – деп жазды қолданушы.

Енді бірі музыкантқа көрерменнің өзі үшін емес, Қайрат Нұртастың өнерін тамашалауға келгенін еске салған.

"Сен сахнада болдың ба өзі? Тіпті байқамаппыз. Бәрі Қайрат Нұртас үшін барды. Өзі арена жинағандай бөсіп отыр ғой. Қайраттың көлеңкесінен көрінбегеніңе жаным ашып кетті", – деп жазды желідегі оқырман.

Ал кейбірі концертте зардап шеккендер туралы ақпарат тараған тұста мұндай пікір білдіруді адамгершілікке жат әрекет деп бағалады.

"Кеше Қайраттың концертіндегі гитарист Ақсұңқардың жазбасын көре сала таңғалдым. Ұйқыдан тұрсам, біраз адам көріп, шулап жатыр екен. Адамдардың қысылып, жарақаттанғанын көре тұра, оның жазбасы адамгершілікке жат болып көрінді. Оның үстіне "карма" деп қояды", – деп пікір білдірді қолданушылардың бірі.

Тағы бір оқырман музыканттың халыққа өкпелеуін өткір сынға алған.

"Мен өкпелесем, Құдай жазаларыңды береді" деп тұрсың ба? Өзіңді кім деп кеттің, Ақсұңқар? Танымал болу бір басқа, адам болып қалу бір басқа! Эгоңды тәрбиеле, бауырым!" – деп жазды ол.

Желіде сын көбейген соң Ақсұңқар Жүнісбаев көпшіліктен кешірім сұрады. Ол сөзін дұрыс жеткізе алмағанын мойындап, ешкімді ренжіткісі келмегенін жеткізді.

"Кешіріңіздерші. Менікі айып болды. Шынымен сіздерді қатты жақсы көремін. Негізі өмірде араласып көрсеңіздер қарапайэээм адаммын ғой. Сәл сөз құрай алмайтыным бар, мойындаймын! Ойымды дұрыс жеткізе алмай всегдааа осылай таяқ жеп жүрем ше..." – деп ақталды музыкант.

Алайда оның кешірім сұраған жазбасы да жұрттың көңілін бірден жібіте қоймаған. Кейбір оқырмандар көпшілік алдында жүрген өнер адамы әр сөзінің салмағын сезініп, әсіресе ел басына қиындық түскен сәтте ойланып сөйлеуі керек екенін ескертті.

Еске салайық, бұған дейін белгілі гитарашы әрі композитор Ақсұңқар көпшіліктің ашу-ызасын тудырғаны хабарланған еді. Әлеуметтік желіде қазақстандық әншінің бұрынғы жұбайына жазған хаты тарады. 

Әншінің бұл жазбасынан кейін желі қолданушылары оның парақшасына теріс пікірлер қалдырып, Ақсұңқар ән салатын мейрамхананың рейтингін төмендетуге кірісті. Бұдан бөлек, Ақсұңқар өз парақшасында жаңа сүйіктісіне үйлену туралы ұсыныс жасағанын жариялап, жұрт назарын тағы да өзіне аударды.

Қазақстан мектептерінде енді оқушыларға амандасу мәдениеті үйретіледі. Оқу-ағарту министрлігі балалардың үлкенге құрмет көрсетуіне қатысты арнайы ұсынымдар әзірлеп жатыр. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Құрылтай депутаты Ерлан Саировтың сауалына қатысты Оқу-ағарту министрлігі берген жауабында осы мәселеге орай Ұлттық білім академиясы арнайы жұмыс тобы құрылғаны айтылған. Ведомствоның мәліметінше, оның құрамына ғалымдар, сарапшылар және азаматтық қоғам өкілдері кірген. Олар оқушылар арасында амандасу мәдениетін қалыптастыруға көмектесетін әдістемелік ұсынымдар әзірлеуде.

"Білім алушылардың амандасу мәдениетіне қатысты әдістемелік ұсынымдар әзірленіп жатыр", – делінген министрлік жауабында.

Оқу-ағарту министрлігі ұсынымдарды дайындау кезінде мұғалімдердің, білім беру үдерісіне қатысушылардың, мүдделі тараптар мен мемлекеттік органдардың ұсыныстары ескерілетінін атап өтті. Дайындалған құжат депутаттармен де қосымша талқыланады.

Ведомство өкілдері амандасу мәдениеті ұлттық дәстүрлерді сақтауға, үлкенді құрметтеуге, кішіге ізет көрсетуге және адамдар арасындағы сыпайылықты қалыптастыруға ықпал ететінін алға тартты. Алайда ұсынымдардың нақты қашан дайын болатыны және мектептер үшін міндетті талапқа айнала ма, жоқ па – әзірге белгісіз.

Бұған дейін Құрылтай депутаты Ерлан Саиров Қазақстан мектептерінде амандасу мәдениетін күнделікті өмірдің бір бөлігіне айналдыруды ұсынған еді. Депутаттың пікірінше, үлкенге құрметпен амандасу балалардың бойына сіңген әдет болуы керек. Ол мұны тек тәрбие сағаттарымен шектемей, арнайы ұсынымдар әзірлеуді, сынып сағаттарында талқылауды, мектеп ережелеріне енгізуді, тәлімгерлік жұмысын күшейтуді, ата-аналармен бірлесіп жұмыс істеуді және мұғалімдердің жеке үлгісін пайдалануды ұсынды.

Алмагүл Абдрахманова үшін өз баспанасына қол жеткізу ұзақ жылдар бойы күткен арманының орындалуы. Өз еңбегімен күн көріп, қызын тәрбиелеп келе жатқан ана үшін өміріндегі маңызды кезеңдердің бірі.

2004 жылы Алмагүл көру қабілетінен айырылды. Өмірі күрт өзгергенімен, ол еңбек етіп, өз күнін өзі көрудің жолын іздеді. Сол кезде оған әкесінің інісі қолдау көрсетті. 2006 жылы ол Алмагүлге емдік массаж жасауды үйренуге көмектесті. Күн сайын ауданнан қалаға бірге қатынап, жаңа кәсіпті меңгеруіне жағдай жасады. "Ертең бұл сенің наның болады" деп, үнемі жігерлендіріп отырған.

Бүгінде ол кісі өмірде жоқ. Бірақ Алмагүл оның сол кездегі көмегін әлі күнге дейін ризашылықпен еске алады. Өйткені массаж жасауды үйрену оған өз еңбегімен табыс табуға, қызын тәрбиелеп, білім алуына жағдай жасауға мүмкіндік берді. Алмагүл үшін бұл мамандық жай ғана табыс көзі емес. Бұл өз күшіне сеніп, өмірін өзі қалыптастыруға мүмкіндік берген кәсіп. Көру қабілеті шектеулі болса да, ол еңбек етуді жалғастырып, қызының болашағы үшін қолдан келгеннің бәрін жасауға тырысты. 2009 жылы тұрғын үй кезегіне тұрған кезде қызы небәрі бір жаста еді. Содан бері анасы мен қызы жалдамалы пәтерлерде тұрып келді. Жылдар өтті, қызы өсті. Ал өз баспанасына қол жеткізу арманы әлі де орындалмаған еді.

"Қызым екеуміздің өз үйіміз болады дегенге сенбедім", – дейді Алмагүл сол уақытты еске алып.

Жеңілдетілген ипотекалық бағдарлама туралы естігенде, ол мүмкіндікті жіберіп алмауға тырысты. Өтінім қабылдаудың аяқталуына небәрі жарты сағат қалғанда құжаттарын тапсырып үлгерді. Бірақ өтінім бергенімен, нәтижесіне толық сенген жоқ. Алдымен бірінші кезеңнен өткенін хабарлаған SMS келді. Кейін екінші кезеңнен өткені туралы хабарлама алды. Ал банкке барып, пәтерінің нөмірін білгенде ғана көптен күткен жаңалықтың шындыққа айналғанын түсінді. Алмагүл баспананы мемлекеттік қолдау шаралары аясындағы жеңілдетілген ипотека арқылы жылдық 2% мөлшерлемемен сатып алды. Осылайша, көп жылдан бері күткен мақсатына жетіп, қызы екеуінің жеке үйіне қол жеткізді. Енді олар жалдамалы пәтерде емес, өз баспаналарында тұру мүмкіндігіне ие болды. Мемлекеттік қолдаудың маңызы да осындай нақты нәтижелерден көрінеді. Жеңілдетілген ипотека азаматтарға баспананы қолайлы шарттармен сатып алуға мүмкіндік береді. Әсіресе өз еңбегімен күн көріп, отбасын асырап отырған азаматтар үшін мұндай бағдарламалар тұрғын үй мәселесін шешуге жол ашады. Бүгінде Алмагүл массаж жасаумен айналысып, еңбегін жалғастырып келеді. Оның өмір жолы қиындықтарға қарамастан өзіне сүйеніп, қызының болашағы үшін талмай еңбек еткен әйелдің тарихы.

Ал көптен күткен баспананың кілті енді Алмагүл үшін жай ғана пәтерге қол жеткізудің белгісі емес. Қызы екеуінің өз үйінде өмір сүріп, болашаққа сенімдірек қадам басуына мүмкіндік берген жаңа кезең.

Қазақстанда шетелден телефон әкелген азаматтарға оны тіркеу жеңілдеді. Енді IMEI-кодты тексеру үшін қосымша құжат жинаудың қажеті жоқ. Телефонның елге заңды түрде әкелінгені туралы мәліметтер автоматты түрде тексеріледі. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Бұған дейін телефонның елге заңды түрде әкелінгенін растау үшін азаматтар басқа сайттардан қосымша мәлімет алуға мәжбүр болған. Енді бұл ақпарат мемлекеттік дерекқорлардан тікелей алынады. Бұл талап, ең алдымен, смартфонды шетелден өзі сатып алып, Қазақстанға алып келетін азаматтарға қатысты. Сондай-ақ ұялы телефон импорттаушылары да тексеруден өтуі керек.

Қазақстанда IMEI-кодты тексерудің жаңа тәртібі 2025 жылғы 25 наурыздан бастап қолданысқа енгізілді. Ал осы күнге дейін Қазақстанның ұялы байланыс желілерінде пайдаланылып, тіркелген телефондарды қайта тексерудің қажеті жоқ. Егер жаңа телефон "сұр тізімге" енсе, оның елге заңды түрде әкелінгенін растау үшін 30 күн беріледі. Осы уақыт ішінде тексеруден өтпесе, телефон Қазақстанның ұялы байланыс желілерінен ажыратылуы мүмкін.

Өтінішті eGov Mobile қосымшасы немесе portal.imei.gov.kz сайты арқылы беруге болады. Ол үшін eGov Mobile қосымшасындағы "Танымал қызметтер" бөліміне кіріп, "IMEI-кодты тексеруге өтінім" қызметін таңдау қажет. Содан кейін жеке деректерді өңдеуге келісім беріп, Digital ID арқылы биометриялық сәйкестендіруден өту керек.

Одан әрі қызмет көрсету шарттарымен танысып, өтініштің тиісті түрін таңдау қажет. Жеке басты растау үшін бейнеарқылы сәйкестендіру қарастырылған.

Еске салсақ, бұған дейін Қазақстандықтар желіде шетелден өздері сатып әкелген жаңа iPhone 18 смартфонын IMEI арқылы верификациялауда қиындыққа тап болып жатқанын айтып, жаппай шағымданған еді. 

Мәжілістің бұрынғы төрағасы Нұрлан Нығматулин Алматыда өткен Қазақстанның халық әртісі Досхан Жолжақсыновтың 75 жас мерейтойына қатысты. Көптен бері көпшілік алдына шыға бермейтін экс-шенеуніктің тойдағы видеосы әлеуметтік желіде тарады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

11 қазанда Алматыда белгілі актер әрі режиссер Досхан Жолжақсыновтың 75 жас мерейтойы дүркіреп өтті. Өнер иесінің қуанышын бөлісуге мәдениет қайраткерлерімен қатар, кезінде жоғары мемлекеттік қызмет атқарған бірқатар танымал тұлға жиналған.

Желіде тараған видеолардан қонақтар арасында Мәжілістің бұрынғы төрағасы Нұрлан Нығматулинді байқауға болады.

Сондай-ақ мерейтойға бұрынғы мемлекеттік хатшы Қырымбек Көшербаев, Сенаттың экс-депутаты Қуаныш Сұлтанов, президенттің бұрынғы көмекшісі Тамара Дүйсенова және Алматы облысының экс-әкімі Амандық Баталов қатысқан.

Ал тойдағы алғашқы құттықтау сөзді Қазақстанның бұрынғы премьер-министрі Иманғали Тасмағамбетов сөйлеген.

Нұрлан Нығматулиннің мерекелік жиында көрінуі желі қолданушыларының назарын аударды. Өйткені бұған дейін бірқатар БАҚ оның 2022 жылдың басында қызметінен кеткен соң Қазақстаннан тыс жерге қоныс аударғанын жазған еді.

Айта кетейік, Нығматулин мен мерейтой иесінің арасында туыстық байланыс бар. Досхан Жолжақсыновтың ұлы Біржан экс-спикердің жиеніне үйленген.

Нұрлан Нығматулин әр жылдары Мәжіліс төрағасы қызметін атқарды. Ол бұл лауазымға 2012 жылғы 20 қаңтарда, 2016 жылғы 22 маусымда және 2021 жылғы 15 қаңтарда сайланған.

Еске салайық, бұған дейін Мәжілістің экс-спикерінің бауыры Ерлан Нығматулин Екібастұзда 92 миллиард теңгеге зауыт ашқаны хабарланған еді. Кейін Екібастұз әкімдігі кәсіпорынды сотқа бергені белгілі болды. Бұған бюджет қаражатын пайдалану кезінде анықталған заңбұзушылықтар себеп болған. 2026 жылғы маусымда тараптар бітімге келіп, компания 32 миллион теңгеден астам қаржыны қайтаруға келіскен.

Сондай-ақ экс-спикердің ағасы Арғын Нығматулинге Қарағанды облысындағы хоккейді дамытуға бөлінген қаржыны жымқырды деген күдікпен іздеу жарияланған еді. Ал ұлы Нұржан Нұрлановқа қатысты “Өзінше билік ету” бабы бойынша қылмыстық іс қозғалған. Кейін тергеу Қаржылық мониторинг агенттігіне берілді.

2026 жылғы ақпанда Бас прокуратура Арғын, Ерлан Нығматулиндер мен Нұржан Нұрлановқа қатысты тергеу жүргізіліп жатқанын растады.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев барлық деңгейдегі мәслихаттардың өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтату мәселесін талқылады. Осыған байланысты ол Премьер-министр Олжас Бектеновпен және Құрылтай төрағасы Айбек Дәдебаймен талқылау өткізді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Тоқаев мәслихаттардың азаматтар мүддесін қорғау, жергілікті бюджетті бекіту және өңірлердің дамуын бақылауда маңызды рөл атқаратынын атап өтті.

“Президент депутаттық корпусты жаңарту жергілікті өкілді органдардың қызметін едәуір күшейтетініне сенім білдірді. Қазақстан Республикасы Конституциясының 88-бабының 5-тармағына сәйкес жүргізілген консультациялар барысында премьер-министр Олжас Бектенов пен Құрылтай төрағасы Айбек Дәдебай қарастырылып отырған мәселеге қатысты өз ұсыныстарын жеткізді”, – делінген Ақорда хабарламасында.

Кездесу соңында Президент Конституция талаптары мен айтылған ұсыныстарды ескере отырып, түпкілікті шешім қабылдайтынын мәлімдеді.

24 қыркүйекте Халық Кеңесінің алғашқы сессиясында сөз сөйлеген Қасым-Жомарт Тоқаев елде уақыт талабына сай мемлекеттік басқару жүйесі түбегейлі өзгеріп жатқанын атап өтті. Сол кезде Президент реформалардың соңғы кезеңі барлық деңгейдегі мәслихаттар депутаттарының сайлауымен аяқталатынын мәлімдеді.

"Қолданыстағы жергілікті өкілді органдардың депутаттары Конституция мен заңдарда көзделген негіздер бойынша өкілеттігі тоқтатылғанға дейін қызметін жалғастырады. Мәслихат депутаттарының басым бөлігі Amanat партиясынан сайланған. Қазіргі уақытта бұл партия дербес жұмыс істемейді, өйткені “Әділет” партиясына қосылды", – деген еді президент.

Мемлекет басшысы заңдық рәсімдер жақын арада аяқталатынын еске салды.

"Бұл қадам мәслихаттардың білікті әрі кәсіби депутаттар корпусын қалыптастыруға жол ашып, олардың жұмысына жаңа серпін береді. Сіздер де осы сайлаудың жоғары деңгейде әрі сапалы өтуіне елеулі үлес қосасыздар деп сенемін", – деп қосты ол.

Мемлекет басшысының айтуынша, алдағы сайлаудың күнін Орталық сайлау комиссиясы белгілеуі керек.

Еске салсақ, бұған дейін Орталық сайлау комиссиясы жаңа тәртіп бекіткен еді. Енді Қазақстанда облыстық, қалалық және аудандық мәслихаттардағы депутаттар санын анықтау тәртібі өзгерді. Халық саны артқан сайын жергілікті өкілді органдардағы депутаттық орындар да көбейеді.

Танымал актер Олжас Абай әріптесі Дариға Бадықоваға сырға салды. Өнер иелері де Instagram парақшаларында бірге түскен суреттерін жариялап, көпшіліктен бақыт тілеуді сұрады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Демалыс күндері әлеуметтік желіде Олжас Абай мен Дариға Бадықованың құдалық рәсімінен түсірілген бейнежазбалар қызу талқыланды. Видео авторларының айтуынша, өнер иелері шаңырақ көтерген.

Желіде тараған кадрлардан Олжас Абайдың анасы Жұмагүлдің Дариға Бадықоваға сырға тағып, ақ батасын бергенін көруге болады. Қуанышты сәтке қос өнер иесінің жақындары мен достары жиналған.

Көп ұзамай Олжас Абай да Instagram парақшасында салтанатты жиыннан түсірілген видеоны жариялап, жазылушыларына жаңалығын жеткізді.

“Бұл жолы кино емес…”, – деп жазды актер.

Публикация от Олжас Абай (@ochooou_o)

Дариға Бадықова да Олжас Абаймен бірге түскен суреттерін бөлісіп, жеке өміріне қатысты пікір білдірді. Актриса әр адамның өз тағдыры мен бақыты бар екенін айтып, көпшілікті өзгенің өміріне төрелік етпеуге шақырды.

“Құдайдың бұйрығына ешкім қарсы шыға алмайды. Тағдырдың жазғанын ешкім өзгерте алмайды. Қалай десек те, кім не ойласа да, әр адамның өз тағдыры, өз бақыты бар. Біреудің бақытына төрелік айту бізге бұйырмаған”, – деп жазды актриса.

Сондай-ақ өнер иесі ешкімге ештеңе дәлелдеуге міндетті емес екенін айтып, оқырмандарынан тек ақ тілек күтетінін жеткізді.

“Біз ешкімнен ештеңе сұрамаймыз. Ешкімге ештеңе дәлелдеуге де міндетті емеспіз. Тек бақыт тілеңіздер! Өйткені ақ ниетпен айтылған бір ауыз тілек мың түрлі пікірден қымбат”, – деді Дариға Бадықова.

Публикация от Дариға Бадыкова (@dariga_badykova)

Жұлдызды жұптың жарияланымдары желі қолданушыларының назарын аударды. Көпшілік қос өнер иесін құттықтап, жылы лебіздерін білдірді.

“Олар шынымен үйленді ме? Бақытты болыңдар!”, “Жарасымды жұп”, “Дариға оның жанында ерекше құлпырып тұр”, “Әр адам бақытты болуға лайық”, – деп жазды желі қолданушылары.

Еске салайық, былтыр қазанда Дариға Бадықованың бұрынғы күйеуі Дархан Мұсаев Нұрсейіт Жылқышыбайға сұхбат беріп, ажырасу себептері туралы айтып, қоғамды дүр сілкіндірген еді.

Сондай-ақ Дархан Мұсаев жұбайымен арасы суыған сәтті еске алып, Дариға мен Олжас Абаевтың арасында іскерліктен бөлек сезімнің барын әу бастан сезгенін айтқан еді.

Кейінірек Олжас Абай қызу талқыға түскен Дариға Бадықованың отбасына қатысты даулы оқиғадан кейін жазба жариялады.

Кейінірек Дариға Бадықованың экс-күйеуі актрисадан видеоүндеу жасауын талап еткені хабарланды.

Шымкенттегі жекеменшік мектепте 1-сыныптағы қызға жыныстық сипатта тиіскен информатика мұғалімі жазадан сытылып кетуі мүмкін. Сыныптағы камераға айғақтар түсіп қалса да, полиция бұл сұмдықты ауыр қылмыс емес, "жеңіл теріс қылық" деп тіркеген. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

HALYQSTAN Telegram арнасының мәліметінше, 36 жастағы мұғалім 1-сыныптағы қызға оғаш әрекет жасаған. Ол сыныпта басқа балалардың көзінше қыздың басын өзінің ұятты жеріне басып, тізесіне отырғызған. Мұны білген қыздың анасы дабыл қағып, полицияға арызданған. Мұғалімнің балаға қатысты ерсі әрекеттері сыныптағы бейнебақылау камерасына түскен. Ал анасы видеоны өз көзімен көріп, ұстаздың не істегеніне көз жеткізген.

Анасының айтуынша, бұл жағдайдан кейін баланың мазасы кеткен. Мектепке барудан қорқып, жиі жылайтын болған және тәбеті нашарлаған. Күйзеліс салдарынан психолог көмегіне жүгінуге мәжбүр болған.

Ақпан айынан бері тергеу басталғанымен, күдікті осы уақытқа дейін қамауда отыр. Алайда мұғалім өз кінәсін үзілді-кесілді жоққа шығаруда.

Қаратау аудандық полиция басқармасы мұғалімнің әрекетін қылмыстық кодекстің 121-1-бабы бойынша, яғни “16 жасқа толмаған балаға сексуалдық сипаттағы тиісу” деп бағалаған. Алайда жәбірленушінің анасы тергеу кезінде-ақ бұл баппен келіспейтінін мәлімдеген. Соған қарамастан, іс сотқа осы бап бойынша жолданған.

Шымкент қаласының қылмыстық істер жөніндегі ауданаралық соты істі қарау барысында мұғалімнің әрекетінде бұдан да ауыр қылмыстың белгілері болуы мүмкін деген қорытындыға келген. Сондықтан сот істі қосымша тергеуге қайтарып, мұғалімнің әрекетін қылмыстық кодекстің 124-бабы — “Кәмелетке толмаған адамды азғындық жолға түсіру” бойынша қайта саралау мәселесін қарауды ұсынған. Алайда айыпталушы бірінші сатыдағы соттың бұл шешіміне шағым түсіріп үлгерген.

Апелляциялық сот алқасы айыпталушының шағымын қанағаттандырып, істі қосымша тергеуге қайтару туралы қаулының күшін жойды. Сөйтіп, істі қайта қарау үшін сотқа жолдады.

Нәтижесінде іс қылмыстық кодекстің 121-1-бабы бойынша қаралатын болды. Бұл бапта көзделген жаза қоғамдық жұмыстарға тарту немесе түзеу жұмыстарымен шектелуі мүмкін. Себебі 2027 жылға дейін қолданыста болатын мораторийге байланысты аталған бап бойынша қамауға алу жазасы қолданылмайды.

Еске салсақ, бұған дейін осыған ұқсас оқиға болып, Түркістан облысында оқушыға азғындық жасаған дене шынықтыру пәнінің мұғалімі сотталған еді. Дене шынықтыру пәнінің мұғалімі жасөспірімге сексуалды сипаттағы әрекет жасағаны үшін 12 жарым жыл жаза арқалады.

Алматыда 61 жастағы ер адамның өліміне қатысты төрт күдікті ұсталды. Бұған дейін әлеуметтік желіде басына пакет кигізілген ер адамды көпқабатты үйдің кіреберісінен көтеріп алып шыққан сәттің видеосы тараған еді. Полиция қылмысқа қатысты жаңа мәліметтерді жариялады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Бұған дейін әлеуметтік желіде көпқабатты тұрғын үйдің кіреберісінде түсірілген бейнежазба тараған еді. Кадрлардан екі жігіттің подъезге кіріп, өзара бірдеңе талқылап тұрғанын көруге болады. Біраз уақыттан кейін олардың бірі басына пакет кигізілген ер адамды иығына салып, ғимараттан алып шығады.

Бұл видео қоғам назарын аударғаннан кейін полиция оқиғаға қатысты тергеу басталғанын және үш күдіктінің ұсталғанын хабарлаған еді.

Бүгін, 12 қазанда Алматы қалалық полиция департаменті Instagram желісіндегі ресми парақшасында қылмыстық іске қатысты жаңа мәліметтерді жариялады. 61 жастағы қала тұрғынының өліміне байланысты ұсталғандар саны төрт адамға жеткені белгілі болды.

Тергеу барысында қылмыстың мән-жайы мен күдіктілердің жеке басы анықталған. Сонымен қатар олардың марқұмның пәтерін заңсыз иемденуге қатысы болуы мүмкін екені мәлім болды.

“Тергеу барысында қылмыстың мән-жайы, күдіктілердің жеке басы және олардың марқұмның пәтерін заңсыз иемденуге ықтимал қатысы анықталды. Төртеуі де уақытша ұстау изоляторына қамалды. Қажетті жедел-тергеу іс-шаралары жүргізіліп жатыр”, – деп хабарлады полиция.

Ведомство мәліметінше, бұл қылмысты тергеу үшін Ішкі істер министрлігінің тәжірибелі қызметкерлерінен арнайы тергеу-жедел тобы құрылған.

Қазір олар қылмыстың барлық мән-жайын анықтау және күдіктілердің әрекеттеріне құқықтық баға беру бағытында жұмыс жүргізіп жатыр.

Сондай-ақ тергеу барысы Ішкі істер министрінің ерекше бақылауына алынған.

Полиция тергеу мүддесіне байланысты әзірге өзге ақпарат жарияланбайтынын мәлімдеді.

Еске салайық, бұған дейін Теміртауда 20 жастағы жігіт ата-анасын өлтірді деген күдікпен ұсталғаны хабарланған еді.

Қазақстанда 1993 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан "Филип Моррис Интернэшнл" (ФМИ) компаниясы елдегі өндірісін кеңейтіп, Қазақстанды Орталық Азияға өнім экспорттайтын хаб ретінде дамытып келеді. Компания осы уақытқа дейін елге жарты миллиард доллардан астам инвестиция салған. Тек 2025 жылдың өзінде жаңа түтінсіз темекі өндіруге тағы 65 миллион доллар бағытталған. Бұл туралы Ташкентте өткен Technovation халықаралық конференциясы алаңында "Филип Моррис Интернэшнлдың" Қазақстан және Орталық Азия бойынша басқарушы директоры Омар Абделлатиф айтып берді. 

“Біз Қазақстанды ұзақмерзімді серіктес ретінде қарастырамыз”

Омар Абделлатифтің айтуынша, Қазақстан ФМИ үшін – Орталық Азиядағы ұзақмерзімді стратегияның маңызды бөлігі.

ФМИ өкілі Қазақстандағы міндеттемелерін ұзақ мерзімде қарастыратынын атап өтті. Компания экономиканың дамуына, елдің әртүрлі аймағында әлеуметтік жобаларды көбейтуге өз үлесін қоса бермек.

Төленген салық мөлшері – 1,6 триллион теңге

ФМИ-дің Қазақстан экономикасына қосқан үлесі тек инвестициямен есептелмейді. Компания өкілінің айтуынша, 1993 жылдан бастап Қазақстан бюджетіне 1,6 триллион теңге салық төлеген. Тек 2025 жылы төленген салық 180 миллиард теңгеге жетті. 

Компания өкілі бұл үлес тек салық төлеумен шектелмейтінін айтып, компанияның адами капиталды дамытуға және жергілікті мамандардың кәсіби өсуіне де инвестиция салып келетініне назар аударды. 

Омар Абделлатифтің сөзінше, компанияның қазақстандық қызметкерлері халықаралық тәжірибе жинап, ФМИ-дің өзге елдегі бөлімдерінде жұмыс істеуге мүмкіндік алады. Солардың ішінде Швейцария, Германия мен басқа да Еуропа елдерінде қызмет атқарғандар бар. 

Қазақстаннан Орталық Азияға экспорт

Компанияның Қазақстандағы инвестициясының негізгі бағыттарының бірі – түтінсіз шылым өнімдерін шығару. Омар Абделлатифтің айтуынша, 2025 жылы осы бағытқа 65 миллион доллар инвестиция салынған.

Бұл қаражат өндірісті жаңғыртуға ғана емес, жаңа мамандарды тартуға да бағытталды. Компания жаңа инфрақұрылымды басқару үшін Қазақстаннан қосымша 100 қызметкер алуды жоспарлаған. Алайда өндірістің жаңа бағыты ішкі нарықпен шектелмейді. Компания Алматыдағы зауытты Орталық Азия елдеріне өнім экспорттайтын өндірістік хаб ретінде пайдалануды көздеп отыр.

Оның айтуынша, компания болашақта Орталық Азия мен ТМД-дан тыс нарықтарға да шығуды қарастырады. Ауғанстан мен Таяу Шығыс елдері ықтимал бағыттардың қатарында.

"Қазақстандық мамандарды әлемдік деңгейге шығарып жатырмыз"

Омар Абделлатиф компанияның Қазақстандағы стратегиясында адами капиталдың да маңызды орын алатынын айтты. Оның сөзінше, ФМИ қазақстандық мамандарға халықаралық тәжірибе жинауға мүмкіндік беріп, оларды компанияның басқа елдердегі бөлімшелеріне жібереді.

Ол компаниядағы әйелдердің басқарушы қызметтердегі үлесіне де тоқталды. Омар Абделлатифтің сөзінше, Филип Моррис Қазақстанның басқару құрамының шамамен жартысы әйелдер. Бұл көрсеткіш тек бас кеңсеге емес, өндірістік бөлімге де қатысты.

Қазақстан – компанияның сегізінші өндірістік алаңы

Филип Моррис үшін Қазақстандағы өндірістің тағы бір ерекшелігі – оның халықаралық өндіріс жүйесіндегі орны. Абделлатифтің айтуынша, Қазақстандағы зауыт түтінсіз өнімдерді шығаратын ФМИ-дің әлемдегі сегізінші өндірістік алаңына айналған.

"Біз Қазақстаннан кетпейміз"

Омар Абделлатиф компанияның алдағы уақытта да жаңа өнім санаттарына инвестиция салуды жоспарлап отырғанына мән берді. 

Компания өкілі Қазақстанның Еуразиялық экономикалық одақ аясындағы рөліне де тоқталды. Оның пікірінше, жаңа өнім санаттарын дамытуда мемлекет, бизнес және қоғам арасындағы ашық диалогтың маңызы жоғары.

Украина президенті Владимир Зеленский Ресей 60 күнге толық атысты тоқтатуға келіскен жағдайда елде президент сайлауын өткізуге дайын екенін мәлімдеді. Ол бұл ұсынысты АҚШ президенті Дональд Трамптың Украинаға жаңа көшбасшы қажет деген пікіріне жауап ретінде айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Украина басшысы бұл туралы АҚШ-тың ABC телеарнасындағы This Week бағдарламасына берген сұхбатында айтты.

Зеленскийдің сөзінше, егер АҚШ президенті шынымен өзгерістерге қол жеткізгісі келсе, Ресей басшысымен сөйлесуі керек.

"Путинге жеткізіңіздер, бізге екі ай, яғни 60 күн толық атысты тоқтату режимін берсін. 60 күн берсе, біз сайлау өткіземіз", — деді ол журналист Джонатанға.

Еске салайық, бұған дейін АҚШ президенті Дональд Трамп Украинаға келісімдер жасай алатын жаңа көшбасшы қажет екенін айтқан болатын.

Ал The Wall Street Journal басылымы Трамп пен Зеленский арасындағы қарым-қатынас соңғы бір жарым жылдағы ең төменгі деңгейге жеткені туралы мақала жариялады.

Еске салсақ бұған дейін Дональд Трамп Владимир Зеленскийдің президенттік қызметінен кететін уақыты келгенін мәлімдеді. Оның айтуынша, Украина басшысы соғысты аяқтау туралы келісімге бірнеше рет келе алатын еді, бірақ бұл мүмкіндікті пайдаланбаған. Сонымен қатар Трамп Киевтен Ресейдің мұнай өңдеу зауыттарына соққы беруді тоқтатуды талап етті. Ол мұндай шабуылдарды жанармай бағасының өсуімен байланыстырды.

11 қазандағы мәлімдемесінде АҚШ президенті Ресей мен Украина энергетикалық нысандарға шабуыл жасамау туралы уағдаласты деп хабарлады. Оның сөзінше, екі тарап та бір-бірінің энергетикалық нысандарына соққы беруді дереу тоқтатуы керек.

Алайда Зеленский бұл келісімнің нақты шарттарынан әзірге хабарсыз екенін айтты. Ол Ресей де шабуылдарын тоқтатқан жағдайда энергетикалық бітімді қолдауға дайын екенін жеткізді. Ал Мәскеу тарапынан толыққанды келісімге келгенін растайтын мәлімдеме әзірге жасалған жоқ.

Әнші Димаш Құдайбергеннің әкесі Қанат Айтбаев мектептердегі "Қазақ тілі" пәнін "Мемлекеттік тіл сабағы" деп атауды ұсынды. Ол мұндай өзгеріс өскелең ұрпақтың мемлекеттік тілге деген құрметін арттыруға ықпал етеді деп есептейді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қанат Айтбаев мектеп бағдарламасындағы қазақ тілі пәнінің атауын өзгерту қажет екенін айтты. Оның сөзінше, оқушылар мемлекеттік тілдің мәртебесі мен маңызын мектеп қабырғасынан бастап түсінуі керек.

"Еліміздегі мектептердің оқу кестесінде қазақ тілі сабағын жай ғана “Қазақ тілі” демей, “Мемлекеттік тіл сабағы” деп атаған жөн. Бұлай атау мектеп қабырғасынан бастап қазақ тілінің мемлекеттік тіл екенін, оның аса маңыздылығын күнделікті өскелең ұрпақтың санасына сіңіреді", – деді ол.

Сондай-ақ ол қазақ тілі сабағына немқұрайды қарау, сабаққа дұрыс қатыспау немесе төмен баға алу мәселесіне назар аударды. Айтбаев мұны мемлекеттік тілге деген құрметпен байланыстырады.

"Кітаптың мұқабасында “Қазақ тілі” деп жазылған мемлекеттік тіл сабағына немқұрайды қараудың немесе жөнді қатыспай, нашар баға алудың қандай болатынын ойлап көріңіз? Бұл – мемлекетке, мемлекеттік тілге құрметсіздік және сауатсыздық болады емес пе? Қай бала ондай қатарда жүргісі келеді?" – деді Қанат Айтбаев.

Бұдан бөлек, ол жоғары оқу орындарына қабылдау кезінде мемлекеттік тілден тапсырылатын емтихан нәтижесіне басымдық беруді ұсынды.

"Мемлекеттік тіл сабағынан тапсырылатын емтиханда қойылатын баға оқушының жоғары оқуға түсуі үшін қажетті ең маңызды көрсеткіштердің бірі болуға тиіс", – деп атап өтті ол.

Қанат Айтбаев мемлекеттік тілге құрметті балабақшадан бастап қалыптастыру қажет деп санайды. Ол бұл бастаманы балалардың Мемлекеттік әнұранды ерте жастан жаттап өсуімен салыстырды.

"Осы бағытпен жүрсек, әнұранды балабақша кезінен жаттап өскендей, балалар мемлекеттік тілге де үлкен құрметпен қарауды үйренеді", – деп түйіндеді ол.

Еске салайық, бұған дейін актер Алмат Сақатов бала күтіміне берілетін жәрдемақы мөлшеріне қатысты ойын айтып, әлеуметтік қолдау тетіктеріне көңілі толмайтынын жеткізгені хабарланған еді. Актердің сөзінше, отбасының табысына қарай жәрдемақыны азайту әділетсіз. 

Ақтауда көпқабатты тұрғын үйдің кіреберісіндегі баспалдақ алаңында ұйықтап қалған 14 жастағы баланың суреті әлеуметтік желіде қызу талқыға түсті. Желіде баланың бес күн бойы үйіне қонбағаны туралы ақпарат тараған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

HALYQSTAN Telegram арнасының мәліметінше, оқиға 8 қазан күні болған. Сол күні кешке жасөспірім серуендеуге шығып, сағат 22:30 шамасында үйінің ауласында жүрген. Кейін ол досын күту үшін тұрғын үйдің кіреберісіне кіріп, екінші қабаттағы баспалдақ алаңында ұйықтап қалған.

Баланы сол маңнан өтіп бара жатқан әйел байқап, үстіне көрпе жауып қойған. Осы көрініс түсірілген сурет желіге тарағаннан кейін жұртшылық арасында түрлі пікір туындап, баланың отбасына қатысты айыптаулар көбейген. 

Алайда Маңғыстау облысының кәмелетке толмағандардың істері жөніндегі комиссия мүшесі Диляра Турина жасөспірімнің бес күн бойы үйіне келмегені туралы ақпаратты жоққа шығарды. 

Оның айтуынша, алты бала тәрбиелеп отырған ана ұлын түні бойы іздеген. Балаларының бірінде мүгедектік бар. Анасы таң атқанша көз ілмей, баласының амандығына алаңдаған.

Осыдан кейін Балалардың құқықтарын қорғау басқармасы мен Психологиялық қолдау орталығының мамандары отбасының жағдайын зерделеді.

"Қазір жауапты мамандар мен отбасы арасында тұрақты байланыс орнатылды. Баланың жағдайы бақылауда. Кәмелетке толмаған баланың психологиялық жай-күйін қолдау және қауіпсіздігін қамтамасыз ету бағытындағы жұмыс жалғасып жатыр", — деп хабарлады басқарма.

Жасөспірімге психологиялық қолдау көрсетіліп, анасымен түсіндіру жұмыстары жүргізілген.

Сауд Арабиясының астанасы Эр-Риядтағы халықаралық әуежайдың жолаушылар терминалына 11 қазан күні тағы шабуыл жасалды. Бір күн бұрын әуежайға жасалған соққыдан кемінде 12 адам қаза тауып, жүздеген адам жараланған еді. Қаза тапқандардың арасында АҚШ азаматы да бар. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі CBS News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Йемендегі хуситтер тобы 10 қазаннан бері Эр-Риядтағы Король Халид халықаралық әуежайына кемінде төрт рет шабуыл жасаған.

Сауд Арабиясының билігі соңғы шабуыл кезінде әуежайдың ішкі рейстерге қызмет көрсететін 3 және 4-терминалдары орналасқан аумақта адамдардың жараланғанын хабарлады. Зымыран соққысынан кейін әуежай 10 қазаннан бері жабық тұр. Соңғы бес күнде нысанға төрт рет шабуыл жасалған.

10 қазандағы соққыдан 12 адам қаза тауып, тағы 309 адам жараланған. Зардап шеккендердің кейбірінің жағдайы ауыр.

Хуситтер шабуылдардың себебін түсіндірді

Хуситтердің әскери өкілі, бригадалық генерал Яхья Сари Telegram-арнасында Сауд Арабиясының Йеменге қарсы әрекеттеріне жауап ретінде шабуыл жасалғанын мәлімдеді.

“Бұл — Сауд Арабиясының еліміз бен халқымызға қарсы қатыгез агрессиясына берілген жауап”, – деді ол.

Ол соңғы 24 сағат ішінде Сауд Арабиясы хуситтер бақылауындағы Йемен аумағына 120-дан астам әуе соққысын жасағанын мәлімдеді.

BBC News хабарлауынша, хуситтер Сауд Арабиясындағы басқа да нысандарға шабуыл жасаған. Олардың қатарында Aramco ұлттық мұнай-газ компаниясына тиесілі Шугадам газ нысаны, Танаджиб мұнай өңдеу зауыты және Даммам қаласындағы Король Фахд халықаралық әуежайы бар.

Сауд Арабиясының азаматтық авиация басқармасы Король Фахд әуежайына жасалған шабуылды растады.

Әуежай жабылып, рейстер басқа бағытқа жіберілді

Сауд Арабиясы билігі хуситтердің жаңа шабуыл жасау қаупіне байланысты Эр-Риядтағы мектептерді онлайн оқыту форматына көшірді. Ал әуе рейстері басқа әуежайларға бағытталды.

АҚШ, Ұлыбритания, Германия, Аустралия және Канада азаматтарына әуежайға бармауға кеңес берді.

10 қазан күні хуситтер Сауд Арабиясының әуежайларына жаңа шабуылдар жасайтынын ескерткен. Тұрғындардан Мекке мен Мәдинадағы қасиетті орындардан басқа әуежайларға бармауды сұраған.

“Әуежайлар мен әуе кеңістігі шабуыл нысанасына айналуы мүмкін және біздің күшіміздің операциялық аймағына кіреді”, – деп жазды Яхья Сари X әлеуметтік желісінде.

Ол жұртшылықты ескертулеріне байыппен қарауға шақырды.

11 қазан күні хуситтер Йемен астанасы Сана қаласындағы өз бақылауындағы әуежайға да қайтадан соққы жасалғанын хабарлады. Олар шабуылға Сауд Арабиясын айыптағанымен, қосымша мәлімет бермеді.

Халықаралық қауымдастық шабуылды айыптады

10 қазан күні жасалған шабуыл БҰҰ мен бірқатар ел басшыларының наразылығын тудырды. АҚШ президенті Дональд Трамп хуситтерге қарсы Сауд Арабиясының соққыларына АҚШ-тың да қосылу мүмкіндігін қарастырып жатқанын айтты.

АҚШ мемлекеттік хатшысы Марко Рубио Сауд Арабиясына жасалған шабуылдарды қатаң айыптады. Оның айтуынша, қаза тапқандар арасында АҚШ азаматы да болған.

АҚШ Мемлекеттік департаментінің өкілі Трамп әкімшілігі Сауд Арабиясындағы серіктестерімен тығыз байланыста екенін хабарлаған.

Еуропалық комиссия төрайымы Урсула фон дер Ляйен Иран қолдайтын күштердің шабуылдары Таяу Шығыстағы жағдайды одан әрі ушықтырып жатқанын айтты. Оның сөзінше, бұл шабуылдар халықаралық тасымал мен энергетика саласының қалыпты жұмысына кедергі келтіреді. 

Израиль премьер-министрі Биньямин Нетаньяху да Эр-Рияд әуежайына жасалған шабуылды айыптап, қаза тапқандардың жақындарына көңіл айтты.

Қаза тапқандар арасында бірнеше елдің азаматтары бар

Сауд Арабиясының билігі 10 қазандағы шабуылдан қаза тапқандардың арасында төрт саудиялық, екі Бангладеш азаматы, Палестина, АҚШ, Мысыр, Иордания, Сирия және Судан азаматтары болғанын хабарлады.

Ал Қазақстанның Сыртқы істер министрлігі қаза тапқандар мен зардап шеккендер арасында Қазақстан азаматтары жоқ екенін хабарлады. 

Ал соққы жасалғанда жараланған 309 адам бірнеше ауруханаға жеткізілген. Олардың кейбірінің жағдайы ауыр.

Мысырдың мемлекеттік Al-Qahera News телеарнасының мәліметінше, қаза тапқандардың бірі – Сауд Арабиясының Flynas әуе компаниясында жұмыс істеген 28 жастағы бортсерік Азза Рамзи.

Үндістанның Сауд Арабиясындағы елшілігі де 11 қазан күні жасалған шабуылдан жараланған Үндістан азаматының ауруханада көз жұмғанын хабарлады.

Бұған дейін апта ішінде Король Халид халықаралық әуежайына жасалған шабуылдардан үш саудиялық, соның ішінде бір ұшқыш қаза тапқан. CBS News мәліметінше, әуежай аумағында әскери нысандар жоқ.

Айта кетейік, бұған дейін Йемендік хуситтер Сауд Арабиясының қалалары мен мұнай нысандарына шабуыл жасағаны туралы жазған едік. 

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстанға мемлекеттік сапармен келген Король Филипп пен Патшайым Матильданы елорда әуежайынан қарсы алды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Қазақстан Республикасы Әскери әуе күштерінің ұшақтары мемлекет шекарасынан Астанаға дейін Король мен Патшайым мінген бортқа қапталдаса ұшты. Мәртебелі меймандарды салтанатты түрде қарсы алу үшін ұшу алаңында Құрмет қарауылы ротасы мен президенттік оркестр сап түзеді.

Тоқаев әуежай залында қонақтармен аз-кем әңгімелесті. 

Мемлекет басшысы Король мен Патшайымның елімізге сапары Қазақстан-Бельгия қарым-қатынасын одан әрі нығайту тұрғысынан тарихи мәнге ие екеніне назар аударды. 

Король Филипп қонақжайлық көрсеткені үшін президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа алғыс айтып, ертеңгі жоғары деңгейде өтетін келіссөздер табысты болатынына сенім білдірді. Сондай-ақ екі елдің сан қырлы серіктестігін тереңдетудің маңызын атап өтті. 

Осылайша, Королі Филипп пен Патшайым Матильданың Қазақстанға мемлекеттік сапары басталды. 

Бұған дейін Қазақстанға 11-14 қазан күндері Тоқаевтың шақыруымен Бельгияның Королі Филипп және Патшайым Матильда келетіні туралы жазған едік. Ақорданың мәліметінше, жоғары деңгейдегі келіссөздер барысында Қазақстан мен Бельгия арасындағы сан қырлы ынтымақтастықты нығайту перспективасы талқыланады.

АҚШ президенті Дональд Трамп Ресей мен Украина энергетикалық инфрақұрылымға шабуыл жасауды дереу тоқтатуға келіскенін айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Трамп мұны Truth Social әлеуметтік желісінде жазды. 

“Ресей мен Украина арасындағы соғыста энергетикалық нысандарға шабуыл жасамау туралы бітім дереу күшіне енеді. Екі тарап та келісті. Бітімді бұзбаңыздар!”, – деп жазды Дональд Трамп.

Трамптың айтуынша, келісім мұнай өңдеу зауыттары мен электр станцияларына бірнеше апта бойы жасалған шабуылдардан кейін шиеленісті бәсеңдетуге бағытталған. Оның сөзінше, мұндай соққылар дизель отынын жеткізуге кедергі келтіріп, АҚШ-та жанармай бағасының өсуіне әсер етіп отыр.

Бұл мәлімдеме Ресейдің АҚШ пен әлемдік нарыққа дизель отынын жеткізуі туралы келісім жасалған кезде жарияланды. Келісімге сәйкес, Ресей жақын арада 300 мың тоннадан астам отын жеткізуі тиіс. Қараша айында қосымша жеткізілімдер болады. Экспортты жеңілдету үшін АҚШ санкциялық шектеулерді уақытша жұмсартқан.

Украина президенті Владимир Зеленский бұл бастаманы қолдайтынын айтып, Ресейдің де бітім шарттарын қабылдауы маңызды екенін айтты. 

“АҚШ тарапынан қосымша мәлімет күтеміз”, – деп жазды Зеленский X әлеуметтік желісінде.

Ресей билігі әзірге Трамптың мәлімдемесіне қатысты пікір білдірген жоқ.

Айта кетейік, бұған дейін Дональд Трамп Украина президенті Владимир Зеленскийді Ресейдің мұнай өңдеу зауыттарына жасалған соққылар үшін сынға алғаны туралы жазған едік. 

Үндістанның IndiGo әуе компаниясының Делиден Ченнайға ішкі рейсті орындап келе жатқан 6E 6115 рейсінің салонында пауэрбанк өртеніп, Хайдарабад қаласына шұғыл қонуға мәжбүр болды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Indian Express газетіне сілтеме жасап хабарлады.

Басылымның хабарлауынша, бортсеріктер өртті сөндірді.

Әуе компаниясының мәліметінше, борттағы жағдай бақылауға алынып, ұшақ әуежайға аман-есен қонған. Жолаушылардың Ченнай қаласына жетуі үшін қосымша ұшақ ұйымдастырылды. Сондай-ақ оқиғаға байланысты рейс кестесінің бұзылуына орай жолаушыларға тамақ беріліп, қажетті ақпарат ұсынылған.

Қазір оқиғаға қатысты тергеу жүргізіліп жатыр.

Бұған дейін Ақтөбеде ауэрбанк жарылып, бір отбасы үйсіз қалған еді. Отбасы құрылғыны сол күні қуаттауға қойып қойған.

Қазақстанның Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі "Яндекс" сервистеріне қатысты жағдайға түсініктеме берді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ведомствоның мәлімдемесінде қазақстандықтардың дербес деректеріне қатысты алаңдаушылықтың еш негізсіз екені айтылған.

Сонымен қатар бұл платформаның толықтай дербес жұмыс істейтінін білдірмейді. Министрліктің мәлімдеуінше, такси және жеткізу қызметтерін көрсетуге қажетті кейбір компоненттер Қазақстаннан тыс жерде орналасқан.

Қазір "Яндекс" сервистердің жұмысын қалпына келтіру жұмыстарын жүргізіп жатыр. Министрлік қажетті қолдау көрсету үшін компаниямен және Қазақстанның инфрақұрылымдық ұйымдарымен бірлесіп жұмыс істеп тұр.

 “Сонымен қатар жүктеменің артуы жағдайында олардың тұрақты жұмыс істеуін қамтамасыз ету мақсатында басқа да такси және жеткізу платформаларымен жұмыс жүргізіліп жатыр”, – деп толықтырды ведомствоның баспасөз қызметі.

Не болды?

8 қазанға қараған түні Рязань облысының Сасово қаласындағы “Яндекс” компаниясының дата-орталығына дрондар шабуыл жасаған. Соққыдан кейін нысанда өрт шығып, инфрақұрылымның бір бөлігі зақымданған. Соның салдарынан орталықтың жұмысын толық тоқтатуға тура келген.

Компания шабуыл болғанын растады және зардап шеккендер жоқ екенін хабарлады. Қазір оқиға орнында тиісті қызметтер жұмыс істеп, мамандар зақымданған жүйелерді қалпына келтіріп жатыр.

Компания мәліметінше, “Яндекстің” негізгі қызметтері әдеттегі режимде жұмысын жалғастырған. Дегенмен пайдаланушылар “Яндекс.Диск”, “Яндекс.Документы”, сайттар мен мобильді қосымшалардың жұмысында ақау барын хабарлаған. Yandex Cloud парақшасында да дата-орталық аймақтарының бірінде электр қуатына қатысты мәселе туындағаны жазылған. Клиенттерге уақытша басқа аймақтарды пайдалану ұсынылған.

Downdetector деректеріне сәйкес, жаппай шағымдар Мәскеу уақытымен шамамен сағат 02:00-де, Астана уақытымен 04:00-де түсе бастаған. Бір тәулікте 1,5 мыңға жуық шағым тіркелген.

Еске салайық, 18 шілдеге қараған түні Украина дрондары Ресейдің Тамбов және Мәскеу облыстарындағы Wildberries маркетплейсінің екі ірі логистикалық орталығына шабуыл жасады. Ресей билігі шабуыл салдарынан сегіз адам қаза тауып, шамамен 50 адам түрлі жарақат алғанын хабарлаған еді.

Денсаулық сақтау министрлігі тым ыстық шай мен кофе ішу өңеш қатерлі ісігінің даму қаупін арттыруы мүмкін екенін ескертті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ведомство мәліметінше, Оксфорд университетінің ғалымдары ыстық сусындардың температурасы мен оларды ішу жиілігінің өңеш қатерлі ісігіне әсерін зерттеген. Зерттеуге миллионға жуық адамның деректері енгізілген.

Зерттеу нәтижесі сусынның мөлшері ғана емес, оның температурасы да маңызды екенін көрсетті.

Зерттеу нәтижесі бойынша, шай мен кофені өте ыстық күйінде ішетін адамдарда өңеш қатерлі ісігінің бір түріне шалдығу қаупі жылы сусын ішетіндерге қарағанда үш есе жоғары болған. Ал күніне алты немесе одан да көп кесе ыстық сусын ішетін адамдарда қатерлі ісіктің осы түріне шалдығу қаупі 71%-ға артқан.

Ғалымдар шай мен кофенің әсерінен айтарлықтай айырмашылық байқамаған. Олардың болжамынша, мұнда сусынның түрінен гөрі температурасы маңызды рөл атқарады. Өйткені тым ыстық сұйықтық өңештің шырышты қабатын зақымдауы мүмкін.

“Сүйікті шайыңыздан немесе кофеңізден бас тартудың қажеті жоқ. Тек сусынның сәл суығанын күтіп, ауызды күйдіретіндей ыстық күйінде ішпеген жөн. Денсаулықты күту қарапайым әдеттерден басталады. Кейде ішетін сусынды емес, оның температурасын өзгерту жеткілікті”, – деп кеңес берді министрлік.

Айта кетейік, бұған дейін дәрігер кофе қай кезде пайдалы, қай кезде ағзаға улы болатынын ажыратып айтқаны туралы жазған едік. 

Ғалымдар жасанды интеллектіні қауіпті мақсатта пайдалану немесе ядролық соғыс салдарынан адамзат 2 100 жылға қарай жойылып кетуі мүмкін екенін мәлімдеді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі  The Lancet журналына сілтеме жасап хабарлайды. 

Бұл тұжырымды XXI ғасырда денсаулыққа төнетін жаһандық қатерлер жөніндегі комиссия жасаған.

“Жасанды интеллектіні биологиялық қару жасау сияқты қауіпті мақсатта пайдалану адамзаттың жойылып кетуіне әкелуі мүмкін. Сонымен қатар ядролық соғыс пен одан туындайтын ашаршылық та алдағы 75 жылда адамзатқа осындай қауіп төндіреді”, – делінген баяндамада.

Ғалымдар мұндай қауіптердің нақты қаншалықты ықтимал екенін дәл болжау қиын екенін айтады. Дегенмен оның салдары өте ауыр болуы мүмкін. Сондықтан мамандар бұл қауіптерді зерттеп, алдын ала ескеру қажет деп санайды.

Зерттеушілер жасанды интеллект адамзатқа үш түрлі жолмен қауіп төндіруі мүмкін екенін айтты. 

Біріншісі – биологиялық қару жасау. Жасанды интеллектіні қауіпті биологиялық қару әзірлеу үшін пайдалануға болады. Бұл адамдардың өміріне үлкен қатер төндіреді.

Екіншісі – жасанды интеллектіні маңызды салаларда қолдану. Мысалы, оның көмегімен саясаткерлердің жалған видеоларын жасап, халықты адастыруға немесе адамдарды бопсалауға болады. Сонымен қатар жасанды интеллектіні ядролық қаруды адамның тікелей қатысуынсыз басқару үшін қолдану да қауіпті.

Үшіншісі – жасанды интеллектіні бақылаудан айырылу. Болашақта адамнан да қабілетті жасанды интеллект пайда болуы мүмкін. Егер адамдар оның әрекетін басқара алмай қалса, бұл адамзатқа үлкен қауіп төндіріп, тіпті жойылып кетуіне әкелуі ықтимал.

Ғалымдар осы қауіптердің адам денсаулығы мен өміріне қаншалықты зиян келтіруі мүмкін екенін де есептеген. Ғалымдар әр қауіптің салдарынан қанша адам зардап шегуі, мүгедек болып қалуы немесе мезгілсіз қайтыс болуы мүмкін екенін есептеген. Бұл ретте олар қазіргі жағдайды негізге алған.

Айта кетейік, бұған дейін OpenAI жасанды интеллект агенті Аустралия үкіметінің сайтын бұзғаны туралы жазған едік.

Ұлыбританияның Йоркшир қаласында жігіт хайуанаттар бағында жолбарыс қоршауына секіріп кеткен. Оны Амур жолбарысы талап өлтірді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Daily Mail басылымына сілтеме жасап хабарлайды. 

Оқиға кезінде ер адам қоршаудан асып түсіп, жыртқыш жүрген аумаққа кірген. Салмағы шамамен 190 келі болатын Алтай есімді жолбарыс оған шабуыл жасап, ауыр жарақат салған.

Оқиға орнына жеткен хайуанаттар бағының қызметкерлері жолбарысты үркіту үшін акустикалық қарудан бірнеше рет дыбыс шығарған. Кейін келген медицина қызметкерлері ер адамның өмірін сақтап қала алмады. Ол алған ауыр жарақаттарынан оқиға орнында көз жұмды.

Жолбарыс зардап шеккен жоқ. Құқық қорғау органдары оқиғаның мән-жайын анықтап жатыр.

Мәліметке сәйкес, қаза тапқан жігіт шамамен 20 жаста болған. Қайтыс болардан аз уақыт бұрын ол саябаққа келген басқа бір адамнан өзін амур жолбарысымен бірге суретке түсіріп беруін сұраған.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда араға 70 жыл салып алғаш рет Амур жолбарысы табиғи ортаға жіберілгені туралы жазған едік

Шымкентте 1984 жылы туған ер адам ұсталды. Ол Қайрат Нұртастың концертін ұйымдастыруға жауапты болған. Аталған дерек бойынша қылмыстық іс қозғалды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Полиция мәліметінше, Қайрат Нұртастың концертінде қауіпсіздік талаптарының бұзылуына байланысты қылмыстық іс қозғалды.

“Сатылған билеттер саны концерт өтетін орынның белгіленген сыйымдылығынан едәуір асып кеткен. Соның салдарынан адамдар көп жиналып, көрермендерге қатер төнген. Адамдардың көп жиналуы салдарынан 18 жастағы қыз жарақат алып, ауруханаға жеткізілді. Әлеуметтік желіде адам қаза тапқаны туралы тараған ақпарат тарады. Бірақ ол шындыққа сәйкес келмейді. Қаза тапқандар жоқ. Концертті ұйымдастырушы, 1984 жылы туған Л. есімді азамат ұсталып, уақытша ұстау изоляторына қамалды”, – делінген жауапта. 

Қазір тергеу жүріп жатыр. Тергеу барысы Шымкент қалалық полиция департаменті басшылығының бақылауында.

Полиция азаматтарды тексерілмеген ақпаратты таратпауға шақырып, көрінеу жалған ақпарат таратқаны үшін жауапкершілік қарастырылғанын еске салды.

Айта кетейік, бұған дейін Шымкентте Қайрат Нұртастың концертінде адамдар бірін-бірі таптап кете жаздап, 18 жастағы қыз жансақтау бөліміне түскенін жазған едік.

Польшада бірнеше күн ішінде мектепке үшінші рет қарумен шабуыл жасалды.  Салдарынан үш адам зардап шекті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі TVP.Info басылыман сілтеме жасап хабарлайды.

21 жастағы студент Варшавадағы ересектерге арналған мектептердің бірінің аумағында 17 жастағы екі қызға және 24 жастағы әйелге жарақат салған. Олардың бірін жарақаттарымен ауруханаға жеткізген. Қалған екеуіне оқиға орнында медициналық көмек көрсетілген.

Құқық қорғау органдарының мәліметінше, полиция шақырту түскен соң төрт минут ішінде оқиға орнына жеткен. Күдіктіні мектеп қызметкерлерінің бірі қолға түсіріп,  полиция оны ұстап әкеткен. Шабуыл жасаған адам мен зардап шеккен, оқуға құжат тапсыруға келген әйелдер бір-бірін танымайды. Қазір шабуылдың себебі анықталып жатыр.

7 қазанда Остроленка қаласындағы №4 кәсіптік мектептің 19 жастағы оқушысы адамдарға шабуыл жасаған. Ол кезде тоғыз адам зардап шеккен. Олардың бесеуі – оқушы, екеуі – мұғалім, тағы екеуі – бөгде адам. Шабуыл жасаған жасөспірім ұсталды.

Сол күні полиция Серпц қаласында тағы бір шабуылдың алдын алған. Мұғалімдер мектепте біреуге зиян келтіретінін айтқан 17 жастағы жасөспірім жүргенін полицияға хабарлаған. Тексеру кезінде одан екі пышақ табылған. Сонымен қатар электрондық құрылғыларынан шабуыл жасауға дайындыққа қатысты іздеу сұраулары анықталған.

8 қазанда Варшава маңындағы Лещидул-Новины елді мекеніндегі бастауыш мектепте 15 жастағы жасөспірім пышақпен мектеп қызметкерлеріне шабуыл жасаған. Салдарынан бір әйел қаза тауып, тағы екі адам жарақат алған.

Ал 10 қазанда Польша полициясы ел аумағында 76 адамды ұстағанын мәлімдеді. Сонымен қатар елдегі 50 мыңға жуық мектепте тексеру жүргізілген. Бұл шара білім беру ұйымдарында зорлық-зомбылықтың алдын алу мақсатында қолға алынған.

Әлеуметтік желіде белгісіз ер адамның басына пакет кигізілген тұрғынды көтеріп әкеткені түсірілген видео тарады. Оқиға Алматыда болғаны анықталды. Қалалық полиция департаменті жағдайға қатысты түсініктеме берді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Аталған видео Threads желісінде жарияланды. Кадрдан екі жігіттің кіреберіске кіріп, бір-бірімен сөйлесіп тұрғанын көруге болады. Кейін олардың бірі басына пакет кигізілген ер адамды иығына салып, сыртқа алып шыққан.

Аталған іс бойынша Бостандық аудандық полиция басқармасы тергеу жүргізіп жатыр екен. 

“Үш күдікті ұсталып, қамауға алынды. Істі жан-жақты әрі объективті тергеу үшін тергеу-жедел тобы құрылды. Қазір барлық мән-жайды анықтауға, осы іске қатысы болуы мүмкін өзге де адамдарды іздестіруге бағытталған тергеу әрекеттері жүріп жатыр”, – делінген хабарламада. 

Полиция департаменті тергеу барысы басшылықтың бақылауында екенін айтты. 

Айта кетейік, бұған дейін Астана тұрғыны үйіне келген соң балаларының жанында ұйықтап жатқан жалаңаш ер адамды көргені туралы жазған едік. 

Қазақстандық футболшы Дастан Сәтпаев “Уотфордқа” қарсы матчта ойынға қосалқы құрамнан қосылды. Ол жарақатына байланысты бір айдан астам уақыт алаңға шықпаған еді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

18 жастағы шабуылшы ойынның 74-минутында алаңға шықты. Ол кезде "Бернли" 3:0 есебімен алда келе жатқан. Flashscore порталы Сәтпаевтың 16 минуттық ойынына 6,8 ұпай берді. Футболшы қарсылас қақпасына бір соққы жасады.

87-минутта “Бернли” төртінші голын соғып, чемпионаттағы алғашқы жеңісіне қол жеткізді. Осылайша клуб жеті ұпай жинап, турнир кестесіндегі соңғы, 24-орыннан 22-орынға көтерілді.

“Бернли” Дастан Сәтпаевтың мықты тұстарын атады

Англияның “Бернли” клубында ойнайтын жапониялық жартылай қорғаушы Рэо Хататэ Сәтпаев туралы пікір білдірді. 

Чемпионшиптің тоғызыншы турында “Бернли” сырт алаңда “Уотфордты” 4:0 есебімен ойсырата жеңді. Хататэ матчтың 25-минутында гол соқты. Ал Дастан Сәтпаев жарақатынан кейін алаңға оралып, 74-минутта Якуб Бруун Ларсеннің орнына шықты.

“Бернли” келесі матчын 13 қазанда өз алаңында “Чарльтон Атлетикке” қарсы өткізеді. Кездесу Қазақстан уақытымен сағат 23:45-те басталады.

Дастан Сәтпаевтың “Бернлидегі” ойыны

Дастан жаңа командасында бесінші матчын өткізді. Алайда әзірге гол соға алған жоқ. Соған қарамастан, “Мидлсброға” қарсы өткен соңғы кездесуде ол алғаш рет алаңның үздік ойыншысы атанып, лига тарапынан арнайы марапатқа ие болды.

Сол матчта Сәтпаев жарақат алып, ұлттар лигасында Қазақстан құрамасына қосыла алмады. Ұлттық құраманың ең қымбат ойыншысы сапта болмаған кезде команда бірде-бір матчта жеңіске жете алмай, турнир кестесінде соңғы орында тұр.

Еске салайық, Дастан Сәтпаев Англия чемпионатында дебют жасап, командасы жеңіліс тапқан еді. Дастан Сәтпаев 12 нөмірімен “Бернли” сапында алаңға шықты. Ол “Вест Бромвичке” қарсы матчтың 57-минутында алаңға қосылып, ойынды 88% дәл пас көрсеткішімен аяқтады. Алайда оның командасы 3:1 есебімен жеңіліп қалды. 

Алматыда Тереңқұр саябағында бейтаныс әйелге тиіскен шетелдік азамат әкімшілік қамауға алынды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ол әйелдің бөксесінен ұстап, әдепсіз әрекет жасаған. Оқиғаға Қазақстанға бір күн бұрын келген шетелдік туристің қатысы бар екені анықталды.

Медеу аудандық полиция қызметкерлері құқық бұзушыны ұстады. Сот шешімімен ер адам 15 тәулікке әкімшілік қамауға алынды. Сонымен қатар полиция шетелдік азаматтың Қазақстан аумағында одан әрі болу мәселесін қарау үшін сотқа материалдар жолдады.

“Заң бәріне ортақ. Қоғамдық тәртіп пен азаматтардың құқықтарын бұзатын кез келген әрекетке заң аясында тиісті баға беріледі”, – деп хабарлады полиция.

Публикация от Алматы қаласының ПД | ДП г.Алматы (@almaty.police)

Айта кетейік, бұған дейін Алматы метросында қыздың бөксесін ұстаған ер адам бес тәулікке қамауға алынғаны туралы жазған едік. 

10 қазан күні Шымкентте Қайрат Нұртастың концерті өтті. Қажымұқан Мұңайтпасов атындағы стадион алдында адамдар бірін-бірі таптап кете жаздады. Салдарынан  бірнеше адам зардап шекті. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Әлеуметтік желіде концерт кезінде түсірілген видеолар тарады. Кадрдан жиналған топтың бірін-бірі итеріп, айғайлап жатқанын көруге болады. Салдарынан осы топ арасында 18 жастағы қыздың жүрегі тоқтап, ол қыз жансақтау бөлімінде жатыр.

Мұны бойжеткеннің жақыны Threads парақшасында жазды. 

Ал енді бірі концертке тіпті билеті жоқтар кіріп кеткенін жазды. 

“Ұят болды! Білдей Қайрат Нұртастың концерті, бірақ ұйымдастыру деңгейі өте төмен. Бір-бірімізді итеріп, таптап, өліп кете жаздадық. Сонда билет сатып алғанымыз не үшін?! Қасымдағы екі жігіттің “Брат, тегін кіру деген осы ма” деп мәз болып тұрғанын естідім. Олар да біз сияқты Golden аймағына кірді. Сонда билет сатып алған біз ақымақпыз ба? Ақша төлеп билет алған адамның құқығы қайда қалды? Мұндай ұйымдастыруды қалай ақтауға болады? Адамдардың қауіпсіздігіне кім жауап береді?”, – деп жазды бірі. 

“Шымкентте өткен Қайрат Нұртастың концертіне барғаныма өкінемін.  Ұйымдастырушылардың жұмысы сұмдық болды. Қайрат Нұртас сахнаға шығар кезде кіреберістегі қақпаны жауып тастады. Жанымыздан өткен еріктілер “Қайта беріңіздер, қақпаны ашпайды” деп айтып жатты. Сонда біз билет алып не үшін келдік? Қақпаны 20 минуттай жауып ұстап, жұрт айқайлаған соң ғана бір жағын ашты. Сол сәтте адамдар жаппай жүгіріп, бір-бірінің үстіне құлап жатты. Көз алдымда бір қыздың жүрегі тоқтап қалды. Осыншама адамның арасында жүкті қыз да қысылып қалып, жылап жатты. Адамдардың қауіпсіздігін ойламағаны ма? Мұндай жағдайға жол беруге болмайды”, – деп жазды бірі. 

Дәрігерлер не дейді?

Шымкент қалалық денсаулық сақтау басқармасының дерегінше, медициналық көмекке сегіз адам жүгінген. Олардың жетеуі тексеруден кейін үйіне жіберіліпті.

Freedom Aфиша не дейді?

Freedom Афиша өкілдері қазір істің мән-жайын анықтап жатқанын жеткізді.

“Оқиға салдарынан зардап шеккендер бар екені туралы ақпарат бізді де алаңдатып отыр. Қазір жағдайдың мән-жайын анықтап жатырмыз. Оқиғадан зардап шеккен болуы мүмкін көрерменнің амандығына алаңдаймыз. Бұл ретте адамдардың денсаулығы мен қауіпсіздігі – басты назарымызда”, – делінген хабарламада. 

Оған қоса Freedom Афиша өкілдері концерттің ұйымдастырушысы – Show Service компаниясы екенін мәлімдеді.

Freedom Афиша өкілдері іс бойынша құқық қорғау органдарына қолдау көрсететінін айтты. 

“Осыған байланысты құқық қорғау органдарына толық қолдау көрсетуге және қолымыздағы барлық ақпаратты, соның ішінде іс-шараға дайындық барысы мен командамыздың алаңдағы жұмысына қатысты деректерді ұсынуға дайынбыз. Болашақта осындай жағдайлардың қайталануына жол бермеу үшін оқиғаның себептерін анықтап, тиісті қорытынды жасау маңызды. Біз болған жағдайды бірлесіп талқылауға және бұқаралық іс-шараларды ұйымдастыру стандарттарын жетілдіруге үлес қосуға дайынбыз”, – деп жауап берді Freedom Афиша. 

Егер сіз осы оқиғадан зардап шексеңіз немесе оқиғаға қатысты ақпаратыңыз болса, +7 771 936 53 53 нөміріне немесе help@ticketon.kz электронды поштасына хабарласуыңызды сұраймыз.

Полиция не дейді?

Шымкент қаласы полиция департаменті қылмыстық іс тіркелгенін хабарлады.

Ведомство өкілдері ұйымдастырушылардың әрекетіне құқықтық баға берілетінін және тергеу нәтижесі бойынша тиісті шешім қабылданатынын мәлімдеді.

Қаза тапқандар туралы ақпарат жалған

Әлеуметтік желіде Қайрат Нұртастың концерті кезінде бірнеше адам қаза тапқаны туралы хабарлама тарады.

Алайда Жалған ақпаратқа қарсы күрес орталығы бұл мәліметтердің шындыққа сәйкес келмейтінін мәлімдеді.

Дональд Трамп Украина президенті Владимир Зеленскийді Ресейдің мұнай өңдеу зауыттарына жасалған соққылар үшін сынға алды. Оған қоса елге келісім жасай алатын жаңа басшы қажет екенін мәлімдеді. Сонымен қатар Трамп Владимир Путинмен телефон арқылы сөйлескен соң Ресейден дизель отынын сатып алуға келіскенін айтты. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі BBC басылымына сілтеме жасап хабарлайды. 

Зеленский мұны Ресейге соғысты жалғастыруға мүмкіндік беретін қадам деп бағалады. Ал АҚШ өкілдері Украинадан Ресейдің мұнай өңдеу зауыттарына жасалған шабуылдарды тоқтатуды талап етіп, барлау ақпаратын беруді доғарамыз деп ескерткен.

Трамп Зеленскийді не үшін сынады?

Дональд Трамп Ақ үй маңында журналистермен сөйлескен кезде Украина президентін Ресейдің мұнай өңдеу зауыттарына шабуыл жасағаны үшін сынға алды. Оның пікірінше, бұл соққылар дизель отыны бағасының өсуіне ықпал еткен. Сонымен қатар Трамп Зеленскийді соғысты аяқтауға ұмтылмай отыр деп айыптады.

“Мен Украинаға келісім жасай алатын жаңа басшы табуды ұсынамын. Ол көптеген келісімге келе алар еді. Бірақ неге екені белгісіз, ешқашан олай істемейді”, – деді Трамп.

Оның айтуынша, Вашингтон Киевтен Ресейдің мұнай өңдеу зауыттарына соққы жасауды тоқтатуды сұраған. Алайда Украина бұл талапты орындамаған.

“Біз Зеленскийге: “Қалағаныңды істе, бірақ дизель отынына тиіспе”, – дедік. Ал ол не істеп жатыр? Дизель отынына соққы беріп жатыр. Ол қалағанының бәрін істей алады, бірақ мұны істемеуі керек”, – деді АҚШ президенті.

Трамп Путинмен қандай келісімге келді?

Трамп Владимир Путинмен телефон арқылы сөйлескен. Содан кейін Ресейдің дизель отынын АҚШ пен әлемдік нарыққа жеткізу жөнінде уағдаластық жасаған. Мұны АҚШ президенті Truth Social әлеуметтік желісінде жазды.

Ол жазбасында Ресей жақын арада 300 мың тоннадан астам дизель отынын жеткізетінін, қарашада тағы 500 мың тонна, одан кейін 1 миллион тонна жөнелтетінін мәлімдеді. Оның сөзінше, Ресей мұнай өңдеу зауыттарының мүмкіндігіне қарай жеткізілім көлемін 3 миллион тоннаға дейін арттыруы мүмкін.

Трамп бұл келісім АҚШ-тағы және әлемдегі дизель отыны бағасының күрт төмендеуіне ықпал ететінін айтты.

Осы тұста АҚШ Қаржы министрлігі Ресей дизель отынын нарыққа жеткізуге рұқсат беретін уақытша лицензияны 2027 жылы 7 сәуірге дейін ұзартқанын хабарлады.

Ресейдің вице-премьері Александр Новак та дизель отынын экспорттауға қойылған шектеулерді мерзімінен бұрын алып тастауға кірісетінін мәлімдеді. Оның айтуынша, Ресей қазанда АҚШ нарығына қосымша көлемде дизель отынын жеткізуге дайын. Ал қараша-желтоқсанда жөндеу жұмыстары аяқталған мұнай өңдеу зауыттары іске қосылған соң экспорт көлемі артуы мүмкін.

Кремльдің мәлімдемесінде Путин мен Трамптың телефон арқылы сөйлесуі кезінде Украинадағы соғысты реттеу, Иран төңірегіндегі жағдай және екіжақты қарым-қатынастар талқыланғаны айтылды. Ресей тарапы мұнай мен мұнай өнімдерін АҚШ және әлемдік нарыққа жеткізуге дайын екенін растаған. Алайда Кремль жеткізілімнің нақты көлемі мен мерзімін жарияламады.

Бұған дейін Ресей Украина шабуылдарынан мұнай өңдеу зауыттары зақымданғандықтан, дизель отынын экспорттауға шектеу қойған еді. Бұл тыйым 30 қыркүйекте тағы бір айға ұзартылған.

Бұл келісім жанармай бағасын арзандата ма?

АҚШ-та ақпанның соңынан бері бензиннің орташа бағасы 46%-дан астам өсіп, галлоны 4,37 долларға жеткен. Ал дизель отынының бағасы 67%-ға қымбаттап, галлоны 6,28 долларға дейін көтерілген.

Дизель отыны ауыл шаруашылығында, жүк тасымалында және тұрғын үйлерді жылытуда кеңінен қолданылады. Сондықтан оның қымбаттауы АҚШ экономикасына және Дональд Трамптың Республика партиясына саяси тұрғыдан да қысым түсіріп отыр. 3 қарашада өтетін Конгресс сайлауында республикашылдар өзінің басымдығын сақтап қалуға тырысады.

Алайда сарапшылар Ресейден жеткізіледі деп жарияланған дизель отынының көлемі АҚШ-тағы бағаны айтарлықтай төмендетуге жеткіліксіз болуы мүмкін екенін айтады.

Reuters агенттігінің жазуынша, Трамп келісім туралы мәлімдеген соң дизель отынының бағасы төмендеген. Дегенмен сарапшылар бұл өзгерістің ұзақ мерзімді әсері шектеулі болуы мүмкін деп санайды.

Сарапшы Тим Армитаждың бағалауынша, Ресей уәде еткен алғашқы 300 мың тоннадан астам дизель отыны шамамен 2,25 миллион баррельге тең. Ал АҚШ-та тәулігіне шамамен 3,8 миллион баррель дизель отыны тұтынылады.

“Сондықтан бұл жеткізілім АҚШ-тағы жанармай құю бекеттеріндегі бағаға айтарлықтай әсер етпейді”, – дейді сарапшы.

Оның пікірінше, Трамптың бұл қадамы қарашадағы аралық сайлау алдында инфляцияны тежеуге бағытталған болуы мүмкін.

Сонымен қатар әлемдік энергетикалық нарықтағы тұрақсыздықтың басты себептерінің бірі – АҚШ пен Израильдің Иранға қарсы соғысы. Сарапшылардың пайымынша, мұнай мен мұнай өнімдерінің әлемдік жеткізіліміне әсер ететін осы факторды ескермей, жанармай бағасының төмендеуін тек Ресейден келетін жеткізіліммен байланыстыруға болмайды.

Зеленский: “Бұл – соғысқа салынған инвестиция”

Владимир Зеленский Ресейге мұнай өнімдерін сатуға мүмкіндік беру соғысты жалғастыруға жағдай жасайды деп есептейді.

Украина президентінің айтуынша, 8 қазан күні Киевке АҚШ Конгресінің екі партия өкілдерінен құралған делегациясы барған. Олар Украинадағы соғысты аяқтау үшін не қажет екенін сұраған.

“Жауап нақты болуы керек. Линдси Грэм заң жобасында көзделген санкциялар қажет. Украинаға адамдардың өмірін қорғау үшін қолдау көрсету керек. Сонымен қатар Ресейге соғыс үшін қысым жасалуы тиіс. Ал бүгін Америка мен Ресей басшылары сөйлесті. Бұл – мүлде басқа бағытқа бастайтын әңгіме”, – деп жазды Зеленский әлеуметтік желіде.

Ол Ресей әскерінің Украина қалаларына жасаған шабуылдары салдарынан бір аптаның ішінде ондаған адамның қаза тапқанын еске салды.

Зеленскийдің пікірінше, Ресей билігі майданда көздеген мақсатына жете алмағандықтан, басқа жолдармен уақыт ұтуға тырысып отыр. Ол Мәскеу Ресейге түсіп жатқан қысымды әлсірететін келісімдерге қол жеткізуге ұмтылатынын айтты.

“Ресейге қарсы санкцияларды жеңілдету – үлкен қателік. Егер Ресеймен соғысты бәсеңдету туралы нақты әрі ұзақ мерзімді келісім жасалмай тұрып шектеулер алынса, бұл Ресейге тиімді болады. Мәскеу мұны соғысты жалғастыруға берілген мүмкіндік деп қабылдап, одан да көп адам өліміне себеп болуы мүмкін. Сонымен қатар бұл АҚШ-тың беделіне нұқсан келтіріп, әлемге келетін зиянды арттырады”, – деді Зеленский.

Зеленский Ресейге мұнай өнімдерін сатуға рұқсат беруді “соғысқа салынған инвестиция” деп атады.

Журналистер Трамптан Зеленскийдің бұл шешімге қатысты сыны туралы бірнеше рет сұраған. Алайда АҚШ президенті пікір білдіруден бас тартып, Путинмен жасалған келісімге көңілі толатынын ғана айтқан.

АҚШ Украинаға барлау ақпаратын беруді тоқтатамыз деп ескерткен

Financial Times басылымының дереккөздеріне сүйенсек, АҚШ өкілдері Майамиде өткен кездесуде Украина делегациясынан Ресейдің мұнай өңдеу зауыттарына жасалған соққыларды тоқтатуды талап еткен. Егер Киев бұл талапты орындамаса, Вашингтон барлау ақпаратын беруді тоқтатуы мүмкін екенін ескерткен.

Украина делегациясы мен Ақ үй өкілдерінің кездесуі қарсаңында келіссөздер шамамен сегіз сағатқа созылған. Украина тарапы Трамптың Путинмен Ресейден дизель отынын жеткізу жөнінде келісімге келгені туралы мәлімдемесін күтпеген.

“Бұл – АҚШ президентінің қатаң талабы болды”, – деді кездесуге қатысқан Украина өкілдерінің бірі.

Дереккөздің айтуынша, осыдан кейін Украина делегациясы сапарын аяқтап, 10 қазанға жоспарланған келіссөздердің екінші кезеңін өткізбейтін болып шешкен.

Украина мен АҚШ Флоридада не талқылады?

Бұған дейін Зеленский АҚШ президентінің арнайы өкілі Стив Уиткоффпен телефон арқылы сөйлескенін айтқан. Оның сөзінше, Уиткофф Украина делегациясын Флоридаға шақырып, келіссөздерді қайта жандандыруды ұсынған.

Зеленскийдің айтуынша, америкалық тараптың соғысты тоқтатуға қатысты бірқатар ұсынысы болған. Сондықтан Украина делегациясы оларды талқылау үшін АҚШ-қа барған.

Алайда Украина президенті Уиткоффпен және АҚШ президентінің күйеу баласы Джаред Кушнермен өткен әңгімелерде Ресейден дизель отынын жеткізу мәселесі талқыланбағанын айтты. 

“Менің ойымша, біздің делегацияны жай ғана қалқан ретінде пайдаланып отыр. Бұл әділетсіз. Серіктестер бір-біріне бұлай қарамауы керек. Меніңше, бұл ықпалды серіктестердің әлсіз шешімі”, – деді Зеленский. 

РБК-Украина басылымының жазуынша, Украина тарапы Трамп пен Путиннің дизель отыны жөніндегі келісімін мәлімдеме жарияланардан бір сағат бұрын ғана білген. Майамиде өткен кездесуде америкалықтар бұл мәселені көтермеген.

АҚШ арнайы өкілі Стив Уиткофф Флоридадағы кездесуді сындарлы деп бағалады. Оның айтуынша, тараптар соғысты бәсеңдету мен аяқтаудың ықтимал жолдарын талқылаған.

Кездесуде Украинаның қысқа дайындығы, энергетикалық қауіпсіздігі, астық экспорты, Украина мен Еуропаның болашақтағы ықтимал қақтығыстар кезіндегі қауіпсіздік кепілдіктері сөз болған.

Уиткоффтың әлеуметтік желідегі жазбасына қарағанда, кездесу қорытындысында тараптар соғысты аяқтау үшін дипломатиялық күш-жігерді жалғастыруға келіскен.

11 қазанда Қазақстанда такси жүргізушілері мен курьерлерге арналған “Яндекс” сервистері қолжетімсіз болып қалды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Желідегілер не дейді?

Қазақстандықтар желіде жаппай Яндекс-тің жұмыс істемей тұрғанын жарыса жазып жатыр. 

“Біреу Яндекс неге істемей тұрғанын біле ме? WB таксиі де жұмыс істемейді, My Taxi де көлік таппай тұр. Не болып қалды?”, – деп жазды бірі. 

“Яндекс Go жұмыс істемей тұр. Меніңше, бұл ұзаққа созылуы мүмкін. Егер Украина Қарулы күштері қалған үш дата-орталықтың тағы біреуін істен шығарса, сервистердің жұмысы бұзылуы мүмкін. Олардың тағы бір дата-орталыққа соққы беру ықтималы өте жоғары. Бұл маркетплейстер емес, тауарларды басқа қоймаларға бөліп орналастыра салуға болмайды. Тіпті резервтік жүйелер жақсы жолға қойылған күннің өзінде, есептеу қуаты сервистердің бұрынғы көлемде жұмыс істеуіне жетпеуі мүмкін. Ал санкцияларға байланысты бұл қуаттарды қалпына келтіру қиын. Дәл қазір қосымша бірде-бір бос көлікті көрсетпей тұр. Жүйе оларды мүлде таппай жатыр”, – деп жазды бірі.

“Яндекс Go” тарапы не деп жауап берді?

Яндекс Go тарапы қазір сервистер дұрыс жұмыс істемеуі немесе уақытша қолжетімсіз болуы мүмкін екенін айтты.

Оған қоса Яндекс Go Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес жұмыс істейтінін мәлімдеді. 

Сонымен қатар компания сервистер жұмысына қатысты жаңалықтарды қолданушыларға, жүргізушілер мен курьерлерге ресми ақпарат арналары арқылы хабарлап отыратынын жеткізді. 

Не болды?

8 қазанға қараған түні Рязань облысының Сасово қаласындағы “Яндекс” компаниясының дата-орталығына дрондар шабуыл жасаған. Соққыдан кейін нысанда өрт шығып, инфрақұрылымның бір бөлігі зақымданған. Соның салдарынан орталықтың жұмысын толық тоқтатуға тура келген.

Компания шабуыл болғанын растады және зардап шеккендер жоқ екенін хабарлады. Қазір оқиға орнында тиісті қызметтер жұмыс істеп, мамандар зақымданған жүйелерді қалпына келтіріп жатыр.

Компания мәліметінше, “Яндекстің” негізгі қызметтері әдеттегі режимде жұмысын жалғастырған. Дегенмен пайдаланушылар “Яндекс.Диск”, “Яндекс.Документы”, сайттар мен мобильді қосымшалардың жұмысында ақау барын хабарлаған. Yandex Cloud парақшасында да дата-орталық аймақтарының бірінде электр қуатына қатысты мәселе туындағаны жазылған. Клиенттерге уақытша басқа аймақтарды пайдалану ұсынылған.

Downdetector деректеріне сәйкес, жаппай шағымдар Мәскеу уақытымен шамамен сағат 02:00-де, Астана уақытымен 04:00-де түсе бастаған. Бір тәулікте 1,5 мыңға жуық шағым тіркелген.

Еске салайық, 18 шілдеге қараған түні Украина дрондары Ресейдің Тамбов және Мәскеу облыстарындағы Wildberries маркетплейсінің екі ірі логистикалық орталығына шабуыл жасады. Ресей билігі шабуыл салдарынан сегіз адам қаза тауып, шамамен 50 адам түрлі жарақат алғанын хабарлаған еді.

Сауд Арабиясының астанасы Эр-Риядтағы Король Халид атындағы халықаралық әуежайға зымыранмен соққы жасалды. Жарылыстар 8 және 10 қазанда болған. Сауд Арабиясының Азаматтық авиация бас басқармасының (GACA) мәліметінше, соңғы шабуылдан 12 адам қаза тауып, 309 адам жараланған. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Reuters басылымына сілтеме жасап хабарлайды. 

Эр-Рияд әуежайына шабуыл

8 қазанда әуежайға екі рет шабуыл жасалған. Сауд Арабиясының азаматтық авиация басқармасы әуежай нысандары мен Saudi Arabian Airlines әуе компаниясының ұшағына зақым келгенін мәлімдеді.

The Wall Street Journal басылымының хабарлауынша, зымырандар әуежайдың үшінші және төртінші терминалдарына тиген. Соққы салдарынан шатырдың бір бөлігі іште болған адамдардың үстіне құлаған.

Reuters дерегінше, шабуылдан кейін әуежайда тұрған ұшақтардың бірінен қою түтін шыққан. Агенттіктің үш дереккөзі ұшақтың бос болғанын хабарлаған. Шабуылға хуситтер жауапкершілікті өз мойнына алып, әуежайға екі қанатты зымыран ұшырғанын мәлімдеді.

Agence France-Presse агенттігінің хабарлауынша, әуежайдағы жолаушылар мен қызметкерлер эвакуацияланған. Зардап шеккендерді тасымалдау үшін тікұшақтар да жұмылдырылған.

10 қазанда Эр-Рияд әуежайына тағы да зымыранмен соққы жасалды. GACA мәліметінше, 12 адам қаза тауып, 309 адам жараланған. Зардап шеккендердің кейбірінің жағдайы ауыр. Барлығы бірнеше ауруханаға жеткізіліп, медициналық көмек алып жатыр. Науқастардың көптігіне байланысты басқа медициналық мекемелерден де дәрігерлер шақырылған. Қаладағы ірі ауруханалар төтенше жағдай режиміне көшкен.

Шабуылдан әуежайға материалдық шығын келген. Зымырандар үшінші және төртінші терминалдарға тигендіктен, ғимарат ішіндегі адамдарды эвакуациялауға тура келген. Әуежай жұмысы уақытша тоқтатылды.

8 қазандағы шабуылдан Сауд Арабиясының мемлекеттік Saudia әуе компаниясының ұшқышы, капитан Хамуд әл-Кальтами қаза тапқаны хабарланды. Сауд Арабиясының Азаматтық авиация басқармасы сол шабуылдан кемінде үш корольдік азаматының қаза тауып, тағы бірнеше адамның жараланғанын мәлімдеген.

Даммам әуежайына да шабуыл жасалған

The Wall Street Journal басылымының мәліметінше, 10 қазанда Сауд Арабиясының Даммам қаласындағы Король Фахд атындағы халықаралық әуежайға да соққы жасалған.

Снаряд әуежайға жақын жерге түскен. Осыған байланысты Даммамға бағыт алған ұшақтар әуеде күту аймағында қалуға мәжбүр болған. Зардап шеккендер мен қираған нысандар туралы ақпарат жарияланған жоқ.

Сонымен қаар 10 қазанда Сауд Арабиясының орталық бөлігіндегі әл-Хардж провинциясының үстінде әуе шабуылына қарсы қорғаныс жүйесі баллистикалық зымыранды қағып түсірген. Сауд Арабиясы бастаған араб коалициясының ресми өкілі Түрки әл-Мәликидің айтуынша, зымыранды хуситтер ұшырған.

Әуе компаниялары рейстерді тоқтатты

8 қазандағы шабуылдан кейін Lufthansa және Үндістанның үш әуе компаниясы Эр-Риядқа қатынайтын рейстерін уақытша тоқтатты. Мысырдың EgyptAir әуе компаниясы да Сауд Арабиясының астанасына ұшатын рейстерін тоқтатқан.

Еуропалық авиациялық қауіпсіздік агенттігі (EASA) аймақтағы жағдайдың одан әрі нашарлау қаупі бар екенін ескертті.

АҚШ президенті Дональд Трамп Сауд Арабиясына жасалған шабуылдарға қатысты пікір білдіріп, соққылар мәселесі бойынша тез арада шешім қабылданатынын айтты.

Айта кетейік, бұған дейін Йемендік хуситтер Сауд Арабиясының қалалары мен мұнай нысандарына шабуыл жасағаны туралы жазған едік. 

“Қазгидромет” 11 қазанға арналған ауа райы болжамын жариялады. Қазақстанның басым бөлігінде жауын-шашын болмайды. Кей өңірлерде түнде және таңертең тұман түседі. Елдің солтүстігінде жел күшейеді. Ал оңтүстікте күндіз ауа температурасы +27 градусқа дейін көтеріледі. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Қалалардағы ауа райы

Астана – құбылмалы бұлтты, жауын-шашынсыз. Оңтүстік-батыстан соғатын желдің жылдамдығы секундына 3–8 метр. Түнде ауа температурасы +0…+2 градус, күндіз +13…+15 градус.

Алматы – құбылмалы бұлтты, жауын-шашынсыз. Солтүстік-шығыстан соғатын желдің жылдамдығы секундына 3–8 метр. Түнде +8…+10 градус, күндіз +20…+22 градус.

Шымкент – құбылмалы бұлтты, жауын-шашынсыз. Солтүстік-шығыстан соғатын желдің жылдамдығы секундына 8–13 метр. Түнде +10…+12 градус, күндіз +24…+26 градус.

Түркістан – құбылмалы бұлтты, жауын-шашынсыз. Солтүстік-шығыстан соғатын желдің жылдамдығы секундына 8–13 метр. Түнде +9…+11 градус, күндіз +25…+27 градус.

Қонаев – құбылмалы бұлтты, жауын-шашынсыз. Солтүстік-шығыстан соғатын желдің жылдамдығы секундына 9–14 метр. Түнде +8…+10 градус, күндіз +21…+23 градус.

Қызылорда – құбылмалы бұлтты, жауын-шашынсыз. Солтүстіктен соғатын желдің жылдамдығы секундына 7–12 метр. Түнде +9…+11 градус, күндіз +24…+26 градус.

Талдықорған – құбылмалы бұлтты, жауын-шашынсыз. Солтүстік-шығыстан соғатын желдің жылдамдығы секундына 5–10 метр. Түнде +0…+2 градус, күндіз +20…+22 градус.

Тараз – құбылмалы бұлтты, жауын-шашынсыз. Солтүстік-шығыстан соғатын желдің жылдамдығы секундына 9–14 метр. Түнде +6…+8 градус, күндіз +22…+24 градус.

Ақтау – құбылмалы бұлтты, жауын-шашынсыз. Солтүстіктен және солтүстік-шығыстан соғатын желдің жылдамдығы секундына 5–10 метр. Түнде +13…+15 градус, күндіз +22…+24 градус.

Ақтөбе – ала бұлтты, жауын-шашынсыз. Оңтүстік-батыстан соғатын желдің жылдамдығы секундына 2–7 метр, күндіз екпіні 10 метрге дейін жетеді. Түнде +4…+6 градус, күндіз +20…+22 градус.

Атырау – ала бұлтты, жауын-шашынсыз. Оңтүстік-батыстан соғатын желдің жылдамдығы секундына 2–7 метр. Түнде +8…+10 градус, күндіз +25…+27 градус.

Орал – құбылмалы бұлтты, жауын-шашынсыз. Түнде және таңертең тұман түседі. Оңтүстік-батыстан соғатын желдің жылдамдығы секундына 5–10 метр. Түнде +7…+9 градус, күндіз +20…+22 градус.

Қарағанды – құбылмалы бұлтты, жауын-шашынсыз. Түнде және таңертең тұман түседі. Шығыстан және оңтүстік-шығыстан соғатын желдің жылдамдығы секундына 4–9 метр. Түнде +0…+2 градус, күндіз +11…+13 градус.

Жезқазған – құбылмалы бұлтты, жауын-шашынсыз. Солтүстік-шығыстан соғатын желдің жылдамдығы секундына 4–9 метр. Түнде +4…+6 градус, күндіз +16…+18 градус.

Көкшетау – құбылмалы бұлтты, жауын-шашынсыз. Оңтүстік-батыстан және оңтүстіктен соғатын желдің жылдамдығы секундына 9–14 метр, күндіз екпіні 15–20 метрге жетеді. Түнде +2…+4 градус, күндіз +13…+15 градус.

Қостанай – құбылмалы бұлтты, жауын-шашынсыз. Оңтүстік-батыстан және батыстан соғатын желдің жылдамдығы секундына 7–12 метр. Түнде +2…+4 градус, күндіз +16…+18 градус.

Петропавл – құбылмалы бұлтты, жауын-шашынсыз. Түнде және таңертең тұман түседі. Оңтүстік-батыстан соғатын желдің жылдамдығы секундына 9–14 метр, күндіз екпіні 15–20 метрге жетеді. Түнде +2…+4 градус, күндіз +13…+15 градус.

Павлодар – құбылмалы бұлтты, жауын-шашынсыз. Түнде және таңертең тұман түседі. Оңтүстіктен соғатын желдің жылдамдығы секундына 7–12 метр. Түнде ауа температурасы −1…−3 градус, күндіз +13…+15 градус.

Семей – құбылмалы бұлтты, жауын-шашынсыз. Түнде және таңертең тұман түседі. Солтүстік-шығыстан соғатын желдің жылдамдығы секундына 5–10 метр. Түнде −1…−3 градус, күндіз +12…+14 градус.

Өскемен – құбылмалы бұлтты, жауын-шашынсыз. Түнде және таңертең тұман түседі. Шығыстан және солтүстік-шығыстан соғатын желдің жылдамдығы секундына 4–9 метр. Түнде −1…−3 градус, күндіз +11…+13 градус.

Айта кетейік, бұған дейін Қазан айына арналған ауа райы болжамы жарияланған еді. 

АҚШ президенті Дональд Трамп Тынық немесе Атлант мұхиттарының бірінің атауын өзгерту керегін айтты. Ол мұхитты “Трамп мұхиты” немесе “Америка мұхиты” деп атауды ұсынды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Fox News телеарнасына сілтеме жасап хабарлайды. 

Трамп бұл туралы 10 қазанда Теннесси штатының Кларксвилл қаласында өткен сайлауалды митингте мәлімдеген.

“Бізге өзен керек, бізге мұхит керек”, – деді ол.

Трамптың айтуынша, президенттік мерзімі аяқталғанға дейін картада жаңа атаумен белгіленген мұхит пайда болуы керек.

Сонымен қатар ол Мексика шығанағын “Америка шығанағы” деп қайта атау туралы шешімін тағы да еске салды.

Айта кетейік, бұған дейін Трамп жасанды интеллектіні енді “суперинтеллект” деп атауды тапсырған еді. 

АҚШ-та балықшы бір жазда жыртқыш балық аулап, 58 миллион теңгеге жуық табыс тапқан. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Wired2Fish басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Балықшы жаз бойы солтүстік пикеминноу деп аталатын жыртқыш балықтың 13 062 данасын аулаған. Нәтижесінде әр балық үшін орта есеппен 10,18 доллардан сыйақы алған. Осылайша оның бір маусымдағы табысы 132 960 долларға, яғни шамамен 58 миллион теңгеге жеткен.

АҚШ-та балықшыларға жыртқыш балық аулағаны үшін ақша төлейтін бағдарлама бар. Ол 1991 жылдан бері жұмыс істейді. Бағдарламаның мақсаты – жыртқыш пикеминноудың албырт пен бақтақтың шабақтарын жеуіне жол бермеу. Сондықтан балықшылар осы балықты неғұрлым көп ауласа, соғұрлым көп сыйақы алады.

Бағдарламаны экологиялық қорлар мен АҚШ-тың балық шаруашылығына жауапты мекемелері қаржыландырады.

Балықшылардың алатын ақшасы аулаған балық санына байланысты. Ұзындығы 23 сантиметрден асатын алғашқы 25 балықтың әрқайсысы үшін 6 доллар төленеді. Одан кейінгі 26-дан 200-ге дейінгі балықтың әрқайсысына 8 доллардан беріледі. Ал 200-ден асқан әр балық үшін 10 доллар төленеді.

Ғалымдар арнайы белгі салған балықты ұстағандарға бұдан да көп ақша беріледі. Егер балықтың сыртында белгі болса, балықшы 500 доллар, ал ішкі белгісі болса, 200 доллар алады.

Бағдарлама басталғалы бері балықшылар 6 миллионға жуық пикеминноу аулаған. Соның нәтижесінде албырт шабақтарының жыртқыш балықтарға жем болу көрсеткіші 40 пайызға төмендеген.

2026 жылғы балық аулау маусымы 1 мамырдан 30 қыркүйекке дейін жалғасты. Осы уақыт ішінде бағдарламаға қатысушылар 116 мыңнан астам пикеминноу аулаған.

Бұл кәсіп кейбір балықшыларға қомақты табыс әкеліп жүр. Мысалы, 2023 жылы маусымның ең көп ақша тапқан қатысушысы 107 800 доллар алған. 2024 жылы бір балықшы 16 150 балық аулап, 164 260 доллар табыс тапқан. Ал 2025 жылғы маусымның ең жоғары табысы 159 310 доллар болған.

Қазақстан 2027 жылы дзюдодан әлем чемпионатын қабылдайтын болды. Бакуде Халықаралық дзюдо федерациясының (IJF) туы Қазақстанға ресми түрде табысталды. Енді әлемнің үздік дзюдошылары келесі жылы елордада бас қосады.

Қазір Әзербайжанның Баку қаласында дзюдодан әлем чемпионаты өтіп жатыр. 4–11 қазан аралығына жоспарланған жарысқа әлемнің үздік спортшылары қатысып, чемпиондық атаққа таласуда.

Чемпионат барысында келесі әлем біріншілігін ұйымдастыруға қатысты рәсім де өтті. Бакуде Халықаралық дзюдо федерациясының (IJF) туын Қазақстан өкілдеріне табыстау рәсімі ұйымдастырылды.

Туды IJF бас хатшысы Лиза Аллан Қазақстан дзюдо федерациясының президенті Қуанышбек Есекеевке тапсырды. Ал бұған дейін туды Лиза Алланға Әзербайжан дзюдо федерациясының вице-президенті Эльнур Мамедли берген болатын.

Оы тұста Қуанышбек Есекеев бұл тарихи оқиғаның еліміздегі дзюдо спортының дамуына жаңа жол ашатынын алға тартты. 

Қуанышбек Есекеев келер жылғы чемпионатты халықаралық талаптарға сай жоғары деңгейде ұйымдастырудан бөлек, отандық спортшылар дайындығына да ерекше назар аударылатынын жеткізді.

Қазақстан дзюдодан әлем чемпионатын екінші рет қабылдағалы отыр. Еліміз алғаш рет бұл жарысты 2015 жылы өткізген. Сол кезде Астанада әлемнің үздік дзюдошылары бас қосып, жанкүйерлер тарихи финалдың куәсі болды: 60 келіге дейінгі салмақта екі қазақстандық спортшы – Елдос Сметов пен Рүстем Ибраев чемпиондық атаққа таласты. Нәтижесінде Сметов алтын, Ибраев күміс медаль иеленді.

Қазақстан соңғы жылдары дзюдодан халықаралық жарыстарды тұрақты өткізіп келеді. 2023 жылдан бері елде жыл сайын Qazaqstan Barysy Grand Slam турнирі ұйымдастырылып, оған әлемнің мықты спортшылары қатысып жүр. Мұндай жарыстар дзюдошыларға халықаралық рейтингте ұпай жинауға мүмкіндік беріп қана қоймай, қазақстандық жанкүйерлерге әлемдік деңгейдегі белдесулерді өз көздерімен көруге жағдай жасайды.

Енді 2027 жылы Астана дзюдо әлемінің назарын қайтадан өзіне аударады. Әлем чемпионаты еліміздің халықаралық спорттық жарыстарды ұйымдастыру тәжірибесін тағы бір мәрте көрсетіп, отандық дзюдошыларға өз жанкүйерлерінің алдында бақ сынауға мүмкіндік береді.

Ал Бакуде өткен биылғы әлем чемпионатында Қазақстан құрамасы күміс медаль жеңіп алды. 60 келіге дейінгі салмақта өнер көрсеткен Шерзод Давлатов финалға дейін жетіп, әлем біріншілігінің күміс жүлдегері атанды.

Көлік алуға Ташкентке барған қазақстандық 10 мың доллар (4,5 миллион теңгесін) метрода түсіріп алып, өзі байқамай қалған. Ер адам оны автонарыққа жеткенде ғана жоғалтқанын біліп, күдерін үзген. Алайда күтпеген жағдай орын алды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Ташкент метрополитенінің баспасөз қызметінің мәліметінше, оқиға метро станцияларының бірінде болған. Ақшаны жолаушылардың бірі байқап қалған. Ол шетел валютасындағы қомақты қаражат салынған пакетті көріп, оны метроның қауіпсіздік қызметкерлеріне тапсырған.

Өзбекстан Ішкі істер министрлігінің хабарлауынша, ақшаның иесін табу үшін Face-ID бет-әлпетті тану жүйесі қолданылған. Нәтижесінде 10 мың доллар толық көлемде заңды иесіне қайтарылды.

Ер адам ақшасын жоғалтқанын тек автонарыққа барған кезде білген.

"Мен “Алмазар” метро станциясынан Сергели бағытына қарай келе жатқанмын. Сол кезде сөмкемнен 10 мың доллар түсіп қалған екен. Қатты асығып, оны байқамаппын. Метро қызметкерлері мен ішкі істер органдарына рақмет! Олар ақшамды тауып, Face-ID арқылы мені іздеген. Ақшамды жоғалтқанымды тек автонарыққа келгенде білдім. Қаражатымды қайтарып берді", – деді Қазақстан азаматы.

Ер адам көрші елдің Ішкі істер органдарына шексіз алғысын білдірді.

Қазақстан әлемдегі ең ықпалды 100 елдің қатарына еніп, халықаралық рейтингте 34-орынға көтерілді. Ел көрші елдердің біразынан озып, Орталық Азиядағы көшбасшылығын сақтап қалды. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Бұл Most Powerful Countries 2026 рейтингтінде анықталды. Халықаралық World Population Review платформасы жариялаған тізімге 100 мемлекет енген. Рейтинг U.S. News & World Report басылымының жыл сайынғы зерттеуіне негізделген.

Қазақстан бұл тізімде Мысыр, Дания, Біріккен Араб Әмірліктері, Норвегия, Сауд Арабиясы, Иран және басқа да бірқатар елден жоғары тұр.

Рейтинг авторлары мемлекеттерді бес көрсеткіш бойынша бағалайды. Олардың қатарында экономикалық және саяси ықпал, көшбасшылық, халықаралық серіктестік пен әскери одақтар бар.

Елдің қуаты әскери әлеуетіне, экономикасына және мәдени ықпалына қарай анықталады. Сонымен қатар рейтингте жалпы ішкі өнім (ЖІӨ) мен жан басына шаққандағы ЖІӨ көрсеткіштері де берілген.

Үздік үштікке:

Одан кейін:

• Германия; 
• Жапония; 
• Оңтүстік Корея; 
• Франция; 
• Ұлыбритания; 
• Мексика және Италия орналасқан.

Бұрынғы Кеңес Одағы елдерінің арасында Қазақстан тек Ресейден кейін тұр. Ресей рейтингте 11-орынға жайғасқан. Ал тізімге енген өзге посткеңестік мемлекеттер Қазақстаннан төмен орналасқан. Олардың арасында Украина (51-орын), Литва, Беларусь, Өзбекстан, Латвия, Эстония, Армения және Грузия бар.

Орталық Азия елдерінің ішінде рейтингке Қазақстан мен Өзбекстан ғана енген. Екі елдің арасында 37 орын айырмашылық бар.

Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, Қазақстан экономикасы былтыр 6,5 пайызға өскен. Бұл өсімге өнеркәсіп, көлік, құрылыс және сауда салалары айтарлықтай үлес қосқан. Былтыр елдің жалпы ішкі өнімі 305 миллиард доллардан асқан. Осы көрсеткіш бойынша Қазақстан Орталық Азиядағы ең ірі экономика болып отыр.

Халықаралық валюта қорының сәуір айындағы болжамына сәйкес, биыл Қазақстанда жан басына шаққандағы ЖІӨ 17,5 мың долларға жетуі мүмкін. Бұл – қор деректеріндегі ең жоғары көрсеткіш.

Қазақстанның халықаралық аренадағы рөлі

Қазақстан халықаралық аренадағы рөлін де күшейтіп келеді. 2024 жылы БҰҰ миссиясына алғаш рет жеке бітімгерлік контингентін жіберді. Алматыда БҰҰ-ның Орталық Азия мен Ауғанстанға арналған өңірлік орталығы ашылды. Сонымен қатар Қазақстан Авраам келісімдеріне қосылып, АҚШ бастамасымен құрылған Бейбітшілік кеңесінің негізін қалаушы елдердің қатарына енді.

Қазақстанның халықаралық саудадағы рөлі де артып келеді. Қазақстанның Alem.Cloud суперкомпьютері әлемдегі ең қуатты жүйелердің Top500 тізімінде 86-орынға ие болды. Бұл – елдің аталған рейтингтегі алғашқы жүздікке алғаш рет енуі.

Бұған қоса, сәуірде Астанада өткен Өңірлік экологиялық саммитте Орталық Азия елдері экологиялық ынтымақтастық туралы декларация қабылдады. Сондай-ақ халықаралық су ұйымын құру мәселесі талқыланды. Саммит Қазақстанның өңірлік мәселелерді шешудегі рөлін көрсетті.

U.S. News & World Report дерегінше, үш жыл бұрын Қазақстан рейтингте 50-орында болған. Содан бері ел 16 сатыға көтеріліп, Орталық Азиядағы ең жоғары нәтижесін сақтап қалды. Осы уақыт ішінде рейтингке енген мемлекеттер саны да 13-ке артты.

Тұмау кезінде қандай тағамдардан бас тартқан дұрыс? Дәрігер Ольга Шуппо ауру кезінде иммунитетті әлсіретуі мүмкін бірқатар өнімді атап, оларды уақытша шектеуге кеңес берді. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі RT порталына сілтеме жасап хабарлайды. 

Grand Clinic клиникалар желісінің негізін қалаушы әрі ғылыми жетекшісі Ольга Шуппоның айтуынша, вирустық аурулар өршіген кезде иммунитетті күту ерекше маңызды.

"Ең алдымен, тұмау кезінде темекі шегу, алкогольді шамадан тыс тұтыну және күйзеліске түсу сияқты зиянды әдеттерден бас тарту керек. Тіпті күнделікті тамақтануға да шектеу қойған жөн. Өйткені иммунитеттің шамамен 70 пайызы ішек микробиотасына байланысты", – деді дәрігер.

Маманның айтуынша, сүт өнімдерін, етті шамадан тыс тұтыну, сондай-ақ майлы, ысталған және тәтті тағамдар қандағы инсулин деңгейінің күрт өзгеруіне әкелуі мүмкін. Бұл зат алмасу процесін бұзып, ағзадағы қабынуды күшейтеді.

"Тәттіні шамадан тыс жеу ішекте кездесетін саңырауқұлақ инфекциясының бір түрі – кандидоздың дамуына ықпал етеді. Бұған қоса, ағзаның қартаю процесі жеделдеуі мүмкін. Құрамында қарапайым көмірсулар көп тағамдарды шамадан тыс тұтыну иммунитетті алдағы бес-алты сағат ішінде әлсірететіні де дәлелденген", – деп ескертті ол.

Шуппоның айтуынша, сүзбе, сүт пен ірімшікті де шамадан тыс тұтыну иммунитетке кері әсер етуі мүмкін.

"Бұл өнімдердің құрамында кальций мен ақуыз көп. Ал ірімшіктің майлылығы 40 пайызға дейін жетіп, 100 грамында 300–400 калория болуы мүмкін. Сондықтан ірімшіктің орнына, мысалы, брынза жеген дұрыс. Жас ұлғайған сайын сүт өнімдерін рационнан мүлде алып тастаған немесе тұтынуды азайтқан жөн", – деп кеңес берді маман.

Дәрігер жемісті де шамадан тыс жеу әрдайым пайдалы емес екенін атап өтті. Айтуынша, жемістерде фруктоза көп. Бұл – ағзада майға тезірек айналатын қанттың бір түрі. Фруктозаны көп тұтыну мидың лептин гормонына сезімталдығын бұзады.

Қазақстандық фермерлер Ресейден күнбағыс импорттауға уақытша тыйым салуды ұсынып отыр. Бұған көрші елде өнім көлемінің рекордтық деңгейге жетуі және арзан шикізаттың Қазақстан нарығына көптеп келу қаупі себеп. Диқандар мұндай жағдай күнбағыс бағасын түсіріп, отандық шаруалардың табысына әсер ететініне алаңдауда. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі Eldala.kz порталына сілтеме жасап хабарлайды. 

Биыл Ресейде күнбағыстан рекордтық өнім жиналуы мүмкін. Aitas Agro компаниясының бас директоры Талғат Алдажаровтың айтуынша, өнім көлемі 21 миллион тоннаға жетуі ықтимал. Егер Ресей оны экспорттай алмаса, күнбағыстың көп бөлігі Қазақстан мен Орталық Азия нарығына бағытталуы мүмкін. Бұл отандық өнім бағасының төмендеуіне әкеліп, фермерлердің табысын азайтады.

"Бұл жағдайда ішкі нарыққа қысым түсетіні анық. Оның әсерін бағаның өзінен-ақ байқап отырмыз. Қазір күнбағыстың бір тоннасына 200 мың теңгеден артық ұсынатындар аз. Қытаймен шекара маңында 230–240 мың теңге беретіндер бар, бірақ ол жаққа өнім жеткізу үшін көп қаражат жұмсау қажет. Ал отандық май зауыттары бір тонна күнбағысқа 180–190 мың теңге ұсынып отыр", – деді ол.

Фермерлер қалыптасқан жағдайға байланысты Үкімет күнбағыс экспортына салынатын қазіргі баж салығын алып тастауы немесе барынша төмендетуі керек деп есептейді. Қазір оның мөлшері – тоннасына 100 еуро.

Нарықты қолдаудың тағы бір жолы ретінде олар Ресейден Қазақстанға күнбағыс әкелуге уақытша тыйым салуды ұсынып отыр.

Алдын ала болжам бойынша, биыл Қазақстанда да күнбағыстан рекордтық өнім жиналады. Оның көлемі шамамен 2,5 миллион тоннаға жетеді деп болжанып отыр.

Түркияда балалардың әлеуметтік желілерді пайдалануына қатысты жаңа шектеулер енгізілмек. Енді 15 жасқа толмаған балаларға аккаунт ашуға тыйым салынып, жасөспірімдердің онлайн қарым-қатынасына да бірқатар талап қойылады. Бұл туралы Stan.kz ақпарат агенттігі хабарлайды. 

Жаңа талаптар 10 қазанда Түркияның ресми басылымы Resmî Gazete-де жарияланды. Олар 2026 жылғы 1 қарашадан бастап күшіне енуі тиіс.

"15 жастан асқан жасөспірімдер үшін қауіпсіздіктің арнайы режимі қарастырылған. Олардың парақшалары жабық болуы керек. Ал хат алмасу тек жазылушыларына қолжетімді болады. Сондай-ақ жасөспірімдер тікелей эфир жүргізе алмайды, жекелендірілген жарнама мен басқа аккаунттардың ұсыныстарын алмайды. Бұған қоса, телефон кітапшасындағы немесе бөгде сервистердегі контактілерді автоматты түрде көшіруге де рұқсат етілмейді", – деп жазады басылым.

Жаңа ережелер ата-ананың бақылауына да қатысты. Әлеуметтік желі платформалары ересектерге балалардың аккаунт баптауларын басқаруға, экран алдында өткізетін уақытын шектеуге және төлемдерді растауға мүмкіндік беруі тиіс.

Сонымен қатар платформалар тіркелетін пайдаланушылардың жасын Түркияның e-Devlet мемлекеттік жүйесі арқылы тексеруге міндеттеледі. 15 жасқа толмаған балаларға әлеуметтік желілерде профиль ашуға тыйым салынады.